Bu günler, ünlü "30 Gün" programının 500. yıldönümü. Tam o sırada bir grup Sovyet iktisatçısı, piyasa ekonomisine geçiş için bir dizi önlem ortaya koyacaktı.
"500 gün" programının özü neydi?
Programın oluşturulması hem Mikhail Gorbaçov hem de Boris Yeltsin tarafından desteklendi. Çalışma grubu onların adına kuruldu. Grigory Yavlinsky, grubun "yüzü" oldu: "500 gün" programı, önceden az tanınan genç bir ekonomistin siyasi kariyerini başlattı. Yavlinsky, 14 Temmuz 1990'dan beri RSFSR Bakanlar Konseyi'nin başkan yardımcısı olarak görev yaptı - o zamanlar 38 yaşındaki bir adam için fena değil.
Ancak, o zamanki söylentiler programın yazarlığını Yabloko'nun gelecekteki liderine bağlasa da, gerçekte bütün bir ekip üzerinde çalışıyordu ve Yavlinsky'ye ek olarak akademisyen Stanislav Shatalin kilit bir rol oynadı. SSCB'deki piyasa reformları programına verdiği destekten Gorbaçov tarafından güvence altına alınan oydu. Programın geliştirilmesine Shatalin ve Yavlinsky'ye ek olarak, Evgeny Yasin, Sergey Aleksashenko, Boris Fedorov, Andrey Vavilov, Mikhail Zadornov ve bir dizi başka ekonomist katıldı.
Programın yazarlarından biri olan Grigory Yavlinsky, 1990'larda - 2000'lerde önde gelen bir Rus politikacı oldu.
1 Eylül 1990'da "500 gün" programı hazırlanıp RSFSR Yüksek Sovyeti tarafından onaylandı ve ardından SSCB Yüksek Sovyeti'ne sunuldu. Programın kendisinin dört aşamada uygulanması önerildi. İlk 100 gün boyunca konutların, arsaların, küçük işletmelerin özelleştirilmesi ve fabrika ve tesislerin şirketleştirilmesi gerçekleştirilecekti. Sonra, ikinci aşamada, 150 gün içinde, üçüncü 150 günlük aşamada fiyatları serbestleştirmek - piyasayı istikrara kavuşturmak ve son olarak dördüncü aşamada - iç ekonominin yükselişini başlatmak gerekiyordu. Kelimelerle, her şey kolaydır. Ama aslında ...
Programın ana fikri, Birlik içindeki cumhuriyetleri yeni şartlarda korumak, fiyatların ve piyasaların kademeli olarak serbestleştirilmesi, şirketleştirme yoluyla tutarlı ve makul özelleştirme vb. »Pazara giriş. Programın ilk 500 günü piyasa ekonomisinin temellerini atmaktı,
- anılarında programın yazarlarından biri ve ardından Rusya hükümetinin Başbakan Yardımcısı rahmetli Boris Fyodorov yazdı.
Programın artıları ve eksileri
Programın şüphesiz avantajı, tüm Sovyet alanı ölçeğinde ekonomik dönüşümler önermesiydi, yani SSCB'nin olası bir çöküşünden söz edilmiyordu ve programın yazarları, tüm Birlik cumhuriyetlerinin ekonomisini dönüştürmeyi umuyordu.
Shatalin ve ekibi, önce özelleştirme ve bir sahip sınıfı oluşturmayı ve ardından fiyatları serbestleştirmeyi teklif etti; bu, hesaplarına göre, satıcılar arasındaki artan rekabet nedeniyle daha düşük fiyatlara yol açacaktı. Ancak, bildiğiniz gibi, ülke farklı bir yol izledi: Yegor Gaidar, aksine, önce "fiyatları serbest bırakın", bu da onların muazzam büyümesine yol açtı.
Program yazılırken Sovyetler Birliği'nin hem siyasi hem de ekonomik olarak zaten en derin kriz durumundaydı. Birlik cumhuriyetlerinde merkezkaç eğilimleri hakim oldu, ekonomi 2'da% 1990 ve 9'de% 1991 düşüş yaşadı. Ek olarak, programın yazarları, uygulayıcı değil teorik iktisatçılar, geç SSCB'nin siyasi ve sosyal gerçekliğini ayırt eden kilit faktörleri hesaba katmadan uygulama olasılığına inanıyorlardı.
Programın uygulanmasına doğrudan muhalefet, o zamanlar RSFSR Bakanlar Kurulu başkanı olan Nikolai Ryzhkov tarafından sağlandı. Bir piyasa unsurları ile planlı ekonominin bir kombinasyonunu ima eden kendi programının uygulanmasını talep etti. Ryzhkov programını çok aktif bir şekilde savundu ve sonuç olarak Gorbaçov'u istifa etmekle tehdit etti.
Sonuç olarak, Gorbaçov iki programı birleştirecek bir komisyon oluşturmaya karar verdi. Ve bunun hem Ryzhkov'un programı hem de 500 Gün programı için ölümcül olduğu ortaya çıktı: önce, Ekim 1990'da Grigory Yavlinsky istifa etti, ardından Aralık ayında Ryzhkov kalp krizi geçirdi ve Gorbaçov onu 14 Ocak 1991'de Sovyet hükümeti başkanlığından uzaklaştırdı. ...
Bununla birlikte, programın bazı hükümleri, Sovyetler Birliği'nin dağılmasının ardından daha sonra uygulandı. Sovyet sonrası Rusya'da hem fiyat serbestleştirmesi hem de mülkiyet özelleştirmesi gerçekleştirildi. Sadece her şey kademeli olarak değil, aniden, bir geçiş dönemi olmadan yapıldı, bu da Rus ekonomisi için çok üzücü sonuçlara yol açtı ve bu sonuçların çoğu, özelleştirmenin sonuçları da dahil olmak üzere, dedikleri gibi, ülkemiz hala tırmanıyor.