Tıbbi adı endometriozis olan çikolata kisti çoğunlukla ağrılı bir hastalık şeklindedir ve normalde rahmin iç kısmında uzanan dokuların, anormal şekilde rahmin dışında büyümesi halinde oluşmaktadır. Çikolata kisti yaygın olarak, yumurtalıklarda, bağırsaklarda ve pelvis (karın boşluğu üzeri) iç astar dokularında meydana gelmektedir. Çikolata kisti, nadiren de olsa pelvis bölgesinin ötesinde de oluşabilmektedir.
Rahmin iç kısmını kaplayan ve endometriyal adı verilen doku, her adet döneminde kalınlaşarak ve bozulmaya uğrayarak normal şekilde dökülmekte ve görevini yapmaktadır. Bu endometriyal dokunun başka türlü vücuttan çıkabilmesinin yolu yoktur, çünkü hapsolmuş şekildedir.
Çikolata kistlerine neden olan hücreler yumurtalıklara karıştığı zaman, endometrioma denilen kistler oluşabilmektedir. Bu çevreleyen doku tahriş olarak en sonunda yara dokusu geliştirerek bağlanır. Yani anormal dokular organlara bağlanmış olur ve çikolata kistleri meydana gelir.
Çikolata kistleri bazen, özellikle de regl dönemlerinde, şiddetli ağrılara neden olabilmektedir. Bu kistler bazen de doğurganlığı ve gebeliği önleyebilir. Ama neyse ki etkili tedavi yöntemleri mevcuttur.
Oluşum Nedenleri
Çikolata kistinin esas oluşum nedeni kesin olarak bilinmemektedir, fakat bazı durumlar sebebiyle oluştuğu düşünülmektedir. Bunlar şu şekildedir;
Retrograd menstrüasyon (ters yön izleyen adet): Çikolata kistinin oluşumu için en olası açıklama bu durumdur. Retrograd menstrüasyonda, endometriyal hücreler (çikolata kistleri hücreleri) içeren adet kanı, fallop tüpü yoluyla geriye akar ve vücudun dışına akmak yerine, pelvik boşluğa akar. Bu kist hücreleri pelvik duvara yapışarak, pelvik organlarının yüzeyine yapışır. Burada büyüyen ve kalınlaşmaya devam eden bu kist hücreleri, her menstrüal döngüsü boyunca kanamaktadır.
Embriyonik hücre büyümesi: Karın boşluğu ve pelvik boşluğu kaplayan hücreler, embriyonik hücrelerden dolayı gelişmektedir. Karın boşluğunu kaplayan bir ya da daha fazla ufak bölge, endometriyal doku haline dönüşerek, çikolata kistini geliştirmektedir.
Cerrahi yara implantasyonu: Histerektomi ya da sezaryen ameliyat sonrası, endometriyal hücreler cerrahi kesiye tutunabilmektedir.
Endometriyal hücre transferi: Damarlar ya da doku sıvıları (lenfatik) sistemi, vücudun diğer bölgelerine endometriyal hücreleri (rahim içi hücreleri) taşıyabilmektedir.
Bağışıklık sistemi hastalıkları: Bazı otoimmün hastalıklar, vücudun rahim içi hücrelerinde yaşanan büyümeyi ve rahim dışına çıkmasını fark edip kendini koruyamamasına sebep olabilmektedir.
Tanı ve Testler
Çikolata kistinin tanısı için fiziksel muayenenin ardından aşağıdaki testler ve analizler yapılmaktadır;
Pelvik muayenesi: Pelvik muayenesi ile bu bölgede bir anormallik olup olmadığı manüel olarak doktor tarafından kontrol edilmektedir. Eğer çikolata kistleri küçük ise fark edilmeyebilir, fakat büyük kistleri fark etmek daha kolay olacaktır.
Ultrason: Yüksek frekanslı ses dalgalarının kullanıldığı ultrason cihazı yardımıyla vücudun içindeki dokular görüntülenebilmektedir. Çikolata kisti tanısı için ise ultrason, karın boşluğuna ya da transvajinal ultrason yöntemi ile vajina içine uygulanarak kullanılmaktadır.
Laparoskopi: Bir cerrahi prosedür olan laparoskopi yönteminde, hasta genel anestezi altına alınarak göbek bölgesi çevresinden ince bir görüntüleme cihazı ile işlem görmektedir. Bu işlem sırasında biyopsi için doku örneği de alınabilmektedir.
Çikolata Kisti Tedavisi Nasıl Yapılır?
Çikolata kistinde tedavi genellikle ilaçla ya da ameliyatla yapılmaktadır. Semptomların şiddetine bağlı olarak ya da gebeliği düşünen hastaların durumu dikkate alınarak tedaviye yön verilmektedir. Cerrahi işlem ise genellikle tedavide en son çare olarak görülmektedir.
1.Ağrı Kesici İlaç Tedavisi
Doktor, reçetesiz olarak ağrı kesici kullanımını önerebilmektedir. Bu ilaçlar genellikle steroid olmayan anti-iltihap ilaçlardan olan, ibuprofen (Advil, Motrin IB vd.) ya da naproxen (Aleve vd.) oluşmaktadır. Böylece, adet dönemlerinde yaşanan ağrıların hafifletilmesi sağlanmaktadır. Öte yandan bu ilaçların maksimum dozlarda alınması tam olarak iyileşmeye yardımcı olmayacaktır.
