İnkübasyon odasındaki mikroiklim rejimleri
Kavak mantarı için inkübasyon odasının sıcaklığı ne kadar olmalıdır?
Kuluçka döneminde sıcaklık rejimi hem oda hem de bloklar için takip edilmelidir:
Sıcaklık göstergeleri:
Т1: odadaki hava sıcaklığı
Т2: mantar blokunun yüzey sıcaklığı (film altında)
Т3: blok içindeki sıcaklık (merkez)
Oda sıcaklığı (T1) teknoloji uzmanı tarafından belirlenir (21-24 ͦ С). Bu sıcaklık aralığı neden önerilir? Miselyumun aktif gelişiminde büyük miktarda biyolojik ısı çıktığı için inkübasyon döneminin zirve noktasında (5-7. gün) kompostun ve havanın sıcaklık dereceleri arasında önemli bir fark oluşur. Miselyumun kompostta iyi bir şekilde gelişmesi için optimum sıcaklık rejimi 24-30оС aralığındadır.
Kompost blokları 31-32оС’ye kadar ısınabiliyorsa oda sıcaklığı 21-22оС’den yüksek olmamalıdır.
Kuluçka dönemi boyunca odadaki hava sıcaklığı istikrarlı olmalıdır. Bu şartlar, hava borusundan gelen hava karışımının sıcaklık derecesinin istikrarlı olması sayesinde sağlanır.
Mantar yetiştiriciliğinin tüm aşamalarında oluşturulan mikroiklim şartlarının istikrarlı olması, mantar blokunun bir “bağımsız canlı organizma” olarak kendini hazırladığı düzenli bir nefes alma ve buharlaşma ritmi sağlar.
Miselyumun gelişimi, ancak blokun merkezinden yüzeyine doğru sürekli hareket eden suyun buharlaşma seviyesinin optimum seviyede olması halinde mümkün olur. Bu şartlar, bloktaki biyolojik ısının eşit bir şekilde dağıtılması sayesinde sağlanır: Т3>Т2>Т1
Т3= Т1+ (Т2-Т1)+(Т3-Т2)
Kompostun sıcaklığı blok yüzeyinden başlayarak merkezine doğru 1-1,5 cm aralıklarla ölçülür. Mantar blokunun en fazla 2-3 cm çaplı orta bölümü 30-32оС’ye kadar ısınır, diğer yerlerinin sıcaklığı ise miselyumun gelişimi için optimum olup 24-29оС aralığındadır.
Т3-Т1 en fazla 8-10оС’dir.
Blokun merkezindeki sıcaklığın düşürülmesi, oda sıcaklığının düşürülmesi ile sağlanırsa kompostun yüzey katmanının soğumasına ve buharlaşmanın yavaşlamasına veya durmasına neden olur. Buharlaşma rejimi, inkübasyon sürecinin sıcaklık çizelgelerinde takip edilebilir.
İnkübasyon çizelgesi, blok içinde ve yüzeyindeki Т-3 ve Т-2 sıcaklık eğrileri ile belirlenir.
Odanın istikrarlı sıcaklık parametreleri sağlanırsa T2 eğrisi çizelge boyunca Т3-Т1’i ikiye böler.
Т3, Т2, Т1 sıcaklık çizelgelerinin analizi, inkübasyon döngüsündeki bozuklukları görmemize ve zamanında önlememize yardımcı olur.
Nem rejimi
Buharlaşan su kütlesi.
Gelişen miselyum, kompostu tüketirken nefes alır, karbondioksit ve buhar şeklindeki su salar. Kompostun nemli olmasını sağlayan su ile birlikte nefes alıp verme sürecinde organik madde ayrıştırılırken oluşan su da buharlaşır.
Kuluçka döneminde kuru maddenin %20’si suya dönüşür. 13-15 kg ağırlığındaki bir blok, yaklaşık 1000 g su kaybeder. Havalandırma, bloklardan buharlaşan suyun giderilmesini sağlamalıdır.
Buharlaşma seviyesi, odadaki havanın bağıl nem oranı değişirken artar veya azalır.
Uygulamalarda inkübasyon sürecinin başında odadaki %100 resirkülasyon rejiminde havanın bağıl nem göstergeleri 4-5. gün değişir. Bloklar yavaş yavaş ısınır, su buharı hava, duvarlar, tavan ve zemin tarafından yavaşça emilir. Buharlaşma hızı, sıcaklık zirvelerine doğru artar. Oda sıcaklığının istikrarlı olması halinde nem göstergeleri 4-5. gün bloklarınızın inkübasyonu için optimum olur (örneğin %65-70).
Bu göstergelerin sonraki 5 gün aynı seviyede olmasının sağlanması, yüzeydeki biyolojik ısı seviyesinin ve buharlaşma ritminin korunmasına yardımcı olur.
İnkübasyon sürecinin sonunda (11-14. gün) havanın nem oranının %80-85’e kadar yükseltilmesi iyi olur. Böylece blokun ısı enerjisi stoku korunmuş olur (Т3 > Т 2>Т1) ve perforasyon bölgesindeki kompostta meyve oluşumu için optimum sıcaklık ve nem parametreleri elde edilir.
Mantar taslaklarının oluşumu, perforasyonlara yakın bir yerde film altında bulunan, beyaz bir tüy veya pamuk parçasına benzeyen taslak tomurcuğundan başlar. Sonra haşhaş tohumu büyüklüğündeki küçücük noktalar şeklinde mantar taslakları oluşur. İlk başta beyaz renkli olup çengelli iğne başı büyüklüğüne ulaşınca grileşmeye başlarlar. Çift alanlı yetiştirme sistemini uygulayarak blokları inkübatörden mantar yetiştirme odalarına taşıyorsanız bu taşıma işlemini taslak tomurcuğu aşamasında veya mantar taslakları çıkmaya başlarken yapmanız daha iyi olur.
Sonuç olarak aşağıdaki önemli noktaları vurgulamamız gerekir:
İnkübasyon, kavak mantarı yetiştiriciliğinin en önemli aşamasıdır.
Miselyum gelişiminin karmaşık biyokimyasal süreci, kuluçka dönemindeki şartların istikrarlı olmasına bağlıdır.