Bâbüssaâde, İstanbul'da Topkapı Sarayı denilen Sarây-ı Cedîd'in üçüncü kapısı.
Bâbüssaâde, büyük saray manzumesi içinde padişahın özel ikamet yeri olan Enderûn-ı Hümâyun'un girişini teşkil eder ve birçok törenin yapıldığı ikinci avludan üçüncü avluya geçişi sağlar. Gösterişli bir.mimariye sahip olan bu methale Akağalar Kapısı veya Arz Kapısı da denilmiştir. Kapı iki avluyu ayıran duvarın önündeki revakın gerisinde yer alır. Esasının Fâtih Sultan Mehmed devrine ait olduğu tahmin edilmektedir. Sonraları kapının tam önündeki dört sütun kaldırılarak buraya yeni bir biçim verilmiştir.
Bâbüssaâde' nin görünüşünün değiştirilmesi Sultan I. Abdülhamid devrinde (1774-1789) olmuştur. Kapı kemerinin üstünde yer alan on beş beyitlik manzum kitabedeki mücevher tarihe (bk. tarih düşürme) göre bu değişiklik 1188'de (1774-75) yapılmıştır. Bunun üstünde de Sultan II. Mahmud'un hattı ile besmele-i şerife ve kemerin kilit taşında Rakım Efendi tarafından çekilmiş Sultan II. Mahmud'un tuğrası bulunmaktadır. Çifte kapı halinde olan Bâbüssaâde'nin sağ tarafında uzanan mekân Bâbüssaâde Ağası Dairesi, soldaki ise Akağalar Koğusu'dur.
Bâbüssaâde, bütün Osmanlı tarihi boyunca yeni padişahların cülus törenlerine sahne olmuştur. Hava şartları ne olursa olsun taht bu kapının önüne konulmuş ve padişah olacak şehzade bu kapıdan geçerek tahta oturmuştur. Bu şekilde resmen sultanlığı ilân edilmiş, devlet ileri gelenleri de kendisine burada biat etmişlerdir. Burada cülus töreni yapılan son padişah V!. Mehmed (Vahdeddin) olmuştur. Bayramlarda ise yine bu kapının önüne "bayram tahtı" adı verilen taht konuluyor ve hünkâr tebrikleri burada kabul ediyordu. Bu törenin Abdüla-ziz'in saltanatının ilk yıllarına kadar devam ettiğini Abdurrahman Şeref Bey yazmaktadır. Savaş zamanlarında ise padişahın, "sancak-ı şerifi serdar olan başkumandana burada teslim etmesi usuldendi. Muhafaza edildiği yerden özel törenle çıkarılan sancak, Bâbüssaâde'-nin önünde günümüzde de mevcut olan belirli bir yere dikilirdi. Sancak gönderinin yere çakıldığı yuvanın üstü bir mermer ile kapalı durmaktadır. Yeniçerilerin 1826'da son ayaklanmalarında sancak-ı şerif son defa çıkarılarak burada bütün İstanbul halkının yeniçerilere karşı birleşmesi kararlaştırılmış, bu şekilde başlayan "Vak'a-i Hayriyye", Yeniçeri Ocağı'nın tarihten silinmesiyle sonuçlanmıştır.
Padişahın evi sayılan Enderun Bâbüs-saâde'den başladığından hiç kimse buradan öteye geçemezdi. Bu hususta R. Ekrem Koçu şunları yazar: "Enderûn-ı Hümâyun'a, padişahın mahremiyetine açılan bu kapıya halk bir nevi kutsiyet vermişti. Osmanlı tarihinde ihtilâl dalgaları ekseriya, sarayın şehre açılan büyük kapısı Bâb-ı Hümâyun'u. birinci avluyu, Bâbüsselâm'i ve ikinci avluyu aşmış ve Bâbüssaâde önünde durmuştur. Bâbüssaâde'den girilince... karşıya Arz Odası çıkar. Burası, padişahların vezirleri, devlet erkânını ve yabancı devlet elçilerini huzuruna kabul ettiği yerdir. Protokol gereğince huzura çıkabilecek zevat, Bâbüssaâde'den içeri girebilirdi, fakat Enderun'un hiçbir yerini göremezlerdi. Arz Odası'ndan gayri bir yerde, eğer izn-i şahanesi yok ise, sadrazam dahi padişahı göremezdi ve sadrazamlar dahi huzura kabullerinden gayri zamanlarda adımını Bâbüssaâde'nin eşiğinden içeriye atamazdı. Padişahın ismen tasrih ve davet etmesi şartıyla-dır ki herhangi bir kimse sıkı nezâret altında Bâbüssaâde'den içeriye alınır ve hükümdar kendisini Enderun'un hangi dairesinde bekliyorsa oraya götürülürdü."
