This action might not be possible to undo. Are you sure you want to continue?
https://tr.scribd.com/doc/73361022/ANAYASADANISTAYUYUSMAZLIK
11/21/2011
text
original
Düzeltme Nesep Nüfusa Kayıt Soyadı …………………………………………... …………………………………………... …………………………………………... ………………………………………….. …………………………………………... …………………………………………... …………………………………………... DANIŞTAY KARARLARI 1-11 12-17 18-44 45-57 58-83 84-112 113-120
Çifte Vatandaşlık …………………………………………... Din ………………………………………….. Doğum Tarihi …………………………………………... Evlilik …………………………………………… İsim …………………………………………… Nüfus Cüzdanı …………………………………………… Nüfusa Kayıt …………………………………………… Nüfus Kütüğüne Kayıt…………………………………………… Vatandaşlık ……………………………………………
121-122 123-134 135-136 137-139 140-141 142-145 146-148 149-154 155-197
UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ KARARLARI
Doğum Tarihi Kayıt Düzeltme Nüfusa Kayıt Tanıma
…………………………………………… …………………………………………… …………………………………………… ……………………………………………
198-202 203-206 207-220 221-222
ANAYASA MAHKEMESİ KARARLARI
BABALIK Anayasa Mahkemesi Kararı Esas Sayısı Karar Sayısı Karar Günü İtiraz Yoluna Başvuran : 2000/3 : 2002/34 : 20.03.2002 : İskenderun 2. Asliye Hukuk Mahkemesi
İtirazın Konusu : 17.02.1926 günlü, 743 sayılı “Türk Kanunu Medenîsi”nin 297/1. ve 310. maddelerinin, Anayasa’nın 10., 11/2., 12. ve 41. maddelerine aykırılığı ileri sürülerek iptali istemidir. Olay Babalığın hükmen tespiti ve tazminat istemiyle açılan davada, Medenî Kanun’un 297/1. ve 310. madde hükümlerini Anayasa’ya aykırı bulan Mahkeme, kuralların iptali için resen başvurmuştur. İtirazın Gerekçesi: Başvuru kararının gerekçe bölümü şöyledir: I- İtirazın Konusu : 17.02.1926 gün ve 743 sayılı Türk Kanunu Medenisinin 297/1 ve 310 (1. Fıkra) maddelerinin 1982 Anayasasının 10, 11/2, 12, 41, maddelerine aykırılığı iddiası ile iptal istemidir. II- Davacının İddiası ve Talebi: Davacı mahkememize verdiği 10.12.1997 tarihli dilekçesinde; davalının evlenmek amacıyla ve vaadiyle kendisini kandırdığını ve cinsel ilişkide bulunduğunu, bu ilişkiden 12.08.1997 tarihli D. isimli çocuklarının Dünyaya geldiğini, ancak davacının çocuğun babalığını kabul etmediğini, bu nedenle işbu babalık, tazminat ve nafakası davasını açmak zorunda kaldıklarını talep ve iddia etmiştir. III- Davalının Cevap ve Savunması: Davalı 02.03.1998 havale tarihli cevap dilekçesinde; davacı ile arkadaşlıkları olduğunu, flört ettiklerini, kendisiyle herhangi bir cinsi münasebeti olmadığı gibi evlenme de vaad etmediğini, çocuğun kendisine ait olmadığını, bilahare hamile kalması üzerine davacının kendisiyle evlenmek ve maddi destekte bulunmak üzere teklif ve tehditte bulunduğunu, ancak mesleki kariyerinin etkilenmemesi için Belediye Evlenme Memurluğuna müracaat ederek evlenme günü aldıklarını, hakkında ceza mahkemesinde dava açıldığını, bunun sonuçlanmadığını, bu nedenle davacının davasını kabul etmediğini ve reddini talep ettiğini bildirmiştir.
1
IV- Davanın Hukuki Niteliği: Dava M.K.nun 295-314 maddelerinde düzenlenmiş bulunan babalık davasıdır. Buna göre 2 türlü babalık davası söz konusu olup, bunun şartları ve unsurları ve sonuçları, birbirinden farklıdır. Bu farklılık aşağıda açıklanacağı üzere çocuk aleyhine iradesi dışında olumsuz sonuçların doğmasına neden olmaktadır. 1- Kişisel sonuçlu babalık davası ve doğurduğu hukuki sonuçlar (M.K. 310): M.K.nun 310. maddesinde düzenlenmiş olan bu tür babalık davasına karar verilebilmesi için M. K.nun 297/1. maddesindeki mali sonuçlu babalık davasının aksine, davacı ile davalı arasındaki cinsel ilişkinin evlilik vaadine veya fiilin suç teşkil etmesine ya da nüfuz kullanmaya dayalı bir ilişkinin söz konusu olması zorunludur. Başka bir deyimle davacı, davalı ile gerçekleştirdiği cinsel ilişkiyi davalı üzerinde nüfuz kullanarak veya evlenme vaad ederek ya da eylemi bir suç teşkil edecek şekilde gerçekleştirmiş ise bu ilişkiden doğan çocuğun M. K.nun 310. maddeye göre nesebinin düzenlenmesi gerekli olup, babayla çocuk arasında, bütün sonuçlarıyla ilişki kurulmakta doktrin ve uygulamada bu tür babalığa kişisel sonuçlarıyla babalık davası olarak adlandırılmaktadır. Çocukla baba arasında bu maddeye göre babalık ilişkisi tesis edildiğinde çocuk gayrı sahih nesepli olarak sahih nesepli bir çocuğun tüm haklarına sahip olmakta, babasının nüfus kütüğüne kayıt edilmekte, onun soyadını, vatandaşlığını (M. K. 312, Vatandaşlık Kanunu Madde 2), mirasını ve babanın çocukla ilgili tüm borçlarını talep edebilecek bir konuma gelmektedir. Bu durumda hakim velayeti resen düzenleyebilmekte ve anne ya da babadan birine verebilmektedir. Çocuk, babasının ikametgahını almakta (M.K.21/1), yine çocukla baba tarafından olan hısımları arasında da M. K.nun 92. maddesi gereğince evlilik yasağı oluşmakta, ayrıca babanın şartları oluşması durumunda nafaka borcu doğmaktadır. Kısaca; bu durumda yani tüm sonuçları ile babalığa hükmedilmesi durumunda çocuk ile baba arasında sahih nesepli bir evlilik içinde doğan bir çocuğun tüm hak ve yükümlülükleri oluşmaktadır. 2- Mali sonuçla babalık davası (M.K.297/1): Hakim taleple bağlı olmaksızın resen, babalık davasında yukarıda belirtilen şartların oluşması durumunda tüm sonuçları ile babalığa hükmedebileceği gibi, belirtilen şartların oluşmaması durumunda M.K.297/1. maddesinde düzenlenen mali sonuçlu babalığa da (Biyolojik babalık) hükmedebilecektir. Başka bir anlatımla, taraflar arasındaki cinsel ilişki suç teşkil etmiyor ise veya evlenme vaadi ile gerçekleşmemiş ise ya da davacının nüfuzunu kullanmasıyla meydana gelmemiş ise tüm sonuçları ile babalığa değil sadece mali sonuçlu babalığa M.K.297/1. maddesi gereğince hükmetmek zorunlu hale gelecektir. Bu tür babalık ilişkisinde ise M.K 310. da ki tüm sonuçları ile babalık davasının aksine çocukla baba arasında nesep ilişkisi kurulmamakta, çocuk babasının vatandaşlığını, soyadını alamamakta, babası ile arasında velayet ilişkisi ve şahsi münasebet kurulamamakta, babasının nüfus kütüğüne kaydedilememekte, sadece annesinin nüfus kütüğünde babasının ismi ile yetinmek zorunda kalmakta, ayrıca babasından sadece mali bir sonuç doğuran nafaka talep edebilmektedir. Bu durumda çocuk gayrı sahih ya da sahih nesepli değil, nesepsiz statüsünde bulunmaktadır. Ancak Yargıtay’ın 22.02.1997 gün ve esas 1996/1 karar 1997/1 sayılı içtihadı birleştirme kararı ile babaya mirasçı olabilmektedir. Kuşkusuz bu durum Anayasa Mahkemesi’nin 30.09.1987 gün ve 1/18 sayılı kararla M.K.nun 443/2. maddesinin iptali sonucu kazanılmış bir haktır. Bu durumda ayrıca velayet veya vasilik hakim kararıyla düzenlenmekte ve babaya bu görevler yüklenememektedir.
2
Bu durum ise taraflar arasında gerçekleştirilen cinsel ilişkide hiç bir inisiyatifi olmayan ancak bu cinsel ilişki sonucunda dünyaya gelen çocuk açısından, Anayasamızın aşağıda işaret edilen maddelerine aykırı olacak şekilde açık bir haksızlık meydana getirmektedir. V- Davanın Mahkememizdeki Durumu: Taraflar arasında görülen babalık, tazminat ve nafaka davası mahkememizde derdest olup, mahkememiz dava açısından yetkili ve görevlidir. Dava 21.12.1999 günlü ara kararına göre davalının dava konusu çocuğun babası olup olmadığının tespiti açısından kan, doku, fizyolojik ve biyolojik inceleme için Adli Tıp Kurumuna sevki nedeniyle 24.02.2000 gününe ertelenmiştir. Ayrıca söz konusu ara kararıyla Anayasa Mahkemesi’ne iptal isteminde bulunulmuştur. VI- Anayasamızın 152, Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkındaki Kanunun 28 ve Anayasa Mahkemesi İç Tüzüğünün 8. Maddesi Açısından Başvurumuzun İrdelenmesi: Mahkememizde tarafları yukarıda belirtilen dava derdest olup, mahkememiz yer ve madde bakımından yetkili ve görevlidir. Babalık davasında hakimin resen araştırma ilkesini uygulaması ve taleple bağlı kalmaksızın davalı ile dava konusu çocuk arasındaki babalık ilişkisini M.K. 310. maddesinde belirtilen tüm sonuçları ile babalık tesisi şeklinde kurabileceği gibi delillere göre M. K.nun 297/1. maddesinde düzenlenen mali sonuçlu babalık davası şeklinde de tesis edebilir. Bu nedenle iptali istenen M. K.nun 310. ve 297/1. maddeleri mahkememizin uygulamak durumunda olduğu yasa hükümleridir. Mahkememizin resen yaptığı araştırma ve Anayasa Mahkemesi Genel Sekreterliği ile kurduğu iletişim sonucunda söz konusu maddelere yönelik, mahkemelerden gelip ret edilen bir itiraz bulunmamaktadır. M. K.nun 310/2. maddesinin iptaline ilişkin Anayasa Mahkemesi’nin kararı ise 21.05.1981 gün ve esas 1980/29 karar 1981/22 karar sayılı kararı ise 310. maddenin 1. fıkrasına yönelik olmayıp ayrıca 10 yıldan fazla bir süre de geçmiş bulunmaktadır. Mahkememiz yukarıda açıklanan durumlar ve gerekçeyle ve itiraz şartları oluşmakta, ayrıca söz konusu maddelerin Anayasamızın belirtilen maddelerine aykırı olduğu konusunda tam bir vicdani kanaate sahip olmakla resen iptal isteminde bulunmaktadır. VII- İptal İsteminin Gerekçesi: Yukarıda açıklanan ve somut davada uygulanma olasılığı muhtemel olan ve M. K.nun 310 ve 297/1. maddelerinde düzenlenmiş bulunan iki farklı babalık ilişkisi aşağıda açıklanan Anayasamızın hükümlerine ve uluslararası sözleşmelere aykırıdır. 1- Anayasamızın 10. maddesi yönünden inceleme: 1982 Anayasamızın 10. maddesi herkesin dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasi düşünce, felsefi inanç, din, mezhep ve benzeri bir ayırım gözetilmeksizin kanun önünde eşit olduğunu, hiçbir kişiye aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamayacağını, devlet organları ile tüm idare makamlarının bütün işlemlerinin kanun önünde eşitlik ilkesine göre yerine getirilmesi gerektiğini belirtmektedir. Yukarıda açıklamaya çalıştığımız nedenlerle annesi ve babası tarafından gerçekleştirilen cinsel ilişki sonucu dünyaya gelen çocuğun onların sübjektif iradeleri veya birbirleriyle olan ilişkileri sonucunda kendi iradesi dışında tamamen eşit olmayan, haksız ve
3
1973 tarihli kararında sahih ve sahih nesepli olmayan çocukların eşit hukuksal durumlara sahip olmaları 4 .Anayasamızın 11/2. Gerçekten de bu durumda çocuk babasının vatandaşlığını. M. maddesinde ailenin toplumun doğal ve temel öğesi olduğu ve bu nedenle toplumun ve devletin korunmasından yararlanması gerektiği belirtilmiştir. 5. Çocuk annesi ve babası tarafından iradesi dışındaki ilişkisi nedeniyle babanın vatandaşlığını. Bu durum çocuk açısından telafisi mümkün olmayan onarılması imkansız manevi sorunlar ve acılar doğuracağından Anayasa’ya aykırı bir durumu ortaya koymaktadır. 4. maddeleri yukarıda açıklanan ve aşağıda açıklayacağımız nedenlerle Anayasaya aykırıdır.Anayasamızın 12. Bütün çocuklar evlilik içinde veya dışında doğsunlar aynı sosyal korunmadan faydalanırlar” denmiş. çocuk Anayasamızın tanımladığı anlamda bir aileye sahip olamamakta ve devletin korumasından yararlanamamaktadır. devletin ailenin huzur ve refahını ve özellikle ananın ve çocukların korunması ile aile planlamasının öğretilmesinin ve uygulanmasını sağlamak için gerekli tedbirleri alacağı ve teşkilatı kuracağını emretmektedir.05. soyadını seçememekte.12. bu hak ve hürriyetlerin kişinin topluma ailesine ve diğer kişilere karşı ödev ve sorumluluklarını da kapsadığını belirtmektedir.nun 310.Uluslararası Sözleşmeler açısından inceleme: Birleşmiş milletler örgütüne üye olan ülkelerce ve bu arada ülkemizce de imzalanan 10. nüfus kütüğünü.Anayasamızın 41. 2. vazgeçilmez. maddesi açısından inceleme: Kanunların Anayasaya aykırı olamayacağı. nüfus kütüğünü.K. K. maddesi açısından inceleme: Anayasanın söz konusu maddesi herkesin kişiliğine bağlı dokunulmaz devredilmez. Bu durum Anayasamızın emrettiği eşitlik ilkesine aykırıdır. Anayasa koyucu bu hükümle kişiyi vazgeçilmez ve dokunulamaz temel hak ve özgürlüklerle donatırken.nun 297/1. ve 297/1. topluma bunlara aykırı davranılamayacağını emretmektedir.olumsuz bir duruma maruz kalmaktadır. Bu nedenle iptal edilerek hukuki gücünün sona erdirilmesi gereklidir. maddesinde açıkça düzenlenmiştir.1948 tarihli İnsan Hakları Evrensel Beyannamesinin 2. Anayasamızın 11/2. Bunun gibi Birleşmiş Milletler Teşkilatı Ekonomik ve Sosyal Kurulunun 18. 3. aynı Beyannamenin 16. fıkrasında “Analık ve çocukluk özen ihtimam ve yardım görmek hakkına haizdir. soyadını ve velayetini kazanamamaktadır. maddesi ailenin Türk toplumunun temeli olduğunu. temel hak ve hürriyetleri olduğunu. babası ile şahsi ilişki kurumamakta ve Anayasanın tanımladığı aile ilişkisini kuramamaktadır. Bu durum Anayasamızın yukarıda koruduğu temel hak ve özgürlüklere aykırıdır. maddesi açısından inceleme: Anayasamızın 41. maddesine göre baba ile çocuk arasında ilişki tesis edildiğinde. M.
6. anaya evlenme vaadettiği.. müddeinin talebi üzerine hakim. Medeni Kanunun 310. 12 ve 41.. nüfuzu suiistimal teşkil eylediği takdirde. maddesi ile 310. cümlesi ile 2.benimsenmiş ve üye devletlerin bu amaçla medeni kanunlarını değiştirme yükümlülüğü getirilmiştir. fıkrasındaki nesebi sahih olmayan çocuklar açısından ve miras hakkını kısıtlayan düzenlemeler 11. Söz konusu kararların gerekçesinden de anlaşılacağı üzere M. maddesi uyarınca 13. ve 310. maddelerine aykırı olduğunun tespiti ile iptaline karar verilmesi arz ve talep olunur. maddesinde yer alan “müddeaaleyh.1981 gün ve 1980/29 esas 1981/22 karar sayılı kararı ile iptal edilmiştir. onun babalığına hükmeder” kuralının davada uygulanacak kural olmadığı anlaşılmıştır. maddesinde yer alan “münasebeti cinsiye. Medenî Kanunun 310..05. Bakılmakta olan dava evlenme vaadiyle ve cinsi münasebetin cürüm oluşturması nedeniyle babalığın hükmen tespitine ilişkindir... müddei aleyh evli ise.1926 tarihli ve 743 sayılı Türk Kanunu Medenisinin 297/1 ve 310.nun 297/1. müddeinin talebi üzerine hakim. ve 2949 sayılı Yasa’nın 28.01.1999” III.K. maddelerine göre.Anayasa Mahkemesinin benzer kararları açısından inceleme : Anayasa Mahkemesi M. taktirde.K.2000 gününde yapılan ilk inceleme toplantısında sınırlama sorunu üzerinde durulmuştur.12. 11/2. Anayasa’nın 152.nun 310/2.Knun 1.K. onun babalığına hükmeder” kuralına yönelik itiraz daha önce esastan incelenerek ret kararı verilmiş. fıkrasının 2.Sonuç ve İstem : Yukarıda açıklanan nedenlerle 17.02. maddesindeki “münasebeti cinsiye zamanında. anlaşmalar Anayasa gücünde olup. bunlara aykırı kanunların iptal edilmesi yine Anayasamızın hükmü gereğidir. maddelerinin çocuk açısından olumsuz hükümleri nedeniyle aykırı olup iptali gerekmektedir.1999 gün ve 23918 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmıştır. hakim babalığa hükmedemez” hükmü Anayasaya aykırı bulunarak 21. Bu nedenle iptalini istemek zorunluluğu doğmuştur.1987 gün esas 1987/1 karar 1987/18 sayılı kararı ile iptal edilmiştir. 5 . Keza M. bu karar 26. maddeleri çocuk açısından Anayasaya aykırı sonuçlar doğurmaktadır. Yukarıda zikredilen uluslararası anlaşmalara M. mahkememizin iptal istemine esin kaynağı olmuş ve dayanak teşkil etmiştir.12.21. maddelerinin 1982 Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın 10. VIII.nun 297/1.İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü’nün 8. Her ne kadar Anayasa Mahkemesinin söz konusu kararlarındaki gerekçeler kendisini bu dava açısından bağlamamakta ise de söz konusu kararlardaki gerekçeler. Anayasa Mahkemesine yapılacak başvurular itiraz yoluna başvuran Mahkemenin bakmakta olduğu davada uygulayacağı yasa kuralları ile sınırlıdır.09. Usulüne uygun olarak imzalanmış ve kabul edilmiş uluslararası.
münasebeti cinsiye bir cürüm .münasebeti cinsiye bir cürüm. 297.. IV.11.2. maddesine ilişkin esas incelemenin “. teşkil eylediği takdirde. 4721 sayılı Türk Medenî Kanunu ile yürürlükten kaldırılan 17. müddeinin talebi üzerine hâkim. görülmekte olan babalık davasında Medenî Kanun’un 297/1.2001 gün ve 4721 sayılı Türk Medenî Kanunu 8 Aralık 2001 gün ve 24607 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. itiraz konusu kural ve dayanılan Anayasa kuralları. Medenî Kanunun 310.3..Sonuç 22. müddeinin talebi üzerine hakim. işin esasına ilişkin rapor. 8 Aralık 2001 gün ve 24607 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 4722 sayılı Türk Medenî Kanununun Yürürlüğü ve Uygulama Şekli Hakkında Kanun’un 13. 20. maddesindeki kurallar kabul edilen yeni Yasa’da yer almamaktadır..malî sonuçlu babalık davası düzenlemesi de kalkmıştır. ve 310. maddesinin birinci fıkrası ve 310. konusu kalmayan 297. onun babalığına hükmeder” kuralı ile sınırlı olarak yapılmasına. 743 sayılı “Türk Kanunu Medenisi”nin.2002 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. sahih nesep bağı kurulacaktır. Açıklanan nedenlerle konusu kalmayan itiraz başvurusu hakkında karar verilmesine yer bulunmamaktadır. maddelerinin Anayasa’ya aykırı olduğu gerekçesiyle iptali istemiyle resen Anayasa Mahkemesi’ne başvurmuştur..Bu nedenlerle.. onun babalığına hükmeder” kuralına ilişkin itiraz başvurusu hakkında KARAR VERİLMESİNE YER OLMADIĞINA... teşkil eylediği takdirde. Yeni düzenlemeyle tanıma ve babalık hükmü ile çocuk ile baba arasında sahih olmayan nesep bağı değil.. itiraz konusu iptali istenen babalık davasının malî ve kişisel sonuçlu olabileceğine ilişkin davanın konusunu düzenleyen Medeni Kanun’un 297. maddesi ile kişisel sonuçlu babalık davasına hükmedilmesi için yasal şartları düzenleyen 310.2001 günlü. bunlarla ilgili gerekçeler ve diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: Mahkeme.1926 günlü. oybirliğiyle karar verilmiştir.evlilik dışı çocuk ayırımı dolayısı ile kişisel sonuçlu.11.Esasın İncelenmesi Başvuru kararı ve ekleri. V. evlilik içi. —— • —— 6 . Medenî Kanun’da yapılan yeni düzenlemeler ile nesep hukukunda değişiklikler yapılmış. maddesinde de Türk Medenî Kanunu’nun yürürlüğe girmesinden önce açılmış olan babalık davalarının da yeni kanun hükümlerine göre karara bağlanacağı belirtildiğinden. maddesinin “.maddenin birinci fıkrasına ilişkin itirazın esasının incelenmesine. 22. itiraz konusu kurallar görülmekte olan davada uygulanacak kural niteliğini yitirmiştir.
Diğer yandan Anayasa’nın hak arama hürriyeti ile ilgili 36.İtirazın Gerekçesi İtiraz yoluna başvuran Mahkemenin kararının gerekçesinde şöyle denilmektedir: “Ülkemizde resmî nikâhla evlenen çiftlerin. Buna karşılık kayden babası durumunda olan kişinin mirasçısı oluyor. belli süre içinde ileri sürülmemesi durumunda artık hiç ileri sürülemeyeceğini söylemek kişinin temel yaşama hakkının özüne aykırı olur.1926 günlü. maddelerinin Anayasa’ya aykırı olduğu kanısına vararak iptal istemiyle doğrudan Anayasa Mahkemesi’ne başvurmuştur. Medenî Yasa’nın hak düşürücü sürelere ilişkin 242. sırf süreyi geçirdiği için yurttaşların bu olanaktan yoksun bırakılmaları yukarıda açıklanan maddelerine aykırı görülmüştür. gerek ana-baba gerekse çocuklar yönünden birçok sakınca ve haksız durumlar yaratmaktadır. I. 36.2. Bu şekilde doğan çocuklarından kadının haricen evlendiği erkeğin nüfusuna değil de resmî kocasının nüfusuna ondan olmuşçasına onun çocuğu olarak kaydedildiği görülmektedir. maddelerine aykırı olduğu savıyla iptali istemidir. Bu ilişki mülkiyet hakkının özüne de aykırıdır. Nesebin % 100’e yaklaşan bir doğrulukta tesbitinin teknik yönden mümkün hale geldiği günümüzde.9. Hukuk Mahkemesi İtirazın Konusu : 17. maddesi ailenin korunmasına ilişkin 41. ve 41. maddelerindeki bir aylık hak düşürücü sürelerden dolayı çocukların gerçek babaları üzerine değil. Miras bakımından çocuk gerçek babasının mirasçısı olamıyor. Bu durum kamu vicdanına aykırı olduğu gibi.1995 : Karşıyaka Asliye 4.Anayasa Mahkemesi Kararı Esas Sayısı Karar Sayısı Karar Günü İtiraz Yoluna Başvuran : 1994/86 : 1995/41 : 13. II. Bilahare durumun düzeltilmesi için dava açıldığında Medenî Kanun’un 242-246. 743 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun 242. 7 . Nesep gibi. olayımızdaki gibi analarının daha önce ayrıldığı resmî nikâhlı kocası üzerine onun çocuğu olarak kayıt yapılmaktadır. şahsa sıkı sıkıya bağlı olan yasalarla en çok iyi korunması gereken bir konum.Olay Davacı koca evlilik birliği sürerken dâvalı karısının diğer dâvalı ile fiili birleşmesinden olan ve kendi nüfusuna kaydettirdiği 1987 ve 1992 doğumlu iki çocuğun gerçek babası diğer dâvalı olduğundan çocukların kendi nüfus kaydından silinerek diğer dâvalı nüfusuna kaydedilmesi istemiyle açtığı dâvada Mahkeme. maddesinde öngörülen temel hak ve hürriyetlere de aykırı bulunmaktadır. resmen boşanmadan fiilen ayrılıp haricen başkasıyla karı-koca hayatı yaşamaya başladıkları bunların müşterek çocukları dünyaya geldiği bu gibi ilişkide olan çiftlere sıkça rastlanmaktadır. ve 246. ve 246. maddelerinin Anayasa’nın 35..
” 3.. mülkiyet ve miras haklarına sahiptir. 36. Türk toplumunun temelidir. 2949 sayılı Yasa’nın 28. Kezalik ret dâvasının müddeti içinde ikame edilmemesi mühik bir sebepten ileri gelmiş ise müddetin geçmesine bakılmaksızın dâva mesmu olur.“MADDE 246 . Mülkiyet hakkının kullanılması toplum yararına aykırı olamaz. ret davası edemez.“MADDE 35..“MADDE 41.Yasa Metinleri A.Aile.Sonuç: 743 sayılı Türk Medenî Kanunu’nun 242. Şu kadar ki çocuğu tanımak veya müddetinde reddetmemek hususunda iğfal olunduğunu iddia ve ispat edebilir. ve 246. maddeleri şöyledir: 1.Herkes. kanunla sınırlanabilir.“MADDE 242 . Ret dâvası. Devlet. sarahaten veya delâleten çocuğu tanıdıktan yahut bu bapta muayyen müddet geçtikten sonra. teşkilâtı kurar..” 2.Koca. meşrû vasıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve savunma hakkına sahiptir.Koca. ancak kamu yararı amacıyla.. çocuk ile anası aleyhine ikame olunur. ve 41.” B.İptali İstenilen Yasa Kuralı Türk Medenî Kanunu’nun iptali istenen 242.” 8 .” 2. Bu haklar. maddelerine aykırılığı nedeniyle Anayasa’nın 152. maddeleri uyarınca iptaline karar verilmesi istenmiştir” III.“MADDE 36. doğduğuna muttali olduğu günden itibaren bir ay içinde çocuğu reddedebilir.. Hiçbir mahkeme. maddelerinde yer alan nesebin reddi davasında öngörülen bir aylık hak düşürücü süreye ilişkin kuralın Anayasa’nın 35. ailenin huzur ve refahı ile özellikle ananın ve çocukların korunması ve aile planlamasının öğretimi ile uygulanmasını sağlamak için gerekli tedbirleri alır. ve 246. görev ve yetkisi içindeki davaya bakmaktan kaçınamaz. iğfale ıttıla tarihinden itibaren ret için yeniden bir aylık müddet başlar. Bu hallerde.Dayanılan Anayasa Kuralları İtiraz başvurusunda dayanılan Anayasa kuralları şunlardır: 1.Herkes.
Bu durumlarda hem babaya. dâvanın değişik evrelerinde ortaya çıkan sorunların çözümünde veya dâvayı sonuçlandırmada olumlu ya da olumsuz etki yapacak yahut tarafların istek ve savunmaları çerçevesinde bir karar vermek için gözönünde tutulması gereken kurallardır. maddesinin birinci fıkrasının birinci tümcesinde yer alan -”Koca . Medenî Yasa’nın 242. 9 . Bu nedenle. doğrudan konuya ilişkin ve uygulanacak kısmının esas alınması gerekir..Sınırlama Sorunu Medenî Yasa’nın 242. çocuğun evlilik içinde doğmasıyla (Madde 241).. anayasal denetime. itiraz yoluna başvuran Mahkemenin baktığı dâvada uygulayacağı kural.. nesebin reddi dâvasının bir aylık hak düşürücü süre içerisinde açılması gereğinin Anayasa’ya aykırı olduğunu ileri sürmektedir. V.Esasın İncelenmesi İşin esasına ilişkin rapor. VI. Medenî Yasa’nın öngördüğü “sahih neseb”. ve 2949 sayılı Yasa’nın 28. maddesinin birinci tümcesinde “Koca. hâkim kararıyla (Madde 249) ya da nesebin özel yasalarla (idarî yoldan) düzeltilmesiyle oluşur. hem anaya sahih neseb bağı kurulur. başvuru kararı ve ekleri. Bu nedenle. yani ana.1995 günü yapılan ilk inceleme toplantısında. itiraz konusu 242. Esas incelemenin bu kurallarla sınırlı olarak yapılması gerekir. doğduğuna muttali olduğu günden itibaren bir ay içinde çocuğu reddedebilir” kuralı yer almakta ve bu kuralın yaptırımını düzenleyen aynı Yasa’nın 246. İtiraz yoluna başvuran Mahkeme. bu bapta muayyen müddet geçtikten sonra. bunların gerekçeleri ve öteki yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: A. bir kimsenin sadece babasına ve anasına nisbeti.İlk İnceleme Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü’nün 8. “Koca. dosyadaki eksiklik giderildiğinden işin esasının incelenmesine. Esas incelemenin.. maddesinin birinci fıkrasının birinci tümcesinden. maddesi gereğince 13. baba ile çocuk arasındaki kan ve soybağı. . maddelerin tamamının değil.IV. hısımlık ilişkisi olarak tanımlanabilir. evlilik dışında doğmakla birlikte sonradan ana babanın evlenmesiyle (Madde 247). ve 246. Anayasa’nın 152.İtiraz Konusu Kuralların Anlam ve Kapsamı Genelde nesep. ret dâvası ikame edemez” denilmektedir. bu bapta muayyen müddet geçtikten sonra ret dâvası ikame edemez” kurallarıdır.9. Bakılmakta olan dâvada uygulanacak yasa kuralından amaç. maddesinin birinci tümcesi ile 246. itiraz konusu Yasa kuralı ile dayanılan Anayasa kuralları. oybirliğiyle karar verilmiştir. maddeleri gereğince dâvada uygulanacak kuralla sınırlı tutulması zorunludur.
maddesine aykırılığını ileri sürmüştür. Devletin. 10 . 244. mirasçılar. günümüzde nesebin % 100’e yaklaşan bir doğrulukla belirlenmesinin teknik yönden olanaklı bulunduğundan söz ederek nesebin reddi dâvasının bir aylık hak düşürücü süreye bağlı bulunmasına Anayasa’nın hak arama özgürlüğünü düzenleyen 36. maddesindeki “Evlilik mevcut iken doğan çocuk” yönünden koca. karı. ailenin korunması amacını gerçekleştirmeye yöneliktir.Anayasa’nın 41. Yasa’ya göre aile. Türk toplumunun temeli sayılmış. “. Ailenin korunması fikrinin her şeyden önce Medenî Yasa anlamında evliliklerin kurulmasını kolaylaştırmak olduğu şüphesizdir. evlilik sürerken ya da sona ermesinden başlayarak üçyüz gün içinde doğan çocuğun babası kocadır. ailenin huzur ve refahı ile özellikle ananın ve çocukların korunması için gerekli önlemleri alacağı ve örgütleri kuracağı belirtilmiş.. evlilik dışı bir ilişkiden doğan çocuğun tanınması (Madde 291) ya da kişisel sonuçlarıyla babalığa hükmedilmesi ile (Madde 295 vb) gerçekleşir. Devlet.Anayasa’ya Aykırılık Sorunu 1. maddelerinde koca. maddelerindeki nesebin reddi süresi içinde bu karine aksi ileri sürülebilir ve kanıtlanabilir. Bu nedenle. Nesebin reddi dâvasının Medenî Yasa’nın 242-246. Millet hayatı bakımından aile kutsal bir temeldir. Maddesi Yönünden İnceleme Mahkeme. 2. Maddesi Yönünden İnceleme Anayasa’nın “Ailenin Korunması” başlıklı 41. savcı ve diğer ilgililer tarafından doğuma ittıla tarihinden itibaren bir aylık hak düşürücü süre içinde açılması öngörülmüştür.Baba bakımından sahih olmayan neseb ise ancak. Koca. B. Bu nedenle. Maddenin gerekçesinde. maddeye göre de “Evlenmeden evvel veya ayrıldıktan sonra ana rahmine düşen çocuk” bakımından. maddesi de böyle bir ailenin korunmasını amaçlamaktadır. evlendikten en az yüzseksen gün sonra doğan çocuğun kendisinden olması olasılığının bulunmadığını. ailenin refahını ve huzurunu koruyacaktır” denilmektedir. Nesebin reddi dâvasında öngörülen bir aylık hak düşürücü süre. Anayasa’nın 41. itiraz konusu kurallar Anayasa’nın 41. maddesinde yer alan sahih neseb karinesi uyarınca.. çocuğun evlenmeden başlayarak yüzsekseninci günden önce doğduğu veya karının gebe kaldığı zamanda kocasından mahkeme kararıyla ayrı yaşadığını kanıtlayarak nesebi reddedebilir. Medenî Yasa’nın 243. koca ve çocuklardan oluşur. maddesinde aile. Aynı Yasa’nın 242 ila 246.Anayasa’nın 36. böylece aile kurumuna anayasal güvence sağlanmıştır. evlilik içinde veya evliliğin sona ermesinden başlayarak üçyüz gün içinde doğan çocuğun nesebini reddedebilir.. Medenî Yasa’nın 241.. maddesine aykırı görülmemiştir.
tabîi babasından miras alamamasının Anayasa’ya aykırılık oluşturduğunu ileri sürmektedir.1995 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. maddesinin düzenleniş amacıyla bağdaşamaz. Bu nedenlerle. 3..Sonuç 17.yahut bu babda muayyen müddet geçtikten . herkesin meşrû vasıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yargı mercilerine başvurabilecekleri öngörülmüştür.. Bu bağlamda ailenin temelini teşkil eden neseb bağının süresiz olarak dâva tahdidi altında tutulması.. VI. Anayasa’nın 35. maddesinin birinci tümcesi ile 246.9. 743 sayılı Türk Medenî Kanunu’nun sınırlama kararı uyarınca incelenen 242. eş için evlilik bağına çocuklar için ise soy (neseb) bağına dayanır. Yasa’yla getirilen bir aylık hak düşürücü süre Anayasa koyucunun bu konudaki amacına uygun bulunduğundan 36. Bu nedenle. bunlar ancak kamu yararı amacıyla yasayla sınırlanabilir. Miras hakkı. maddesine göre herkes. Anayasa’ya aykırı olmadığına ve İTİRAZIN REDDİNE.1926 günlü. Anayasa’nın öngördüğü temel hakların yasayla sınırlandırılabileceği Anayasa’nın 13. Anayasa’nın 36. mülkiyet ve miras haklarına sahip olup. maddesinde. Maddesi Yönünden İnceleme İtiraz yoluna başvuran Mahkeme.” sözcüklerinin.Olayda. maddesiyle ilgisi kurulamamıştır. neseb bağı kurulmayan bir çocuğun miras hakkından söz edilemeyeceğinden konunun Anayasa’nın 35. ailenin ve çocuğun korunmasını öngören Anayasa’nın 41.Anayasa’nın 35. dâvacı kocanın.. maddeye aykırılık savı yerinde görülmemiştir. —— • —— 11 . maddesinin birinci fıkrasının birinci tümcesindeki “. 13. maddesi gereğidir. karısından fiilen ayrılmasından sonra karının diğer dâvalı ile evlilik dışı birlikte olmaları sonucu iki çocuklarının doğduğu ve evli olan tarafların uzun süre yasaların verdiği boşanma haklarını kullanmadıkları gibi yasaların yönetsel yönden öngördüğü çocukların neseplerinin düzeltilmesine ilişkin haklarından da yararlanmadıkları anlaşılmaktadır. nesebi süresinde reddedilmeyen çocuğun.2.
bu maddenin iptali için itiraz yoluna başvurmuştur. Türk vatandaşı kişinin boşandığı yabancı uyruklu eşinin Avusturya vatandaşı olması halinde dosya içerisinde mevcut iki ülke arasındaki anlaşmaya istinaden Adalet Bakanlığı Hukuk İşleri Genel Müdürlüğü’nün görüşü doğrultusunda taraf teşekkülüne gerek kalmamakta ve dava hasımsız olarak açılmaktadır.9.1995 : Boğazlıyan 1.İtirazın Gerekçesi Mahkemenin başvuru kararındaki itiraz gerekçesi aynen şöyledir: “HUMK’nun çerçevesinde hasımlı davalarda taraf teşekkülü ve bu amaçla aynı Kanunun 183. Bu 12 . davalı tarafa tebligat yapılması öngörülen Hukuk Usulü Muhakemeleri Yasası’nın 183. Asliye Hukuk Mahkemesi İtirazın Konusu : 18. Yabancı mahkemelerin vermiş oldukları boşanma davalarının Türk Mahkemelerince tenfizi suretiyle tanınmasında yine aynı usuller cari bulunmaktadır. davacı tarafından gerekli masraf yatırılmadığından yurtdışındaki davalı eşe tebligat yapılamamıştır..’ın Hollanda Medenî Kanunu hükümlerine göre verilen boşanma kararının Utrecht Belediyesi nüfus memurluğu siciline işlendiği. vekili aracılığıyla başvuran dâvacının boşanma ilâmının tanınması istemiyle açtığı davanın yargılamasında davalı eşin adresine tebligat yapılmasına karar verilmiş. Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı davacı koca S. maddesi gereğince. maddesinin.BOŞANMA Anayasa Mahkemesi Kararı Esas Sayısı Karar Sayısı Karar Günü İtiraz Yoluna Başvuran : 1995/42 : 1995/53 : 28. ve 10. davalıya davetiye çıkartılması icap olunmaktadır. maddesinin Anayasa’ya aykırı bulunduğu yönündeki davacı vekili savının ciddi olduğu kanısına varan Mahkeme. S.6. Yabancı uyruklu eş Avusturya vatandaşı olsun veya olmasın mahkemeye ibraz edilen deliller yabancı mahkemenin vermiş olduğu karar ilâmı ile bunun tasdikli tercümesinden ibarettir. I . maddelerine aykırılığı savıyla iptali istemidir. II .1927 günlü. Yabancı mahkeme ilâmlarının tanınması davalarında. ile Hollanda vatandaşı E. A. 1086 sayılı “Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu”nun 183. 5. Anayasa’nın 2. D.Olay Utrecht Asliye Hukuk Mahkemesi’nce.
Yasa Metinleri A. insan haklarına saygılı. başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan. Sonuç ve İstem : Yukarıda açıklanan nedenlerle. bunun sonucu olarak gayri resmi evliliklere tevessül etmekte. Davalının Avusturya dışında yabancı uyruklu bir kişi olması halinde Türk mahkemeleri boşanma kararının tenfizi yoluyla tanıma haklarında hüküm kuramamakta ve Türk vatandaşı olan davacı.” III.“MADDE 2. taraf teşekkülü sağlanamadığından davanın esasına girilememektedir. HUMK’nun 183. maddesi gereğince tebligat yapılamamakta. Anayasa’da yerini bulan devletin vatandaşını koruma ilkesine aykırı olduğu iddia edilmiş ve bu iddia mahkememizce yerinde görülmüştür.Türkiye Cumhuriyeti. hem de bu arada başka evlilikler yapan. Yabancı eşin Avusturya uyruklu olması veya başka bir ülke tabiiyetinde bulunması davanın görülmesi ve delillerin değerlendirilmesi açısından hiç bir farklılık arz etmemektedir..İptali İstenen Yasa Kuralı 1086 sayılı Hukuk Usulü Muhakemeleri Yasası’nın iptali istenen 183. demokratik. maddesinin boşanmaya ilişkin yabancı Mahkeme kararlarının tenfizi suretiyle Türk Mahkemelerince tanınması davalarında Anayasa’ya aykırı bulunduğu hususunda hüküm kurulması saygı ile arz ve talep olunur. nüfus kaydında eşinden boşanmamış olarak gözüktüğünden tekrar evlenememekte. ölümü halinde ise hem gayri resmi evli eşinden ve çocuklarından miras taksimi hususunda başka davalar gelmesine neden olmakta. toplumun huzuru. Atatürk milliyetçiliğine bağlı. yani resmen başkası ile evli olan yabancı uyruklu eşine miras hissesi isabet etmektedir.delillere karşı davalının ileri sürebileceği karşı delil sadece mahkeme kararının sahte olduğu veya tercümesinin yanlış yapıldığından bahisle ileri sürebileceği def’idir.” 13 . Söz konusu dosyada bu durumun Anayasa’nın eşitlik ilkesine ve sosyal ve hukuk devleti ilkelerine aykırı bulunduğu. İlişik sunulan dava dosyasında da yabancı uyruklu eş Alman vatandaşı olup davalının adresi. Ancak davacının ileri sürmüş olduğu bu belgeler aksi ispat edilene kadar doğru olduğu kabul edilen belgelerdir.” B.Dayanılan Anayasa Kuralları Dayanılan Anayasa Kuralları Şunlardır: 1. lâik ve sosyal bir hukuk Devletidir. millî dayanışma ve adalet anlayışı içinde. diğer bu tip dosyalarda da görüldüğü üzere tespit edilemediğinden HUMK’nun 183. Maddesi şöyledir : “Memalik-i ecnebiye de veya mahkemenin daire-i kazası veya bulunduğu şehir haricinde ikamet edenlerle ikametgâhı meçhul bulunanlar hakkında yapılacak tebliğde hangi gün ve saatte mahkemede bulunulacağı ve cevap müddeti tahkikat hâkimi tarafından tayin olunur.
maddesi gereğince. kişinin temel hak ve hürriyetlerini. Anayasa’ya aykırılık savına dayanak yapılan Anayasa kurallarıyla bunlarla ilgili gerekçeler ve dosyada bulunan tüm belgeler okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: A.” 3. B. maddesinde de.Esasın İncelenmesi İşin esasına ilişkin rapor. siyasî düşünce. 2675 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Yasa’nın 46.Herkes. İtiraza konu HUMK’nun 183. sosyal hukuk devleti ve adalet ilkeleriyle bağdaşmayacak surette sınırlayan siyasal. kişilerin ve toplumun refah. maddelerinde yeniden düzenlenmiştir.Devletin temel amaç ve görevleri. bu tebligatın ne suretle yapılacağı belirtilmiştir. dil.1995 günü yapılan ilk inceleme toplantısında. konu aynı Yasa’nın 34-42.İlk İnceleme Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü’nün 8. Maddede. ve 42.Yabancı Mahkeme Kararlarının Tenfizi ve Tanınması Hakkında Genel Açıklama Yabancı mahkeme kararlarının tenfizi. Bu nedenle. yabancı ülkede oturanlara yapılacak yazılı bildirimde. maddelerinde düzenlenmişti. zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz. din. V.07. mezhep ve benzeri sebeplerle ayırım gözetilmeksizin kanun önünde eşittir. cinsiyet. 21. Türk milletinin bağımsızlığını ve bütünlüğünü. renk. Devlet organları ve idare makamları bütün işlemlerinde kanun önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek zorundadırlar.” IV.“MADDE 5. ülkenin bölünmezliğini. ekonomik ve sosyal engelleri kaldırmaya. dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine oybirliğiyle karar verilmiştir. Bu hükümler. Bu kural gereğince. maddeleri uyarınca duruşma günü ile birlikte davalı eşe tebliğ edilmesi gerekmektedir.“MADDE 10. Hiçbir kişiye. daha önce HUMK’nun 537-545. felsefî inanç.. 2675 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun (MÖHUK)’nun 39. insanın maddî ve manevî varlığının gelişmesi için gerekli şartları hazırlamaya çalışmaktır. 14 . davalı eş yabancı ülkede oturduğundan. iptali istenilen Yasa kuralı. başvuru kararı ve ekleri. dava dilekçesiyle birlikte hangi gün ve saatte mahkemede bulunacağının ve cevap süresinin ne kadar olduğunun yargıç tarafından belirlenerek davalı eşe tebliği gerekmektedir. ırk. boşanmaya ilişkin yabancı mahkeme kararının tanınması istemidir.İtiraz Konusu Kuralın Anlamı İtiraz yoluna başvuran Mahkeme’nin bakmakta olduğu dava.. aileye. hangi gün ve saatte mahkemede bulunulacağının ve cevap süresinin soruşturma yargıcınca belirleneceği öngörülmüştür. huzur ve mutluluğunu sağlamak. tanınma talebini içeren dilekçenin.2. maddesiyle yürürlükten kaldırılarak. Cumhuriyeti ve demokrasiyi korumak.
tanımada 38. 2675 sayılı Yasa’nın 42. d) O yer yasaları uyarınca. Bu kurallar uyarınca. yabancı mahkemede verilen boşanma kararının Türkiye’deki nüfus siciline işlenebilmesi için (idarî bir işlemin yapılabilmesi için) açılacak bir tanıma davasında da. ve 42. cebri icra niteliğinden bağımsız olarak ve cebri icraya yol açmaksızın sadece kesin hüküm gücünün kabul edilmesi şeklinde tanımlanan “yabancı mahkeme kararlarının tanınmasına” karar verilebilmesi için gerekli koşullar. Ayrıca. tenfiz için gerekli “karşılıklılık” ve “karşı tarafın savunma hakkına uyulmuş olması” koşulları tanımada aranmayacaktır. Bu nedenle. maddesi uyarınca diğer eşe husumet yöneltilmesi. kural olarak tenfizdeki gibidir. maddeleri kurallarına uygun olarak duruşma günü ile birlikte karşı tarafa tebliğ edilmesi. Ancak. kendilerine karşı tenfiz istenen kişinin kararı veren mahkemeye usulüne uygun bir şekilde çağrılmamış veya o mahkemede temsil edilmemiş yahut bu yasalara aykırı bir şekilde yoklukta hüküm verilmiş ve bu kişinin yukarıdaki hususlardan birine dayanarak tenfiz istemine karşı Türk Mahkemesine itiraz etmemiş olması. yabancı mahkeme kararına dayanılarak Türkiye’de idarî bir işlemin yapılmasında da aynı usul uygulanacağından. Buna göre: a) Türkiye Cumhuriyeti ile ilâmın verildiği Devlet arasında karşılıklılık esasına dayanan anlaşma. İhtilâfsız kaza kararlarının tanınması da aynı kurala bağlıdır. c) Kararın kamu düzenine açıkça aykırı bulunmaması. maddesinin 3. 15 . Bu maddeye göre. fıkrası uyarınca. maddesindeki tenfiz şartlarından sadece (a) bendindeki “karşılıklılık şartı” ile (d) bendindeki “karşı tarafın savunma hakkına uyulmuş olması şartı” aranmayacak. Ancak. b) Kararın Türk Mahkemelerinin münhasır yetkisine girmeyen bir konuda verilmiş olması. gerekmektedir. yabancı mahkeme kararlarının tenfizine karar verilebilmesi için gerekli şartlar gösterilmiştir. yabancı mahkeme kararına dayanılarak Türkiye’de idarî bir işlemin yapılmasında da aynı usul uygulanacaktır. yabancı mahkemelerden hukuk davalarına ilişkin olarak verilmiş ve o devlet kanunlarına göre kesinleşmiş bulunan kararların Türkiye’de icra olunabilmesi yetkili Türk Mahkemesi tarafından tenfiz kararı verilmesine bağlıdır. maddesinde de. yahut o devlette Türk mahkemelerinden verilmiş kararların tenfizine olanak tanıyan bir yasa kuralının veya fiili uygulamanın bulunması. Yabancı mahkemelerin ceza kararlarında yer alan kişisel haklarla ilgili hükümler hakkında da tenfiz kararı istenebilir. maddenin (a) ve (d) bentlerindeki şartlar aranmayacaktır. Yabancı mahkeme kararlarının tanınması da aynı Yasa’nın 42.2675 sayılı Yasa’nın 34. Yasa’nın 38. e) Türklerin kişi hallerine ilişkin yabancı kararda Türk yasalar ihtilâfı kuralları gereğince yetkili kılınan hukukun uygulanmamış ve Türk vatandaşı olan davalının tenfize bu yönden itiraz etmemiş olması. maddenin diğer bentlerindeki şartların bulunup bulunmadığı incelenerek 36. maddesinde düzenlenmiştir. aynı Yasa’nın 38. duruşma gününde de basit yargılama usulü hükümlerinin uygulanması gerekecektir. maddesine göre. tanıma talebini içeren dilekçenin 39. yabancı mahkeme ilâmının kesin delil veya kesin hüküm olarak kabul edilebilmesi yabancı kararın tenfiz şartlarını taşıdığının mahkemece tespitine bağlıdır.
bütün etkinliklerinde hukuka ve Anayasa’ya uyan. Atatürk milliyetçiliğine bağlı. her iki tarafı dinlemedikçe veya sav ve savunmalarını söylemeleri için yasal biçimlere uygun olarak çağırmadıkça son kararını veremeyeceği kuralı yer almaktadır.1. Davalının da. maddesinde. tanıma istemine ilişkin dava dilekçesi. maddesinde de. maddeleri uyarınca. itiraz konusu kural.Anayasa’nın 2. HUMK’nun 183. Davalı. millî dayanışma ve adalet anlayışı içinde. Türk vatandaşının boşandığı yabancı uyruklu eşin tabiiyetinde olduğu devletle karşılıklılık esasına dayanan bir anlaşma varsa taraf teşkiline gerek olmadığı ve davanın hasımsız olarak açıldığı. adaletli bir hukuk düzeni kurup sürdürmekle kendisini yükümlü sayan. 2675 sayılı Yasa’nın 39. Türkiye’de veya yabancı bir ülkede oturmasının hiçbir farkı olamaz. adresi tespit edilemediğinden gerekli tebligatın yapılamaması nedeniyle taraf teşkili sağlanamadığından 16 . toplumun huzuru. Kanun’un gösterdiği ayrık durumlar dışında yargıcın. Bu nedenlerle. insan haklarına saygılı. davalının Türk veya yabancı olmasının. işlem ve eylemleri bağımsız yargı denetimine bağlı olan devlet demektir. Maddesi Yönünden İnceleme Başvuruda bulunan Mahkeme. maddesi gereğince tebligat yapılamadığını. hangi gün ve saatte mahkemede bulunulacağının ve cevap süresinin de yargıç tarafından belirleneceği kuralına yer verilmiştir. bu hakları koruyucu. ve 42. lâik ve sosyal bir hukuk Devleti olduğu belirtilmiştir. İtiraz konusu Yasa’nın 183.Anayasa’nın 10. yabancı ülkede oturanlara yapılacak yazılı bildirimde. Hukuk Devleti. karşı delillerini ileri sürmesi. Bu kurallara uyulması bakımından. duruşmalarda hazır bulunması doğal haklarından olduğu gibi davalının bu haklarına saygı gösterilmesi de hukuk Devleti olmanın bir gereğidir. dava dilekçesinin kendisine tebliği ile açılan davadan haberdar olması. böyle bir anlaşmanın olmaması halinde itiraz konusu kural uyarınca yabancı ülkede oturan davalı eşe tebligat yapılması zorunluluğunun bulunduğu oysa. yürütme ve yargı alanına giren tüm işlem ve eylemlerin hukuk kuralları içinde kalması. Başlangıç’ta belirtilen temel ilkelere dayanan demokratik. insan haklarına saygı gösteren. 2. bu durumun Anayasa’nın sosyal ve hukuk devleti ilkelerine aykırı olduğunu ileri sürmektedir. Böyle bir düzenin kurulması. Anayasa’nın 2. maddesi gereğince yargıç tarafından belirlenecektir. Türkiye Cumhuriyeti’nin. temel hak ve özgürlüklerin. ileri sürülen savlara karşı belirli süre içinde cevap hakkını kullanması. Anayasa’nın 2. Maddesi Yönünden İnceleme Başvuru kararında. maddesinde. yasama. bu nedenle taraf teşkili sağlanamadığından davanın esasına girilemediğini. anayasal güvenceye bağlanmasıyla olanaklıdır. HUMK’nun 73. yabancı ülkede oturduğundan hangi gün ve saatte mahkemede bulunacağı ve cevap süresinin ne kadar olacağı hususu itiraz konusu HUMK’nun 183. maddesinde belirtilen hukuk Devleti ilkesine aykırı görülmemiştir. savunmasını yapması. davalı eşin yabancı ülke tabiyetinde olduğundan adresinin tespit edilemediğini. duruşma günü ile birlikte davalıya tebliğ edilecektir.
geçerli kılar. Bu nedenlerle. “Herkes.1927 günlü. İtiraz konusu HUMK’nun 183. 28. cinsiyet. Anayasa’nın 10.davanın esasına girilemediği.6. aynı durumda bulunan kimi kişi ve topluluklara ayrı kurallar uygulanarak kanun karşısında eşitliğin çiğnenmesi yasaklanmıştır. 1086 sayılı “Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu”nun 183. Anayasa’nın 5. VI. “Kanun önünde eşitlik ilkesi” hukuksal durumları benzer olanlar için söz konusudur. ayrılıklara dayandığı için haklı olan nedenler. bu durumun ise Anayasa’nın eşitlik ilkesine aykırı olduğu ileri sürülmektedir. din.1995 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. maddesinin. Hiçbir kişiye.” denilmektedir. Anayasa’nın eşitlik ilkesine aykırı bir yönü bulunmamaktadır. Anayasa’nın amaçladığı eylemli değil. maddesinde. maddesinde. Eşitlik ilkesinin amacı. ayrı hukuksal durumlar ayrı kurallara bağlı tutulursa Anayasa’nın öngördüğü eşitlik ilkesi çiğnenmiş olmaz. davanın niteliği ve oturulan yabancı ülke ile karşılıklılığa ilişkin bir anlaşma olup olmadığına bakılmaksızın.9.Sonuç 18. Özelliklere. Anayasa’nın 5. 17 . dil. maddesinde. İtiraz edilen kuralın. maddesinin Anayasa’ya aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE. Bu ilkeyle. aynı durumda bulunan kişilerin kanunlarca aynı işleme bağlı tutulmalarını sağlamak ve kişilere yasa karşısında ayırım yapılmasını ve ayrıcalık tanınmasını önlemektir. Maddesi Yönünden İnceleme Mahkeme HUMK’nun 183. yani hukuksal eşitlik öngörülmektedir. renk. yabancı ülkede oturan kişilere hangi gün ve saatte mahkemede bulunulacağının tebliği zorunluluğu öngörülmüştür. İtirazın reddi gerekir. hukuksal eşitliktir.Anayasa’nın 5. Durum ve konumlarındaki özellikler. kimi kişiler ya da topluluklar için değişik kuralları gerekli kılabilir. aileye. itiraz konusu kuralın. ayrı düzenlemeyi eşitlik ilkesine aykırı değil. mezhep ve benzeri sebeplerle ayırım gözetilmeksizin kanun önünde eşittir. Aynı hukuksal durumlar aynı. maddesine de aykırı olduğunu ileri sürmektedir. zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz. Devletin temel amaç ve görevleri kurala bağlanmıştır. Anayasa’nın 5. ırk. kanun önünde eşitlik. maddesiyle bir ilgisi bulunmamaktadır. felsefî inanç. Bu ilke ile. siyasî düşünce. Devlet organları ve idare makamları bütün işlemlerinde Kanun önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek zorundadırlar. 3.
ve 24.. Esas 1988/183.1988 günlü. maddesindeki “. Davacının bu kararın bozulması isteyerek yaptığı temyiz başvurusunu inceleyen Danıştay Onuncu Dairesi de. Karar 1988/338 sayı ile adı geçenin nüfus kaydındaki “İslâm” kaydının silinmesine karar verilmiş. Esas 1989/436.1972 günlü..3.1992 günlü. ve 24. İzmir 1 Nolu İdare Mahkemesi’nde. Davacı.DİN Anayasa Mahkemesi Kararı Esas Sayısı Karar Sayısı Karar Günü İptal İsteminde Bulunan : 1995/17 : 1995/16 : 21. dinini . davacının aile kütüğündeki “Dini” bölümüne yazılmamasına ilişkin işlemde mevzuata aykırı bir durum bulunmamaktadır.6.. 14.’in. Nüfus Müdürlüğü’nce “. maddelerine aykırı olduğu görüşüyle. nüfus kütüğündeki “İslâm” kaydının silinerek yerine “Bahai” kaydının düşülmesi istemiyle İzmir Asliye 4.. açılan dâva 10. anılan Yasa kuralının iptali için Anayasa Mahkemesi’ne başvurulmasına karar vermiştir. J. ancak “Bahai” kaydının düşülmesi yolundaki istemi idarî bir işlemi gerektirdiğinden. Bu kararın kesinleşmesi sonucu davacının nüfus aile kütüğünde ve nüfus cüzdanındaki “İslâm” kaydı silinmiştir.” sözcüğünün Anayasa’nın 2.... Nüfus Müdürlüğü’nün 1. dinini . Karar 1992/255 sayılı kararla ve “.1994 günlü.1995 : Danıştay Onuncu Dairesi İptal İsteminin Konusu :5.Olay Davacı A..1988 günlü. Ö.4. maddesindeki “.5. 4079 sayılı bu işleminin iptalini istemiş. davanın bu kısmının reddine karar verilmiştir. İzmir İli Konak İlçesi Nüfus Müdürlüğü’ne başvurarak.” gerekçesiyle reddedilmiştir. Bu karar üzerine davacının. Halen aile kütüklerine mezhep ifade eden kelimeler yazılmamaktadır.” gerekçesiyle reddedilmiştir.. bir tarikattan ibaret bulunduğu anlaşılan Bahailiğin. 27. 1587 sayılı Nüfus Kanunu’nun 43. Hukuk Mahkemesi’nde açtığı dâvada.. nüfus kütüğündeki “dini” bölümüne “Bahai” kaydının işlenmesi istemi.12. 18 . I.. maddelerine aykırılığı ileri sürülerek iptali istemidir.. 1587 sayılı Nüfus Kanunu’nun 43. Esas 1992/3226 sayılı ara kararıyla.” sözcüğünün Anayasa’nın 2.10.
II. sağ olup olmadıklarını il ve ilçe itibariyle doğum yeri ve tarihlerini vücutlarındaki belirli değişiklikleri. Nüfus Yasasının 43. 1587 sayılı Nüfus Kanunu’nun aile kütükleri ile ilgili 43. uyuşmazlığın kaynaklandığı Nüfus Kanunu’nun 43. okuryazar olup olmadıklarını. adı. din özgürlüğüne toplumdan veya kişilerden gelecek baskı ve müdahaleleri engellemesi. Din ve vicdan özgürlüğünün korunabilmesi.1988 gün ve 4079 sayılı İzmir İli Konak ilçesi Nüfus Müdürlüğü işleminin iptali istemiyle İzmir Valiliğine karşı açılan davayı reddeden İzmir 1 Nolu İdare Mahkemesi’nin 10. ayrıca din ve inançlar karşısında tarafsız kalması gerekir.10. Din özgürlüğünün özünü oluşturan inanç özgürlüğü de bireylerin sahip olduğu dinsel kanaati açıklamaya zorlanmaması olgusuyla özdeştir.3. kimsenin dinsel inanç ve kanaatlerini açıklamaya zorlanamayacağını kesin bir biçimde hükme bağlamaktadır. kişilerin dinsel inanç ve kanılarını açıklamalarını 19 . Anayasanın Din ve Vicdan Özgürlüğünü düzenleyen 24. Lâik Devletin. baba ve anası adıyla soyadlarını. uyuşmazlık esas itibariyle işlemin dayanağı Yasa hükmünün Anayasaya uygun olup olmadığının belirlenmesiyle çözümlenebilecektir. bireylere sahip oldukları dinsel kanaati açıklamama hakkının tanınması halinde mümkündür. Davacının aile kütüğünün din hanesine “Bahai”liğin yazılması istemi. dava konusu işlem bu Yasaya göre yapılmış olup. bu madde kapsamında bulunduğundan. İnanç özgürlüğü. soyadı. bireyin dininin öğrenilmesinin Devlet hayatı yönünden hiçbir değeri de yoktur.1994 günlü. J. medenî hallerini ve diğer şahsi hal değişikliklerini ihtiva eder” hükmü yer almaktadır. maddesinde: “Aile kütükleri.2. maddesinin aile kütüğüne dinin yazılmasını öngören hükmünün Anayasaya aykırılığı bakımından incelenmesi. Yasalarla bireylere dinsel kanaatlerini açıklama zorunluluğunun getirilmesi. din ve inanç özgürlüğünün özünü zedelemektedir.fıkrası. 14. ailenin bütün fertlerinin cinsiyetini.’in nüfus kütüğündeki “dini” bölümüne Bahai dininin işlenmesi yolundaki başvurusunun reddine ilişkin 1. İptal İsteminin Gerekçesi Danıştay Onuncu Dairesi. bir dine katılmakla inançsızlık arasında seçim yapma ve dinin gerekliliklerini bireysel veya toplu uygulama serbestliğidir.1992 gün ve E: 1989/255 sayılı kararının temyizen incelenip bozulması istenilmektedir. maddesinde yer alan bireye “dini” açıklama zorunluluğunu getiren hükmü. Bu hükmün Yasa koyucuya yönelik anlamı. davacının bu yöndeki savları da dikkate alınarak gerekli görülmüştür. Esas 1992/3226 sayılı kararında aynen “A. maddesinin 3. Öte yandan. Kurulumuzca. Ö. bireyin özel ve kişiye özgü durumunu saklı tutma hakkını ve din özgürlüğünün dinini açıklamama öğesini ortadan kaldırmaktadır. Mevzuatta bu şekilde yer alan hükümler devletin lâik niteliği ile bağdaşmamaktadır. dinini. Zira lâik hukuk devleti düzeninde inanç ve vicdan özgürlüğünün belli bir düzenleme ve sınırlamaya tabi kılınmayıp sadece güvenceye alınması yeterlidir.
Sayfa birleşim yerleri asliye hukuk mahkemesince mühürlenerek sonu onaylanır.10.1972 günlü.Kesinleşmiş mahkeme hükmü olmadıkça nüfus kütüklerinin hiçbir kaydı düzeltilemez ve kayıtların anlamı ve taşıdığı bilgileri değiştirecek ilâve ve şerhler yapılamaz. maddesindeki “. ve 24. dayanağı belgelere uygun olarak düzeltilir. vatandaşın dinsel inanç ve kanısını açıklamaya zorlanması.. ilgili resmî dairenin göstereceği lüzum üzerine Cumhuriyet Savcıları tarafından açılabilir ve dinlenecek tanıklar. Kütüğün sonuna kaç sayfadan ibaret olduğu yazılır.5. III. dinini. dinini . ilgilinin görünüşü davayı yalanlayıcı olmaması şarttır. resmî kayıt örnekleri ve belgelerle ispat olunur.” B. Ceza Muhakemeleri 20 . vücutlarındaki belirli değişikliklerini. medeni hallerini ve diğer şahsî hal değişikliklerini ihtiva eder. 1587 sayılı Nüfus Yasası’nın iptali istenen sözcüğün yer aldığı birinci fıkrayı da içeren 43. baba ve anası adiyle soyadlarını. Cumhuriyetin temel niteliklerinden biri olan lâikliğin zedelenmesinden başka bir anlama da gelmez. soyadı... il ve ilçe itibariyle doğum yeri ve tarihlerini. maddelerine aykırı olduğu kanısına varıldığından.1994 gününde oyçokluğuyla karar verildi..İptali İstenilen Yasa Kuralı 5..” denilmiştir.zorunlu tutan bir Yasa hükmünün vicdan ve din özgürlüğü ile bağdaşmayacağı. Şu kadar ki. soyadı ve diğer kayıt düzeltme davaları ilgilinin oturduğu yer asliye hukuk mahkemesinde Cumhuriyet Savcısı ve nüfus başmemuru veya nüfus memuru huzuruyla görülür ve karara bağlanır. maddesi aynen şöyledir : “MADDE 43. Açıklanan nedenlerle 1587 sayılı Nüfus Kanununun 43. sağ olup olmadıklarını.” hükmünün Anayasanın 2. “MADDE 11. ailenin bütün fertlerinin cinsiyetini.Aile kütükleri. ad. okur-yazar olup olmadıklarını.Yaş. Ve başmemurla nüfus memuru tarafından onama şerhi verilerek imzalanır. anılan Yasa hükmünün iptali istemiyle Anayasa Mahkemesi’ne başvurulmasına ve Anayasa Mahkemesi’nin bu konuda vereceği karara kadar dosyanın bekletilmesine 14. “MADDE 46. Aile kütüklerinin her sayfasına cilt ve sayfa sıra numaraları konur. Hangi nedenle olursa olsun ve hangi düzeyde kalırsa kalsın.Yasa Metinleri A. Bu davalar düzeltmeyi isteyenlerle. dolayısıyla belirtilen biçimde bir yasal düzenlemeye gidilemeyeceğidir.İlgili Yasa Kuralları 1587 sayılı Nüfus Yasası’nın dava ile ilgili görülen diğer maddeleri de şunlardır : 1. ancak olayların aile kütüklerine işlenmesi sırasında nüfus memurlarının yaptıkları maddi hatalar.” 2. adı.
