Bebek ve çocuklarda kabızlık; kaka yapmamak olarak bilinse de yalnızca dışkılama aralığının uzaması demek değildir. Her bebek ve çocuğun alışık olduğu bir dışkılama tertibi vardır. Yeme alışkanlığı ve yaşa bağlı olarak değişiklik gösteren bu tertibin bozulması ve akabinde ortaya çıkan bulguların toplamı kabızlık olarak tanımlanır. Kısaca iki aydan uzun müddetli olarak geç (seyrek) dışkılama, güç dışkılama ve sert dışkılama kronik kabızlık olarak isimlendirilmektedir.
Bağırsak yapısındaki meseleler, doğuştan gelen anatomik sıkıntılar, ailesel bağırsak yavaşlığı ve yanlış besin seçimi, süt tüketiminin abartmak, daima katı besin ile beslemek ,ihtiyaç halinde tuvalete gitmemek, çocukların acıdan korkması çocuklardaki kabızlığın temel nedenlerini oluşturur. Anne sütü ile beslenen bebekler doğumdan sonraki birinci günlerde, günde 7-10 defa, daha sonra da 5-7 sefer kaka yapabilirler. Dışkılama sayısı daha az olabileceği üzere daha çok da olabilir.
Bu devirde kaka sulu ve yumuşaktır. Lakin, bilhassa anne sütü alan bebeklerin, kimi vakit bir haftaya dek uzanan müddetlerde kaka yapmamasının doğal olduğu bilinmelidir. Bebeklerde, çok ya da safralı kusma, bariz karın şişliği (abdominal distansiyon) ve gelişmede duraklama ya da gerileme olmadığı sürece, bu durum olağan olarak kabul edilmeli ve rastgele bir tedavi ya da teşebbüs uygulanmamalıdır. Katı besinlerle beslenmeye geçildikten sonra dışkı yoğunlaşıp katılaşmaya başlar.
Tıpkı vakitte dışkılama sayısı da azalır. Okul çağında bir çocukta günde 1-3 olan dışkılama sayısı, ergenlik devrinde erişkinlerde görülen sıklığa ulaşır. Kabızlık; sert ve ağrılı dışkılamaya, anüste yırtık/çatlak oluşmasına (anal fissür), dışkıda kan görülmesine, dışkılama gereksimi olduğunda saklanma ve dışkılamayı ertelemeye, bilhassa yemeklerden sonra karın ağrısına, sistemsiz beslenmeye ve tuvalet alışkanlığının bozulmasına sebep olabilir. .
Aslında bu meseleler her ne kadar kabızlığın sonucu olsa da, birebir vakitte bir çocukta kabızlığın başlamasının nedeni de olabilir. Örneğin, anüste rastgele bir nedenle oluşan yırtık, dışkılama sırasında ağrıya yol açacağından çocuğun kakasını tutmasına ve bir mühlet sonra da kabızlığın oluşmasına neden olabilir. Uzun süren ve uygulanan tedavilere rağmen yineleyen kabızlıkta, çocukta kimi davranış bozukluklarının ortaya çıkabilir.
Sonuç olarak kabızlık için yapılabilecek en uygun tanımlama, dışkılama alışkanlığının değişmesi ve buna bağlı olarak üstte bahsedilen bulguların ortaya çıkmasıdır.
Çocuklarda kabızlığın neden olduğu problemler:
1. Dışkılama aralığının uzun olması: Olağan dışkılama sıklığının değişmesidir. Örneğin günde 1 kere kaka yapan bir çocuğun dışkılama sıklığının 3-4 güne çıkması.
2. Dışkılama niteliğinin değişmesi: Dışkının olağan kıvamını yitirip daha sert bir hale dönüşmesidir. Bu durum çoklukla beslenme tertibinin değişmesine bağlı olarak değişir.
3. Zorlanarak ve ağrılı dışkılama: Dışkılama sırasında çocuğun kendini zorlaması, ağlaması ya da ağrı hissetmesidir. Bu çocuklarda çoklukla birlikte anal fissür (yırtık) da bulunur.
4. Karın ağrısı: Yemeklerden kısa bir mühlet sonra (yaklaşık 10 dakika gibi) gastrokolik refleks başlar ve bağırsaklar hareketlenmeye başlar. Bu da dışkılama ihtiyacına yol açar. Devam eden kabızlık durumlarında ise bu barsak hareketleri kramp biçiminde karın ağrısı olarak kendini gösterir.
5. Dışkıda kan görülmesi: Sertleşen dışkının anüste yırtık oluşturmasına bağlı olarak ortaya çıkan durumdur. Dışkıya bulaşmış taze kan halinde görülür.
6. Dışkı bekletme (saklama): Kabızlığın hem nedeni olabilir, hem de sonucunda ortaya çıkabilir. En değerli nedeni dışkılama sırasında ağrının oluşabileceği kaygısıdır. Bir müddet sonra alışkanlık haline dönüşebilir. Tedavide en sıkıntı çözümlenen sıkıntılardan biridir. Beklemiş dışkı bağırsağın son kısmında sertleşmiş bir halde kalır ve kaldıkça daha fazla suyu emilerek daha sert bir hal alır. Çocuk daha sonra azar azar kaka kaçırmaya başlar ve bu durum kilot kirlenmesi “fekal inkontinans” olarak isimlendirilir. İlerlemiş kabızlığın bir bulgusudur.