Bâbüssaâde'nin Osmanlı tarihi boyunca iki defa aşıldığı bilinmektedir. Bunlardan ilki, 1031 Receb ayında (Mayıs 1622) Sultan II. Osman aleyhindeki ayaklanmada olmuştur. Sadrazam Dİlâver Paşa ile Defterdar Baki Paşa ve daha birkaç kişinin başlarını isteyen isyancılar ikinci avluya kadar girmişler ve olumlu cevap alamayınca Bâbüssaâde'yi açtırarak Enderun'a girmişler, I. Mustafa'yı padişah ilân ettirmişlerdir. İkinci defa ise 1807'de Rusçuk ayanı Alemdar Mustafa Ağa'-nın (sonra Paşa), tahtından indirilmiş olan III. Selim'i kurtarma teşebbüsü sırasında Bâbüssaâde geçilmiştir. IV. Mustafa'nın emriyle kapatılan kapıyı Alemdar baltalarla kırdırarak açtırtmış, fakat III. Selim'i kurtaramamıştır. Yine Bâbüssaâde önünde IV. Murad 1632'de âsi yeni-çerilerie kapıkulu sipahileri tarafından üç defa ayak divanına çağırılmıştır. Bun-iardan birincisinde (I9 Receb 1041/10 Şubat 1632) Sadrâzam Hafız Ahmed Paşa tam kapının önünde âsiler tarafından öldürülmüştür.
Bâbüssaâde önündeki revakın herhalde 1774'te değiştirilmesiyle bugün görülen ve ileri avluya doğru taşan sayvan veya saçağa sahip olmuştur. Ancak daha önce buranın mimarisinin ne biçimde olduğu bilinmemektedir. Cülus ve bayram törenlerinde taht bu kapı önüne konulduğuna göre üstünde yine de bir sayvanın bulunması gerekir. Nitekim XVI. yüzyıl sonlarında tertiplenen Hünernâme'nin bir minyatüründe Bâbüssaâde'nin önündeki revak kemerlerinin aynı mimaride devam ettikleri, fakat tam girişin üstünde geniş saçaklı kurşun kaplı bir kubbenin varlığı açıkça bellidir. Barok üslûbunda başlıklı ve yüksek kaideli mermer sütunlara oturan bu sayvanın tavanının evvelce ahşap kubbe biçiminde olduğu, saraydaki III. Selim devrine ait ve bayram törenini tasvir eden bir yağlı boya tablodan anlaşılmaktadır. Yine bu tabloda sayvanın iki yanındaki kemerlerin barok üslûpta süslemeli oldukları ve kapının iki yanındaki duvarlarda birer mermer çeşme bulunduğu da görülür. Bugün bu kemerlerle, 1940-1944 yılları tamirlerinde parçalan ele geçen çeşmeler yoktur. Eski revak kesilerek yapılan sayvan Melling'in gravüründe şimdiki biçimi ile görülür. Saçak altındaki duvarların üst kısımları XIX. yüzyılda manzara resimleri ile süslenmişti. Bunlardan bazıiarı hâlâ durmaktadır. Kapının İki yanındaki duvarlara ise yine aynı devirde göz aldatmacalı, ileri doğru uzanır iki yarı sütuniu yol biçiminde birer resim yapılmıştı. İdareciler tarafından zevksiz görülen bu resimler 1940'ların tamir çalışmaları sırasında kazınarak yerleri şimdiki kırmızı boya ile kapatılmıştır.
Bütün düzenlemesiyle barok üslûp gösteren birinci kapıdan 11.50 x 7 m. ölçüsünde bir methal aralığına geçilir. Bunun iki tarafındaki koğuş ve dairelere açılan kapıları vardır. Kapının ekseni üzerinde olmayan bu aralığın içinde iki tarafta taş sekiler ve daha büyük olan sol bölümün duvarında bir ocak bulunur. Ahşap tavan kaplaması da tezyinatlıdır. Ancak bu tavan orijinal olmayıp 1940-1944 tamirleri sırasında sarayda bulunan parçalardan yapılmıştır. Bâbüssaâde'nin üstünde bu kapının Önemini vurgulamak üzere kurşun kaplı bir kubbe bulunmaktadır. Kasnağında altı adet kulecik olan bu kubbenin tepesinde hilalli bir alem vardır. Kuleciklerin her biri de birer aleme sahiptir. Üçüncü avluya açılan ikinci kapının üstünde IH. Ahmed'in hattı ile "Re'sü'l-hikmeti mehâfetü'llah" yazısı vardır. Ayrıca kemerin üçgen biçimindeki boşluklarında ve kemer üstünde ta'lik hatla, yaldızla, Sultan II. Mahmud'un kötülük yapanları bertaraf ettiği bildirilmektedir. Kapının iki yanında tuğrası ile
1.Abdülhamid'in adını veren sülüs hatlı kitabeler yer almıştır. Aynı yerlerde bez üzerine padişahların adları yazılı çerçeveli levhalar vardır.