Usulü Kanunu hükümlerine göre ceza mahkemelerinde yapılacak yaş düzeltmesi işlerinde de nüfus başmemuru veya nüfus memuru taraf olarak bulunurlar. Mahkeme kararına karşı taraflar Yargıtay’a başvurabilirler, yaş, ad, soyadı ve kayıt düzeltmesi hakkındaki mahkemeden verilen kararlar kesinleştikten sonra ilgilinin aile kütüğüne geçirilir. Ad ve soyadının değiştirilmesi, din değiştirme suretiyle de olsa mahkeme kararıyla yapılır. Adlarını değiştirenlerin aile kütüğünde yazılı çocuklarının baba veya ana adları, soyadlarını değiştirenlerin yalnız eşiyle reşit olmayan çocuklarının soyadları birlikte değiştirilir. Yaş düzeltme davası ancak bir defa açılabilir. Yaş, ad, soyadı değiştirenler askerlik ödevliliği içinde iseler yapılan düzeltmeler nüfus idarelerince onbeş gün içinde askerlik şubelerine de bildirilir.” 3. “MADDE 47.- Meslek, sanat, din ve her hangi bir arıza sebebiyle vücuttaki şekil değişiklikleri ve bu Kanunun 43’üncü maddesi gereğince nüfus kütüklerine yazılması gerektiği halde her nasılsa yazılmamış ve dayanağı belgede kalmış olan ana baba adı, doğum yeri, cinsiyet ve soyadı gibi haller ilgililerin bağlı bulunduğu daire, kurum veya işyerinden köy veya mahalle ihtiyar kurulundan alacakları belge ve ilmühaber üzerine en büyük idare amirinin emri ile nüfus memurları tarafından aile kütüklerine işlenir.” C- Dayanılan Anayasa Kuralları İptal gerekçesinde dayanılan Anayasa kuralları şunlardır : 1. “MADDE 2.- Türkiye Cumhuriyeti, toplumun huzuru, millî dayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarına saygılı, Atatürk milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan, demokratik, lâik ve sosyal bir hukuk Devletidir.” 2. “MADDE 24.- Herkes, vicdan, dinî inanç ve kanaat hürriyetine sahiptir. 14 üncü madde hükümlerine aykırı olmamak şartıyla ibadet, dinî âyin ve törenler serbesttir. Kimse, ibadete, dinî âyin ve törenlere katılmaya, dini inanç ve kanaatlerini açıklamaya zorlanamaz; dinî inanç ve kanaatlerinden dolayı kınanamaz ve suçlanamaz. Din ve ahlâk eğitim ve öğretimi Devletin gözetim ve denetimi altında yapılır. Din kültürü ve ahlak öğretimi ilk ve ortaöğretim kurumlarında okutulan zorunlu dersler arasında yer alır. Bunun dışındaki din eğitim ve öğretimi ancak, kişilerin kendi isteğine, küçüklerin de kanunî temsilcisinin talebine bağlıdır. Kimse, Devletin sosyal, ekonomik, siyasî veya hukukî temel düzenini kısmen de olsa, din kurallarına dayandırma veya siyasî veya kişisel çıkar yahut nüfuz sağlama amacıyla her ne suretle olursa olsun, dinî veya din duygularını yahut dince kutsal sayılan şeyleri istismar edemez ve kötüye kullanamaz.”
21
IV- İlk İnceleme Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü’nün 8. maddesi uyarınca 07.04.1995 günü yapılan ilk inceleme toplantısında; dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine; “İptali istenilen kuralın olayda uygulanacak yasa kuralı olmadığı ve başvurunun bu nedenle reddi gerektiği” yolundaki karşıoyları ve oyçokluğuyla karar verilmiştir. V- Esasın İncelenmesi İşin esasına ilişkin rapor, başvuru kararı ve ekleri, Anayasa’ya aykırılığı öne sürülen yasa kuralı ile aykırılık savına dayanak yapılan Anayasa kuralları, bunların gerekçeleri ve öteki yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: A- İtiraz Konusu Kuralın Anlam Ve Kapsamı Nüfus Yasası’nın 43. maddesi, aile kütüklerinin düzenlenmesiyle ilgilidir. Bu kuralla kişinin nüfus kütüğüne yazılacak özelliklerinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Aile kütüklerinin; ailenin tüm bireylerinin cinsiyetini, adını, soyadını, babasının ve anasının adlarıyla soyadlarını, sağ olup olmadıklarını, il ve ilçe yönüyle doğum yeri ve tarihlerini, vücutlarındaki belirli değişiklikleri, okur yazar olup olmadıklarını, medenî durumlarını ve diğer kişisel durum değişikliklerinin yanısıra dinini de kapsaması öngörülmüştür. Bireyin kişilik tanıtım ya da belirleme bilgisi olarak nüfus kütüğüne yazılacak bu özelliklerin birinin diğerinden hiçbir farkı bulunmamaktadır. Bunlar, Ulusun demografik yapısının kamu yararını ilgilendirmesi nedeniyle “şahsî hal” bilgisi olarak nüfus kütüklerine geçirilmektedir. Devletin nesnel öğeleri, ülke ve ulusu oluşturan insan topluluğudur. Devletin, vatandaşlarının özelliklerini bilmesi gerekir. Devleti oluşturan topluluğun bireylerini ve bunların özelliklerini bilme isteği, kamu düzeni ve kamu yararı ile ekonomik, siyasal ve sosyal gereklere ve gereksinimlere dayanmaktadır. Bu nedenlerle, bütün ülkelerde aile kütükleri tutulmakta ve kimi kişisel durum bilgileri buraya yazılmaktadır. Ülkemizde de 1587 sayılı Nüfus Yasası’nın 43. maddesinde hangi bilgilerin aile kütüklerine yazılacağını belirlemiştir. Kütükteki bu bilgilerin, kişinin askerlik durumu, ceza ehliyeti, kimi vergiler konusundaki yükümlülüğü, seçme ve seçilme hakları ve kimi toplumsal gereksinimlerle ilgisi nedeniyle kamu hukuku ve kamu düzeni yönlerinden büyük önemi olduğu gibi; medenî hakları kullanma, evlenme, evlenme yasakları, nafaka yükümlülükleri, kanunî miras ve saklı pay (mahfuz hisse) ilişkileri, vasiyet ehliyeti gibi özel hukuk kuralları yönünden de büyük önemi bulunmaktadır. Kütükte yer alması uygun bulunan bilgilerden kimileriyle “varsa” bedenlerindeki değişiklikler nüfus kütüklerine yazılacaktır. Nitekim Nüfus Kanun Tasarısı’nın 43. maddesiyle ilgili gerekçede:
22
“Bu madde, nüfus kütüklerinde fertlerin cinsiyeti, ad ve soyadı, baba, ana adları, sağ olup olmadıkları, doğum yer ve tarihleri, iş ve güçleri; varsa vücutlarındaki ârızalar, dinî, okur-yazar olup olmadıkları, medenî halleri ve diğer şahsî hal değişikliklerine dair hükümleri kapsayacağını hüküm altına almıştır.” denilmiştir. Ayrıca Millet Meclisi’nde 43. maddeyle ilgili bir önergenin görüşülmesi sırasında Meclis Başkanı’nın : “- Yani okur-yazarsa yazılsın, okur-yazar değilse, daha başka bir deyimle cahilse o yazılmasın, boş bırakılsın öyle mi?” diye sorması üzerine, Geçici Komisyon Sözcüsünün : “- Evet efendim o yazılmayacak, boş bırakılacak.” biçiminde yanıt vermiş olması da bu görüşü doğrulamakta ve konunun zorlayıcı bir yönü bulunmamaktadır. B- Anayasa’ya Aykırılık Sorunu Danıştay Onuncu Dairesi’nin başvuru kararında özetle : 1587 sayılı Nüfus Kanunu’nun aile kütükleri ile ilgili 43. maddesinde yer alan “... dinini ...” hükmünün Anayasa’ya aykırılığı yönünden incelenmesinin, davacının bu yöndeki savları da dikkate alınarak gerekli görüldüğü; yasalarla bireylere dinsel kanaatlerini açıklama zorunluluğunun getirilmesinin din ve inanç özgürlüğünü zedelediği, mevzuatta bu şekilde yer alan hükümlerin Devletin lâik niteliği ile bağdaşmadığı, öte yandan bireyin dininin öğrenilmesinin Devlet hayatı yönünden hiçbir değerinin bulunmadığı; Anayasa’nın din ve vicdan özgürlüğünü düzenleyen 24. maddesinin üçüncü fıkrasında, kimsenin dinsel inanç ve kanaatlerini açıklamaya zorlanamayacağının kesin bir biçimde hükme bağlandığı, dolayısıyla belirtilen biçimde bir yasal düzenlemeye gidilemeyeceği; açıklanan nedenlerle 1587 sayılı Nüfus Yasası’nın 43. maddesindeki “... dinini ...” sözcüğünün Anayasa’nın 2. ve 24. maddelerine aykırı olduğu kanısına varıldığı ve iptalinin istenildiği belirtilmiştir. 1- Anayasa’nın 2. Maddesi Yönünden İnceleme Anayasa’nın 2. maddesinde; Türkiye Cumhuriyetinin, diğer niteliklerinin yanısıra lâik bir hukuk devleti olduğu vurgulanmış, 4. maddesinde de Cumhuriyetin niteliklerinin değiştirilemeyeceği ve değiştirilmesinin de teklif edilemeyeceği hükme bağlanmıştır. Şüphesiz Cumhuriyetin temelini oluşturan nitelikleri yadsımak ve bunları savsaklamak olanaksızdır. Bu bağlamda lâiklik, hukuksal ve tarihsel bir olgu olarak benimsenmiştir. Nitekim Anayasa’nın 2. maddesinin yanısıra Başlangıç bölümünde “...Lâiklik ilkesinin gereği kutsal din duygularının, Devlet işlerine ve politikaya kesinlikle karıştırılmayacağı”; 14. maddesinde “Anayasada yer alan hak ve hürriyetlerden hiçbirinin ... dil, ırk, din ve mezhep
23
ayırımı yaratmak ... amacıyla kullanılamayacağı”; 24. maddesinde “kimsenin dinî inanç ve kanaatlerini açıklamaya zorlanamayacağı, dinî inanç ve kanaatlerinden dolayı kınanamayacağı ve suçlanamayacağı”; 68. maddesinde de siyasî partilerin tüzük ve programlarının, ... demokratik ve lâik Cumhuriyet ilkelerine aykırı olamayacağı” hüküm altına alınmıştır. Anayasa’nın 24. maddesinin son fıkrasında da; “Kimse, Devletin sosyal, ekonomik, siyasî veya hukukî temel düzenini kısmen de olsa, din kurallarına dayandırma veya siyasî veya kişisel çıkar yahut nüfuz sağlama amacıyla her ne suretle olursa olsun, dinî veya din duygularını yahut dince kutsal sayılan şeyleri istismar edemez ve kötüye kullanamaz” denilerek bir bakıma lâiklik ilkesinin açıklaması yapılmış ve bu ilkenin din ve Devlet işlerinin birbirinden ayrı tutulması biçimindeki klâsik tanımı vurgulanmıştır. Madde metninden de açıklıkla anlaşılacağı gibi, önemli olan, bir yasa metninde dinle ilgili bilginin yer alması değil, kötüye kullanılmasının yasaklanmasıdır. Anayasal bir ilke olarak devletin değişmez niteliklerinden birini oluşturan lâiklik, dinin siyasal alan dışında kalmasını amaçlayan bir devlet anlayışıdır. Lâiklik, din düşmanlığı, dinsizlik ya da dine karşı oluş değil, inanç özgürlüğüne saygıdan kaynaklanan ve dini, kişi özgürlüğünün enginliğine bırakan bir tutum ve davranış biçimidir. Yurttaşlar değişik dinlerden de olsalar, Devlet kuşkusuz hepsine karşı aynı yakınlıktadır. Lâik düzen içerisinde istediği dini seçmek kişinin özgürlüğüdür. Bunda hiçbir zorlama yapılamaz. Yaygın, fakat yeterli olmayan tanımına göre lâiklik; din ve devlet işlerinin birbirinden ayrılmasıdır. Anayasa Mahkemesi’nin bu konudaki yerleşmiş kararlarında da: a- Dinin devlet işlerinde etkili ve egemen olmaması, b- Aralarında ayırım gözetilmeksizin bütün dinlerin anayasal güvence altına alınması, c- Dinin bireyin manevî yaşamını aşarak, toplumsal yaşamı etkileyen eylem ve davranışlara ilişkin bölümlerinde ; kamu düzeni, güvenliği ve yararını korumak amacıyla sınırlamalar yapılması ve dinin kötüye kullanılmasının ve sömürülmesinin yasaklanması, d- Kamu düzeninin ve haklarının koruyucusu sıfatıyla devlete, dinsel hak ve özgürlükler konusunda denetim yetkisi tanınması, Lâiklik ilkesinin gereği olarak benimsenmiştir. İlgili bölümde açıklandığı gibi, sadece kamu düzeni ve kamu yararı yönünden birer kimlik bilgisi olarak nüfus kütüklerine yazılan bilgilerden birinin diğerinden bir farkı bulunmamaktadır. Kişinin dini ile ilgili bilgi de bu şekildedir ve lâik devlet yapısına ters düşecek biçimde hiçbir özel anlam
24
Zorlama “dinî inanç ve kanaatlerin açıklanması”yla ilgilidir. devletin dinler arasında yansızlığını ve bütün dinsel inançları eşdeğer görmesini gerektirir. Bu bağlamda. Madde metninden anlaşılacağı gibi kişinin. Maddesi Yönünden İnceleme Anayasa’nın 24. Anayasa’nın izin vermediği husus. “Dinî inanç ve kanaat” kavramı bir kişinin şu ya da bu dinden ya da inançtan olmasını kapsayan dar bir kavram olmayıp. 25 . dinî ayin ve törenlere katılmaya. Lâik devlet kavramı. hiçbir yasada nüfus kaydındaki “dini” bilgisine yollamada bulunularak. yukarıda açıklandığı üzere bunun herhangi nedenle ve yolla Cumhuriyetin temel ilkelerine aykırı biçimde kullanılması. “Dinî inanç ve kanaat” kavramını.. dinî inanç ve kanaat hürriyetine sahip olduğu. Bir başka önemli husus da. vicdan. İtiraz konusu sözcüğü içeren kuralda ise. maddesine bir aykırılık oluşturmamaktadır. sadece. bu bilgiler arasında “dini ile ilgili bilgi” de sayılmıştır. maddesiyle ilgisi olmadığı” görüşündedirler. Bu kural herkes için geçerlidir. dolayısıyla da geneldir. din ve inanç yönünden pek çok hususu bünyesinde barındıran geniş bir kavramdır. lâiklik ilkesine aykırı olarak kişinin dini ile ilgili bilginin.. maddesinin üçüncü fıkrasında. “İtiraz konusu kuralın Anayasa’nın 2. herkesin. kimsenin ibadete. 2. diğer bir dine mensup olanlardan sorulmayarak ayrım yapılmamasıdır. Nüfus Yasası’nın 43. hangi dine bağlı olduğu belirlenecek ve bu husus nüfus aile kütüğüne yazılacaktır. dinî inancı ve kanaatlerini açıklamaya zorlanamaz” kuralından. Anayasa’nın “Kimse . zorlamadır. kişilerin hangi dine bağlı olduğunun bir bilgi olarak resmî kayıtlara geçirilemeyeceği anlamı çıkarılamaz. ya da lâiklik ilkesine aykırı bir anlamda yorumlanması olanaklı değildir. kişinin dininin bir ayrım ve eşitsizlik öğesi olarak kullanılmaması ve lâik devlet düzenine ters düşecek uygulamaların yapılmamasıdır. dinî inanç ve kanaatlerinden dolayı kınanamayacağı ve suçlanamayacağı açıklığı bulunmaktadır. Bütün dinler lâik devlet anlayışı içerisinde geçerli ve saygındır. aile kütüklerinin hangi kişisel durum bilgilerini kapsayacağı hükme bağlanmış. Bu nedenle Anayasa’nın 2. Bu anlayışa dayanarak hiç kimse başkasının inancına ya da inançsızlığına da karışamamaktadır. sadece demografik bir bilgi olarak ya da kişilik bilgisi olarak aile kütüğüne yazılacak “dinî bilgisi” ile sınırlandırmak olanaklı değildir.taşımamaktadır. Anayasa’da yasaklanan. maddesinde yer alan “din”le ilgili bilgi.Anayasa’nın 24. kişinin aile kütüğüne yazılacak bilgilerinden biri olup. farklı bir işlem yapılması ve eşitsizliğe neden olunması söz konusu değildir. dinî inanç ve kanaatlerini açıklamaya zorlanamayacağı. belirli bir dine mensup olanlardan sorulup da. kabul edilmeyen din” diye ayrımı bulunmamaktadır. Yasalarda “Devletçe kabul edilen din.
madde zorlayıcı nitelikte hiçbir hüküm içermemektedir. Nitekim Anayasa Mahkemesi benzer bir olayda 27.1979 günlü. Nüfusa kaydolunurken kişinin. kişinin dininin öğrenilmesi değil. VI. Yasa’nın tümüyle birlikte incelendiğinde.1995 gününde karar verildi. Burada dinî inanç ve kanaatler yönünden herhangi bir zorlama olmadığı gibi.11. söz konusu 43. Esas 1979/9. 21. 1587 sayılı Nüfus Yasası’nın 43. Bu iki husus birbirini tamamlamaktadır. Açıklanan nedenlerle itiraz konusu kural Anayasa’nın 24. maddesinde ifadesini bulan dinî inanç ve kanaatlerin zorla açıklanmaması ve dinî inanç ve kanaatlerinden dolayı kişinin kınanmaması ve suçlanmaması ile hiçbir ilgisinin bulunmadığı açıklıkla anlaşılmaktadır. maddesinde yasaklanan.Sonuç 5. 26 . Öte yandan Medenî Yasa’nın 266. Bunun dışında kişi aile kütüğünde yazılı dini tamamen sildirmek isterse. Anayasa’nın 24. bir kınama ve suçlama da söz konusu değildir. Anayasa’nın öngördüğü anlamda dinî inanç ve kanaatlerinin değil.” açıklığından kalkarak kişi kütükte yazılı olan dinini değiştirmek isterse Nüfus Yasası’nın 47. Nüfus Yasası’nın 43.5. mahallin en büyük idare âmirinin emri ile aile kütüğünde gerekli düzeltme yapılabilmektedir. maddesinin. maddesinin birinci fıkrasında yer alan “dinini” biçimindeki hükmün Anayasa’ya aykırı olmadığına ve itirazın reddine karar vermiştir. Karar 1979/44 sayılı kararı ile. bu kuralın da zorlayıcı bir niteliği ve zorlama ile bir ilişkisi bulunmamaktadır. ilgili Kurumdan alacağı bir belge ile Nüfus Müdürlüklerine başvurabilmekte.1972 günlü.” sözcüğünün Anayasa’ya aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE.6. Ayrıca kişi. karşıoylar ve OYÇOKLUĞUYLA. dinî inanç ve kanaatlerinin zorla açıklattırılmasıdır... 1587 sayılı Nüfus Kanunu’nun 43. ya da din olarak kabulü olanaksız bir düşünceyi din olarak yazdırmak isterse o zaman Nüfus Yasası’nın 46. maddesine göre ilgili yargı kuruluşuna başvurarak gerekli kararı almakta ve alınan bu karar İdarece aile kütüğüne işlenmektedir.. maddesindeki “Reşit dinini seçmekte hürdür.Anayasa’nın 24. Sonuç olarak.dinini. dinî inançlarından ve kanaatlerinden dolayı kınanamayacak ve suçlanamayacaktır. maddesine göre. maddesine aykırı bulunmamıştır. kamu düzeni ve sosyal gereksinimlerle ilgili olarak gözönünde bulundurulmak üzere dinînin ne olduğunun açıklanması söz konusu olmaktadır ki. maddesindeki “. sadece kişinin özgün durumu yönünden kamu yararı..
Esas 1990/36. Ödünsüz. lâik cumhuriyet. Karar 1979/44 (Anayasa Mahkemesi Kararlar Dergisi Sayı 17. Aydınlanma. özellikle. demokrasinin kaynağı.1991 günlü. 27 .7. başta din ve vicdan özgürlüğü olmak üzere tüm hak ve özgürlüklerin güvencesi niteliğiyle uygar yaşamda özgün bir yeri bulunan lâiklik ilkesinin sağladığı aydınlık. bireylerin inanç ve düşün gücünü oluşturmaktadır. Erginlik çağına gelmeden. Karar 1989/12 (Anayasa Mahkemesi Kararlar Dergisi Sayı 25. bu husus açıkça yazdırılmadıkça kayıt işlemi yapılmamaktadır. 27. 7. Karar 1980/48 sayılı karar (Anayasa Mahkemesi Kararlar Dergisi Sayı 18. Türkiye’de yanlış anlaşılmış ya da yetirince anlaşılamamış olan bu ilkenin inanç sömürüsünü önleyerek dinsel olguların saygınlığını koruduğu ve inanç gereklerinin hiçbir çekinme ve duraksama olmadan yaşanmasına olanak verdiği hukuksal kanıtlarla doğrulanmış. bu yolla nüfus belgesinde yer alan dine ilişkin kayıt. 1921 Anayasası (Teşkilâtı Esasiye Kanunu)’nın 1.” biçiminde vurgulanan bu ilke.52). Sayfa 285) sayılı olanların gerekçesiyle.. Sorun. günlük yaşamda bir tür zorunlu açıklama. Esas 1989/1. mad. maddesi gereği Anayasa metni içinde sayılan Başlangıç kısmının beşinci bölümünde açıkça belirtildiği gibi kimi maddelerinde “Atatürk ilkeleri ve devrimleri” denilerek. akılcılık ve bilimsellik anlamındaki bu ilkeyi korumak.1980 günlü. bağlı bulunduğu dine ilişkin bir açıklığın yer alıp almamasının Anayasa katındaki gereğinde odaklaşmaktadır.”. 1587 sayılı Nüfus Yasası’nın uygulamasında (mad.4. istediği. 3. Esas 1980/19. 136.Karşıoy Gerekçesi Esas Sayısı : 1995/17 Karar Sayısı : 1995/16 Danıştay 10. ulusal varlığımız yönünden yaşamsal önem taşımaktadır.1979 günlü. 103.1989 günlü. maddesindeki “Egemenlik bağsızkoşulsuz ulusundur” (Hâkimiyet bilâ kaydü şart milletindir) açıklığıyla hukuksal bağlamda ve en üst düzeyde geçekleşip sonraki Anayasalarda da yinelenen lâiklik. kimi maddelerinde de yollama yapılarak Anayasa’da yer almaktadır. maddeleri gereği olarak Türkiye Cumhuriyeti’nin değiştirilmesi önerilemeyen niteliklerinin başında gelir. Esas 1979/9. maddesindeki Cumhurbaşkanı andında “.47 ve mad. lâik cumhuriyet ilkesi. eylemli biçimde yaşanmasıyla birlikte hukuksal yönden de kurumlaşmıştır. Karar 1991/8 (Anayasa Mahkemesi Kararlar Dergisi Sayı 27/I. 2. Ulusal birliğin dayanağı. Sayfa 135) ile 9. ve 2. Dairesi’nin haklı nedenlere ve güçlü gerekçelere dayanan iptal isteminin reddine ilişkin Anayasa Mahkemesi kararına katılmamanın dayanaklarını içeren karşıoyumun gerekçesini aşağıda özetliyorum: 1.. Anayasa’nın 81.. Sayfa 347) sayılı karardaki karşıoy gerekçeme dayanıyorum. Türkiye Cumhuriyeti yurttaşının Türk vatandaşının nüfus kaydında kendi iç dünyasının zenginliği olan. eşitlik. barış. kapsamlı ve ayrıntılı anlatımlarla doğrulayan Anayasa Mahkemesi’nin önceki kararlarından. maddeleriyle 176.3. ayrıca. yadsınmaz bir gerçektir.11.. özen ve duyarlıkla korunması gereken lâiklik ilkesinin önem ve değerini değişik tanımlar. yurtdışında da kimi olumsuz durumlara yol açmaktadır. kendi istenci dışında aile kütüğünde.4. 68/4. 85 sayılı.. Sayfa 265) ile bu konudaki ek gerekçe yazıma. Anayasa’nın 4. istemeden açıklama olmakta. ana-babası ya da temsile yetkili olanlar çocukların dinini bildirmek zorunda bırakılmakta. yineleyip yer almamak için. maddesindeki milletvekili andında “. ve 174/1.
bir yarar sağlamamaktadır. ayırıcı. bildirmeye zorlamaktan başka bir şey değildir. Bu da aile kütüğüne yazım (ki çocuğun kendi istenciyle seçimi değil. özellikle okul. Hukuk devletinde dinsel kurallar özel yaşamda egemendir. maddesinin iptali istenen sözcüğü. Anayasa’nın 24. değişebilir özellikleri gereksiz kılar. mezhep ve başka nedenlerle de ayırım gözetilemeyerek 2. Çocuğunun her yasal işlemde dayanak olan. hukuksal düzenlemelerde dinsel gerekler gözetilemez. maddesi. Ceza Yargılama Yöntemi Yasası’nın 61. yararsız. Ulus yapısı içinde yurttaş olarak birleşmek. sakıncalı girişim ve kalkışmaları önlemek amacıyla gözetim ve denetim görevini yerine getirir. bölücülük aracı değildir. Hukuk devletinin dinler ve bağlananları arasında bir ayrım yapması düşünülemez. 24 ve 136). Din. alışkanlıkların ya da çağın gerisinde kalmış anlayışın ürünü olabilir. bunu da laiklik ilkesi doğrusunda gerçekleştirir (Anayasa Mad. Devlet. Toplumsal tepkiden kaçınarak 18 yaşı bitirinceye değin dinsel bağı olmadığını açıklamak ya da hangi dinden olursa olsun onu açıklamamak hak ve özgürlüğünü taşımamak. Hukuk kuralları dinle biçimlenemez. Kararın. aynı dinlerle ayrılığa gitmenin anlamsızlığı tartışılamaz. Dinler karşısında yansız olan devlet. maddedeki lâik hukuk devleti ilkesine de uygun davranılmış olunur. kişinin niteliklerinde yasal bir ölçü olamaz. hukuk devleti yapısı ve düzeni içinde savunulacak bir durum değildir. dinsel temele oturtulamaz ve inanç öğesiyle belirlenip tanımlanamaz. Ulusal yapıda. hattâ tanıklık da yapmamaya neden olabilecek bir fazlalıktır. Kaldıki isteyenin özelde. maddesinin üçüncü fıkrası. Nüfus Yasası’nın 43. tam bir “zorlama”dır. anayasal gerekler gözetilir. “Din” sözcüğü belli bir dini değil. Yasal işlemlerde Anayasa’nın 10. kamu düzeni yönünden. 3. Hangi dinden olduğunu -olacağını değilbildirmedikçe aile nüfus kütüğüne yazılamama durumu. İnançlara gerçek saygı.Oysa. Türkiye Cumhuriyeti vatandaşlarının bağlısı bulundukları her dini kapsamaktadır. kimsenin dinsel inanç ve kanısını açıklamaya zorlanamayacağını öngörmektedir. bu özgürlüğü engelleyip kaldırmaktadır. Özel davranış ve değerlendirmeler değil. Aile kütüğüne ve nüfus kimliklerine dinin yazılması din için de kişi için de bir güvence olmamakta. 4. tam bir “açıklama”dır. Kararın “saptama” olarak nitelendirdiği kişisel durumların zorunlu ayrıntısı olarak aile kütüğünde bulunması istenen açıklık. Yurttaşlık bağı. maddesi gereğince din. açıklamasının bir yasağı ve engeli de yoktur. onları vicdan. maddesi gereğince tanıklara dinlerinin sorulması da gereksiz. askerlik işlemlerinde zorunluluğu yadsınmaz nüfus belgesini almak durumunda bulunanlar için bildirim zorunluluğu. Dinler birleştiricidir. Anayasa’nın öngördüğü açıklamama hakkını kullandırmayarak. Her bağlısı için aynı durumda bir kurum olduğundan ayrıcalık nedeni de yapılamaz. birey niteliğiyle insan-vatandaş ölçüsü dışında seçime bağlı. maddesinin üçüncü fıkrasına açıkça aykırıdır. din nedeniyle eleştirilmemelidir. yürek ve us (akıl)’daki özgün yerlerinde korumakla kanıtlanır. Yasa’nın 43. Belli bir din gibi algılayıp gereksiz duyarlığa kapılmak ya da bir dine karşıtlığa yöneliş gibi yorumlamak ve bu tür anlayışlara bağlanabilecek yaklaşımlar yanlıştır. lâikliğin önem ve değerini yineleyip vurgulayan bölümleri dışındaki gerekçesine ve sonucuna katılmak olanaksızdır. Bu da Anayasa’nın 24. değiştirmesi bile davayla oluyor) dan gösteri türüne değin her açıklama biçimini sakıncalı kılmaktadır. 28 .
. Hatta bu kanı çeşitli kargaşa ve kavgalara da yol açabilir. Kişilerin temel hak ve özgürlüklerinden olan dini inanç ve kanaat özgürlüğünü zedeleyecek düzenlemeler. dinsel inanç ve kanaatlerini açıklamaya zorlanması demektir. dini. maddesinde de. 1587 sayılı Nüfus Kanunu’nun 43. Nüfus kütüğünde de olsa. maddesine aykırı görüldüğünden iptali gerekeceği kanaatiyle karara karşıyız.. kişilerin dini inanç ve kanaatlerini ilgilendiren ve iç dünyalarında kalması gereken bir durumun açıklanmasını ve üçüncü kişilerin bilgisine sunulmasını zorunlu kıldığından Anayasa’nın 2. özel bir araştırma (anket) sorusu olabilir.” sözcüğü. din ve inanç özgürlüğüne toplumun çeşitli kesimlerinden gelebilecek baskı ve müdahaleleri önlemekle yükümlüdür. Kimi kuruluşlar çalışanlarına ve üyelerine verdikleri kimlik belgelerinde din açıklığını kapsamamakla daha gerçekçi davranmaktadırlar. Bu özgürlüğün zedelendiği ülkede Anayasa’nın 2. Lâik Devlet. Bireylerin sahip oldukları dinlerini veya herhangi bir dinleri olmadığını açıklamaya zorlanmaları. dini.” sözcüğü Anayasa’nın 2. Belki. konusunda Türk Hukuku ve Anayasa yargısı yönünden olumsuz bir belirtidir. 24. maddesinde sözü edilen “demokratik ve lâik bir hukuk Devleti’nden söz edilemez. kişilerin ve toplumun refah. ve 24. huzuru ve mutluluğunu sağlamakla yükümlü olan devletin. bir kişiden mensup olduğu dininin açıklanmasının istenmesi... Anayasa’nın birçok maddelerinde tekrarlandığı gibi.Din açıklığının kamu düzeni yönünden yararı. Dinî inanç özgürlüğünün korunabilmesi. Cumhuriyetin temel niteliklerini de ortadan kaldırır.. Karar. maddesinde. maddesinde yer alan “lâik devlet” ilkesine de aykırı düşer. 21/6/1995 Karşıoy Yazısı Esas Sayısı : 1995/17 Karar Sayısı : 1995/16 Anayasa’nın 2. maddesinin birinci fıkrasında yer alan “. kimilerinin onlara karşı bir tepki veya olumsuz kanısının oluşmasına neden olabilir. 1587 sayılı Nüfus Kanunu’nun 43. toplumda kargaşaya neden olacak düzenlemelere yasalarda yer vermemesi gerekir.. maddesinde yer alan “. 29 .. bireylerin sahip olduğu dinsel kanaatlerini açıklamaya zorlanmamaları ile olanaklıdır. Açıklanan nedenlerle. Türkiye Cumhuriyeti’nin lâik bir hukuk devleti olduğu. kimsenin dini inanç ve kanaatlerini açıklamaya zorlanamayacağı hükme bağlanmıştır.. açıklamamanın bir sakıncası da söz konusu değildir.
maddelerine aykırı olduğundan iptali gerekir. 1587 sayılı Nüfus Kanunu’nun 43. 15. bu düşüncelerle çoğunluk görüşüne katılmıyorum Karşıoy Yazısı Esas Sayısı : 1995/17 Karar Sayısı : 1995/16 Anayasa’nın 24.. maddesinde yer alan “dinini” sözcüğü Anayasa’nın 24. Bu nedenlerle. 5. soyadı. maddesi ise nüfus kütüklerinde ailenin bütün fertlerinin cinsiyetleri. Anayasa’da öngörülen dinî inanç ve kanaatlerini açıklamama özgürlüğünün niteliği gereği Anayasa’nın 13. il ve ilçe itibariyle doğum yeri ve tarihlerini. maddesi gereğince savaş. Anayasa’nın temel hak ve özgürlüklerin kullanılmasının durdurulmasına ilişkin 15. kişi. sağ olup olmadıklarını. “dinini” açıklamak zorunda bırakıldığında bu özgürlük ortadan kalkar. seferberlik. Anayasa’nın din ve vicdan özgürlüğünü düzenleyen 24. Aynı Yasa’nın 4. Oysa. maddesinde “Her Türk .” denilmekte. Bu kurallar gereğince nüfus aile kütüklerinde ve nüfus cüzdanlarında yer alması gerekli olan “din” bölümünün doldurulabilmesi için herkesin “dininin” kendisi yada veli yahut vasisi tarafından açıklanması zorunlu bulunmaktadır.. maddesi gereğince sınırlandırılması olanaksızdır. baba ve anası adiyle soyadlarını. medenî hallerini ve diğer şahsî hal değişikliklerini ihtiva edeceği hükmünü koymuştur. 43. adı. her yasa buyruğunun. maddesi üçüncü fıkrasında. itiraz konusu kural kişileri “dinini” açıklamak zorunluluğu ile karşı karşıya bırakmaktadır. okur yazar olup olmadıklarını.1972 günlü. kimsenin dinî inanç ve kanaatlerini açıklamaya zorlanamayacağı öngörülmüştür. dinî ayin ve törenlere katılmaya dinî inanç ve kanaatlerini açıklamaya zorlanamayacağı öngörülmüştür. ve 13. maddesinde ise aile kütüklerinin içeriği gösterilmekte. Hangi nedenle olursa olsun ve hangi düzeyde kalırsa kalsın.. maddesinde ibadete. nüfus memurluğuna kendisini yazdırmaya ve bir nüfus cüzdanı almaya mecburdur. bunlar arasında aile bireylerinin “dini”de yer almaktadır. Buna karşın. yaptırıma gerek bırakmadan yerine getirilmesi yasalara saygının doğal gereğidir. sıkıyönetim veya olağanüstü durumlarda dahi kişi “dini”ni açıklamak zorunda bırakılamaz.5.Karşıoy Yazısı Esas Sayısı : 1995/17 Karar Sayısı : 1995/16 1587 sayılı Nüfus Yasası’nın 4. kişilerin dini inançlarını açıklamak zorunda bırakan Nüfus Yasası’nın 43. Çünkü. vücutlarındaki belirli değişikliklerini dinini. maddesi ise her Türk’ün Türkiye’de ikametgahının veya sonradan ikametgah edildiği yerin nüfus memurluğuna kendisini yazdırmaya ve nüfus cüzdanı almaya 30 .
1980/16928 : 1979/9 : 1979/44 : 27. maddesi sonuçta kişileri veli veya vasileri nüfusa kaydedilmesi gereken kişinin dinini.3. 8. Bu gibi durumlarda nüfus idarelerince beyana davet edilen ve 30 gün içinde beyanda bulunmayan kişinin TCK. İtirazın Konusu : 5. Kişi dinini açıklamadıkça nüfusa kaydedilemeyecek ve nüfus cüzdanı alamayacaktır. Yine aynı Yasa’nın Ek 2. İlgililer bu davet üzerine 30 gün içinde nüfus idarelerine başvurmak ve beyanda bulunmakla görevlidirler” hükmünü getirmiştir. Anayasanın 1488 sayılı Yasa ile değişik 151. Oysaki Anayasa böyle bir zorlamaya olur vermemektedir. maddesi gereğince ceza tehdidi altında bulunduğu da gözardı edilemez...1972 günlü. bu mecburiyetlerin reşit olmayanlar yönünden veli veya vasilere ait bulunduğu belirlenmiştir. 22.5. “nüfus idareleri nüfus kütüklerine tescil edilmeyen bir yaşından büyük çocukların veya büyüklerin varlığını haber aldıkları takdirde büyüklerin kendileri.mecbur olduğunu.1979 : Taşköprü Asliye Hukuk Mahkemesi. Bütün bunlar Anayasa’nın. kimsenin dini inanç ve kanaatlerini açıklamaya zorlanamayacağı şeklindeki açık buyruğuna rağmen ortada bir zorlama bulunduğunu ve bu nedenle itiraz konusu kuralın Anayasa’nın 24. iptali gerektiği kanaatinde olduğumdan aksi yönde oluşan çoğunluk görüşüne karşıyım. maddesine dayanarak.. ve 20/2 maddelerine kendiliğinden aykırı bulan mahkeme.. ana ve vasilerini. —— • —— Anayasa Mahkemesi Kararı Resmi Gazete tarih/sayı Esas Sayısı Karar Sayısı Karar günü İtiraz Yoluna Başvuran : 13..13.. beyana davet etmeye yetkilidirler.. 12.. maddesi ise..nun 528. maddesine aykırı olup. iptalini istemiştir. 46.11. ve 47.. davet üzerine 30 gün içinde açıklamaya mecbur etmektedir. maddeleri hükümlerini. Kaldıki söz konusu Yasa’nın Geçici 2. 43. çocukların baba.. Anayasanın 2. 19/2. 31 . Bu yasal düzenleme karşısında kişinin dinini nüfus idarelerine beyan ederek açıklamak zorunda bırakıldığı görülmektedir. 1587 sayılı Nüfus Yasasının 5.
.. nci maddede Türk vatandaşlığına alınanların vatandaşlık bildirgeleri düzenlenmiştir. 22. 1587 sayılı Nüfus Yasasının 5. nüfus cüzdanında "Katolik" yazıyor. Örneğin bizlerden.. bunun Gregoryan olarak düzeltilmesine karar verilmesini istemişlerdir. Her üçümüzün de kayıtlarında değişik değişik kayıtlar vardır. Hüküm anlam ve içeriği itibari ile bir kanıtlamayı ve kabulü gerektirir ve kapsar. 22. 47 nci maddede bu konudaki idari işlemler düzenlenmektedir.) demişlerdir.. Mahkeme.. Bu maddenin 3 üncü fıkrasında (. (...) denilmektedir. Aynı yasanın 38 inci maddesi hükmü: Hâkimin hükmü olmadıkça ahvali şahsiye sicilinin hiçbir kaydı tashih edilemez. Duruşmada ise. ve .. 9 uncu bölümünün 46 ncı maddesinde. her üçü birlikte söz alarak: (Dilekçemizi düzeltiriz.. elindeki nüfus cüzdanının dini hanesinde İslâm yazıldığını halbuki kendileri Ermeni olduğundan nüfus cüzdanının "din" hanesindeki İslâm sözcüğünün Ermeni olarak değiştirilmesine.mahkeme kararı ile yapılır. İtirazın Gerekçesi: Taşköprü Asliye Hukuk Mahkemesinin başvurma gerekçesi şöyledir: ". aksi kanıtlanıncaya kadar bunların geçerli olduğunu kabul etmiştir.I.Aynı yasanın 5 inci maddesinde şahsi halleri bildirme yükümlülüğü düzenlenmiştir. II. Bunların düzeltilerek "Ermeni" kelimesinin yazılmasını istiyoruz. 1587 sayılı Nüfus Kanununun 8 inci bölümünün 43 üncü maddesinde (....) denilmektedir. ve diğer kayıt düzeltme davaları ilgilinin oturduğu yer Asliye Hukuk Mahkemesinde Cumhuriyet Savcısı ve nüfus başmemuru huzuru ile görülür ve karara bağlanır. 13.. maddelerinde yeralan hükümleri kendiliğinden Anayasaya aykırı bularak iptali için Anayasa Mahkemesine başvurulmasına karar vermiştir... ve 47.ad ve soyadın değiştirilmesi . 46. ihtiva eder) denilmektedir. nun 35 inci maddesi ahvali şahsiyenin sicil kayıtları ile belirleneceğini bildirmiştir. HUMK.M... K. Medeni Kanunun 7 nci maddesi resmî sicillerin doğru olmadığı kanıtlanıncaya kadar bunların içerikleriyle işlem yapılacağını ancak bunların doğru olmadığının kanıtlanmasının özel biçime bağlı bulunmadığını bildirmiştir. Davamız budur. Beyan ve isteğe göre hüküm kurulamaz. din değiştirme suretiyle de olsa . demektedir...'nin sütununda ise kütükte "İslâm".. 43.. dinini . 32 .. üçüncüsü ise nüfus cüzdanında mezhebinin Katolik diye yazılmış olduğunu.. aile kütüklerinin ailenin bütün fertlerinin . nuna göre hüküm: Çekişmeli bir yargılama sonunda mahkemece verilen karardır... Olay: 29/1/1979 günlü ortak bir dilekçe ile Mahkemeye başvuran davacılardan ikisi.'in "dini" sütununda "İslâm". Aynı yasanın 13 ncü maddesi ile kütüklerini ve dayanaklarını resmî belge niteliğinde saymış..
C. 33 .. Şu hale göre mahkememiz. Anayasamızın 19/2. saliklerine o dine mensup olduklarını gösterir bir belge verilmesini emretmemiştir ... İslâmda gerek asrı saadette. Bu kanun son zamanlara kadar yürürlükte kalmış. lâik bir Devlettir. Ancak Osmanlı döneminde devletin ana yapısı lâik olmadığından ve Yavuz Sultan Selim'in halifeliği Osmanlı hanedanına almasından sonra bu yolda işlevler başlamıştır.. maddesi hükmünde kimsenin düşünce ve kanaatlerini açıklamaya zorlanamayacağı yazılıdır. maddesi hükmüne göre uygulanacak kanun olduğunu kabul etmek durumundadır. dini inanç ve kanaatlerini açıklamaya zorlanamayacağı yazılıdır. Anayasa'nın 8 inci maddesine göre kanunlar Anayasa'ya aykırı olamaz. bütün bir kuruluş kayıtları ve kuruluş memurları dini kişinin bir hüviyeti ve ayırıcı vasfı olarak benimseye gelmişlerdir. Tarihte hiç bir din. Kaldı ki Türk yargılama sisteminde. Kendilerinin İslâm olduğunu gösteren bir belge düzenlenmemiş. diğer din mensuplarına da bir kayıt ve belge verilmemiştir. Bu kanunun ise gerek yukarıda değinilen nedenler ve gerekse aşağıda gösterilen nedenlerle Anayasa'ya aykırı olduğuna re'sen inanmaktadır . bir kişinin dinini sorup tespit etmesi ve neticede herhangi bir dinden olduğunu kabul edip kayıtlarda buna göre değişiklik ve düzeltme yapılmasına hükmetmesine hem yetenek ve hem de Anayasal yönden olanak bulunmamaktadır. maddesi hükmünde kimsenin ibadete. davacıların dilekçelerindeki tanıklarını dinlemek ve onlara dinlerinin ne olduğunu sormak gibi yargılama işlevlerini mahkememiz yürütmekle karşı karşıyadır. 1914 tarihli sicilli Nüfus Kanunu bu biçimde yürürlüğe konulmuş nüfus kayıtlarında ve nüfus cüzdanlarında din sütunu açılmıştır.. 2 nci maddeye göre T.. Mahkememiz bu tür bir yargılamanın çağdaş olup olmayacağını ve Anayasaya uygun olup olmayacağını da gözönüne almaktadır. Diğer bir deyişle davacıların davasının kabulü için beyanları yeterli sayılmayıp onların gerçekten Ermeni ya da Hıristiyan olduklarının kanıtlanması gerekmektedir. gerek yukarıda yazılı ön mesele. 12 nci madde hükmüne göre herkes felsefi inanç. Keza 20/2. gerekse uygulamakla yükümlü olduğu 1587 sayılı Kanunun.. gerek Emevi... O halde HUMK. Yasalarımızda din ve mezhebin soy ve ırkın uygulama bakımından yeri olmamak gerekir. gerekse Selçuklu döneminde bile müslümanlara kayıtlarda ayrıca yer verilmemiştir. anılan yasalar hükümlerine göre ve 44 sayılı Kanunun 27/1. nuna göre yargılama yapmak delilleri incelemek. Hiçbir yasada kişinin dinine göre bir işlem farklılığı yer almamıştır. dini ayin ve törenlere katılmaya.. bir Türk hâkiminin. gerekse Abbasi Halifeleri döneminde. din ve mezhep ayırımı gözetilmeksizin kanun önünde eşittir. Sadece davacıların istekleri doğrultusunda hüküm kurmak ve nüfus kayıtlarındaki din sütununda bulunan İslâm kelimesini istek gibi değiştirmek ve buna göre kayıtlarda düzeltme yapmak usule aykırı olur. Yoktur da.Buna göre davacıların davası yargılanmak ve usulen delilleri telaki olunmak durumundadır.
O halde bu kayıtların kişiye mensup olduğu dini açısından dahi yararı yoktur. sadece nüfus kütüğünde ya da nüfus cüzdanında İslâm yazdığı için bu kayda dayanarak uhrevi mesuliyet yönünden değerlendirilemez. inançsızlığın da bir inanç olduğu belirtilmiştir. o halde nüfus kayıtlarındaki temyiz kudretini ve şuuru gösteren bir sütun bulunmadığına göre. Üstelik bu tür kayıtlar resmî sicillerde korundukça kapalı ve dar etnolojik toplumlarda ve çevrelerde ulusal beraberlik yönünden çeşitli sakıncalar getirebilir. resmî sicillerde yer alması lüzumsuz ve gereksiz bir işlemdir. Kişiliği rencide eder. Anılan kanunun hükümleri Anayasa'nın anılan hükümlerine bu nedenlerle aykırıdır. bunun ne biçimde düzenlendiği mahkememizce bilinmemekle birlikte bu husus da araştırılacak önemli bir konudur. Yukarıda din tanımında birlik olmadığı dinlerin tahdidi olarak sayılmasına da olanak bulunmadığı.K. Kişinin dini. gerek ön mesele 34 . bunun yanında kurumlaşmamış dinler bulunduğu. İslam’a göre dahi aklı olmayanın dini olmaz. Anayasa'ya göre ayrı din mensuplarına ayrı uygulama söz konusu değildir. O halde söylenebilir ki gerek kodifikasyon tekniği. Mensup olduğu din bakımından dahi bu kaydın kendisine bir faydası olduğu düşünülemez. Yasalarımızda başka hiçbir yerde din kavramına yer verilmemiştir. Doğumu ile bir dine mensup olduğunun nüfus kayıtlarına yazılması takdirinde din seçme ve inanç hürriyetinin sınırlandırıldığı ve zorlaştırıldığı da inkâr edilemiyecek bir durum olarak ortaya çıkar. vicdanındadır. Anayasa'ya aykırılık konusu halledilmedikçe.. yararsız ve anlamsız olmakla birlikte muhtemel zararları da getirici niteliktedir. ondan sonra temyiz kudretini haiz olduğu yıllarda bir dine inanmaktadır.1587 sayılı Kanun. Bu hususa 44 sayılı Kanunun 27/1. Oysa Cumhuriyet Türkiye'sinde bütün bunlar gereksizdir. gereksiz. dini inancının açıklattırılması gerekecektir ki bu Anayasa'ya aykırı olur. Çağdışı uygulamadır. Lâiklik ilkesi bulunduğu yerde dinin kayıtlarda. Örneğin hiçbir müslüman mensup olduğu dinin. nun 15 ve müteakip maddelerinde düzenlenen gayri mümeyizlerin dini sütununun doldurulması da anlamsız olur. şeriat kurallarına göre. Bağnaz çevrelerde o kişinin mensup olduğu dîni resmen belirli bulunmasından dolayı diğer din mensuplarının husumetini ve iğbirarını çekebilir. Din kişinin vicdanındadır. Keza İslâm şeriatına göre nüfus cüzdanında islâm yazmıyan bir kişinin cehennemde tecziye edileceği de söylenemez. Ketim kalmış kişinin reşit iken kütüğe yazılmasında. Keza hıristiyanlık ya da musevilik için de aynı şeyler düşünülebilir. eşitlik ilkesine 19 ve 20 nci maddesi hükümlerine aykırı bulunmaktadır. anılan kısımları itibari ile lüzumsuz. adı geçen kanunun 64 üncü maddesi ile yürürlükten kaldırılmış ise de eski kanun zamanında düzenlenen kütük ve kayıtlara göre din sütununda yukarıda anılan hükümlerinde devam ettirmiştir . Örneğin Tevfik Fikret'in şiirinde belirlenen inanca göre din sütununa (Yaşamak dini) mi yazılacaktır. gerekse pratik uygulamalar bakımından 1587 sayılı Kanunun anılan hükümleri. M. Kafasının içindedir. 18 yaşında reşit olmakta. Kişi bir çevre içerisinde dünyaya gelmekte. O halde.. Belli bir inancı taşımayana (dinsiz) mi yazılacaktır. Türk vatandaşlığına yeni giren kişinin kütüğe yazılmasında. Diğer taraftan Türk tabiiyetindeki kişiler.. Onun inanç seçim hürriyetini zedeler. Uygar batı demokrasilerinde. Bütün bunlar çağdışıdır.. Özetle anılan kanun hükümleri Anayasa'mızın lâiklik ilkesine. kişinin dini sütunu yasaya uyar vatandaş olarak nasıl doldurulacaktır.. maddesi hükmü uyarınca mahkememizce inanılmaktadır.
baba ve anası adiyle soyadlarını. ad. Sayfa birleşim yerleri asliye hukuk mahkemesince mühürlenerek sonu onaylanır. Bu nedenlerle : Anayasa'nın 151/2.1972 günlü. Ad ve soyadının değiştirilmesi. Bu davalar düzeltmeyi istiyenlerle.. ve 46. maddesi hükmü uyarınca konunun Anayasa Mahkemesine götürülmesi gerekmektedir. soyadlarını değiştirenlerin yalnız eşiyle reşid olmayan çocuklarının soyadları birlikte değiştirilir." "Madde 46 . yaş. Kütüğün sonuna kaç sayfadan ibaret olduğu yazılır. okur .Yaş. millî. lâik ve sosyal bir hukuk devletidir. resmî kayıt örnekleri ve belgelerle ispat olunur. 1587 sayılı Nüfus Yasasının sınırlanan kuralları da içeren 43. soyadı değiştirenler askerlik ödevliliği içinde iseler yapılan düzeltmeler nüfus idarelerince onbeş gün içinde askerlik şubelerine de bildirilir. sağ olup olmadıklarını. Adlarını değiştirenlerin aile kütüğünde yazılı çocuklarının baba veya ana adları.. medenî hallerini ve diğer şahsî hal değişikliklerini ihtiva eder. III.. demokratik. vücutlarındaki belirli değişikliklerini. Yasa Metinleri : l – 5.. dinini. soyadı. ad. ad.açısından gerekse bu ön meselenin esas hükümde şu veya bu yönde hallinden sonra verilecek kararın dayanağı olan 1587 sayılı Kanunun uygulanmasının aktüel zorunluluğu açısından davanın hükme ulaştırılmasına olanak görülememektedir.. ilgili resmî dairenin göstereceği lüzum üzerine Cumhuriyet Savcıları tarafından açılabilir ve dinlenecek tanıklar. il ve ilçe itibariyle doğum yeri ve tarihlerini. Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu hükümlerine göre ceza mahkemelerinde yapılacak yaş düzeltmesi işlerinde de nüfus başmemuru veya nüfus memuru. din değiştirme suretiyle de olsa mahkeme karariyle yapılır. ailenin bütün fertlerinin cinsiyetini." 2 .Türkiye Cumhuriyeti.yazar olup olmadıklarını. Mahkeme kararına karşı taraflar Yargıtay'a başvurabilirler. Yaş düzeltme dâvası ancak bir defa açılabilir.Aile kütükleri.Dayanılan Anayasa Kuralları: "Madde 2 . maddelerinin tümü şöyledir : "Madde 43 . soyadı ve diğer kayıt düzeltme dâvaları ilgilinin oturduğu yer asliye hukuk mahkemesinde Cumhuriyet Savcısı ve nüfus başmemuru veya nüfus memuru huzuriyle görülür ve karara bağlanır. Yaş. adı.. soyadı ve kayıt düzeltmesi hakkındaki mahkemeden verilen kararlar kesinleştikten sonra ilgilinin aile kütüğüne geçirilir. taraf olarak bulunurlar." 35 . ilgilinin görünüşü dâvayı yalanlayıcı olmaması şarttır. insan haklarına ve Başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan. Şu kadar ki. Aile kütüklerinin her sayfasına cilt ve sayfa sıra numaraları konur.5.
öngörülen koşullar varsa yasanın hangi hükmünün veya hükümlerinin davada uygulanma durumunda olduğunu belirlemek ve belirlenen bu kısım hükümle sınırlı olarak esasın incelenmesine karar vermek Anayasa Mahkemesinin görevi içindedir. dinî inanç ve kanaatlerinden dolayı kınanamaz. kısmen de olsa.Herkes. Anayasa'nın değişik 151. siyasî düşünce. 36 . düşünce ve kanaatlarını söz. ve 20. Kimse."Madde 8 . kanun önünde eşittir. düşünce ve kanaat hürriyetine sahiptir.4. resim ile veya başka yollarla tek başına veya toplu olarak açıklayabilir ve yayabilir.1979 gününde yapılan ilk inceleme toplantısında." "Madde 12 . vicdan ve dinî inanç ve kanaat hürriyetine sahiptir. dinî inanç ve kanaatlerini açıklamaya zorlanamaz. her ne suretle olursa olsun. dinî âyin ve törenlere katılmaya.Herkes. idare makamlarını ve kişileri bağlıyan temel hukuk kurallarıdır. Kimse. Hiçbir kişiye. yasama. ibadete. ancak kişilerin kendi isteğine ve küçüklerinde kanuni temsilcilerinin isteğine bağlıdır. Anayasa hükümleri." "Madde 19 . maddeleri hükümleri uyarınca koşulların var olup olmadığını araştırmak. ve 44 sayılı Yasanın 27. dil. cinsiyet. yazı. yürütme ve yargı organlarını. zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz. felsefî inanç din ve mezhep ayırımı gözetilmeksizin. 1587 sayılı Nüfus Yasası'nın kimi hükümlerini madde numaralarını belirttikten ve Anayasa'ya aykırılık nedenlerini de açıkladıktan sonra. iktisadi. dinî âyin ve törenler serbesttir.Herkes. söz konusu ettiği bu hükümlerin. maddesi uyarınca 12. kanunun gösterdiği hükümler uygulanır ve siyasî partiler Anayasa Mahkemesince temelli kapatılır." "Madde 20 . Kimse. Din eğitim ve öğrenimi. Kimse. Anayasa'nın lâiklik ve eşitlik ilkelerine ve 19. aşağıdaki sorun üzerinde durulmuştur: İtiraz yoluna başvuran Mahkeme.Kanunlar Anayasa'ya aykırı olamaz." IV. ırk. dinî veya din duygularını yahut dince kutsal sayılan şeyleri istismar edemez ve kötüye kullanamaz. din kurallarına dayandırma veya siyasi veya çıkar veya nüfuz sağlama amaciyle. maddeleri hükümlerine aykırı oluğu savını öne sürmüştür. Kamu düzenine veya genel ahlâka veya bu amaçlarla çıkarılan kanunlara aykırı olmıyan ibaretler.İlk İnceleme: Anayasa Mahkemesi İçtüzüğünün 15. aileye. düşünce ve kanaatlarını açıklamaya zorlanamaz. Bu yasak dışına çıkan veya başkasını bu yolda kışkırtan gerçek ve tüzel kişiler hakkında. Devletin sosyal. siyasi veya hukukî temel düzenini.
iptali istenen yasa ve dayanılan Anayasa hükümleri. V. Bu nedenle işin esası bu hükümler açısından ve dava konusu ile sınırlı olarak incelenmelidir. dinî âyin ve törenler serbesttir. maddesinde Cumhuriyetimizin bir niteliği olarak kabul etmiş. maddesi uyarınca. mahkemenin sözü edilen yasanın hangi madde veya hükmünün Anayasa'ya aykırılığını gerekçeleriyle birlikte açıkça belirtmemiş olması nedeniyle başvurunun geri çevrilmesi gerektiğini öne sürmüşlerdir. doğal olarak kişilere aile kütüklerine kayıtları sırasında dinlerini açıklamak. ve 20/2.. diğer kayıt düzeltme davaları" biçimindeki hükmün dava konusu ile sınırlı olarak incelenmesine "Nüfus Kanunu'nun hangi madde veya hükümlerinin Anayasa'ya aykırılığı nedeniyle iptali istendiğinin.Konuya bu açıdan bakıldığında Mahkemenin önündeki davada sözü edilen yasanın 43.. dosyada eksiklik bulunmadığına ve işin esasının 5/5/1972 günlü. lâiklik ilkesini 2. ve 19. ……. dinî inanç ve kanaat Özgürlüğü tanımaktadır..görüşe katılmamışlar. maddeleri birlikte ele alınmalı ve üzerinde durulmalıdır. maddelerine aykırı görmüş bu konuda bir karar verilmek üzere Anayasa Mahkemesine başvurmuştur. madde uyarınca mahkemeye başvurmak yükümlülükleri getirdiği ve bu yükümlülüklerin de Anayasa'nın yukarıda değinilen maddelerine aykırı olduğu yolundadır.. Sözü edilen 19.Nüfus Yasasının 43... maddenin birinci fıkrasında yer alan ". diğer kayıt düzeltme davaları" biçimindeki hükümlerin uygulanma durumunda olduğu görülür... 46. 12. İkinci fıkrada ise. 46. maddesinde düzenlemiştir. maddesine yer alan "aile kütüklerinin ailenin bütün fertlerinin . bunlarla ilgili gerekçeler ve öteki yasama belgeleri okunduktan sonra gereği görüşülüp düşünüldü: İtirazcı mahkeme 1587 sayılı Nüfus Yasasının kimi hükümlerini kendiliğinden Anayasa'nın 2. maddesinin birinci fıkrasında yer alan "dinini" sözcüğü ile.Önce yakın ilişkileri nedeniyle. 1587 sayılı Nüfus Yasasının 43.. maddesinde yer alan "dinini" deyimi yönünden inceleme: l . 1587 sayılı "Nüfus Kanunu" nun 43. başvurma kararı ve ekleri.. de ihtiva edeceği"ne ilişkin kuralın. birinci fıkrada tanınan özgürlüklerin sınırsız olarak 37 ." denilerek. Mahkemenin başvurusuna egemen olan düşünce. 19/2. herkese vicdan. 44 sayılı Yasanın 27. 8.. Böylece yapılan ilk inceleme sonunda. "kamu düzenine veya genel ahlâka veya bu amaçlarla çıkarılan kanunlara aykırı olmayan ibadetler. gerekçeleriyle ve açıkça belirtilmemiş olduğundan dosyanın geri çevrilmesi gerektiği" yolundaki karşıoylarıyla ve oyçokluğuyla 12/4/1979 gününde karar verilmiştir. din ve vicdan özgürlüğünü de 19. dinini . Anayasamız.Esasın İncelenmesi: İşin esasına ilişkin rapor. maddesinin birinci fıkrasında yeralan "dinini" sözcüğü ile.. bu kayıtların düzeltilmesini istemeleri halinde de 46. maddenin birinci fıkrası. maddesinin birinci fıkrasında yeralan ". A . Anayasa'nın 2.
dördüncü fıkrasının ilk tümcesi de "Din eğitim ve öğrenimi. maddesinin ikinci fıkrasından söz edilmektedir. maddesi yönünden inceleme : Anayasa'nın 12. cinsiyet.kullanılamayacağı belirtilmektedir. her Türk'ün. kamu düzeninin korunması ve işlerliğinin uyum içinde sağlanması düşüncesi izin vermez. 1587 sayılı Yasa ise. dinî inanç ve kanaatlerinden dolayı kınanamaz". Maddenin sonuncu fıkrası. 2 . maddesi. Anayasa'nın kastettiği anlamda dinî inanç ve kanaatlerini de değil. Ancak bu kural. Kararın gerekçesinde. Söz konusu 43. maddenin üçüncü fıkrası "Kimse. Nüfusa kaydolunurken kişinin. felsefî inanç. gerçek ve tüzel kişilerle siyasî partiler tarafından kötüye kullanılmasını önlemektedir. Bu fıkra aynı zamanda Devletin sosyal. ırk. vicdan özgürlüğünün. dinî inanç ve kanaatlerini açıklamaya zorlanamaz. sadece dininin ne olduğunu açıklamasına yol açabilecek bir durum yaratmaktadır ki.. Bu İtibarla konuya (zorlama) öğesi açısından bakmak gerekmektedir. Bu aykırılığın maddedeki (Kimse. ibadete. dil. ve 19. ibadete. 19. Bu nedenlerle 43. din ve mezhep ayırımı gözetilmeksizin herkesin kanun önünde eşit tutulacağı ilkesini koymuştur. bu arada dinini de yazdırmasını öngörmüştür. iktisadî. Anayasa'nın izin vermediği husus zorlamadır. Anayasa'nın 2. maddede dinini sözcüğünün bulunması. bu kuralın zorlayıcı bir niteliği ve zorlama ile ilişkisi yoktur.Anayasa'nın 12. toplumun bütün bireylerinin aynı özgürlüklerden yararlanabilmelerinin amaç edinildiğinde ve böylece bireylerin bu alandaki özgürlüklerinin güvence altına alınmak istendiğinde kuşku edilmemek gerekir. ikâmetgâh edindiği yerin nüfus memurluğuna nüfus cüzdanı. siyasî ve hukukî temel düzeninin kısmen de olsa din kurallarına dayandırılamayacağını buyurarak lâiklik ilkesinin anlamını belirtmekte ve bu ilkenin din ve devlet işlerinin birbirinden ayrı tutulması biçimindeki klâsik tanımını da vurgulamaktadır. ayrılık ve ayrıcalık gözetilmeden her Türk'e uygulanması 38 . siyasî düşünce. maddelerine aykırı görülmemiştir. Bu nedenle öngörülen bu sınırlama ile. dini âyin ve törenlere katılmaya. dini ayin ve törenlere katılmaya. Bu hükmün. Kimse.) kuralına dayandığı da açıklanmaktadır. 1587 sayılı Yasanın 43. kimsenin dini inanç ve kanaatlerini açıklamasına engel değildir. Çünkü din özgürlüğünün kimi kişilerin iç âleminden taşarak toplumun huzurunu kaçıracak boyutlara ulaşmasına. maddesindeki "dinini" sözcüğünün Anayasa'ya aykırılığı ileri sürülürken 19. dinî inanç ve kanaatlerini açıklamaya zorlanamaz. ancak kişilerin kendi isteğine ve küçüklerin de kanunî temsilcilerinin isteğine bağlıdır. madde zorlayıcı nitelikte hiç bir hüküm içermemektedir.." Demek suretiyle lâiklik anlayışının kimi temel ilkelerini gerçekleştirmek istemiştir. alırken veya değişiklikler meydana geldiği zaman şahsî hal durumlarını.
