Polikistik Over Sendromu (PCOS , PKOS)
Polikistik over sendromu, üreme çağındaki kadınlarda görülen en yaygın patolojilerden biridir. Metabolik bir bozukluk olan polikistik over sendromunda, birçok kist mevcuttur. Genellikle bu hastaların yumurtalıklarının etrafında birçok ufak kistin yan yana olduğu gözlemlenir. Bu kistler, yumurtalık kistleri değildir. Daha küçük ve yumurtalık kistlerinden farklı kistlerdir.
Polikistik over sendromunun belirtileri nelerdir?
- Adet görememe
- Seyrek adet görme,
- Yumurtlamada düzensizlik,
- Erkeklik hormonlarının yüksek olması,
- Erkek tipi tüylenme,
- Sivilce, cilt yağlanması,
- Yumurtalıklarda çok sayıda ufak kist,
- Şişmanlık gibi belirtilerle kendini göstermektedir.
Polikistik over sendromu hastaların yaklaşık olarak %80’inde ultrasonda; yumurtalıklarda büyüme tespit edilir. Büyümenin yanında yumurtalık kapsülünde kalınlaşma ve hemen altında birçok kist görülmektedir. Polikistik over sendromu, gebe kalamama gibi, sorunlara da yol açabilmektedir.
Polikistik over sendromu için tanı koyulurken bazı kriterlerden yararlanılır:
- Kanda erkeklik hormonlarının oranına bakılır,
- Muayenede erkek tipi kıllanma, sivilce, ciltte yağlanma gibi etkiler gözlemlenir,
- Seyrek adet kanaması söz konusu ise yumurtlamanın da seyrek olup olmadığına bakılır,
- Obezite ya da aşırı kiloluluk söz konusu ise polikistik over sendromu akla gelir,
- İnsülin direncine bakılır.
- Polikistik over sendromunda laboratuar sonuçları aşağıdaki gibiyse, kesin tanı koyulur:
- LH/FSH oranı 3 ve üzerinde ise,
- E1/E2 seviyesi yüksek ise,
- Testosteron, androstenedion, DHEA-S seviyeleri olması gerekenden fazla ise,
- SHBG olması gerekenden daha düşük çıkmış ise,
- IGF-BP oranları az iken, IGF oranları artmış ise,
- Total kolesterol, trigiliserid, LDL oranlarında artış gözlemlenirken, HDL oranı azalmış ise,
- İnsülin direnci yüksek çıkmış ise,
- Progesteron seviyesi düşük ise (yumurtlama olmadığını işaret etmektedir), polikistik over sendromu için tanı koyulabilir.
Polikistik over sendromunda tedavi:
Polikistik over sendromu tedavisinde öncelikli olarak; hastanın beslenme düzeni ve yaşam alışkanlıkları değiştirilir. Bu sayede vücut ideal kilosuna ulaştırılır ya da ideal kilolunun korunması hedeflenir. Bu sayede polikistik over sendromuna ait olan androjen hormonlarının yükselmesi, erkek tipi tüylenme gibi belirtiler hafifletilir. Gebe kalamama riski yaşam alışkanlıklarının değiştirilmesi ile arttırılabilir.
Polikistik over sendromu hastalarında, yumurtlama bozukluğu sebebiyle rahmin iç tabakası devamlı olarak östrojen maruz kalmaktadır. Bu sebeple de endometrium kanseri açısından risk yükselir. Tedavi amaçlarından biri de bu risk faktörünü azaltmaktır.
Kilo kaybının sağlanması ile polikistik over sendromuna ait olumsuzluklar engellenebilir. Bu sayede yumurtlama düzene girebilir ve gebelik şansı artar.
Çocuk istemeyen hastalarda ise en etkili tedavi yöntmelerinden biri doğum kontrol hapları ve progesteron hormonlarıdır.
Aşırı tüylenmenin azalması için de doğum kontrol hapları kullanılabilir. Siproteron asetat ya da finasterid gibi ilaçlar da kullanılabilir.
Çocuk isteyen anne adayları için ise yumurtlamayı uyaran ilaçların kullanılması gerekmektedir. Yumurtlamanın uyarılmasıyla gebe kalamayan hastalar tüp bebek tedavisine yönlendirilir.
Polikistik over sendromundan mustarip olan hastalara cerrahi tedavi yöntemi ise genellikle laparoskopidir.