Tarihler kitabı (İbranice: Dibh're Hayyamim, דברי הימים, Yunanca: Paralipomenon, Παραλειπομένων) Tanah'ın bir parçasıdır. Masoretik metinde Ketuvim'in ilk veya son kitabı olarak yer alır; Ketuvim'in son kitabı olarak kullanıldığında bütün Tanah'ın da son kitabı haline gelir. Tarihler kitabı büyük ölçüde Samuel ve Krallar kitaplarındaki David hikâyeleriyle paralellik gösterir.[1] Hristiyanlıkta 1 ve 2. Tarihler olmak üzere ikiye bölünmüştür; 1 & 2 Samuel ve 1 & 2 Krallar'dan sonra yer alır. Hristiyanlıkta kitapların bu dizilişi, Yunanca tercüme olan Septuagint'ten baz alınarak gerçekleşmiştir.
Yahudi felsefesi
Dinî metinler
Kutsal Şehirler
Önemli şahsiyetler
Yahudi hayatı
Okullar
Dinî roller
Dinî yapılar
Etnik bölünmeler
Yahudi mezhepleri
Dinî objeler
Diğer dinler ve Yahudilik
Yahudilik Portali
Kitabın İbranice adı Divrey Hayamimdir ("Günlerin şeyi"); bu isim için sefer divrey ha-yamim le-malhey Yehuda ve sefer divrey ha-yamim le-malhey İsrael ("Yehuda krallarının günleri kitabı" ve "İsrail krallarının günleri kitabı") cümlelerinden esinlenilmiştir ve bu isimler Krallar kitabında sıkça kullanılmaktadır. Tarihler kitabının Samuel ve Krallar kitaplarının kaynağı olduğu düşünülmektedir çünkü bu, kayıtların tutulduğu bir çeşit günlüktü.
Yunanca tercüme olan Septuagint'te kullanılan isim Paralipomenon (Παραλειπομένων)'dur ve "dışarıda kalan veya kenara ayrılan" anlamına gelir.[2] Tarihler-Ezra-Nehemya teorisine göre bu kitap Ezra kitabından arta kalan bilgilerdir.[3] Başka bir deyişle bu kitaplar tek bir yazar tarafından yazılıp sonradan farklı kitaplar şeklinde ayrılmıştır. Şu anda bu teori her ne kadar tartışma konusuysa da asırlar boyunca uzmanlar tarafından kabul gören bir görüştü.[3]
Tarihler kitabı Tesniyesel tarihin ufak tefek eklemeler yapılmış bir nevi özetidir ve önemli bir derecede ek bilgi sunmamaktadır.
Masoretik metinde Tarihler kitabı, Tanah'ın üçüncü bölümü olan Ketuvim'e dahil bir kitaptır. Birçok basımda Ezra-Nehemya kitabına müteakip son kitaptır. Bu sıralama orta çağ Aşkenaz yazıtlarından kalmadır. Ketuvim'in içindeki kitapların sırası Talmud'da aktarılır[6], fakat bu sıralama Aşkenaz sıralamasından farklı olmasına rağmen bu adı geçen kitap yine en sonda görülür. Bu geleneğe göre Tarihler kitabı Tanah'ın son kitabının oluşturur. Fakat, Halep kodeksi ve Leningrad kodeksi gibi Tiberya bazlı yazıtlarda Tarihler kitabı Zebur'dan önce gelip Ketuvim'in ilk kitabını oluşturur.
Yahudilik'teki dizilişten anlaşıldığına göre Tarihler kitabı bütün zamanların kitabın yazıldığı zamana kadar olanki olayların özeti mahiyetindedir. Geniş bir zaman dilimini içeren Tarihler kitabının Adem'den başlamasının sebebi bu olabilir. Steven Tuell, Tarihler kitabının son kitap oluşunun uygun olduğunu çünkü "tüm tarih boyunca Tanrı'nın kendi halkıyla yaptıklarını özetlemeye çalışmakta" olduğunu belirtir.[7]
İçerik açısından kitap dört bölüme ayrıştırılabilir:
Kitap, dört yerine, Yehuda ve İsrail'e kral olan David ve Süleyman'ın tarihlerini birleştirerek, üç bölüm olarak da ele alınabilir.
