Östrojenlerin İşlevleri – Birincil Ve İkincil Kadın Cinsiyet Özellikleri Üzerine Etkileri
Östrojenlerin başlıca işlevi, cinsel organlarda ve üremeyle ilgili diğer dokularda hücresel çoğalmayı ve büyümeyi sağlamaktır.
a. Östrojenlerin Uterus ve Kadın Cinsiyet Organlarına Etkisi.
Östrojenler çocukluk döneminde çok az miktarlarda salgılanır; ergenlikte ise salgılanan miktar hipofiz gonadotropik hormonlarının etkisi altında 20 kat, hatta daha fazla artış gösterir. Bu sırada, kadının cinsel organları çocukluk görüntüsünden erişkininkine dönüşür. Overler, fallop tüpleri, uterus ve vajinanın boyutları birkaç kat artar. Aynı zamanda, mons pubis ve labia majörda yağ birikmesi ve labia minörün genişlemesiyle, dış genital organlar büyür.
Buna ek olarak, östrojenler vajina epitelini kübik şekilden, çok katlı epitel şekline dönüştürerek, ergenlik öncesine göre travma ve enfeksiyonlara karşı daha dirençli hale getirir. Çocuklarda vajinal enfeksiyonlar çoğu zaman, östrojen verilerek vajinal epitel direncinin artırılması yoluyla tedavi edilebilir.
Ergenliğin ilk birkaç yılı içinde, uterusun boyutları iki veya üç kat artma gösterir. Boyut artışından daha da önemlisi, östrojenlerin etkisi altında endometriyumda meydana gelen değişimlerdir. Östrojenler endometriyal stromada belirgin çoğalmaya ve implante olan ovumun beslenmesine yardımcı olacak olan endometriyal bezlerde gelişmeye yol açar.
b. Östrojenlerin Fallop Tüplerine Etkisi.
Östrojenler, fallop tüplerindeki mukoza tabakalarına, uterus endometriyumuna benzer şekilde etki yapar. Bez dokularının çoğalmasına, daha da önemlisi, fallop tüplerinin iç tabakasındaki silli epitel hücrelerinin sayısının artmasına yol açar. Ayrıca sil aktivitesini önemli ölçüde arttırır. Bu siller uterusa doğru yönelir ve döllenmiş yumurtanın aynı yönde hareketini kolaylaştırır.
c. Östrojenlerin Memelere Etkisi.
Kadın ve erkekte primordiyal (ilkel) memeler tamamen benzer yapıdadır. Nitekim uygun hormonların etkisi altında, erkek memesi yaşamın ilk yirmi yıllık döneminde, kadın memesi gibi gelişerek süt verebilecek hale gelebilir.
Östrojenler
1. Memelerde stromal dokularının gelişimine,
2. Kanal sisteminin yaygınlaşmasına ve
3. Memelerde yağ birikmesine neden olur.
Memenin lobüllerinin ve alveollerinin gelişiminde sadece östrojenin etkisi oldukça azdır. Bu yapıların büyüme ve fonksiyonu, esas olarak progesteron ve prolaktin desteği ile sağlanmaktadır.
Özetle, östrojen meme dokusunda büyümeyi ve süt oluşumunu sağlayan yapıların gelişimini başlatır. Erişkin kadın memesinin dış görünümünden ve karakteristik gelişiminden sorumludur. Ancak, bezlerin süt veren organlara dönüşümünü tam olarak sağlayamaz.
d. Östrojenlerin İskelet Üzerine Etkisi.
Östrojenler kemiklerde osteoklastik aktiviteyi baskılayarak kemik gelişimini uyarır. Bu etkinin bir kısmı osteoprotegeri’nin stimülasyonuna bağlıdır. Osteoprotegerin aynı zamanda kemik yıkımını inhibe eden bir sitokin olan osteoklastogenez inhibitör faktör olarak da adlandırılır.