Anayasamızın birbiri ile yakın ilişkileri olan bu kavramları ayrı ayrı düzenlemesinin bir anlamı olmalıdır.. maddesinde yer alan itiraz konusu kuralın Anayasa'nın 20. maddede.Nüfus Yasasının 46. maddesinde ise. her Türkün Türkiye'de ikametgâhının veya sonradan ikametgâh edindiği yerin nüfus memurluğuna kendisini yazdırmak ve bir nüfus cüzdanı almak zorunda bulunduğu ve reşit olmayanların nüfus olaylarını yazdırıp nüfus cüzdanlarını almakla veli ve vasilerinin ödevli oldukları hüküm altına alınmıştır. VI. 1587 sayılı "Nüfus Kanunu" nun 4. bu kanunun 43 üncü maddesi gereğince nüfus kütüklerine yazılması gerektiği halde.sözkonusu olduğuna göre. düşünce ve kanı özgürlüğünü ise 20. diğer kayıt düzeltme davaları" biçimindeki hükmün.. vicdan ve din özgürlüğünü 19. maddesinin birinci fıkrasındaki ". Bu bakımdan. maddesinde geçen "..Sonuç: 1 . aynı 39 . 5.. maddesinde yeralan eşitlik ilkesini zedelediği düşünülemez. sınırlama çerçevesinde Anayasa'ya aykırı olmadığına ve itirazın reddine oybirliğiyle. Bu nedenlerle başvurmanın reddine karar verilmelidir. maddedeki düşünce özgürlüğünün. maddede belirtilmiş olanlar dışındaki özgürlüklere yönelik bir anlam taşıdığı kuşkusuzdur. aile kütüklerinin neleri içereceği gösterilmekte. 1587 sayılı "Nüfus Kanunu" nun 43.5/5/1972 günlü. maddede birbirlerinden ayrı olarak düzenlemiştir. Aynı yasanın 43. 20. maddesi yönünden inceleme : Anayasamız. Bu madde ile belirlenen içeriğin zorunlu nitelikte olduğu.. 3 . B . Anayasamızın 12.Yukarıda belirlenen sonuç karşısında. aynı Yasanın 46. sözü geçen yasanın 48.. maddesinin birinci fıkrasında yer alan ve ilk inceleme kararı uyarınca sınırlanarak esası incelenen "dinini" biçimindeki hükmün. Nüfus Yasasının 43. yurttaşın kişisel halinin ve onun bir öğesi olan dininin nüfus kayıtlarına doğru ve düzenli olarak yazılmasında ve yanlışlıkların hâkim kararı ile düzeltilmesinde kamu yararı olduğundan sözü edilen hükmün Anayasa'ya aykırı bir yönü yoktur.Anayasa'nın 20. maddesindeki düşünce hürriyetine aykırılığından söz edilemez. Karşıoy Yazısı 5/5/1972 günlü. Anayasa'ya aykırı olmadığına ve itirazın reddine karşıoylarıyla ve oyçokluğuyla. 2 ." sözcüklerinden açıkça anlaşıldığı gibi. bunlar arasında aile bireylerinin "dini" de yer almaktadır. maddede de bildirimin biçimi belirtilmektedir. maddesinde. 19. maddesinin sınırlama kararı uyarınca incelenmesi: Yukarıda belirlenen sonuç karşısında. 27/11/1979 gününde karar verildi. Gerçekten.
koşula bağlanması konularında "öze dokunmamak" ölçüsünü büyük bir özenle arıyacak. Çünkü.. sınırları. 153) üstün hukuk kuralları düzeyinde ulusal bir ölçüttür. Mad 3.yasanın "Ceza Hükümleri" bölümünde yer alan 52. Türkiye 40 . Bu bakımdan. Anayasa'mıza kaynaklık yaptığı kuşku ve tartışma götürmeyecek açıklıkta olan ATATÜRK DEVRİMLERİ (Anayasa Başlangıç Bölümü prgf. Mad 2. maddesinin üçüncü fıkrasında. zorunda bulunan vatandaşlarla bunu bildirmekle ödevli olanlardan bu Ödevlerini kanunî süre içinde yapmayanlardan. maddesine dayanarak sınırlanması da olanaksızdır. Azlıkta kalan öbür üyelerin açıklanan karşıoy yazılarındaki görüşe katılmakla birlikte kişisel kanımı aşağıdaki karşıoy gerekçemle belirtiyorum : 1 . hukuksal yapısı. Her yasa buyruğunun. Bütün bu nedenlerle.. kimsenin dinsel inanç ve kanılarını açıklamaya zorlanamayacağı kesin biçimde hükme bağlanmaktadır." on liradan elli liraya kadar hafif para cezası alınmasının Öngörülmesi de. zorunluk durumunun varlığı konusunda farklı yoruma gidilmesine neden olamaz. Bu hükmün yasa koyucuya yönelik anlamı. nüfus kütüğünde ve nüfus cüzdanlarında yer alması gerekli olan "din" hanesinin doldurulabilmesi için her vatandaşın "dininin" kendisi ya da veli yahut vasisi tarafından açıklanmasında yasal zorunluk bulunduğunda kuşku yoktur... vatandaşın dinsel inanç ve kanısını açıklamaya zorlanması. maddesindeki "lâiklik" ilkesinden kaynaklanan bu özgürlüğün.. Mad. Mad l. maddesinde. Anayasa'nın Cumhuriyet'in niteliklerini belirleyen 2. maddesinin getirdiği özel durumları bile ancak bu ölçüyle gözetecektir. ". karar durumuna gelen görüşe karşıyım. kişilerin dinsel inanç ve kanılarını açıklamalarını zorunlu tutan bir yasa buyruğunun vicdan ve din özgürlüğü ile bağdaşmayacağıdır. Bu. bu kanuna göre şahsî hal olaylarını nüfus memurluğuna bildirmek . Anayasa'mızın 11. yasalara saygının doğal koşulu sayıldığına göre. Karşıoy Yazısı Oyçokluğunu toplayan. Anayasa'nın 11. anayasal denetimin dayanaklarındandır. yargının tümüyle dışında ve üstünde kalacağı "politika" ile bir ilgisi yoktur. Oysa Anayasa'nın vicdan ve din özgürlüğünü düzenleyen 19. 4. "zorunluk" durumunun varlığında kuşkuya yer bırakmamaktadır. hangi nedenle olursa olsun ve hangi düzeyde kalırsa kalsın. maddesinde yer alan "dinini" deyiminin Anayasa'ya aykırı olduğu ve iptali gerektiği düşüncesi ile çoğunluk görüşüne katılamıyoruz. Nüfus Yasasının 43. Bunun. Türkiye Cumhuriyeti'nin temelini oluşturan nedenleri yadsımak ve savsaklamak olanaksızdır. hakların ve özgürlüklerin varlığı. Mad 9. Cumhuriyet'in temel niteliklerinden biri olan lâikliğin zedelenmesinden başka bir anlama gelemez. yaptırımın hafifliği ya da ağırlığı.. yaptırıma gerek bırakmadan yerine getirilmesi.Yasaların Anayasa'mıza uygun olup olmadığını saptayıp sonucunu olumlu ya da olumsuz bir kararla belli etmek görevini yüklenen Mahkememiz.
maddesinde yeralan ". buna ilişkin bilgisinin Devletçe sorulup istenmesinin. Tanrı ile kişi arasında anlam taşıyan. herkesin saygıyla karşılaması gereken. Tersine. Devletimiz için yeterli ve gerekli bağ. hiçbir zaman ve hiçbir yerde din ve mezhep ayırımına. Demokratik hukuk devleti. günümüzde "çağdışı. Anayasamızın özüne. bunun kişiyle ilgili bir nitelik olarak. Eski bir kurum. Çokluk görüşünün benimsediği "davet-çağrı" durumu yoktur. teokratik din devletinin karşıtıdır. maddesi "din ve mezhep ayırımı gözetilmiyeceğini" bildirmekle yalnız yasa önünde. Kişilerin bu özel duygularının yazılmasının. herkese kapalı ancak Tanrıya açık ulan "din" in belli edilmesi istenemez. uygulama alanında.. maddelerine aykırılık açıktır.. Anayasa'mızın öze ilişkin dokunulmazlığı belirten 11.Denetimi yapılan 1587 sayılı Nüfus Kanunu'nun 43/1. özellikle mad. başkalarınca ancak istekle açıklanma durumlarında bilinecek. Anayasamızın 54/1.. 5) Türk Ulusu'nun hukuksal izlencesini (programını) ulusal amaç olarak açıklamıştır. anlamına aykırıdır. yarı dinsel bir yapısı bulunan teokratik devlet. işinin alt ve üst soyunu belli edecek açıklıkların dışında. 41 .. istediği dini seçmek herkesin özgürlüğü içindedir. Nüfus Yasası'nın sözü edilen maddesi. Türk yurttaşına diniyle ilgili bilgiler yazdırmak zorunluluğunu getirmektedir (Mad. 52). Anayasa'mıza aykırı bir tutum ve işlem gerektiren yasa kuralı Anayasa'ya aykırıdır. değişik dinlerde olsalar da devlet hepsine karşı aynı yakınlıktadır. bir kişinin yapısına katkıda bulunan din.Cumhuriyeti kutsal olgusunun övünülüp kıvanç duyulacak tarihsel bir gerçeğidir. Bu durumuyla kural. Din duygusu. Bunu arayan." biçimindeki hüküm. Yurttaşlık bağının dışında. ve 54. maddesinin kesin buyruğu karşısında yasal nitelik taşıyamaz.dinini. bir resmî bağ olarak ele alınamıyacağını amaçlamıştır. araç değil. Anayasamızın 8/1. M. modern çağa giden uygarlık yolu. 12. maddesinin tanımladığı gibi "Türk Devletine vatandaşlık bağı ile bağlı olan herkes Türktür. "din" açıklığını bildirmeyene yaptırım uygulamayı öngören yasa kuralının (Nüfus Yasası mad. 2 . amacına. bakılamıyacağını. "ümmet" ten "ulus"a geçişin tarihsel anıtlarıyla doludur. yargı katında ayırım yapılamıyacağını değil. toplumu güçlendiren donanım ve ışıktır. Din. din devletini gömüşün. çok özel bir bilgidir. (başlangıç bölümü prgf. Aile kütüğünde din bölümü açıklığı ancak isteme bağlı tutulabilir.. Dinli olup olmamak. yaptırımı belli edilen bir zorlama vardır. Büyük Türk Devriminin aydınlattığı. gerekleri yerine getirilirken saptanacak bir duygu . 52) anayasal dayanağı yoktur. ulusal amaçtan yoksun belirsiz güçlerin sözde örgütü" olarak nitelenmekte.Anayasamız "demokratik hukuk devletini bütün hukukî ve sosyal temelleriyle kurmak için. ayırımın varlığı somutlaştırılır. Sorup yazmakla bilgi alınmış olunmaz. ATATÜRK DEVRİMLERİ'ne ters düşen kuralların hukuksal aykırılığı açıktır.düşünce bileşiğidir. Kişinin istencine (iradesine) bağlı bir görünümden ötede. 3 . Çok saygın bir duygu olan." ilişkisidir. maddesi yanında 12.. Bunun Devletle ilgili yanı yoktur. Yurttaşlar. 43 ve sonrası. Bunu resmî organlar sormamalı. kişiseldir. işlemlerinde etken olarak almamalıdır. İnancın ve bağlılığın Tanrıya yönelik biçimidir. tarihin karanlıklarında kalmış tablolar olarak anımsanmaktadır. Kişinin kalbinde ve kafasında korunup beslenen bu duygunun her tür zorlama ve sömürüden uzak tutulması gerekir. aranıp yazılmasının hiçbir yararı da yoktur. ilkel siyasal dayanaktan. "Aile kütükleri"nin taşıyacağı öngörülen açıklıklar içinde "din" tümüyle kişiye özgü. Anayasamızın Başlangıç Bölümü'ne.. yan siyasal.
Lâiklik. Yaptırımı da zorlamayı 42 . 4 . Devlet kayıtlarına geçirmek de lâiklikle bağdaşmaz. kimi alanda uymamak çelişkisi yasalarda yeralamaz. 2. Lâikliğe aykırı istem ve işlem. uygarlık kurallarıyla. Akıl egemen.dolaylı nasıl olursa olsun Anayasamıza aykırılığı oluşturur. en etken. Kimse başkası gibi inanmak zorunda da değildir. Devlet olmanın bir gereği de budur. Şeriat özleminin kesin yasaklar içinde bulunduğu. Türkiye Cumhuriyeti'nin önceki anayasalarının gelişmeleri gözetilip anımsanırsa lâikliğin temel nitelik olmasının gereği ve anlamı daha iyi anlaşılır. anayasal yasal sınırlamalar dışında. din etkenini kaldırır. Dinin özel ve üstün yerini değiştirip gelişmeleri önlemeye çabalamak. bilim kurallarıyla çözümlenmesidir. yasal kural olmaması gözetilecektir. Devlet siyasal bir kurum olduğu için. ulus kavramının da temel öğesidir. korur. Lâik yaşam bir bütündür. maddesindeki "dinini" sözcüğü. dinin serbest . maddesinde sayılan devrim yasalarıyla da vurgulanmıştır. din ulusallığa uzaktır.kapalı. dine saygıdan kaynaklanan. bir yıkılmaz okul olan tarih. din baskısını. kadrolar. "dinsizlik" ya da "dine karşı oluş" değil. dine karşı olmak değildir. din etken olmalıdır. ulus . dinsel sömürüyü seçmiş. kişiye dinini sormak. özel amaçla görüp gösterdiği. Dinin resmî. Türk Devletinin temeli olan lâiklik. gereklerinin yerine getirilmesini sağlıyacak ortamı kurar.. ulusu oluşturan her bireyin dini için böyle olmak gerekir. özgür düşüncenin kaynağı olan lâiklik "dinden ayrı". dini kişi özgürlüğünün erginliğine bırakan bir tutum ve davranış biçimidir. kurslar.ülke işlerinin din etkisi dışında kotarılıp yürütülmesi. modern Türkiye'miz ve Atatürk'ün karşısında olmuş kimilerinin kötü niyetli. aylıklarla ilgili) gerçek lâiklikle nasıl bağdaşmazsa. ekonomik oluşumlara etken olmaması. Devlet. politik. doğrudan . sorunların dinsel kurallarla değil. bilgisizlikle sanılacağı "din düşmanlığı". yasaların yeri ayrıdır. açıklanmasını istemektir. Dinsiz olmak. Lâiklik. lâik bir kurumdur. hukuksal. lâik devlet ilkesine ters düşen Nüfus Yasası'nın 43. İslâm inanç dünyasının yasası olan yüce Kur'an'ın yeri ayrıdır. hak olarak kullanılmasını güvence altına alır. en güçlü varsayımdır. kütüğe yazılması için sormak. fıkrası "dinî inanç ve kanaatleri açıklamaya zorlanamaz" hükmünü taşır.özgür benimsenmesini. inanç özgürlüğünü engellemez. Devleti dinin denetimine bırakan. "din dışı" kalmaktır.Rönesansla başlayan ulusallık dine yabancı. politikayı dine sokmakla dinli olunamaz. lâiklik ilkesinin böylece de korunduğu. Devlet. maddesinin güvence altına aldığı "vicdan ve dinî inanç ve kanaat hürriyeti" bu alanlarda her tür "zor"u iter. dine saygıdan uzak kalmış. maddelerine de aykırıdır.Anayasamızın 19. Baskıyı İslâm Dini de kabul etmez. Temiz gönüllerin. maddesi böylece de Anayasamızın 1. demokratik hukuk devletini lâiklik yanıyla geçerli ve gerçek bulmaktadır. Dinin siyasal alan dışında kalmasını amaçlayan devlet anlayışıdır. Siyasallıkla ilgisi yoktur. kişinin dinini resmen öğrenmek. en doyurucu. dinsel konuda Devletin sınırlı denetimini kaldırıp Devlete gereksiz yükler getiren kurallar (örgütler. ve 3. arı düşüncelerin politik çabalara konu edinilip Tanrısıyla inananı arasına girilmesi lâikliğe aykırıdır. Sözünü ettiğim maddenin 3. Nüfus Yasası'nın 43. Din devlete karışamıyacağı gibi devlet de dine karışamaz. suçlayıp karaladığı gibi. yaptırımını inandan alan soyut bir kurum. özgür inan. Toplumun belleği ulusların özgeçmiş kitabesi sayılan. 648 sayılı Siyasal Partiler Yasası'yla ve Anayasamızın 153. Lâiklik. Kimi alanda buna uymak. Bu. Bu aykırılık açık . Fıkranın ikinci tümcesi de kimsenin dinsel inanç ve kanılarından dolayı kınanamıyacağını öngörür. Özgüdüde (vicdanda) yuva kuran din ise. dini politikaya.
Her türdeki yıkıcılığa karşı olan Anayasa'mız. kendi dünyasının bir parçası olan. Aykırı tutum cumhuriyete ve demokrasiye uygun düşmez. maddesine aykırıdır. Korkusuz. Devletin güçlü kanatları altındadır. 5 . Herkes kendi vicdanının sorumlusudur. Özgürlükler en yüce değer.vicdan . gereksiz daraltmak Cumhuriyete aykırı gidiş olur. kınanmamalıdır. Anayasa dışında daraltma. bu konudaki hoşgörü ve anlayışla cumhuriyetin niteliklerini oluşturan ilkelerde yansımaktadır. Yoksa. Bu bilinç ve bu bağ. özgürlüklerin yıkılmasına öncelikle karşıdır. gereksiz genişletmek. topluma. bireylere zarar verecek saldırı türlerine geçmeye hem Anayasamız (mad. Dinsel görünümlü olumsuz çabaların yıkıcı etkilerinden Devleti korumak. En zorunlu bağdır. Bu yönüyle de Anayasamızın 19. Kişi. disiplinli haklardır. Nüfus Sayımı'nda. Tanrıya yakarması. din açıklığına gerek bulamayan bir uygar. Her yurttaşın güvencesi olan Anayasa dinle ilgili kurallarıyla her dini benimseyen yurttaşa bu konuda güvence getirmiştir. Kötüye kullanarak ya da daraltarak olması ayrılık göstermez. Sonucu kınamayı doğurabilir. hangi dinde olursa olsun.gösterir. Anayasa'mızdan yasa yoluyla bile ödün verilemez. hem dine verilen değerden hem de tarihsel derslerden ileri gelmiştir (Anayasamız. Çalışmanın. özel yaşamı kapsamında kalan diniyle istediği gibi uğraşmalıdır. Öze dokunan sınırlama. İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi de bu görüşleri perçinleyen açıklıkları taşımaktadır (mad. Kimse başkasının bu konuda "elçisi" ya da "görevlisi" değildir. 648 Sayılı Yasa. durdurma hakkı kimseye tanınmamıştır. Dengelenmiş özgürlükler düzeni olan demokrasi. çağdaş. Özgürlükler başıboşluk değil. özellikle 18). anayasal sınırlarını taşamıyacağı gibi Devlet. demokrasiyi demokrasi kılan öğelerin başında gelir. Din konusu. Bunları zayıflatıp güçsüz kılmak. uygar. kendiyle ve Tanrısıyla başbaşa bu sorumluluğunun bilincini taşır. kamuya. Din. inançları konusunda zorlanmamalı. emeğin. Özgürlüğü kötüye kullanarak sakıncalı davranışlara. "Özgürlükleri kötüye kullanmak özgürlüğü" olmadığı gibi derecelendirmek hakkı da yoktur. 30). Bunu aşan çaba Anayasa'ya aykırıdır.Yurttaş. gerçek ve tüzel kişiler bu özgürlüğü saygı ile korurlar. içtenlikle inancına karışılmamalı. "vicdan ve dinî inanç ve kanaat hürriyeti" sözde kalır. yaşamanın. Tapınmak özgürlüğü. Bu Önlemler hem dine saygıdan. her yurttaşın en doğal hakkıdır. savunmanın anayasal saygınlığa kavuşmuş biçimi olan özgürlükler. Korumak ve yüceltmekle görevli 43 . siyasal kökenli toplumsal saldırılara neden yapılabilir.kanaat özgürlüğüne dokunmak anlamındadır. 6187 Sayılı Yasa). din gereklerine uyması (kamusal nedenlerle ve Anayasaya uygun yasalarla dinsel eylemlerin sınırlanması dışında) kimseyi ilgilendirmemelidir. 11/3) hem de İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi olur vermez (mad. Devlet bunun defterini tutamaz. Türk yurttaşlığı bilinci Devlet için en temel değerdir. Toplumsal amacı demokratiktik niteliğini oluşturur. 16. Ceza Yasası. Bu yönüyle Cumhuriyetimizin niteliğini dokuyan ilkeler içindedir. bilimsel düzenlemelerle kendine özgü yerinde tutulup Devlete sataşması önlenir. dini de dış etkilerden korumak kurallara bağlanmıştır. çekinmesiz biçimde. en kutsal haklardandır. Yasallaşarak uygarlaşmıştır. hukuksal niteliktir. 2. Din konusundaki inanış ve tapınma özgürlüğü. başka yazımlarda ve kayıtlarda "din" açıklığını aramak din . kuşku ve çekinme yaratan daraltma ve elatmalar özgürlüklerden ödün vermek olur.
Türk Devleti'nin vatandaşıdır. özgürlük olgusuna ters düştüğünden Anayasa'mıza aykırıdır. —— • —— 44 . lâik devlet ilkesi yoluyla cumhuriyetin niteliklerine. yurttaşlık bağından başka. Bu nedenlerle karşıoy kullanıyorum. zorunlu duruma getirdiğinden lâiklik kavramına. Mahkemelerde and içilirken din belirtmesi yapılmamaktadır.. Temel ilke olan bu niteliğe aykırı durumların Anayasa'mıza uygunluğu savunulamaz..." sözcüğüyle. 1587 sayılı Nüfus Yasası 43. fıkrası ". "Ne Mutlu Türk'üm" diyebilen herkes. özel ve tümüyle kişiye özgü durumu..dinini. Türkiye Cumhuriyeti'nin uyruğudur. maddesinin 1.olduğumuz Türkiye Cumhuriyeti'nin lâik niteliği Devletimizin ilgili eylem ve işleminde yansımalıdır.
C.11. K:1995/150 sayılı kararıyla doğum tarihi 8. iştirakçiler için 18 yaşın doldurulmasından sonra. .1933 olarak tashih edilen davacı. 45 . 5434 sayılı T. I-Olay Emeklilik işlemleri sırasında 8. 5434 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanunu'nun 105. iştirakçiler için 18 yaşın doldurulmasından sonra.. davacının.1933 olarak düzelttirdiği doğum tarihinin esas alınması için yapılan başvurunun reddine ilişkin iptali işlemin iptali istemiyle açılan dava sonunda verilen kararın temyiz aşamasında. Emekli Sandığı Kanunu'nun 105. nazara alınmaz” kuralının iptali için başvurmuştur. ve 138. II-İtirazın Gerekçesi Başvuru kararının gerekçesi şöyledir: “Ankara 14.1995 tarih ve 17. T.1995 tarihli dilekçeyle. maddesinin “18 yaşından sonra yaptırılan yaş tashihlerine itibar edilemeyeceği” hükmünü amir bulunduğu gerekçesiyle istemini reddetmiştir. Dairesi. fıkrasında “Ancak. Anayasa’ya aykırılık savını ciddi bulan Danıştay 10..1995 tarih ve E: 1994/1095.C. maddesinin üçüncü fıkrasındaki “Ancak.. 5434 sayılı Yasa’nın 105.9. 3. nazara alınmaz” kuralının Anayasa’nın 10. emeklilik işlemlerinde düzeltilen yeni doğum tarihinin esas alınmasını istemiş. maddelerine aykırılığı savıyla iptali istemidir..10.9. ..2.. doğum tarihlerinde. doğum tarihlerinde.02. yapılan düzeltmeler nazara alınmaz” hükmü yer almaktadır. iştirakçiler için 18 yaşın doldurulmasından sonra.5. yapılan düzeltmeler.03 sayılı işlemiyle. Emekli Sandığı Genel Müdürlüğü 3.. yapılan düzeltmeler. Asliye Hukuk Mahkemesinin 22.1998 : Danıştay Onuncu Dairesi İtirazın Konusu : 5434 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Yasası’nın 105.KAYIT DÜZELTME Anayasa Mahkemesi Kararı Esas Sayısı Karar Sayısı Karar Günü İtiraz Yoluna Başvuran : 1997/4 : 1998/15 : 12. maddesinin üçüncü fıkrasındaki “Ancak. doğum tarihlerinde. maddesinin 3.
Bu kararlarda belirtildiği üzere. bütünüyle hukuka uyan devlet demektir. mahkeme kararlarına uymak zorunda olduğunu. Söz konusu yasal düzenlemede olduğu gibi yasama organı. Belirtilen durumlar Anayasanın 138. bu organlar ve idarenin. maddesinde ifade edilen yargı kararlarına uyulma zorunluluğu ile bağdaşmamaktadır. davacının bu yöndeki savları da dikkate alınarak gerekli görülmüştür. bu hakları koruyucu adil bir hukuk düzeni kuran. hukuk devleti. maddesi. fıkrasında doğum tarihlerinde 18 yaşın doldurulmasından sonra yapılan düzeltmelerin dikkate alınmayacağını öngören hükmünün Anayasaya aykırılığı bakımından incelenmesi. iştirakçiler için 18 yaşın doldurulmasından sonra. maddesinin 3. Yukarıda belirtilen 5434 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanunu'nun 105. . Bir başka ifadeyle 18 yaş öncesi yapılan yaş tashihlerine ilişkin yargı kararı kabul edilirken. mahkeme kararıyla yapılan yaş tashihlerinde T. Anayasanın l0. mahkeme kararlarını hiç bir surette değiştiremeyeceğini ve bunların yerine getirilmesini geciktiremeyeceğini öngörmüştür. eylemli değil. Maddesinde yer alan eşitlik ilkesi Anayasa Mahkemesi kararıyla açıklanmıştır. Anayasa’nın 138. uyuşmazlığın kaynaklandığı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanunu’nun 105. bunu sürdürmeye kendisini yükümlü sayan.C. Böylece eşitlik ilkesine yer veren Anayasa hükmü hukuki açıdan kişisel nitelikleri ve durumları özdeş olanlara değişik uygulama yapılmasını. Emekli Sandığı Genel Müdürlüğüne yargı kararlarını yerine getirme konusunda seçimlik bir hak tanımaktadır. 5434 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanunu'nun 105. Açıklanan nedenlerle. hukuksal durumları aynı olan kişiler arasında haklı bir nedene dayanılmadan ayırım yapılamayacağı esasını içermektedir. Diğer yandan 18 yaş öncesi yapılan yaş tashihlerine ilişkin yargı kararının gereğinin yerine getirilip 18 yaşın dolumundan sonra yapılan yaş tashihine ilişkin yargı kararının gereğinin yerine getirilmemesi. yasa önünde ayırımı yasaklamaktadır. Anayasa Mahkemesinin pek çok kararında tanımlandığı gibi. yasama ve yürütme organları ile idarenin.. Hukuk devleti niteliğini kazanmanın vazgeçilmez koşullarından birisi mahkeme kararlarına uyulma zorunluluğudur. fıkrasındaki “Ancak. hukuksal eşitliği öngören eşitlik ilkesi. fıkrası. maddesi 3. nazara alınmaz.. maddesinin 3. insan haklarına saygı gösteren. Öte yandan hukuk devleti niteliğini kazanmanın vazgeçilmez koşullarından bir diğeri ise yasalar önünde herkesin eşitliğidir.” hükmünün Anayasanın 10 ve 138. yapılan düzeltmeler. 18 yaş sonrası yapılan yaş tashihine ilişkin yargı kararının gereği yerine getirilmemektedir.Kurulumuzca. yasama görevini yerine getirirken yargı organlarınca verilen kararların yerine getirilmesi konusunda idareye takdir hakkı verecek yasal düzenlemeler yapmamalıdır. doğum tarihlerinde. hukuksal durumları aynı olan kişiler arasında haklı bir nedene dayanılmadan ayrım yapılmasına yol açtığından eşitlik ilkesiyle bağdaşmamakta ve hukuk devleti ilkesine aykırı düşmektedir. maddelerine 46 .
renk. dul ve yetim aylıklarına veya (Toptan ödeme)ye hak kazanıldığı tarihlerde bunların kayıtlı bulundukları nüfus idarelerindeki doğum tarihleri esas tutulur.aykırı olduğu kanısına varıldığından.Bu kanunun iştirakçilere ait çeşitli hükümlerinin tatbikinde. Devlet organları ve idare makamları bütün işlemlerinde kanun önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek zorundadırlar.Dayanılan Anayasa Kuralları İtiraz başvurusunda dayanılan Anayasa kuralları şunlardır: 1.” 2. o ayın birinci günü. siyasî düşünce. karar verildi”. ırk. cinsiyet. aileye. sonraki kayıt idare veya kaza mercilerinden verilmiş bir karar ile yapılmış veya düzeltilmiş ise kararlar nüfus kayıtlarına henüz geçirilmemiş olsa bile iştirakçiler için bu karar 18 yaşın doldurulmasından evvel alınmış olmak şartıyla bu kayıt esas olur. mezhep ve benzeri sebeplerle ayırım gözetilmeksizin kanun önünde eşittir. iştirakçiler için 18 yaşın doldurulmasından sonra.Herkes. Nüfus hüviyet cüzdanlarındaki doğum tarihleri ile nüfus kayıtlarındaki doğum tarihleri arasında fark varsa.1949 tarihli 5434 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanunu’nun iptali istenilen kuralı da içeren 105.” B. doğum günü sayılır. tarihi eski olan kayıt. dil.. Ancak. 47 . nazara alınmaz. maddesi şöyledir : “Madde 105. dul ve yetimler için de aylığa veya toptan ödemeye istihkak tarihlerinden geriye doğru bir yıl içinde yapılan düzeltmeler. felsefî inanç. dul ve yetimler hakkındaki hükümlerinin uygulanmasında da.. ay yazılı gün gösterilmemiş ise.. Hiçbir kişiye. görevlerinde bağımsızdırlar. o yılın Temmuz ayının birinci günü.“MADDE 138. Anayasaya. III-Yasa Metinleri A-İtiraz Konusu Yasa Kuralı 08.. din.Hâkimler. Doğum tarihlerinde ay gösterilmemiş ise.“MADDE 10. doğum tarihlerinde. zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz. emeklilik hakkı tanınan bir vazifeye ilk defa tâyin sırasında kurumlara gösterilen nüfus hüviyet cüzdanlarında yazılı doğum tarihleri.06. anılan yasa hükmünün iptali istemiyle Anayasa mahkemesine başvurulmasına ve Anayasa mahkemesinin bu konuda vereceği karara kadar dosyanın bekletilmesine. kanuna ve hukuka uygun olarak vicdanî kanaatlerine göre hüküm verirler. eğer 18 yaşını tamamladıktan sonra yaş düzeltilmesi yapılmış ise 18 yaşının doldurulması tarihindeki doğum tarihleri. nüfus kayıtlarındaki tarih ve birden fazla nüfus kaydı bulunanların bu kayıtları arasında fark varsa.
105. genelge gönderemez. bunların gerekçeleri ve öteki yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: Başvuru kararında özetle. hâkimlerin görevlerinde bağımsız oldukları. başvuru kararıyla ekleri. tavsiye ve telkinde bulunamaz. personel politikasını belirlemede büyük önemi olan emeklilik düzenini. Anayasa’nın 138.1. eğer 18 yaşın tamamlanmasından sonra yaş düzeltilmesi yapılmışsa.Esasın İncelenmesi İşin esasına ilişkin rapor. Anayasa’ya yasalara ve hukuka uygun olarak vicdanî kanaatlerine göre hüküm verecekleri. maddelerine aykırılık oluşturduğu ileri sürülmüştür. yasama ve yürütme organları ile idarenin mahkeme kararlarına uymak zorunda oldukları belirtilmektedir.Hiçbir organ. yasa koyucu. iptali istenilen yasa kuralı ile dayanılan Anayasa kuralları. makam. ve 138. maddesinde. Devletin bilimsel verilere dayanarak kurduğu bu düzenin korunmasında kamu yararı bulunduğu kuşkusuzdur. mahkeme kararlarına uymak zorundadır. 18 yaş öncesi yapılan yaş düzeltmelerine ilişkin yargı kararlarının yerine getirilmesine karşılık. yargı yetkisinin kullanılmasında mahkemelere emir ve talimat verilemeyeceği. Emeklilik statüsü memurluk statüsüne dayandığından her iki statü arasında organik bir bağ bulunmaktadır. bilimsel verilere göre belirlemesi ve buna göre gerekli yasal düzenlemeleri yapması doğaldır. 18 yaşın doldurulması tarihindeki doğum tarihinin esas alınacağını öngörmüştür. Anayasa’nın 10.” IV. Bu nedenle. maddeyi düzenlerken emeklilik hakkı tanınan bir göreve ilk defa atanma sırasında nüfus hüviyet cüzdanlarında yazılı doğum tarihini. maddesi uyarınca. görülmekte olan dava hakkında yasama meclisinde soru sorulamayacağı.İlk İnceleme Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü’nün 8. Yasama ve yürütme organları ile idare. görüşme yapılamaz veya herhangi bir beyanda bulunulamaz. bu organlar ve idare. mahkeme kararlarını hiçbir suretle değiştiremez ve bunların yerine getirilmesini geciktiremez. merci veya kişi. V. yargı yetkisinin kullanılmasında mahkemelere ve hâkimlere emir ve talimat veremez. 48 . Çünkü kamu düzeni nesnel ve sürekli kurallarla sağlam ve sağlıklı temellere oturtulabilir. Devletin.1997 gününde yapılan ilk inceleme toplantısında. dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine oybirliğiyle karar verilmiştir. 21. bu yaştan sonraki düzeltmelere ilişkin yargı kararlarının göz önünde bulundurulmayacağına ilişkin kuralın. Görülmekte olan bir dava hakkında Yasama Meclisinde yargı yetkisinin kullanılması ile ilgili soru sorulamaz.
Anayasa’nın 10. Kimi yurttaşların haklı bir nedene dayanarak değişik kurallara bağlı tutulmaları eşitlik ilkesine aykırılık oluşturmaz. ve 138. yapılan düzeltmeler nazara alınmaz” kuralının Anayasa’nın 10. Yasaların uygulanmasında dil. karşı oyları ve OYÇOKLUĞUYLA. 5434 sayılı “Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanunu”nun 105. doğum tarihlerinde. kimi kişiler ya da topluluklar için değişikliğin doğurduğu zorunluluklar. iştirakçiler için 18 yaşın doldurulmasından sonra.. İtiraz konusu kuralla 18 yaşını doldurduktan sonra düzeltme yaptıranlar arasında herhangi bir ayırıma yol açılmamıştır. herkesin her yönden aynı kurallara bağlı tutulması anlamına gelmez. . bu karara emeklilik yönünden sonuç bağlanmamaktadır. maddesine aykırı görülmemiştir. maddelerine aykırılığı savını ciddî bularak iptali için başvurmuştur. Burada yargı kararı hukuksal bir gerçek olarak değerini ve geçerliliğini korumakta ancak. Bu mutlak yasak. Anayasa’ya aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE. kamu yararı ya da başka haklı nedenlere dayanarak yasalarla farklı uygulamalar getirilmesi durumunda eşitlik ilkesinin zedelendiğinden söz edilemez. maddesine aykırı değildir. maddesinde öngörülen yasa önünde eşitlik. birbirinin aynı durumda olanlara ayrı kuralların uygulanmasını ve ayrıcalıklı kişi ve toplulukların yaratılmasını engellemektedir. yapılan düzeltmeler.. iştirakçiler için 18 yaşın doldurulmasından sonra . itiraz konusu düzenleme.1998 gününde karar verildi. felsefî inanç. doğum tarihlerinde. 5434 sayılı Yasa’nın 105. 18 yaşın doldurulmasından sonra doğum tarihlerinde yapılan düzeltmelerin. Bu nedenle. maddesinin üçüncü fıkrasında yer alan “Ancak. Anayasa’nın 138.İtiraz konusu kuralın yapılacak yaş düzeltmelerinin yalnızca emeklilik hakkı yönünden göz önünde tutulmamasını öngörmesinin emeklilik düzeninin kimi aksaklıklara yol açmadan sürdürülmesi amacına yönelik olduğu kuşkusuzdur.6. VI-Sonuç 8. din ve mezhep ayrılığı gözetilmesi ve bu nedenlerle eşitsizliğe yol açılması Anayasa katında geçerli görülemez. emeklilik işleminde göz önünde tutulamayacağı öngörülmektedir. Dairesi. Bu nedenle.1949 günlü. 12. İtiraz konusu kuralla Emekli Sandığı iştirakçilerinin. Durum ve konumlarındaki özellikler. 49 . İptal isteminin reddi gerekir. siyasî düşünce.5.. “Ancak. itiraz konusu kural. nazara alınmaz” kuralının. Anayasa’nın 10.. 18 yaşından önce yaş düzeltmesi yaptıran iştirakçilerle bu yaştan sonra düzeltme yaptıranlar aynı hukuksal durumda değildirler. renk. Karşıoy Yazısı Görülmekte olan bir dava sırasında Danıştay 10. ırk. maddesinin üçüncü fıkrasındaki.
8. aksine oluşan çoğunluk kararına karşıyız.Anayasa’nın 10. Mahkemeler. —— • —— Anayasa Mahkemesi Kararı Resmi Gazete tarih/sayı Esas Sayısı Karar Sayısı Karar Günü İstemde Bulunan Mahkeme : Ardahan Asliye Hukuk Mahkemesi. I-Olay : Davacı vekilince Ardahan Asliye Hukuk Mahkemesine açılan dâvada. bu organlar ve idare. müvekkilinin gerçek doğum tarihi 1316 olduğu halde. maddesinin son fıkrasına açıkça aykırılık oluşturmuştur. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. nüfus kayıtlarına yanlışlıkla 1317 olarak yazıldığından. 1317 doğum kaydının 1316 olarak düzeltilmesi istenmiş ve dâva açılmasını sınırlayan hükmün Anayasanın 12. kanun önünde eşitlik ilkesini düzenlerken. ve 31. :6. kişinin doğum kaydında da bir yanlışlık varsa bunun düzeltileceği yer bağımsız mahkemelerdir. hem de 138. itiraz konusu kuralla yaş tashihleriyle ilgili kesinleşmiş mahkeme kararlarının bir kesimini geçerli. “Yasama ve yürütme organları ile idare. itirazın konusu kuralın iptali gerektiği sonucuna vardığımızdan. Bu nedenlerle. Açıklanan nedenlerle. mahkeme kararlarını hiçbir suretle değiştiremez ve bunların yerine getirilmesini geciktiremez” kuralı getirilmiştir. maddesindeki eşitlik ilkesine. Her şeyde olduğu gibi. 138. bir kısmını geçersiz saymak hem Anayasa’nın 10. maddesindeki kişilerin dâva açma süresini altı ayla sınırlayan hükmün iptali isteminden ibarettir.1971/13918 : 1970/37 : 1971/29 : 9/3/1971 İstemin konusu : 14/8/1330 günlü Sicilli Nüfus Kanununun 4/5/ 1331 günlü Kanunla değişik 11. mahkeme kararlarına uymak zorundadır. Mahkemelerce verilmiş ve usulüne uygun olarak kesinleşmiş bir kararı hiçbir organ yok sayamaz ve uygulamadan kaçınamaz. 50 . gerçeği ortaya çıkarmak ve adaleti sağlamakla görevli organlardır. maddesi. maddesinin son fıkrası ilede.
şahsı mezkûr ile nüfus memuru muvacehesinde alelusul muhakeme rüyet ve ilâma rapt olunur. maddesinde yazılı eşitlik ilkesine ve 31. Anayasa Mahkemesine başvurulmasına ve duruşmanın geri bırakılmasına karar vermiştir. İtiraz konusu kanun hükmü: 14/8/1330 günlü Sicilli Nüfus Kanununun 4/5/1331 günlü Kanunla değiştirilen ve itiraz konusu hükmü kapsayan 11. genel yazım yoluyla nüfusa geçirilenlerin. hüküm Anayasanın 12.Dâvaya bakan mahkeme Anayasa'ya aykırılık iddiasını ciddi görerek. maddesine göre. maddesi kanun önünde herkesin eşit olduğu ilke sine göre düzenlenmiştir. Anayasaya aykırılık gerekçeleri. başka yollarla kaydolunanlar hakkında uygulanmadığı gibi. ve 31. maddesinde yazılı hak arama hürriyetine aykırı düşmektedir. Tashihi sin ve kayıt ve isim dâvalarının hini riâyetinde kendini mutazarrır addedenlerin şahsı salis sıfatıyla duhulü caiz olduğu gibi bu bapta sadır olacak ilâmlar aleyhine gerek eşhas tarafından ve 51 . maddesinde yazılı zamanaşımı genel nüfus sayımı yoluyla nüfus siciline yazılanların. kendi yaş. genel nüfus yazımı yoluyla nüfusa geçirilenler zararına Anayasa'nın 12." b) Mahkemenin gerekçesi özeti : Sicilli Nüfus Kanununun 11. kayıt ve isimlerini düzeltmeleri için açacakları dâvalar hakkında işlemekte olup. kendi yaş kayıt ve isimlerinin düzeltilmesi için açacakları dâva altı aylık zaman aşımı süresiyle sınırlandığı halde. savcıların açacakları dâvalar hakkında da geçerli bulunmadığından. maddesi şöyledir: "Tashihi sin ve kayıt ve isim dâvaları. maddelerine aykırı bulunmaktadır. Kendi sin ve kayıt ve ismini tashih ettirmek istiyen şahsın bu baptaki iddiası hüviyet cüzdanının itası tarihinden altı ay müruruna kadar mesmu olup andan sonra mesmu olmaz.: a) Davacı vekilinin gerekçesi özeti : "Anayasanın 12. Tashihi sin ve kayıt ve isim dâvaları ikame olunacak şahitlerin badettahlif şahadetleri veya ibraz olunacak kuyut ve vesaik münderecatı ile ispat olunabilir ve her surette zahiri halin dâvayı mükezzip olmaması şarttır. Oysa Sicilli Nüfus Kanununun 11. eşitlik ilkesini zedelediğinden. Hüviyet cüzdanının itası esnasında kayıtlara nazaran on sekiz yaşına dahil olmamış bulunanların hakkı itirazı dahi on sekiz yaşına duhullerinden altı ay müruruna kadar devam eder. gerek kendisini ve kayıt ve ismini tashih ettirmek istiyen şahsın ve gerek devairi mütealli kasınca gösterilecek lüzuma binaen müddeiumumilerin müracaatı üzerine bidayet mahkemesi hukuk dairesinde müddeiumumi hazır olduğu halde. kayıt sahibi olmayan kişilerin böyle bir sınırlamaya tabi olmayışı öte yandan genel yazım dışı sebeplerle nüfusa geçirilenlerin her zaman dâva açabilmeleri ve kamu adına açılan dâvalar için herhangi bir sürenin öngörülmemiş olması.
maddesinin birinci fıkrasının ikinci ve üçüncü cümleleri hükümlerinin yaş düzeltme konusu ile sınırlı olarak incelenmesine oybirliğiyle karar verildikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü : IV-Gerekçe : Nüfus sicil kayıtları. olabildiğince gerçeğe uygun olarak kurulup korunmasında zorunluk vardır. Anayasa'ya aykırılığı ileri sürülen kanun hükmü. doğumu vesairesi ile belli süre içinde belli formül ve belgelere dayanılarak aile kütüğüne yazılması ve ölüm 52 . III-Esasın İncelenmesi : İşin esasının incelenmesi için belli edilen günde. felsefî inanç. Hiçbir kişiye. zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz. mal. II-İlk İnceleme : Anayasa Mahkemesi içtüzüğünün 15. aileye. bu kayıtların. itiraz yoluna başvuran mahkemenin bakmakta olduğu dâvanın niteliğine göre Sicilli Nüfus Kanununun değişik 11. kamu yükümlerinin tayin ve tespitinde tek kaynak olduğu gözönünde tutulursa. dil." denilmektedir. mahkemenin gerekçeli kararı. cinsiyet. Bu nedenlerle doğan her kişinin ötekilerden ayırt edilecek şekilde adı." Anayasanın 31. sanı. din ve mezhep ayırımı gözetilmeksizin kanun önünde eşittir.gerek devairi müteallikasının müracaatı üzerine Müddeiumumiler canibinden itirazülgayr dâvası dahi ikame olunabilir. Anayasa hükümleri.7. maddesinin birinci fıkrasında. meşru bütün vasıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı ve dâvâlı olarak. sicil kayıtlanılın ne büyük önem taşıdığı ortaya çıkar ve başkaca açıklamayı gerektirmez. Kişisel yararlar yanında. dosyadaki kağıtlar. maddesinde. Davacı vekilinin ve mahkemenin dayandığı Anayasa kuralları: Anayasanın 12."Herkes. toplumsal ihtiyaçlara da cevap veren ve kamu düzeni ile ilgili bulunan. Tashihi sin ve kayıt ve isim dâvaları üzerine sadır olan ilâmlar kabilî istinaf olmayıp ancak alâkadarlar veya müddeiumumiler tarafından temyiz olunabilir ve mahkemei temyiz istida dairesinde tetkiki keyfiyet edilir. dosyada eksik bulunmadığı anlaşıldığından işin esasının incelenmesine oybirliğiyle karar verilmiştir. bunlarla ilgili yasama belgeleri okunduktan. Kişilerin. esasa ilişkin rapor. iddia ve savunma hakkına sahiptir."Herkes. ırk. maddesi gereğince yapılan 3. kamu haklan bakımından her zaman bu kayıtlara başvurmak ve yararlanmak durumunda bulundukları düşünülür. aksi ispat edilinceye kadar itibar edilmesi lâzım gelen delil ve belgelerdendir. şahıs. siyasî düşünce. aile ve miras haklarına ilişkin muamele ve tasarrufları ile.1970 günlü toplantıda.
Bu nedenlerle itiraz konusu hükmün Anayasa'nın 12. eşitlik ilkesinin gereğidir. amaçları. Gerçekten geçen zaman oranında bu kayıtlara ilişkin türlü iddia ve anlaşmazlıkların çözümünde doğru yolu bulmakta hatalara düşüleceği ve hiç değilse sonuca ulaşmanın çok güç ve geç olacağı inkâr edilemez. Üçüncü kişilerin dâva hakkı ise. hukukî dayanak ve nitelikleri vardır. Dâva açılması haklı nedenlerle hak düşürücü bir süre ile sınırlandığına göre ortada dâva 53 . bir bakıma cezai nitelik taşıyan hak düşürücü süre ile sınırlanamayacağı kendiliğinden ortaya çıkar. tutarlı bir görüş olarak benimsenemez. Başka bir deyişle kendilerine özgü koşulları ve nitelikleri bulunan işlerde. Diğer taraftan sicil kayıtlarında yapılacak düzeltmeler için mahkeme ilâmı öngörülmüş ve böylece itibarlı. maddesinde yazılı eşitlik ilkesi. Kamu adına açılacak dâvaların. kamu yarar ve düzeni ile ilgili olduğu göz önünde tutulursa. Onun içindir ki birbirlerine benzemezler. ne zaman doğacağı kestirilemeyecek özel hukuk ilişkilerine dayanır ve genel hükümlere göre gerçek hasım karşısında dâvaya bakılarak hükme bağlanır. dayanaklardan yoksun bir takım beyan ve tahminlere göre düzenlendiği düşünülürse. Bu dâvalarda Sicilli Nüfus Kanununun 11. bu yazımların yukarıda değinilen normal yollarla yazılanlar gibi belli bir biçimde uymadığı. küçümsenmeyecek kadar büyük olduğu görülür. kayıt sahibinin kusurlu hareket ve kayıtsız davranışlarından üçüncü kişileri sorumlu tutmak ve dâva hakkının doğumundan önce öldüğünü kabul etmek gibi bir sonuca ulaştırır ki. Kayıtların düzeltilmesi ise ön planda kayıt sahiplerinin başvurmasına bağlıdır. O halde kayıt sahibini yanlışlığın düzeltilmesine yöneltmek için hak düşürücü bir sürenin kabulünde yarar ve zorunluluk vardır. Genci yazım yoluyla nüfus siciline geçirilenlerin dâva hakkına gelince. Oysa Anayasa'nın 12. işin Sicilli Nüfus Kanununa göre çözüleceği düşünülse bile. Öte yandan genel nüfus yazımı yoluyla oluşturulan sicil kayıtları çoğu kez doğumdan uzak zamanlarda belgelerden yoksun olarak. aynı koşullar içinde olan ve aynı nitelikte bulunan durumların yasalar bakımından aynı işleme tabi tutulmasını gerektirir. Görülüyor ki kamu adına açılacak dâvalarla üçüncü kişilerin veya kayıt sahiplerinin açacakları dâvaların kendilerine özgü oluşum koşulları. Bu kayıtlarda bulunabilecek az sayıdaki yanlışlıkların düzeltilmesini zaman aşımı veya hak düşürücü nitelikte bir süre ile sınırlamak için haklı bir neden düşünülemez.olaylarının da. maddesinde yazılı eşitlik ilkesini zedelediği kabul edilemez. İnsanların çoğunlukla o zaman için yarar veya zararı bulunmadıkça harekete geçmedikleri de bir vakıa olarak bilinmektedir. bir süre ile sınırlanması. özelliklerine ve ereklerine uygun değişik hükümlerin uygulanması. maddesi hükümlerinin uygulama yeri yoktur. beyan ve tahminine dayanılmak suretiyle meydana getirilmektedir. aynı şekilde işlenerek sicilin kapatılması kanun ve tüzüklerle düzenlenmiş ve düzenin normal işleyişini sağlamak amacıyla cezai müeyyideler konulmuştur. kayıtların özellikle yaş yönünden çoğu kez gerçeği yansıtmaktan uzak bulunduğu ve böyle bir durumun yaratacağı sakıncaların ise. güvenilir bir nüfus sicili meydana getirilmesi istenmiştir.
kamu düzeni. meşru bütün vasıta ve yollardan yararlanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı veya dâvâlı olarak iddia ve savunma hakkına sahiptir. kaydını. işlenmesini ve kütük hareketlerini düzenler bir yasa olan 5 Şevval 1332 -14 Ağustos 1330 günlü Sicilli Nüfus Kanununun değişik 11. maddesinde yazılı meşru vasıta ve yollardan faydalanmak suretiyle davacı ve dâvâlı olarak iddia ve savunma hakkında da söz edilemez ve itirazın bu nedenlerle reddi gerekir.bulunamayacağından. adını düzelttirmek isteyen kimsenin bu konudaki iddiasının kimlik cüzdanının verilmesinden altı ay geçinceye dek dinleneceğine. her on yılda bir kütükte düzeltmeler yapılması ve dâva hakkının yeniden kazanılması öngörüldüğüne göre. maddesinde yazılı hak ve hürriyetlerin kanunla sınırlandırılması nedenlerinden hiçbiri bulunmadığı gibi üstelik bir kamu zararından söz etmenin de yeri vardır.3. maddesinde yazılı nedenlerden birine. Çünkü "ahvali şahsiye" kayıtlarındaki aksaklıkların kaydın ilişkin bulunduğu kimse kadar toplumu da ilgilendirdiği ve etkileyeceği hattâ kimi durumlarda topluma olan etkinin daha da ağır olacağı ortadadır. maddesinde ise temel hak ve hürriyetlerin. o gün için bir kamu yararı bulunduğu düşünülebilir. maddesine göre herkes. Karşıoy Yazısı Anayasa'nın hak arama hürriyetine ilişkin 31. Bu hükmün Anayasaya uygunluk denetimi yapılırken sınırlamanın Anayasa'nın 11. Anayasa'nın 11. Ancak on yılda bir nüfus yazımı düzeni isletilememiş ve dâva hakkının sınırlandırılması haklı bir nedene dayanır olmaktan çıkmıştır. Anayasa'nın sözüne ve ruhuna uygun olarak ancak kanunla sınırlanabileceği ilkesi ve kanunun kamu yararı. böyle bir durumda. maddesindeki "kendi yaşını. Anayasa'nın 31. adını düzelttirmek isteyen kimsenin bu 54 . sosyal adalet ve millî güvenlik gibi nedenlerle de olsa bir hakkın ve hürriyetin özüne dokunamayacağı buyruğu yer almıştır. ondan sonra dinlenemeyeceğine. Nüfus kütüğü kurulmasını. genel ahlâk. Sicilli Nüfus Kanunu incelenirse bu kanunun işleyişinin on yılda bir nüfus yazımı yapılarak kayıtların yenilenmesi düzenine oturtulduğu görülür. V-Sonuç : Sicilli Nüfus Kanununun değişik 11. dayanıyorsa bile sınırlamanın hürriyetin özüne dokunup dokunmadığının araştırılması ve saptanması gereklidir. Cumhuriyet savcılarının düzeltme dâvaları açmaya yetkili bulunmalarının kamu zararını önleyeceği ileri sürülebilirse de bu yetkinin ve kullanılışının sınırlı oluşundan doğacak sonuçlar gözden uzak tutulmamalıdır.1971 gününde karar verildi. Bugün bu sınırlandırmada Anayasanın 11. bu hakkın altı ayla sınırlandırılmasında. maddesindeki "Kendi yaşını. maddesinin birinci fıkrasının sınırlama kararı uyarınca incelenen ikinci ve üçüncü cümleleri hükümlerinin Anayasaya aykırı olmadığına ve itirazın reddine karşı oylariyle ve oyçokluğu ile 9. kaydını. başka deyimle haklı bir nedene dayanıp dayanmadığının. kimlik cüzdanının verilmesi sırasında kayıtlara göre on sekiz yaşma girmemiş bulunanların itiraz haklarının on sekiz yaşına girmelerinden altı ay geçinceye dek süreceğine ilişkin itiraz konusu hükmün hak arama hürriyetini bir alanda ve bir oranda sınırladığında kuşku yoktur. Yukarıdan beri açıklandığı üzere 5 Şevval 1322-14 Ağustos 1330 günlü Sicilli Nüfus Kanununun değişik 11.
maddesinde. hâkimin hükmü olmadıkça ahvali şahsiye sicilinde düzeltme yapılamayacağını 38. doğum ve ölümün nüfus sicilindeki kayıtlarla isbat olunacağını 29. 1970/37-1971/29 sayılı Karara bu nedenlerle karşıyım. 5 şevval 1332-14 Ağustos 1330 günlü Sicilli Nüfus Kanununun. maddesi şu üç temel ilkeyi açıklamaktadır. kimlik cüzdanının verilmesi sırasında kayıtlara göre on sekiz yaşına girmemiş bulunanların itiraz haklarının on sekiz yaşına girmelerinden altı ay geçinceye dek süreceğine. Tescil işinin taşıdığı bu önem sicilde aranacak şartlan oluşturmak tadır. Karşıoy Yazısı I. aile durumu açısından bekâr." ilişkin hüküm Anayasanın 31. Hukuk nizamına yaptığı etkinin büyük olması dolayısiyle bütün devletler konuya önemle eğilmişler ve şahsî ahvalin resmî kayıtlara geçirilmek suretiyle tespiti zaruretini duymuşlardır. Hükmün itiraz yoluna başvuran mahkemenin uygulama durumunda bulunduğu yaş düzeltme konusu ile sınırlı olarak iptal edilmesi gerekli iken Anayasaya aykırı olmadığı ve itirazın reddi yolunda verilen 9/3/1971 günlü. askeri ve İdarî alanlarda görevlerini yerine getirebilme imkânını vermiştir. Şahsi ahvalin resmi kayıtla tespiti. isim. şahsi menfatlerinde haksız tecavüze uğrayan kimsenin dâva hakkının varlığını 24. kişinin hukuki topluluk içinde ayakta durabilmesini. maddesinde. İkinci ilkede kanunun ne gibi sebeplerle temel hak ve özgürlükleri sınırlayabileceği 55 . cinsiyet ve yaşını ve temyiz kudretini haiz olup olmadığını belli etmesi.Anayasa'nın 11. Kişinin aile. Bunlardan biricisi. dul. resmi sicillerin doğru olmadığı ispatlanıncaya kadar münderecatı ile amel olunacağını 7. maddesinde. maddesinde. maddesinde ilke olarak açıklamıştır. Türk toprakları üzerinde yaşayan Türklerin medenî ahavli ile ilgilendiğinde ve bu amaçla tedvin edildiğinde kuşku yoktur. boşanmış olduğunu. nesep ve miras durumunu. Doğru bir sonuca varabilmek için her iki yasanın böyle bir düzenleme ile elde etmek istediği yaranın ne olduğunu ve bununla güttüğü amacı araştırıp ortaya koymak icabeder. güvenirlilik ve alenililik içinde olmalıdır. maddelerine aykırıdır.Türk Medeni Kanunu. Devlet ve alelıtlak hukukî topluluk içindeki hukukî durumu o kimsenin medenî ahvalini teşkil eder. ondan sonra dinlenemeyeceğine. büyük bir titizlik içinde ve doğrulukla düzenlenmelidir. Türk Kanunu Medeniyesinin yukarıda değinilen maddelerinde de aynı konunun düzenlenmekte olduğu açıkça görülür. hukuki ehliyetlerini kullanabilmesini ve haklarının güvence altına alınmasını mümkün kılmış ve Devlete de adlî. O halde ahvali şahsiye (Nüfus) sicili. ahvali şahsiyenin buna mahsus sicil kayıtları ile taayyün edeceğini 35. rey hakkım veya medenî hakları haiz veya onlardan yoksun yada kısıtlı bulunup bulunmadığını. bundan başka askerlik veya vergi mükellefiyetleri veya okula gitme yükümü gibi Devlet hayatında etkisi açık olan hususlara ait temel verileri belirlenmesi bakımından medenî halin doğru bir sicille tespitinin taşıdığı büyük önemi açıklamaya gerek yoktur. ve 11. boşlukları ve hataları taşımamalı ve herkesin kişisel halini düzenli ve tam bir güvenlik içinde tespit etmelidir ve sadelik. Bir kimsenin vatandaş olup olmadığını. temel hak ve hürriyetlerin ancak kanunla ve Anayasa'nın sözüne ve özüne uygun bir biçimde sınırlanabileceği kuralıdır. evli. II.konudaki iddiasının kimlik cüzdanının verilmesinden altı ay geçinceye dek dinleneceğine.
Öyleyse Anayasa Mahkemesi. Bu cüzdanlarda doğumları veya diğer halleri yanlış yazılmış olanlar kanunun öngördüğü süre içinde dâva yoluna başvuramadıkları takdirde yeni nüfus sayımına kadar başka dâva açamıyacaklardır. 14 Ağustos 1330 da var olan kamu yaran fikrini bu gün ters düşmüş ve böylece kamu düzeni aleyhine dönüşmüştür.Hatalı veya yanlış şahsî ahval kaydının nüfus sicilinde yer almasının yalnız o kimseyi ilgilendireceği yolundaki düşünce tutarsız olduğu kadar Devlet ve toplum fikrine de aykırı düşer. maddesinde ifade edilen ve itiraza konu teşkil eden "kendi sin ve kayıt ve ismini tashih ettirmek isteyen şahsın bu baptaki iddiası hüviyet cüzdanının itası tarihinden altı ay müruruna kadar mesmu olup sonra mesmu olmaz. genel ahlâk. Diğer taraftan Sicilli Nüfus Kanunu kül halinde incelendiği takdirde kanuna hâkim olan temel görüşün (Md. askerlik ve okuma gibi mükellefiyetlerin yerine getirilmesinde yanlış sicil kayıtlan yüzünden topluma verdikleri zararın kendi zararlarına oranla daha büyük olduğu iddiası Türkiye’nin bulunduğu koşullar içinde yanlış sayılamaz.belirtilmiş. başka bir deyimle hakkın sınırlandırılmasını gerekli kılan hal ve sebebin var olup olmadığını veya varlığını devam ettirip ettiremediğini araştırmak durumundadır. Kişi veya toplum açısından yarar veya zararı kesin ölçülerle ayırma olanağı bulunmadığına ve kişiyi zarara sokan yanlış şahsî ahvalin toplumu ve özellikle Devleti de zarara sokacağına göre. Bundan çıkan anlam ise açıktır : Devlet her on senede yeni nüfus sayımı yaparak kişilere yeni nüfus cüzdanları verecektir. Hüviyet cüzdanının itası esnasında kayıtlara nazaran on sekiz yaşına dahil olmamış bulunanların hakkı itirazı dahi on sekiz yaşına duhullerinden altı ay müruruna kadar devam eder" hükmü ile haklar sınırlandırılırken kamu yararı. herşeyden önce. Özgürlüğün bu biçimde sınırlandırılmasını kanunun kabul edildiği tarihte haklı görmek ve bunda kamu yaran olduğunu ve hakkın özüne dokunan bir yönü de olmadığını söylemek mümkündür. ahvali şahsiye sicilindeki yanlışın düzeltilmesini istemek hakkının sınırlandırılmasının kamu düzeni ve millî güvenlik gereği olduğu veya bunda kamu yararı bulunduğu iddia edilemez. Çünkü kanun on senelik periyodik tahrir süreleri kabul etmiş ve kişilerin süresi içinde dâva haklarını kullanmamaları sonucu yanlış sicil kaydını sonuna kadar devam ettirmeyerek müteakip tahrirde düzeltme ve dâva yolunu tekrar açma imkânını tanımış olmasına göre. kamu düzeni. Aksine Devlet bakımından yararın sicil kayıtlarının doğru olmasında bulunduğu rahatlıkla öne sürülebilir. maddesinde yapılması öngörülen sayım buyruğu yerine getirilmemiş olduğundan. Özellikle doğum tarihlerindeki yanlışlıkların çoğu kez kişiden çok toplumu etkilediği bir gerçektir. itiraza konu olan hüküm. III. bu hükmün kamu düzenini bozduğu veya bunun kamuya zararlı sonuçlar getirdiği öne sürülemez. üçüncü ilkede bu sebepler var olsa dahi bir hakkın ve özgürlüğün özüne dokunulamayacağı buyruğu yer almıştır. Sicilli Nüfus Kanununun 11. sosyal adalet ve millî güvenlik gibi bir sebebe dayanılıp dayanılmadığını. 56 . genel nüfus sayımına dayandırıldığı ve her on senede bir sayım yapılması ilkesinin bütün kanunu çerçevelediği görülür. 17). Örneğin yanlış doğum tarihli kişilerin seçim. beklenen kamu yararını sağlamak şöyle dursun. Ancak kanunun 17.
maddesindeki ilke ile bağdaştırmak olanaksızdır. Bu sonucu Anayasa'nın 12. kişi yönünden kullanılmamak suretiyle düşen haklar bakımından değil de belki ve çoğu kez onların dâva haklarını kullanmamaları nedeniyle verebilecekleri zarardan toplumu korumak için tanınmıştır.Kamuyu ilgilendiren her nüfus kaydının düzeltilmesi için Cumhuriyet savcılarının dâva açmaya yetkili olduklarını ve sonuç olarak savcının amme dâvası açmak suretiyle yanlış veya hatalı kaydın düzeltilmesi imkânının doğacağını ve zararlı halin böylece izale edileceğini düşünmek ve bu suretle itiraza konu olan hükmün kamuya yararlı olduğunu göstermeye çalışmak mümkün değildir. —— • —— 57 . Kaldı ki. cumhuriyet savcılarının kamu adına dâva açma olanağı. Cumhuriyet savcılarının görev alanı kanunlar tarafından çizilmiş olduğuna göre. maddelerine aykırı düştüğü ve iptali gerektiği kanısı ile dâvayı reddeden çokluk görüşüne karşıyız.Genel nüfus tahriri üzerine nüfus cüzdanı alanlarla nüfusa doğrudan doğruya tescilleri sebebiyle cüzdan verilenler arasında yaş düzeltmesi dâvaları bakımından ayrık görüşlerle itiraz konusu hükme tabi olup olmadığı yolunda değişik sonuçlara varmanın (Yargıtay'ca benimsenen içtihat gibi) aynı durumdaki kişiler arasında kanunla korunması gereken eşitliği bozucu bir netice meydana getireceğinde kuşku yoktur. madde hükmünün Anayasa'nın 11.IV. Yukarıdan beri açıklanan düşünce ve nedenlerle itiraza konu 11. ve 12. yasaların görev vermediği konularda savcıların dâva açmaları da söz konusu olmaz. V.
nesebi sahih olmayan çocuk. bir kısmının da diğerlerine oranla yan pay alması eşitsizliktir. İtirazın Gerekçesi : İtiraz yoluna başvuran mahkemenin. 12.NESEP Anayasa Mahkemesi Kararı Esas sayısı Karar sayısı Karar günü İtiraz Yoluna Başvuran : 1987/1 : 1987/18 : 11/9/1987 : Sorgun Sulh Hukuk Mahkemesi. Anayasa'ya aykırılık iddiasının ciddi olduğuna ilişkin görüşünü açıklayan. aileye. 22/1/1987 günlü. maddelerine aykırılığı ne yarı pay alması eşitsizliktir. İtirazın Konusu : 17/2/1926 günlü. bu hükmün iptali için Anayasa Mahkemesi'ne başvurmuştur. maddesi uyarınca bu durumdaki çocuk nesebi sahih kardeşlerine göre mirastan yarı pay alacaktır. 743 Sayılı “Türk Kanunu Medenisi'nin 443.. kendisine yüklenebilecek bir kusuru olmadığı halde. maddesinde herkesin yasa önünde eşit olduğu. 12.. 58 . ve 41. zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamayacağı öngörülmesine karşın. ve 41. maddesine aykırıdır.. 35. maddesinin birinci fıkrasının ikinci cümlesi ile ikinci fıkrasının. Türk Medeni Kanunu’nun 443. 11/9/1986 tarihli dilekçe ile “nüfusta anne hanesinde baba adı Ahmet olarak kayıtlı olan müvekkilinin. maddesinin. baba yönünden nesebi sahih olan çocuk -miras hakkını tam olarak alabilecek iken.Anayasa’nın 10. davacı vekili tarafından ileri sürülen. hiçbir kişiye. Aynı babanın çocuklarından bir kısmı mirastan pay alırken bir kısmının pay almaması. maddelerine aykırı olduğu yolundaki iddiasının ciddi bulunduğu kanısına varan mahkeme. Sorgun Sulh Hukuk Mahkemesine. Çünkü. Anayasa’nın 10. Anayasa’nın 10. 35. nesebi gayri sahih olan çocuğunu tanımış veya mahkemece babalığına hüküm verilmiş olsa dahi. Medeni Kanunun 443 maddesinin iptali istenen hükümlerinde nesebi sahih olmayan çocukların baba cihetinden mirasçı olabilmeleri için.. I. 986/83 Sayılı kararı özetle şöyledir : l . II. Medeni Kanun'un 443/2. Bu olgu kanun önünde eşitlik prensibine tamamen aykırıdır. babası tarafından tanınmamış veya süresinde babalık davası açılmadığı için babalığa mahkemece hüküm verilmemiş ise. Olay : Davacı adına vekili tarafından. babası Ahmet K’nın mirasçısı bulunduğu ileri sürülerek hasımsız veraset belgesi verilmesi” istenilmiştir. babalarının kendilerini tanımış olması veya mahkemece babalığa hüküm verilmiş bulunması koşuluna yer verilmesi. Davacı vekilinin. babasının mirasından pay alamayacaktır. Bunun da ötesinde baba. Anayasa’nın 10.
