⏱ Tahmini Okuma Süresi: 3,5 dakika ⏱
Egzersiz yaparken solunumunuz hızlanacaktır. Bu durum, ağırlık kaldırma gibi stabil yöntemlerle egzersiz yapsanız da koşu veya bisiklet gibi hareketli yöntemlerle egzersiz yapsanız da geçerlidir. Açıkçası, aktif bir vücut dinlenme halindeki bir vücuttan daha fazla oksijene ihtiyaç duyar. Sebebi ise kaslarımızda ve kan dolaşımında gerçekleşen kimyasal süreçlerde yatar.
Artan Enerji Gereksinimleri
Vücudunuzun her an oksijene ihtiyacı vardır. Nitekim oksijen ve glikoz, temel enerji yapı taşlarıdır. Bunlar kalbinizin kan pompalaması, ciğerlerinizin soluk alıp vermesi ve diğer tüm organ ve hücrelerinizin işlev görmesi için gerekmektedir. Çünkü bu süreçlerdeki her bir faaliyet, daha fazla oksijen alarak yenilenmesi gereken enerjinizi tüketir.
Egzersiz yaparken, kaslar dinlenme haline nazaran daha kuvvetli çalışır, metabolik hızları artar ve daha çok enerjiye ihtiyaç duyarlar. Bu yüzden daha çok ATP, yani enerji molekülleri üretirler. ATP’nin üretilebilmesi için ise oksijen gerekir. Dolayısıyla daha çok ATP ürettikçe vücudunuz daha çok oksijen isteyecektir.
Kan Dolaşımındaki Oksijenin Azalması
Oksijen, kaslarınıza ve vücudunuzun diğer kısımlarına dolaşım sistemi aracılığıyla ulaşır: Oksijen akciğerden kana karışarak hemoglobin moleküllerine bağlanır. Dinlenme halinde iken hemoglobinlerin sadece %20-25’i oksijenlerini dokulara bırakır. Yani oksijenin çoğu kan dolaşımında depolanır.
Egzersiz yapmaya başladığınızda bu rezervleri tüketirsiniz ve kan dolaşımındaki oksijen-hemoglobin doygunluğu hızlı bir şekilde düşer. Bu kaybı telafi etmek ve vücudunuzun artan oksijen ihtiyacını karşılamak için de daha fazla oksijen almanız gerekir.
Kısmi Basıncın Azalması
(Dalton’un Kısmi Basınç Kanunu: Bir gaz karışımının toplam basıncı, bileşen gazların kısmi basınçlarının toplamına eşittir.)
Kısmi oksijen basıncı veya PO2, bir gaz veya madde karışımındaki oksijen tarafından uygulanan basıncı ifade eder. Oksijen kan dolaşımından dokulara geçiş yaptıkça, kandaki PO2 düşer. Düşük PO2 seviyelerinde kırmızı kan hücreleri “2,3-bifosfogliserat(2,3-diphosphoglycerate)” adı verilen maddeden daha çok üretir. Miktarı artan bu madde, hemoglobinin yapısını, oksijeni daha kolay bırakacak şekilde değiştirmeye yardımcı olur.
Bohr Etkisi
Hemoglobinden daha hızlı oksijen salınımı, diğer bir deyişle düşük oksijen-hemoglobin doygunluk seviyesi egzersiz yapan bir vücuttaki başka koşullarca da tetiklenir. Kaslar daha çok ATP üreterek aynı zamanda daha çok atık madde üretir. Bunlar öncelikle karbondioksit ya da CO2 ve hidrojen iyonları ya da H+’dır. Christian Bohr, bu maddelerin artan konsantrasyonlarının hemoglobinin oksijen moleküllerini serbest bırakmasını teşvik ettiğini keşfetmiştir.
Bu esas yani Bohr etkisi, egzersiz halindeki kasların ve diğer faal dokuların kandan daha büyük miktarlarda oksijen alabilmesini kolaylaştırmıştır. Aynı zamanda bu, oksijen depolarınızı çok daha çabuk doldurmanız gerektiği anlamına gelir.
İyileşme/Recovery Süreci
Oksijen ayrıca egzersiz öncesi ATP seviyelerini geri kazanmaya ve karaciğerin laktik asidi basit karbonhidratlara ayırmasına yardımcı olduğu için iyileşme sürecinde büyük rol oynar. Bu sebeple farklı seviyelerdeki birçok sporcu egzersiz sonrasında soğuma yapmaktadır. Nitekim Soğuma ile yoğun antrenmanların ardından vücuda daha çok oksijen alınır ve bu iyileşme sürecini çabuklaştırır.
Duruma nasıl bakarsanız bakın, egzersiz sırasında ve sonrasında vücudunuzda daha fazla oksijen olması, daha iyi performans göstermenizi ve daha hızlı iyileşmenizi sağlayacaktır.
Bu sebeplerden ötürü egzersiz sırasında vücut daha çok oksijen kullanır ve daha çok oksijene ihtiyaç duyar. Sigara, alkol ve birçok uyuşturucu maddenin kullanımının ise başta akciğer ve karaciğer olmak üzere vücudumuzdaki birçok sistem ve organa verdiği zarar ile oksijen alımını ve kullanımını olumsuz etkilediği su götürmez bir gerçektir. Üstelik bu durum, bu maddelerin verdiği zararların sonuçlarından yalnızca bir tanesidir.
Bu yüzden bu maddeleri kullanma alışkanlığı kazanmış olan herkesin en kısa sürede bu maddeleri kullanmayı bırakmalarını temenni eder ve az ya da çok, madde kullanımının mutlaka vücuda zarar verdiğini hatırlatarak herkesin Yeşilay Haftasını kutlarım.
Mürşit Çatal