XIV. YÜZYIL BAŞINDA YAKIN DOĞU V
Akdeniz’in doğu kıyısındaki ülkelerle (Suriye, Lübnan, Filistin, Mısır), Ürdün’ün oluşturduğu bütüne, Yakın Dogu adı verilir. XIV. yüzyıl başında, Yakın Doğu’nun en güçlü devleti, Memlükler idi. Memlükler, uzun yıllar Haçlılar ve Moğollarla savaşarak, Yakın Doğu’nun tümüne egemen oldular. Memlükler, uzun yıllar bu bölgede güçlerini devam ettirdiler. Abbasî halifesinin Mısır’da bulunması, Memlüklere, İslâm dünyasında, dinî yönden üstünlük sağlıyordu. Memlüklerin amacı, bu durumdan yararlanarak, bütün Müslümanları, Memlüklerin çevresinde toplamaktı.
XIV. yüzyıl başında Yakın Doğu, ekonomik yönden dünyanın en önemli bölgesi durumundaydı. Hindistan’dan başlayan ve Mısır ile Suriye limanlarında sona eren “Baharat Yolu”, Memlûk topraklarından geçiyordu. Bu durum, Memlüklere ekonomik yönden büyük fayda sağlamaktaydı.
XIV. yüzyıl başında Yakın Doğu’nun durumunu gözden geçirirken, Anadolu’nun durumuna da kısaca değinmek gerekir. Bu yüzyılın başlarında Anadolu’da şu devletler bulunuyordu:
a) Türkiye Selçukluları Devleti
b) İlhanlılar
c) Bizans İmparatorluğu
d) Trabzon Rum İmparatorluğu
Bu devletlerden Türkiye Selçukluları Devleti, 1243 Kösedağ Savaşı sonrasında, İlhanlılara bağımlı hâle gelmişti. XIV. yüzyılın başında Türkiye Selçukluları Devleti, siyasî ve askerî gücünü tamamen kaybetmiş durumdaydı. Moğolların önünden kaçan Türkmenler, sınır bölgelerinde toplanmıştı. 1308’de Sultan D. Mesut’un ölümüyle Türkiye Selçukluları Devleti sona erdi. İlhanlılar, bundan sonra Anadolu’yu genel valiler vasıtasıyla yönetmeye başladılar. İlhanlıların etkili olamadığı sınır bölgelerinde yaşayan Türkmenler, birçok beylikler kurdular. 1336’da İlhanlılar Devletinin sona ermesiyle, Türkmen beylikleri bağımsız duruma geldiler. Bu beylikler, bir süre sonra, Türkiye Selçukluları Devleti’nin yerini almak amacıyla, aralarında mücadeleye başladılar. Başlangıçta en güçlü beylikler Karamanoğullar, Candaroğulları ve Germiyanoğulları idi.
Bizans İmparatorluğu, XIV. yüzyıl başında Anadolu’daki topraklarının çoğunu kaybetmiş olup, Trabzon Rum İmparatorluğu ise, bu yüzyılın başında İlhanlılara bağlı durumda bulunuyordu.
XIV. Yüzyıl Başında Avrupa
XIV. yüzyıl başlarında Avrupa devletleri henüz siyasî birliklerini gerçekleştirememişlerdi. Bütün Avrupa’da derebeylik (feodalite) rejimi hüküm sürmekteydi. Ancak, Fransa ve İngiltere, siyasî birliklerini kurma yolunda önemli adımlar atmışlardı. Bu yüzyılın başında Avrupa’nın en güçlü devleti, Kutsal Roma Germen İmparatorluğu idi. Siyasî birliğin bulunmadığı İtalya’da; Napoli Krallığı, Papa Hükümeti, Venedik ve Ceneviz cumhuriyetleri ile Floransa Dükalığı; Doğu Avrupa’da ise, Lehistan ve Macaristan krallıkları bulunmaktaydı.
XIV. yüzyıl başlarında Avrupa siyasî tarihinde en önemli devletler, İngiltere ve Fransa idi. 1337 yılında İngiltere ile Fransa arasındaki “Yüzyıl Savaşları”, XIV. yüzyılda Avrupa’da meydana gelen en önemli siyasî ve askerî olaydır. Başlangıçta İngilizlerin başarılar elde ettiği bu savaşlar, Fransa’nın üstünlüğü ile sona erdi.
XIV. yüzyılda Avrupa’da ortaya çıkan diğer bir önemli olay, güçlü monarşik yönetimlerin kurulmaya başlanmış olmasıdır. Monarşik yönetimlerin kurulması, dinî iktidarı ve Hristiyanlığın birleştirici gücünü sarstı. Papaya ve kiliseye karşı muhalefet hareketleri başladı. Lâtince olan İncil’in, millî dillere çevrilmesi gerektiği ileri sürülmeye başlandı. Bütün bu hareketler, gelecekte “Reform hareketleri”nin ortaya çıkmasına neden oldu.
XIV. yüzyılın başlarında Balkanların durumuna bakacak olursak; Balkanlarda da siyasî yönden birlik yoktu. Bizans İmparatorluğu, Balkanlar üzerindeki denetimini kaybetmişti. İmparatorların hiçbir güçleri ve nüfuzları kalmamıştı. İmparatorluk makamında devamlılık yoktu. Generaller, imparator olmak amacıyla sürekli isyan etmekteydiler. Şehir ve kasabaları yöneten tekfurlar, merkezî yönetimi dinlememekteydiler. Halk, tekfurların baskısından, vergilerin ağırlığından yakınır durumdaydı.
XIV. yüzyılın başlarında Balkanlarda bulunan başlıca devletler şunlardı: Bulgar Krallığı, Sırp Krallığı, Arnavut, Bosna, Hersek, Eflâk ve Boğdan beylikleri. Bunların içinde en güçlü olanı, Sırp Krallığı idi. Balkanlarda, siyasî birlik olmadığı gibi, dinî birlik de yoktu. Bulgarlar, Sırplar, Ortodoks; Bosnalılar ve Hersekliler Bogomil mezhebine mensup; Macarlar, Cllahlar ve Hırvatlar Katolik idiler. Bu arada, Macarlar ve Venedikliler, Balkanları ele geçirme çabasındaydılar. Ancak, Katolik olmaları ve Ortodoks olan Balkan milletlerini Katolik olmaya zorlamaları, bölgede siyasî ve dinî çatışmalara neden olmaktaydı.
Liseler İçin Osmanlı Tarihi Kitabı – Kemal Kara
Kaynak göstermeden sitenizde kullanmayınız lütfen..
- Bu yazı
Kürşad Altan tarafından
28 Ocak 2011 tarihinde
Ders, Tarih kategorisinde yayımlanmış.
-
3.602 defa okunmuş,
0 yorum yapılmış.
-
Etiketler: 14. yüzyıl başında avrupa, 14. yüzyıl başında yakın doğu, 14. yüzyıl başında yakın doğu ve avrupa, bizans imparatorluğu, ilhanlılar, lise, lise için osmanlı tarihi, liseler için osmanlı tarihi, osmanlı tarihi, trabzon rum imparatorluğu, tükiye seçluklu devleti, xıv yüzyıl başında yakın doğu ve avrupa