2.Hormon Tedavisi
Bazen, takviye hormonlar çikolata kistleri ağrısını azaltamaya yardımcı olabilmektedir. Bunun nedeni hormonların, mesntrüal döngü sırasında azalması ya da yükselmesidir. Hormon ilaçları, rahim iç yüzeyinde yeni kistler oluşmasını önlemekte ve kistlerin büyümesini yavaşlatmaktadır. Fakat bu tedavi kalıcı çözümler sunmamaktadır ve tedavi sonrasında semptomların tekrarlaması mümkündür. Hormon tedavisinde kullanılan hormonel terapiler şu şekildedir;
- Hormonel doğum kontrol hapları,
- Gonadotropin salgılayan hormon (Gn-RH) agonistleri ve antagonistler (yumurtalık uyarıcı hormon ilaçları),
- Medroksiprogesteron (Depo-Provera) enjektörleri. Fakat kilo alma, kemik üretimi azalması ve depresif ruh hali gibi yan etkileri bulunmaktadır,
- Danazol ilaçlar, kist büyümesini bastırır ve yumurtalık uyarıcı hormon üretir, fakat ciddi yan etkileri ve hamilelerde bebeklere zarar vermesi nedeniyle, tedavi için ilk tercih değildir.
3.Ameliyat Tedavisi
Bu tedavi genellikle hamile kalmak isteyen, fakat çikolata kistleri nedeniyle hamile kalamayan hastalar için uygulanmaktadır. Böylece rahimdeki kist çıkarılarak temizlenmektedir. Ameliyat tedavisinde ise, laparoskopik ya da geleneksel karın boşluğu ameliyatı şeklinde yöntemler kullanılmaktadır. Bunların dışında, yardımcı üreme teknikleri de hamile kalmaya yardımcı olan diğer cerrahi işlemdir.
4.Histerektomi
Çok şiddetli şekilde seyreden çikolata kisti gerçekleştiğinde, cerrahi işlemle rahim alınmaktadır. Rahim boynu ve her iki yumurtalıklar için en ideal tedavi yöntemi histerektomi yöntemidir. Bu tedavi tek başına etkili değildir ve kalıcı ağrılara neden olabilmektedir. Ayrıca bu cerrahi işlem, özellikle de hala üreme çağındaki genç kadınlar için genellikle son çare olarak düşünülmektedir. Çünkü bu tedavi sonrasında hamilelik yaşanmayabilir.
Belirtiler
Çikolata kistinin en belirgin semptomu genellikle adet dönemlerinde yaşanan pelvik (kasık) ağrılardır. Çoğu kadın regl döneminde ağrı ve kramplar yaşamaktadır, fakat bu kistlerin neden olduğu ağrılar normalden çok daha şiddetlidir. Bunun dışında diğer belirtiler şu şekildedir;
- Ağrılı adet kanamaları (dismenore) – Bu ağrılar regl döneminden birkaç gün önce başlamaktadır ve karın ile belde yaşanmaktadır.
- Cinsel ilişki sırasında yaşanan ağrılar
- Bağırsak hareketleriyle birlikte ya da idrar yaparken yaşanan ağrılar – Genellikle regl döneminde gerçekleşmektedir.
- Aşırı şekilde kanamalı geçen regl periyotları ya da regl dönemi dışında aşırı kanama yaşanması
- Kısırlık
- Halsizlik, ishal, kabızlık, bulanma gibi diğer belirtiler – Genellikle regl döneminde tecrübe edilmektedirler.
Risk Faktörleri
Bazı kişiler ve durumlar çikolata kisti riskini artırabilmektedir;
- Hiç doğum yapmamış kadınlar
- Annesinde, hala, teyze ya da kız kardeşinde çikolata kisti bulunan kadınlar
- Menstrüel kanamanın normal yollardan akmasını engelleyen herhangi bir tıbbi durum
- Pelvik enfeksiyonu öyküsü olan kadınlar
- Rahim anormallikleri.
Komplikasyonlar
Çikolata kisti nedeniyle oluşabilecek olan sağlık sorunları şu şekildedir;
- Kısırlık – Çikolata kistinin en önemli komplikasyonudur. Tahminlere göre, çikolata kistleri olan kadınların yaklaşık yarısı ve üçte biri, hamile kalmakta güçlük çekmektedir. Çünkü çikolata kisti nedeniyle tüpler tıkanmaktadır ve spermlerin geçiş yolu engellenmektedir.
- Yumurtalık kanseri – Çikolata kisti olan kadınların, olmayanlara göre yumurtalık kanseri riski daha yüksektir, fakat bu risk hala göreceli olarak düşüktür.
Yaşam Stili ve Evsel Çareler
Ağrıların kalıcı olması ya da uygun tedavinin bulunma sürecinin uzun olması halinde, bazı evsel yöntemler yardımcı olabilir;
- Sıcak banyo ve ısıtma yastığı pelvik kaslarını rahatlatmaya ve ağrıları hafifletmeye yardımcı olmaktadır,
- Düzenli olarak egzersiz yapılması, semptomların azalmasına yardımcı olabilmektedir.
Alternatif Tedavi Yöntemleri
Bazı kadınlar akupunktur tedavisinin ardından, çikolata kistinden kaynaklanan ağrılarında azalma yaşadıklarını ifade etmişlerdir. Ancak, bu konu üzerinde yapılan araştırmalar oldukça seyrektir. Bundan dolayı bu alternatif tedavi yöntemini uygulamadan önce mutlaka bir doktora danışılmalıdır.