7. Kabızlık her çocukta emsal bulgular vermez. Yakınmaların şiddeti ve tesirleri çocuktan çocuğa değişir. Bu çocuklarla bağlantı kurmak kolay olmayabilir. Bu nedenle, çocuklarda kabızlığın tedavisinde direkt genel kuralları uygulamanın faydası olmaz.
Her çocukta, o çocuğa has bulgulardan yola çıkılarak “çoklu yaklaşım” içeren tedavi sistemleri uygulanmalıdır. Günümüzde çağdaş tedavinin geldiği nokta da budur: Her hastaya bilinen standart tedaviyi uygulama yerine her hasta için ona has tedavi tekniklerini uygulama!
8. Fakat, çocuklarda kabızlık tedavisinin uzun soluklu ve sabır isteyen bir süreç olduğu hem doktor hem de anne, baba ve büyükler tarafından akılda tutulmalıdır.
Cevap alınamıyor ya da yakınmalar geçti diyerek tedavinin kesilmesi bulguların birincisinden daha ağır olarak ortaya çıkmasına neden olabilir. İçinde lif içeren besinlerin daha bakın olduğu beslenme ve tertipli tuvalet alışkanlığı kabızlık tedavisinde olmazsa olmazdır. • Beş yaş altındaki olguların %50’si bir yıl içinde, %60-75’ i ise iki yıl içinde düzeliyor. Okul çağı çocuk olguların üçte birinde ergenlik periyoduna kadar uzadığı bilinmektedir. Kronik kabızlığı olan hastaları araştırmak gerekli mi?
• Olguların %95’ i işlevsel (idiyopatik) nedenlidir (organik nedenlerin araştırılması gereken olgular, yaklaşık 20 olguda bir). Bunlarda yapısal, endokrin yahut metabolik sorun yoktur
• Olguların %5’i ise organik nedenlidir. Bunlar; o Yenidoğan ve erken bebeklik yaşında başlayan kabızlık hikayesi varsa o Mekonyumun geç çıkması o İnce çapta dışkı, dışkıda kan, anal sifinkterin sıkı olması, tuşede rektumun boş olması o büyüme gelişme geriliği varsa o Karında distansiyon, ileus, safralı kusma o Alt ekstremite refleks ve tonusunda azalma, anal refleks zayıflığı, pilonidal gamze, kremaster refleksi alınmaması o Anterior yerleşimli anüs
Tedavi: Gaye biriken topakların giderilmesi ve yine birikmenin önlenmesidir. İşlevsel kabızlığın tedavisi uzundur ve relapslar sıktır. Hekimler kabızlık çeken çocuğu tedavi ederken aile ile yakın iş birliği içinde olmalıdır. Bu maksatla çok sayıda barsak içerisinde kütle arttırıcı, barsak hareketlerini arttırıcı ve kayganlaştırıcı çok sayıda ilaç kullanılmaktadır. Tabibin bu husustaki deneyimi çok kıymetli, birçok tabip sonuçlarından en şad kaldığı ilaçları kullanmaktadır. Bebek ve çocukların kabızlık tedavileri nasıl olmalıdır?
1. Beslenmeyle ilgili bilgilenme değerlidir. Genel kural olarak posalı zerzevat ve meyvelerin çokça tüketilmesi, bakkal ve marketten alınan poşetli besinlerin tüketilmesinin sonlandırılması gerekir.
2. Tuvalet eğitimi. Barsakların döngüsel ritmini yakalabilmesi için çocuğun günün uygun saatlerde tuvalete oturtulması. Çocuğun çömelerek olmazda oturarak tuvalet yapma imkanının sağlanması (klozet ve yaşa nazaran lazımlık kullanımı). Klozette adaptör, ayakların yere basması için basamak kullanımı. Tekrar tuvalette vakit geçirme alışkanlığı açısından tv, oyuncak vs ilgisini çekebilecek nesneler bulundurma
3. Varsa anal fissürün tedavi edilmesi ve tedbirlerin alınması.
< p>4. Birikmiş olan kakanın hazır lavmanlar yardımıyla boşaltılması
5. Yeni olusan kakanın bağırsak içinde sertleşmesini önlemek için gerekli ve kâfi kaka yumuşatıcı ilaç desteği. Tedavinin ana noktası gerekli tedavinin gereğince sürdürülmesidir. İlalar kullanılmakta iken çocuğun yada bebeğin kabızlığının geçtiği manasına gelmemektedir.
Aileler uzun süren bu tedaviye sabırla devam etmelidir. Kesinlikle yapılacak ilaç azaltmaları yada kesilmesinin zamanlaması hekim tarafından verilmelidir. Biz hastalarımıza kabızlık tedavisinde kullandığımız yumuşatıcıları çoğunlukla 1.5 – 2 yıl mühletle kullanmak zorunda kalmaktayız. Çoğunlukla ilaçlarımızı azaltarak etaplı olarak kesmekteyiz.
Sonuç olarak:
• Kronik kabızlık nedeniyle müracaatların birden fazla, işlevsel (idiyopatik) kabızlık oluyor
•Organik nedenli kabızlıkta nedene yönelik tanısal incelemeler ve tedavi gerekir
• Kabızlık tedavilerinin aktifliğinin ispatları zayıftır, tedavi büyük oranda klinik tecrübeye dayanır
• Çocukluk çağı kabızlığı aylar ve yıllar uzunluğu tedavi gerektiren uzun müddetli bir problemdir