35/2. maddesi herkesin. mülkiyet hakkını işlemez hale getirdiğinden. herkesin devredilmez. özellikle ananın ve çocukların korunması için gerekli tedbirleri almasını hüküm altına almış iken. maddesi hükmü. 5 . Çoğunlukla bu çeşit gayri resmi yaşayan eşler çevrelerinde evli kabul edilmekte.2 . iptali istenen kanun hükmü nedeniyle. genellikle bunlardan biri ile resmen evli görülmektedir.İtiraz konusu olayda da açık bir eşitsizlik göze çarpmaktadır. çocukları da evlilik içi çocuk muamelesi görmektedir. bir anlamda suçsuz kimselere ceza verilmektedir. 3 . kanunla sınırlanabileceği öngörülmesine rağmen. miras bırakanın medeni nikâhlı eşinden nesebi sahih olarak dört çocuğu ve nikâhsız yaşadığı kadından da nesebi sahih olmayan dört çocuğu bulunmaktadır. maddesine de aykırıdır. nesebi sahih olmayan çocuklar hiçbir kusurları olmaksızın cezalandırılmakta ve korunmadan mahrum bırakılmaktadırlar. yani murisin mirasından hiç pay alamazken. sadece nesebi sahih çocukları koruma olarak kabul edilmiş ve farklılık kardeşler arasında kin ve düşmanlık yaratmıştır.Yurdumuzda imam nikâhlı olarak isimlendirilen dini nikâh ile kimi erkek vatandaşlar birden fazla kadınla yaşamakta. Miras bırakan. mülkiyet ve miras haklarına sahip olduğunu belirtmiş olmasına. yasa koyucu 5-6 yılda bir neseplerin düzeltilmesi konusunda kanunlar çıkarına yoluna gitmiştir. Anayasanın 35/1. nesebi sahih olmayan diğer kardeşleri babalarının. 6 . maddesine aykırıdır.Medeni Kanun'un iptali istenilen 443. Çünkü. bu hale göre. babadan gelecek miras payını engellemek yoluyla. nesebi sahih olmayan çocuklarından birini tanımış ve nüfus kütüğünde kendi hanesine yazdırarak nesebi sahih hale getirmiş. 4 .Söz konusu hüküm Anayasa'nın 35. vazgeçilmez temel hak ve hürriyetlere sahip olduğunu belirleyen Anayasa'nın 12. Bu çocukların yasal olarak miras yönünden de haksızlığa uğramamaları için Anayasa'ya aykırı olan ilgili hükümlerin iptali gereklidir.Anayasa'nın 41. Dosyadaki nüfus kayıt örneklerine göre. nesebi düzeltilen çocuğun mirastan tam pay alması sonucunun dogması açık bir eşitsizlik ve haksızlıktır. 59 . Gerçekten. maddesinde bu hakların ancak 'kamu yararı amacıyla. neseplerin düzeltilmesi ile ilgili yasaların birinden yararlanarak. nesebi sahih olmayan ve bu şekilde dünyaya gelmekte bir kusurları bulunmayan çocuklar cezalandırılmakta. Aileyi koruma. Babalarının ihmalinden dolayı veya başka bir nedenle nesep düzeltilmesi yasalarından faydalanamayan. Bu suretle inceleme konusu yasa hükümleri zaman zaman fiilen yürürlükten kaldırılmış olmakta ancak olayımızda olduğu gibi herhangi bir nedenle kendi iradeleri dışında bu yasalardan faydalanamayan nesebi sahih olmayan çocukları haksız ve suçsuz yere cezalandıran bir yasa maddesi haline gelmektedir. maddesi Devletin. kamu yararı olmadığı halde baba yönünden nesebi sahih olmayan çocuğun mülkiyet ve miras hakları sınırlandırılmaktadır.
baba tarafından da tüm haklarının. ancak kamu kararı amacıyla. Türkiye bir Avrupa ülkesidir. felsefi inanç. Mülkiyet hakkının kullanılması toplum yararına aykırı olamaz. cinsiyet. dokunulmaz. teşkilâtı kurar. gerekli cezai işlemler yapılmakla beraber.” “Madde 35 . Devlet organları ve idare makamları bütün işlemlerinde kanun önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek zorundadırlar. ailesine ve diğer kişilere karşı ödev ve sorumluluklarını da ihtiva eder. Temel hak ve hürriyetler. Hiçbir kişiye. kişiliğine bağlı. 743 sayılı “Türk Kanunu Medenisi”nin Anayasa'ya aykırılığı öne sürülen hükümleri de içeren sahih olmayan nesepte miras kenar başlıklı 443. ırk. maddesinde babasının mirasından mahrum edilen bu durumdaki çocuklara aynı kanunun 92/1. mezhep ve benzeri sebeplerle ayırım gözetilmeksizin kanun önünde eşittir.Aile. III. Türk toplumunun temelidir. bu arada miras hakkının verilmesi sosyal bir zorunluluktur. nesebi sahih bir çocuğa veya ferilerine isabet eden hissenin yansını alırlar. ailenin huzur ve refahı ile özellikle ananın ve çocukların korunması ve aile planlamasının öğretimi ile uygulanmasını sağlamak için gerekli tedbirleri alır. babalarının kendilerini tanımış veya babalıklarına hüküm sudur etmiş bulunmasına mütevakkıftır. nesebi sahih olmayan çocukların babaları dolaylı yoldan tanınmış olmaktadır.7 .” B) Dayanılan Anayasa Kuralları : “Madde 10 .Herkes. Evlilik dışı yaşama durumlarında. Bunların. renk. vazgeçilmez temel hak ve hürriyetlere sahiptir. din. dil. Baba tarafından nesebi sahih olmayan bir çocuk yahut füruu.Nesebi sahih olmayan hısımlar. Yasa Metinleri : A) İptali İstenen Yasa Kuralları : 11/2/1926 günlü.Medeni Kanun'un 443. siyasi düşünce. Bu haklar. Avrupa’nın pek çok ülkesinde evlilik içi ve evlilik dışı çocuk ayrımı giderilmiştir. maddesinin evlenme yasağı koymak suretiyle.” 60 .” “Madde 12 . zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz. devredilmez. kanunla sınırlanabilir. aileye.” “Madde 41 . babasının nesebi sahih füruları ile içtima ederse. ana tarafından nesebi sahih hısımlar gibi mirasçılık hakkını haizdir. evlilik dışı doğan çocukların ana tarafından olduğu gibi.Herkes. mülkiyet ve miras haklarına sahiptir. maddesinin tamamı şöyledir : “Madde 443 . baba cihetinden mirasçı olabilmeleri. kişinin topluma. Devlet.Herkes.
evvela itiraz yoluna başvuran mahkemenin başvurma yetkisinin bulunup bulunmadığını.2. “İtiraz konusu kuralın davada uygulanacak hüküm niteliğinde bulunmadığı” yolundaki karşıoyları ve oyçokluğuyla karar verilmiştir. Medeni Kanunun 443. Ancak.1987 gününde. bu nedenlerle. evlilik dışı çocukla babası arasında sahih olmayan nesep bağı. iptali istenilen hükümler davada uygulanacak niteliktedir. “Baba tarafından nesebi sahih olmayan bir çocuk yahut füruu. maddeleri uyarınca mahkemeler. öncelikle mahkemenin bakmakta olduğu bir davanın mevcut bulunması ve Anayasa'ya uygunluk denetiminden geçirilmesi istenen yasa hükmünün de söz konusu davada uygulanacak hüküm niteliğinde olması gerekir. İlk İnceleme : Anayasa Mahkemesi İçtüzüğünün 8.” hükmünün Anayasa'ya aykırı olduğuna ilişkin itirazı ciddi bularak iptalini istemiştir. 61 . Esasın İncelenmesi : İşin esasına ilişkin rapor. Davacı vekili. 11/9/1986 günlü dilekçe ile davacının. ve 2949 sayılı Kanunun 23. “Bunların. babalarının kendilerini tanımış veya babalıklarına hüküm sudur etmiş bulunmasına mütevakkıftır. yapılan ilk inceleme toplantısında. babasının nesebi sahih fürularıyla içtima ederse nesebi sahih bir çocuğa veya ferilerine isabet eden hissenin yansını alırlar. baba cihetinden mirasçı olabilmeleri. tanıma veya babalığa hüküm verilmesiyle kurulacağından. bu yetkinin kullanılabilmesi için. V. İlk inceleme sonunda. Anayasa'nın 152. herhangi bir kanun hükmünü Anayasa'ya aykırı görürler veya bu yoldaki bir iddianın ciddi olduğu kanısına varırlarsa. babalık bağı konusunda iddianın kanıtlanması işlemlerinin ele alınması mümkün olacağı gibi. itiraza dayanak yapılan Anayasa kuralları. dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine.IV. söz konusu kanun hükmünün Anayasa'ya uygunluk denetiminden geçirilmesi için Anayasa Mahkemesi'ne başvurabilirler.” hükmü ile aynı maddenin ikinci fıkrasını oluşturan. Anayasa'ya aykırılığı ileri sürülen yasa hükümleri. İtiraz konusu kuralların ortadan kalkması halinde. bunlarla ilgili gerekçeler ve dosyadaki öteki belgeler okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü. İtiraz yoluna başvuran mahkeme. babası olduğu iddia edilen miras bırakının ilk gayri resmi karısından doğduğunu ileri sürerek. maddesi uyarınca 10. başvuru kararı ve ekleri. maddesinin birinci fıkrasının ikinci cümlesi olan. murisin verasetinin kabulü ile mirasçılık belgesi verilmesini istemiştir. sonra da itiraz edilen hükümlerin davada uygulanacak hüküm niteliğinde olup olmadığı üzerinde durulmuştur.
evli olmayan kadının çocuğu ile birlikte veya çocuk vasıtasıyla evli bir erkeğin yuvasına karışma girişiminin aile düzenini yıkabileceğini savunurlar. Bu durumda olanlar arasında fark kabul etmek. evlilik dışı ilişkilerde. aile kurumunu. aile yuvasını zarara uğratacağını. Farklılık taraftarlarının görüşlerine gelince : Evlilik dışı çocuklara sahih nesepli çocukların hukuki durumunu vermek istemeyen akımın taraftarları. XVIII. başka bir ifadeyle eşit hale getirilip getirilmeyeceği. Ayrıca. diğer bir deyimle sahih olmayan nesepli çocuktur. Evlilik dışı çocukların toplum içindeki durumlarının düzeltilmesi girişimi. kendi elinde değildir. bu husustaki düzenlemelerin tarihi gelişimine ve konu ile ilgili çeşitli görüşlere yer verilmesi yararlı bulunmuştur. bu ilişkide kusuru ve rolü olmayan çocukların farklı statüye ve değişik hükümlere tabi tutulmasını haklı göstermez. bu durumda olanların çocuk yapmama konusundaki duyarlıklarına ve çocuk yapmaktan çekinmelerine sebep kalmayacağı görüşündedirler. Bu hak ancak kanunun öngördüğü durumlarda sonradan kaldırılabilir. evlilik dışı çocuğun hukuksal durumunun genel olarak ele alınması. Evlilik dışı çocukların hukuki durumlarının sahih nesepli çocukların durumundan farklı olup olmayacağı. Evlilik dışı bir ilişkinin ürünü olan çocukların evlilik içi çocuklarla eşit duruma getirilmesini isteyenler. özellikle batı hukuk sistemlerinde devamlı tartışma konusu olmuştur. evlilik dışı çocukların hukuki durumlarını zayıflamaktan toplumun daha çok zarar göreceğini ileri sürerler. evlilik ilişkisini ve evlilik içi çocukları koruma amacını güderek aile otoritesini ve evlilik dışı çocukların hukuki durumlarının iyileştirilmesinin. çağımıza uygun düşmeyen hatalı bir davranıştır. Bir çocuğun evlilik içi veya evlilik dışı bir ilişkinin ürünü oluşu.A) Genel Açıklama : İtiraza konu hükümlerin Anayasa kuralları açısından incelenmesine geçilmeden önce. ortaçağ düşüncelerini devam ettirmek. Aralarında kanunun tanıdığı bir evlilik bağı kurulmayan kadınla erkeğin ilişkilerinden dünyaya gelen çocuk. Miras hakkı kişinin doğal ve temel haklarındandır. her şeyden habersiz. evlilik birliği dışındaki bir doğum olayının kişinin hayatını 62 . Bu görüş taraftarları masum. yüzyılda rasyonalizm akımı ile başlamış. evlilik dışı. kendi iradeleri dışında dünyaya gelmiş olan çocuklara ana ve babalarının günahları için ceza çektirmeye sebep görmeyip. Toplumun evlilik dışı ilişkileri hoş görmeyişi ve bunun evlilik kurumunu baltalayan davranışlar olarak nitelendirilişi dahi. Evlilik dışı çocuğun babasından hiç miras alamaması veya sahih nesepli çocuğa verilenin yarısını alması haklı bir çözüm sayılamaz. evlilik içi ve evlilik dışı çocuklar arasında eşitliğin kurulmasının evlenme ile serbest birleşme arasındaki sınırların ortadan kalkması gibi tehlikeli bir sonuca götüreceği ve bu tür çocukların hukuki durumlarının iyileştirilmesinin.
yüzyılın ortalarında sosyalist akımın savunucuları. evlilik dışı çocukları ve analarını yoksulluğa ve çaresizliğe sürüklediğini. burjuva düzeninin. bir ulusun dirliğinin ve geleceğinin sağlam yapılı kuşakların yetişmesine bağlı olduğunu. yalnız aileye ait bir iş değil. tanınan ya da babalığa hükmedilen çocuk arasındaki farklılığa son verilmiş. Son olarak. evlilik dışı ilişkilerin ürünü olan çocukların durumlarının düzeltilmesini istemişlerdir. çeşitli nedenlerle tanınamayan veya tabii veya tam babalığa hükmedilemeyen çocuklar. nesebi düzeltilmemiş veya evlilik içinde doğmasına karşın baba yönünden nesebi red edilmiş çocuklardır.Babası fiilen bilinmesine karşın. Böylece evlilik içi çocukla. evlilik dışı çocukların durumlarının iyileştirilmesinde önemli bir etken olmuştur. Özellikle İkinci Dünya Savaşı'ndan sonra batıda başlatılan “Nesep Hukuku” alanındaki iyileştirme hareketi Avrupa ülkelerinin çoğunda geniş bir kabul görmüştür. Evlilik dışı çocukların düzenlenmiştir. yasaları bu biçimde düzenlediklerini ileri sürmüşlerdir. Kadınlara erkeklerle eşitlik sağlanması yolunda uğraş veren “Feminist” hareket sahipleri de. çalışan sınıftan aralarına sızmaların olmaması gibi nedenlerle mevcut düzenin sürmesini istediklerini. evlilikten bağımsız bir değer olarak korunması fikri güç kazanmış ve çağdaş Anayasalarda bu konuda hükümler getirilmiştir. . babalık davaları ile karşılaşılmaması. burjuvaların kendi sınıf çıkarlarının sarsılmaması.Babalarının kim olduğu saptanamayan çocuklar. Evlilik dışı çocuklar : . zira bu çocuklar hiçbir erkeğe karşı hak ileri süremezler. gelişen insancıl düşüncelere paralel olarak evlilik dışı çocuğun. hukuksal durumu Medeni Kanunun 290-314. Çocukların korunup bakılmasının. bütün çocukların fizik ve moral yönünden en iyi biçimde yetiştirilmesinin devletin baş görevi olduğunu benimseyen akım da. aynı zamanda milletçe üstlenilmesi gereken bir görev olduğu yolundaki görüşler ortadaki farklılığın giderilmesini sağlamada etkisini göstermiştir. evli olmayan kadınla erkeğin ilişkisinden doğan çocuk.Yalnızca tabii babalık ilişkisi mahkeme kararı ile kurulmuş çocuklar. Batıda XIX. tanıma veya mahkeme hükmü ile babasına hukuken bağlanmak suretiyle evlilik içinde doğan çocukla eşit haklara sahip kılınmıştır.) . evlilik dışı birleşmelerden doğup. Yüzyılımızda. (Bunların babalarıyla aralarında hukuksal bir ilişki kurulması söz konusu olamaz. maddelerinde Sahih olmayan nesepli çocuklar. 63 .etkileyen bir neden sayılmaması ve bu çocuklarla evlilik içi doğanlar arasında eşitlik sağlanması gerektiği savunulmuştur.
Bu husus Medeni Kanunun 290. babanın sahih nesepli çocukları ile birlikte mirasçı olan sahih nesepli olmayan çocuk. tek taraflı bir hukuksal işlemle. kanunun tespit ettiği şekle uygun biçimde yaptığı. hakimin hükmü veya af yasalarının verdiği yetkiye dayanılarak idari yoldan düzeltilen. babalığa hükmen karar verilebileceğini öngörmüştür. tanıma veya hükümle belirleneceği gösterilmiştir. mali sonuçlar yanında. Evlilik dışı çocukla anası arasındaki nesep ilişkisi doğumla birlikte kurulur. Kişisel sonuçlu babalık davası sonucunda babalığa hükmedilmesi halinde. Yine aynı maddede. maddelerinde açıklandığı üzere tanıma. evlilik dışında dünyaya gelen çocuğun. çocuk yararına nafaka. vatandaşlığını ve miras hakkını almak. evlilik dışı çocuk. Bu durumda. babasının ve anasının hısımlarına karşı miras dahil. İtirazda bulunan mahkeme. vatandaşlığını alır. sahih nesepli çocuğun miras payının yansını alacaktır. ilk üç gruba giren evlilik dışı çocukların babayla olan ilişkileri üzerinde durulması gerekir. İtiraz konusu kural. . ana lehine tazminat verilmesi amacına yöneliktir. nesepleri ana ve babanın evlenmeleri. evlilik dışı doğan çocuk ile baba arasında sahih olmayan nesep ilişkisinden doğan hukuksal bağ kurulur. evlilik dışı çocuğun hukuki anlamda babasının. babasının nüfusuna kaydedilerek. yenilik doğuran.Evlilik dışı ilişkiden doğmuş olmakla beraber. nüfusuna kaydolmak gibi kişisel sonuçlu da olabilir. Medeni Kanunun 295. baba yönünden sahih olmayan nesep bağlının kurulmasını. maddesinin ikinci fıkrasında belirtildiği üzere. Medeni Kanunun 291-294. maddesinin birinci cümlesinde. baba tarafından tanınmamış veya babalık hükmü almamış çocuğun mirasçı olamayacağını hükme bağladığından ilk üç grubu ilgilendirmektedir. onun soyadını. çocuğun ana rahmine düştüğü tarihten itibaren geçerlidir. Tanımayla birlikte evlilik dışı baba ile çocuk arasında sahih olmayan nesep bağı meydana gelir. evlilik dışı çocuğun babalığını kabul ettiğini açıklamasıdır. Ancak Medeni Kanunun 443. “Nesebi sahih olmayan çocuğun anası. 64 . Kanunumuza göre babalık davasının konusu. çocuğun babasının soyadını.. böylece sahih nesepli duruma getirilen çocuklar.” biçiminde belirtilmiştir.Tanınmış veya tüm neticeleriyle babalık hükmü almış olan çocuklar. Şeklinde gruplandırılabilir. ana ve çocuk yararına mali sonuçlu olabileceği gibi. evlilik dışı çocuğun babası veya büyükbabası tarafından tanınamaması veya tanınmak istenmemesi halinde. sahih olmayan nesebe bağlı hak ve anasının hısımlarına karşı miras ile. maddesi ise. doğuran kadındır. mali istekle birlikte baba ile çocuk arasında bir nesep bağı kurmak. Tanımanın sonuçlan. evlilik dışında doğan çocuğun babasının. Mali sonuçlu babalık davası. davalı erkekten olduğu saptandıktan sonra. bu çocuğun babasının belli edilmesini sağlamak amacı ile. tanıma veya babalık şartına bağlamak suretiyle engelleyen kural ile bazı hallerde alınacak miras payına ilişkin hükmün iptalini istemektedir.
Aynı beyannamenin 16. “Analık ve çocukluk.” denilmiştir. maddesinde. maddesinde de. Mevcut duruma göre. tanınan çocuğun tanıyanın evlilik dışı çocuğu olması. Kişisel sonuçlarına göre. 10/12/1948 tarihinde kabul edilmiş İnsan Haklan Evrensel Beyannamesinin 25. ailenin toplumun doğal ve temel öğesi olduğu ve bu nedenle toplumun ve devletin korunmasından yararlanması gerektiği belirtilmiştir. cinsel ilişkinin bir cürüm oluşturması. özel ihtimam ve yardım görmek hakkını haizdir. Böyle bir durumda çocukla babası arasında hukuksal yönden bir hısımlık ilişkisi meydana gelmez. İptal konusu kural. Kararın gerekçesinde. iptali istenen dava konusu hükümler. İnsan hakları yönünden inceleme : Birleşmiş Milletler Teşkilâtına üye olan devletlerce. evlilik içinde veya dışında doğsunlar aynı sosyal korunmadan faydalanırlar. cinsel ilişkinin. yukarda sözü edilen türdeki çocukların mirasçılığını engellemekte ve nesebi sahih olmayan çocuklar sahih olanlarla birleştiğinde bunların mirastan yarı pay almalarına neden olmaktadır. maddesi uyarınca.Evlilik dışı çocuğun babası belli ise. bütün insanlara tanınan temel hakları belirten ve bildiren. Medeni Kanunun 291. maddesinin ikinci fıkrasında. tanımanın maddi koşullarını oluşturmaktadır. babalığa hükmedilebilmesi için gereken olumsuz koşulu içeren “Münasebeti cinsiye zamanında müddeialeyh evli ise. “birbirleriyle evlenmeleri yasak olanlardan veya evli erkek ve kadınların zinasından doğan çocuk”. Bütün çocuklar. babası evli olmayan çocuk arasında yapay bir ayırım yaprak. davalının kadın üzerindeki nüfuzunu kötüye kullanması sonucu olması koşullarının gerektiği öngörülmüştür. “Anayasamızın aile dışında kalan ana ve çocukları koruma ve çıkarları arasında adil bir denge kurma amacına yönelik hükümleri karşısında. sayılı kararıyla iptal edilmiştir. 1981/22 K. ana rahmine düştüğü sırada babası annesinden başka biriyle evli olan çocukla. zina ürünü çocukların babalarına sahih olmayan nesep bağı ile bağlanmalarını engelleyen hükümdür. başka bir deyişle “fücur ve zina ürünü” çocuklar tanınamaz. Kişisel sonuçlan bakımından babalığa hüküm verilebilmesi için. 65 . hakim babalığa hükmedemez. Ayrıca anılan Kanunun 292. Medeni Kanunun 310. tanımanın evlilik dışı baba tarafından yapılması.. maddesinde belirtildiği gibi. ikincisine babasına sahih olmayan nesep bağı ile bağlanma olanağı tanınması eşitlik ilkesiyle bağdaşmayacağı gibi bunun haklı nedeni de gösterilemez. davalının anaya evlenme vaadinde bulunmasa.” biçimindeki Medeni Kanunun 310.” denilmiştir. birinci çocuğu babaya karşı nesepsiz durum düşürürken. yalnızca mali sonuçlar doğuran babalığa hükmolunması halinde çocukla babası arasında doğal nesep (tabii babalık) bağı doğmuş olur. maddesinin ikinci fıkrası ise Anayasa Mahkemesi'nin 21/5/1981 günlü ve 1980/29 E.
Böylece tescil işlemleri yapılan bu durumdaki çocuklar. kimilerinde de “Tescil Edilmeyen Birleşmeler İle Bunlardan Doğan Çocukların Tescili Hakkında Kanun” olarak isimlendirilen yasalar çıkarılmıştır. 1945 yılında 4727 sayılı. temel hükümler açısından kanunları birleştirmeye yöneltilmek amaçlanmış olup. İmam nikâhı ile oluşan birleşmeden. genelde. kişiliğini geliştirmesi ve ileride topluma sağlıklı bir birey olarak katılabilmesi için gerekli her türlü olanaktan yararlandırılmasını öngörmektedir. sahih nesepli çocuklarla eşit hale geldiklerinden. kimi yasalarda “Af Kanunu”. maddesinde ise. 1974 yılında da 1826 sayılı kanunlar ile 1981 yılında 2526 sayı ile çıkarılan kanun izlemiştir. İlk kez Cumhuriyetin ilânının onuncu yılı nedeniyle 1933 yılında 2330 sayı ile kabul edilen “Af Kanunu”nu. 1956 yılında 6652 sayılı. 1950 yılında 5524 sayılı. evlilik içinde ve dışında doğduğuna bakılmaksızın. Medeni Kanunun ilgili kuralları evlilik dışı birleşmeleri önleyemediğinden bu tür birleşmenin ürünü olan çocukların neseplerinin düzeltilmesi bakımından zaman zaman çıkarılan af yasaları ile geçici nitelikteki önlemler alınmaya çalışılmıştır. çoğu devletler anlaşmalara uymak ve Medeni Kanunlarını değiştirmek yoluna gitmişlerdir. evli bir erkekle evli olmayan bir kadının ve evli bir 'kadınla kocasından başka bir erkeğin. Birleşmiş Milletler Teşkilâtı Ekonomik ve Sosyal Kurulunun.” denilmektedir. sahih ve sahih olmayan nesepli çocukların eşit hukuksal duruma sahip olmaları ilke olarak kabul edilmiştir. 1965 yılında 554 sayılı. sahih nesepli çocuklar gibi katılmaları sağlanmıştır. İşte bu sosyal soruna geçici bir çözüm arayan kanun koyucu. evlendirmeye yetkili merciler önünde yapılmış evlenme akdi olmaksızın. Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesine verilmek üzere.18/10/1961 tarihli Avrupa Sosyal Haklar Temel Yasası'nın 17. diğer bir deyişle. Evlilik dışı çocuklar hakkındaki tasan ile üye devletleri. “Evlilik durumuna ve aile bağlarına bakılmadan ana ve çocuğun sosyal durumuna uygun iktisadi korunmaya hakkı vardır. özellikle yurdumuzun kırsal kesimlerinde gereğince yerleşmemiştir. karı koca gibi yaşamalarından doğan çocukların babalan ve anaları adlarına sahih nesepli olarak tescil edilmeleri öngörülmüştür. Uzmanlar komitesi. Türkiye tarafından da imzalanan ve onaylanan bu temel metinler. babalarının mirasına. Geçici süre uygulanacak olan sözü geçen kanunda. 1934 yılında 2576 sayılı. birleşip karı koca gibi yaşamış olanlardan doğan çocuğun. Medeni Kanun önünde “gayri sahih nesepli” sayılması durumu ortaya çıkmıştır. Keza. 1933 yılından bu yana ortalama beş yılda bir. çocuğun. Af Kanunları yönünden inceleme : Evlendirme memurunun önünde akdedilmesi gereken medeni evlenme biçimi. 66 . Avrupa İşbirliği Komitesine. evlilik dışı çocukların hukuki durumuna ilişkin bir anlaşma tasarısı sunmuştur. 18/5/1973 tarihli kararında.
Bir grup çocuğu iterek. vazgeçilmez temel hak ve hürriyetlere sahip olduğunu belirtirken. devredilmez. bunun haklı nedeni de gösterilemez. bu tür ilişkilerin sonucu doğan çocuğu. gerçekçi bir yaklaşım olamaz.B) İtiraz Konusu Hükümlerin Anayasa Yönünden İncelenmesi : . Çocuk bu tür ilişkilerin etkeni değil ancak ürünüdür. Benzer bir konuda Anayasa Mahkemesince verilmiş bulunan 21/5/1981 günlü kararda da açıklandığı üzere “Ana rahmine düştüğü sırada babası annesinden başka biriyle evli olan çocukla. Meşru evlilikleri teşrik ya da gayrı meşru çocuğun babasının tam olarak tespit edilmesindeki güçlük. sahih ve sahih olmayan nesepli çocukların eşit hukuksal duruma sahip olmaları ilke olarak benimsendiği” belirtilmektedir. Medeni Kanunumuzda gerekli değişikliklerin yapılması gerektiği görüşü genelde paylaşılmaktadır. birine: çocuğu babaya karşı nesepsiz duruma düşürürken. tanıma veya babalığa hüküm ile babasına nesep bağı ile bağlanamamış olan ve bunda bir kusuru bulunmayan çocuğun. mirastan yarım pay almalarını haklı bir nedene dayandırmak mümkün değildir. bir babanın nesebi sahih çocuğu ile birlikte mirasçı olan nesebi sahih olmayan çocuğunun yarım miras payı alacağını öngörmekte olup. maddesi yönünden inceleme : Anayasa'nın temel hak ve hürriyetlerin nitelikleri başlıklı 12. Aile birliğinin korunması savı konuyla doğrudan ilgili olmaması dolayısıyla haklı bir neden olarak ileri sürülemez. maddesi yönünden inceleme : Mahkeme itirazında. 2 . Gerçekten Medeni Kanunun 443. sahih nesepli çocukla birleşmesi halinde. eşitlik ilkesine aykırı olduğunu öne sürmüştür. ikinci fıkrasında bu temel hak 67 . bu durum evlilik dışı çocuğun evlilik içinde doğmuş çocuğa göre mirastan daha az yararlandığını ortaya koymaktadır. Açıklanan nedenlerle itiraz konusu hüküm Anayasa'nın kişilerin arasında haklı bir nedene dayanmadan ayırım yapılmasını yasaklayan 10. ikincisine babasına sahih olmayan nesep bağı ile bağlanma olanağı tanınması eşitlik ilkesiyle bağdaşmayacağı gibi. babası evli olmayan çocuk arasında yapay bir ayırıra yaparak. maddesine aykırı görülmüştür. dokunulmaz. maddesi birinci fıkrası herkesin kişiliğine bağlı. tabii babasına mirasçı olamamasını ve nesebi sahih çocuk tam miras payı alırken nesebi sahih olmayan çocuğun yarım pay almasını. babalan yönünden. maddesinin ikinci fıkrası. Öte yandan öğretide evlilik içi ve evlilik dışı çocuk ayrımının ortadan kaldırılması. horlayarak. bu duruma zemin hazırlayan normal olmayan kadın . bu tür bir ayırım için haklı neden sayılamaz. toplum dışına iterek ve kimi haklardan yoksun kılarak cezalandırmak değil. Nitekim Birleşmiş Milletler Örgütü Ekonomik ve Sosyal Kurulu'nun 18/5/1973 günlü kararında. Toplum yaşamında önemli olan.erkek ilişkilerinin varolması ve sürmesidir. onu ortaya çıkaran anormal ve toplumun değer yargıları açısından da ahlâklı davranış sayılmayan ilişkileri yok etmektir. farklılıkların giderilmesi yolunda. onları kimi temel haklardan yoksun bırakarak aile birliğinin korunacağını düşünmek. bu sosyal olguya. Anaları bakımından tam miras payı alan bu kişilerin.Anayasanın 12. Çünkü aile birliğini tehlikeye atan ve huzursuzluk yaratan bu tür çocuklara kimi temel hakların tanınması değil.Anayasa'nın 10.
maddesinin ikinci fıkrası uyarınca. Medeni Kanunun itiraza konu 443.Anayasa'nın 35. Evlilik dışı ilişkilerden doğan çocuklar hakkında farklı uygulama getirilmesi ile de genel ahlâkın korunması sağlanmış olamaz. Anayasa'nın 35. Esasen itirazın dayanakları arasında bulunan ve Anayasa'nın miras hakkını belirleyen 35. miras konusunda nesebi sahih olan bir çocuğa veya bunun füruuna isabet edebilecek miktarın yansını alırlar. mülkiyet hakkının bir devamıdır. maddesi açısından inceleme yapılırken ayrıca tartışılacaktır. Anayasanın 13. Bunun evlilik içinde doğan çocuklara daha fazla değer verilmesinin sonucu olduğu ve evlenme kurumunun üstün tutulması ilkesinden meydana geldiği ileri sürülebilir ise de. Bu nedenle mülkiyet ve miras aynı maddede artarda düzenlenerek anayasal güvence altına alınmıştır. ayrıca “kamu yararı dışında Anayasa'nın 13. 68 . maddesinin gerekçesinde. kanunla sınırlanabileceği kuralını koymuştur. Gerçekten bu farklı uygulamanın evlilik dışı birleşmeleri önlemediği de Medeni Kanunun kabulünden bu yana çıkarılan nesebin idari yoldan düzeltilmesini sağlayan af kanunları ve evlenme akdine dayanmayan birleşmelerin sayısından anlaşılmaktadır. bu nedenler ayırım yaratılmasına dayanak olamaz. özel bir şeklidir. ailesine ve diğer kişilere karşı ödev ve sorumluluklarını da ihtiva” edeceğini hükme bağlamıştır. Miras hakkının ağır vergilendirme yolu ile muhtevasız hale getirilmesi. nesebi sahih olmayan çocuklar veya onların füruu (altsoyu). itiraz konusu maddede yer alan ve iptali istenilen düzenlemenin Anayasa'nın bu maddesi ile doğrudan bir ilgisi yoktur. Esasen uygulamada sınırlama değil hakkın tümünün ortadan kalkması söz konusu olmaktadır. babalarının nesebi sahih olan çocukları ile birlikte bulunurlarsa. itiraz -konusu kuralın kamu yararı amacı gütmeden bu hakkı sınırladığını” ileri sürmüştür.ve hürriyetlerin “kişinin topluma. Miras hakkı. babalığına hükmedilmiş olanlarla. Evlilik dışında doğmuş çocuklardan. maddesi yönünden inceleme : İtiraz yoluna başvuran mahkeme “miras hakkının ancak kamu yaran amacı ile sınırlanabileceğini. ancak bir kısım çocukların yaran amaçlanmış bulunmaktadır. bu hak ve hürriyetlerin kişinin topluma. Anayasa'nın 35. ailesine ve diğer kişilere karşı olan ödev ve sorumluluklarından ayrı düşünülemeyeceğini de vurgulamıştır. miras hakkının ortadan kaldırılması önlenmek istenmiştir. maddesinde sayılan sınırlama sebeplerinden hiçbiri farklı hüküm getirmeyi haklı göstermez. maddesi. diğer temel haklar gibi ve onlar derecesinde düzenlenmiş ve Anayasa güvencesine bağlanmıştır. yalnızca tabii babalık bağı mahkemelerce tespit edilmiş bulunan çocuklar arasında ikinci gruptakiler aleyhine bir sınırlama getirilmesinde kamu yararı aracı güdüldüğünü söylemek mümkün olmayıp. Buna göre mirasın ikili birli paylaşımı kuralı ile de kamu yararı amacından ziyade evlilik içinde doğan çocuklara bir üstünlük sağlama amacına yöneldiği ortadadır. herkesin miras hakkına sahip olduğunu belirttikten sonra. bu hakkın ancak kamu yararı amacıyla. “Maddede mülkiyet ve miras hakları. 3 . Maddenin bu tarz düzenlenmesinin de açıkça gösterdiği gibi Anayasa koyucu kişiyi temel hak ve hürriyetlerle donatırken.” denilmiş. maddesinde yazılı sebeplerle de sınırlama yapılmasının mümkün olduğu” belirtilmiştir.
esasen (eşitlik ilkesi)nden de çıkarılabilir. İsviçre Medeni Yasası'ndan çıkarılmıştır. yalnızca çocuğu değil. kuşkusuz. bütün evlilik dışı çocukların durumunu kapsayacak niteliktedir. Ananın bu sıfatla korunması esasen mevzuatta yer almıştır. Bugün ise bu metin.” Bu suretle. 4 . Karar gerekçesinde. çocukla birlikte aileyi de korumak suretiyle toplumda aile ile aile dışında yer alan ana ve çocuğun çıkarları arasında adil bir denge kurmak istemektedir. ailenin ve çocuğun korunmasını buyuran Anayasa’nın bu tür sonuçlar doğuran bir yasa kuralı ile uyum içinde olduğunun söylenemeyeceği. refahı ve huzurunu sağlama ödevini de yüklemekte” olduğu açıklanarak aşağıdaki görüşlere yer verilmiştir : “Ailenin korunması yanında. Medeni Kanunun düzenlemesine göre evlilik dışı çocuğun durumu genellikle evlilik içi çocuğa göre elverişsizdir. Evlilik dışı çocuklar toplumda babasız çocuk damgası taşıdıklarından horlanmaları.. Anayasa Mahkemesinin 21/5/1981 günlü kararının gerekçesinde bu konu ile ilgili olarak. anılan kararda yer alan aşağıdaki gerekçe. Nitekim. Bu sonuç. İsviçre yasa koyucusu. aşağılanmaları. Gerçekten maddenin gerekçesinde: “. genel olarak ifade edilmekle yetinilmiş ve evlilik içi ve dışı çocuklar arasında ayırım gözetilmemesi esası benimsenmiştir.Anayasa'nın 41. Konuyu bu yönden de ele almak ve itiraz konusu kuralın iptal edilmesi halinde ailenin bundan zarar görüp görmeyeceğini de tartışmak gerekmektedir. Çocuğun korunması. Bu nedenle geriye kalan tek 69 . “Anayasamız.Bu suretle itiraz konusu kuralın evlilik dışında doğan çocukların miras haklarında ayırma ve kısıntıya neden olduğu ortaya çıktığından açıklanan nedenlerle anılan hüküm Anayasanın 35. aileyi korumaktan vazgeçememiştir. Ayrıca konu ile benzerliği nedeniyle. babalarına karşı nafaka isteminden başka bir hak ileri sürememeleri ve babalarının mirasçıları olamamaları nedenleriyle ekonomik bakımdan güçsüz bırakılarak toplum dışına itilmektedirler. Özellikle. ananın ve çocuğun da korunması hükme bağlanmıştır. bu durumun bireyin insan olmaktan doğan kişiliğini özgürce geliştirme temel hakkıyla bağdaşmayacağı ve Anayasa ile uyumlu bulmadığından yasa koyucunun af yasaları çıkarılması yoluyla Medeni Yasanın koyduğu bir yasağı askıya alma gereğini duyduğu vurgulanmıştır. aile hukuku ile ilgili konularda batılı toplumların insan haklarına ilişkin birçok temel metinde yer verdikleri -ailenin korunması.. Medeni Yasanın itiraz konusu kuralının İsviçre Medeni Kanunu'nda yer alışına gerekçe olarak meşru ailenin korunması gösterilmiştir. maddesi yönünden inceleme : Ailenin korunması esaslarını düzenleyen bu maddenin ikinci fıkrasında özellikle ana ve çocukları korama görevinin de Devlete ait bir ödev olduğu belirtilmiştir. maddesine aykırı düşmektedir. Anayasa ailenin yanı sıra aile dışındaki ananın ve çocukların da korunmasını Devlete bir ödev olarak yüklemiş bulunmaktadır. kanun koyucuya aileyi milletin temeli olarak koruma.ilkesinden vazgeçmeleri olası değildir.
mirasçısı olamayacağını bilen kişi hiç bir sorumluluk duymaksızın bu tür bir ilişkiye girebilir.. serbest birleşmeleri bir ölçüde önlediği savunulabilir. sahih olmayan nesepli çocuğun velayetinin ana ve babaya verilmesi yargı kararı ile olmakta. bunun serbest birleşmeleri artırmaya yönelik bir yanı yoktur. . Çünkü evlilik dışı bir ilişkide doğacak çocuğun soyadını taşımayacağını. doğacak çocuğun mali. İsviçre Medeni Yasasına Kilise hukukunun etkisiyle girdiğine işaret edilerek. Bu kişinin. sosyal ve hukuksal sorumluluğunu taşıyacağını bilmesi kendisini daha dikkatli davranmaya itebilir. b) Serbest birleşmeleri önlemek veya azaltmak. Yukarda açıklanan gerekçede de.. 70 . hatta. Öğretide. Çünkü aile sarsıntı geçirecekse bunun nedeni. Zina ürünü çocukların babalarına yasal olarak bağlanmalarının aile kurumu zararına serbest birleşmeleri artıracağı düşüncesinde de isabet bulunmamaktadır. Öte yandan çocukla baba arasında hukuksal bir nesep bağı kurulması çocuğun kendiliğinden babanın ailesine dahil olması sonucunu da doğurmaz.olasılık.... 298. itiraz konusu kuralın alındığı hükmün.. Evlilik dışı çocukların babalarına sahih ya da hiç değilse sahih olmayan nesep bağı ile bağlanabilmesine izin verilmesi. maddesinde yer almış çocukların korunması ilkesine aykırı olduğu etraflı bir biçimde açıklanmış bulunmaktadır. Amaçlarıyla bu yasaklamanın getirildiği ancak. hakim gerekli görürse velayeti ne anaya ve ne de babaya vermeyerek çocuğa bir vasi tayin edebilmektedir... maddesine göre. babanın eşinden başka bir kadınla ilişkiden bir çocuğun doğmuş olmasıdır. genel olarak evlilik dışı çocuklar ile evlilik içi çocukların durumları arasındaki farklılıkları içeren Medeni Kanun hükümlerinin. bu kuralın ailenin korunması ile doğrudan ilişkili olduğu yönündeki görüşlerini değiştirmeleridir. Çocuğun velayetinin babaya verilmesinin onun aile birliğini önemli ölçüde sarsacağı yolunda ciddi belirtiler bulunması durumunda mahkemenin bunu dikkate alarak karar vereceği doğaldır.. baba yargı kararı ile saptanmaktadır. Anayasa'nın 41. evli olmayan 'kadınların. itiraz konusu kuralın evlilik dışı ilişkileri engellediği ve bu kuralın bulunmaması halinde bu tür ilişkilerin artacağı yolundaki savlar ve öne sürülen görüşler dayanıksız kaldığı gibi kendi içinde de tutarsızdır. bu hükmün ailenin korunmasıyla bir ilgisi bulunmadığı belirtilmektedir. çocuğu ile birlikte veya çocuk vasıtasıyla evli bir erkeğin yuvasına karışıp aile düzenini yıkmasını önlemek. Bu düşüncelerden ilki yüzeysel bir görüşü yansıtmaktadır.” denilmiştir. Çocuğun babaya sahih veya sahih olmayan nesep bağı ile bağlanması aileyi fazla etkilemeyecektir. a) Aile kurumunun etkinliğini ve otoritesini korumak.. hiç kusuru olmadığı halde toplumda çok kötü duruma düşürülen çocuğun korunması ile ilgili bir önlem olup. maddenin son tümcesine göre. Medeni Yasanın 312. Tersine. Medeni Yasaya göre. zina ürünü çocukların açtığı mali sonuçlu babalık davasında da.
35.443. baba cihetinden mirasçı olabilmeleri. maddesinin birinci fıkrasının ikinci cümlesi ile aynı maddenin ikinci fıkrası Anayasa'ya açık bir aykırılık oluşturmaktadır. l .” hükmünün. babalarının kendilerini tanımış veya babalıklarına hüküm sudur etmiş bulunmasına mütevakkıftır. bunlar da baba yönünden Medeni Kanunun 290. 11/9/1987 gününde karar verildi. ana tarafından nesebi sahih hısımlar gibi mirasçı olmaları durumu devam edecek.Aynı maddesinin ikinci fıkrasının Anayasa'ya aykırı olduğuna ve iptaline karşıoylarıyla ve oyçokluğuyla. maddesinin.Böylece. Bu nedenle anne ve babasından tamamen ayrı düşünülemez. Bu hükümlerin iptal edilmeleriyle de ortaya çıkan duruma göre. 71 . maddelerine aykırılığı nedeniyle iptali gerekir. VI . ve 41. 17/2/1926 günlü. Anayasa'nın 10. a) Birinci fıkrasının ikinci cümlesini oluşturan. 2 . maddesinin ilk fıkrasının ikinci cümlesinin Anayasa'ya aykırı olduğuna ve iptaline karşıoylarıyla ve oyçokluğuyla. b) Aynı maddenin “Baba tarafından nesebi sahih olmayan bir çocuk yahut füruu. maddesinin birinci fıkrası uyarınca nesebi sahih olmayan hısımların. babasının nesebi sahih füruları ile içtima ederse nesebi sahih bir çocuğa veya ferilerine isabet eden hissenin yansını alırlar. Medeni Kanunun 443. sağ doğmak şartıyla ana rahmine düştüğü andan itibaren medeni haklardan istifade eder” ve ayrı bir kişi sayılırsa da onun en yakın kan hısımı olan anne ve babası ile biyolojik ve psikolojik kopmaz bağları vardır.. “Bunların. toplumun en güçsüz kesimini oluşturan çocukların korunması yönünden de olaya bakıldığında babasının kimliği kesin olarak belirlenmiş olan evlilik dışı çocukla.” biçimindeki ikinci fıkrası hükmü de. Anayasanın 10. Verilecek Kararın Belirlenmesi : Yukarıda ayrıntılarıyla incelenen duruma ve açıklanan gerekçelere göre. maddesine göre tahakkuk eden babalarına mirasçı olabileceklerdir. Karşıoy Yazısı Esas Sayısı : 1987/1 Karar Sayısı : 1987/18 “Çocuk. 743 sayılı Medeni Kanunun 443.. babalığına bütün neticeleri ile hükmedilmiş evlilik dışı çocuk arasında bir ayrım yapılması ve bunların tümünün birlikte mirasçı olduklarında nesebi sahih olan çocuğa göre mirastan hiç pay almamalarını ya da yarım pay almalarını öngören Medeni Kanunun 443.Sonuç : 17 Şubat 1926 günlü. maddelerindeki kurallara aykırı olduğundan iptal edilmelidir. 743 sayılı Türk Kanunu Medenisi'nin. 35. ve 41.
Anayasa “aile Türk toplumunun temelidir” demektedir. Atatürk Devrimlerinin başında gelen bir ilkeye göre de aile bir erkekle bir kadının evlenmesinden ve onların çocuklarından oluşur. Bunun ise ahlâka ve Atatürk Devrimlerine aykırılığı ortadadır. Bu çeşit birleşmelerden doğan çocukların nüfusa tescili hakkındaki af yasaları da zina mahsulü çocukların yeterli derecede azalmasını önlemektedir. Anayasa. taaddüdü zevcat sistemini halâ sürdürmek isteyenlerin bulunmasından ileri gelmektedir. anne ve babasına bu temel ilke çatısından bakmak gereklidir. Çocuğa. Bu hükme rağmen şimdiye kadar evli erkeklerin zina mahsulü çocukları yeterli derecede azalmamışsa bu. nesebi sahih bir çocuğa veya fürularına isabet eden hissenin yansım alırlar” biçimindeki kural da Atatürk Devrimlerinin. her şeye rağmen Atatürk Devrimlerinin başında gelen tek erkekle tek kadın evliliğinin. bu evlilikten oluşan ailenin korunmasını. Her insan gibi evli bir erkek ve onunla “zina”da bulunan kadın da doğacak çocuklarının hal ve geleceklerini düşünürler. babalığa hükmedilemeyeceği. çoğunluk tarafından iptal edilen hükmü zinayı ve zina mahsulü çocukların çoğalmasını önleyen önemli bir hükümdü. Medeni Kanunun. aileden bağımsız değerlendirmek yanlış olur. Anayasamızın 10. ana tarafından nesebi sahih hısımlar gibi mirasçılık hakkını haizdir. Ancak. babalığın kabul edilemeyeceği inancı ve bilinci kesin olarak yerleşirse bu çocukların sayısı hayli azalacaktır. babalarının kendilerini tanımış veya babalıklarına hüküm sudur etmiş bulunmasına mütevakkıftır. Aksi takdirde birden fazla evlilik (zina) ve bundan doğan çocuk sayısı rahatlıkla artacaktır. Bunların. Evli bir erkek hakkında onun zinasından doğan çocuk için. babasının nesebi sahih fürularıyla içtima ederse. maddesinde belirtilen temel hak ve hürriyetlerden mahrum olmadıktan gibi. anne ve babalarından ayrı. Asırlardan beri bir erkekle bir “kadının evlenmesini özümsemiş. yerleştirilmesini. yaşatılmasını Anayasa ve onun “Başlangıç” hükümleri zorunlu kılmaktadır. 41. dolayısıyla Anayasa’nın benimsediği aileyi korumaktadır. baba cihetinden mirasçı olabilmeleri. Babası belli olmayan çocukların bugünkü hukuki durumu. maddesinde öngörülen eşitlik ilkesine aykırı bulunmadığı ve bunlar Anayasanın 12. içine sindirmiş bulunan bir İsviçre topluluğu bile son senelere kadar yasalarında böyle bir hükmün yer almasına gerek duymuşken ancak Atatürk Devrimleriyle taaddüdü zevcat sisteminden ayrılmaya çalışan bir toplum için böyle bir hükmün ve ilkenin zorunluluğu açıktır. 41 inci maddesiyle böyle bir ailenin korunmasını emretmektedir Medeni Kanunun 443 üncü maddesindeki : “Nesebi sahih olmayan kısımlar.Diğer canlıların bile yavrularına bağlılıkları herkesçe bilinirken insanların çocuklarını. Baba tarafından nesebi sahih olmayan bir çocuk yahut füruu. 72 . maddesinin ikinci fıkrasında belirtilen Devlet ve diğer kamu tüzelkişilerinin koruma tedbirlerinin dışında da değildirler.
gelecek endişesini ortadan kaldıracağından bu gibi çocukların sayısını artıracak ve bunun yaratacağı ciddi sorunlar yanında. 73 . her temel hak gibi miras hakkı da mutlak olmayıp özel olarak Anayasa'nın 35. Anayasa'ya göre herkes. nesebi sahih bir çocuğa veya ferilerine isabet eden hissenin yarışımı alırlar” biçimindeki Medeni Kanun'un 443. yukarıda değinildiği üzere. varlığına ve korunmasına bu kadar önem verilen “Aile”lerin sarsılmasına da yol açmış olacaktır. aksine eşitsizliğe. maddelerinde belirlenen koşulların varlığında sınırlanabilecektir. nesebi sahih bir çocuğa veya fürularına isabet eden hissenin yarısını alırlar” biçimindeki son fıkrası hükmü. ölen eşinden kocasına kalan miras olması halinde duyulan huzursuzluk daha da artacaktır. özellikle paylaşılacak mirasın. Medeni Kanun'un 443. bunlara hiçbir katkısı bulunmayan nesebi sahih olmayan çocuklara da eşit olarak paylaştırılması.Diğer taraftan. korunması amacına yönelik tedbirlerin en önemlisidir. toplumu rahatsız edecek. Özetle. Bu sosyal sakınca yanında. Bu nedenlerle çoğunluk kararına karşıyız. nesebi sahih olmayan çocukların miras haklan açısından kamu yaran gibi düşüncelerle bir sınırlama getirmiş bulunmaktadır. Bu hüküm. Ne var ki. Medeni Kanun'un 292. maddesinde. İşte böyle haklı nedenlere dayalı bir sınırlama getirilmiş olduğu içindir ki burada bir eşitsizlikten söz edilemeyecektir. 35. babasının nesebi sahih fürularıyla içtima ederse. ve müteakip maddelerindeki mani hükümler sebebiyle babalan tarafından tanınmayan veya babalığa hüküm alınamayan “Nesebi sahih olmayan hısımların baba cihetinden mirasçı olamamalarında” ve “Nesebi sahih olmayan bir çocuk yahut füruu. hatta haksızlığa sebebiyet verilmiş olunacaktır. sözde eşitlik sağlanmak istenirken. bu arada nesebi sahih olmayan çocuklar da elbet miras hakkına sahiptir. ana. Anayasa'nın 10. maddelerine aykırılık yoktur. maddesinin “Baba tarafından nesebi sahih olmayan bir çocuk yahut füruu babasının nesebi sahih fürularıyla içtima ederse. sahih nesepli çocuklarla eşit miras payı almasının kabulü. Nesebi sahih olmayan çocukların. Böylece. genel olarak da 13. Medeni Kanun'un dava konusu edilen 443. ve 41.. sosyal ve ekonomik gerçekler göz önünde tutularak düzenlenmiş bir hükümdür. baba ve çocuklardan oluşan ve Türk toplumunun temeli sayılan “Aile” nin. maddesi son fıkrası hükmü de.. “Aile” bireylerinin gayret ve katkılarıyla meydana getirilen mal varlığının. İşte.. 12.
bağlantı nedeniyle iptalini gerektirmemektedir. bu durumda herhangi bir aykırılık söz konusu olmadığından ikinci fıkranın iptalini öngören çoğunluk görüşüne karşıyım. düzgün soybağlı (nesebi sahih) çocuklar gibi mirastan tam pay alma yolu açılmıştır. tanımayla ya da babalık davalarıyla kanıtlanacaktır. maddesinin birinci fıkrasının ikinci tümcesinin iptali. Aile düzeni. ikinci fıkranın iptali. asliye hukuk mahkemesinde açılmış veya açılacak nesep davasının sonucuna bağlı olduğundan. evvelemirde davacıdan böyle bir karar istenmesi ve kendi baktığı dava için onu bekletici sorun yapması gerekirdi. davadaki istemi aştığı gibi boşluk oluşturmuştur. Yasanın soybağına ilişkin kuralları yürürlüktedir. o kuralın davada uygulanması koşuluna bağlıdır. birinci fıkrada ana ve baba yönünden. hem de hiç soybağı olmayanlar düzgün olmayan soybağlıları da aşarak düzgün soybağlılar gibi tam paya kavuşmuşlardır. maddesine göre. yasak ilişkiler. Doğal babalık (tabii babalık) davası da bu kapsamdadır. maddelerine göre. Davacı. ve 2949 sayılı Yasa'nın 28. düzgün olmayan soybağı (sahih olmayan nesep) düzeyini aşarak. soybağsızlığın (nesepsizliğin) tam tersi olduğundan eşit biçimde miras payı almaları yeni bir eşitsizlik doğurmuştur. mahkemelerin bir yasa kuralı hakkında Anayasa Mahkemesine başvurma yetkileri. kuşkusuz. hak duygusu bakımından sakıncalar taşıyan bu sonuç gözetilerek yeni düzenleme için yasa koyucuya süre verilmesi idi. o babanın çocuğu olmaya bağlı tutulmuş. ikinci fıkranın iptaliyle sağlıksız. geçerli olmayan. varlığını ve etkisini sürdürmektedir. Maddenin düzeni. zira. Hiç soybağı yokken ve soybağı durumunda bir değişiklik olmadan. başka bir ilgi-ilişki gereksiz görülmüştür.Karşıoy Gerekçesi Esas Sayısı : 1987/1 Karar Sayısı : 1987/18 Türk Devrimi'nin hukuksal ve toplumsal alanlardaki etkinliğini yansıtan anıtsal yapılı Medeni Yasa'nın çağdaş niteliğiyle bağdaşmayan 443. soybağı ilişkisi yokken (nesepsiz iken) mirasçı sayılıp yararlanmayı istemişken. Karşıoy Yazısı Esas Sayısı : 1987/1 Karar Sayısı : 1987/18 Anayasa'nın 152. ikinci fıkrada miras payı oranının belirlendiğini göstermektedir. Medeni Kanunun 443. Baba yönünden mirasçılık sıfatının kazanılması. Babanın çocuğu olmak durumu. mirasçılık sıfatının. Düzgün soybağlılık. geçersiz durumlar. Aynı durumda olanlar için ayrı düzenleme aykırı olur. Bu olayda. daha açık bir anlatımla soybağsızlık (nesepsizlik) durumu sürerken mirasçı olabiliyorsa en çok düzgün olmayan soybağlılar (gayri sahih nesepliler) gibi 1/2 oranında pay almalı ya da payın oranını yasa koyucunun belirlemesi sağlanmalı idi. Karar ile hem düzgün olmayan soybağlıların miras payı düzgün soybağlıların miras payına eşit kılınmış. Birinci fıkra bu hususu dışladığı için iptal edilmekle soy-bağı (nesep) ilişkisi kurma olanağım vermemektedir. sözü edilen maddenin ikinci fıkrasının da. nesebi sahih olmayan kimselere sulh hukuk mahkemesince verilecek mirasçılık belgesi. mahkemelerin görevini tayin 74 .
madde. itiraz yoluna başvuran mahkemenin mirasçılık belgesi vesilesiyle de olsa.. evlilik olsun olmasın anaya karşı doğum. evlilik dışı çocukların miras hakkını düzenlerken. nesep bağının kaynağını. maddenin birinci fıkrasındaki “.eden yasa hükümlerinin yargılama usulüne ve amme intizamına taalluk etmesi hasebiyle aksi yönde bir sarahat ihtiva etmedikçe. Nitekim. soydanlığı düzgün öteki altsoy ile birlikte ve eşit şekilde mirasçı olabilme olanağına kavuşturmuştur. Babalık davasının iki çeşit olması.. davalının iddiayı ve karineyi çürütebilme hakkı ispat araçları ortak noktalardır. diğeri de nesep bağı kuran ve bu suretle kişisel sonuçlar doğuran babalık davasıdır. davacı ve davalı sıfatlan. Bu itibarla. Daha açık anlatımı ile ana yönünden doğal nesep ilişkisini miras açısından yeterli gördüğü halde baba yönünden nesep ilişkisini tanıma ya da kişisel sonuçlarıyla babalığa hükümde aramaktadır. evlilik ilişkisine. davada ispat yükü. maddede yapılan değişiklikle. ister kişisel sonuçlarıyla babalık davası ile isterse parasal sonuçlarıyla babalık davası ile nesep bağı kurulmuş olsun. veraset ilamında tutunulacak belgeleri gösteren bir usul hükmü olup. evlilik dışı çocukların babaya karşı aynı statüye sahip olabilmeleri için her şeyden önce bu ikiliğin ortadan kaldırılması gerekir. bir kural da yoktur. Medeni Kanunun ön tasarısında 290.davaya görevli olamayan mahkemece bakılamaz. sadece 443. birisi nesep bağı kurmayan sadece bazı parasal haklar doğuran babalık davası. Esasa gelince : Türk Medeni Kanunu’nun 443. maddede sayılan özel 75 . tanınmış veya soydanlığına karar verilmiş olan evlilik dışı çocukları. Yürürlükteki kanun mali ve şahsi hal sonuçlu olmak üzere iki tür babalık davası kabul ettiği halde. dava açma süresi. babaya karşı da tanıma veya babalıklarına hüküm verilmiş olması şartına bağlamıştır. Bu sebeple. çocuğun tanınması veya soydanlığına karar verilmesi durumlarında babasına ve onun hısımlarına karşı düzgün soydanlıklı çocuk durumunu alacakları belirtilmiş ve babalık hükmü “soydanlık kararı” olarak kabul etmekle. Bilindiği gibi Medeni Kanunumuz iki değişik babalık davasını öngörmüştür. veya babalıklarına hüküm sudur etmiş bulunmasına” ibaresi iptal edildiği takdirde çoğu kamu düzenine ilişkin aile kurumuna. nesebi sahih olmayan çocukların babalık şartlarını düzenleyen bir madde değildir. maddesinin getirdiği bir düzenleme değildir. Bu gibi çocukları mirastan yoksun kılan babalık davasında tabii babalık ispat edildiği halde 310. maddesi. evlilik içi çocukları koruma amacına yönelik denkleştirici düzen tamamen alt üst olacak ve ailenin kaderini babalığı iddia edilen kimsenin ölümünden sonra verilecek mirasçılık belgesi tayin edecektir. 443. asliye hukuk mahkemesinin görev alanına giren bir konuyu çözüme bağlaması mümkün olamayacağından davada uygulayacağı.. Medeni Kanunun dava konusu 443. Bu davaların tümünde. Bu itibarla. tasanda babalık davası bütün hallerde çocukla babası arasındaki soy bağını hedef almakta ve her üç halde de babaya nispet tayininin mahkeme kararı ile olacağı öngörülmektedir. Bu sebeple davanın öncelikle yetki yönünden reddi gerekir.
11. 12. maddesinin ikinci fıkrasını Anayasa'nın 10. sayfa 311 deki metne göre— şöyledir : 76 . maddenin uygulama alanı kendiliğinden genişleyebilir. Madde. maddelerine aykırı görerek Anayasanın değişik 151. Cilt 7.Olay : Mirasçılığın saptanması için açılarak Kuyucak Sulh Hukuk Mahkemesinin 1974/127 sayısını alan davanın 4/4/1974 günlü ilk duruşmasında nüfus memurluğundan gelen yazıyı inceleyen ve tanıkları dinleyen mahkeme mirasçılar arasında baba yönünden nesebi sahih olmayan bir çocuk bulunduğu ve Türk Kanunu Medenisinin "Sahih olmayan nesepte miras" kenar başlığını taşıyan 443. Bu maddede öngörülen soydanlık için babalık davasında yapılacak değişiklikle 443. I. maddesinin ikinci fıkrasının davada uygulanması gerektiği sonucuna varmış ve bu kuralı Anayasanın 10. Düstur.. —— • —— Anayasa Mahkemesi Kararı Resmi Gazete tarih/sayı Esas Sayısı Karar Sayısı Karar günü İtiraz yoluna başvuran :21. 743 sayılı Türk Kanunu Medenisinin 443. maddesi-Üçüncü Tertip. mevcut hali ile ve tek başına Anayasa ile konulan bir mecburiyeti bertaraf eden ve böyle bir mecburiyete uyulmasını önleyen nitelikte olmadığına göre. maddesi uyarınca Anayasa Mahkemesine başvurulmasına ve davanın geri bırakılmasına karar vermiştir. ve 36.. 743 sayılı Türk Kanunu Medenisinin ikinci fıkrasının Anayasaya aykırılığı ileri sürülen 443.İtiraz Konusu Yasa Kuralı : 17/2/1926 günlü..şartların bulunmaması nedeniyle babalığa karar verilmesini yasaklayan kuraldır. 11... 12. II. maddesine dayanarak Anayasa Mahkemesine başvurmuştur.1974/1974/14922 : 1974/10 : 1974/12 : 25/4/1974 : Kuyucak Sulh Hukuk Mahkemesi. Bu sebeple maddenin uygulama alanının genişletilmesi amacı ile iptalini kararlaştıran çoğunluk görüşüne karşıyım.6. İtirazın konusu : 17/2/1926 günlü. maddelerine aykırı gören mahkeme Anayasanın değişik 151. 36.. Anayasaya aykırı sayılamaz.
maddesi uyarınca 25/4/1974 gününde yapılan ilk inceleme toplantısında rapor. Mahkemenin itiraz konusu yasa kuralını bu davada uygulama durumunda bulunup bulunmadığı aşağıda tartışılacaktır. maddenin ikinci fıkrası ise cinsî münasebet zamanında evli olan davalının babalığına hükmedilemeyeceği kuralını getirmektedir. Kuyucak Sulh Hukuk Mahkemesinin 4/4/1974 günlü. nesebi sahih bir çocuğa veya ferilerine isabet eden hissenin yarısını alırlar. Bunların baba cihetinden mirasçı olabilmeleri. Bu davanın niteliği yukarıda "Olay" bölümünde açıklanmıştır. Kuyucak Nüfus Memurluğunun 4/3/1974 günlü yazısı ve duruşma tutanağı örnekleri. maddenin ikinci fıkrasının mahkemenin davada uygulayacağı kural olup olmadığını ortaya koyma bakımından önemi ve etkisi açıktır. Anayasaya uygunluk denetiminden geçirilmesi için Anayasa Mahkemesine getirebilme yetkisini kazanması. elinde görmekte olduğu bir davanın bulunmasından başka ayrıca Anayasa Mahkemesine getirdiği kanun kuralını o davada uygulama durumunda olmasına bağlıdır."Madde 443. Miras bırakanın çocuğu tanımasına veya babalığına hükmedilmesine yasal olanak bulunmayınca 443. Baba tarafından nesebi sahih olmayan bir çocuk yahut füruu babasının nesebi sahih fürularıyla içtima ederse. maddenin ikinci fıkrasının olayda uygulanması da düşünülemez. 1974/127 sayılı yazısına bağlı olarak gelen aynı gün ve sayılı gerekçeli karar ile dava dilekçesi. 443.1943 yılları arasında doğma beş çocuğu ve ayrıca 1935 yılında bir başka kadından doğmuş bir çocuğu kalmıştır. maddesi uyarınca yasal süresi içinde tanımaya itiraz edilmemiş olması 77 . Kanunî Medeninin 292." III. 310.Nesebi sahih olmayan hısımlar. başka kadından doğma çocuğun nüfus kütüğüne geçirilişi biçimini ve dayanaklarını araştırmaksızın Türk Kanunu Medenisinin 443. İtiraz yoluna başvuran mahkemenin saptadığı duruma göre miras bırakanın ölümü ile geriye eşi. Kuyucak Sulh Hukuk Mahkemesinin elinde bakmakta olduğu bir davanın bulunduğunda kuşku yoktur. Burada ancak babanın yasağa rağmen çocuğu tanımış ve ilgililerce Kanunu Maddenin 294.İnceleme : Anayasa Mahkemesi içtüzüğünün 15. maddenin birinci fıkrasına göre nesebi sahih olmayan çocuğun baba yönünden mirasçı olabilmesi başka bir deyimle aynı maddenin ikinci fıkrasının davada uygulanabilmesi için babanın çocuğu tanımış veya babalığına hükmedilmiş olması zorunludur. maddesi evli erkek ve kadınların zinasından doğan çocuğun tanınmasını yasaklamakta. eşinden 1926 . maddeleri kurallarına göre bir mahkemenin herhangi bir kanun kuralını. babalarının kendilerini tanımış veya babalıklarına hüküm sudur etmiş bulunmasına mütevakkıftır. maddesinin ikinci fıkrasının davada uygulanması gerektiği ve bu kuralın da Anayasaya aykırı olduğu görüşüne varmıştır. işin kapsamına giren kanun kuralları ve konuyu ilgilendiren öteki metinler okunduktan sonra önce mahkemenin itiraz yoluna başvurmaya yetkili bulunup bulunmadığı üzerinde durulmuştur. ana tarafından nesebi sahih hısımlar gibi mirasçılık hakkını haizdir. ve 22/4/1962 günlü. Anayasanın değişik 151. Başka kadından doğma çocuğun nüfus kütüğüne miras bırakanın oğlu olarak geçirilmesi biçiminin ve dayanaklarının itiraz konusu 443. 44 sayılı Kanunun 27. Mahkeme.
8/5/1945 gününde yürürlüğe giren 30/4/1945 günlü.Sonuç: Mahkemenin bakmakta olduğu davada itiraz konusu kuralı uygulama durumunda bulunduğu açıkça anlaşılamadığından Anayasanın değişik 151. maddenin ikinci fıkrasının davada uygulanması söz konusu olabilir. İtiraz Anayasanın değişik 151. reddedilmesi gerekir. maddesine uygun değildir. maddesine göre bu günden başlayarak beş yıl sonra yürürlükten kalkacak olan ve kapsadığı dönemi 4/10/1926 gününe dek götüren 29/3/1965 günlü. Aynı konuda çıkan kanunların sonuncusu 8/4/1965 gününde yürürlüğe girip 7.ve 9. maddesine uymayan itirazın reddine 25/4/1974 gününde oybirliğiyle karar verildi. Bu çeşit kanunların açtığı yoldan yararlanılarak usulünce bir işlem veya hüküm tesis edilmişse çocuk nesebi sahih olarak nüfus kütüğüne geçeceği için mahkeme genelde itiraz konusu kuralı uygulama durumunda olamayacaktır. Yukarıdan beri ayrıntılarıyla açıklandığı üzere mahkemenin bakmakta olduğu davada itiraz konusu kuralı uygulama durumunda bulunduğu açıkça anlaşılamamaktadır. 554 sayılı Yasadır. Bu yasa uyarınca evli bir erkekle evli olmayan bir kadının birleşip karı koca halinde yaşamalarından doğmuş çocukların Kanunun 5 .olasılığı akla gelebilir ve ancak böyle bir durum gerçekleşirse 443. maddelerindeki koşullara uyulup nesebi sahih olarak tescil edilmeleri olanağı vardır. IV. —— • —— 78 . 4727 sayılı (Tescil edilmeyen birleşmelerle bunlardan doğan çocukların tesciline ve gizli kalmış nüfus vakalarının cezasız olarak kaydına dair Kanun) kapsamına da girebilir görünmektedir. Öte yandan konu.
İtirazın konusu : Mahkemece. 4 Ekim 1926 da yürürlüğe giren 17/2/1926 günlü. nesebi sahih çocuklarla içtima etme halinde.6.Olay : Davacılar.Mahkemenin Anayasa'ya Aykırılık Görüşüne İlişkin Gerekçesi "l. Bu hak ancak kanunun belirttiği sebeplerle sonradan düşürülebilir. II.Anayasa Mahkemesi Kararı Resmi Gazete tarih/sayı Esas Sayısı Karar Sayısı Karar Günü İtiraz yoluna başvuran :16. 106 . I. ve 12. 2. Mahkeme. maddesinin ikinci bendi. maddesinin ikinci fıkrasının uygulanması ihtimalini gözönünde tutarak hükmü Anayasa'nın 11. 79 . 743 sayılı Türk Medenî Kanununun 443 üncü maddesinin ikinci fıkrası hükmünün. nesebi sahih olmayan çocuk veya fürua.1971/13890 : 1971/1 : 1971/12 : 2/2/1971 : Kuyucak Asliye Hukuk Mahkemesi. ve 12. ve 12. 334 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının 11. dâvada Medenî Kanunun 443. ölenin nikâhlı karısından olan çocuğu ile ikilibirli taksim edildiğini oysa kendilerinin 6625 ve 554 sayılı kanunlarla sahih nesepli olarak nüfusa tescil edildiklerini ileri sürerek önceki veraset ilâmının iptali ile çocuklar arasında eşit esasa dayanan miras haklarının saptanmasına ve verasetin böylece subutuna karar verilmesini istemişlerdir. maddelerine aykırı görmüş ve iptali için Anayasa Mahkemesine başvurulmasına karar vermiştir. Miras hakkı kişinin doğal ve temel haklarındandır.Medenî Kanunun 8 inci babında yazılı hükümler evlilik dışı çocukların hukukî durumlarına ilişkin olup ana bakımından nesebi sahih çocuklarla miras ve diğer konularda ayırım yapılmamıştır.75 sayılı veraset ilâmı uyarınca mirasın. vekillerince mahkemeye verilen 26/10/1970 günlü dâva dilekçesinde. maddelerinde yazılı temel hak ve eşitlik ilkelerine aykırıdır. onu tanıyan ya da babalığına hükmedilen babasından. daha önce alınan 2/4/1968 günlü. ölenin evlilik dışı çocukları olduklarını. maddelerinde yazılı temel hak ve hürriyetlere aykırı bulunduğu ileri sürülerek iptali istenmektedir. Anayasa'nın 11.743 sayılı Türk Medenî Kanununun. nesebi sahih çocuk veya ferie isabet eden miras payının yarısını alacağını hüküm altına alan 443.