Ergenlikte, kadınların üreme çağına girmesiyle birlikte birkaç yıl boyunca boyca uzama hızlanır. Ancak, östrojenlerin iskelet büyümesi üzerine bir başka etkisi, uzun kemiklerin gövdesi ile epifizlerin birleştirilmesine yol açmasıdır. Kadında östrojenin bu etkisi, erkekte testosteronun benzer etkisinden çok daha güçlüdür. Bu nedenle, kadında büyüme, erkekteki büyümeden birkaç yıl önce durur.
e. İleri Yaşlarda Östrojen Eksikliği Nedeniyle Kemik Osteoporozu.
Menopoz sonrasında, overlerden hemen hemen hiç östrojen salgılanmaz.
Östrojen eksikliği;
1. Kemiklerde osteoklastik aktivitenin artmasına,
2. Kemik matriksin azalmasına
3. Kemikte kalsiyum ve fosfat depolarının azalmasına yol açar.
Bazı kadınlarda bu etki, son derece ciddi boyutlardadır ve osteoporozla sonuçlanır. Bu olay, kemikleri çok zayıflatarak kırıklara, özellikle omurga kırıklarına yol açar. Bu nedenle, postmenopozal dönemde birçok kadın, osteoporotik etkileri önlemek için koruyucu olarak östrojenle tedavi edilir.
f. Östrojenler Protein Depolarını Hafifçe Arttırır.
Östrojenler toplam vücut proteininde hafifçe artışa neden olur. Östrojen verildiğinde, azot dengesinin hafifçe pozitif tarafa kayması bunun kanıtıdır. Bu, esas olarak cinsiyet organları, kemikler ve vücudun daha birçok dokusunda östrojenin büyümeyi hızlandırıcı etkisinden kaynaklanır. Testosteronun protein depolanmasına etkisi, çok daha yaygındır ve çoğu kez östrojenin neden olduğu etkiden çok daha güçlüdür.
g. Östrojenler Metabolizmayı ve Yağ Depolanmasını Arttırır.
Östrojenler metabolik hızı hafif de olsa arttırır. Ancak bu artış, erkek cinsiyet hormonu testosteronun etkisine göre 1/3 oranındadır. Östrojenler ayrıca deri altı dokusunda yağ birikimini de arttırır. Sonuçta kadının bedeninde vücut yağ yüzdesi, protein oranı daha yüksek olan erkek bedenine oranla büyük ölçüde daha yüksektir. Meme ve deri altı dokularında yağ birikiminin yanı sıra, östrojenler kalçalara ve üst bacaklara da yağ toplanmasına, böylece tipik kadınsı görüntünün oluşmasına yol açar.
h. Östrojen Kıl Dağılımı Üzerinde Küçük Bir Etki Yapar.
Östrojenler kıl dağılımını büyük ölçüde etkilemez. Ancak, ergenlik sonrasında pübis ve aksilla bölgesinde kıllar çoğalmaya başlar. Bu olayın başlıca sorumlusu, ergenlik sonrasında kadın adrenal bezinden fazla miktarda androjen salgılanmasıdır.
i. Östrojenlerin Deri Üzerine Etkisi.
Östrojenler derinin yumuşak ve genellikle düzgün olmasını sağlar. Buna rağmen kadının cildi, çocuk veya kastre kadından daha kalındır. Ayrıca, östrojenler derinin normale göre, daha çok damarlanmasma neden olurlar. Bu durum, çoğu kez yüksek deri sıcaklığıyla bağlantılıdır ve derinin kesilmesi erkeğe göre daha fazla kanamaya yol açmaktadır.
j. Östrojenlerin Elektrolit Dengesi Üzerine Etkisi.
Östrojenik hormonların kimyasal yapılarının adrenokortikal hormonlara benzerliğine işaret edilmişti. Östrojenler, aldosteron ve diğer adrenokortikal hormonlar gibi, böbrek tübüllerinde sodyum ve su tutulmasına neden olur. Östrojenlerin bu etkisi normalde hafiftir ve nadiren önemlidir.