Tarihler kitabında son olay Babil'i MÖ 539'da fetheden Fars kral Büyük Kiros ile ilgilidir; bu da kitabın yazılışının en erken tarihini ortaya koyar. Martin Noth, kitabın MÖ 3. yüzyılda ve Gary Knoppers, kitabın MÖ 500 ila MÖ 250 yılları arasında ama büyük ihtimalle MÖ 325 ila MÖ 275 yılları arasında yazıldığına inanmaktadır.
Genel açı ve tarza göre Tarihler kitabı didaktik olduğu kadar tarihsel değildir.[9][10][11] Yazarın prensipteki amacı ahlaki ve dini doğruluğu sunmaktı. Yazar, Samuel ve Krallar kitaplarındaki gibi siyasi duruma önem vermeyip tapınak servisleri gibi dini enstitüler üzerinde yoğunlaşmıştır. Soyağaçları, Yahudi devletinin önemli umumi kayıtlarının bir parçasıydı. Tarihler kitabı, Adem'den Babil Sürgününe kadarki 3500 yıllık kutsal tarihin özünü sunar. Yazar, sürgünde eski milli kırık yaşamların parçalarını toplamıştır.
Samuel, Krallar ve Tarihler kitaplarında kullanılan umumi soyağacı kayıtları bu kitapların aynı kaynağı kullandığını göstermektedir.
Buna ilaveten, Tarihler kitabının ana kaynağı Tesniyesel tarihin bir parçası olan 2. Samuel ve 1 ve 2. Krallar kitaplarıdır[12], bunun yanı sıra yukarıda da belirtildiği gibi diğer umumi kayıtlar ve Tevrat da kaynak olarak kullanılmıştır ve P tarafından derlenmiştir.[13] Örneğin, 1 Tarihler 1-9 içindeki soyağaçları başta Tevrat'tan olmak üzere Yeşu kitabı gibi diğer kitaplardan alınmıştır.[13] Ayrıca Tarihler kitabında Zebur'dan, Yeşaya, Yeremya ve Hezekiel kitaplarından alıntılar bulunur.[13]
Tarihler kitabı, şu anda elde bulunmayan Tesniyesel tarihçilerin kullandığı çalışmaları da kullanmıştır.[13] Bunun en tipik örneği, 2 Tarihler 9:29'da geçen "Süleyman'ın yaptıkları"dır, ayrıca Şilolu Ahiya ve Bilici İddo gibi pek bilinmeyen peygamberlerden alıntılar da bulunur.[13] Bunların yanı sıra, Ahit'in diğer yerlerinde aktarılmayan fakat tarihsel ve arkeolojik olarak ispatlanan MÖ 10. yüzyılda Mısırlı Şişak'ın seferleri (2 Tarihler 12:2–4) ve Hezekiya'nın MÖ 8. yüzyılın sonlarında Asurluların saldırılarına karşı Kudüs'ün su kaynaklarını hazırlayıp koruduğuyla (2 Tarihler 32:2-4) ilgili bilgiler sunar.[14]
Samuel ve Krallar kitaplarıyla kıyaslandığında, Tarihler kitabı, diğer iki kitapta anlatılan dikkate değer bilgileri konu dışı bırakırken bazen bu diğer iki kitapta bulunmayan bazı bilgiler aktarır. Genelde, aynı hikâyeleri daha bir positif açıyla anlatır. Bunun nedeni, Samuel ve Krallar kitaplarının Yahudi tarihinin yenilgiler yaşanmış karanlık döneminde yazılması, Tarihler kitabının ise Filistin'de yeni bir Yahudi cemaati kurulmasından sonra eskiye nostalji olarak bakıldığı zamanlarda yazılmasına bağlanır. Uzmanlar hala hangi kitabın, Tarihler kitabının mı yoksa Samuel-Krallar kitaplarının mı daha güvenilir olduğu üzerinde tartışmaktadır.