Cezanın ona değil. 5. Anayasa'nın 12. ve 12.babaya verilmesi hukuka uygundur. Meşru olmayan birleşmelerde çocuk bu eylemin ortağı değil ürünüdür. ana tarafından nesebi sahih hısımlar gibi mirasçılık hakkını haizdir. Kanun koyucu tarafından af niteliğinde sık sık evlilik dışı çocukların nesebi sahih olarak nüfusa yazılmalarını sağlayan kanunlar çıkarılmakta ve onlara evlilik içi çocuklarla aynı seviyede miras verileceği hükmü vazedilmektedir. kişinin topluma ve ailesine girmeden.Herkesin. baba cihetinden mirasçı olabilmeleri. sebepler ile dahi olsa dokunulamayacağı Anayasa'nın 11. bu kanunların çıkarılmadığı ya da yürürlükten kalktığı zamanda dünyaya gelen çocuklar arasında. ceza niteliğindedir..Ana ve babanın meşru olmayan birleşmelerinde herhangi bir rolü veya kusuru bulunmayan bu tür çocuklara. babalarının kendilerini tanımış veya babalıklarına hüküm sudur etmiş bulunmasına mütevakkıftır. 3. kanun önünde eşit olduğu. Bunların. bu kişiyi nesebi sahih çocuklar yanında. diğer çocukları da kardeşi olarak bilinip nüfusa kayıtlanmaktadır. Bu boşluğu gidermek için olsa gerek ki. 6625 sayılı Kanunlar gibi" Böyle kanunların kapsamı içinde nüfusa tescil edilerek nesebi gayri sahih çocuklarla. iki yerine bir miras vermek. Yukarıda yazılı nedenlerle. maddelerine aykırı görüldüğünden. Kaldı ki. Bunun zıddını düşünmek insan hak ve duyguları ile telif edilemez. adetâ yarım adam gözü ile bakıp. 4. temel haklardan olan miras hakkının önceden kısıtlanması demek olur. maddesinin meşru olmayan birleşmeleri önlemek. hiç bir ayırım yapılmadan. Ceza suç işleyene verilir. hiç bîr kimseye veya zümreye imtiyaz tanınamayacağı." III. Medenî Kanunun 443 üncü maddesinin ikinci fıkrası. maddesinde açıklanmıştır. miras yönünden farklılık doğacaktır ki bu da eşitlik ilkesine zıddır. ahlâkın bozulmamasını sağlamak amacı ile sevkedilmiş olduğu açıktır: Ancak. kişinin temel hakkının özüne. onun dünyaya gelmesine sebep olan erkek hukuken babası. iptalinin ve evlilik dışı birleşmelere engel olmak için hukukî ve cezaî başka müeyyideler getirecek yeni kanunlar çıkarılmasının uygun olacağı düşüncesindeyiz. kamu düzeni vs.Yasa Hükümleri : 1. Ne suretle olursa olsun dünyaya gelen kişinin kanun hükmü ile peşinen hakkını almak veya azaltmak. Anayasa'nın 11. 80 .Medenî Kanunun 443/2.Bu hüküm. daha az miras verilmesi. eşitlikle bağdaşamaz. ona. ana . bir bakıma.. genel ahlâk. maddesinin ikinci bendinde belirtilmiştir. "554. İtiraz konusu hüküm : 743 sayılı Türk Kanunu Medenisinin itiraz konusu hükmü kapsayan 443. maddesi şöyledir : "Nesebi sahih olmayan hısımlar.
nesebi sahih bir çocuğa veya ferilerine isabet eden hissenin yarısını alırlar. 2. babasının nesebi sahih fürulariyle içtima ederse. kamu düzeni sosyal adalet ve millî güvenlik gibi sebeplerle de olsa bir hakkın ve hürriyetin özüne dokunamaz. dâvanın çözülebilmesi için uygulanması gerekli değilse. yetkisizliği yönünden reddi gerekecektir.Baba tarafından nesebi sahih olmayan bir çocuk yahut füruu. kamu yararı. 81 . dosyada örnekleri bulunan dâva dilekçesi ve nüfus kayıtlan ve konu ile ilgili 6652 ve 554 sayılı Kanun hükümlerini incelemek zorunluluğu ortaya çıkmıştır. işin bu bakımdan incelenmesi için. ırk. Anayasanın sözüne ve ruhuna uygun olarak ancak kanunla sınırlanabilir. Anayasa'nın 151. Mirasçı olarak. maddesi : "Madde 11. ve Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri hakkındaki 22/4/1962 günlü. maddesinin birinci bendinde daha açık bir biçimde belirtilmiştir. Hiçbir kişiye." Anayasanın 12. kanun önünde eşittir. dâvanın çözülebilmesi için uygulanması gerekli olmalıdır. Sahife : 311. siyasî düşünce felsefî inanç.Temel hak ve hürriyetler. Anayasa Mahkemesine gönderilmesine karar verebileceği hükme bağlanmıştır.İlk İnceleme : Anayasa Mahkemesi içtüzüğünün 15. maddesinde. 44 sayılı Kanunun 27. Anayasa Mahkemesince işin esasına geçilmeden. aileye. nikâhlı eşi ile bu eşinden olma kızı ve evlilik dışı birleşmeden olan davacılar kalmışlardır. Bu konuda bir sonuca varılabilmek üzere. Cilt 7. Kanun." (Üçüncü Tertip Düstur. Bu yön 44 sayılı Kanunun 27. isteğin. zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz. bir dâvaya bakmakta olan mahkemenin uygulanacak bir kanun hükmünü Anayasa'ya aykırı görmesi halinde.) 2. başvuran mahkemenin. maddesi uyarınca yapılan 2/2/1971 günlü îlk niceleme toplantısında dosyadaki bütün yazılar ve ilgili kanun ve Anayasa hükümleri okunarak işin gereği görüşülüp düşünüldü : 1." IV. Şu halde iptali istenen kanun hükmü. din ve mezhep ayırımı gözetilmeksizin.Herkes dil. Dayanak olarak ileri sürülen Anayasa hükümleri : Anayasanın 11. Yani iptali istenen kanun hükmünün. cinsiyet. Dâva dilekçesinde durum : (Tarafların miras bırakanı 1967 yılında vefat etmiştir. genel ahlâk. maddesi : "Madde 12.
Evlilik dışı çocuklarından ikisi. Karı . kanun ile tescil olunmuşlardır. Cilt 4. Tertip Düstur. 3. aksine nesebi sahih çocuklar oldukları açık bir şekilde belirtilmiştir. Şu halde davacılar nesebi sahih çocuklar olmalarına ve nüfus kütüğünde de bu yolda işlem tesis edilmiş bulunmasına göre.) 4. Mahkemece. Bunların nüfus kütüğüne tescillerinin düzenleyen 6652 ve 554 sayılı Kanun metinlerinde bu gibilerin nesebi gayri sahih çocuklar değil. dâva dilekçelerinde kendilerinin nesebi sahih çocuklar olduklarını belirtmişlerdir. maddesinin ikinci fıkrası hükmü uygulanamayacaktır. 6652. Ancak. gerek davacıların 82 . (Beşinci Tertip Düstur. Davacılar.953. böyle bir ihtimalin gerçekleşmesine gerek dâva dilekçesindeki yazılanlar.) 8 Nisan 1965 gününde yürürlüğe giren 29/3/1965 günlü. Sayfa 952 . mahkemece haklarında Türk Medenî Yasasının 443." (III. ve öteki ikisi de 554 sayılı Kanunlar ile nüfusa tescil edilmişlerdir." denilmekte ise de.koca halinde yaşadıkları zaman doğmuş olan çocukları dahi yukarıdaki hükümlere göre nesebi sahih olarak ana ve babalarının adları gösterilmek suretiyle baba hanesine tescil edilir. Evli bir erkekle evli olmayan bir kadının karı . 554 sayılı Kanunun birinci maddesi de metin olarak kelimesi kelimesine 6652 sayılı Kanunun hükmünü getirmiştir. 7 Şubat 1956 tarihinde yürürlüğe giren 30/1/1956 günlü. 6652 sayılı Kanunun birinci maddesinde şöyle denilmektedir : "Türk Medenî Kanununun mer'iyete girdiği 4 Ekim 1926 tarihinden bu kanunun neşri tarihine kadar evlendirmeye selâhiyetli merci önünde yapılmış bir akde dayanmayarak birleşip karıkoca halinde yaşamış olan ve evlenmelerine kanunî bir mani bulunmayanlardan çocuk doğduğu takdirde bu çocuklar nesebi sahih olarak ve bu birleşmeler tarafların rızaları ile evlilik olarak tescil edilir. işi Anayasa Mahkemesine göndermesine ilişkin ara kararında : "Dâvada Medenî Kanunun 443/2. Bu kanunlara göre tescil edilen evlilik dışı çocuklar nesebi sahih olarak nüfusa tescil edilirler ve evlilik içi çocuklarla aynı seviyede miras alırlar. maddesinin uygulanması ihtimali bulunmuş. Birinci kitap.koca gibi yaşamaları ölüm ve ayrılık sebepleri ile devam etmemiş olanları karı . Görüldüğü gibi bu çocuklar babanın tanıması veya hâkim hükmü ile değil. Her ne kadar mahkemenin.) diye açıklanmaktadır. Nüfustan gelen kayıt da bunu doğrulamaktadır. Çünkü bu fıkra hükmü nesebi sahih olmayan çocuklara ve onların ferilerine ilişkindir. Kuyucak ilçesi Nüfus Memurluğundan getirtilen onanlı kayıt örneğinden davacıların babalan île bir dâvâlının babası aynı kişi olarak gösterilmekte ve kayıt örneğinin altındaki şerhte ise dört davacının nüfus kütüğüne 6652 ve 554 sayılı kanunlara göre tescillerinin yapıldığı belirlenmektedir. Cilt 37.koca gibi yaşamalarından doğmuş olan çocuklar da nesebi sahih olarak kadın ve erkeğe izafetle tescil edilir. Sayfa 294. bu kadın ile erkeğin birleşmeleri evlenme suretiyle tescil olunamaz.
İsteğin bu nedenle ve işin esasına girilmeden reddi gerekmektedir. maddesinin ikinci fıkrasının Kuyucak Asliye Hukuk Mahkemesince bakılmakta olan dâvada uygulanma olanağı bulunmadığına ve bu nedenle itirazın. —— • —— 83 . Sonuç : Türk Medenî Kanununun 443. ve 44 sayılı Kanunun 27. Hal böyle olunca Anayasa'nın 151.nüfus kayıt örneği ve gerek kendilerinin nüfus kütüğüne tescillerini düzenleyen 6652 ve 554 sayılı Kanun hükümleri elverişli görülememektedir. itiraz yoluna başvuran mahkemenin yetkisizliği yönünden reddine oybirliğiyle 2/2/1971 gününde karar verildi. maddesinde öngörülen itiraz şartı gerçekleşmemiştir.
1983 günlü. I.5. Evlatlığın. 257. maddesi ile eklenen ikinci fıkranın. evlat edinen karı kocanın adları yazılır. Ana babaya ait hak ve vazifeler. maddesine 16.Yasa Metinleri Medeni Yasa’nın itiraz konusu kuralı da içeren 257. maddesine aykırılığı savıyla iptali istemidir. (Ek Fıkralar : 16/6/1983 . maddesi şöyledir: “Madde 257. Anayasa’nın 10.2. 84 . 743 sayılı “Türk Kanunu Medenisi”nin 257.Evlâtlık. kendisini evlâtlığa alanın aile ismini taşır ve onun mirasçısı olur. Mahkeme. Evlât edinme akdinden evvel yapılmış resmî bir senet ile. Ayrıca her iki nüfus kütüğüne evlatlıkla ilgili resmî senedin tarih ve sayısı da kaydedilir.1999 : Lapseki Asliye Hukuk Mahkemesi İtirazın Konusu : 17. kendi adının yazılması istemiyle açılan davada.NÜFUSA KAYIT Anayasa Mahkemesi Kararı Esas Sayısı Karar Sayısı Karar Günü İtiraz Yoluna Başvuran : 1999/23 : 1999/18 : 25. maddesinin ikinci fıkrasının iptali için başvuruda bulunmuştur. evlât edinen kimseye geçer. 2846 sayılı Kanun’un 2.6. Asıl ailesindeki mirasçılığa da halel gelmez.2846/2 md. Evlatlığın. miras ve başka haklarının halele uğramaması. II. aile bağlarının devam etmesi için evlatlığın naklen geldiği aile kütüğü ile evlat edinenin aile kütüğü arasında her türlü bağ kurulur.) Karı koca tarafından birlikte evlat edinilen ve mümeyyiz olmayan küçüklerin nüfus kaydında ana baba adı olarak.Olay Evlat edinilen küçüğün nüfus kaydında ana adı olarak.1926 günlü. nesebi sahih çocukların mirasçılık hakkına ve ana babanın çocukların malları üzerindeki haklarına dair olan mevaddı kanuniyete muhalif hükümler kabul edilebilir. Türk Medeni Kanunu’nun. reşit olduktan sonra asıl ana babasının ismini kullanma hakkı saklıdır.
yasama ve yürütme yetkilerini Türk milleti adına kullanan.6.Evlat edinme ile ilgili kayıtlar mahkeme kararı olmadıkça veya evlatlık istemedikçe hiçbir şekilde açıklanamaz. Bu dönem içinde çıkarılan kanunlar. Anayasa’ya aykırılığı savında bulunulamayacağı öngörülmektedir. maddesinin itiraz konusu ikinci fıkrası 18. kanun hükmünde kararnameler ile 2324 sayılı Anayasa Düzeni Hakkında Kanun uyarınca alınan karar ve tasarrufların Anayasaya aykırılığı iddia edilemez” denilmektedir. 2485 sayılı Kurucu Meclis Hakkında Kanunla görev ifa eden Danışma Meclisinin her türlü karar ve tasarruflarından dolayı haklarında cezaî. Bu kuralla.İlk İnceleme Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü’nün 8. Kurulda daha sonra değişiklik yapılmamıştır. ilk inceleme raporu.12. 12 Eylül 1980’den. bu Konseyin yönetimi döneminde kurulmuş hükümetlerin. iptali istenilen yasa hükmü ve ilgili Anayasa kuralları ile bunların gerekçeleri ve öbür yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: 743 sayılı “Türk Kanunu Medenisi”nin 257.1983’de toplanmıştır.1983 günlü. 2846 sayılı Yasa ile eklenmiştir. Anayasa’nın Geçici 15. tasarrufta bulunanlar ve uygulayanlar hakkında da yukarıdaki fıkra hükümleri uygulanır.1983 günlü Resmî Gazete’de yayımlanan 16. malî veya hukukî sorumluluk iddiası ileri sürülemez ve bu maksatla herhangi bir yargı merciine başvurulamaz. karar alanlar. maddesi uyarınca yapılan ilk inceleme toplantısında. 7. “12 Eylül 1980 tarihinden. ilk genel seçimler sonucu toplanacak Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin Başkanlık Divanı oluşturuluncaya kadar geçecek süre içinde. yasama ve yürütme yetkilerini Türk Milleti adına kullanan Millî Güvenlik Konseyi’nin çıkardığı yasaların. maddesinde.” III. söz konusu kural ile Millî Güvenlik Konseyi’nin yasama yetkisini tek başına ya da Danışma Meclisi’yle birlikte kullandığı dönemde çıkarılan yasalar ve kanun hükmünde kararnameler ile 2324 sayılı Anayasa Düzeni Hakkında Kanun uyarınca alınan karar ve yapılan işlemleri Anayasa Mahkemesi’nin denetimi dışında tutmak amacında olduğu açıktır. Bu karar ve tasarrufların idarece veya yetkili kılınmış organ. Anayasa koyucunun.6. 85 .11. merci ve görevlilerce uygulanmasından dolayı. dava dosyası ve ekleri.1982 günlü. 2356 sayılı Kanunla kurulu Millî Güvenlik Konseyinin. 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın halkoyu ile kabulünden sonra yapılan ilk seçimler sonucu oluşan Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin Başkanlık Divanı 6. ilk genel seçimler sonucu toplanacak Türkiye Büyük Millet Meclisinin Başkanlık Divanını oluşturuncaya kadar geçecek süre içinde.
Anayasa’nın geçici l5. olağanüstü yönetimin olağanüstü koşulları altında çıkarılan yasalarla kanun hükmündeki kararnamelerin. Geçici maddeler. hukuk dilindeki anlamlarına göre anlaşılmaları gerekir. geçici maddeler esas maddeden önce uygulanırlar. yasalardaki geçici maddeler. yürürlükte kaldığı sürece uygulanması hukukun gereğidir. Sözü edilen maddenin “Geçici Madde” olarak adlandırılmış bulunması etki ve değer bakımından Anayasa’nın öteki maddelerinden daha zayıf ve önemsiz olduğu biçiminde yorumlanmasına neden olamaz. o konuda özel düzenlemeler varsa artık genel kurallara başvurulmaz. yasalardaki geçici kurallardır. Bu nedenlerle. yasa koyucu. Bir konu özel kurallarla düzenlenmemişse. konuya özgü Anayasa kurallarının uygulanması gerekir. Özel düzenlemenin genel düzenlemeden önce geleceği hukukun genel bir ilkesidir. söz konusu yasal kurallardan gerekli gördüklerini değiştirebileceği ya da kaldırabileceği gibi Anayasa’da öngörülen koşullara uyarak Anayasa’daki geçici maddeleri de kaldırabilir. kuralın ayrıklığında kamu yararı görmüştür. yasanın bir ayrıklık olarak kapsadıkları konularla birlikte geçerliliklerini sürdürürler. Hukukta genel kural olarak. itirazın. o konuyu da kapsamı içine alabilecek nitelikte bir genel kural bulunsa bile. Tersine durumda. Bu nedenle yasaların geçici maddeleri ile esas maddeleri arasında farklılık varsa. maddesi uyarınca doğrudan yasama organının görev ve yetkisi kapsamına girmektedir. metnin bir tür düzeltilmesine kalkışılması. Anayasa’da da belli bir konuyu düzenleyen özel kural varken. siyasal ve sosyal gelişmelere ve gereksinimlere göre. Kimi gerekçelerle bu kuralın dışına çıkılması. 86 . özel niteliği nedeniyle. Madde kapsamındaki. genellikle geçiş dönemlerine ilişkin işlemlerin uygulama yöntemini ve kapsamını gösteren ayrık hükümleri içerirler. Anayasa kuralları etki ve değer bakımından eşit olup hangi nedenle olursa olsun birinin ötekine üstün tutulmasına olanak bulunmadığından. Bu ilkenin en çarpıcı ayrıklığı. sorunların çözümünde genel kurallar uygulanır. metinlerin anlamlarından başka biçimlerde yorumlanması. söz konusu kural hakkında Anayasa’ya aykırılık savında bulunulmasına Anayasa’nın geçici l5. Geçici l5. Yasa kuralının. özel kurallara da yer verilmiştir. öncelik alan geçici maddeler. yayımlanmalarından sonraki olaylara ve durumlara uygulanırlar. Bir yasada. Anayasa’ya aykırılık savında bulunma ve inceleme yasağının kaldırılmasına bağlı olup bu da Anayasa’nın 87. onun değil. bunların bir arada ve hukukun genel kuralları göz önünde tutularak uygulanmaları zorunludur. Çünkü yasa koyucu. yorum yoluyla Anayasa’nın geçici l5. uygulanıp sonuçları tümüyle alındıktan sonra işlevlerini yitirirler. günün toplumsal ve ekonomik gerekleriyle çeliştiği sanılsa bile. aslında yasada olmayanı yasaya yakıştırmak ve yorum yoluyla amacını değiştirmek ya da yasa koyucunun yerini almak olur. Maddesi olanak vermediğinden.Anayasa’da belirli konuları düzenleyen genel kurallar yanında. başvuran Mahkeme’nin yetkisizliği nedeniyle reddi gerekir. Ancak. Ancak. yasalar. Yasa metinlerinin ve sözcüklerinin. geçilen demokratik düzen içinde değiştirilmesine ya da yürürlükten kaldırılmasına değin Anayasa’ya uygunluk denetimi dışında bırakılmasında kamu yararı görülmüştür. Maddesinin geçersiz ve etkisiz duruma getirilmesi olanaksızdır. Maddesi kapsamına giren kuralların hukuk devleti ilkesine uygun biçimde yargı denetimine açılması. Bunun dışında.
177 inci maddenin (e) bendi hükmüne göre.6. 12 Eylül 1980 ile TBMM’nin açılışı arasındaki tesis edilen tasarrufların tartışılması dışında bütün Anayasa’ya aykırılık iddialarına imkan verici anlamdadır.1999 gününde karar verildi Karşıoy Yazısı I. maddenin bütünü ile birlikte değerlendirilmesi ve yorumlanması gerekir. Anayasa Mahkemesi’ne itiraz yolunu kapatmak için çok ayrıntılı bir düzenleme yapmıştır. Anayasa hükümlerinin mevcut kurum ve kurallarla olan çelişkileri doğrudan doğruya Anayasa hükümlerinin uygulanması ile çözümlenebilecektir. bu iki maddesinin mukayesesi. Anayasa’nın 177 inci maddesinin (e) bendi hükmü ile Anayasa’nın geçici 15 inci maddesindeki Anayasa’ya aykırılık iddiasını engelleyen hüküm. Bu dönemde çıkarılan kanun ve kanun hükmünde kararnamelerin Anayasa’ya aykırılığının iddia edilememesi.Sonuç 17. III. Mahkemenin yetkisizliği nedeniyle BAŞVURUNUN REDDİNE. 1961 ve 1982 Anayasalarının. Anayasa’nın Geçici 15.1983 günlü.Anayasa’nın geçici 15 inci maddesinin Anayasa’nın yürürlüğü ile ilgili 177 inci maddesi ile birlikte yorumlanması gerekir. maddesi ile eklenen ikinci fıkranın. 16. geçici 15 inci maddenin Anayasa’ya aykırılık iddiasını önlemek için değil hukuki sorumluluk konusunu çözümlemek için konulduğunu açıkça göstermektedir. maddesine.2. mali ve hukuki sorumluluktan koruyan kurallar bütünüdür. o dönem karar ve tasarruflarının daha sonra Anayasa’ya aykırılık yoluyla hukuki tartışma konusu yapılmasını önlemeye yöneliktir.Geçici 15 inci madde ile ilgili olarak yapılacak engelleyici bir yorum.1926 günlü. maddesinin son fıkrası kapsamında olması nedeniyle Anayasa’ya aykırılığı savında bulunulamayacağından. 1961 Anayasası’nın 87 . Geçici 15 inci madde bu derece ayrıntılı ve kapsamlı düzenlenmemiştir. II. Anayasa’nın geçici 15 inci maddesi. bu olağanüstü dönem aşıldıktan ve demokratik ve normal anayasal döneme geçildikten sonra 1980-1983 yılları arasında çıkan kanunların uygulanması nedeni ile mahkemelerin itiraz yoluyla yaptıkları Anayasa’ya aykırılık başvurularını önlemeye yönelik değildir. 1961 Anayasası’nın 1982 Anayasası’nın geçici 15 inci maddesinin son fıkrasına paralel olan geçici 4 üncü maddesinin üçüncü fıkrası hükmü.5. 743 sayılı “Türk Kanunu Medenisi”nin 257.IV. 2846 sayılı Yasa’nın 2. belirli bir dönemde fevkalade şartlar altında siyasal görev yapan Milli Güvenlik Konseyi ve Danışma Meclisi Üyeleri ile bu dönemde alınan kararları uygulayan kamu görevlilerini cezai. Sözü edilen madde hükümleri yürürlükte olan ve Anayasa’ya aykırılık taşıyan tüm hukuk kurallarının yeni anayasa dönemi içindeki durumunu ele almakta ve açıklığa kavuşturmaktadır. 25. 1980-1983 yıllarında yürürlüğe konulan yasaların anayasal denetimini sürekli engelleme demektir. Nitekim.12 Eylül 1980 tarihinden ilk genel seçimler sonucu toplanacak Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin Başkanlık Divanı oluşuncaya kadar geçen süre içinde çıkarılan kanunlar ve kanun hükmünde kararnameler ile 2324 sayılı Anayasa Düzeni Hakkında Kanun uyarınca çıkarılan karar ve tasarrufların Anayasa’ya aykırılığının iddia edilemeyeceği yolundaki Anayasa’nın geçici 15 inci maddesinin son fıkrasındaki kuralın. Yoksa.
5.5.2. “Hatalı yapılan baba ha-nesindeki kaydın iptali ile çocuğun annesi üzerine tescili” için açılan davada davalıların Anayasa’ya aykırılık savının ciddi olduğu kanısına varan yerel mahkeme Medeni Kanun’un 292. 1989/158 sayılı kararı şöyledir: 88 . 743 sayılı Türk Kanunu Medenisi’nin 292.İtirazın Gerekçesi: İtiraz yoluna başvuran mahkemenin bu konudaki görüşünü açıklayan 1.geçici 4 üncü maddesi ile başlayan ve 1982 Anayasası’nın geçici 15 inci maddesi ile sürdürülen bu durum. maddelerine aykırılığı savıyla iptali istemidir. maddesinin iptali istemiyle Anayasa Mahkemesi’ne başvurmuştur. 12... 10.1990 günlü. —— • —— Anayasa Mahkemesi Kararı Esas Sayısı Karar Sayısı Karar Günü İtiraz Yoluna Başvuran : 1990/15 : 1991/5 : 28.2. 13..1991 : Almus Asliye Hukuk Mahkemesi İtirazın Konusu : 17. ve 41. II. Anayasa’nın Başlangıç’ıyla 2. I. pek çok konuda Türkiye’yi Anayasası ile değil Anayasa’nın yasaklayıcı geçici hükümleri ile yönetilen bir ülke olma yükü altında bırakmaktadır. Anayasal yorumlarda anayasal hakların eksiksiz kullanılması ve anayasal müesseselerin bütünüyle çalışması temel yorum kuralı olmalıdır.Olay: Evli erkeğin zinasından doğan ve baba tarafından noterlikçe düzenlenen Resmi senetle tanınan çocuğun bu işleme dayanılarak nüfus kaydının yapılması üzerine Cumhuriyet Savcılığınca.1926 günlü. maddesinin. Yukarıda açıklanan gerekçelerle Anayasa’nın 152 inci ve Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 28 inci maddesine göre Mahkemenin itiraz başvurusunun esastan incelenmesi gerektiği oyuyla karara karşıyız.. Anayasa kurallarında belirsizlik ve uyumsuzluk hallerinde Anayasa hükümlerinin bu yönde yorumlanması ve Anayasa’nın geçici 15 inci ve 177 inci maddelerinin bu anlayışla ele alınarak Anayasa’ya uygunluk denetiminin yapılması gerekir.
un 292. tanımaya itiraz etmekte yararı olacak kişilerin bir itirazının bulunmadığı. madde için de geçerli olabileceği konusunda tereddüt bulunmamaktadır. maddesi ile sınırlı olarak yapılması sonucu bu maddenin iptal edildiği anlaşılmış bu sebeple MK. nün 310/1. maddi ve manevi ayrılık içine itilip kişiliklerinin serbest 89 . maddesinde “evli erkek ve kadının zinasından doğan çocuk tanınamaz” denmekte ise de bu hükmün uzantısı olan “Cinsi münasebet sırasında davalı evli ise babalığa hükmedilemez” kuralını taşıyan MK.11.11. maddeleri karşısında babanın evli olduğu halde bekâr bir kadınla ilişkisinden olan zina mahsulü çocuğun toplumdaki durumunun gözönüne alınması sonucu. un 310/ 2. bu talebin reddi C. Medeni Kanunu’nun 292. MK. davalının 14. nüfus temsilcisi ise aleyhde ve lehde bir beyanda bulunmamış ve talep davayı geri bırakacak mesnetten yoksun bir mahiyette görülmeyip zikredilen MK. Savcılığı’nca istenmiş. un 310/2. maddesinin Anayasa’nın Başlangıç kısmına ve 2. hükümleri gereğince bu tanımaya itiraz etmediklerini. geleceğinin güven altına alınması için yapıldığını.1988 tarihinde Almus Noterliğince düzenlenen resmi tanıma senedi ile bu çocuğu tanıdığı ve buna istinaden çocuğun nüfusa kaydının yapıldığı.“Almus C. maddesinin Anayasa’ya aykırılığı konusuna hiç değinilmemiştir. 12. 10. Böylece. Anayasa’nın genel ilkeleri ile 10. madde için de iptal gerekçesi olabilecek nitelikte bulunduğunu bu sebeple MK.1981 tarihli MK.1981 tarihli kararı nazara alındığında bu Anayasa’ya aykırılık iddiasının yerinde olduğu kanaatine varılmıştır.1-988 tarihinde zina mahsulü çocuğun dünyaya geldiği. Şöyle ki. maddenin iptaline ilişkin Anayasa Mahkemesi’nin 21.1989 günlü dava dilekçesi ile başkasıyla Resmi nikahlı olarak evli bulunan davalının bu arada birlikte yaşadığı diğer davalıdan 19. nun 310/2.5. kamu yararının aslında bu durumda olan çocukların tanınması ile değil.1981 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan gerekçesi incelendiğinde esasen talebin 292. maddesini iptal eden Anayasa Mahkemesi’nin gerekçesinin 292. maddesinin Anayasa Mahkemesi’nin 21.5.5. 5. karar 1981/22 sayılı kararı ile iptal edildiği ve bu iptalden sonra müstakil olarak uygulanabilir hale gelen MK. un 310/ 2. Mahkememizce davalılar vekilinin bu talebi incelenmiş. hatalı yapılan baba hanesindeki kaydın iptali ile çocuğun annesi üzerine tescilinin yapılması istenilmiş ve yapılan yargılama sırasında davalılar ve vekilleri TC.5. 12. 13 ve 41. maddesinde “davalı anaya evlenme vadettiği veya cinsi münasebet bir cürüm veya nüfuzu suiistimal teşkil eylediği takdirde davacının talebi üzerine hakim babalığa hükmeder” dendiğini bu durumda baba aleyhine babalık davası açılmış olsaydı kendisinin babalığa mahkûm edileceğini esasen kendisinin tanıma ile bu durumu ortaya çıkardığını. tanımanın küçük çocuğun korunması. Ancak Anayasa Mahkemesi’nin gerekçesi incelendiğinde insan hakları yönünden. maddeyi de içermesine rağmen incelemenin sadece mahkemedeki görülmekte olan dava sebebiyle MK. un 292. evlilik dışı doğan çocukla baba arasında ilişki kurulmaması durumunda evlilik birliği dışında doğan çocuğun öteki çocuklardan ayrı ve ora zarar verici bir durum içine sokulmasının eşitlik ilkesine aykırı bulunduğu. Anayasa Mahkemesi’nin 21. Savcılığı’nın 6.1981 tarihli ve esas 1980/89. maddelerine aykırı olduğu için iptal edilmesi gerektiğini talep etmiştir.8. bu çocuğun yoksun kaldığı haklar ve toplumdaki durumu sebebiyle yasa koyucunun sık sık af yasaları çıkarmak suretiyle bu durumu bertaraf etmek gayretinde bulunuşu gözönüne alındığında bu gerekçenin 292. çocuğun meydana gelmesine sebep olan ilişki sebebiyle ihlal edildiğini ancak bu sonuç meydana geldikten sonra bu olayın ağır faturasının çocuk üzerine yıkılmasının kamu yararı adına da olsa hukuk ve adalet anlayışı ile bağdaşmadığını. 35. un 310/2 maddesinin iptaline ilişkin hükmünün 18. süresi içinde MK.
Cumhuriyet devrinde benzeri görülmemiş bölücü ve yıkıcı kanlı bir iç savasın gerçekleşme noktasına yaklaştığı sırada. Türk Milletinin meşru temsilcileri olan Danışma Meclisince hazırlanıp.” B) Dayanılan Anayasa Kuralları: İptal istemine dayanak gösterilen Anayasa kuralları şunlardır: 1. . bu Anayasada gösterilen hürriyetçi demokrasi ve bunun icaplarıyla belirlenmiş hukuk düzeni dışına çıkamayacağı.Yasa Metinleri : A) İptali İstenen Yasa Kuralı: Türk Kanunu Medenisi’nin itiraz konusu 292. maddi ve manevi mutluluğu ile çağdaş medeniyet düzeyine ulaşma azmi yönünde. ölümsüz önder ve eşsiz kahraman Atatürk’ün belirlediği milliyetçilik anlayışı ve O’nun inkılâp ve ilkeleri doğrultusunda.Millet iradesinin mutlak üstünlüğü. maddesinin yasal bir dayanağının kalmadığı. Başlangıç Ebedi Türk vatan ve milletinin bütünlüğüne ve kutsal Türk Devletinin varlığına karşı.. normal olmayan kadın erkek ilişkilerinin sonucu doğan çocuğu toplum dışına iterek ve haklarından yoksun kılarak cezalandırmış olmaları sonucunun ortaya çıkması karşısında doktrinde de sosyal temelden yoksun bulunan bu kuralın uygulanmasının mümkün olduğu kadar dar bir alana hasredilmesinin doğru olacağı ve zina ürünü çocukların tanınamayacağı konusundaki MK. 90 . milletin çağrısıyla gerçekleştirdiği 12 Eylül 1980 harekâtı sonucunda. egemenliğin kayıtsız şartsız Türk Milletine ait olduğu ve bunu millet adına kullanmağa yetkili kılınan hiçbir kişi ve kuruluşun.oluşumu ve gelişimi temci haklarından mahrum kaldıkları. nün 292. tanınamaz. Milli Güvenlik Konseyince son şekli verilerek Türk Milleti tarafından kabul ve tasvip ve doğrudan doğruya O’nun eliyle vazolunan bu ANAYASA: . .” III. Türk Milletinin ayrılmaz parçası olan Türk Silahlı Kuvvetlerinin.Türkiye Cumhuriyetinin kurucusu. maddesi şöyledir: “Madde 292.Birbirleriyle evlenmeleri memnu olanlardan veya evli erkek ve kadınların zinasından doğan çocuk. Türkiye Cumhuriyetinin ilelebet varlığı.Dünya milletler ailesinin eşit haklara sahip şerefli bir üyesi olarak. refahı. zina ürünü çocuğu gönül rızası ile tanımaya hazır olan kimsenin mutlaka dava edilmesini gerekli saymanın mantığa aykırı olup bu maddenin Anayasa’ya aykırılığı konusunda ciddi münakaşalar ve görüşler bulunduğu açık olmakla iddia ciddi bulunmuş ve iptali konusunun Anayasa Mahkemesi’nce incelenmesinde gereklilik bulunduğu kanaatine varılmıştır.
Hiçbir kişiye. toplumun huzuru. siyasİ düşünce. aileye. Atatürk milliyetçiliğine bağlı. Türk varlığının Devleti ve ülkesiyle bölünmezliği esasının. FİKİR. TÜRK MİLLETİ TARAFINDAN. ülkenin bölünmezliğini.Devletin temel amaç ve görevleri.Kuvvetler ayrımının.Hiçbir düşünce ve mülahazanın Türk milli menfaatlerinin. devredilmez. demokrasiye âşık Türk evlatlarının vatan ve millet sevgisine emanet ve tevdi olunur.Türkiye Cumhuriyeti. . felsefi inanç. kişinin temel hak ve hürriyetlerini. huzurlu bir hayat talebine haklan bulunduğu. belli Devlet yetkilerinin kullanılmasından ibaret ve bununla sınırlı medeni bir işbölümü ve işbirliği olduğu ve üstünlüğün ancak Anayasa ve kanunlarda bulunduğu.” 4. Devlet organları ve idare makamları bütün işlemlerinde kanun önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek zorundadırlar. kişiliğine bağlı. “Madde 10. dokunulmaz. “Madde 5. . “Madde 12. dil.” 3. nimet ve külfetlerde ve millet hayatının her türlü tecellisinde ortak olduğu. ırk. insanın maddi ve Manevi varlığının gelişmesi için gerekli şartları hazırlamaya çalışmaktır.. sosyal hukuk devleti ve adalet ilkeleriyle bağdaşmayacak surette sınırlayan siyasal. sözüne ve ruhuna bu yönde saygı ve mutlak sadakatle yorumlanıp uygulanmak üzere.Herkes. medeniyet ve hukuk düzeni içinde onurlu bir hayat sürdürme ve maddi ve Manevi varlığını bu yönde geliştirme hak ve yetkisine doğuştan sahip olduğu.” 2. din. lâik ve sosyal bir hukuk Devletidir. vazgeçilmez temel hak ve hürriyetlere sahiptir. Devlet organları arasında üstünlük sıralaması anlamına gelmeyip. milli sevinç ve kederlerde.Topluca Türk vatandaşlarının milli gurur ve iftiharlarda.“Madde 2. İNANÇ VE KARARIYLA anlaşılmak. ekonomik ve sosyal engelleri kaldırmaya.Her Türk vatandaşının bu Anayasadaki temel hak ve hürriyetlerden eşitlik ve sosyal adalet gereklerince yararlanarak milli kültür. mezhep ve benzeri sebeplerle ayırım gözetilmeksizin kanun önünde eşittir. ilke ve inkılâpları ve medeniyetçiliğinin karşısında korunma göremeyeceği ve lâiklik ilkesinin gereği kutsal din duygularının. huzur ve mutluluğunu sağlamak. Türk milletinin bağımsızlığını ve bütünlüğünü. zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz. birbirinin hak ve hürriyetine kesin saygı. insan haklarına saygılı.” 5.. Cumhuriyeti ve demokrasiyi korumak. . Devlet işlerine ve politikaya kesinlikle karıştırılmayacağı. renk.Herkes. karşılıklı içten sevgi ve kardeşlik duygularıyla ve “Yurtta sulh. kişilerin ve toplumun refah. milli varlığa karşı hak ve ödevlerde.. cihanda sulh” arzu ve inancı içinde. demokratik. milli dayanışma ve adalet anlayışı içinde. 91 .. Türklüğün tarihi ve Manevi değerlerinin: Atatürk milliyetçiliği. başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan.. cinsiyet.
ailesine ve diğer kişilere karşı ödev ve sorumluluklarını da ihtiva eder.1990 gününde yapılan ilk inceleme toplantısında “dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine. genel asayişin. 29. “Madde 41. maddelerine göre. mahkemenin görev alanı.” 6.” IV.5.Temel hak ve hürriyetler. Devlet. Devletin ülkesi ve milletiyle bölünmez bütünlüğünün. itiraz yoluyla Anayasa Mahkemesi’ne yapılan başvurular. doğrudan konuya ilişkin ve uygulanacak kısmının esas alınması gerekir. bunların gerekçeleri öteki yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: A) Sınırlama Sorunu: İtiraz konusu kuralla. ve 2949 sayılı Yasa’nın 2. maddenin tamamı değil. nitelikleri yönünden aralarında büyük farklılık bulunan. V. “Madde 13. kamu yararının. Anayasanın sözüne ve ruhuna uygun olarak kanunla sınırlanabilir. Cumhuriyetin. itiraz konusu yasa kuralıyla dayanılan Anayasa kuralları. Anayasa’nın 152.Temel hak ve hürriyetler. bakmakta olduğu davada uygulanacak yasa kuralı ile sınırlı tutulmuştur..Esasın İncelenmesi: İşin esasına ilişkin rapor. Türk toplumunun temelidir.. Temel hak ve hürriyetlerle ilgili genel ve özel sınırlamalar demokratik toplum düzeninin gereklerine aykırı olamaz ve öngörüldükleri amaç dışında kullanılamaz. ailenin huzur ve refahı ile özellikle ananın ve çocukların korunması ve aile planlamasının öğretimi ile uygulanmasını sağlamak için gerekli tedbirleri alır. 92 . başvuru kararı ve ekleri. birbirleri ile evlenmeleri memnu olanlardan doğan çocuklar ile zina mahsulü çocuklar değişik gerekçelerle tanıma kapsamına alınmaktadır.” 7. sınırlama sorununun esas inceleme evresinde ele alınmasına” oybirliğiyle karar verilmiştir. genel ahlâkın ve genel sağlığın korunması amacı ile ve ayrıca Anayasanın ilgili maddelerinde öngörülen özel sebeplerle. teşkilâtı kurar. Bu yönden anayasal denetime itiraz konusu 292.İlk İnceleme: Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü’nün 8. çocuk evli babanın zinası sonucu olmuştur. Bu iki grup çocuğun ayrı ayrı irdelenmesi hukuksal bir zorunluluktan kaynaklanmaktadır. milli egemenliğin. İtiraz yoluna başvuran mahkemenin bakmakta olduğu davada. milli güvenliğin.Aile. evlilik dışı doğan çocukların baba yönünden neseplerinin gayri sahih hale getirilmesini önleyen bir düzenleme yapılmakta. Bu maddede yer alan genel sınırlama sebepleri temel hak ve hürriyetlerin tümü için geçerlidir.8. kişinin topluma. maddesi gereğince. kamu düzeninin.
erkek ve . ve 2949 sayılı Yasa’nın 28. Özellikle şahsa bağlı haklardan olan tanıma evlilik dışı bir çocuğun yaş ve süre sınırı aranmaksızın Medeni Yasa’da yazılı şekil ve şartlara uygun olarak babası tarafından benimsenmesidir.. maddesiyle ilgili esas incelemenin evli erkeklerin zinasından doğan çocukların tanınamayacağına ilişkin “.1926 günlü. Md.. maddesinin evli erkeklerin zinasından doğan çocukların tanınmayacağına ilişkin kısmıdır. (MK.2. baba ile çocuk arasındaki hısımlık ilişkisi” olarak tanımlanabilen dar ve sınırlı bir anlam taşır.Uygulanacak yasa kuralından amaç. Uygulama olanağı bulunmayan hükümler Anayasa’ya uygunluk denetiminin dışında kalmaktadır. 290) İtiraz konusu kural tanıma yolu ile evli erkeklerin zinasından doğan çocukların babaya sahih olmayan neseple bağlanmasını önlemektedir.” sözcükleriyle sınırlı olarak yapılması gerekmektedir. maddesini Anayasa’ya aykırı görerek başvururken herhangi bir sınırlama yapmamıştır. Evlilik dışı çocuğun babası. İtiraz yoluna başvuran mahkemenin bakmakta olduğu davada doğrudan gözönünde tutulacak kural ise Medeni Kanun’un 292.. tanıma veya mahkeme kararı ile saptanır. B) İtiraz Konusu Kuralın Anlam Ve Kapsamı: Aile hukukunda düzenlenen nesep “bir kimsenin sadece babasına ve anasına nispeti. Maddenin. tümünün iptalini istemek bir ayırım yapmadan itirazda bulunmak olaya uygun bir başvuru değildir.. 743 sayılı Türk Kanunu Medenisinin itiraz konusu 292. Bu nedenlerle 17. İtiraz konusu kuralın Anayasa yönünden incelenmesine geçilmeden önce evlilik dışı doğan çocuğun hukuksal konumuna değinilmesinde. birbirleriyle evlenmeleri yasak olanlardan doğan (fücur mahsulü) çocuklar ile 93 . Bakılmakta olan davanın kapsamını aşan istemin uygulanacak kuralla sınırlı tutulması incelemenin uygunluğu yönünden de gereklidir. maddeleri de sınırlama sorunu üzerinde önemle durulmasını zorunlu kılmaktadır. sorunun genel olarak ilişkisi saptanan başka konularla ve diğer hukuk sistemleriyle birlikte ele alınmasında yarar görülmüştür. İtiraz yoluna başvuran mahkeme Yasa’nın 292. bir davanın değişik evrelerinde ortaya çıkan sorunların çözümünde veya davayı sonuçlandırmada olumlu ya da olumsuz yönde etki yapacak nitelikte bulunan yahut tarafların istek ve savunmaları çerçevesinde bir karar vermek için ön planda tutulması gereken kurallardır. Anayasa Mahkemesi’nin işin esasına girerek verdiği red kararının Resmi Gazete’de yayımlanmasından sonra on yıl geçmedikçe aynı yasa hükmünün Anayasa’ya aykırılığı savıyla tekrar başvuruda bulunulamayacağını öngören Anayasa’nın 152. yani ana. Medeni Yasa’nın tanınmalarını yasakladığı çocuklar aralarında çok yakın kan hısımlığı bulunduğu için.
Babaya karşı ise her zaman gayrı sahih nesep bağı ile bağlı değildirler. Md. ana ve baba bakımından değişik biçimlerde doğar. 247). soyut doğum olayı ile çocuk anasına nisbet olunur ve anasının hısımlarıyla onun arasında hukuken kan hısımlığı gerçekleşir. 290/ 1). evlilik dışı bir ilişkiden doğan çocuğun tanınması (MK. Yasal olarak çocuğun babası belli değildir. onun mirasçısı olur. 291) ya da kişisel sonuçlarıyla babalığa hükmedilmesiyle (MK. doğumla meydana gelir. sonradan ana babanın evlenmesiyle (MK. “Sahih olmayan nesep” ise. Hukukumuza göre. 312/son. “Sahih nesep”. Ana bakımından sahih olmayan nesep.evli bir kimsenin bir başkasıyla birleşmesinden doğan (zina ürünü) çocuklardır (MK. Evlilik dışı doğan bir çocuğun tabii babası ile başlangıçta hiçbir hukuksal bağ yoktur. çocuğun evlilik içinde doğmasıyla (MK. Evlilik dışı bir çocuğun. 94 . Md. Tanıma. 295 vd. ya da tüm sonuçlarıyla babalığa hükmedilmesi gerekir.) oluşur. Hukuki yönden çocukla onun doğumuna neden olan erkek arasında bir nesep ilişkisi kurulabilmesi için sadece kan bağının bulunması yeterli değildir. Onunla annesi ve annesinin hısımları arasındaki bağ. Medeni Yasa’nın 290. babaya hem anaya sahih nesep bağı oluşur. 249) yahut da nesebin özel yasalarla (idari yoldan) düzeltilmesiyle kurulur. 241). evlilik dışında doğmakla birlikte. doğuran kadındır. 314). maddesinde “Nesebi sahih olmayan çocuğun anası. Çocukla anası arasında ise doğrudan doğruya bir hukuksal ilişki doğar (MK. Yasa’da aranan kimi koşulların oluşması gerekir. evlilik dışı çocuklar analarına karşı daima aynı hukuki konuma sahiptirler. Baba bakımından sahih olmayan nesep ise ancak. Md. babasına gayrı sahih nesep bağı ile bağlanabilmesi için babası tarafından tanınması. babanın veya bazı durumlarda büyükbabanın yasanın saptadığı şekle uygun olarak yaptığı tek taraflı yenilik doğuran bir hukuksal işlemle evlilik dışı çocuğun babalığının kabul edilmesidir. Bu kurala göre evli erkek başka bir kadınla olan ilişkisinden doğan çocuğu tanıyamayacaktır. yargıç kararıyla (MK.” denilerek bu husus belirtilmiştir. 292). velayet ve çocuğun mallarını idare ve yararlanma dışında nesebi sahih çocuklarla anaları arasındaki hukuki bağın aynıdır (MK. Bu takdirde evlilik dışı çocukla babası arasında hukuken bir hısımlık bağı yoktur. Bu durumlarda hem. Çocuk anasının soyadını ve vatandaşlık hakkını kazanır.
1945 yılında 4727. “Af kanunu”.” Öte yandan. Başka bir erkekle soybağı bulunan çocuk bu bağ geçersiz kılınmadıkça tanınamaz. 20.. 1981 yılında dn 2526 sayı ile çıkan Yasalar izlemiştir.Tanıma. 1950 yılında 5524. maddesinin buna ilişkin hükmü tasanda bu maddeye son fıkra olarak alınmıştır. gerekse mukayeseli hukuk alanında tesbit edilen gelişmeler gözönünde tutularak evli erkek ve kadınların zinasından doğan çocukların dahi tanınabilmesine tasarıda imkân sağlanmıştır.6. Tanıma beyanında bulunan kimse küçük veya kısıtlı ise veli veya vasisinin de rızası gereklidir. Evlilik dışı birleşmeler önlenemediğinden bu tür birleşmelerin ürünü olan çocukların neseplerinin düzeltilmesi bakımından zaman zaman çıkarılan yasalar ile geçici nitelikte önlemler alınmaya çalışılmıştır. 1956 yılında 6652.1) Türk Medeni Kanunu Ön Tasarısının Tanıma Konusunda Öngördüğü Düzenleme: 2467 sayılı Yasa hükümlerine göre Adalet Bakanlığı’nca kurulan komisyon tarafından hazırlanan Türk Medeni Kanunu ön tasarısı ve gerekçesinde itiraz konusu kuralın yer aldığı madde aşağıdaki biçimde düzenlenmiştir: Tanıma 1. babanın nüfus memuruna veya sulh hakimine yazılı başvurusu veya resmi senette ya da vasiyetnamesinde yapacağı açıklama ile olur. Buna mukabil. 1965 yılında 554.” 2) Af Yasaları Yönünden İtiraz Konusu Kural: Medeni Yasa’nın itiraza konu edilen hükmü toplumsal hayatımıza tam uyum sağlayamamış ve çıkan sorunları çözmekte yetersiz kalmıştır. Şartları ve Şekli Madde 281. yürürlükteki kanunun 292. maddesindeki evli erkek veya kadınların zinasından doğan çocukların tanınmayacağına ilişkin hükme tasarıda yer verilmemiştir.. “Tescil edilmeyen birleşmeler ile bunlardan doğan çocukların tescili hakkında kanun” gibi değişik adlarla çıkartılan çeşitli yasalar ile bu toplumsal soruna çözüm aranmış ve Cumhuriyetin Onuncu Yılı nedeniyle ilk kez 1933 yılında 2330 sayılı “Af Kanunu”nu. Bu yasalar ile evlilik dışı ilişkiden doğmuş çocukların nesepleri yönetsel yoldan sahih hale dönüşmüştür. 1934 yılında 2576. 1974 yılında 1826. Buna mukabil yürürlükteki kanunun 292. Gerek evlilik dışı çocukların korunmasına ve anayasal haklarına ilişkin düşünceler. Birbiriyle evlenmeleri yasak oları kan hısımlarının cinsel ilişkilerinden doğan çocukların tanınması yasaktır. birbirleriyle evlenmeleri yasak olan kan hısımlarının cinsel ilişkilerinden doğan çocukların tanınmasının bu çocukların toplum içinde utanç duymalarına sebep olabileceği de dikkate alınarak bu husustaki tanıma yasağı muhafaza edilmiş. 1826 sayılı Yasa’nın gerekçesinde şu görüşlere yer verildiği görülmektedir: 95 .1974 günlü.. tanıma yasağına ilişkin olarak da şu gerekçeye yer verilmiştir: “.
E.” Sözü edilen bu yasalar ve gerekçelerindeki açıklamalar şu gerçeği belirlemektedir: Medeni Yasa’nın evli erkeğin zinasından doğan çocuğun tanınmayacağını öngören 292. müddeialeyh evli ise. Maddesi Yönünden inceleme: 5. hâkim. 1981/22 sayılı kararı ile. K. erkeğin zinası ütünü olan bir çocuğun babalık davası yoluyla nesebinin gayri sahih hale getirilmesine yasal engel kalmamıştır. Devletin temel amaç ve görevlerini belirlerken. b.Anayasa Mahkemesi’nin. 21. mahkeme yoluyla. 96 . 1987/1. babalığa hükmedemez. E. Günümüzde pek çok ülkede evlilik dışı ve içi çocuklar arasındaki farklı uygulamalar kalkmıştır. bu birleşmenin etkeni değil ancak sonucu ve ürünü olan çocukların neseplerinin düzeltilmesi bakımından kökü olmayan geçici önlemler zaman zaman çıkarılan yasalar ile alınmaya çalışılmış ve böylece sözü edilen çocuklara. Medeni Yasa’nın 310.Anayasa’nın 5. 1980/29. maddesinin ilk fıkrasının ikinci cümlesinin ve aynı maddenin ikinci fıkrasının Anayasa’ya aykırı olduğuna ve iptaline karar vermiştir. Ancak evlilik dışı çocukların Medeni Kanunu ihlâlde bir kusurları yoktur. sahih olmayan nesepte miras haklarına yönelik Medeni Yasa’nın 443. huzur ve mutluluğunu sağlamak.1987 günlü. Bu gibi çocuklar babasız olmanın üzüntüsünü her zaman yüreklerinde hissetmekte ve doğuştan topluma karşı küskün bir şekilde yetişmektedirler. Evlilik dışı ya da tescil edilmemiş evlenmelerden doğan çocukların hukuki statülerinin Medeni Kanun çerçevesi içinde bir düzene koymamak ve onların bazı yurttaşlık haklarından yararlanmalarını engellemek sosyal esprisi yönünden adil bir hukuk devleti anlayışı ile bağdaşamaz. Ancak. K.“Medeni Kanun yürürlüğe gireli yarım asra yakın bir süre geçmesine karşın evlenme ve nesebe ilişkin hükümler hâlâ yerleşmemiştir. zina ürünü çocukların. maddesinin ikinci fıkrasında yer alan “Münasebeti cinsiye zamanında. kişinin temel hak ve hürriyetlerini. ekonomik ve sosyal engelleri kaldırmaya. Böylece Anayasa Mahkemesi bu kararından sonra. 11.5. sahih nesep bağı ile babalarına bağlanma olanağı tanınmıştır. 1987/18 sayılı kararı ile. “tanıma” suretiyle bu hakkın verilmemesi bir çelişki olarak ortaya çıkmıştır. Devlete kişilerin refah. 3) Anayasa Mahkemesi Kakarlarının Neseb Sahih Olmayan Çocukların Hukuksal Konumlarına Getirdiği Anlayış: a.” biçimindeki kural iptal edilmiştir. maddesinin bu kuralı evlilik dışı birleşmeleri önleyememiş.1981 günlü. nesebi gayrı sahih çocukların mirasdan nesebi sahih çocuklar gibi tam pay alması gerektiği kabul edilmiştir.9. neseplerinin gayri sahih hale getirilmesine karşı. madde. Bu çocuklar tanınmadıkça ya da yargıç tarafından babalığa hüküm verilmedikçe babaları hanesine kayıt edilebilme olanakları yoktur. Bu karar sonucu. evlilik dışı çocukların hukuksal konumlarındaki çarpıklık büyük ölçüde giderilmiş. C) İptali İstenilen Yasa Kuralının Anayasa’ya Aykırılığı Sorunu: 1. sosyal hukuk devleti ve adalet ilkeleriyle bağdaşmayacak surette sınırlayan siyasal.Anayasa Mahkemesi.
yalnız çalışma hürriyetine. İnsan artık yalnızca yaşama hürriyetine sahip olmakla kalmayarak. pozitif haklar haline gelmektedir. kullanılabilir. temel hakkı ile bağdaşmayacağı acıktır. bir yandan insan haklan kavramının kapsamında.insanın maddi ve manevi varlığının gelişmesi için gerekli şartlan hazırlamaya çalışmak görevini vermiştir. Devlet vatandaşlarına insanca yaşama şartlan sağlamak için gerekli tedbirleri alacaktır.” biçiminde belirtmiştir. Kişilerin ve toplumun refah. eşitlik ilkesi ve kişiliğin serbestçe oluşumu. Devlet aynı zamanda milletin huzurunu sağlamak ve fertlerini mutlu kılmak görevi ile de yükümlüdür. sosyal devletin görevidir. Siyasal. Devletin temel amaç ve görevidir. fakat çalışma hakkına..” denilmektedir.. ekonomik ve sosyal engellerin temel haklan sosyal hukuk devleti ve adalet ilkeleriyle bağdaşmayacak biçimde sınırlamaları halinde Devletin karışması bir görev olarak ortaya çıkmıştır. Ondokuzuncu yüzyıldan başlamak ve gittikçe hızlanarak zamanımıza kadar gelmek üzere. Çocuk annesinin ve babasının kusurundan sorumlu tutularak toplum içinde aşağılanmakta ve kimi haklardan yoksun kılınmışlığın getirdiği eziklikle maddi ve Manevi gelişme olanağını bulamamak suretiyle toplumdan soyutlanmaktadır. mirasçısı olmak. öte yandan devletin etkinliği anlayışında “sosyal yönde” bir gelişme ve genişleme görülür. Medeni Yasa’nın itiraz konusu kuralı ise.. horlanmalarının . gerçekleşebilir. ferdin insan haysiyetine uygun bir ortam içinde yaşamasını gerçekleştirecektir. Madde gerekçesinde: “. Devletin temel amaç ve görevlerini belirleyen Anayasa’nın 5.. Nitekim benzer bir konuda Alman Anayasa Mahkemesi görüşlerini “Belirli bir grup insanın kendi iradeleri dışında kalmış bir nedenle. Ferdin temel hak ve özgürlüklerden olduğu gibi yararlanmasını engelleyen sebepleri ortadan kaldırmak. babanın soyadını takmak gibi kişiliğine bağlı temel haklarına sahip olmamaktadır. Hürriyet kağıt üzerinde kalan teorik bir kavram olmaktan çıkmakta. kişiler ve kitleler için erişilebilir. huzur ve mutluluğunu sağlamak. zina ürünü çocuğun tanınamayacağını belirleyerek çocuğun doğal babası ile arasında sahih olmayan nesep ilişkisi kurulmasını önlemektedir. Bu durumdaki çocuk babasının nüfusuna kaydedilmek. öğrenim hakkına da sahip olacaktır. “demokrasi” kurumları. öğrenme hürriyetine değil. “sosyal hukuk devleti” ve “adalet” ilkeleri geniş anlamda düzenlemeyi 97 . gelişimi. maddesinde geçen “cumhuriyet”. Devlet ferdin hayat mücadelesini kolaylaştıracak. aynı zamanda insan haysiyetine yaraşır yaşama şartlarını da bir hak olarak isteyebilmektedir. Devlet fertlerin hak ve hürriyetlerini gerçekleştirmek. salt bir doğum yanlışı yüzünden aşağılanmalarının. onları herkesçe faydalanılabilir bir hale getirmek ödevini yüklenmiştir.
bu sosyal olguya gerçekçi bir yaklaşım olamaz. Toplum yaşamında önemli olan. konuyla doğrudan ilgili olmaması dolayısıyla haklı bir neden olarak ileri sürülemez.. evlilik dışı doğan bir grup çocuğun. sınırlı biçimiyle. onları kimi temel haklardan yoksun bırakarak aile birliğinin korunacağım düşünmek. dil. Söz konusu kural. ekonomik ve sosyal engellerin kaldırılmasına ağırlık vermektedir. Bu onun tabii bir hakkıdır. bu tür ilişkilerin sonucu doğan çocuğu. Çünkü aile birliğini tehlikeye atan ve huzursuzluk yaratan bu tür çocuklara kimi temel hakların tanınması değil. Ana rahmine düştüğü sırada babası. bu durumda yasa önünde eşitlik ilkesine aykırılıktan söz edilemez. İtiraz konusu kural.” biçimindeki hükümle bu ilkeye açıklık ve kesinlik kazandırılmıştır. ikinci fıkrasındaki “Hiçbir kişiye. Eşitlik. ırk. babalarının tanınma yoluyla belirlenmesini ve nesebi sahih olmayan çocuk durumuna gelmelerini engellemekte ve bu çocukların diğerlerine oranla maddi ve Manevi ayrılık içine itilmelerine neden olarak bunlara kişiliklerinin serbestçe oluşumu ve gelişimi temel hakkını tanımamaktadır. bu çocukların da “herkes” kapsamı içinde olmaları. cinsiyet. zina ürünü çocukların temel hak ve özgürlüklerini sosyal hukuk devleti ve adalet ilkeleriyle bağdaşmayacak surette sınırladığından Anayasa’nın 5. yasa önünde eşitlik.Anayasa’nın 10. iptali gerekir. Anayasa Mahkemesi’nin çeşitli kararlarında belirtildiği gibi. “Zina ürünü çocukların ötekilerle aynı durumda olmadıklarından söz edilerek bunlara ayrı kuralların uygulanmasının eşitlik ilkesine aykırı düşmediği görüşü. Anayasa Mahkemesi. toplum dışına 98 . ötekiler gibi salt doğumla kişilik kazanmaları karşısında yerinde görülemez. İnsanın insan olması dolayısıyla doğuştan bir değeri ve haysiyeti vardır..kapsayacak kavramlar olarak görülebilirse de. Çocuk. mezhep ve benzeri sebeplerle ayırım gözetilmeksizin kanun önünde eşittir. din. Aile birliğinin korunması savı. maddesinin birinci fıkrası ile. Kimi kişilerin başka kurallara bağlı tutulmalarında haklı neden varsa. horlayarak.” kuralı konulduktan sonra. felsefi inanç. Bu hak dolayısıyla herhangi bir niteliğe veya ölçüye dayanılarak insanlar arasında ayırım yapılamaz. Eşitliğin temellerinden birini de böylece kanunlar önünde eşitlik sağlar.. 2. madde.. annesinden başka biriyle evli olan çocukla. birinci çocuğu babaya karşı nesepsiz duruma düşürürken. İtiraz yoluna başvuran Mahkeme. ikincisine babasına sahih olmayan nesep bağı ile bağlanma olanağı tanınması eşitlik ilkesiyle bağdaşmayacağı gibi. “Herkes.” denilmektedir. Bir grup çocuğu iterek. bunun haklı nedeni de gösterilemez. Kanunların uygulanması açısından da hiçbir fark gözetilemez. aileye. bu tür ilişkilerin etkeni değil ancak ürünüdür. Belirtilen nedenlerle. siyasi düşünce. aynı durumda olan kişilerin aynı yasa hükmüne bağlı tutulmalarını içerir. zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz. renk. bu duruma zemin hazırlayan normal olmayan kadın-erkek ilişkilerinin varolması ve sürmesidir. Madde gerekçesinde “. cumhuriyetin ve demokrasinin korunmasıyla birlikte kişinin temel hak ve özgürlüklerini bu kurum ve ilkelerle bağdaşmayacak biçimde sınırlayan siyasal. babası evli olmayan çocuk arasında yapay bir ayırım yaparak. itiraz konusu kuralın evli erkeğin zinasından doğan çocuğun diğer çocuklardan ayrı ve ona zarar verici bir durum içine sokulmasını eşitlik ilkesine aykırı bulmaktadır. herkesin her yönden aynı yasa hükmüne bağlı olacağı anlamında ele alınamaz. benzer konuda şu hususları belirtmektedir. Maddesi Yönünden İnceleme: Anayasa’nın 10. maddesine aykırıdır.
iterek ve kimi haklardan yoksun kılarak cezalandırmak değil. bu özel alan sınırları içine girmemekle yükümlü bulunduğu. 3. hiçbir müdahalede bulunmamak. dünyaya gelen kişinin haklarının engellenmesi veya azaltılması ve böylece nesebi sahih çocuklar yanında ayrıcalıklı hukuki durum yaratılması eşitlikle bağdaşmaz. devredilmez. ailesine ve diğer kişilere karşı ödev ve sorumluluklarını da kapsayacağı belirtilmiştir. hakkın tümü ortadan kalkmaktadır. Maddenin gerekçesinde. onu ortaya çıkaran anormal ve toplumun değer yargıları açısından da ahlâklı davranış sayılmayan ilişkileri yok etmektedir. İtiraz konusu kural zina ürünü çocukların neseplerinin gayri sahih hale getirilmesini önleyip evlilik dışı doğan çocuklar arasında dahi. Hangi nedenle olursa olsun. Anayasa üstü normlar olarak niteleyebileceğimiz sözleşmelerde çocuklar arasında her türlü ayrımcılığa son vermişlerdir. “Devletin. Bu uygulamanın evlilik dışı birleşmeleri önlemediği de Medeni Yasa’nın kabulünden bu yana çıkarılan nesebin idari yoldan düzeltilmesini sağlayan af yasaları ve evlenme bağılına dayanmayan birleşmelerin sayısından anlaşılmaktadır.” Uygar ülkeler. kendisinin dahi vazgeçemeyeceği kimi temel hak ve özgürlüklere sahip olduğu belirlenmiştir. 99 . kişiyi temel hak ve hürriyetlerle donatırken bu hak ve hürriyetlerin kişinin topluma. vazgeçilmez. ailesine ve diğer kişilere karşı olan ödev ve sorumluluklarından ayrı düşünülemeyeceğini de vurgulamıştır. temel hak ve hürriyetlere sahip olduğu. Anayasa’nın 10. nesebi sahih ve nesebi gayri sahih çocuklar arasındaki tüm eşitsizlikleri kaldırmışlar. iptali gerekir. Evlilik dışı ilişkilerden doğan çocuklar hakkında ayrımlı uygulama getirilmesiyle genel ahlâkın korunması sağlanmış olamaz. aileye ve diğer kişilere karşı ödev ve sorumlulukları da beraberinde getirdiği kişinin sahip bulunduğu hak ve hürriyetleri kendi iradesi doğrultusunda kullanırken bu ödev ve sorumlulukları da gözönünde bulundurmak zorunda olduğu” açıklanmıştır. Bu uygulama ile bir sınırlama yapılmamakta. Maddesi Yönünden İnceleme: Anayasa’nın temel hak ve hürriyetlerin niteliği başlıklı 12. Belirtilen nedenlerle. yalnız insan olması nedeniyle kişiliğine bağlı. maddesinin birinci fıkrasında herkesin kişiliğine bağlı dokunulmaz. Ayrımlı uygulamanın evlilik içinde doğan çocuklara daha fazla değer verilmesinin sonucu olduğu ve evlenme kurumunun üstün tutulması ilkesinden meydana geldiği düşünülebilir ise de bu nedenler ayrım yapılmasına dayanak olamaz. Anayasa’nın 12. maddesine aykırıdır.Anayasa’nın 12. ikinci fıkrasında ise bu temel hak ve hürriyetlerin kişinin topluma. kişiye ayrılmış bu alana ilke olarak. maddesinin birinci fıkrasındaki kural ile herkesin. babalarının evli olup olmamasına göre bir ayrılığa neden olmaktadır. temel hak ve hürriyetlerin içinde yaşanılan topluma. Bu biçimde düzenleme ile anayasa koyucu.
Bunlardan.Kişilik doğumla başlayıp ölümle sona ereceğine göre kendi ana babasını seçme olanağı bulunmayan çocuk. bildirge ve sözleşmelerle açıkça dile getirilmiştir. İnsan ve çocuk haklan ile ilgili bildiri ve sözleşmeler soruna bütün devletlerce ne kadar çok önem verildiğinin kanıtıdır. Konunun hangi boyutta algılandığının saptanması bakımından bu hususların özetle irdelenmesine gerek görülmüştür. evlilik dışı dünyaya gelse bile Anayasa’nın sözü edilen bu maddesindeki “herkes” sözcüğünün kapsamı içindedir. 1789 Fransız İhtilalinden sonra yayımlanan “İNSAN VE VATANDAŞ HAKLARI BEYANNAMESİ” adındaki belgede: “İnsan hukuken hür ve eşit doğar ve yaşarlar. insanlık onurunun gereği olarak sahip oldukları hakların bütününü kapsar ve bu niteliğiyle. babasının nüfusuna yazılmak. 1945 de kabul edilen “BİRLEŞMİŞ MİLLETLER ANAYASASI” gereğince. Türkiye ve Birleşmiş Milletler üyesi tüm devletler imzalamış ve onaylamışlardır. Çağımızda bu durum. Devletin gayesi vatandaşların tabii haklarını korumaktır. 100 . İnsan ve Çocuk Hakları ile Bu Konulardaki Bildiri ve Sözleşmeler: “İnsan hakları” bütün insanların. taraf olduğumuz Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesiyle Türkiye Cumhuriyeti yüklenimler altına girmiştir. bunun getireceği haklardan yararlanmak. varılmak istenen bir amacı belirler. Birleşmiş Milletler Kurulu’nda ayrıca bir “İnsan Hakları Komisyonu” tesis olunmuş ve ona bu hakların nelerden ibaret olduğunu saptamak üzere bir bildiri hazırlanması görevi verilmiştir. Bildiri konumuzla ilgili olarak insan haklarının hukuksal bir koruma ve güvence altına alınmasının bir zorunluluk olduğunu belirten başlangıç kısmı ile otuz maddeyi kapsamaktadır. Daha sonra yapılan birçok anayasa gibi.” deniliyordu. Dünyada insan haklarına karşı büyük bir duyarlılık vardır. Türkiye Cumhuriyeti Anayasaları da sözleşmeden esinlenmişlerdir. gerçekleştirilmiş bir durumdan çok. Komisyon üç sene çalıştıktan sonra hazırladığı bildiriyi Birleşmiş Milletler Kurulu’na sunmuş ve “İNSAN HAKLARI EVRENSEL BİLDİRİSİ” kurulca kabul edilerek 10 Aralık 1948’de dünyaya ilân edilmiştir. Anayasa’nın pek çok maddeleri insan haklarına ilişkindir. hiçbir ayrım gözetmeksizin. çoğu dünya ülkelerince kabul edilmiş. Çocuğun ana babasını bilmek. ana ve babasından kendisine karşı olan görevlerini yerine getirmelerini istemek gibi hakları. İnsan hak ve hürriyetlerine saygıyı sağlamak için birçok milletlerarası antlaşmalar yapılmıştır. çocuğun kişiliğine bağlı temel haklarındandır. Bu bildiriyi.
