BM Gıda ve Tarım Örgütü'nün (FAO) hazırladığı yeni bir rapora göre, küresel gıda sistemindeki gizli maliyetler yılda 12,7 trilyon doları buluyor. 154 ülkeyi kapsayan Gıda ve Tarım Durumu raporu, maliyetlerin yüzde 70'inin sağlıkla ilgili olduğunu, dörtte birinin ise çevreyle ilgili olduğunu ve en çok etkilenenlerin düşük gelirli ülkeler olduğunu açıkladı. İşte ayrıntılar...
BM Gıda ve Tarım Örgütü açıkladı
BM FAO , küresel tarım gıda sisteminin gizli maliyetlerinin 12,7 trilyon dolara, yani dünya GSYİH'sının yaklaşık %10'una eş değer olduğunu ortaya koyan Gıda ve Tarımın Durumu adlı amiral gemisi raporunu yayınladı. Belirsizlikleri hesaba katsanız bile, gıda endüstrisinin 10 trilyon dolar veya daha fazla maliyete sahip olma ihtimali %95.
Bu da "tarımsal gıda sistemlerini dönüştürmek için karar alma süreçlerinde bu maliyetlerin dikkate alınmasının inkar edilemez derecede acil bir ihtiyaç olduğunu" vurgulamakta.
Rapor, tarım-gıda sistemlerinin değeri inkar edilemez olsa da beslenme sağlıyor, ekonomiyi sürdürüyor ve kültürel kimlikleri şekillendiriyor. Sağlık, çevresel ve sosyal etkilerinin göz ardı edilmemesi gerektiğini savunuyor.
Hesaplanan gerçek maliyetler piyasa, kurumsal ve politika düzeyindeki başarısızlıkları temsil ediyor ve rapor iki aşamalı bir değerlendirme öneriyor.
İlk adım, farkındalığı artırmak için ulusal düzeydeki gerçek maliyet muhasebesine güvenmek ve ardından daha derinlemesine ve hedefe yönelik değerlendirmeler yapmak.
FAO'nun hesaplanan maliyetleri, farklı gelir ve fiyatlara sahip ülkelerin yaşam standartlarını karşılaştırmaya yönelik bir yöntem olan 2020 satın alma gücü paritesi dolarını kullanıyor.
Sağlık, gıdanın gizli maaliyetlerinin en büyük etkeni
En büyük gizli parasal etki sağlıktan kaynaklanıyor. 2020'de ölçülen gizli maliyetlerin %73'ü, obeziteye ve bulaşıcı olmayan hastalıklara yol açan ve iş gücü verimliliği kayıplarına yol açan beslenme alışkanlıklarıyla bağlantılıydı.
2020 SAGP doları cinsinden 9 trilyon doları aşan bu sağlıkla ilgili maliyetler, ultra işlenmiş gıdalar, işlenmiş et, doymuş yağ, sodyum ve şekerin yüksek olduğu beslenmelerden kaynaklanıyor ve ekonomiyi negatif etkiliyor.
Fakat sağlıksız diyetlerin tüketimi, besleyici gıdalara ekonomik veya fiziksel erişim eksikliğiyle alakası olabilir. Bir çalışma, yaklaşık üç milyar insanın sağlıklı beslenmeye erişemediğini ortaya koyarken, başka bir düşünce de gerçek gelirde bir şok meydana gelmesi durumunda bir milyar kişinin sağlıklı beslenmeye erişimini kaybetme riskiyle karşı karşıya olduğunu ortaya koyuyor.
Çevresel maliyetler %20'ye ulaşır, ancak bu eksik bir tahmin olabilir
Çevresel sebepler toplam gizli maliyetlerin %20'sini (veya 2,9 trilyon doları) oluşturuyor; FAO bu rakamın muhtemelen eksik bir tahmin olduğunu söylüyor.
Çevresel maliyetlerin yarıdan fazlası (%52) çoğunlukla yüzey sularına ve havaya amonyak emisyonlarına olmak üzere nitrojen emisyonlarıyla bağlantılı. Bunu sera gazı emisyonları (%30), arazi kullanım değişikliği maliyetleri (%14) ve su kullanımı (%4) takip ediyor. Bu maliyetler tüm gelir gruplarını ve ülkeleri etkiliyor ancak düşük gelirli ülkeler, orta ve yüksek gelirli ülkelere kıyasla iki kat daha fazla maliyete katlanıyor.Kaynak: Haber-Hatice Zeybek