Tarihler'de bulunan 20 konu ve konular altındaki 24 kısımda aktarılan bilgiler Ahit'in başka hiçbir yerinde bulunmamaktadır. Ayrıca, David'in kahramanlarında görüldüğü gibi daha çok insanın listesi sunulup Ahit sandığının Kiryat-Yearim'den Siyon Dağı'na taşınmasındaki gibi olaylar daha detaylıca aktarılmıştır. Tarihler kitabında ayrıca, David gibi önemli kişilerin demeçleri, Hezekiya'nın Pesah mektubu gibi tefhimler bulunur.
Kitapla ilgili ilginç bir konu ise, isimlerin ve deyişlerin eskiye kıyasla daha modern bir lisanla yazılmasıdır. Örneğin eskiden Gob olan yer için (2 Samuel 21:18) daha modern isim olan Gezer isminin kullanıldığı görülür (1 Tarihler 20:4)[15]
Tercümeler
Ağıtlar kitabı (İbranice: אֵיכָה, Eykah) peygamber Yeremya tarafından şiirsel bir kitap olarak yazılan Tanah'ın Ketuvim kitabında bir metindir. MÖ 6. yüzyılda Kudüs ve Tapınağın yıkılmasına karşı tutulan yasla ilgilidir.
Yahudilik'te, İbrani takvimine göre Kudüs'teki Birinci ve İkinci Tapınağın yıkılış tarihi ve bu nedenle bir oruç günü olan 9 Av'da okunur.Bilicilerin deyişleri
Bilicilerin deyişleri, veya Musavî metinlerde geçen adıyla Hozay'ın deyişleri veya Hozay'ın tarihi, 2 Tarihler 33:19'da adı geçen kayıp bir Yahudi metnidir. Bu pasajda şöyle denmektedir:
"Duası, Tanrı'nın ona yanıtı, gururundan dönmeden önce işlediği bütün günahlar, ihaneti, yaptırdığı tapınma yerleri, Aşera putlarıyla öbür putları diktirdiği yerler Hozay'ın tarihinde yazılıdır."Bilicilerin deyişleri, başlı başına ayrı bir kaynak olabileceği gibi bu bilgilerin okuyuculara "ileriki bölümlerde" aktarılacağı anlamına da gelebilmektedir.Davud
Davud (Arapça: داود, Dāwūd; İbranice: דוד, David), İsrailoğullarının kurduğu İsrail Krallığı'nın üçüncü kralı (yaklaşık MÖ 1000-MÖ 962) ve Kudüs (Yeruşalim) kentinin kurucusu. Tanah ve Kur'an'da nebi (peygamber) olarak zikredilir. Hristiyan inancında İsa'nın Eski Ahit'teki simgelerinden (İng. prefiguration) biri sayılır.
Musevi Kutsal kitabı Tanah'ın Mezmurlar (İslam'da Zebur) bölümünü oluşturan 150 şiirin Davud tarafından yazıldığı kabul edilir. Bu şiirler gerek Museviliğin gerek Hristiyanlığın en sevilen dini metinleri arasındadır. Kur'an'a göre Zebur, Davud Peygamber'e Allah tarafından indirilmiştir.Eski Ahit
Eski Ahit, Eski Antlaşma ya da Ahd-i Atîk, Yeni Ahit'le birlikte Kitab-ı Mukaddes'i oluşturan, Hristiyanlarca kutsal sayılan kitap. Musevilerin Tanah isimli kutsal kitabıyla büyük oranda aynıdır. Hristiyanların metni yorumlayış biçimleri farklı teolojik temellere sahip olduğu için Musevilikle büyük ölçüde farklılık arz eder. Kitapların çoğu İbranice, bir kısmı Aramice olarak yazılmıştır. MÖ 1200 ile MÖ 100 yılları arasında, Yahudi din adamları ve alimleri tarafından yazıldığı kabul edilmektedir.İbrahimi dinlerde Tanrı'nın Musa ile bir ahit yaptığı kabul edilir. Hristiyanlar Tanrı'nın İsa ile yeni bir antlaşma yaptığına inandıklarından Tanah'ı Eski Ahit olarak adlandırırlar. Yahudiler İsa'nın mesihliğini veya peygamberliğini kabul etmezler. Yeni Ahit'i kutsal kitap kabul etmez, Tanah'a Eski Ahit denmesini uygunsuz bulurlar. Eski Ahit ile Tanah arasındaki başlıca fark kitapların sıralanışı ve isimleridir.Krallar Kitabı
