Tüm bebeklerin mavi gözlü doğduğunu duymuş olabilirsiniz. Bebekler göz renklerini ebeveynlerinden miras alırlar, ancak ilk defa doğduklarında gözleri mavi olabilir. Öyleyse bebekler neden mavi gözlü doğar? Cildinizi, saçınızı ve gözlerinizi renklendiren kahverengi pigment molekülü olan melanin, bebekken gözlerinizdeki irise tam olarak yayılmamış veya ultraviyole ışığa maruz kalarak kararmamıştır. İris, göze girmesine izin verilen ışık miktarını kontrol eden renkli kısımdır. Saç ve cilt gibi gözü güneşten korumaya yardımcı olan pigmentler içerir.
Melanin göz rengini nasıl etkiler?
Melanin bir proteindir. Diğer proteinler gibi, vücudunuzun ürettiği melanin miktarı ve türü genlerinize kodlanır. Çok miktarda melanin içeren irisler siyah veya kahverengi görünür. Daha az melanin yeşil, gri veya açık kahverengi gözler oluşturur. Gözlerinizde çok az miktarda melanin varsa, mavi veya açık gri görünürler. Albinizm hastası insanların irislerinde melanin yoktur. Gözleri pembe görünür çünkü gözlerinin arkasındaki kan damarları ışığı yansıtır.
Melanin üretimi genellikle bebeğin hayatının ilk yılında artar ve göz renginin maviden dönerek koyulaşmasına yol açar. Renk genellikle yaklaşık 6 aylıkken stabildir, ancak tam olarak gelişmesi iki yıla kadar sürebilir. Bununla birlikte, bazı ilaçların ve çevresel faktörlerin kullanımı da dahil olmak üzere çeşitli faktörler göz rengini etkileyebilir. Bazı insanlar göz renginde yaşamları boyunca değişiklik yaşarlar.
Bazı durumlarda insanlar iki farklı renkte göze sahip olabilirler. Bir zamanlar sanıldığın aksine göz rengi genetiğinin çocuklara aktarımı kesilmez veya "kurumaz". Zira mavi gözlü ebeveynlerin (nadiren) kahverengi gözlü bir çocuğa sahip olduğu bilinmektedir.
Tüm bebekler mavi gözlü mü doğar?
Ayrıca, tüm bebekler mavi gözlerle doğmaz. Bir bebeğin gözü nihayet mavi olsa bile, önce gri renkle başlayabilir. Afrika, Asya ve İspanyol kökenli bebeklerin kahverengi gözlerle doğma olasılığı daha yüksektir. Bunun nedeni, koyu tenli bireylerin gözlerinde Kafkasyalılardan daha fazla melanin bulunmasıdır.
Buna rağmen, bebeğin göz rengi zamanla koyulaşabilir. Ayrıca, koyu tenli ebeveynlerin bebeklerinin mavi gözlü olması her zaman mümkündür. Bu durum erken doğmuş bebeklerde daha yaygındır, çünkü melaninin birikmesi zaman alır.
Göz rengi değişen canlılar
İnsanlar, göz rengi değişimleri yaşayan tek canlı değil. Örneğin, yavru kediler de sık sık mavi gözlü doğarlar. Kedilerdeki ilk göz rengi değişimi oldukça çarpıcıdır çünkü insanlardan çok daha hızlı gelişirler. Yetişkin kedilerde bile göz rengi zamanla değişir. Genellikle birkaç yıl sonra sabitleşir.
Daha da ilginç olanı canlılarda göz rengi bazen mevsimlerle birlikte değişir. Örneğin bilim adamları kışın ren geyiğinin göz renginin değiştiğini öğrenmişlerdir. Bu mucize değişim ren geyiğinin karanlıkta daha iyi görebilmesi içindir. Değişen sadece göz rengi değildir. Gözdeki kollajen liflerindeki boşluklar gözün olabildiğince fazla ışık almasını sağlamak için değişir.