. bireyler olarak erkekleri ve kadınları. hiçbir istisna olmaksızın ve ırk. gönüllü kuruluşları.bu haklara sahiptirler. mutlu bir çocukluk geçirebilmesi ve hem kendisinin hem de toplumun iyiliği için burada belirtilen hak ve özgürlüklerden yararlanabilmesi amacıyla bu Çocuk Haklan Bildirgesi’ni ilân eder. Birleşmiş Milletler Genel Kurulu’nda 78 ülke temsilcilerinin oybirliğiyle kabul edilen “ÇOCUK HAKLARI BİLDİRGESİ”nde: “. çocuğun. dil. aşağıdaki ilkelere uygun olarak alınmış ya da alınacak hukuki veya diğer önlemlerle bunların gerçekleştirilmesi için çaba göstermeye çağırır” denilmiş ve çocuk açısından şu ilkelere yer verilmiştir: .Her insanın.Maddelerde Özetle: . mülkiyet doğum veya başka bir statü nedeniyle herhangi bir ayrım yapılmaksızın -bunlar ister kendisini.. . doğduğu andan itibaren bir isim ve tabiiyet edinme hakkına sahiptir. hukuk kişiliğinin tanınmasını ve buna uyulmasını isteme hakkının bulunduğu.Hakka ve özgürlüklere sahip olmak bakımından insanlar arasında doğuş ayrımı ve ayrıcalığının olmadığı. milli ve sosyal köken.Ailenin toplumun tabii ve temel öğesi olup anaların ve çocukların. 20 Kasım 1959 tarihinde. ve ana-babaları. din.Çocuk. bütün çocukların evlilik içi veya dışı doğmuş olmalarına bakılmaksızın aynı sosyal korunmadan yararlanması gerektiği açıklanmaktadır. Ve işte bu nedenlerle Genel Kurul. İnsan Haklarının ve Temel Özgürlük1 erinin Korunmasına İlişkin Sözleşme: Avrupa Konseyi’ne üye devletler tarafından Roma’da 4 Kasım 1950 tarihinde imza edilmiştir. devletten özel bakım ve yardım görmeye hakları bulunduğu..Çocuk. . Türkiye Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’ni 10 Mart 1954 tarih ve 6366 sayılı Yasa ile onaylayarak Türk hukuk düzeninde yürürlüğe koymuştur. 101 . Bütün çocuklar. bizde 10 Mart 1954 tarih ve 6366 sayılı Yasa ile onaylanmıştır. milletlerarası hukukun ve Birleşmiş Milletler Anayasası’nın temeltaşı olmuştur. yerel otoriteleri ve ulusal hükümetleri bu haklan kabul ederek. siyasi veya başka bir görüş. İnsan Haklarının ve Temel Özgürlüklerinin Korunmasına ilişkin Sözleşmeye Ek Protokol: Avrupa Konseyi üyesi hükümetler tarafından Paris’te 20 Mart 1952 tarihinde imza edilmiş. cinsiyet. artık sadece milli anayasaların konusu değil. . isterse ailesini ilgilendirsin. bu bildirgede belirtilen bütün haklardan yararlanır. renk.Herkesin yasa önünde eşit olup yasa tarafından korunmaya hakkı olduğu. Bu haklar.
“Taraf devletler. Türkiye dahil dünyanın çoğu ülkelerince imzalanan ancak. bir vatandaşlık kazanma hakkına ve mümkün olduğu ölçüde ana babasını bilme ve onlar tarafından bakılma hakkına sahip olacaktır.Kişiliğin tam olarak ve uyumlu bir biçimde gelişebilmesi için çocuğun sevgiye ve anlayışa ihtiyacı vardır. Türk 102 . Türkiye tarafından da imzalanan ve onaylanan bu temel metinler. çok kısa bir süre Önce. “. örgütleri kurar. henüz TBMM’nde onaylanıp. maddesinde de “Evlilik ve aile bağlarına bakılmadan ana ve çocuğun sosyal durumuna uygun iktisadi korunmaya hakkı vardır” denmektedir. kamusal ya da özel yardım kuruluşları tarafından yapılan ve çocukları ilgilendiren bütün faaliyetlerde çocuğun yararı temel düşüncedir. ailenin huzur ve refahı ile özellikle ananın ve çocukların korunmasını sağlamak için gerekli önlemleri alır. hiç bir ayrım gözetilmeksizin tanınmasını taahhüt ederler.” itiraz konusu kural. Öte yandan. her çocuğun özüne bağlı yaşama hakkına sahip olduğunu. AVRUPA SOSYAL HAKLAR TEMEL YASASI’nın 1. bu sözleşmede yazılı olan haklara saygı gösterilmesini ve bu hakların kendi yetkileri altında bulunan çocuklara.. 4. çocuğun kişiliğine bağlı temel haklarına engel oluşturarak Anayasa’ya ve bu konudaki uluslararası güvencelere aykırı düşmüştür.Taraf devletler.. Bölüm 17. ana babasının bakımı ve sorumluluğu altında bir şefkat ve güvenlik ortamında yetişecektir. evlilik içinde ve dışında doğduğuna bakılmaksızın kişiliğini geliştirmesi ve ileride topluma sağlıklı bir birey olarak katılabilmesi için gerekli her türlü olanaktan yararlandırılmasını öngörmektedir. . . Toplumun temel birimi ve bütün üyelerinin ve özellikle çocukların büyümeleri ve esenlikleri için doğal ortamı oluşturan ailenin toplum içindeki işlevini tam olarak yerine getirebilmesi amacıyla gerekli koruma ve yardım görmesinin zorunluluğuna inanıldığı” belirtilerek saptanan kurallar şu şekilde açıklanmıştır: . .Yasama organları ya da idari makamlar. çocuğun. . 18 Ekim 1961 günlü..Anayasa’nın 41. Resmi Gazete’de yayımlanamayan BİRLEŞMİŞ MİLLETLER ÇOCUK HAKLARI SÖZLEŞMESİ’nde. Maddesi Yönünden İnceleme: Anayasa’da aile Türk toplumunun temeli sayılmıştır. Devlet.Çocuğun hayatta kalması ve gelişmesi için mümkün olan her çabayı göstereceklerini kabul ederler. Belirtilen nedenlerle Anayasa’nın 12. Mümkün olan her durumda çocuk.maddesine aykırıdır. Öte yandan Birleşmiş Milletler Örgütü Ekonomik ve Sosyal Kurulu’nun 18 Mayıs 1973 tarihli kararında sahih ve sahih olmayan nesepli çocukların eşit hukuksal duruma sahip olmaları ilke olarak kabul edilmiştir. mahkemeler.Çocuk doğumdan sonra derhal sicile (nüfusa) kaydedilecek ve doğumdan itibaren bir isim hakkına. iptali gerekir.
Ailenin korunması fikrinin herşeyden önce Medeni Kanun anlamında evliliklerin kurulmasını yaygınlaştırmak ve kolaylaştırmak olduğu şüphesizdir.. aile yuvası bundan zarar görecek ve evli olmayan kadınların. Bu nedenle devlet. 103 . Bu durum bireyin insan olmaktan doğan kişiliğini özgürce geliştirme temel hakkıyla bağdaşmaz. Çeşitli anayasalarda evlilik dışı çocuklar için sevkedilen hükümlere benzer bir düzenleme bu nedenle gereksiz görülmüştür. Evlilik dışı çocuğun hukuksal durumu sahih nesepli çocuğun durumundan farklı mı olmalıdır. Medeni Yasa’nın koyduğu bu yasak Anayasa ile uyumlu değildir. ailenin yanı sıra evlilik dışında doğan çocukların da korunmasını devlete bir ödev olarak yüklemiş bulunmaktadır.. Bu suretle Anayasa. aile düzeni yıkılabilecektir. Çocuğun korunması.. Anayasa’da. Medeni Yasa’nın düzenlemesine göre.. Maddenin gerekçesinde: “. devlet ailenin. yasadan çıkarılmakla İsviçre yasa koyucusunun aileyi korumaktan vazgeçtiği düşünülemeyeceğine göre tek olasılık bu kuralın ailenin korunması ile doğrudan ilişkisi yönündeki görüşlerin değişmesidir. Madde yasa koyucuya aileyi toplumun temeli olarak koruma... Çünkü medeni olmadan bir aileden bahsedilemez.. Çocukların evlilik içinde ya da dışında doğmuş olmasına bakılmaksızın bu görev yerine getirilecektir. masum ve hiçbir şeyden habersiz çocuklara ana ve babalarının eylemleri için ceza çektirmeyi sakıncalı bulmakta ve evlilik dışı çocukların hukuksal durumlarının zayıflamasından toplumun büyük zararlar göreceğini belirtmektedirler. Bu metin.. ailenin refahını ve huzurunu koruyacaktır.” denilmektedir. itiraz konusu kuralı aldığımız İsviçre’de 1978 yılında yürürlüğe konulan yasa değişikliği ile evlilik içi ve evlilik dışı çocuk ayrımına son verildiği görülmektedir. Ailenin korunması yanında ananın ve çocuğun da korunması hükme bağlanmıştır.. refahını ve huzurunu sağlama ödevini de yüklemektedir. evlilik dışı çocuğun durumu evlilik içi çocuğa göre elverişsizdir. Eşitlik taraftarları ise. Evlilik dışı çocuk sorunu aile hukukunun temel konularından biridir.. İtiraz konusu kuralın İsviçre Medeni Yasası’nda yer alışma gerekçe olarak meşru ailenin korunması gösterilmişti.toplumunun temeli olan aile.. genel olarak ifade edilmekle yetinilmiş ve evlilik içi ve dışı çocuklar arasında ayırım gözetilmemesi esası benimsenmiştir. anayasal düzeninin önemli bir öğesi olarak güvenceler ile korunmuştur. çocuğu ile birlikte veya çocuk vasıtasıyla evli bir erkeğin yuvasına karışabilmesi olanağı sağlanarak. Bu sonuç. aile kurumunun nüfuz ve otoritesini savunma iddiasındadır: Evlilik dışı çocukların hukuksal durumları kuvvetlendirilirse. yoksa tam bir eşitlik mi sağlanmalıdır? Evlilik dışı çocuklara sahih nesepli çocukların hukuksal konumunu tanımak istemeyen akım.. özellikle ana ve çocuğun korunması için önlemler almakla yükümlü tutulmuştur. Millet hayatı bakımından aile kutsal bir temeldir. Devlet sadece çocukların eğitimiyle değil yetişkinlerin eğitimi çerçevesinde anne ve babaların eğitim ve yetişmesiyle de ilgili önlemleri almak ve teşkilâtı kurmakla yükümlü kılınmıştır. esasen “eşitlik ilkesi”nden de çıkarılabilir. Çağdaş ve uygar ülkelerin yasalarına bakıldığında sahih ve sahih olmayan nesep ayrımına son verildiği.
itiraz konusu kural Anayasa’nın 41. 5. horlanacak. ekonomik açıdan güçsüz bırakılarak korunamayacağına göre erkeğin zinası ürünü çocukların babaları tarafından tanınmalarını engelleyen itiraz konusu kural. hiç kusuru ve katkısı olmaksızın toplumda güç duruma düşürülen çocuğun korunması ile ilgili bir önlem olup. Fakat her nedense bu hüküm tasarıdan çıkarıldı ve yasalaşmadı. Maddeleri Yönünden İnceleme: Davalılar vekili tarafından. hatta kişinin doğacak çocuğun mali. Türk Kanunu Medenisi’nin 292. maddesinde yer alan çocukların korunması ilkesine aykırıdır. artırmaz. Medeni Yasa’ya göre sahih olmayan nesep. Medeni Yasa’nın itiraz konusu maddesi kapsamındaki çocuğun babasının nüfusuna kaydedilememesi sonucu.. gerektiğinde çocuğa bir vasi tayini yargı kararı ile olmaktadır. hatta 298. Evlilik dışında doğan çocuk toplum içinde yalnızlığa itilecek. serbest birleşmeleri artırmaya yönelik bir yanı yoktur. Medeni Yasa’nın söz konusu hükmü meşru olmayan birleşmeleri engelleyememiştir. maddelerine aykırılığı ileri sürülmüş. mahkemece iddia ciddi görülerek iptal istemi ile itiraz yoluna başvurulmuştur. maddenin son tümcesine göre. Medeni Yasa’nın 92.Anayasa’nın Başlangıç Kısmı İle 2. toplum hayatında evlilik içinde doğmuş çocuklara denk bir yer elde etmelerini sağlayacak hükümleri koyar” denilmekte idi. Tüm toplumlarda çocuk. ve 13. maddesine aykırıdır. Zina ürünü çocuklarla babaları arasında nesep bağı kurulması serbest birleşmeleri aile kurumu zararına. sosyal ve hukuksal sorumluluğunu taşıyacağını bilmesi kendisini daha dikkatli davranmaya itebilir. çocuğun kendiliğinden babanın ailesine katılması sonucunu da doğurmaz. 104 . Anayasa’nın 41. Medeni Yasa’nın 312. Çocukla baba arasında hukuksal bir nesep bağı kurulması. çocuk için çok önemli ve kişiliğine sıkı sıkıya bağlı hukuksal sonuçlar doğurmaktadır. iptali gerekir. “çocuğun korunması”na ilişkin Anayasa kuralı ile çelişmektedir. Çocukların her yönüyle sağlıklı ve dengeli yetiştirilmeleri o toplumun geleceği açısından yaşamsal önem taşır ve çocukların her türlü olumsuz etkilerden uzak tutulmalarını zorunlu kılar. maddesinin aynı zamanda Anayasa’nın 2. Anayasa Mahkemesi. ve 13. Evlilik dışı çocukla babası arasında nesep bağının kurulmasına olur verilmesi.. evlilik dışında doğan çocukların . İtiraz konusu Yasa hükmü. maddesindeki belli hısımlarla evlenme yasağı kısmen uygulanamayacak ve bu çocukların babalan yönünden evlenmeleri yasak olan hısımları ile evlenmesi tehlikesi doğacaktır. önemini sürekli biçimde korumaktadır. maddesine göre sahih olmayan nesepli çocuğun velayetinin ana ve babaya verilmesi. Açıklanan nedenlerle. Anayasa’ya aykırılığı ileri sürülen kuralları yasanın kendi yapısı içinde ele almak ve Anayasa’ya uygunluk denetimini bu anlayış içinde yerine getirmek durumundadır. “Kanun..1961 Anayasası’nın ön tasarısında.
maddeler). maddeleri ile doğrudan veya dolaylı ilişkisi kurulamamış ve Anayasa’nın Başlangıç kısmı ile belirtilen maddelerine aykırılığı saptanamamıştır. l Ocak 1978 tarihinde yürürlükten kaldırılmadan önce: “Zina ürünü çocuklarla evlenmeleri yasak kimselerin çocukları tanınamaz” biçiminde idi. 743 sayılı Türk Kanunu Medenisi’nin itiraz konusu 292. 242. 418). Türk Aile Hukuku. Medeni Kanunun 292.. zinasından doğan çocuk tanınamaz” sözcükleriyle sınırlı olmasına karar vermiş ve yalnız bu sözcükleri iptal etmiştir. 28. 17. maddesinin iptalini istemiştir. olaya uygulanacak fıkranın yalnız Medeni Kanunun 292.1991 gününde karar verildi.1926 günlü. erkek ve . İsviçre Medeni 105 . Doğru olan da mehaz kanunundaki düzenlemedir. md.” sözcüklerinin Anayasa’ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE. 1971. evli kadınınkine ilişkin tanıma fırsatını vermemiştir. kocanın bu çocuğun nesebini reddi işlemine bağlıdır (MK. Medeni Kanun’un 245. Madde “Birbirleriyle evlenmeleri memnu olanlardan veya evli erkek ve kadınların zinasından doğan çocuklar tanınamaz” demektedir. Maddede üç ayrı konumda çocuğun tanınması yasaklanmıştır: a) Birbirleriyle evlenmeleri memnu olanlardan. erkek ve . yalnız (b) bendindeki. evli kadının zinasından doğan çocuklar da davanın konusu olmayıp. B.. Yüksek Mahkeme. Koca ret hakkını kullanmazsa. İptalin iyileştirici sonucu zina ürünü çocuklara yarar sağlayacağına göre. vd. SS. temel hak ve hürriyetlerin sınırlanmasını düzenleyen 13. evli erkeğin zinasından doğan çocuk söz konusudur. Esasen Adalet Bakanlığı’nca hazırlanmış olan Türk Medeni Kanunu Ön Tasarısı’nın 281. 303.. S. Yani evli erkeğin zinasından doğan çocukla evli kadının zinasından doğan çocuk biçiminde bir ayrım yoktu. Mahkemenin bakmakta olduğu davada (a) bendine giren çocukların tanınması söz konusu değildir.. evli erkek . maddesine göre. maddesinde sayılan diğer ilgililer ret davası açabilir.Sonuç: A.2..2. evli erkek veya kadının zinasından doğan çocuk ayrımı yapmanın gereksiz. Nesebi baba tarafından reddedilen çocuk gerçek babasına karşı babalık davası açabildiğine göre (MK.) gerçek baba tarafından tanınabilmesine bir engel olmamak gerekir (Bkz. maddesindeki: “. maddesi. maddesiyle ilgili esas incelemenin evli erkeklerin zinasından doğan çocukların tanınamayacağına ilişkin “. bu bağ geçersiz kılınmadıkça tanınamaz” demek suretiyle evli kadının zinasından doğan çocuğun gerçek baba tarafından tanınmasının koşullarını belirtmiştir... VI. evli kadının zinasından doğan çocuğun gerçek babası tarafından tanınabilmesi. hatta ananın çocuğu bakımından haksız olduğu inancındayım... Anayasa’nın Başlangıç kısmı ile Cumhuriyetin niteliklerini belirleyen 2-. Karşıoy Yazısı itiraz yoluna başvuran Almus Asliye Hukuk Mahkemesi Medeni Kanunun 292. İstanbul. maddesini karşılayan İsviçre Medeni Kanununun 304. Sınırlama kararı uyarınca incelenen “.” sözcükleriyle sınırlı olarak yapılmasına . Görünüşte (c) bendinde adı geçen. c) Evli kadının zinasından doğan çocuklar. b) Evli erkeğin zinasından. Yüksek Mahkeme. Bu sınırlama... Tekinay. Belirtmek gerekir ki. yaptığı bu daraltıcı yorumla evli kadınların zinasından doğan çocukları tanıma yasağını yürürlükte bırakmış ve ikisi de zina ürünü olan bu iki çocuktan evli babanın zinasından olana tanınma olanağı sağlarken. 2949 sayılı Kuruluş Yasası’nın 28/1. eşitlik ilkesine aykırıdır. maddesinin üçüncü fıkrası: “Başka bir erkekle soy bağı bulunan çocuk. Şüphesiz.. OYBİRLİĞİYLE.Sınırlama kararı uyarınca incelenen itiraz konusu yasa kuralının.
ve 61. Bu gerekçelerle. ve Nüfus işlerine ait yönetmeliğin 212. Bu durumda Yüksek Mahkemenin. maddeyi yürürlükten kaldırmıştır. Nüfus Memurluğu. maddesiyle 12. evli erkeğin zinasından doğan çocuğun tanınmasıyla korunan yararıyla eş değerdedir. maddedeki zina ürünü çocukların tanınması yasağını kaldırmıştır (md. —— • —— Anayasa Mahkemesi Kararı Resmi Gazete tarih/sayı Esas Sayısı Karar Sayısı Karar Günü İtiraz Yoluna Başvuran : 3. her ikisinin de tanınamayacağı kuralını koymuştur. nesebinin koca tarafından reddi prosedürü. incelemeyi yalnız “erkeğin zinasından olan çocuğun tanınamaması” tümceleriyle sınırlaması mehaz kanununun eski orijinal 304. neticede tanıma olayını bir süre geciktirebilirse de. Bu bakımdan.1982/17594 : 1981/3 : 1981/27 : 26/11/1981 : Aşkale Asliye Ceza Mahkemesi. I . maddesiyle uyumlu değildir. yapılan sınırlama kadının zinasından doğan çocuğun gerçek baba tarafından tanınmasını önleyerek onun zararına olmuştur. 106 . davanın salt evli babanın zinasından doğan çocuğun tanınma yasağıyla sınırlı olarak görülmesine karşıyım. ölüm tutanağındaki imzaların Adli Tıp Meclisi'nce incelenmesine ve bu incelemenin yapılabilmesi için sözkonusu belgenin aslının o yer nüfus memurluğundan istenmesine karar vermiştir. ve 61. maddelerinin Anayasa'nın 7.Kanunu 25 Haziran 1976’da kabul ve l Ocak 1978 tarihinden itibaren yürürlüğe giren değişiklikle zina ürünü çocukların ve evlenmeleri yasak kişilerden doğan çocukların tanınmasını önleyen 304. Medeni Kanun ön tasarısı 292. Nüfus Yasası'nın 14.Olay : Nüfus Kaydının dayanağı olan ölüm belgesinin sahte olarak düzenlendiği iddiası ile sanıklar hakkında açılan Kamu davasında Mahkeme. maddelerine dayanarak istenen belgenin aslının gönderilmesine olanak bulunmadığını bildirmiştir. İtirazın Konusu : 5/5/1972 günlü. 281). 1S87 sayılı Nüfus Yasası'nın 14.2. tanımayla çocuğun yararının korunması. Eski metin evli erkekle evli kadının zinasından doğan çocuk arasında bir ayrım yapmamış. maddesinin birinci fıkrasına aykırı olduğu ileri sürülerek iptallerine karar Verilmesi istemidir. Kadının zinasından olan çocuğun gerçek baba tarafından tanınabilmesi için.
1587 sayılı Nüfus Yasası'nın 14. maddelerinin.: 5/5/1972 günlü. felsefi inanç.Metinler : 1 .Dayanılan Anayasa Kuralları : " Madde 7 . 2 . ve 61. dil.İtirazın Gerekçesi : Başvurma kararının gerekçesi özetle şöyledir : Mahkeme. memurluk bu belgenin 1587 sayılı Nüfus Yasası ve Yönetmeliği hükümleri uyarınca dairelerinden dışarı çıkarılıp gönderilemeyeceğini mahkemeye bildirmiştir.Yargı yetkisi. Nüfus Yasası'nın 14. maddelerinin engelleyici hükümleri karşısında sözü edilen tutanağın incelettirilmesi olanağı ortadan kalkmaktadır. sahte olduğu ileri sürülen ölüm tutanağındaki yazı ve imzalar açısından bilirkişilerce inceleme yapılması için sözü edilen belgeyi nüfus memurluğundan istemiş." 107 . maddelerine aykırı duruma düşürmüştür. kanun önünde eşittir. ırk.Her nüfus dairesi diğer nüfus dairlerinden askerlik şubesi ve adalet mercilerinden istenilen bilgiler ve kopyaları onaylı olarak verir. ve 61. ilgili bütün nüfus memurları vazifeleri dolayısıyla aileler ve fertler hakkında öğrenecekleri halleri gizli tutmaya mecburdurlar. belge aslının gereken incelemenin yapılabilmesi için Adli Tıp Meclisi'ne gönderilmesi gerekmesine karşın 1587 sayılı Yasa'nın 14. Türk Milleti adına bağımsız mahkemelerce kullanılır. karı veya kocası. Bunların dışında mahallin en büyük idare amirinin yazılı emri olmadıkça hiçbir daireye kopya. özet ve bilgi veremezler. maddesine göre yargı yetkisini Türk Milleti adına kullanan bağımsız mahkemelere ve adalete olan güven duygusunu azaltmış ve böylece yargı yetkisinin kullanılmasını engellemek yolu ile sözü edilen yasa kurallarını Anayasa'nın 7.Nüfus kütükleriyle dayanaklarını başmemur ve sorumlu memurlarla denetleme ve teftişe yetkili olanlardan başka hiç kimse göremez ve inceleyemez. 61 inci madde hükmü saklı kalmak şartıyla adli makamlarla resmi dairelere ve ilgilinin kendisi. veli.Mahkeme. istenildiğinde verilir. din ve mezhep ayırımı gözetilmeksizin. II . III . siyasi düşünce. maddeleri şöyledir : " Madde 14 . Bu durum. Aşkale ilçesinde imza karşılaştırma yapabilecek uzman kişi bulunmadığından. cinsiyet." " Madde 61 . ve 12/1. ölüm tutanağının aslının incelenmesi için getirttirilmesini ve böylece yargılamayı engellediği kanısına vararak bu durumu Anayasaya aykırı bulmuş ve sözü geçen maddelerin iptali için Anayasa Mahkemesi'ne kendiliğinden başvurmuştur. Anayasa'nın 7." " Madde 12/1 . vasi veya resmi vekili usul ve füruu ile ikinci dereceye kadar olan civar hısımlarına nüfus kayıtları örnekleri.İtiraz konusu yasa maddeleri.Herkes. ve 61.
108 . bu kurumlara. 2 . Mahkemelerimiz. nüfus kütükleriyle. söz konusu yasanın 30.Esasın İncelenmesi : A . ancak Mahkemenin incelemenin nüfus memurluğunda yapılmasını olanaksız bulması durumunda vereceği karar doğrultusunda işlem yapılarak mahkeme kararlarına uyulması. V .IV . öteki nüfus kayıtlarının dayandığı belgelerin ise yıl sonlarında 700 ilâ 1000 adedinin birlikte ciltlendiği. 26/6/1981 gününde yapılan toplantıda İçişleri Bakanlığı Nüfus İşleri Genel Müdürlüğü'nü temsilen gelen Nüfus İşleri Genel Müdürü ile Emniyet Genel Müdürlüğü'nden yetki ile gönderilen uzman dinlenmişlerdir.Emniyet Genel Müdürlüğü yetki belgesini taşıyan uzmanın yaptığı açıklama özetle şöyledir : Sağlıklı bir imza incelemesinin yapılması için belgenin aslının mutlak suretle görülmesi gerektiğini. kaybolmaları durumunda ise kamu hizmetinin önemli oranda aksayacağı açıktır. nüfus kayıtlarına dayanak olan belgelere ilişkin incelemeleri teknik zorunluluk yok ise işin özelliğini göz önünde tutarak nüfus memurluklarında yaptırmaları. " Nüfus İşleri Genel Müdürlüğü yetkilisi ile Polis Enstitüsü'nden grafoloji konusundaki bir uzmanın sözlü açıklamada bulunmaları için adı geçen kurumlardan 44 sayılı Yasa' nın 29. mahkeme karar verdiği takdirde nüfus kütüklerinin istenilen yere gönderilmesi gerekir kanısındayım. Anayasaya aykırılığı ileri sürülen yasa hükümleri üzerinde sınırlama yapmaya gerek olup olmadığının işin esası incelenirken ayrıca ele alınıp karara bağlanmasına" oybirliğiyle karar verilmiştir. bunların 2500 kaydı içerecek biçimde 100 yapraklı ciltler halin de bulunduğu. bir yerden biryere götürülmeleri durumunda kırılabilmeleri ve kimi zaman ekip çalışmasında zorunluluk olması nedeniyle laboratuarda yapılması gerekir. maddesi uyarınca 10/2/1981 gününde yapılan ilk inceleme toplantısında " Dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesi ne. maddesi gereğince ve 26/6/1981 Cuma günü saat 10. bu cihazların çok hassas ve pahalı olmaları. bu ciltlerin Nüfus Memurluğu'ndan dışarı çıkarılmaları durumunda ciltlerde kaydı veya belgesi bulunan öteki vatandaşlarla ilgili işlemlerin duracağı. öteyandan imza incelemelerinin ancak mikroskop ve bazı aletlerle yapılabilmesi.Nüfus İşleri Genel Müdürü'nün yaptığı açıklama özetle şöyledir: Nüfus kütüklerinin toplum düzeninin temel unsuru olduğu. 1 . fotokopiler üzerinde doğru bir sonuca varılamayacağını.Sözlü açıklama : İşin esasını incelemek üzere toplanan Anayasa Mahkemesi.00'da Anayasa Mahkemesi'nde bulundurulmalarını teminen çağırı kâğıdı çıkarılmasına" 4/6/1981 gününde oybirliğiyle karar vermiştir. maddesi hükmü uyarınca çağırılmalarına.İlk İnceleme : Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 15.
kişisel duruma ilişkin kesinleşmiş mahkeme kararları gibi dayanak belgelerinin. maddesinde. Bu konudaki uygulamaya göre dayanak belgelerinin 700-1000 adedinin birlikte. Konuya bu açıdan bakıldığında. böylece uygulanacak yasa hükümleri hakkındaki Anayasaya aykırılık sorununun çözümü için.İtiraz konusu kuralların Anayasa açısından incelenmesine geçilmeden önce aşağıdaki konuların ele alınmasına gerek görülmüştür. aile kütükleri ile dayanaklarının resmi belgelerden olduğu ve bunların aksi sabit oluncaya kadar geçerli sayılacağı belirtilmiştir. Dayanak belgelerini içeren bir cildin. nüfus kütük kayıtları yönünden büyük önem taşımaları hem Nüfus Yasası hem de Medeni Yasa gereğidir. İtiraz konusu kuralların kendi içlerinde bütünlük oluşturmaları.B. incelenmesi gerekmeyen öteki tüm belgelerle ilgili hizmetlerin bir süre durduğunu ve bu belgelere ilişkin istenen bilgilerin verilemediğini kabul etmek gerekir Nüfus kütükleri ile ilgili bir cildin gönderilmesi durumunda 2500 kişiyle ilgili kayıtlar bakımından da aynı sakıncalı durumun ortaya çıkması doğaldır. kimi durumlarda bu belgelerde yer alan imzaların ve yazıların uzman kişilerce ve teknik özel araç ve gereçlerle incelenmesi gerçeğe ulaşmanın tek yolu olabilir. Nitekim bu gibi durumlarda belgenin aslının görülmesi gerektiği. Bu bakımdan yasa. iptali istenen yasa hükümleri ve dayanılan Anayasa kuralları. nüfus kütüklerinin ise 2500 kayıdı içerecek biçimde ciltlendikleri anlaşılmaktadır.İncelemenin Sınırlandırılması Sorunu : Davada uygulanacak yasa hükümlerinin belirlenmesi ve itirazın incelenmesi.İnceleme: İşin esasına ilişkin rapor. Doğum. Öte yandan. ölüm tutanaklarının. konuya ilişkin öteki metinler okunduktan sonra işin gereği görüşülüp düşünüldü : 1 . ilk inceleme kararı uyarınca önce iptali istenen hükümlerin sınırlandırılmasına yer olup olmadığının karara bağlanması yerinde olur. 2 . yetkili makamlarca usulüne göre düzenlenmiş doğru olan ve yalnızca gerçekleri yansıtan belgelere dayandırılmaları ve onlara uygun bir biçimde tesis edilmeleri zorunluğunu ortaya koyar. a) Nüfus kayıtlarının ve imza incelemesinin özelliği: Nüfus Yasası'nın 13. düzgün tutulmaları ve iyi saklanmaları gereği kendiliğinden anlaşılır. incelemenin mikroskop ve özel aletlerle 109 . nüfus kütüklerinin ve dayanak belgelerinin kişisel duruma bağlı toplum düzeninin temel öğelerinden biri olduğu. bunlarla ilgili yasama belgeleri. her hangi bir belgenin aslının incelenmesi amacıyla nüfus memurluğundan çıkarılması durumunda. başvurma kararı ve ekleri. dayanak belgelerinin de nüfus kütüklerinde olduğu gibi hem Nüfus işleri Genel Müdürlüğü'nde ve hem de ilgili nüfus dairelerinde saklanmalarını öngörmüştür. getirdikleri düzenleme açısından adalet makamları ile ilgili hükümlerin öteki kuruluşlardan ayırt edilmesi olanağının bulunmaması nedeniyle incelemenin bir sınırlamaya bağlı tutulmadan yapılması gerekmektedir. her şeyden önce bunların. Nüfus aile kütük kayıtlarının taşıdığı nitelik.
ve 324. nüfus kütükleri ve dayanakları sorumlu memurlar. bu gereksinmeleri düzenleyen ve nüfus dairelerinden hangi kuruluşlarca bilgi. maddelerde daha ayrıntılı düzenlenmiş. yerel nüfus yönetimlerince. Ancak sözü edilen yasanın 88. boşanma. kimi kuruluş ve kişilerle adli makamlara nüfus kayıtlarının onaylı örneklerinin ve bu kayıtlarla ilgili bilgilerin verilmesini. Hukuk ve ceza davalarında kişilerin ölüm.. ve 61. maddeler. madde ile ilgili gerekçede ise " Bu 110 . Örneğin Ceza Yargılamaları Usulü Yasası'nın 85. maddelerde ise. maddenin tek ayrık durumunu oluşturduğu görülmektedir. 322. Şu kadar ki bu beyan kâfi görülmezse o dairenin mensup olduğu Vekâlete müracaat olunabilir" biçiminde yer alan hükmün. ancak nüfus kayıt örneklerinin adli makamlarla ilgili dairelere. 309/1. karı veya kocaya. 310. özet ve bilgi verilmemesini hükme bağladığı görülür. nüfus kayıtlarının gizli tutulması ve nüfus memurlarına evlenme memurluğu yetkisi verilmesi hususları hüküm altına alınmıştır. veli veya vasiye ve resmi vekiline verilmesi. bunların dışında hiçbir daireye en yüksek yerel yönetim amirinin yazılı emri olmadıkça. yaş gibi kişisel ya da kişiliğine bağlı durumlarına ilişkin nüfus kayıt örneklerine ve bunların dayanakları olan belgelere başvurulduğu sık sık görülen olaylardandır. doğum. c) İtiraz konusu kuralların kapsamı : Anayasaya aykırılığı nedeniyle iptali istenen Nüfus Yasası'nın 14. 85. maddeleri incelendiğinde bu maddelerin. 311. ve 61. Nitekim 14. cinsiyet. adli merciler ile denetleme ve teftişe yetkili kılınanlardan başkalarının inceleme ve görmelerine cevaz verilmemiş. Bu maddelerle yapılan düzenlemenin. incelenmesi gereken senedin veya belgenin bir memurun resmi görevi nedeniyle elinde bulunması durumunda dahi aslının mahkemeye teslim edilmesi öngörülmüştür. 308. evlenme. Hukuk Yargılamaları Usulü Yasası'nda konu. maddesinde " Resmi dairelerde saklı evrak ve sair vesikalar münderecatının ifşası memleketin selametine zarar vereceği o dairenin en büyük amiri tarafından beyan edilirse bu evrak ve vesikaların gösterilmesi ve teslimi istenmez. dolayısıyle sağlıklı bir incelemenin ancak laboratuarlarda yapılabileceği sözlü açıklama kararı üzerine Emniyet Genel Müdürlüğü'nden çağrılan uzman kişice belirtilmiştir. özet ve onanlı kayıt örnekleri istenebileceğini ve bu kayıtlarla dayanaklarını inceleyebileceğini öngören kurallardır. b) İmza ve yazı incelemeleriyle ilgili kurallar : Usul hukukunda bu konuda bazı düzenlemeler yer almaktadır. Bunun gibi Askerlik Daireleri ile öteki resmi kuruluşların ve gerektiğinde kişilerin de nüfus kayıtlarını istedikleri bilinen gerçeklerdendir. konusu suç oluşturan veya bir suç nedeniyle oluşan belgeleri kapsamayıp genel nitelikte bulunduğu açıktır. kopya. İtiraz konusu 14.yapılmasında zorunluk bulunduğu. madde sinde " Bir vesikanın doğruluğunu veya sahteliğini tahkik etmek yahut failini meydana çıkarmak için ehlihibre marifetiyle yazı ve mühür tahkikatı yapılabilir" denmektedir. bu aygıtların çok kıymetli ve hassas olmaları nedeniyle laboratuarlardan çıkarılamadıkları.. ve 3." 61. ve 314. maddeye ilişkin tasarı gerekçesinde " Bu maddelerle.
bu istemi. usule ilişkin yasalarda yeni yöntem ve kurallar koymadığına göre. maddelerinde bu yönde bir açıklık bulunmadığına göre. bilirkişi incelemesi yaptırılmasına olanak vermediğini. ve 61. Yukarıda da açıklandığı gibi itiraz konusu kurallar. yargılamanın her türlü baskı ve sınırlamanın dışında bulunması. Mahkemelerin. ve 61. mahkemeye her türlü tanıtlama nedenlerinin " ihzar" ve " iradı" yönünden yetki veren 237. Ceza Yargılamaları Usulü Yasası hükümlerinin uygulanmasını engeller nitelikte değildir. Çünkü itiraz konusu kurallar yargılama usulüne ilişkin yasal düzenlemeleri açık ya da örtülü biçimde yürürlükten kaldırmış değildir. Anayasaya aykırılık itirazına konu edilen Nüfus Yasası'nın 14. nüfus kayıtlarının incelenmesi ve onaylı örneklerinin verilmesi ile ilgili düzenleme getirmelerine karşın. iptali istenen maddelerin Ceza Yargılamaları Usulü Yasası'ndaki bazı kuralları uygulama dışında bıraktığı görüşündedir. maddesi yönünden inceleme : İtiraz yoluyla başvuran Mahkeme. 3 . Ceza Yargılamaları Usulü Yasası'nın hâkime tanıdığı yetkileri sınırlamamaktadırlar. Anayasa'nın 7. böylece yargı yetkisinin kullanılmasının engellendiğini ileri sürmektedir. yargılama usulüne ilişkin kuralların uygulanacağı doğaldır. İtiraz konusu maddeler. ve 61.. maddelerinin Nüfus daireleri dışında. maddesinin ikinci fıkrasında belirtildiği gibi yasama ve yürütme organları ile idare. maddelerde bir değişiklik veya sınırlama söz konusu değildir. ceza yargılamasıyla ilgili " genel" kurallarda bir değişiklik meydana getiren " Özel Yasa Kuralı" olarak da kabul edilemezler. mahkeme kararlarına uymak zorundadır. bir belgenin doğruluğunu veya sahteliğini anlayabilmek için inceleme yapmak görev ve yetkisini veren Ceza Yargılamaları Usulü Yasası'nın 85. maddeleri. ve onu izleyen maddelerde. delillerin değerlendirilmesiyle ilgili 254.Anayasaya aykırılık sorununun incelenmesi : a) Anayasa'nın 7. Görüldüğü üzere nüfus kütükleriyle bunların dayanaklarını oluşturan belgelerin asıllarının mahkemelerce incelenmesinde veya incelettirilmesinde zorunluluk bulunduğunda. Nüfus Yasası'nın itiraz konusu maddelerinden ve nüfus yönetmeliğinden söz ederek yerine getirmekten kaçınmıştır. 111 .madde ile nüfus kayıt örneklerinin hangi daire veya kimselere verilebileceği açıklanmıştır. Anayasa'nın 132. Yukarıda açıklandığı gibi. Nüfus Yasası'nın 14. gördükleri davalarda delilleri toplayıp değerlendirmede tam bir serbestiye sahip olmaları. ancak nüfus dairesi. d) İtiraz konusu kuralların. maddesine göre Türk Ulusu adına yargı yetkisini kullanma sının doğal gereğidir." denilerek bu maddelerle yapılan düzenlemenin amacı açıkça ortaya konulmuş bulunmaktadır. Öteyandan. dosyanın sürüncemede kaldığını. Mahkeme. hâkime. itiraz konusu maddeler. hâkimin delilleri inceletme ve el koyma yetkilerine ayrık durum getirip getirmediği sorunu : Mahkeme iddia ve sav karşısında imzanın gerçekten sanığa ait olup olmadığını anlayabilmek için belgenin aslını getirterek imzayı uzman bir kuruluşta incelettirmek istemiş. ceza yargılama usulü alanında özel bir kural ve yargı yetkisinin kullanılmasında bir sınırlama getirmemektedir. Nüfus Yasası'nın 14.
ve 61. ve 61. bu yasanın kimi hükümlerini değiştirici ve uygulanmasını engelleyici nitelikte de değildir." kuralı karşısında.. maddelerinde Anayasaya aykırılık bulunmadığına ve itirazın reddine. mahkemelerin de. iptali istenen kurallar nedeniyle. Kanunların . Anayasa'nın 113. İtiraz konusu edilen kurallar. bir yönetmeliğin Nüfus Yasası'na aykırı olan hükmüne dayanılamayacağını belirtmekle yetinilmesi yerinde görülmüştür. 1587 sayılı Nüfus Kanunu'nun 14. yukarıda açıklandığı üzere Ceza Yargılamaları Usulü Yasası'nda. yönetmelikler çıkarabilirler. itirazın reddi gerekir.. kimi kişilerle ilgili bilirkişi incelemesinin sırf nüfus kayıtlarına bağlı olması nedeniyle yapılamayacağı yolunda öne sürdüğü görüşün yerinde olmadığı ve bu durumun eşitlik ilkesiyle ilgili bir yönü de bulunmadığı anlaşılmaktadır. Açıklanan nedenlerle. ve 61.. b) Anayasa'nın 12. mahkemenin. sanığın savının. —— • —— 112 . VI . nüfus kayıtlarının kamu düzeni yönünden arzettiği önemi ve nüfus kayıtlarının veya dayanaklarının nüfus dairelerinin dışına çıkması durumunda belgelerin kaybolması olasılığının bulunduğunu ve hizmetlerin aksayabileceğini gözden uzak tutmayacakları. 1587 sayılı Nüfus Kanunu'nun itiraza konu edilen 14.Sonuç : 5/5/1972 günlü.. Nüfus Yasası'nın 14. maddelerinde Anayasaya aykırı bir yön bulunmamaktadır. Açıklanan nedenlerle 5/5/1972 günlü.. doğru olup olmadığının anlaşılamadığını ölüm tutanağı üzerinde bilirkişi incelemesi yapılamadığım. maddesi yönünden inceleme : Mahkeme. uygulanmasını sağlamak üzere ve bunlara aykırı olmamak şartıyla.Öteyandan. bu durumun Anayasa'nın öngördüğü eşitlik ilkesine uymadığını ileri sürmektedir. maddelerinin yargı yetkisinin kullanılmasını engellediği yolundaki görüşü yerinde bulunmamıştır. zorunluluk olmadıkça bu yolda karar vermiyecekleri ve zorunluluk hallerinin takdirinin ise mahkemeye ait olduğu kuşkusuzdur. 26/11/1981 gününde oybirliğiyle karar verildi. değişik bir düzenleme getirmediği gibi.. maddesindeki " Bakanlıklar . Mahkemece.
4248 sayılı Yasa ile değiştirilen 153. diğer bireylere zarar vermeden ve onların egemenlik haklarına sınırlamadan sosyal birey olmanın gerektirdiği hak ve özgürlüklerin olabildiğince kullanılmasını ve geliştirmesini gerektirir. sosyal olma özelliği.İtirazın Gerekçesi Başvuru kararının gerekçe bölümü şöyledir: “Anayasa’nın 12.1998 : Ankara 4. devredilmez. Toplumsal ahlâk ve toplumsal barış kurallarına saygılı olmak kaydıyla. Bu demektir ki. Asliye Hukuk Mahkemesi İtirazın Konusu : 17. maddesinin birinci fıkrasının Anayasa’nın 12. maddesinin birinci fıkrasının Anayasa’ya aykırılık savını ciddî bularak iptali için başvurmuştur. bireyin insan olma anlamında ve fizyolojik yapısından gelen olabildiğince özgür ve seçkin yaşam hakkına sahip olması onun en doğal hakkıdır. vazgeçilmez temel hak ve hürriyetlere sahip olduğunu vurgulamaktadır. Mahkeme.2002-24937 : 1997/61 : 1998/59 : 29.Olay Evlenerek kocasının soyadını alan kadının. maddî ve manevî varlığını koruma ve özellikle geliştirme hakkına sahip olduğunu açıklamaktadır. 743 sayılı Türk Kanunu Medenisi’nin 153. sınırlaması ve devredilmesi hak sahibi birey kendi iradesinden kaynaklanmaktadır.9. maddesi. herkesin yaşama.SOYADI Anayasa Mahkemesi Kararı Resmi Gazete tarih/sayı Esas Sayısı Karar Sayısı Karar Günü İtiraz Yoluna Başvuran :15. II. Gene Anayasa’nın 17.1926 günlü. maddesi. evlenmeden önceki soyadını aile soyadı olarak kullanmak için açtığı davada. kişiye özgü bu hak ve hürriyetlerin kullanılması.2. Bireyin. ve 17. maddelerine aykırılığı savıyla iptali istemidir. herkesin kişiliğine bağlı dokunulmaz. 113 . I.11.5.1997 günlü. 743 sayılı Türk Kanunu Medenisi’nin 14.
Türk kadını kimlik arayışını başlatmıştır ve bunda hem haklıdır ve hem de kararlıdır. Örneğin. omuz omuza ve eşit koşullarda. özellikle çağdaş toplumların kazanımlarına öncül kaynağı. kültürel ve sosyal açıdan bireylerin önündeki yarardan çok zarar ortamı yaratan. erkek ve kadının uzlaşıp karar vermeleri halinde. Gelişmiş toplumların. 114 . sadece. Yasa’nın bu maddesi kanımızca Anayasa’nın 12. ahlâki nedenler vs. erkek bireyin egemenliği giderek yasalarla güvence altına alınmış ve eşit olması gereken kadın ve erkek egemenliği erkek lehine kurumlaştırılmıştır. Bu çabasındaki amacı erkeği dışlamak. kadının soyadı aile soyadı olarak kayda geçebilmelidir.Böyle bir hak ve özgürlüğe sahip olabilecek kişi daha gelişmiş örneklerini çevresine ve bulunduğu toplum katmanlarına taşıyacak. alnı açık. Kadının bu özlemine bir sınıf mücadelesine de iktidar hırsıdır. eşlerin uzlaşması halinde. ve 17. maddesi olanak tanımamıştır. onur mücadelesidir. Şimdi özellikle Avrupa toplumlarında ve onlardan sağlıklı biçimde esinlenen Türk toplumunda görünen o ki. örf. alan. Devlet ağırlıklı toplumlarda. kısa örneklerinde görüldüğü üzere. maddelerine aykırıdır. artık cinsiyet ayrımının çağdaş toplumun erdem ve onuru ile bağdaşmayacağı bir noktaya gelinmiştir. Özetlersek. uygulama ile idarî bilimlerde ilk etapta bir takım intibaksızlık ve telaş yaşanacaktır. Birey ağırlıklı olması gerekirken. onu ikinci sıraya itmek olmayıp. kol kola. sindirilen bireysel özgürlük özlemleri giderek bireyin iç ve dış dünyasını karartan onun düşünme ve hayal kurma yeteneklerini ortadan kaldıran kuramsal bir hale dönüşmüştür ve fertler verileni doğru sayıp. idarenin yeni duruma uyum sağlayıp düzenleme yapması zor değildir. Medenî Yasamızın Md. Şimdi. Ve anılan Yasa maddesinin iptaliyle. verilmeyeni hak görmeyen kişiliğe bürünmüştür. maddeleri. çağdaş hak ve özgürlükler. 197/3. kronik bağlılıkları giderek ortadan kaldırmakla gerçekleşmiştir. eşit bulvarlarda yürümektir. vb. gerekçelerle bireylerin özgür iç dünyaları baskı altına alınmış. İşte bu toplumsal yaşam biçiminde baskın çıkan erkek birey bulunduğu ortama pekte uyan bir tarzda aldığı öğreti ve gelenek etkisiyle elindeki erki kadın bireye ve çocuklarına yansıtmıştır. kadının soyadının aile soyadı olarak kabul ve tesciline Medenî Yasa’nın 153. 153. Ancak her yenilik doğuran düzenlemede olduğu gibi. onunla yan yana. başı dik. Bu yansıma giderek şekillenmiş ve hatta kuramsallaşarak yasalarda yerini bulmuştur. onun önüne geçmek. 200. tabulardan arınarak yayılacak ve kök salacaktır. Kuşkusuz. yasamanın yeni bir düzenleme yapmasına olanak tanımak gerekir. Dosyamızdaki maddî olaya gelince. ve 154. 212 ve 263. aynı Yasa’nın 196/1-2 maddeleri.
Mahkememiz davacı tarafından ve ona katılan diğer eşin istemlerine katılmıştır ve eşlerin itirazlarını ciddî görmüştür. Böylece, Anayasa’nın 152. maddesi gereği Anayasa Mahkemesi’nin bu konuda vereceği karara kadar yargılamayı durdurmayı kararlaştırmıştır.” III- Yasa Metinleri A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı 743 sayılı Yasa’nın 153. maddesinin değişik birinci fıkrası şöyledir: “Kadın, evlenmekle kocasının soyadını alır; ancak evlendirme memuruna veya daha sonra nüfus idaresine yapacağı yazılı başvuru ile kocasının soyadı önünde önceki soyadını da kullanabilir. Daha önce iki soyadı kullanan kadın, bu haktan sadece bir soyadı için yararlanabilir.” B- Dayanılan Anayasa Kuralları İtiraz başvurunda dayanılan Anayasa kuralları şunlardır: 1- “MADDE 12.- Herkes, kişiliğine bağlı, dokunulmaz, devredilmez, vazgeçilmez temel hak ve hürriyetlere sahiptir. Temel hak ve hürriyetler, kişinin topluma, ailesine ve diğer kişilere karşı ödev ve sorumluluklarını da ihtiva eder.” 2- “MADDE 17.- Herkes, yaşama, maddî ve manevî varlığını koruma ve geliştirme hakkına sahiptir. Tıbbî zorunluluklar ve kanunda yazılı haller dışında, kişinin vücut bütünlüğüne dokunulamaz; rızası olmadan bilimsel ve tıbbî deneylere tâbi tutulamaz. Kimseye işkence ve eziyet yapılamaz; kimse insan haysiyetiyle bağdaşmayan bir cezaya veya muameleye tâbi tutulamaz. Mahkemelerce verilen ölüm cezalarının yerine getirilmesi hali ile meşrû müdafaa hali, yakalama ve tutuklama kararlarının yerine getirilmesi, bir tutuklu veya hükümlünün kaçmasının önlenmesi, bir ayaklanma veya isyanın bastırılması, sıkıyönetim veya olağanüstü hallerde yetkili merciin verdiği emirlerin uygulanması sırasında silah kullanılmasına kanunun cevaz verdiği zorunlu durumlarda meydana gelen öldürme fiilleri, birinci fıkra hükmü dışındadır.” C- İlgili Görülen Anayasa Kuralı İlgili görülen kural şöyledir: “MADDE 10.- Herkes, dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasî düşünce, felsefî inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle ayırım gözetilmeksizin kanun önünde eşittir.
115
Hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz. Devlet organları ve idare makamları bütün işlemlerinde kanun önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek zorundadırlar.” IV- İlk İnceleme Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü’nün 8. maddesi gereğince 21.10.1997 günü yapılan ilk inceleme toplantısında, öncelikle sınırlama sorunu üzerinde durulmuştur. Anayasa’nın 152. ve 2949 sayılı Yasa’nın 28. maddelerine göre, Anayasa Mahkemesi’ne itiraz yoluyla yapılacak başvurular itiraz yoluna başvuran Mahkeme’nin bakmakta olduğu davada uygulayacağı yasa kuralları ile sınırlıdır. İtiraz yoluna başvuran Mahkeme’nin bakmakta olduğu davada uygulayacağı 743 sayılı Yasa’nın 153. maddesinin 4248 sayılı Yasa ile değiştirilen birinci fıkrasında, evlenmede hangi soyadının nasıl kullanılacağı konusu düzenlenmiştir. Bakılmakta olan davada davacı kadın kendi soyasının aile soyadı olmasını istediğinden, esas incelemenin fıkrada yer alan, “Kadın evlenmekle kocasının soyadını alır” sözcükleriyle sınırlı olarak yapılmasına ve işin esasının incelenmesine oybirliğiyle karar verilmiştir. V- Esasın İncelenmesi Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu Yasa kuralı, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: A- İtiraz Konusu Kuralın Anlam ve Kapsamı Medenî Kanun’un “Evlenmenin Umumi Hükümleri”ni düzenleyen beşinci bölümünde yer alan 4248 sayılı Kanunla değişik 153. maddesinin ilk fıkrasında, kadının evlenmekle kocasının soyadını alacağı hükme bağlanmış, ancak kadının evlendirme memuruna veya daha sonra nüfus idaresine yapacağı yazılı başvuru ile “önceki soyadını” kocasının soyadının önüne ekleyerek kullanabileceği, daha önce iki soyadı kullanan kadının bu haktan sadece bir soyadı için yararlanabileceği öngörülmüştür. Böylece, kadın, ilke olarak, evlenmekle kocasının soyadını almakta, ancak, dilerse evlenmeden önceki soyadını kocasının soyadının önüne ekleyerek veya kocasının ölümünden veya boşanmasından sonra ikinci kez evlenirse, önceki kocasının soyadını yeni kocasının soyadı ile birlikte kullanabilme olanağına sahip olmaktadır. Fıkranın son cümlesine göre de bu haktan sadece bir soyadı için yararlanabilecektir. Medenî Kanun’da belirtilen isim, öz ad ve soyadından oluşmaktadır. Medenî Kanun’da soyadı yerine “aile ismi” deyiminin de kullanıldığı görülmektedir. Öğretide soyadı, bir aileyi tanıtan, onun bireylerini başka bireylerinden ayırt eden, aile bireylerinin kimliğinin ortak unsurunu oluşturan ve kuşaktan kuşağa aktarılan aile adı olarak tanımlanmaktadır.
116
Soyadı, Türk hukukuna 21.6.1934 günlü, 2525 sayılı Soyadı Kanunu ile girmiştir. Buna göre, her Türk öz adından başka soyadını da taşımak zorundadır. Soyadı seçme görevi ve hakkı evlilik birliğinin başkanı olarak kocaya aittir. Bununla birlikte, kocanın ölmüş ve karının evlenmemiş olması ya da kocanın akıl hastalığı veya akıl zayıflığı nedeniyle vesâyet altında bulunması ve evliliğin devam etmesi durumlarında soyadı seçmek hak ve görevi karınındır. Medenî Kanun’un 153. maddesinin birinci fıkrasının ilk cümlesi uyarınca, kadın evlenmekle kocasının soyadını almaktadır. Buna bağlı olarak, koca herhangi bir sebeple soyadını değiştirirse, karının soyadı da değişecektir. Kocasının soyadını taşıdığı için evli kadının tek başına soyadının değiştirilmesini isteme yetkisi yoktur. Yargıtay bir kararında, kocanın soyadının değişmesi halinde karının soyadının da “kendiliğinden” değişmesi gerektiğini, bu gereğin kaiden yerine getirilmesinin nüfus idaresine verilmiş idarî bir görev olduğunu belirtmiştir. Medenî Kanun’un boşanan kadının kişisel durumunu düzenleyen 3678 sayılı Kanunla değişik 141. maddesinde boşanan kadının bekârlık soyadını yeniden alacağı öngörülmekte, hakimin, bazı koşulların varlığı halinde, boşanmadan sonra kadının eski kocasının soyadını taşımasına izin vereceği hükme bağlanmaktadır. Bu koşullar, kadının kocasının soyadını taşımaya devam etmesinde bir çıkarının bulunması, bunun kocaya bir zarar vermeyeceğinin sabit olması ve kadının bunu talep etmesidir. B- Anayasa’ya Aykırılık Sorunu Mahkeme başvuru kararında, herkesin kişiliğine bağlı dokunulmaz, devredilmez, vazgeçilmez temel hak ve hürriyetlere, yaşama, maddî ve manevî varlığını koruma ve geliştirme haklarına sahip olduğunu, kişiye özgü bütün bu hak ve özgürlüklerin kullanılması, sınırlanması ve devredilmesinin bizzat kendi iradesine dayandığını, kimsenin kimseye zarar vermeden ve hakkını zedelemeden sosyal birey olmasının gerektirdiği hak ve özgürlükleri de olabildiğince kullanarak ve geliştirerek yaşaması gerektiğini belirterek devlet ağırlıklı toplumlarda örf, ahlâk ve benzeri gerekçelerle bireylerin özgür iç dünyalarının baskı altına alındığını, sindirilen özgürlük özlemlerinin kişilerin iç ve dış dünyalarını kararttığını, böyle bir toplum yapısında baskın çıkan erkeğin elindeki erki kadına ve çocuğa karşı kullandığını, buna karşılık, Avrupa’dan da esinlenen Türk kadınının kendi kimlik arayışına başladığını, bu onur mücadelesinin amacının erkeği dışlamak ve önüne geçmek olmayıp yan yana ve eşit şartlarda yürümek olduğunu, bundan böyle cinsiyet ayrımına son verilmesi ve dava konusu olayda olduğu gibi, kadın ve erkeğin uzlaşması halinde kadının soyadının aile soyadı olarak kayda geçilmesinin gerektiğini, ne var ki, Medenî Kanun’un 153. maddesinin birinci fıkrasının bunu engellediğini, bu nedenle kuralın Anayasa’nın 12. ve 17. maddelerine aykırılık oluşturduğunu ileri sürmektedir. Anayasa’nın 12. maddesinde herkesin kişiliğine bağlı, dokunulmaz, devredilmez, vazgeçilmez temel hak ve hürriyetlere, 17. maddesinde de yaşama, maddî ve manevî varlığını koruma ve geliştirme hakkına sahip olduğu belirtilmektedir. İtiraz konusu “Kadın evlenmekle kocasının soyadını alır” kuralı kimi sosyal gerçeklerin doğurduğu zorunluluklardan ve yasa koyucunun yıllar boyu kökleşmiş bir geleneği kurumsallaştırmasından kaynaklanmaktadır. “Aile hukuku” öğretisinde de kadının erkeğe göre farklı yaratıldığı, zorunluluklar ve toplumsal gerçekler karşısında kadının korunması, aile
117
bağlarının güçlendirilmesi, evlilik birliğinde düzen ve uyum sağlanması, aile içinde iki başlılığın önlenmesi gerektiği gibi hususlarda görüşler bulunmaktadır. Kullanılan aile isminin kuşaktan kuşağa doğumla geçmesiyle aile birliği ve bütünlüğü devam etmiş olacaktır. Aile birliğinin sağlanması için yasa koyucu eşlerden birisine öncelik tanımıştır. Kamu yararı, kamu düzeni ve kimi zorunluluklar soyadının kocadan geçmesinin tercih nedeni olduğunu göstermektedir. Kaldı ki itiraz konusu kural da aile isminin sadece erkeğin soyadına bağlanacağı öngörülmemekte, kadının başvurusu durumunda kocanın soyadıyla birlikte kızlık soyadını da kullanma olanağı bulunmaktadır. Kadının evlenmekle kocasının soyadını almasının cinsiyet ayırımına dayanan bir farklılaşma yarattığı savı da yerinde değildir. Anayasa’nın 10. maddesinde öngörülen eşitlik, herkesin her yönden aynı kurallara bağlı olacağı anlamına gelmez. Kişilerin haklı bir nedene dayanarak değişik kurallara bağlı tutulmaları eşitlik ilkelerine aykırılık oluşturmaz. Durum ve konumlarındaki özellikler kimi kişilerin ya da topluluklar için değişik kuralları ve uygulamaları gerekli kılabilir. Yasa koyucunun aile soyadı olarak kocanın soyadına öncelik vermesi belirtilen haklı nedenler karşısında eşitlik ilkesine aykırılık oluşturmamaktadır. Bu nedenle, itiraz konusu kural Anayasa’nın 10., 12. ve 17. maddelerine aykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir. VI- Sonuç 17.2.1926 günlü, 743 sayılı “Türk Kanunu Medenisi”nin 153. maddesinin 4248 sayılı Yasa ile değiştirilen birinci fıkrasındaki “Kadın, evlenmekle kocasının soyadını alır” kuralının Anayasa’ya aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE, karşı oyları ve OYÇOKLUĞUYLA 29.9.1998 gününde karar verildi. Karşıoy Gerekçesi Türk Medeni Yasası’nın 153. maddesinin 14.5.1997 günlü, 4248 sayılı Yasa ile değiştirilen ilk fıkrasına göre “Kadın, evlenmekle kocasının soyadını alır; ancak evlendirme memuruna veya daha sonra nüfus idaresine yapacağı yazılı başvuru ile kocasının soyadı önünde önceki soyadını da kullanabilir. Daha önce iki soyadı kullanan kadın bu haktan sadece bir soyadı için yararlanabilir.” fıkranın sınırlama kararı uyarınca incelenen “Kadın evlenmekle kocasının soyadını alır” biçimindeki ilk tümcesinde, kadının evlenmekle, hiç bir seçim hakkı olmaksızın, kocasının soyadını alacağı öngörülmektedir. Buna karşın “evlenme” kocanın soyadında bir değişikliğe yol açmamaktadır. Anayasa’nın 10. maddesinde, “herkes, dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasî düşünce, felsefî inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle ayırım gözetilmeksizin kanun önünde eşittir” denilerek “kanun önünde eşitlik” tanımlanmıştır. Anayasamızda, Alman Anayasası’nın 3. maddesinde olduğu gibi “kadın ve erkek eşit haklara sahiptir” biçiminde somut bir kural yer almamakta ise de 10. maddedeki genel eşitlik tanımının bu ilkeyi de kapsadığında duraklanamaz. Bu bağlamda genel eşitlik ilkesinin somut bir uygulaması olarak farklı cinslerin eşit haklara sahip olması ilkesi, kadın
118
3. hak eşitliği ve insan şeref ve haysiyetine saygı ilkelerini ihlâl ettiği” belirtildikten sonra 1.ve erkeğin cinsiyetine bakılmaksızın aynı hukuksal statüye bağlı tutulmasını ve bunun sonucu olarak da hak ve özgürlüklerle sorumluluklar bakımından tam bir eşitlik sağlanmasını zorunlu kılmaktadır. Bu eşitsizliği kamu düzeni kamu yararı gibi soyut kavramlarla açıklamak da olanaklı değildir. Cinsiyete dayalı ayırımları yasaklayan Sözleşme kurallarının “farklı cinslerin eşit haklara sahip olması” ilkesinin uluslararası alana taşınarak ortak idealler haline dönüştürülmesi. maddenin (c) bendinde de evlilik süresince ve evliliğin son bulmasında aynı hak ve sorumluluklar sağlayacakları belirtilmiştir. kocanın soyadının ailenin soyadı olarak kabul edileceğine ilişkin kuralı inceleyen Alman Anayasa Mahkemesi 5. kadınların medeni durumlarına bakılmaksızın hak ve özgürlükler konusunda cinsiyete bağlı olarak yapılan herhangi bir ayırım. 5. Bu nedenle itiraz konusu kural Anayasa’nın 13. Anayasa’nın Başlangıcı ile 174. maddesinde dile getirilen çağdaş uygarlık düzeyine ulaşma amacı bu uygarlığın hukuk alanına yansıması olan hak ve özgürlüklerle ilgili uluslararası belgelerin. her iki cinsten birinin aşağılığı veya üstünlüğü fikrine veya kadın ile erkeğin kalıplaşmış rollerine dayalı ön yargıların. İnsanın. Anayasa kurallarıyla birlikte değerlendirilmesini gerektirmektedir. maddede. geleneksel ve diğer bütün uygulamaların ortadan kaldırılmasını sağlamak amacıyla kadın ve erkeklerin sosyal ve kültürel davranış kalıplarını değiştirmek için taraf devletlerin tüm uygun önlemleri alacakları ve 16. maddesi ile de uyum içinde değildir. yoksunluk ve kısıtlamanın “kadınlara karşı ayırım” olarak değerlendirileceği. Çünkü bu tür gerekçelerin. maddî ve manevî varlığını koruma ve geliştirme. eğer eşler bir karara varamazlarsa. Bu anlayış içinde bakıldığında. devredilmez vazgeçilmez temel hak ve özgürlükler listesinin başına yerleştiren ve bunların yaşama geçirilmesi için gerekli ortamı ve koşulları sağlamayı amaç edinen çağdaş hukuk anlayışının ürünü olan uluslararası belgeler arasında yer alan 1985 yılında katıldığımız “Kadınlara Karşı Her Türlü Ayrımcılığın Önlenmesi Sözleşmesinde. maddenin (g) bendinde taraf devletlerin. genel eşitlik ilkesinin somut bir göstergesi olan “farklı cinslerin eşit haklara sahip olması ilkesinin esas alındığı görülmektedir. yaşama. 1976 tarihli Alman Evlilik ve Aile Hukuku Yasası’ndaki eşlerin ortak bir soyadı kullanacağı. kişiliğe bağlı dokunulmaz. Bu doğrultuda Sözleşmenin başlangıcında. maddenin (a) bendinde.” biçimindeki itiraz konusu kural. Evlenen kadının soyadı üzerindeki kişilik hakkının kimi olasılıklara veya varsayımlara dayanılarak sınırlandırılmasının demokratik toplum düzeninin gerekleriyle bağdaştığı ileri sürülemez. aile soyadı olarak karının ya da kocanın soyadının seçilebileceği. onurlu bir yaşam sürdürme konusundaki haklarını. “Kadınlara karşı ayrımcılığın. yönetmelik. ancak kamu düzenini bozan ya da kamusal yararı zedeleyen somut olayların varlığı halinde geçerli olabileceği açıktır. 2. evlilik birliği içinde hak ve yükümlülükler bakımından aynı hukuksal konumda bulunan taraflardan kocayı kadın karşısında üstün duruma getirmektedir. değiştirmek ve kaldırmak için yasal düzenlemelerle birlikte gerekli uygun önlemleri almayı üstlendikleri.1991 günlü kararıyla kocanın soyadının ikincil aile adı olarak 119 . yalnız kadın yönünden zorlama getirdiği anlaşılan “Kadın evlenmekle kocasının soyadını alır. bu ilkenin ulusal düzenlemelere yansıtılmasında itici bir güç oluşturması bakımından büyük önem taşımaktadır. adet ve uygulamaları. kadınlara karşı ayrımcılık oluşturan yasa.
buna yapılan müdahalenin.17) Avrupa İnsan Hakları Divanı da. AÜHFD. ailenin özel yaşamına müdahale sayıldığını bu nedenle eşitlik ilkesine aykırı olduğunu belirtmiştir.. ismin kişinin kimliği anlamına geldiğini. bu yolla onun maddî ve manevî varlığını koruma ve geliştirme hakkına bir müdahale niteliği taşıması nedeniyle Anayasa’nın 17. 45. C. çok önemli nedenler olmadıkça talep edilemez. evlilik birliğinin eşit haklara sahip bireyleri olan eşlerin özgür iradesine bırakmayarak bu konuda kocaya mutlak bir üstünlük sağlayan kural. Doğumla kazanılan ad. S. ve 17. Açıklanan nedenlerle. Anayasal Eşitlik İlkesi Açısından Evlilikte Kadının Soyadı. —— • —— 120 . yalnız eşitlik ilkesine değil. eşitsizliği haklı kılamaz. kişinin bireyselliğinin ve kimliğinin ifadesidir. maddesine de aykırılık oluşturmaktadır. 13. Eğer mevcut toplumsal gerçeklik veri olarak ele alınırsa. Bu ilkeye sıkı sıkıya bağlı kalınmalıdır. Bu nedenle birey hukuk düzeninin adına saygı göstermesini ve bunun korunmasını talep edebilir. kadının soyadı üzerindeki kişilik haklarını sınırlaması. anayasal bir emir olan farklı cinslerin eşit haklara sahip olmaları ilkesinin gerçekleştirilmesi işlevini kaybedecektir.seçilmesini Anayasa’ya aykırı bulmuştur. İptal kararının gerekçesinde şu görüşlere yer verilmiştir: “. Bir isim değişikliği. Çünkü Anayasa’nın 3. Esas olarak bu kadınların ayrımcılığa uğradığı yerlerde geçerlik kazanmaktadır.. Aile soyadının seçimini. 1994 yılında verdiği İsviçre hakkında mahkûmiyetle sonuçlanan bir kararında.. maddesinin ikinci fıkrası böylesi ayırımcılığı önleme amacına hizmet etmektedir. bir ilişkinin geleneksel yapısı. maddelerine aykırı olan itiraz konusu kuralın iptali gerektiği kanısıyla çoğunluk görüşüne katılmıyoruz. Anayasa’nın 10. (Ece Göztepe.
