Herkes Ada Lovelace veya Marie Curie’yi biliyor ancak Emmy Noether’dan bahsederken, bir sürü insan muhtemelen onu tanımayacaktır. Oysaki modern fiziğin temellerinden biri olarak kabul edilen bir teoremin yaratıcısıdır o aslında.
Noether, Albert Einstein tarafından, “Kadınların yüksek öğrenime geç başlamalarına rağmen önemli ve yaratıcı bir matematik dehası,” olarak nitelendirilmişti. Soyut cebire katkılarıyla ve “ideal halkalardaki zincir durumları”konusundaki çalışmalarıyla ünlüydü. 1915’te fizik teorisinde, bazı yerlerde Noether Teoremi diye bilinen, fizikteki simetrilerle kapalılık teoremi arasındaki ilişkiyi kanıtlayan bir sonuca ulaşmıştı. Genel rölativite teorisindeki bu temel sonuç, Einstein tarafından övgüyle karşılanmıştı. Noether’in değişkenler teorisi ile ilgili çalışmaları, Einstein ‘ın rölativite teorisinin genel kavramlarının birçoğunun formülünde yardımcı olmuştu.
O, adını matematik ve bilim tarihine altın harflerle yazdırmış ama pek azımız tarafından bilinen Alman kökenli, kadın matematikçi.
Yahudi bir aileden gelen Amalie Emmy Noether, Max ve İda Noether’lerin ilk çocuğu olarak Almanya’da 1882 yılında doğmuştur. Baba Max, çok ünlü bir cebirsel geometri profesörüydü. Bu nedenle kızı Emmy matematiğe babası ile başladı. Kısa bir sürede çok iyi ve sağlam bir matematik kültürü kazandı.
Yirminci yüzyılın başlarında bir kadının üniversiteye devam etmesi ve orada okuması oldukça yadırganan bir olaydı. Tüm engellemelere ve önyargılarına karşın, Noether üniversiteyi bitirdi. 1907 yılında da doktorasını tamamladı.
Noether’ü en çok beğenen ve çalışmalarını taktir eden matematikçilerden birisi de Hilbert’ti. Ona, tüm uğraşılarına karşı üniversitelerde profesör olarak bir iş bulamadı. Zamanın üniversiteleri bayanlara karşı oldukça tutucuydu. Sonunda 1922 yılında Emmy’nin Götingen’de ücretsiz ders vermesi koşuluyla şeref profesörlüğü vermeye razı oldular.
Noether için sıkıntılar bununla da bitmedi. 1930 yılından sonra Almanya’da yaşanan Yahudi katliamları, bir Yahudi olan Emmy Noether için önemli bir sorundu. Noether ve Yahudi arkadaşları 1933 yılında Götingen Üniversitesinden atıldılar. Bu sırada Amerika Birleşik Devletleri Emmy’yi büyük bir memnuniyetle ülkesine davet etti ve Noether, 1933 yılında Amerika’ya gitti. Yaşamının son iki yılını Bryn Mawr College’inde ve Princeton Üniversitesinde dersler vererek geçirdi. Daha çok çalışmalar yapabilecek bir yaştayken, 1935 yılında Amerika’da öldü.
Noether birçok çığır açan araştırma yapmıştı, ancak en önemlisi evrensel koruma yasalarını ve doğadaki simetriyi birbirine bağlayan teoriydi. Matematikte de çok sayıda çalışması olan Emmy Noether’nün cebire kazandırdığı ve kendi adıyla anılan Noetherian halkaları bulunmaktadır ayrıca topolojinin gelişmesinde de önemli izleri vardır.
Peki neden onun günümüze yön veren ve çığır atlatan bunca çalışması uzun zaman bilinmedi derseniz…
Eğitim dönemindeki zorluklardan da anlayacağınız gibi doğduğu çağ, kadınlar için çok uygun bir dönem değildi. Bu nedenle çalışmalarının çoğunu bir erkek takma adı ile yayınlamak zorunda kalmıştı.
Rus topolojist Pavel Alexandrov, Emmy Noether’i gelmiş geçmiş en iyi kadın matematikçi olarak tanımlamıştır.
Matematiksel