in: Çağdaş Siyasal Akımlar, Yusuf Sayın, Editor, Nobel Yayınevi, Ankara, pp.1-13, 2021
İnsanlığın başlangıcından günümüze kadarki süreçte, zamansal ve mekânsal değişikliklerle birlikte toplumlar, yaşamsal anlamda teknolojik, yönetim ve egemenlik haklarının kullanımı konusunda veya günümüzün ifadesiyle demokratik yönde hep iyiye doğru değişim göstermişlerdir. Elbette bu değişim zaman içerisinde düz bir düzlemde devam etmemiştir. İnişli-çıkışlı, ilkel veya ileri diyebileceğimiz bir şekilde olsa da genelde hep daha önceki sistemlerden daha iyi yönde bir gelişme kaydetmiştir. Yani toplumlar önceki bir aşamadan sonraki bir aşamaya geri dönülmez bir ilerleme kaydetmişlerdir (Cornforth, 1987: 33). Bu ilerleme teknik ve üretim de olduğu gibi düşünce, yönetim ve hâkimiyetin kaynağı konusunda da gelişme kaydetme şeklinde olmuştur. Elbette bu değişim çok da kolay olmamış; bireyler ve toplumlar bu yolda birçok bedel ödemişlerdir. İşte bu bedel sayesinde genelde ilerleme, bir adım ileri yönde ve gelişme şeklinde olmuştur. Eğer bu gelişme, belirli bir yönde değil de rastlantısal bir yönde olsaydı toplumlar bir önceki pratik uygulamalara dönebilir; kölelik yeniden gelir; kadınlar seçme ve seçilme haklarını kaybedebilir; Avrupalılar veya dünyanın herhangi bir yerinde egemenliği eline geçirenler kendilerini kral veya imparator ilan edebilir/di (Fukuyama, 2016: 108). İlerleme veya bir buluş rastlantısal olsa bile uygun bir zaman ve zemine ihtiyaç duymuştur. Elverişli şartlar oluştuğu zaman gelişme ve değişme yaşanmıştır. Gelinen bu noktada yeni teknikler ve ilerlemeler her zaman kullanıcılarına güç ve yarar sağlamıştır (Cornforth, 1987: 34).