Hukuk Dairesi: Esas Karar Karar Tarihi : 1987/1804 : 1989/1655 : 09/10/1989 Çifte tabiiyetin devlet memurluğuna engel neden sayılamayacağı ve yabancı bir devlet vatandaşlığına geçmek için başvuruda bulunmanın devlete sadakat veya bağlılıkla bağdaşmayan yada devletin itibarını kıran eylem olarak nitelendirilemeyeceği hk. Dava. İdare Mahkemesince verilen kararla.bu nedenle 657 sayılı Kanunun 6. Davacı.7 ve 9.fıkrası uyarınca davacının memuriyete atanmamasına ilişkin işlemin iptaline karar verildi. Belirtilen nedenlerle davacının temyiz isteminin kabulüyle İdare Mahkemesince verilen kararın 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 49. nitekim bu fiili sakıncalı görülmeyerek başvurusu üzerine emniyet makamlarınca da güvenlik fişinden iltica kaydının silindiğini öne sürmekte ve idare mahkemesi kararının temyizen incelenerek bozulmasını istemektedir. uyuşmazlık hukuki noktalara ilişkin olduğundan aynı maddenin 2. yabancı bir Devlet vatandaşlığına geçmek için başvuruda bulunulmuş olmasını Devlete sadakat veya bağlılıkla bağdaşma yan ya da Devletin itibarını kıran eylemler olarak nitelendirmenin de hukuki dayanağı bulunmadığından mahkemece verilen kararda hukuki isabet görülmemiştir. Maliye ve Gümrük Bakanlığı Muhafaza memurluğu sınavını kazanan davacının atamasının yapılmamasına ilişkin işlemin iptali isteğiyle açılmıştır. 657 sayılı Devlet Memurları Kanununda salt yabancı bir ülkeye iltica isteğinde bulunmak ya da Türk vatandaşlığının yanı sıra yabancı Devlet vatandaşlığını da kazanmış olmak Devlet memurluğuna engel nedenler olarak gösterilmediği gibi.fıkrasının (b) bendi uyarınca bozulmasına.maddelerindeki nitelikleri taşımadığı sonucuna varıldığından davacının Devlet Memurluğuna atanmamasında hizmet gereklerine aykırılık görülmediği gerekçesiyle dava reddedilmiştir. davacının memuriyete başvurmadan önce Federal Almanya makamlarına iltica talebinde bulunduğu anlaşıldığından bu fiilinin Devlete sadakat ve bağlılıkla bağdaştırılamayacağı.maddesinin 1. memuriyete başvurmadan önce Almanya'ya işçi olarak gittiğini ancak vizesini yenilettiremeyince biraz daha kalabilmek için iltica isteğinde bulunduğunu.DANIŞTAY KARARLARI ÇİFTE VATANDAŞLIK Danıştay 5. 121 .
AYRIŞIK OY: Davacının iltica isteğini içeren dilekçesinin incelenmesinden sonra karar verilmek üzere İdare Mahkemesi kararının bozulması ve dosyanın mahalline iadesine karar verilmesi gerektiği görüşüyle çoğunluk kararına karşıyız. (BŞ/YÖ) —— • —— 122 .
Anayasa Mahkemesi'nin Anayasaya aykırı olmadığına karar verdiği yasal düzenleme gereği aile kütükleri oluşturulurken yazılması zorunlu olan din hanesinin doldurulması sırasında idarenin ya da yargı yerinin yazılması istenilen inancın din olup olmadığım araştırması ya da bir karar vermesi yine Anayasada hüküm altına alınan laik devlet anlayışı ile din ve vicdan özgürlüğüyle bağdaştırılamaz.9. Musevi gibi semavi dinlerden olmadığı gerekçesine dayalı davanın reddi yolundaki mahkeme kararında hukuka uyarlık olmadığından karar düzeltme isteminin kabulüyle. Savunmanın Özeti : Yerinde olmadığı öne sürülen karar düzeltme isteminin reddi gerektiği savunulmuştur. K:1995/16 sayılı kararıyla Nüfus Yasası'nın 43. T. Hukuk Dairesi: Esas No Karar No İsteyen (Davacı) Karşı Taraf (Davalı) :1996/6676 :1998/1271 :G. K:1994/1032 sayılı kararının onanması yolundaki Dairemizin 15.1996 tarih ve t:1994/8030.ANKARA Kararın düzeltilmesini İstemin Özeti :Davacının.2.1993 tarih ve 10726 sayılı işleminin iptali istemiyle açtığı davayı reddeden Ankara 10.Tetkik Hakiminin Düşüncesi : Anayasa Mahkemesi'nin 21. nüfus kütüğündeki dini sütununa Gök-Tanrı kaydının yazılması isteğinin reddine ilişkin İçişleri Bakanlığı Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü'nün 15. Bu itibarla aile kütüğüne din dışındaki ibarelerin yazılamayacağı. semavi dinlerden birinin yazılabileceği öne sürülerek tesis edilen işlem ile beyan edilen ibarenin Hıristiyan. 123 .İdare Mahkemesi'nin 12. düzeltilmesi istenen kararımızın kaldırılarak mahkeme kararının bozulması gerektiği düşünülmüştür.maddesinde yazılı nedenlerden hiçbirisine uymadığından istemin reddi gerekeceği düşünülmektedir.1994 tarih ve E:1993/341.DİN Danıştay 10. Danıştay Savcısının Düşüncesi : Karar düzeltilmesi dilekçesinde ileri sürülen hususlar. :İçişleri Bakanlığı .1995 tarih ve E:1995/17. K:1996/719 sayılı kararının düzeltilmesi istemidir. maddesinin Anayasaya aykırı olmadığına karar verilmiştir. D .6.8. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 54.
K:1994/1032 sayılı kararın temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir. Açılan bu dava sonunda Ankara 10 Nolu İdare Mahkemesince.s.8. Karşı Taraf :Davacının nüfus kütüğündeki dini sütununa Gök-Tanrı kaydının yazılması isteminin reddine ilişkin İçişleri Bakanlığı Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğünün 15. ilgili Valilikçe Bakanlığın Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğünden görüş istenilmesi üzerine Genel Müdürlüğün Denizli Valiliğine yazdığı 19. davacının nüfus kütüğündeki din sütununa Gök-Tanrı dini yazılması isteminin reddi yolundaki davalı idare işleminde mevzuata aykırı bir yön bulunmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir. semavi ve semavi olmayan dinler ayrımı ile bu özgürlüğün zedelendiği. bu.1992 gün ve E:1992/615. Hukuk Dairesi: Esas No : 1994/8030 Karar No : 1996/719 Temyiz Eden (Davacı): G.TÜRK MİLLETİ ADINA Hüküm veren Danıştay Onuncu Dairesince işin gereği düşünüldü: Danıştay Dava Daireleri ile İdari veya Vergi Dava Daireleri Genel Kurulları kararlarının düzeltme yolu ile yeniden incelenebilmeleri 2577 sayılı İdari Yargılamam Usulü Kanunu'nun 3622 sayılı Yasa ile değişik 54.1993 gün ve 11186 sayılı yazısında Gök Tanrı sözcüğünün din olmaması nedeniyle kütüğe yazılmayacağının ifade edildiği. aile kütükleri oluşturulurken yazılması zorunluluğu nedeniyle idarenin bir inancın din olup olmadığım araştırabileceğinin kabulü gerektiği. İslamiyetin Türkleri araplaştırdığı.Hukuk Mahkemesinin 24. laik devletin esasının vicdan hürriyeti olduğu.12.1994 gün ve E:1993/341. Savunmanın Özeti : Yerinde olmadığı ileri sürülen savunulmaktadır. 1587 sayılı Nüfus Yasasının 43. Kararın düzeltilmesi istemi. gibi Semavi dinlerden biri gibi mustekil bir din sayılamayacağı.8.T. oybirliğiyle karar verildi.1998 tarihinde. araştırmaya dayanmayan bir karar verildiği ileri sürülerek anılan Mahkemenin 12. temyiz isteminin reddi gerektiği 124 .1993 gün ve 10726 sayılı işleminin iptali istemiyle dava açılmıştır.3. K:1992/734 sayılı kararının kesinleşmesi üzerine silindiği.maddesinde yazılı sebeplerden birinin varlığı ile mümkündür. —— • —— Danıştay 10. Davacı tarafından.9.maddesinde aile kütüklerine dininin yazılacağı hükmüne yer verildiği ve nüfus kütüklerinin bu mevzuata uygun olarak bastırıldığı ve uygulamanın bu esaslara göre yönlendirildiği. Türklerin asıl dininin Gök-Tanrı dini olduğu. davacının nüfus kütüğünde din olarak yazılı "islam" kaydının Ankara 17. Musevi v. maddede sayılan sebeplerden hiçbirisine uymadığından yerinde bulunmayan istemin reddine 24. Gök-Tanrı dininin Hıristiyan.
. Dolayısıyla. devletin dinsel nitelikte olduğunu iddia edilen görüşler arasında yukarda belirtilen Anayasa Mahkemesinin 4.maddesinde yer alan "herkes vicdan.. dini inanç ve kanaat hürriyetine sahiptir" hükmüne de aykırı düşmektedir. Diğer taraftan mahkeme kararında yer alan "Aile kütükleri oluşturulurken yazılması zorunluluğu nedeniyle idarenin bir inancın din olup olmadığını araştırabileceğinin kabulü gerekir. Anayasa Mahkemesinin 4.11. Laik bir toplumda din yada mezhep farklılığı kişiler arasında hiçbir ayrıma neden olamaz. 125 . dava konusu işlemin iptali gerektiği halde. Anayasa Mahkemesinin 21.1986 tarihli kararında da belirtildiği şekilde ayrım yapılması anlamına geleceğinden hukuka uygun bulunmamaktadır. herkesçe kabul edilebilir sonuçlara varılması konunun özelliği ve içeriği bakımından sözkonusu olmamaktadır. Bir inancın dinsel niteliğinin felsefi ve sosyolojik olarak tartışılması olası olmakla birlikte.1986 gün ve E:1986/11. laikliğin inkarıdır. Anayasanın 24. Bahailiğin din olarak kabul edilemeyeceği gerekçesiyle davalı idarece reddi işlemi.1995 günlü kararında belirttiği şekilde.D ..maddesinde ifadesini bulan ve Anayasa güvencesinde olan din ve vicdan özgürlüğü sadece semavi dinlere inananlara özgü bir temel hak niteliğinde değildir. belirli bir modele uymadığı gerekçesiyle.6.11.. Aksine bir anlayış.maddesinde ifadesini bulan dini açıklama özgürlüklerini "Bahailik" olarak kullanmak isteyen davacıların bu isteminin.Tetkik Hakiminin Düşüncesi : Nüfus Yasasının 43." ifadesine yer verilmiştir. bu inanç sahiplerinin yasal haklarını kullanmasına engel olmak. Açıklanan nedenlerle. bu da Anayasamıza hakim olan laiklik ilkesinin olumsuz yönü ile çelişir.6. Madde hükmünde yer alan "din" kavramı kişinin kabul ettiği inanış olup bu inanışın bir din olup olmadığının idare tarafından araştırılması Anayasanın 24 ncü maddesi hükmü ile bağdaşmaz."ibaresi teokrasinin ikrarı değilse de.1995 gün ve E:1995/17. Ülke toprakları üzerinde yaşayan herkes bu özgürlüğe sahiptir. laiklik ilkesini zedeleyeceği gibi Anayasa'nın 24. Anayasanın 24. devletin organlarından biri olan yargı organının din işlerine karışması anlamına gelir ki. bir inancın müstakil bir din kabul edilmeyerek. "Ülkemizde kimi din ve inançların cemaatleşme safhasına henüz gelmemiş olduğu gibi bir mülahaza ile dinler ve inançlar arasında ayrım yapılmasını haklı bir nedene dayandırmak mümkün değildir. davanın reddi yolunda verilen mahkeme kararının bozulması gerektiği düşünülmüştür. K:1995/16 sayılı kararında belirli bir düşüncenin din olarak yazdırılmasına yargı yerlerinin karar vereceği belirtilmiştir. K:1986/26 sayılı kararında. Danıştay Savcısının Düşüncesi : 1587 sayılı "Nüfus Kanunu'nun" 43 ncü maddesinde "Aile kütükleri dinini ihtiva eder" hükmü getirilmiştir. Anayasa Mahkemesince verilen 21. Anayasaya aykırı olmadığı yolunda.maddesinin. bir inanç isteminin din niteliği taşıyıp taşımadığı konusunda yargı yerince bir karar verilmesi.
kamu nizamının.ibadet.öğreti m. dini inanç ve kanaat hürriyetine sahip olduğu hüküm altına alınmıştır.Anayasanın 153 ncü maddesinin son fıkrası hükmüne göre bu kararın diğer yargı organlarını bağlayıcı olduğu izahtan açıktır.11. 126 . Yukarıda metni açıklanan maddenin 1 nci fıkrasında düşünce. düşünce.Dinini veya inancım değiştirmek özgürlüğünü 2-Tek başına veya cemaat olarak aleni veya özel şekilde dininin veya inancının ibadetini. Öte yandan.Fıkra hükmüne göre. kamu nizamı. Anayasada kavram olarak yer alan bu hususlar Anayasa Mahkemesinin 4. uygulamasını ve diğer gereklerini yerine getirmeyi izhar etmek özgürlüğünü içermektedir.Zira Anayasanın başlangıç bölümünde ve 2 nci maddesinde Cumhuriyetin Laik niteliği hüküm altına alınmış ve 24 ncü maddesinde herkesin vicdan. K:1986/26 sayılı kararı ile irdelenmiş ve bu kavramlardan ne anlaşılması gerektiği açıkça ortaya konulmuştur. uygulama ve din veya inancının diğer gereklerini yerine getirmeyi izhar etmek özgürlüğünü içerir" hükmü getirildikten sonra 2 nci fıkrasında "Bir kişinin dinini veya inancım izhar etmek özgürlüğü önceden kanunla düzenlenmiş.3686 sayılı "İnsan Haklarının İnceleme Komisyonu kararının 2 nci maddesi hükmüne göre iç hukukumuzun bir parçası olan "İnsan Haklarını ve Temel Özgürlüklerini Koruma Sözleşmesinin" 9 ncu maddesinin 1 nci fıkrasında "Herkes düşünce vicdan ve din özgürlüğüne sahiptir. nüfus kağıdına yazılarak izhar edilmesi (dışa vurulması) ise fıkra hükmünde yer alan dini gerekleri yerine getirme hali içinde mütalaa edilmelidir.Bu durumun hangi hallerde sınırlamaya tabi olduğu ise aynı maddenin 2 nci fıkrasında belirtilmiştir.1986 tarih ve E:1986/11. kamu sağlığı.vicdan ve din özgürlüğünün esasları getirilmektedir.Bu hak din veya inancım değiştirmek özgürlüğü ile tek başına veya cemaat olarak aleni veya özel şekilde dinini veya inancını. laik Devletimizin pozitif hukukunda yer alan "İnsan hakları ve Temel Özgürlüklerinin korunması Anlaşmasının 9 ncu maddesinin 2nci fıkrası hükmüne göre benimsenen yeni dini inancın nüfus kağıdına yazılması işleminin fıkrada hüküm altına alınan hallere göre herhangi bir sakınca yaratmayacağı izahtan açık olduğu cihetle temyiz isteminin kabulü ile mahkeme kararının bozulması gerektiği düşünüldü. Dava konusu olayda davacının islam inancını terk ederek Gök Tanrı inancını benimsemesi maddenin birinci fıkrasında yazılı olan din veya inanç değiştirme özgürlüğünün güvencesi altındadır. vicdan ve din özgürlüğü 1.Maddenin 2 nci fıkrasında ise bir inancın veya dinin izhar edilmesinin sınırlanmasının koşulların ve bu sınırlamanın gerektiği olaylar sayılmaktadır. ve demokratik bir toplum da gerekli olmak koşulu ile sadece kamu güvenliği açısından kamu nizamı. kamu ahlakı veya diğer kişilerin hak ve özgürlüklerinin korunması açısından herhangi bir sakınca teşkil edemez. kamu sağlığı. Yukarıda açıklanan durumun ışığı altında.Fıkra hükmüne göre din veya inancın izhar edilmesi özgürlüğü sadece Kanunla önceden düzenlenmek ve demokratik bir toplumda gerekli olmak koşulu ile kamu güvenliği açısından. Benimsenen bu yerin dini inancın.kamu ahlakı ve diğer insanların hak ve özgürlüklerinin korunması için sınırlamalara tabi olabilir" hükmü getirilmiştir. kamu sağlığının ve kamu ahlakının korunması için veya diğer kişilerin hak ve özgürlüklerinin korunması amacı ile sınırlandırılabilir. öğretimini.Bu durumda davacının yeni benimsediği dini inancın nüfus kağıdına yazılması kamu güvenliği açısından.
120.7. —— • —— Danıştay 10. Hukuk Dairesi: Esas No :1993/2920 Karar No :1995/4873 Temyiz Eden (Davacı): M.1995 gün ve E:1995/17.6.1988 gün ve 621. Savunmanın Özeti : Yerinde olmadığı ileri sürülen temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmaktadır. belirli bir modele uymadığı gerekçesiyle. Bozulması istenen karar. . Anayasaya aykırı D . bir inancın müstakil bir din olarak kabul edilmeyerek. bu inanç sahiplerinin yasal haklarını kullanmasına engel olmak. laiklik ilkesini zedeleyeceği gibi Anayasa'nın 24.ADANA Karşı Taraf (Davalı) : İçişleri Bakanlığı .maddesinde yer alan "herkes vicdan.maddesinin. olmadığı yolunda Anayasa Mahkemesince verilen 21.12. Davacı tarafından. herkesçe kabul edilebilir sonuçlara varılması konunun özelliği ve içeriği bakımından sözkonusu olmamaktadır. davacının nüfus kaydındaki din sütununa Bahai yazılması isteminin reddinde isabetsizlik bulunmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir. 127 . dini inanç ve kanaat hürriyetine sahiptir" hükmüne de aykırı düşmektedir. yasalara ve laiklik ilkesine aykırı olduğu.ANKARA İstemin Özet : Davacının nüfus kaydındaki dini sütununa "Bahai" kaydının yazılması hakkındaki isteminin İçişleri Bakanlığının 21. K:1995/16 sayılı kararında belirli bir düşüncenin din olarak yazdırılmasına yargı yerlerinin karar vereceği belirtilmiştir. usul ve hukuka uygun olup dilekçede ileri sürülen temyiz sebepleri kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmediğinden temyiz isteminin reddi ile bozulması istenen kararın onanmasına 15.1988 gün ve 67/7/1822 sayılı kararının iptali istemiyle açılan dava sonunda Ankara 1 Nolu İdare Mahkemesince. K:1992/1740 sayılı kararın bozulması istenilmektedir. Bir inancın dinsel niteliğinin felsefi ve sosyolojik olarak tartışılması olası olmakla birlikte.2.20288 sayılı mütalaasına dayanarak reddedilmesine ilişkin İçel Valiliğinin 4.Tetkik Hakiminin Düşüncesi : Nüfus Yasasının 43.maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı halinde mümkündür.1055.8.TÜRK MİLLETİ ADINA Hüküm veren Danıştay Onuncu Dairesince gereği düşünüldü: İdare ve Vergi Mahkemelerinin nihai kararlarının temyizen bozulması 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 3622 sayılı Kanun ile değişik 49. bir inanç sisteminin din niteliği taşıyıp taşımadığı hususunda yargı organınca karar verilmesinin devletin dinsel nitelikte olduğu iddia edilen görüşler arasında ayrım yapılmasının Anayasanın eşitlik ilkesine aykırı bulunduğu ileri sürülerek anılan Mahkemenin 16.1992 gün ve E:1992/1650. Aksine bir anlayış.1996 gününde oybirliği ile karar verildi. Ç. mahkemenin davalı idareye bir dinsel inancın din olup olmadığını tayin yetkisi tanımasının Anayasaya.
K:1986/26 sayılı kararında. Açıklanan nedenlerle.1986 gün ve E:1986/11. Bahai ve Kipti sözlerinin din.11.Anayasa Mahkemesinin 21. bu düşüncenin Müslümanlık. Gildani. Laik bir toplamda din yada mezhep farklılığı kişiler arasında hiçbir ayrıma neden olamaz. Açılan bu dava sonunda Ankara 1 Nolu İdare Mahkemesince. davanın reddi yolunda verilen mahkeme kararının bozulması gerektiği düşünülmüştür. Açıklanan nedenlerle. Hıristiyanlık.1055.1986 tarihli kararında da belirtildiği şekilde ayrım yapılması anlamına geleceğinden hukuka uygun bulunmamaktadır.Dairesi Bozma kararı uyarınca Ankara 1. Anayasanın 24.maddesinde ifadesini bulan ve Anayasa güvencesinde olan din ve vicdan özgürlüğü sadece semavi dinlere inananlara özgü bir temel hak niteliğinde değildir. Anayasanın 24.8. Dolayısıyla.1988 gün ve 67/7/1822 sayılı kararının iptali istemiyle açılmıştır. devletin organlarından biri olan yargı organının din işlerine karışması anlamına gelir ki..7..1987 gün ve K:214-l/154 sayılı yazısı ekinde gönderdiği yazıda başka din mensuplarının da Bahai olabileceğini. Davacının nüfus kaydındaki dini sütununa "Bahai" kaydının yazılması hakkındaki isteminin İçişleri Bakanlığının 21. Ülke toprakları üzerinde yaşayan herkes bu özgürlüğe sahiptir.1995 günlü kararında belirttiği şekilde.20288 sayılı mütalaasına dayanarak reddedilmesine ilişkin İçel Valiliğinin 4. Anayasa Mahkemesinin 4. dava konusu işlemin iptali gerektiği halde. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 49. eski Mısır ve Hint dinlerinden alınmış unsurlar taşıması dikkate alındığında Bahailiğin müstakil bir din kabul edilmesinin olası görülmediğinin bildirildiği. TÜRK MİLLETİ ADINA Hüküm veren Danıştay Onuncu Dairesince gereği düşünüldü: Dava.2. devletin dinsel nitelikte olduğunu iddia edilen görüşler arasında yukarda belirtilen Anayasa Mahkemesinin 4.. bu durumda davacının nüfus kaydındaki din sütununa Bahai yazılması isteminin reddinde isabetsizlik bulunmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.1988 gün ve 621. mezhep ve soy anlamlarının hangilerini ifade ettiğinin sorulması üzerine Başbakanlık Diyanet İşleri Başkanlığının 11. temyiz isteminin reddiyle idare mahkemesi kararının onanmasının uygun olacağı düşünülmektedir. Danıştay Savcısının Düşüncesi : Temyiz dilekçesinde öne sürülen hususlar.11. Bahailigin din olarak kabul edilemeyeceği gerekçesiyle davalı idarece reddi işlemi. İdare Mahkemesince verilen kararın dayandığı hukuki ve yasal nedenler karşısında anılan kararın bozulmasını gerektirir nitelikte görülmemektedir. aile kütükleri oluşturulurken yazılması zorunluluğu nedeniyle idarenin bir inancın din olup olmadığını araştırılabileceğinin kabulü gerektiği İçişleri Bakanlığınca Yezidi.120. bu da Anayasamıza hakim olan laiklik ilkesinin olumsuz yönü ile çelişir. 128 .6.maddesinin 1.fıkrasında belirtilen nedenlerden hiçbirisine uymayıp hükmüne uyulan Danıştay 10. Yehova Şahidi. bir inanç sisteminin din niteliği taşıyıp taşımadığı konusunda yargı yerince bir karar verilmesi. "Ülkemizde kimi din ve inançların cemaatleşme safhasına henüz gelmemiş olduğu gibi bir mülahaza ile dinler ve inançlar arasında ayrım yapılmasını haklı bir nedene dayandırmak mümkün değildir." ifadesine yer verilmiştir.maddesinde ifadesini bulan dini açıklama özgürlüklerini "Bahailik" olarak kullanmak isteyen davacıların bu isteminin..
1992 gün ve E:1992/1650. bireye dini açıklama zorunluluğunu getirdiği. usul ve yasaya aykırı olduğu ileri sürülen anılan Mahkemenin 16.kamu düzeni ve sosyal gereksinimlerle ilgili olarak gözönünde bulundurulmak üzere dininin ne olduğunun açıklanmasının söz konusu olduğu.maddesinin aile kütüğüne dinin yazılmasını öngören hükmünün.1995 gün ve E:1995/17.1992 gün ve E:1992/1650.maddesinde ifadesini bulan dini inanç ve kanaatlerini zorla açıklanmaması ve dini inanç ve kanaatlerinden dolayı kişinin kınanmaması ve suçlanmaması ile hiçbir ilgisinin bulunmadığı. bir kınama ve suçlama da söz konusu olmadığı. iptali istenilen hükmün Anayasanın 24. Bu durumda davacının aile kütüğüne yazılmasını istediği "Bahailiğin" Nüfus Yasasının 43. kişi aile kütüğünde yazılı dini tamamen sildirmek isterse yada din olarak kabulü olanaksız bir düşünceyi din olarak yazdırmak isterse o zaman Nüfus Yasasının 46.12. Musevilik. bu kuralın da zorlayıcı bir niteliği ve zorlama ile bir ilişkisi bulunmadığı gerekçesiyle Anayasaya aykırı olmadığına karar verilmiştir.maddenin zorlayıcı nitelikte hiçbir hüküm içermediği. Hıristiyanlık ve Müslümanlık gibi Semavi dinler dışında kalan davacının düşüncesinin. Anayasanın öngördüğü anlamda dini inanç ve kanaatlerinin değil.maddesi ne uygun bulunmayan davacının temyiz isteminin reddine. 2577 sayılı Yasanın 49. dini inanç ve kanaatleri yönünden herhangi bir zorlama olmadığı gibi. söz konusu 43. 25. nüfusa kaydolunurken kişinin. Cumhuriyetin temel ilkelerinden biri olan laiklik ilkesini zedelediği gerekçeleriyle iptali istemiyle Dairemizin 1992/3226 esasına kayıtlı dosyada Anayasa Mahkemesine başvurulmuştur. uyuşmazlığın kaynaklandığı Nüfus Yasasının 43. Kurulumuzca. Davalı idare tarafından İçişleri Bakanlığının Genelgesi uyarınca ancak Hıristiyanlık.maddesine göre aile kütüğüne yazılabilecek nitelikte olup olmadığının saptanması gerekir. nüfus aile kütüğüne yazıl mamasına ilişkin işlemde hukuka aykırılık bulunmamaktadır. K:1992/1740 sayılı kararının yukarıdaki gerekçelerle onanmasına dosyanın adı geçen Mahkemeye gönderi1mesi ne. Bu durumda. Ankara 1 Nolu İdare Mahkemesinin 16.6. Anayasa Mahkemesince verilen 2l.1995 gününde oybirliğiyle karar verildi. —— • —— 129 . Açıklanan nedenlerle. Musevilik ve İslam dinine mensup olanlarının dinin yazılacağı belirtilmektedir. bireyin özel ve kişiye özgü durumunu saklı tutma hakkını ve din özgürlüğünün dinini açıklama öğesini ortadan kaldırdığı.Davacı tarafından.10. K:1995/16 sayılı karar ile. K:1992/1740 sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir. sadece kişinin özgün durumu yönünden kamu yararı.12.maddesine göre ilgili yargı kuruluşuna başvurarak gerekli kararı alabileceği ve alınan bu kararın idarece aile kütüğüne işleneceği.
Yargıtay Ceza Genel Kurulunun.10.1992 günlü E:1992/898. İçişleri Bakanlığınca Yehova Şahitliğinin din olarak aile kütüklerine yazılıp yazılmayacağının sorulması üzerine.7. Hıristiyanlıktan ayrı müstakil bir din sayılmasının mümkün olmadığının bildirilmesi üzerine davacının nüfus kütüğündeki "dini" sütununa "Yehova’nın şahidi" yazılması isteminin reddi yolundaki işlemde mevzuata aykırılık bulunmadığı hk.1988/848. Diyanet İşleri Başkanlığının 28. Mahkeme. Davacının nüfus kütüğündeki "dini" sütununa "Yehova Şahidi" kaydının yazılması isteminin reddine ilişkin Eskişehir Valiliğinin 18.1986 tarih ve 130 . Danıştay Onuncu Dairesince. Türk Ceza Kanununun 163.sayılı işleminin iptali istemiyle açılan dava sonucunda Eskişehir İdare Mahkemesinin 24.1989 günlü ve 1317 sayılı yazı ekindeki raporda da. temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir. davalı idare. Eskişehir İdare Mahkemesi ise.7. K:1992/1933 sayılı kararıyla bozulmuş ise de. Danıştay Onuncu Dairesinin 14.4.1988 günlü ve Giz. baba ve anası adıyla soyadlarını. il ve ilçe itibariyle doğum yeri ve tarihlerini. dava konusu işlemin iptaline dair ilk kararında ısrarına ilişkin bulunan 21.5. davacının nüfus kütüğündeki "dini" sütununa "Yehova Şahidi" yazılması isteminin reddinde isabetsizlik bulunmadığı gerekçesiyle.sayılı işleminin iptali istemiyle açılan dava sonucunda Eskişehir İdari Mahkemesince verilen ve Danıştay Onuncu Dairesinin bozma kararına uyulmayarak.3.1988 gün ve K. aile kütükleri oluşturulurken yazılması zorunluluğu nedeniyle idarenin bir inancın din olup olmadığını araştırabileceğinin kabulü gerekeceği. dosyanın incelenmesinden.4. ailenin bütün fertlerinin cinsiyetini. sağ olup olmadıklarını. K:1989/650 sayılı kararıyla dava konusu işlem iptal edilmiştir. Bu kez. Davacının.1992 günlü E:1990/946. adı. Bu karar. bu durumda.10. soyadı. 26.3.C.maddesinin 1.Ge.1988 günlü ve Giz. E. okur-yazar olup olmadıklarını.1992 günlü E:1992/898. Eskişehir İdare Mahkemesinin 21.fıkrasında "Aile kütükleri. K:1992/753 sayılı ısrar kararının temyizen incelenerek bozulmasını istemektedir. dinini.1989 günlü. temyizen incelenerek. Yehova Şahitliğinin din olmayıp bir inanç şekli olduğunun bildirildiğinin anlaşıldığı.Ge.5. "Yehova Şahitleri" denen dini ekolün Hıristiyanlıktan ayrı müstakil bir din olarak kabul edilmesinin mümkün görülmediğinin. İlahiyat Fakültesi Dekanlığından alınan 29. bozma kararına uymayarak ilk kararında ısrar etmiştir. K:1992/753 sayılı kararın.214-1/155 sayılı yazısında. dava konusu işlemi iptal eden Eskişehir İdare Mahkemesi kararı bozulmuştur.İdari Dava Daireleri: Esas Karar Karar Tarihi : 1993/73 : 1994/310 : 10/06/1994 Diyanet işleri başkanlığı ve Ankara üniversitesi ilahiyat fakültelerinden alınan cevaplarda Yehova şahitliği dini ekolünün. medeni hallerini ve diğer şahsi hal değişikliklerini ihtiva eder" hükmünün yer aldığı. 1587 sayılı Nüfus Kanununun 43. nüfus kütüğündeki "dini" sütununa "Yehova Şahidi" kaydının yazılması isteminin reddi yolundaki Eskişehir Valiliğinin 18.10. vücutlarındaki belirli değişikliklerini.maddesine aykırı hareket etmekten yargılanan Yehova Şahitleri hakkında T.
tescil ile ilgili kısmın ise reddine karar verildiği. Temyize konu kararla ilgili dosyanın incelenmesinden. bunun için hakinin bir hüküm tesisinin gerekmediği. din hanesinde yazılı "İslam" kaydının silinmesine ve aynı haneye Yehova Şahidi yazılmasına karar verdiği.1988 günlü işlemi." gerekçesiyle bozulması üzerine mahkeme tarafından bozma kararına uyularak davacının nüfus kütüğündeki "dini" sütununda yazılı İslam kaydının silinmesine. Uyuşmazlık konusu olayda da. idari işlem niteliğinde bulunduğundan ve davacının.maddesi uyarınca nüfus kütüğündeki "dini" sütununa "Yehova Şahidi" yazılmasını istediği. vücutlarındaki belirli değişikliklerin. dini'nin. nüfus kütüğündeki "İslam" kaydı. her türlü dinsel inancın.4. Davada. davacının artık Müslüman olmadığı kanıtlandığına göre nüfus kütüğünün din hanesinde yazılı İslam kaydının silinmesine karar vermekle yetinilmesi gerekirken. nüfus aile kütüklerinin bu mevzuata uygun olarak bastırıldığı ve uygulamanın bu esaslara göre yönlendirildiği görülmektedir. nüfus kütüğündeki "dini" sütununda yazılı olan "İslam kaydının silinmesi ve bu sütuna Yehova Şahidi yazılması istemi ile Eskişehir Asliye 2. aile kütüklerinde. Yargıtay 3. sağ olup olmadıklarının. K:1986/293 sayılı kararında yer alan hususlara kararında yer vererek ve bu kararda önemle vurgulanan hususların: Türkiye Cumhuriyeti Devletinin. Anayasa güvencesi altında olduğu. kişinin dini inancını din sayıp saymama yetkisinin. laik bir devlet olduğu. Devletinde.. okur yazar olup olmadıklarının. bu kurumlardan alınan cevaplarda Yehova Şahitliği dini ekolünün.Hukuk Mahkemesinde açtığı davada Mahkemenin. "yeniden benimsenen bir dinin nüfus kütüğüne yazılmasının Nüfus İdaresinin yapacağı idari işlemlerden bulunduğu. Yehova Şahitliğinin de bir dini görüş ve düşünce sistemini içerdiği. devlete ve onun herhangi bir organına ait olmadı. davacının başvurusu üzerine. Valilik işleminin yargısal yönden denetiminin idari yargının görev alanına girdiği ve 1587 sayılı Nüfus Kanununun 43.C. laik devletin ise dinler karşısında tarafsız kalarak resmi bir devlet dini kabul etmemeyi temel ilke olarak benimsediği. dolayısıyla Anayasanın teminatı altında bulunduğunu belirterek. bu görüşlerin Mahkemelerince de aynen benimsendiği ve davacının nüfus kaydındaki din hanesinde Yehova Şahidi kaydının yazılmasını içeren istemin reddedilmesi işleminin yerinde görülmediği gerekçesiyle. il ve ilçe itibariyle doğum yeri ve tarihlerinin. Yehova Şahidi inancını benimseyen davacının. Hıristiyanlıktan ayrı müstakil bir din sayılmasının mümkün olmadığının bildirilmesi üzerine davacının nüfus kütüğündeki "dini" sütununa 131 . bu kararın. baba ve ana ad soyadlarıyla.. iptali istenilen Eskişehir Valiliğinin 18. ailenin bütün fertlerinin adı. dava konusu işlemin iptaline ilişkin ilk kararında ısrar etmiştir. davacının bu kez Eskişehir Valiliğine başvuruda bulunarak Nüfus Kanununun 47. Asliye Mahkemesi kararı ile silindiği için halen boş bulunan "dini" hanesine "Yehova'nın şahidi" kaydının yapılması isteğinin reddedilmesinin gerekçesini oluşturduğundan. konuyu Diyanet İşleri Başkanlığı ve Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesine ilettiği. Hukuk Dairesi tarafından. laik devlet sistemini benimseyen T. bu isteminin reddedildiği ve davanın da bu işleme karşı açıldığı anlaşılmaktadır. medeni hallerinin ve diğer şahsi hal değişikliklerinin yer alacağının belirtildiği. soyadı.maddesinde.maddesinin iptali için Anayasa Mahkemesine gönderilmesine gerek olmadığı oyçokluğuyla kabul edilerek temyiz isteminin esasının incelenmesine geçildi: 1587 sayılı Nüfus Kanununun 43.E:1985/9. davacının iddia ettiği biçimde din hanesinin doldurulmasına da karar verilmesinin yerinde görülmediği. davalı idarenin.
Başka bir deyimle silinmiş olan bir kaydın yerine başka bir kaydın yapılması yolundaki işlem idari de olsa bu işlemin iptali istemiyle açılacak davanın da adli yargıda çözümlenmesi gerekmektedir. davacının bu yoldaki isteminin Valilikçe reddedilmesi üzerine idare mahkemesinde bu işlemin iptali istemiyle dava açıldığı anlaşılmaktadır. Açıklanan nedenlerle. bunun bir mahkeme kararına dayanması gerektiğini açıkça hükme bağlamıştır. Uyuşmazlıkta amaçlanan husus davacının nüfus kaydında bir değişiklik yapılması (din değişikliği) olduğuna. burada memurun yaptığı bir hatadan söz edilemeyeceğine göre bunun bir mahkeme kararıyla yapılması gerektiği açıktır. 132 . Zira bir kaydın silinmesine yetkili ve görevli olan mahkeme bunun yerine neyin yazılacağına dair uyuşmazlıklar hakkında da karar vermeye yetkili ve görevli olmak durumundadır. ancak kararın Yargıtay'ca bozulması üzerine nüfus kütüğündeki İslam kaydının silinmesine karar vererek bunun yerine yapılacak tescil ile ilgili isteği idari işlem olması nedeniyle reddettiği.maddesinde de "Kesinleşmiş mahkeme hükmü olmadıkça nüfus kütüklerinin hiçbir kaydı düzeltilemez ve kayıtların anlamı ve bilgileri değiştirecek ilave ve şerhler yapılamaz: ancak olayların aile kütüklerine işlenmesi sırasında nüfus memurlarının yaptıkları maddi hatalar dayanağı belgelere uygun olarak düzeltilir" hükmü bulunmaktadır. Hal böyle olunca nüfus kaydının din hanesine İslam kelimesinin silinerek yerine Yehova ibaresinin yazılması adli mahkemenin vereceği bir karara dayanmak zorunda olduğundan bundan doğacak davanın adli yargıda görülüp karara bağlanması gerekir. Bu itibarla idare mahkemesinin davayı görev yönünden reddetmesi gerekirken işin esasına girerek karar vermesinde hukuki isabet görülmemektedir."Yehova'nın Şahidi" yazılması istemini reddettiği anlaşılmış olup. Dosyanın incelenmesinden. Medeni Kanununun 38. idare tarafından tesis edilen bu işlemde mevzuata aykırı bir yön bulunmamaktadır. davacının nüfus kütüğünün din hanesinde yazılı İslam kaydının silinerek yerine Yehova Şahidi yazılması istemiyle adli yargıda dava açtığı. davalı idarenin temyiz isteminin kabulü ile İdare Mahkemesince verilen ısrar kararının bozulmasına karar verildi. Bu hususta çıkabilecek uyuşmazlıkların görüm ve çözümü yeri ise yukarıda açıklandığı üzere adli yargıdır.maddesinde "hakimin hükmü olmadıkça ahvali şahsiye sicilinin hiçbir kaydı değiştirilemez" hükmü yer almakta yine 1587 sayılı Nüfus Kanununun 11. Asliye Hukuk Mahkemesinin istek doğrultusunda karar verdiği. Öte yandan ahvali şahsiye sicil kayıtlarının düzenlenmesi. işlenmesi ve değiştirilmesine ilişkin hizmetler kamu hizmeti niteliğinde olmakla birlikte kanun koyucu özellikle kayıtların değiştirilmesinin idarece resen yapılamayacağını. Usulde karşı oy: Davacının nüfus kaydının din sütununa "Yehova Şahidi" kaydının yazılması isteğinin reddine ilişkin işlemin iptaline dair idare mahkemesi kararının temyizen bozulması istenilmektedir. Adli-İdari yargı görev ayrımı kriterlerine ve Danıştay'ın süregelen istikrar kazanmış içtihatlarına göre ahvali şahsiye kayıtlarından doğan her türlü uyuşmazlığın adli yargıda çözümlenmesi gerekmektedir.
herkese vicdan.maddesinin din ile ilgili düzenlemesinin Anayasaya aykırı olduğu görüşüyle ve konunun Anayasa Mahkemesine gönderilmesi gerektiği oyuyla. Böyle bir idari düzen ise. ailenin bütün fertlerinin dinini de ihtiva edeceği belirtilmektedir. karara bu yönden karşıyız. Anayasanın 24.1972 tarihinde kabul edilen 1587 sayılı Nüfus kanununun 43. Böyle bir uygulama. Usulde karşı oy: 1982 Anayasasının Din ve vicdan hürriyeti başlıklı 24. Bakılan uyuşmazlıkla davacı ile ilgili olarak tesis edilen işlemin yasal dayanağını oluşturan ve yargısal denetimde dayanak madde teşkil eden 1587 sayılı Kanunun 43. ibadete.maddenin birinci fıkrası. Kişinin "dinsel inanç seçmek" hakkını kullanmasına rağmen.maddesinde ise aile kütüklerinin. İdarenin kişinin dinsel inancını denetlemek hak ve imkanı yoktur. idarenin izin verdiği ölçüde din özgürlüğünün varlığı düzenine yol açar.maddesinde Cumhuriyetin bir niteliği olarak kabul etmiş din ve vicdan hürriyeti de 24. dini inanç ve kanaatlerini açıklamaya zorlamayacağı hüküm altına alınmış ve Anayasal güvenceye bağlanmıştır. K:1992/753 sayılı kararı davalı idare temyiz etmekte ve bozulmasını istemektedir. Anayasa'nın din özgürlüğü sistemiyle çelişir.madde hükümlerine aykırı olmamak şartıyla ibadet. herkesin vicdan. kişilerin dinsel inançlarını denetlemesi anlamına gelir. dini inanç ve kanaat hürriyetine sahip bulunduğu. maddede yer alan diğer konuların yanı sıra. 14. kişinin istediği dini seçmek hakkını kapsadığı gibi bu hakkı kullanan kişinin inandığı dinin nüfus kütüğüne yazılmasını talep hakkını da kapsamaktadır. 1982 Anayasası laiklik ilkesini 2.1992 günlü E:1992/898. dini ayin ve törenlere katılmaya. 5. dini ayin ve törenlerin serbest olduğu ve kimsenin. 133 . Bu durum kişilerin Anayasa gereği açıklamak olmadıkları dini inanç ve kanaatlerini.10. Sözü edilen 24. İdare'nin nüfus kütüğünün düzeltilmesi istemini reddetmesi.maddesinin 1/a bendi hükmü uyarınca bu yönden bozulması gerektiği görüşü ile aksine verilen karara karşıyız. Esasta karşı oy: Davacının nüfus kütüğündeki dini sütununa "Yehova şahidi" yazılması isteminin Eskişehir Valiliği tarafından reddine ilişkin işlemin iptali istemiyle açılan davada Eskişehir İdare Mahkemesince verilen ve mahkemenin iptal kararında ısrarına ilişkin bulunan 21.Açıklanan nedenlerle temyiz isteminin kabulü ile idare mahkemesi kararının 2577 sayılı Kanunun 49.maddesi ile kabul edilen dinsel inanç özgürlüğü.5. yasa gereği açıklamaları sonucunu yaratmakta ve bir zorunluluk taşıması nedeniyle de Anayasaya aykırılık oluşturmamaktadır.maddesinde. laiklik kavramıyla bağdaşmaz.maddesinde düzenlenmiştir. dini inanç ve kanaat özgürlüğü tanımaktadır.
nüfus kütüğüne kayıt edilmemesi ile dinsel inancına herhangi bir sınırlandırma getirilmiş değildir ve dolayısıyla işlemde bu yönüyle hukuka aykırılık bulunmamaktadır. Bu nedenle de 1587 sayılı Kanunun 43.maddesi de zorlayıcı nitelikte bir hüküm taşımamaktadır. devletin dinler arasında yansızlığını ve bütün dinsel inançları eşdeğerde görmesini gerektirir.madde sini zorlama öğesi yönünden ele almak gereklidir. Laik sistemde din. Bu açıdandır ki. bu inancın din olarak kabul edilmesi ve Anayasa'nın 10. "eşit uygulamaya" konu yapılması zorunludur. Uyuşmazlık konusu olayda da. Gerekçede karşı oy: Davacının nüfus kütüğünün dini sütunundaki "İslam" kaydı. bir dini müstakil din sayıp saymamak. sadece o kişiye ilişkin bir karardır. Anayasanın 24. Kişinin dinsel inancının.maddesindeki bu kural aynı zamanda kişinin dini inanç ve kanaatlerini açıklamasına da engel değildir. Açıklanan nedenlerle.maddesinde yer alan "din ve vicdan hürriyeti"nin yarattığı haklardan yararlanmasını zorunlu kılar. kişi belirli bir dinsel inanca iman ettiğinde. idarece reddedilmiştir. değinildiği gibi. bir dinin kabul edilip edilmemesi konusunda idarenin takdir yetkisi bulunmamaktadır. Anayasa'nın 24. karara gerekçe yönünden karşıyım. "Eşit uygulama" zorunluluğu. hiç bir şekilde inanma hürriyetini kısıtlamamaktadır. nüfus kütüğüne kayıt edilmemesi. SAYI:90) ŞT/NÇ —— • —— 134 . kişinin dinsel inancını seçmek ve bunu nüfus kütüğüne kaydettirmek hakkı da vardır.Laik devlet kavramı. beğenilsin beğenilmesin. davalı idarenin temyiz isteminin kabulü ve kararın yukarıda yer alan gerekçeyle bozulması oyuyla. Anayasanın izin vermediği husus zorlamadır. Laik devlet sisteminde. Adliye mahkemesi kararı ile silinmiş ancak yerine "Yehova'nın Şahidi" kaydının yapılmasına ilişkin istemi.maddesine göre. kişi ile doğaüstü güçler arasındaki iman sistemi olduğuna göre. Açıklanan bu nedenlerle davalı idarenin temyiz isteminin reddi ve ısrar kararının onanması oyuyla çoğunluk kararına karşıyız. Belirtilen haklar arasında. Bu durum "laik devlet" kavramının doğal sonucudur. her dinsel inancın. Kişilerin Anayasa gereği din ve vicdan hürriyetine sahip bulundukları ve dini inanç ve kanaatlerini açıklamaya zorlanamayacakları kuşkusuzdur. 1587 sayılı Kanunun 43.(DAN-DER. Tüm bu açıklamaların ışığı altında davacının benimsediği dini seçmek konusunda Anayasadan kaynaklanan özgürlüğü karşısında nüfus kütüğündeki dini sütununa "Yehova şahidi" kaydının yazılması isteminin reddine ilişkin işlemde hukuka uyarlık bulunmamaktadır. davacının dinsel inancının.
3.1333 tarihinde öldüğü davacının ise aynı kayıt örneğinde M.'nin ölüm tarihi arasında 11 ay fark olması nedeniyle.12. bu nedenle yetim aylığı bağlanması isteminin reddinde isabet olmadığı gerekçesiyle dava konusu işlemi iptal etmiştir.'nın kızı olduğundan bahisle şehit yetim aylığı bağlanması istemi. 1325 sayılı Kanunun 1332 sayılı Kanunla değişik 35. davacının doğum tarihi 1. Bu durumda davacıya şehit yetim aylığı bağlanmamasına ilişkin işlemde isabet görülmemiştir.'nin kızı olamayacağı öne sürülerek reddedilmiş.1333 olarak düzeltildiği.1982 tarihinde düzenlenen vukuatlı nüfus kayıt örneğine göre Sakarya ili Akyazı ilçesi Bıçkıdere Köyü’ne kayıtlı 1290 doğumlu M. Davalı idarece.10.3. davacının eski doğum tarihi olan 1.1988 günlü ara kararı uyarınca gönderilen Asliye Hukuk Mahkemesinin davacının doğum tarihinin 1. ve 36. 2.1334 olan eski doğum tarihi ile babasının ölüm tarihi arasında onbir ay fark olup bu doğum tarihine göre.6. davacının babası olduğu anlaşılmaktadır.1334 olarak yazıldığı anlaşılmaktadır. Tahsis dosyasında yer alan ve Nüfus Memurluğunca 27. lekeli hummadan ölen M'nin davacının babası olduğu anlaşılmakla. bu işlemin iptali istemiyle açılan dava sonucunda İdare Mahkemesi davacının nüfus kayıt örneğinde M. davacının eski doğum tarihi ile M'nin ölüm tarihi arasında 11 ay fark olması nedeniyle davacının M'nin kızı olamayacağı ileri sürülmekte ise de asliye hukuk mahkemesinin. Hukuk Dairesi: Esas Karar Karar Tarihi : 1987/2311 : 1989/849 : 19/04/1989 Davalı idarece. bu kararın yerinde olmadığını öne sürerek temyizen incelenmesini ve bozulmasını istemektedir.3. yanlış yazılan doğum tarihinin Asliye Hukuk Mahkemesi kararıyla 1. Ancak.'nin kızı olarak görülmekle birlikte. kendisine şehit yetim aylığı bağlanması gerekeceği hk.1334 ile M. Davacının.maddesinde kastedilen yaş tashihi niteliğinde olmadığından doğum tarihinin 1.10. davacının M. davacının aylığa hak kazandığı tarihten sonra yaptığı yaş tashihinin geçerli sayılamayacağı.’nin ölüm tarihi arasında 11 ay fark olması nedeniyle. Davalı İdare ise. bu düzeltmenin 5434 sayılı Kanunun 105.'nin kızı olarak görülmekle birlikte doğum tarihinin 1. askerde ölen M.3.1333 olarak düzeltilmesi kararına ilişkin dosyanın incelenmesinden.maddelerinde savaş sırasında şehit olan.10. yaralanıp da tedavileri sırasında veya bazı hastalıklar nedeniyle vefat eden veya gaip olanların ailelerine maaş bağlanacağı hükme bağlanmıştır.1334 olarak yazıldığının anlaşıldığı.1333 olarak kabulünün gerektiği.3.1333 tarihinde lekeli hummadan ölen M.DOĞUM TARİHİ Danıştay 10.'nin kızı olamayacağı öne sürülmektedir. doğum tarihinin 1.3.'nin 2. 135 .10.A. 1. davacının M.'nin. dairemizin 22.1333 tarihinde askerdeyken lekeli hummadan ölen M.
Bu yolda bir kanun maddesi istihsal edilinceye kadar tatbikatta maddi imkansızlığa meydan vermeyen yerlerde rumi tarihin esas ittihazile bunun yedinci ayının mebde olarak kabulünün doğru olacağı düşünülmüştür. temyiz konusu kararın yukarıda belirtilen gerekçeyle onanmasına karar verildi..Açıklanan nedenlerle. (DAN-DER. Dairenin evvelki kararı zaten yarbay . Heyet'i Umumiyece onanmıştır.. hüküm getirilinceye kadar ise rumi tarihin esas alınması ve bunun yedinci ayının başlangıç olarak kabulü gerekeceği hk.maddesine uygun bulunmayan temyiz isteminin reddine.'in şahsi vaziyeti hasebiyle vaki olan bir şeyi vaki gibi kabule müncer olmamak üzere kanun hükmünün maddi vaziyetle telifi merkezinde bulunmuştur.. Bu defa hicri ve rumi seneleri yazılmış fakat ayı ve günleri yazılmamış olan çift rakamlı doğumluların doğum tarihinin ne itibar edilmesi icap edeceği sorulmakta olup bu noktada kanunun sakıt kaldığına ve bu babta bir esas vaz'ı kanuna hüküm ilavesi mahiyetinde olacağına binaen kanundaki bu noksanın bir kararla ikmali mümkün olamayacağından bunun için bir vaz'ı kanuni istihsaline ihtiyaç şüphesizdir. yeni bir yasa hükmüne gereksinim olduğu..'in 1300 hicri senesinin ilk gününde doğmuş olduğu kabul olunsa bile bu günün 31 Teşrinievvel 1289 tarihine musadif olması hasebiyle Temmuz ayında doğmadığı riyazi bir katiyetle sabit bulunduğundan 14 Temmuz 1937 tarihinden itibaren tekaütlüğünün yapılması ne adalete ne de kanunun ruh ve maksadına muvafık olduğu arz edilmişti. fakat ayı ve günleri yazılmamış olan çift rakamlı doğumluların doğum tarihinin belirlenmesinde. SE —— • —— 136 . SAYI:76-77) (RD/SE) —— • —— Tanzimat Dairesi: Esas Karar Karar Tarihi : 1937/64 : 1937/55 : 04/10/1937 Hicri ve rumi yılları yazılmış. (*) Filhakika evvelki istifzar üzerine Dairemizce yazılan mazbatada mucip sebepler tafsil edildikten sonra yarbay . davalı idarenin 2577 sayılı Kanunun 49....
Evlendirme memurluğu görevini yürütürken gerçekleştirdiği evlenme akitlerini yasal süre içinde nüfus memurluğuna bildirmeyen kişiden. Yukarıda belirtilen 1587 sayılı yasanın 23 ve 52. bir suç işleme kararının icrası cümlesinden olarak yasanın aynı hükmünün bir kaç defa ihlal edilmesinin. davacının para cezasına çarptırılması gerekmekteyse de.EVLİLİK Danıştay 10. bu cezanın her bir evlenme akdi üzerinden ve belirtilen ceza sınırının en üst derecesinden takdirinde ve hesaplanmasında isabet bulunmamaktadır.maddesi uyarınca uyuşmazlık konusu para cezasına çarptırıldığı anlaşılmaktadır. davacının merkez evlendirme memurluğu görevini yürüttüğü sırada gerçekleştirdiği akitlerden 395 adedine yukarıda belirtilen yasa hükmü gereği bir ay içinde bulunduğu yer nüfus memurluğuna bildirilmediğinin sabit olduğu ve bu nedenle sözü edilen yasanın 52. 1587 sayılı Nüfus Kanununun 23. Dava dosyası ile getirtilen konuya ilişkin işlem dosyasının incelenmesinden.500 lira para cezasına çarptırılmasına ilişkin İl İdare Kurulu kararının iptali istemiyle açılmıştır.Ancak süresinde bildirmeyen her evlenme akdi için ayrı ayrı para cezası tahakkuk ettirilemeyeceği hk. Zira söz konusu cezanın kesilmesine olanak veren 1587 sayılı yasanın 52. 2. gerekçesi de belirtilmek suretiyle yalnız bir ceza tayinine gidilmesi gerekmektedir. incelenen işlem dosyasından evlenmeleri bildirmekte gecikmesinde kastı bulunmadığı anlaşılan davacıya da uygulanması ve yasada belirtilen alt ve üst sınırda. Bu durumda yasada açık hüküm bulunmaması halinde idari para cezalarının ne şekilde uygulanacağının hukukun genel kurullarına gidilerek ve olayda ise ceza hukukunun genel prensiplerinden hareket edilerek açıklığa kavuşturulması ve bu gereğin de kendisine para cezası kesilecek kişi lehine yorumlanması bir zorunluluk olmaktadır. Medeni Kanun hükümlerine göre evlenme akdini yapanların.maddesi uyarınca. bildirmekle ödevli olanlardan bu ödevlerini kanuni süre içinde yapmayanlardan idare kurulları kararıyla on liradan elli liraya kadar hafif para cezası alınır. 1587 sayılı yasaya göre para cezası alınabileceği. Tekerrüründe ceza bir kat artırılır" hükmü getirilmiştir. kesilecek para cezasının alt ve üst sınırının herbir olay için belirlenmediği ve genel bir ifade kullanıldığı görülmektedir.. Bu duruma göre.maddesinin incelenmesinden.maddesi. dava konusu olayda.. Dava. Ancak 137 . çeşitli zamanlarda olsa bile bir suç sayılacağı yolundaki ceza hukuku ilkesinin. bu akdin yapıldığı tarihten başlayarak bir ay içinde bulundukları yer nüfus memurluğuna bildirmekle ödevli olduklarını hükme bağlamış. idarece. 52.maddesi ile de "Bu kanuna göre şahsi hal olaylarını nüfus memurluğuna . Hukuk Dairesi: Esas Karar Karar Tarihi : 1982/548 : 1983/242 : 09/02/1983 1. davacının merkez evlendirme memuru olarak görev yapmakta olduğu sırada nüfus idaresine geç bildirdiği 395 evlenme akdi nedeniyle her bir akit için 500 liradan toplam 197.
belediyeler veya memur ettikleri kimseler. Gizli nüfusların yazımı hakkındaki 2576 sayılı Kanunun unvanından ve bilhassa birinci maddesindeki "bu Kanunun belediyelere ve muhtarlara tebliği tarihinden itibaren bir buçuk ay içinde her aile reisi . köyde muhtar ve ihtiyar heyetine ve şehirlerde belediyelere bildirmeğe mecburdur. Çünkü Türk Ceza Kanununun 24. üst sınırı ise 500 lira olarak tespit edilmiştir. 138 . kayıtsız evlenmeleri. Yasanın 52. ve halbuki evlenme kağıtları ve nüfus kütüklerine tescilleri hakkındaki 3686 sayılı Kanunda unvanından anlaşıldığı veçhile başka bir mevzua müteallik nüfus muamelelerini tanzir için ısdar olunmuştur.ayrı ve numunesine uygun defterlere yazıp. Nitekim dava konusu olayda bu durum meydana çıkmış ve davacıya hafif para cezasının sınırlarını çok aşan bir para cezası tayin edilmiştir.makamlara bir makbuz mukabilinde vermeğe mecburdurlar. 1587 sayılı yasadaki cezayı hafif para cezası olarak niteleyen yasa koyucunun öngördüğü ceza yaptırımını çok aşan bir ceza ile cezalandırılması sonucunu doğuracak olması nedeniyle hukuka uygun düşmeyeceği açıktır.. Bunun ise kişinin.000 lira arasındaki cezalar olduğu belirtilmiş. muayyen bir devirde hasıl olmuş ve teşrii müdahaleyi icap ettirmiş olan nüfus kanununa muhalif vaziyetleri toptan tanzim ve tasfiye için vaz edilmiş.maddesinde kesilecek cezanın hafif para cezası olarak nitelendirilmiş olması esasen yasa koyucunun da bu amacı taşıdığını göstermektedir. görevin birçok kez yerine getirilmemiş olduğu da göz önüne alınarak yasada belirtilen üst sınır geçilmemek koşuluyla artırılacağı ve kişinin verilen bu cezaya rağmen görevini yapmamakta devam etmesi halinde yine yasanın öngördüğü şekilde bu kez tekerrür nedeniyle cezanın iki kat artırılarak verileceği tabiidir.. 1587 sayılı yasada ise bu cezalar alt sınırı 100.." ve ikinci maddesindeki "muhtarlar ve ihtiyar heyetleri. kendilerine haber verilen gizli nüfusları..000 liralık üst sınırın aşılması her zaman mümkün olacaktır." metinlerinden anlaşıldığı üzere bu kanun... Açıklanan nedenlerle.. Bu durumda yasada belirtilen üst sınır üzerinden her bir olay için ayrı ayrı ceza tayini halinde hafif para cezası için genel kural olarak getirilen 10... Hukuk Dairesi: Esas Karar Karar Tarihi : 1949/3 : 1949/2 : 24/01/1949 Evlenme işlemlerini nüfus idarelerine bildirmeyen evlenme memurlarına 2576 sayılı yasaya göre ceza verilemeyeceği hk.evliliklerini ..kesilecek cezanın miktarının. BŞ/MÜ —— • —— Danıştay 1. davacıya yasada belirtilen 100 ila 500 liralık sınırları içinde yalnız bir ceza verilmesi gerekirken. üst sınır üzerinden her bir olay için ayrı ayrı ceza tayininde isabet bulunmadığından dava konusu İl İdare Kurulu kararının iptaline karar verildi.maddesinde hafif para cezasının 500 ila 10.
evlenme memurlarının evlenme vukuatını 15 gün içinde nüfus idarelerine bildirmediklerinden dolayı 2576 sayılı Kanundaki cezai müeyyidenin bunlara tatbikine hukuki imkan olmadığına oybirliğiyle karar verildi.2. bu iki kanunun sahaları ayrı olduğundan birbirlerine karıştırılmamaları lazımdır. BŞ/SE —— • —— 139 . Kaldı ki: Ceza Kanunumuzun ilk maddesinin ilk fıkrası "kanunun sarih olarak suç saymadığı bir fiil için kimseye ceza verilemez" prensibini ihtiva etmektedir. Binaenaleyh. 3.K:49/34 sayılı kararıyla onanmıştır. GK.1949 gün ve E:49/32.Bu sebeple.
maddesinin 1... : Av. Hukuk Dairesi: Esas Karar Karar Tarihi Temyiz İsteminde Bulunan Vekilleri Karşı Taraf Vekili : 1994/5624 : 1996/8095 : 09/12/1996 : .. Üniversitesi Rektörlüğü : Av.. . 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 49.... Diplomanın verildiği tarihteki durum için geçerlilik taşıyacağı kuşkusuz olduğundan... davacının H... Açıklanan nedenlerle temyiz isteminin reddiyle İdare Mahkemesi kararının onanmasının uygun olacağı düşünülmektedir. Savunmanın Özeti : İstemin reddi gerektiği savunulmaktadır. sayılı kararının. 2577 sayılı Yasanın 49. sayılı davalı idare işleminin iptali istemiyle açılan davada. İstemin Özeti : İsim değişikliği yapan davacının diplomasının da bu yeni ismine göre değiştirilmesi yolundaki isteminin reddine ilişkin . Danıştay Savcısının Düşüncesi :Temyiz dilekçesinde öne sürülen hususlar. Danıştay Tetkik Hakiminin Düşüncesi : İstemin reddi gerektiği düşünülmektedir. gün ve . davacının diplomanın düzenleme tarihinden sonra isminde meydana gelen değişikliğin önceden verilen diplomayı geçersiz kılmayacağı gibi. yapılan işlemde mevzuata aykırılık olmadığı öne sürülerek.. isim değişikliği yapan davacının diplomasının da bu yeni ismine göre değiştirilmesi yolundaki isteminin reddinde hukuka aykırılık bulunmadığı hk. bu diplomanın değiştirilmesini de gerektirmeyeceğinden. fıkrasında belirtilen nedenlerden hiçbirisine uymayıp İdare Mahkemesince verilen kararın dayandığı hukuki ve yasal nedenler karşısında anılan kararın bozulmasını gerektirir nitelikte görülmemektedir. olan isminin mahkeme kararı ile T. maddesi uyarınca temyizen incelenerek bozulması istemidir.. İdare Mahkemesinin . .. : .İSİM Danıştay 10.. bu durumda. davacının diplomasının yeni ismine göre değiştirilmesi gerekmekte iken aksi yönde tesis edilen işlemde hukuka ve mevzuata uyarlık bulunmadığı gibi Anayasanın tanıdığı kişi haklarına da aykırı olduğu gerekçesiyle dava konusu işlemi iptal eden . gün ve .. olarak değiştirilmesi sonucu davacının eski ismine yazılı düzenlenmiş diplomayı kullanırken giderilmesi olanaksız olumsuz durumlarla karşı karşıya kalabileceğinin açık olduğu... 140 .
bu diplomanın değiştirilmesini de gerektirmeyeceği açıktır.6. 1.1996 tarihinde . Açıklanan nedenlerle. diplomanın kaybından dolayı verildiğini belirten fotoğraflı bir belgenin düzenleneceği belirtilmiştir. isim değişikliği yapan davacının diplomasının da bu yeni ismine göre değiştirilmesi yolundaki isteminin reddine ilişkin işlemden kaynaklanmıştır. diplomanın ancak bir defa verilebileceği....7. olarak değiştirildiği ve bu değişiklik sonucu davacının diplomasında da T. Üniversitesi Hukuk Fakültesinden mezun olarak diplomasını alan davacının . bir başka ifadeyle diplomanın verildiği tarihteki durum için geçerlilik taşıyacağı kuşkusuz olduğundan... . maddesinde. yeni diplomanın düzenlendiği tarihte isminin H. (YÖ/ÖEK) —— • —— 141 . Dava dosyasının incelenmesinden. davacının diplomanın düzenleme tarihinden sonra isminde meydana gelen değişikliğin önceden verilen diplomayı geçersiz kılmayacağı gibi.. kaybı halinde diploma yerine geçmek üzere diploma üzerindeki bilgileri taşıyan. olarak değiştirilmesi istemiyle idareye yaptığı başvurusunun reddedildiği anlaşılmaktadır.. Davacının fakülteden mezun olduğu. diplomanın düzenlendiği tarih itibariyle mevcut hukuki ve fiili durumu yansıtması gerektiği. olan isminin T. Bu durumda..TÜRK MİLLETİ ADINA Hüküm veren Danıştay Sekizinci Dairesince işin gereği görüşüldü: Uyuşmazlık. davalı idarece tesis edilen işlemde hukuka aykırılık görülmemiştir. İdare Mahkemesi kararının bozulmasına.. Asliye Hukuk Mahkemesinin .. sayılı kararı ile H. olduğunun çekişmesiz olduğu. . tarih ve ..2003 gününde oybirliği ile karar verildi. Üniversitesi Öğretim ve Sınav Çerçeve Yönetmeliğinin 31/3.. dosyanın yeniden bir karar verilmek üzere anılan Mahkemeye gönderilmesine 16.
temyiz isteminin reddine ve anılan kararın onanmasına.. davacının adının .. Ankara 7.maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı halinde mümkündür.6. olduğu ve nüfus idaresince yanlışlıkla kardeşinin adı ve doğum tarihin nüfus cüzdanına işlendiği. bu durumda 1974 yılında Malatya Sağlık Kolejini bitirdikten sonra Sağlık Bakanlığında çalışan ve kardeşinden ayrı bir şahsi sicil dosyası bulunduğu tartışmasız olan davacının davalı idareler nezdindeki kayıtlarının da düzeltilmesi gerektiği gerekçesiyle. İdare Mahkemesinin 8. İdare Mahkemesi. (MT/NÇ) (DAN-DER. personelin kurum ve emeklilik sicil dosyalarında da düzeltilmesi gerektiği hk. aksi yöndeki dava konusu işlemleri iptal etmiştir. Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanlığı Müfettişince konunun incelenmesi sonucu düzenlenen 25. İdare ve Vergi Mahkemelerinin nihai kararlarının temyizen bozulması 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 3622 sayılı Yasayla değişik 49.1984 tarih ve 26 numaralı raporla. kardeşinin 1978 yılında Gaziantep Sağlık Kolejini bitirip Sağlık Bakanlığında çalışmaya başladığının saptandığı. SAYI:93) —— • —— 142 . usul ve hukuka uygun olup. Hukuk Dairesi: Esas Karar Karar Tarihi : 1994/5624 : 1996/8095 : 09/12/1996 Nüfus idaresince hataen nüfus cüzdanına işlenen ve daha sonra re'sen düzeltilen yanlışlıkların. bozma nedeni bulunmadığı anlaşıldığından. Davalılar. anılan mahkeme kararının temyizen incelenip bozulmasını istemektedir.1994 tarih 1994/880 sayılı kararı.NÜFUS CÜZDANI Danıştay 10. karar verildi.9. usul ve hukuka aykırı olduğu yolundaki savlarla. Temyizen incelenen ve yukarıda özetlenen gerekçelere dayalı olarak verilen Ankara 7.
maddesi de "Bu kanuna göre şahsi hal olaylarını nüfus memurluğuna bildirmek ve nüfus ve aile cüzdanları almak zorunda bulunan vatandaşlarla bunu bildirmekle ödevli olanlardan bu görevlerini kanuni süre içinde yapmayanlardan idare kurulları kararıyla on liradan elli liraya kadar. Davacı her ne kadar nüfus cüzdanlarının evinde çıkan yangında yandığını. Dava..maddesi. nüfus cüzdanlarının kaybedilmiş olması nedeniyle davacıdan para cezası alınması yolundaki İl İdare Kurulu kararlarının iptali istemiyle açılmıştır. söz konusu nüfus cüzdanlarının kaybedilmiş olduğu anlaşılıp. dava dosyasında mevcut belgelerin incelenmesinden. (MS/MÜ) —— • —— 143 ." hükmünü.madde hükmü uygulanır. çalınma. hafif para cezası alınır. sel.. yer sarsıntısı gibi haklı bir özüre dayanmadan cüzdanlarını kaybedenler hakkında 52. Açıklanan nedenlerle. nüfus yasasına göre idarece para cezası alınacağı hk. 1587 sayılı Nüfus Kanununun 58. "Nüfus Cüzdanlarını kaybedenlere oturdukları mahalle veya köy muhtar ve ihtiyar kurullarından getirecekleri ilmuhaber veya çalıştıkları resmi daire ve kurul amirliğinden alacakları belgeler üzerine yazılı bulunduğu nüfus memurluğu tarafından yenisi verilir. hukuki dayanağı bulunmayan davanın reddine karar verildi. yandığı iddiası inandırıcı delillerle kanıtlanamadığından.Danıştay 10. davacıdan yukarıda hükmü yazılı maddeler uyarınca para cezası alınması yolunda verilen kararlarda yasaya aykırılık bulunmamaktadır. bu nedenle para cezası alınmasının yasal olmadığını iddia ediyorsa da." hükmünü getirmiş ve para cezaları da 2248 sayılı kanunla artırılmış bulunmaktadır. Hukuk Dairesi: Esas Karar Karar Tarihi : 1984/553 : 1982/2638 : 12/03/1984 Haklı bir özüre dayanmadan nüfus cüzdanını kaybetmiş olan kişiden. Yangın. 52.
bu kanunda tespit olunan görev ve mecburiyetleri yerine getirmeyenler. 19.11.00 lira para cezası alınması yolunda İl İdare Kurulunca verilen kararın iptali istemiyle açılmıştır.1979 tarihinde Nüfus cüzdanının kendisine verilmesi üzerine hemen nüfus idaresine başvurduğu.12. 1543 sayılı Genel Nüfus Yazımı Kanununun 19.1979 tarihinde terhis olduğu ve Askerlik Şubesince 3.madde ise "Belirtilen süre içerisinde nüfus cüzdanlarını özürsüz olarak değiştirmeyenler" hakkında yukarıda metni yazılı 23. fakat bu arada iptali istenilen işlemin tesis edildiği anlaşılmaktadır.. yazımın yapıldığı yerin idare kurulu kararıyla 10 liradan 500 liraya kadar hafif para cezasına çarptırılırlar" hükmünü ile müeyyideyi belirlemektedir.9. (BŞ/MÜ) —— • —— 144 .maddesi "Müsvedde defterlerinin esas kütüklere geçirilmesi biten yerlerde yazımın sona erdiği ilan edilir. Bu ilan tarihinden başlayarak en çok üç ay içinde aile başkanlarıyla reşit kişiler müracaat ederek adlarına doldurulan nüfus hüviyet ve aile cüzdanlarını nüfus idarelerinden almaya mecburdurlar" hükmünü taşımakta. Dava dosyasının incelenmesinden 25.1975 günlü ve 15361 sayılı Resmi Gazetede yayınlanarak yürürlüğe giren Nüfus Kütüklerinin Yenilenmesine İlişkin Yönetmeliğe 1979 da eklenen ek 1.Danıştay 10. nüfus cüzdanının değiştirmek için süresinde başvuruda bulunmadığı gerekçesiyle davacıdan 500.maddenin uygulanacağını hüküm altına almaktadır.1979 tarihinde yazımın sona erdiğinin ilan edildiği. Hukuk Dairesi: Esas Karar Karar Tarihi : 1982/1757 : 1982/475 : 18/03/1982 Askerde bulunması nedeniyle süresi içinde nüfus cüzdanını değiştiremeyen kişiden para cezası alınamayacağı hk.1. Bu duruma göre süresi içinde nüfus idaresine başvurmamasında geçerli mazereti bulunan davacı hakkında tesis edilen dava konusu işlemde isabet görülmediğinden iptaline karar verildi. 23. Dava. fakat bu tarihte davacının askerde bulunduğu.maddesi ise ".. 3.