"Kral kitabı" anlamına gelen 11. yüzyıl destansı Fars şiir eseri için Şehname maddesine bakınız.Krallar kitabı (İbranice: Sefer M'lahim, ספר מלכים - iki kitap orijinalinde tek bir kitaptı) Kral David'in ölümünden Yekoniya'nın Babil'de esir düşmesine kadar geçen 400 yıllık sürede (~MÖ 960 - MÖ 560) antik İsrail ve Yehuda krallıklarıyla ilgili hikâyeleri anlatır. Yeşu, Hakimler ve Samuel kitaplarının bulunduğu bir dizi tarihsel kitabın sonuncusudur ve ana amacı Yahudi krallığın Babilliler tarafından neden yıkıldığını dini açıdan anlatmak ve sürgünden dönüşün temelini hazırlamaktı.Krallar kitabı, İsrailoğulları'nın tanrısı Yehova tarafından ebedi hanedanlık sözü verilen David'in ölümü ve oğlu Süleyman'ın tahta geçmesiyle başlar. Süleyman, bilgeliği ve varlığıyla övülürken Yehova'yı, Kudüs'te diğer tanrılara tapılmasına izin vermesiyle gücendirdiği anlatılır. Bu nedenle Tanrı, krallığı ikiye bölüp güneyde Davud'un hanedanlığı sürecek olan Yehuda Krallığı ve kuzeyde farklı bir İsrail Krallığı kurmuştur. İsrail krallarının hepsi birbirlerine benzer bir şekilde, Yehova dışı tanrılara tapılmasına izin verdikleri için şeytansı aktarılır ve bu sebeple Tanrı bu krallığı yıkmıştır.Süleyman
Süleyman (Arapça: سليمان, sulaymān; İbranice: שלמה, Şlomo veya Şelomo; Latince: Salomone, Yunanca: Σολωμών, İngilizce: Solomon, Fransızca: Salomon, Almanca: Salomo), Kral Davut ile Batşeba'nın oğlu ve İsrail Krallığı'nın üçüncü (1. Talut, 2. Davut) kralı. Kudüs kentindeki büyük tapınağı inşa etmiştir. Kur'an'da nebi (peygamber) olarak zikredilir. Hristiyan inancında yasa koyucu ve kral olarak saygı görür.
Musevi Kutsal Kitabı'nın Ezgiler Ezgisi, Vaiz ve Özdeyişler kitapları Süleyman tarafından yazılmış kabul edilir. Din dışı tarihte, Süleyman'ın MÖ 970 - 928 yıllarında kral olduğu kabul edilir.
İbranice שלמ kökünden gelen Şlomo adı, kelime anlamıyla "Barış Yapan" demektir. Arapça selim, selamet ve islam sözcükleriyle kökdeştir.Tesniye
Tesniye veya Yasa'nın Tekrarı, Tanah'ın ve Eski Ahit'in ilk beş kitabı olan Tevrat'ın beşinci kitabı. Toplam 34 baptan oluşur.İssakar kabilesi
İssakar kabilesi (İbranice: יִשָּׂשׁכָר, Yissakhar, Anlam:İşe alınan adam), Tora'da adı geçen On İki İsrail Kabilesi'nden biridir.
MÖ 1200'lü yıllarda Kenan topraklarının fethinden sonra Yeşu bu toprakları on iki kabile arasında bölüştürdü. Batı Menaşe'nin kuzeyinde, Naftali ve Zebulun kabilelerinin güneyinde bulunan bu kabilenin doğusunda Şeria Nehri, batısında da Esdraleon düzlükleri vardı.
|Tora|
(Tevrat)
|Nevi'im|
(Peygamberler)
|Ketuvim|
(Yazılar)
נגBüyük peygamberlerden sayılırlar.
Yahudilik Portali