1979 tarihinde Nüfus cüzdanının kendisine verilmesi üzerine hemen nüfus idaresine başvurduğu. fakat bu arada iptali istenilen işlemin tesis edildiği anlaşılmaktadır.madde ise "Belirtilen süre içerisinde nüfus cüzdanlarını özürsüz olarak değiştirmeyenler" hakkında yukarıda metni yazılı 23.Danıştay 10. nüfus cüzdanının değiştirmek için süresinde başvuruda bulunmadığı gerekçesiyle davacıdan 500. fakat bu tarihte davacının askerde bulunduğu. yazımın yapıldığı yerin idare kurulu kararıyla 10 liradan 500 liraya kadar hafif para cezasına çarptırılırlar" hükmünü ile müeyyideyi belirlemektedir.00 lira para cezası alınması yolunda İl İdare Kurulunca verilen kararın iptali istemiyle açılmıştır. (BŞ/MÜ) —— • —— 145 . 3. Hukuk Dairesi: Esas Karar Karar Tarihi : 1982/1753 : 1982/476 : 18/03/1982 Askerde bulunması nedeniyle süresi içinde nüfus cüzdanını değiştiremeyen kişiden para cezası alınamayacağı hk.. Bu duruma göre süresi içinde nüfus idaresine başvurmamasında geçerli mazereti bulunan davacı hakkında tesis edilen dava konusu işlemde isabet görülmediğinden iptaline karar verildi.maddesi ise ". 1543 sayılı Genel Nüfus Yazımı Kanununun 19.12. 23. Bu ilan tarihinden başlayarak en çok üç ay içinde aile başkanlarıyla reşit kişiler müracaat ederek adlarına doldurulan nüfus hüviyet ve aile cüzdanlarını nüfus idarelerinden almaya mecburdurlar" hükmünü taşımakta.9.1979 tarihinde terhis olduğu ve Askerlik Şubesince 3.11. bu kanunda tespit olunan görev ve mecburiyetleri yerine getirmeyenler.1975 günlü ve 15361 sayılı Resmi Gazetede yayınlanarak yürürlüğe giren Nüfus Kütüklerinin Yenilenmesine İlişkin Yönetmeliğe 1979 da eklenen ek 1. Dava.1. 19.maddenin uygulanacağını hüküm altına almaktadır.maddesi "Müsvedde defterlerinin esas kütüklere geçirilmesi biten yerlerde yazımın sona erdiği ilan edilir.. Dava dosyasının incelenmesinden 25.1979 tarihinde yazımın sona erdiğinin ilan edildiği.
davacı tarafından açılan yaş tashihi istemli davanın da aynı gerekçelerle reddedildiği. 146 .NÜFUSA KAYIT Danıştay 10. "Bir çocuğun doğumdan nüfus kayıt edilmediği ve kendisinden önce doğup ölen kardeşine ait nüfus kaydını kullandığı yolundaki iddia ve bildirimler nüfus idaresince dinlenmez ve ölüm tutanakları işleme konulmaz.1975 doğumlu olarak kaydedilmesi istemiyle yaptığı başvurunun reddine ilişkin.maddesinde. Bu tür işlemler dolaylı yoldan yaş düzeltilmesini sağlayacağından ve bu da ancak mahkeme kararı ile yapılabileceğinden ilgililerden mahkemeden yaş düzeltme kararı getirmeleri istenir. Nüfus Kanunu uyarınca çıkartılan. Davalı idare tarafından. başka bir anlatımla ölen kardeşinin önce doğum sonra da ölümünü gerekli iki tanığın ve öldüğü iddia edilenin ailesinin ifadesine başvurmak suretiyle araştırması ve buna göre tespit yapması. Nüfus kayıtlarındaki düzeltmelerin Medeni Kanunun 38.3. 8. Görev ve çalışma Yönetmeliği'nin ölen kardeşinin nüfus kaydının kullanıldığı iddiası"başlıklı 174." hükmü yer almıştır. usul ve yasaya aykırı olduğu ileri sürülen anılan Mahkeme kararının bozulması istenilmektedir. Dava.5. Hukuk Dairesi: Esas No Karar No Karar Tarihi :1992/2359 :1994/1752 :20. davalı idarece davacı tarafından iddia edildiği üzere ölen kardeşinin yerine kayıt edilip edilmediğinin. bu konudaki uyuşmazlıkların adli yargı yerinde açılacak davalarla çözümü mümkündür.11.04. 1587 sayılı Yasanın 33. ölen kardeşinin yerine saklı olarak nüfusta kayıtlı görünen davacının ölen kardeşinin nüfus kaydının iptali ile kendisinin nüfusa 25.maddelerinin birlikte değerlendirilmesinden.1977 gün ve 7?13269 no’lu Bakanlar Kurulu kararı ile 3.maddesinde yer alan hakim kararı ile mümkün olacağı kuralı gereğince. bu tespitten sonra alınacak karar üzerine davacının mahkemeye başvurarak yaş düzeltmesi yapması gerektiği. ölüm kayıtlarının ise idari yoldan yapılabileceğinin anlaşıldığı. İdare Mahkemesince.35 ve 46. yaş düzeltmelerinin ancak mahkeme kararıyla yapılabileceği.1994 Davacının mevcut nüfus kaydının ölen kardeşine ait olup olmadığından doğan uyuşmazlığın görüm ve çözümünün adli yargının görev alanına girmediği hk. davalı idare işleminin iptali istemiyle açılmış bulunmaktadır.1977 gün ve 15926 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Nüfus Hizmetlerine Ait Kuruluş. davacının başvurusu üzerine idarece öldüğü iddia edilen kardeşi için araştırma yapılmaksızın istemin reddine karar verilmesinde mevzuata uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.
3. idare mahkemesince işin esası incelenmek suretiyle verilen kararda hukuka uyarlık görülmemektedir.Davacı nüfus cüzdanını ve bunun dayanağı olan nüfus kaydını senelerce kullanmış. aynı koşullar altındaki taşralıların nüfus kayıt ve cüzdanlarındaki tek tarihin ise rumi kabul edilmesi ve nakil işlemlerinde de aynı esasın uygulanması gerekeceği hk. Taşralılardan yalnız nüfus tahriri sırasında İstanbul'a yerli kaydolunanların mı. Aradan uzun bir süre geçtikten sonra bu kaydın değiştirilmesi ve doğum tarihinin 25. yoksa 1322 senesinden 1332 senesine kadar İstanbul'a yerli kaydolunanların mı hicri itibar edilmesinin tavzihi istenilmektedir. Van İdare Mahkemesinin 4. SAYI:90) CP/SE —— • —— Tanzimat Dairesi: Esas No Karar No Karar Tarihi :1938/14 :1938/6 :17. Açıklanan nedenlerle.1938 1322-1332 yılları arasında İstanbul'da ilk kez nüfus defterine kayıt olanların kaydında ve nüfus cüzdanında tek tarih yazılı ise bunun hiçbiri.1975 olarak düzeltilmesini istemektedir. Bu durumda. mevcut nüfus kaydının davacının ölen kardeşine ait olup olmadığına ilişkin uyuşmazlığın adliye mahkemesinde çözümü gerekmektedir. nüfusla ilgili işlemlerini buna göre yürütmüştür. Gerek İstanbul'dan taşraya gerek taşradan İstanbul'a nakil ve yerli defterine kaydolunanlara gelince: bunların nüfus tezkerelerinde veya hüviyet cüzdanlarında tek tarih yazılı ise bunların nakilden evvel ilk kayıtlı bulundukları mahalle göre yukarıdaki esaslar dairesinde hicri veya rumi addedilmesi hakkındaki esasın taşraya veya İstanbul'a naklolunarak yerli defterine kaydolunmakla değişmesi icap etmeyeceğinden 1322-1332 seneleri arasında taşralılardan 147 . 8 Şubat 1332 tarihli Kanun Devlet muamelatında takvim meb'dei müstesna olmak üzere garbi takvimi kabul etmiş olduğuna göre bu tarihten sonra hicri takvim istimali artık bahse mevzu olmayacağı tabiidir.(DAN-DER. Gerek 1322 tarihli nüfus tahririnde gerek bu tarihten 1332 senesine kadar olan müddette yazılanlara gelince: bir şahsın nüfusa ilk kaydolunduğu zaman ve mahaldeki vaziyeti nazarı dikkate alınmak lazım gelip 1332 tarihine kadar İstanbul'da ilk defa nüfus defterine kaydolunanların kaydında ve nüfus tezkeresinde tek tarih yazılı ise bu tek tarihin hicri ve yine 1332 tarihine kadar taşrada ilk defa nüfus defterine kaydolunanların kaydında ve nüfus tezkeresinde tek tarih yazılı ise bu tek tarihin rumi addedilmesi zaruridir.11.02. Bu istek nedeniyle ortaya çıkan.1992 gün ve 1992/86 sayılı kararının bozulmasına karar verildi. davanın görev yönünden reddi gerekirken.maddesine uygun bulunan davalı idarenin temyiz isteminin kabulüne. 2577 sayılı Yasanın 49.
3.İstanbul'a naklolunarak yerli defterine kaydolunanların esasen İstanbul'da ilk defa kaydolunuyormuş gibi telakki edilerek tek tarihin hicri itibar edilmesine mahal olmadığı gibi bu tarihler arasında İstanbul'dan taşraya naklolunarak taşrada yerli defterine kaydolunanların da taşrada ilk defa kaydolunuyormuş gibi kayıtlarında görülecek tek tarihin rumi itibar edilmesine mahal olmayacağı mütalea kılındı. E:1938/47. (MS/ÖB) —— • —— 148 . Heyeti Umumiye'nin 24.1938 gün. K:1938/51 sayılı kararıyla onanmıştır.
1920 tescil tarihine göre davacının doğmadan önce nüfusa tescil edilmiş olduğu sonucunun ortaya çıkacağı. İdare ve Vergi Mahkemelerinin nihai kararlarının temyizen bozulması 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü kanununun 49. doğum tarihinin aylı ve günlü olarak belirlenmesinde 5434 sayılı yasanın 105.maddesi ile yasal bir düzenleme getirildiği.maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı halinde mümkündür. bu itibarla tescil tarihinin esas alınması gerektiği. doğumun nüfusa tescil edildiği tarihin esas alınmasının bu yasal düzenlemeye aykırı olduğu gerekçesiyle iptali yolundaki kararın.maddesinin esas alınarak davacının doğum tarihinin 1. doğum tarihi ay ve gün olarak belli değilse 5434 sayılı yasanın 105.madde hükmünün uygulanmasına gerek olmadığı ileri sürülerek temyizen bozulması istenilmektedir.1.1985 tarihinde dolduracağı ve bu tarihten itibaren görevi ile ilişiğinin kesilerek 5434 sayılı yasanın 40. bir kimsenin doğmadan nüfusa tescilinin maddi ve hukuki olarak mümkün bulunmadığı.1920 tarihine itibar edilerek davacının 65 yaşını 1. bu tarihe göre doğumun aylı ve günlü olarak tespit edilebilir olması nedeniyle 105. davalı idarece.10.1. Bozulması istenen karar. (BŞ/MÜ) —— • —— 149 .7.1984 Yaş haddi sebebiyle emeklilik işleminde. usul ve hukuka uygun olup dilekçede ileri sürülen temyiz sebepleri kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmediğinden temyiz isteminin reddi ile bozulması istenen kararın donanmasına karar verildi.maddesi hükmü gereğince yaş haddinden emekliye sevki gerektiğine ilişkin davalı işlemin iptali istemiyle açılan dava sonunda İdare Mahkemesince verilen ve dava konusu işlemin.maddesinde yer alan kuralın uygulanacağı. Nüfus sicilinde doğumun tescil edildiği 1 kanunusani 1336 Rumi tarihinin miladi karşılığı 1.NÜFUS KÜTÜĞÜNE KAYIT Danıştay 10.1920 olarak kabul edilmesi halinde 1. 5434 sayılı yasanın 105. Hukuk Dairesinden: Esas Karar Karar Tarihi : 1984/2295 : 1984/1719 : 22. nüfus sicilinde doğumun tescil edildiği tarihin esas alınamayacağı hk.1.
yıllar önce. yaş tashihi niteliği taşımayan bu nüfus kaydı değişikliğinin davacının emeklilik işleminde dikkate alınması gerektiğine karar vermiştir. 18 yaşın altında kaldığı gerekçesiyle idarece emeklilik fiili hizmet süresine dahil edilmemesinde isabet görülmediği hk.C. 657 sayılı Yasanın 40.Danıştay 10. İlkokul öğretmeni iken isteği ile emekliye ayrılan davacıya.maddesi hükmünde öngörüldüğü biçimde bir meslek veya sanat okulunu bitirenlerden kazai-rüşt kararı alıp öğrenimleri ile ilgili görevlere atananlarda.maddesinde.C.kademesi üzerinden emekli aylığı bağlanmış ve ikramiye ödenmiştir.Emekli Sandığı Genel Müdürlüğü Yönetim Kurulunca alınan ikinci kararla da. 18 yaşın altında geçtiğinden bahisle 2 yıl 2 ay hizmeti dikkate alınmadan emeklilik tahsisi yapılmasına ve kendisine 48. davacının kardeşi olduğu.maddede.nın davacıdan geri alınmasına karar vermiştir. emekli sandığı iştirakçilerinin 18 yaşından sonra mahkeme kararıyla yaptırdıkları yaş tashihlerinin dikkate alınmayacağı hükmüne yer verilmiştir. 2. Fakat yaş tashihi niteliği taşımayan nüfus kaydı değişikliklerinin emekli işlemlerinde dikkate alınması gerekmektedir. 5434 sayılı Yasadan yararlanma yönünden 18 yaşını bitirmiş olma şartı aranmayacağı hükme konmuştur. Ancak daha sonra T. 5434 sayılı Yasanın 105. Öte yandan. maddede belirtilen daire kurum ve ortaklıklarda çalışanlardan 18 yaşını bitirmiş bulunanların bu yasadan yararlanabileceği hükmüne yer verilmiştir. 1936 doğumlu olarak emeklilik işlemi yapılması gereken davacının 18 yaşın altında geçen 2 yıl 2 ay hizmetinin emeklilik tahsisinde dikkate alınamayacağından bahisle.maddesine göre.04. 2 yıl 2 ay süre düşülerek fiili hizmetinin 26 yıl 6 ay kabul edilip yine 2. Kamu kurum ve kuruluşlarında çalışanlara sosyal güvenlik hakkı tanınmasını amaçlayan 5434 sayılı yasada. o tarihe kadar 1933 doğumlu görünen davacının 1964 yılında mahkeme kararı gereği 1936 doğumlu olarak nüfusa kaydedildiğinin saptandığı gerekçesiyle. Davacının açtığı dava sonunda Asliye Hukuk Mahkemesi kararıyla da yaş tashihi yapılmayıp. yasanın 12. yeni nüfus kaydı esas alınarak ilgilinin.derecenin 3. mahkeme kararıyla yapılan yeni nüfus kaydının ileriye dönük uygulanması asıl olup.1984 Yaş tashihi niteliği taşımayan nüfus kaydı değişikliklerinin emeklilik işlemlerinde esas alınması gerekli olmakla birlikte.C. davacının ise 150 . Hukuk Dairesinden: Esas Karar Karar Tarihi : 1983/404 : 1984/842 : 18.954 TL borç çıkartılmasına ilişkin yukarıda anılan T.Emekli Sandığı Genel Müdürlüğü Yönetim Kurulu kararlarının mevzuata aykırılığından bahisle iptalini istemektedir. 1933 doğumlu olarak nüfusa kayıtlı kişinin davacı değil. Davacı. fiili hizmeti 28 yıl 8 ay kabul edilip. Emekli Sandığı Genel Müdürlüğü Yönetim Kurulu 1964 yılında Asliye Hukuk Mahkemesince verilen kararla nüfus kaydında değişiklik meydana geldiğinin. kamu görevlisi olarak atanmada aranan 18 yaşını tamamlama şartı dikkate alınıp.derecenin 3. kademesi üzerinden davacıya emeklilik tahsisi yapılmasına ve daha önce fiili hizmeti 28 yıl 8 ay kabul edilmesi nedeniyle fazla ödenen aylık ve ikramiye farkı tutarı 48.954 TL. o tarihteki nüfus kaydına göre 18 yaşın üstünde geçtiği tartışmasız hizmetlerinin. T. Daha sonra 1425 sayılı Yasayla 5434 sayılı Yasaya eklenerek 7. nüfus kaydı değişikliği gerekçe gösterilip.
davacının.954 TL. Yıllar sonra mahkeme kararıyla 1964 yılında yapılan yeni nüfus kaydı esas alınıp. davacı. Bu haliyle davacının yaş tashihi niteliği taşımayan bu yeni nüfus kaydının emeklilik işlemlerinde esas alınması zorunludur. yıllar önce. Açıklanan nedenlerle. ileriye dönük uygulaması asıl olup. meslek ve sanat okulu mezunu olan 657 sayılı Yasanın 40. mecburi hizmet olarak yaptığı hizmetlerinin emeklilik tahsisinde dikkate alınması zorunlu görülmektedir. Ancak 1964 yılında yapılan bu yeni nüfus kaydı esas alınıp davacının 1964 yılına kadar geçmiş bir kısım hizmetlerinin. Mahkeme kararına göre yapılan yeni nüfus kaydının. yeni nüfus kaydına göre 18 yaşın altında kalan. davacının 1964 yılında yapılan nüfus kaydına göre 18 yaşın altında geçen 2 yıl 2 ay hizmetinin emeklilik tahsisinde dikkate alınmaması. davacının bu hizmetlerinin bir kısmının. Davacının 1933 doğumlu olarak ve o tarihte geçerliliği tartışmasız olan bu nüfus kaydına göre 18 yaşını bitirdikten sonra ilkokul öğretmeni olarak atandığı ve 5434 sayılı Yasa kapsamına girdiği açıktır. borç çıkarılması yolundaki davalı idare işlemlerinde mevzuata uyarlık bulunmamaktadır.Emekli Sandığı Genel Müdürlüğü Yönetim Kurulunun yasaya aykırı bulunan kararlarının iptaline karar verildi. 18 yaşın altında kaldığından bahisle emeklilik tahsisinde dikkate alınmaması kabul edilemez.1936 yılında doğduğu saptanmıştır. Kaldı ki. Yasayla güdülen bu amaç karşısında da. o tarihteki nüfus kaydına göre 18 yaşın üstünde geçtiği tartışmasız olan hizmetleri etkilemesi düşünülemez.C. davacıya 26 yıl 6 ay fiili hizmet üzerinden emeklilik tahsisi yapılması ve 28 yıl 8 ay fiili hizmet üzerinden ödeme yapılması nedeniyle 48. 18 yaşın altında geçtiği gibi bir gerekçeyle emeklilik tahsisinde dikkate alınması. 1964 yılında 1936 doğumlu olarak nüfusa kaydedilmiştir.maddesine göre 18 yaşını bitirmemekle birlikte kazai-rüşt kararı alarak öğrenimleri ile ilgili olarak görevlere atananların da. davacı hakkındaki T. 5434 sayılı Yasadan yararlandırılması öngörülmüş. Bu itibarla. Anayasa ile güvence altına alınmış olan sosyal güvenlik hakkıyla bağdaştırılamaz. Mahkeme kararı üzerine.madde ile. böylece kamu görevlilerinin tüm çalışma süreleri için sosyal güvenlik hakkından yararlanmaları amaçlanmıştır. 1425 sayılı Yasayla 5434 sayılı Yasaya eklenen 7. (MS/MÜ) —— • —— 151 . yukarıda belirtildiği gibi.
Nüfus Kütüğü kayıtlarının düzeltilmesine ait davalarda Medeni Kanunun 38.maddesinde idari dava türleri sayılmış olup buna göre idare hukuku kuralları içinde tesis edilmiş idari işlemlerden. davacının nüfus kayıt defterinde mevcut bulunan ve 14.Danıştay 10. idari eylemlerden ve idari sözleşmelerden doğan uyuşmazlıklar Danıştay'da dava konusu edilebilir.maddeleri uyarınca Adliye Mahkemelerinin görevli olduğu ve bu mahkemelerce verilerek kesinleşen yargı kararlarının infazının da aynı yargı çevresi içindeki İcra Memurluklarınca yapılması gerektiği gerekçesiyle reddeden İl İdare Kurulu kararının iptali istemiyle açılmıştır. Dava. Dava. Nüfus kayıtları üzerinde tashih ve nüfus kayıtlarının iptali gibi işlemlere ilişkin davaların özel hukuk hükümlerine göre çözümlenmesi gerekmektedir. Hukuk Dairesinden: Esas Karar Karar Tarihi : 1983/1432 : 1983/2702 : 22. İdare tarafından tesis edilen bir işlemin idari işlem niteliğini kazanabilmesi için. (BŞ/MÜ) —— • —— Danıştay 10.1984 Medeni kanunun yürürlüğünden önce kıyılmış nikahın tesciline ilişkin adliye mahkemesince verilen kararın infazının ilgili icra ve nüfus memurluklarınca sağlanacağı. il idare kurulunca.1983 Nüfus kaydının iptali istemine yönelik davanın görüm ve çözümünün adli yargının görev alanına girdiği hk.maddesi ile 1587 sayılı Nüfus Kanununun 11 ve 46.12.1959 tarihli olarak belirlenen nüfus kaydının iptali istemiyle açılmıştır. söz konusu mahkeme kararının infazının sağlanması yolunda karar verilemeyeceği hk. davacıların Medeni Kanunun yürürlüğe girmesinden önce kıyılmış olan nikahlarının tesciline ilişkin Asliye Hukuk Mahkemesince verilen kararın nüfusa işlenmesi yolundaki istemlerini. Belirtilen nedenle uyuşmazlığın görüm ve çözümü adli yargının görevi içinde olmakla davanın reddine karar verildi.02. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 2. Hukuk Dairesinden: Esas Karar Karar Tarihi : 1982/5009 : 1984/271 : 16. 152 . idare hukuku ilkeleri içinde ve kamu gücü kullanılarak tesis edilmiş olması gerekmektedir.12.
(BŞ/MÜ) —— • —— Danıştay 10. 153 . ancak olayların aile kütüklerine işlenmesi sırasında nüfus memurlarının yaptıkları maddi hatalar. Davacının gerçek doğum tarihi 1.1961 doğumlu kardeşinin ölüm kaydı düşülmeden. Yine aynı Yasanın 27.madde ise kayıt düzeltmelerinin nasıl yapılacağı hususunu düzenlemektedir. Hukuk Dairesinden: Esas Karar Karar Tarihi : 1982/1718 : 1983/1209 : 23. işin esasına geçildi. Açıklanan nedenlerle.1.7.Medeni Kanunun 38. onun yerine kesim olarak kayıtlı olduğunu ileri sürerek.10. Davacının Asliye Hukuk Mahkemesinde açtığı "yaş tashihi" davasının görev yönünden reddi ile. Yukarıda metni yazılı maddelerden de açıkça anlaşıldığı gibi nüfus kayıtlarında her türlü düzeltmenin ancak mahkeme kararı ile yapılabileceği ve söz konusu maddelerde yer alan "mahkeme hükmü" "mahkeme kararı" ibareleri ile Adli Yargı çerçevesi içindeki mahkemelerce verilen kararların kastedilmiş olduğu şüphesiz bulunduğundan ve bu konudaki mahkeme kararlarının infazının da ilgili icra ve nüfus memurluklarınca sağlanması gerektiğinden bu hususun davalı idareden istenmesi yerinde değildir. K:980/11 sayılı kararı uyarınca davanın görüm ve çözümünün İdari Yargı yerinde görülmesine ilişkin kararına göre dosya incelendi." hükmünü taşımaktadır. kendisinden önce ölen 1.05.1983 Nüfus kayıtlarının adliye mahkemesince verilmiş karar olmadan düzeltilmeyeceği hk. davanın reddine karar verildi.1962 olduğu halde. Uyuşmazlık Mahkemesinin 13.maddesi "Medeni Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önce eski hükümlere göre yapılıp da halen nüfus kütüklerine işlenmemiş olan evlenmeler ilgililerin mahkemeden karar almaları suretiyle aile kütüğüne işlenebilir." Hükmünü içermekte ve 46.maddesinde "Hakim hükmü olmadıkça ahvali şahsiye sicilinin hiçbir kaydı tashih edilemez" ibaresine yer verilmiş olup. Ve baş memurla nüfus memuru tarafından onama şerhi verilerek imzalanır. nüfus idaresinin davacının nüfus kağıtlarındaki değişiklik isteminin reddine ilişkin karara karşı Danıştay'a açtığı davanın görev yönünden reddi sonucu çıkan olumsuz görev uyuşmazlığı nedeniyle.maddesi de "Kesinleşmiş mahkeme hükmü olmadıkça nüfus kütüklerinin hiçbir kaydı düzeltilemez ve kayıtların anlamı ve taşıdığı bilgileri değiştirecek ilave ve şerhler yapılamaz. Bu durumda davalı idarenin yukarıda içeriği açıklanan dava konusu işlemi mevzuata uygun bulunmaktadır. 1587 sayılı Nüfus Kanunu'nun 11.1981 günlü E:1980/12. dayanağı belgelere uygun olarak düzeltilir.
10. davanın reddine karar verildi. ancak olayların aile kütüklerine işlenmesi sırasında nüfus memurlarının yaptıkları maddi hatalar. Açıklanan nedenlerle.(MS/MÜ) —— • —— 154 . ölen kardeşinin ölüm tutanağının tescili ve davacının 1.maddesi ise "Bir çocuğun doğumdan nüfusa kayıt edilmediği ve kendisinden önce doğup ölen kardeşine ait nüfus kaydını kullandığı yolundaki iddia ve bildirimler nüfus idaresince dinlenmez ve ölüm tutanakları işleme konulmaz.1962 doğumlu olarak nüfus kaydının yapılması halinde evlilik bağının kopacağı.nüfus idaresine yaptığı başvuru. davacıdan önce ölen kardeşinin ölüm tutanağının nüfus kütüğüne tescil edilmediğini. Nüfus Kanununa ilişkin Yönetmeliğin 174. Bu yasaya göre ilişkin yönetmeliğin 174. kesinleşmiş mahkeme hükmü olmadıkça nüfus kütüklerinin hiçbir kaydı düzeltilemez ve kayıtların taşıdığı anlam ve bilgileri değiştirecek ilave ve şerhler yapılamaz. 1587 sayılı Nüfus Kanununun 11.maddesine göre mahkeme kararı gerektiği gerekçesiyle nüfus idaresince reddedilmiştir. Bu tür işlemler dolaylı yoldan yaş düzeltilmesini sağlayacağından ve bu da ancak mahkeme kararı ile yapılabileceğinden ilgililerden mahkemeden yaş düzeltme kararı getirmeleri istenir" hükmünü içermektedir.. Bu durumda davalı idarenin yukarıda içeriği açıklanan dava konusu işlemi mevzuata uygun bulunmaktadır. dayanağı belgelere uygun olarak yapılır" hükmünü taşımaktadır. davacının evlenerek bir çocuğu olduğunu..maddesi ".
VATANDAŞLIK Danıştay 10. dava konusu karar ile vatandaşlığın kaybettirildiği.8. Hukuk Dairesinden: Esas No Karar No Karar Tarihi Vekili Davalı : 2001/2753 : 2003/477 : 06. . tekrar vatandaşlığa alınması için yaptığı başvuruya cevap verilmediği. : Başbakanlık Yurt dışında bulunan ve askerlik için başvurusu bulunmayan davacının adresinin tespit edilememesi nedeniyle ilanen yapılan çağrı üzerine yurda dönmemesi nedeniyle Türk vatandaşlığından çıkarılmasında mevzuata aykırılık bulunmadığı hk.4. esas. İstemin Özeti : 7. üç aylık süre içinde yurda dönerek askerlik görevini yapmak üzere ilgili mercilere başvurması gerektiğinin 28.1989 da askerlik yoklamasının yapıldığı.1996'da vatandaşlığın kaybının İçişleri Bakanlığına teklif edildiği. 7.1999 tarih ve 23659 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan.3. Sayılı Listenin 451 sırasında yer alan hükmün.8. Danıştay Savcısının Düşüncesi : Dava.1999 tarih ve 99/12588 sayılı Bakanlar Kurulu Kararnamesi eki II.1999 tarih ve 23659 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 11.2003 : Av.12.1996'da Resmi Gazetede ilan yapıldığı.Tetkik Hakiminin Düşüncesi : 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Yasasının 49 uncu maddesi 4 üncü fıkrası hükmü uyarınca bozma kararına uyulmak suretiyle davacının bilinen adresinde yapılan inceleme sonucunda yurt dışında olduğunun tesbit edilmesine karşın herhangi bir adres saptanamadığından Resmi Gazetede yapılan ilan üzerine süresinde yurda dönmeyen davacı için tesis edilen işlemde hukuka aykırılık bulunmadığından davanın reddi gerektiği düşünülmektedir. davacının Türk Vatandaşlığının kaybettirilmesine ilişkin işlemin iptali istemiyle açılmıştır.. Savunmasının Özeti : Usul yönünden. davanın süre yönünden reddi gerektiği...1996 tarih ve 22741 sayılı Resmi Gazete'de ilan edildiği. 28.02. sayılı Bakanlar Kurulu Kararı Eki II sayılı listenin 451. askerlik şubesine başvurması gerektiği yolundaki yazının kendisine ulaştırılmadığı. Milli Savunma Bakanlığınca Türk Vatandaşlığının kaybı işlemine tabi tutulmasının İçişleri Bakanlığına önerilmesi üzerine davacı 155 ..4.. sırasında yer alan. tesis edilen işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı ileri sürülerek davanın reddi gerektiği savunulmuştur. . yönünden davacının 17. vatansız olduğu iddialarıyla iptali istenilmektedir.8. yurda dönmemesi üzerine 10.. oturma izni aldıktan sonra süresi içerisinde bedelli askerlik için başvuruda bulunduğu. yoklama kaçağı durumunda bulunan ve yapılan araştırmalarda yurtdışında olduğu saptanan davacının. İçişleri Bakanlığınca yeniden yapılan araştırma sırasında kayıtlı olduğu ilçe askerlik şubesince yoklama kaçağı olduğunun bildirilmesi nedeniyle Bakanlar Kuruluna teklifte bulunulduğu. bu ilana rağmen yurda dönmediği. Dava dosyasının incelenmesinden. D. tarih ve . yurt dışında bulunduğu ancak adresinin saptanamadığı. 1995 yılına kadar askerlik için bir başvurusu bulunmaması nedeniyle İlçe Emniyet Müdürlüğünce yapılan araştırma sonucu yoklama kaçağı olduğu.
Askerlik Şubesi Başkanlığı'nın 2.1996 tarih ve 22741 sayılı Resmi Gazetede ilan yapıldığı.4... muvazzaf askerlik görevini yapmak üzere üç ay içinde yurda dönmesi.12. sayılı bozma kararına uyularak dosyanın esası incelenip karar verilmek üzere gereği düşünüldü: Dava.1999 günlü 23659 sayılı Resmi Gazetede yayınlandığından anılan 45 nci madde hükmü uyarınca ilgilinin bu işlemi 7. Askerlik Şubesi Başkanlığınca yapılan yazışmalar üzerine de dava konusu işlemin tesis olunduğu anlaşılmaktadır.12..2000 günlü dilekçesinde vatandaşlığı kaybettiğini öğrenmiş olduğunu beyan etmesine karşın tesis edilen işlem 7. 403 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanununun 25 nci maddesi "4" fıkrasında.2000 gününde açılan dava süresinde olup davacının süre defii yerinde görülmemiştir. . tarih ve . davacının 1995 yılına kadar askerlik yapmak istemiyle herhangi bir başvuruda bulunmaması üzerine Bornova Kaymakamlığı Emniyet Müdürlüğünce yapılan araştırma sonucunda davacının gösterdiği adreste babasına ulaşıldığı.'dan kaydı istenilerek tekrar soruşturma yaptırıldığı ancak .. ilan üzerine de yurda dönmemesi nedeniyle Milli Savunma Bakanlığının 10. nerede olduğunu bilmediği yolundaki babasının beyanı üzerine.. İli nüfusuna kayıtlı olan davacının ..1999 tarih ve 99/12588 sayılı Bakanlar Kurulu Kararnamesi eki II. Bu haliyle.5... TÜRK MİLLETİ ADINA Hüküm veren Danıştay Onuncu Dairesince İdari Dava Daireleri Genel Kurulunun . Sayılı Listenin 451 nci sırasında yer alan hükmün iptali istemiyle açılmıştır..1997 tarihli yazısıyla davacının yoklama kacağı olduğunun bildirilmesi ve yurda dönmediğinin saptanması üzerine Türk Vatandaşlığının kaybettirilmesi için 156 .hakkında tekrar araştırma yapıldığı..3. .5.3.... aksi halde vatandaşlığının kaybettirileceği yolunda Resmi Gazete'de yapılan ilana rağmen yurda dönmeyen davacının Türk Vatandaşlığının kaybettirilmesine ilişkin işlemde 403 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu'na aykırılık bulunmamaktadır. Yurt dışında bulunup da muvazzaf askerlik görevini yapmak veya Türkiye'de savaş ilanı üzerine.1989 tarihinde son askerlik yoklaması yapılarak askerliğe elverişli olduğunun belirlendiği. Askerlik Şubesince 17.8. yoklama kaçağı olan davacının yurda dönmesi için 28. yurt dışında olduğu 4 yıldır evine gelmediği. 403 sayılı yasanın 45 inci maddesinde.2000 gününde tebliğ etmiş sayılacağı ve 2577 sayılı Yasanın 7 nci maddesi uyarınca bu günden itibaren 60 gün içinde dava açılabileceğinden. Belirtilen nedenle.4.1999 tarih ve 23659 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 11. adresi bilinmeyen bir kişi hakkında vatandaşlığın kaybettirilmesine ilişkin işlem tesis edildiği takdirde ilgiliye bu işlemin Resmi Gazete yayın tarihinden itibaren bir yıl sonra tebliğ edilmiş sayılacağı hükmüne yer verilmiş bulunmakla birlikte davacının 1. 7. 24. yurt dışında bulunup da yurt savunmasına katılmak için yetkili kılınmış makamlar tarafından usulen yapılacak çağrıya mazeretsiz olarak üç ay içinde icabet etmiyenlerin Türk vatandaşlığını kaybettiklerine Bakanlar Kurulu tarafından karar verileceği hükmüne yer verilmiştir.8.. yasal dayanaktan yoksun bulunan davanın reddi gerektiği düşünülmektedir. İçişleri Bakanlığı tarafından davacının nüfusuna kayıtlı olduğu .1996 tarih ve 12432 sayılı yazısı ile Türk Vatandaşlığının kaybettirilmesinin İçişleri Bakanlığına teklif edildiği..
DAN-KAR-DER. Açıklanan nedenlerle. usulen yapılacak çağrının Türk kanunları ile ilgilinin oturduğu yabancı memleket mevzuatının tesbit ettiği şekillerde düşünüleceği belirtilmiştir. ancak bu tarihten sonra 1. öncelikle kişinin bilinen adreslerinde tebliğ edilmesi gerektiği kuşkusuzdur..2.2003 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.3. bu kanunun uygulanmasına ilişkin Yönetmeliğin 6 ncı maddesinin (c) bendinde. askerlik görevini yapmak için üç ay içerisinde Yurda dönmesi gerektiği yolunda yapılacak çağrının. Ancak dosyada mevcut bilgi belgenin incelenmesinden. kendisine tebliğ yapılacak kimse Türk Vatandaşı olduğu takdirde tebliğin o yerdeki Türkiye siyasi memuru veya konsolosu vasıtasıyla da yapılabileceği hükme bağlanmıştır. Aktarılan düzenleme karşısında. yurt dışında olduğunun saptanmasına karşın herhangi bir adres tespit edilememesi nedeniyle Resmi Gazetede yapılan ilan sonrasında tesis edilen dava konusu işlemde mevzuata aykırılık bulunmamıştır. davanın reddine 6.Bakanlar Kuruluna teklifte bulunulduğu ve 403 sayılı Yasanın 25 nci maddesi "4" fıkrası uyarınca dava konusu karar ile Türk vatandaşlığının kaybettirildiği anlaşılmıştır.11. davacının bilinen adresine gidildiğinde ailesinin ikamet ettiği ancak babasının ifadesinden anlaşılacağı üzere davacı hakkında nerede bulunduğu ve adresi konusunda bir bilgiye ulaşılamadığı ve 23. Usulen yapılacak çağrı"nın ne şekilde olacağı konusunda 403 sayılı Kanunda bir düzenleme bulunmamakla birlikte. Bu durumda. Tebligat Nizamnamesinin 36. SAYI:1 BŞ/ŞGK —— • —— 157 .2000 tarihinde Askerlik Şubesini arayıp başvurusunun sonucunu sorduğunda vatandaşlığı kaybettiğini öğrendiği görülmektedir. davacının bilinen adreslerinde yapılan inceleme sonucunda.46 ncı maddelerinde ise yabancı memlekette yapılacak tebligatın esasları düzenlenmiştir.1999 tarihine kadar askerliğinin tecil edilmesi amacıyla herhangi bir başvurusunun bulunmadığı. ilgilinin Türk vatandaşlığını kaybetmesi gibi ağır sonuçlar doğurması karşısında. Yine Tebligat Kanununun 25 nci maddesinin son fıkrasında.
maddesinde de.. Hukuk Dairesinden: Esas No Karar No Karar Tarihi Vekili Karşı Taraf (Davacı) : 1999/2101 : 2001/3173 : 26. İdare Mahkemesince dava konusu işlemin iptali yolunda verilen .09. ikametgahın nakli...Tetkik Hakiminin Düşüncesi : 97/9237 sayılı Bakanlar Kurulu Kararın 10.2001 : Av. Danıştay Savcısının Düşüncesi : Temyiz dilekçesinde öne sürülen hususlar. maddesinde. Çifte vatandaşlık statüsü nedeniyle ikametgah nakil belgesi ibraz edemeyen davacının bedelsiz otomobil ithalatından yararlandırılmamasında hukuka aykırılık bulunmadığı hk.1998 tarih ve 17268 sayılı davalı idare işleminin iptali istemiyle açılan dava sonucunda .. temyiz isteminin reddiyle idare mahkemesi kararının onanmasının uygun olacağı düşünülmektedir. sayılı kararın davalı idare tarafından temyizin incelenip bozulması istenilmektedir. : . Anılan Tebliğin 10.Danıştay 10.6. Çifte vatandaşlık statüsü nedeniyle Tebliğde aranılan şekilde ikametgah naklini ve 10. maddesiyle yetkili kılınan Başbakanlık Gümrük Müsteşarlığınca çıkarılan "Bazı Şahsi Mahiyette Eşyanın Bedelsiz İthaline İlişkin Tebliğ"in 2. tarih ve . maddede öngörülen koşulları gerçekleştiremeyen davacının bedelsiz ithalattan faydalandırılmamasına ilişkin dava konusu işlemde mevzuata aykırılık bulunmadığından aksi yöndeki mahkeme kararının bozulması gerekeceği düşünülmektedir. Savunmanın Özeti : Savunma verilmemiştir.maddesinin 1. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 49. Açıklanan nedenlerle.fıkrasında belirtilen nedenlerden hiçbirisine uymayıp idare mahkemesince verilen kararın dayandığı hukuki ve yasal nedenler karşısında anılan kararın bozulmasını gerektirir nitelikte görülmemektedir.. . Temyiz Eden (Davalı) : Başbakanlık Gümrük Müsteşarlığı İstemin Özeti : Çifte vatandaşlık statüsüne sahip olan davacının bedelsiz otomobil ithalatından yararlandırılmamasına ilişkin 1.... 158 . D. bedelsiz ithalattan faydalanılabilmesi için ikametgahın nakledildiğine ilişkin mahalli konsolosluklarımızdan alınacak belge aranmaktadır.. "kişinin şahsına ve işine ait bağlarını keserek yurda kesin dönmesi" şeklinde tanımlanmıştır..
maddesinde. maddesinde de. İdare Mahkemesi. kişinin şahsına ve işine ait bağlarını keserek yurda kesin dönmesi" şeklinde tanımlanmıştır. "ikametgahın nakli. bu Kararda yer alan hususlarda tebliğler çıkarmaya. Türkiye ve Avustralya olmak üzere çifte vatandaşlık statüsüne sahip olan davacının 1979 model otomobiliyle birlikte Türkiye'ye kesin dönüş yaptığı. . Tebliğ kapsamı araçların ithali amacıyla yapılacak müracaat sırasında ibrazı gerekli belgeler sayılmış olup. 5. ikametin naklinden önceki Türkiye'ye son giriş tarihinden en az 6 ay öncesinden beri adlarına kayıtlı ve kullandıkları. Davalı idare tarafından.6.4.TÜRK MİLLETİ ADINA Hüküm veren Danıştay Onuncu Dairesince gereği düşünüldü: Dava. 10. dosya kapsamındaki belgelerden davacının yurda kesin dönüş yaptığının. iradesini bu yönde ortaya oyduğunun ve bedelsiz ithalata ilişkin 97/9237 sayılı Bakanlar Kurulu Kararının öngörüldüğü tüm şartları taşıdığının açık olduğu. bu durumda hukuksal dayanağı olmayan genel yazı ile. kesin dönüş yoluyla bedelsiz otomobil ithal hakkına sahip bulunmadıkları belirtilmiştir. bunların arasında "ikametgahın nakledildiğine ilişkin mahalli Konsolosluklarımızdan alınacak belge (işyeri nakli dahil)" yer almaktadır.. yurtdışında en az 24 ay ikamet ettikten sonra ikametgahlarını Türkiye'ye nakledenlerin. çifte vatandaşlık statüsüne sahip olan davacının bedelsiz otomobil ithalatından yararlandırılmamasına ilişkin 1. dönüş yaptıkları ülkedeki oturma izinlerini iptal ettirmeleri mümkün olmadığından. Dava dosyasının incelenmesinden. maddesinde de. davacıya tanınmış hakkın herhangi bir somut bilgi ve belgeye dayanılmaksızın sadece çifte vatandaş statüsünde olduğu gerekçe gösterilerek geri alınması yolundaki dava konusu işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle işlemin iptaline karar vermiştir. özel ve zaruri durumları inceleyip sonuçlandırmaya Gümrük Müsteşarlığı (Gümrükler Genel Müdürlüğü) nün yetkili olduğu hükme bağlanmıştır.1997 tarih ve 22954 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 97/9237 sayılı Bakanlar Kurulu Kararına ekli "Bazı Şahsi ve Ticari Mahiyette Eşyanın Bedelsiz İthaline ilişkin Karar"ın 3. 159 . Anılan Tebliğin 2.4.1998 tarih ve 5371 sayılı genel yazının 4. helikopter ve yatlardan birer adedini ithal edebilecekleri. Öte yandan. maddesinde. 4. maddesinde de. gerekli görülecek değişiklikleri yapmaya ve tedbirleri almaya.1997 tarih ve 22955 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 1 Seri Nolu "Bazı Şahsi Mahiyette Eşyanın Bedelsiz İthaline ilişkin Tebliğ"in 10. Başbakanlık Gümrük Müsteşarlığı Gümrükler Genel Müdürlüğünce Gümrük Müdürlüklerine gönderilen 17. davacının talebinin kesin dönüş belgesi ibraz edememesi nedeniyle reddedildiği belirtilerek anılan mahkeme kararının temyizen incelenip bozulması istenilmektedir.1998 tarih ve 17268 sayılı davalı idare işleminin iptali istemiyle açılmıştır..2. özel uçak. çifte vatandaş statüsünü haiz kişilerin yurda kesin dönüş yapsalar dahi. motorlu özel taşıtlardan bir adedi ile motosiklet.
. Bedelsiz ithalat hakkını düzenleyen yukarıda belirtilen hükümler uyarınca. Bu durumda.1998 tarihli fax mesajından. 160 .6. mahalli konsolosluktan alınacak "ikametgah nakil belgesi"nin ibrazının zorunlu olduğu ve davacının da çifte vatandaşlık statüsü nedeniyle vatandaşı olduğu Avustralya’da ikamet ve çalışma iznine sahip olması sonucunda yurda kesin dönüş yapmasının uygulamada bağlayıcı ve kesin olamayacağı açıktır.Avustralya’daki Türkiye Konsolosluğuna başvurduğunda yetkililerce kesin dönüşle ilgili bir belge verilemeyeceğinin bildirildiği. maddesine uygun bulunan davalı idare temyiz isteminin kabulüne.1999 Vekili : Av. Hukuk Dairesinden: Esas No : 1999/1498 Karar No : 1999/6706 Karar Tarihi : 09.. Türkiye'nin Sydney Başkonsolosluğunun 15..3. çifte vatandaşlık statüsü nedeniyle anılan Tebliğde öngörülen şekilde ikametgah naklini gerçekleştiremeyen ve ikametgah nakil belgesi ibraz edemeyen davacının bedelsiz ithalat isteminin reddinde mevzuata aykırılık bulunmadığından... YÖ/ÖEK —— • —— Danıştay 10.4. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 49.. işlemin iptali yolunda verilen temyize konu mahkeme kararında hukuki isabet görülmemiştir.1998 tarihli işlemle reddi üzerine davanın açıldığı anlaşılmaktadır.. . Başbakanlık Gümrük Müsteşarlığı Gümrükler Genel Müdürlüğüne... Dışişleri Bakanlığının 4. Konsolosluk tasdikli "kesin dönüş belgesi" ibraz edemediğinden dolayı reddedildiği. sayılı kararının bozulmasına. Otomotiv İhtisas Gümrük Müdürlüğünün 29.5.1998 tarihli yazısıyla isteğinin..1997 tarihli talimatı çerçevesinde. bedelsiz ithal hakkından yararlanmak üzere davalı idareye başvurduğu. . Avustralya vatandaşlığını almış olduğundan ikametgah nakil belgesi düzenlenemediği..12. irade beyanıyla kesin dönüş yaptığına ilişkin taahhüdünü de içeren itiraz dilekçelerinin 1. davacı talebinin reddedebilmesinde mevzuata uyarlık bulunmadığı hk. bedelsiz ithalat hakkından faydalanılabilmesi için.2001 tarihinde oybirliğiyle karar verildi. Açıklanan nedenlerle. 403 sayılı yasada bir Türk vatandaşı ile evli olduğundan dolayı istisnai vatandaşlığa alınmak için başvuranlarda Türkiye’de ikamet etme zorunluluğu aranmadığından.. İdare Mahkemesinin .9. Temyiz Eden (Davalı) : İçişleri Bakanlığı İstisnai vatandaşlığa alınmaya yönelik yasa hükümlerinden yararlanma talebinde bulunan davacının yurtdışında ikamet ettiğinden bahisle istemi reddedilmiş ise de. Karşı Taraf (Davacı) : . . tarih ve . dava dosyasının yeniden karar verilmek üzere anılan İdare Mahkemesine gönderilmesine 26.
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 49.maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı halinde mümkündür. tarih ve . İdare mahkemesince.Tetkik Hakiminin Düşüncesi : Temyiz isteminin reddi ile usul ve hukuka uygun bulunan mahkeme kararının onanması gerektiği düşünülmüştür. davacının Türk vatandaşı olan . Savunmanın Özeti : Yerinde olmadığı ileri sürülen temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmaktadır. İdare Mahkemesince dava konusu işlemin iptali yolunda verilen ... usul ve hukuka uygun olup. Danıştay Savcısının Düşüncesi : Temyiz dilekçesinde öne sürülen hususlar.. Temyizen incelenen ve yukarıda özetlenen gerekçelere dayalı olarak verilen . temyiz isteminin reddine ve anılan kararın onanmasına. halen Almanya'da ikamet ettiği. Açıklanan nedenlerle.. İdare Mahkemesinin . durumunun Yasa ve Yönerge hükümlerine uygun olmadığı belirtilerek reddedildiğinin anlaşıldığı..YÖ/ÖEK —— • —— 161 .. Davalı idare tarafından yerinde olmadığı ileri sürülen anılan idare mahkemesi kararının temyizen incelenerek bozulmasını istemektedir. temyiz isteminin reddiyle idare mahkemesi kararının onanmasının uygun olacağı düşünülmektedir. 403 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu'nun 7.. sayılı kararın temyizen incelenip bozulması istenilmektedir. İdare ve Vergi Mahkemelerinin nihai kararlarının temyizen bozulması 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 3622 sayılı Yasayla değişik 49.. bozma nedeni bulunmadığı anlaşıldığından..1999 tarihinde oybirliğiyle karar verildi. D. maddesinde.. 9.. TÜRK MİLLETİ ADINA Hüküm veren Danıştay Onuncu Dairesince gereği düşünüldü: Dava.İstemin Özeti : Davacının Türk vatandaşlığına alınması için yaptığı başvurunun reddine ilişkin işlemin iptali istemiyle açılan dava sonucunda . Türk vatandaşlığına alınması için başvurusunun ise.fıkrasında belirtilen nedenlerden hiçbirisine uymayıp idare mahkemesince verilen kararın dayandığı hukuki ve yasal nedenler karşısında anılan kararın bozulmasını gerektirir nitelikte görülmemektedir. ile 1964 yılından beri evli olduğu.. sayılı kararı.maddesinin 1. davacının Türk vatandaşlığına alınması için yaptığı başvurunun reddine ilişkin işlemin iptali istemiyle açılmıştır.. anılan yasanın "b" ve "c" bentlerindeki şartlar aranmaksızın bir Türk vatandaşı ile evli olanlarla bunların reşit çocuklarının istisnai vatandaşlığa alınacaklarının açıkca belirtildiği. ayrıca Yasa ile getirilen hakların Yönerge ile kısıtlanmasının mümkün olmadığı anılan yasal düzenleme uyarınca davacının Türk vatandaşlığına alınması isteminin reddedilmesinde mevzuata uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir. tarih ve ..12.
. ve .'la evlenip 1971 yılından bu yana eşiyle birlikte Almanya'da yaşadıkları. . Fransız tabiiyetli olan davacının 1964 yılında Türk Vatandaşı diş doktoru . Davalı idare tarafından... durumunun karar verilmek üzere içişleri bakanlığınca bakanlar kuruluna teklifi gerekirken yönerge hükmüne dayanılarak reddinde hukuka uyarlık bulunmadığı hk. 403 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu'nun 6. tarih ve 1997/1282 sayılı kararın davalı idare tarafından temyizen incelenip bozulması istenilmektedir.1999 403 sayılı kanunun istisnai vatandaşlığa alınma koşullarını taşıyan davacının. anılan Mahkeme kararının temyizen incelenip bozulması istenilmektedir.maddenin (b) ve (c) bentlerindeki şartlar aranmaksızın yabancıların istekleri üzerine İçişleri Bakanlığı'nın teklifi ve Bakanlar Kurulu'nun kararıyla Türk Vatandaşlığına alınabileceklerinin belirtildiği. 6.. Türkiye'de ikamet etme şartının arandığı belirtilerek.. maddesinde ise.. Hukuk Dairesinden: Esas No Karar No Karar Tarihi : 1998/2237 : 1999/861 : 16. anılan Başkonsolosluğun .. sayılı işlemiyle adı geçenin vatandaşlık mevzuatının öngördüğü koşulları taşımadığı savıyla isteğinin reddedildiği. devletin egemenlik haklarını ilgilendiren vatandaşlığa alma konusunda takdir yetkisine sahip Bakanlar Kurulu'nun.. ancak İçişleri Bakanlığı Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü'nün dava konusu edilen ... . sayılı yazısında. yasayla tanınmış olan bir hakkın yönergeyle ortadan kaldırılamayacağı.. bir karar verilmek üzere İçişleri Bakanlığınca Bakanlar Kuruluna teklifi gerekirken reddinde hukuka uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle dava konusu işlemi iptal etmiştir. sayılı kararıyla kabul ettiği "çok gizli" niteikli "Vatandaşlıkla İlgili Kanunların Uygulanmasına İlişkin Yönerge" de. tarih ve . dava konusu işlemin iptali yolunda verilen .. . adı geçenin Türk Vatandaşlığına alınmasında sakıncalı bir durumunun müşahade edilmediğinin bildirildiği.Danıştay 10. Türk Vatandaşlığına geçme isteğinin davalı idarece reddine ilişkin . 162 . bu durumda 403 sayılı Kanun'un istisnai vatandaşlığa alınma koşullarını taşıyan davacı hakkında anılan yasa hükmü gereğince.. İdare Mahkemesince. Nurnberg Başkonsolosluğundan yaptığı başvuruyla Türk Vatandaşlığına alınması isteğinde bulunduğu.C. Fransız tabiiyetli olup Türk Vatandaşı ile evli olan davacının.maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı halinde mümkündür. tarih ve 18978 sayılı işlemin iptali istemiyle açılan dava sonucunda.....03.. bu maddede belirtilen hallerde. İdare Mahkemesi. tarihli dilekçeyle aile durumunu belgeleyerek T..maddesinde genel olarak vatandaşlığa alınma koşullarının belirlendiği.. aynı Kanunu'nun istisnai vatandaşlığa alınma başlığını taşıyan 7. ancak davalı idarenin savunmasında davacının vatandaşlığa alınmasına engel bir halinin ortaya konulamadığı. İdare ve Vergi Mahkemelerinin nihai kararlarının temyizen bozulması 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 3622 sayılı Yasayla değişik 49.... tarih ve . ..
maddesinde öngörüldüğü şekilde davacının bir beyanının olmadığı. İdare Mahkemesinin ."şeklinde şerh düşen yabancı uyruklu davacının. tarih ve 1997/1282 sayılı kararı. Ankara 7. Türk Vatandaşlık Kanunu'nun 42. bu kararı veren makam düzeltme veya değiştirme kararı verilebilir.1997 tarih ve 1997/460 sayılı kararın temyizen incelenip bozulması davalı idare tarafından istenilmektedir. dava dosyasının incelenmesinden. 403 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu'nun 42/a maddesinde. maddi bir hata bulunduğu sonradan anlaşılırsa. dilekçe verme şartını yerine getirmediğinden bahisle Türk vatandaşlığına alınmamasında hukuka uyarlık olmadığı hk. bozma nedeni bulunmadığı anlaşıldığından. davacı tarafından.. İdare Mahkemesince verilen 7. hukuka aykırı olduğu savıyla anılan temyize konu kararın bozulmasını istemektedir. İdare Mahkemesince.Temyizen incelenen ve yukarıda özetlenen gerekçelere dayalı olarak verilen . maddesi anlamında bir maddi hata olması durumunda bir mahkeme hükmü olmadan kendiliğinden bir düzeltme işlemi yapabileceği. davalı idarece ilk işlemde bir eksiklik olduğu ileri sürüldüğünden.5. sayılı işleminin iptali istemiyle açılan dava sonucunda. evlenme beyannamesinin alt köşesine "Türk Vatandaşlığına geçiyorum. evlenme sırasında yazılı beyanı bulunması gerektiği hükmü yer almıştır. maddesinde ise "Bu kanuna göre alınan kararlarda. Hukuk Dairesinden: Esas No Karar No Karar Tarihi : 1997/6269 : 1999/4803 : 12. temyiz isteminin reddine ve anılan kararın onanmasına. "Şeklinde şerh düşerek bunu imzaladığının. evlenme yoluyla Türk Vatandaşlığına geçmek isteyen kişinin. böylece iradesini ortaya koyduğunun Yasada aranan şekil şartının gerçekleştiğinin anlaşıldığı. davalı idarece. Açılan bu dava sonunda .. (MT/ES) —— • —— Danıştay 10.. Vatandaşlık Kanununun 42/a maddesi uyarınca işlenen nüfus kaydının silinmesine ilişkin . karar verildi. kanunda öngörülen şarta uyulmadığı ileri sürülerek dava konusu işlemle nüfus kaydının silindiğinin anlaşıldığı.. Türk Vatandaşı ile evlenen Romen asıllı davacının.. Dosyanın incelenmesinden. aynı Yasanın 44.." hükmünün yer aldığı.. 403 sayılı Vatandaşlık Kanunu'nun evlenmede vatandaşlıkla ilgili beyanı düzenleyen 42.. Adliye Mahkemelerinden alınacak bir hükümle ancak işlem tesis edilebileceği gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir..10. evlenme evlendirmeye yetkili Türk makamları önünde yapıldığı takdirde evlenme sırasında o makama bir beyanla yapılacağı. günlü ve . davalı idarenin anılan Yasanın 44.. maddesi uyarınca. uyuşmazlık konusu olayda ise hatalı olduğu ileri sürülen bildirime göre yapılan işlemin bir maddi hata oluşturmadığı.1999 Türk vatandaşı ile evlenen evlenme beyannamesinin alt köşesine "Türk vatandaşlığına geçiyorum." şeklinde bir şerhin düşüldüğünün. Davalı idare. evlenme beyannamesinin sol alt köşesine "Türk Vatandaşlığına geçiyorum. usul ve hukuka uygun olup. bu durumda davalı idarece ayrıca yazılı beyan bulunmadığı yönünden davacının nüfus kaydının 163 . davacının evlenme sırasında.
.. bu Kanunun uygulanmasına ilişkin yönetmeliğin 6. Danıştay Onuncu Dairesince.maddesinin (c) bendinde. Tebligat Nizamnamesinin 36-46 maddelerinde ise yabancı memlekette yapılacak tebligatın esaslarının düzenlendiği... davacının bilinen adresinde tebligat yapılmaksızın ve Yurt 164 . 1996/1671 sayılı kararı. 403 sayılı Kanunun 25/ç maddesinde yer alan usulen yapılacak çağrının ne şekilde olacağı konusunda 403 sayılı Kanunda bir düzenleme bulunmamakla birlikte. bu durumda. Danıştay Onuncu Dairesince verilen ve dava konusu işlemin iptaline ilişkin bulunan 26. temyiz isteminin reddine ve anılan kararın davalı idarenin Adliye Mahkemelerinden alınacak bir hükümle yeniden işlem tesis edebileceği yolundaki gerekçenin çıkarılması suretiyle ve yukarıda belirtilen gerekçeyle onanmasına karar verildi. usulen yapılacak çağrının Türk kanunları ile ilgilinin oturduğu yabancı memleket mevzuatının tespit ettiği şekillerde düşünüleceğinin belirtildiği.1. bozma nedeni bulunmadığı anlaşıldığından.11. Yurt dışında bulunup da muvazzaf askerlik görevini yapmak veya Türkiye'de savaş ilanı üzerine Yurt savunmasına katılmak için.1996 günlü. temyizen incelenen . Türk Vatandaşlığının kaybettirilmesine ilişkin 5. askerlik görevini yapmak için üç ay içerisinde yurda dönmesi gerektiği yolunda yapılacak çağrının.1989 günlü. tarih ve 1997/460 sayılı kararı. SAYI:103) —— • —— İdari Dava Dairesinden: Esas No Karar No Karar Tarihi : 1996/675 : 1998/528 : 13. yetkili kılınmış makamlar tarafından usulen yapılacak çağrıya mazeretsiz olarak üç ay içinde icabet etmeyenlerin Türk vatandaşlığını kaybettiklerine Bakanlar Kurulu tarafından karar verilebileceği hükmü yer almıştır. yine Tebligat Kanununun 25. bakanlar kurulu kararı ile vatandaşlıktan çıkarılmasında mevzuata aykırılık bulunmadığı hk. tebliğin o yerdeki Türkiye siyasi memuru veya konsolosu vasıtasıyla da yapılabileceğinin hükme bağlandığı. Davacının.silinmesinde hukuki isabet bulunmamaktadır. usul ve hukuka uygun olup. öncelikle kişinin bilinen adreslerinde tebliğ edilmesinin gerektiği. aktarılan düzenleme karşısında. MT/ES (DAN-DER. ilgilinin Türk vatandaşlığını kaybetmesi gibi ağır sonuçlar doğurması karşısında. Açıklanan nedenle. 89/13668 sayılı Bakanlar Kurulu Kararının iptali istemiyle açtığı dava sonucunda. davalı idare temyiz etmektedir.1998 Her Türk erkek vatandaşının bilinçli bir Türk vatandaşı olarak askerlik ile ilgili yükümlülüğünün gereklerini yerine getirmesi açık olduğundan bu yükümlülüğünü yerine getirmeyen davacıya yapılan tebligatta usulüne uygun bulunduğundan. yurt dışı öğrenciliğinin tanınmasına ilişkin olarak Milli Eğitim Bakanlığınca düzenlenen belgede ve yine celp için çağrı pusulasının tebliğinde davacının Yurt dışı adresinin belirtildiğinin anlaşıldığı.3. İdare Mahkemesinin .maddesinin son fıkrasında kendisine tebliğ yapılacak kimse Türk vatandaşı olduğu takdirde. 403 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunun 25/ç maddesinde.
Danıştay Onuncu Dairesinin 26.1983 de tebliğ edildiği. yalnızca Resmi Gazete yoluyla yapılan ilanın tebligat sonrası askerlik görevini yapmak üzere üç ay içinde Yurda dönmediğinden bahisle vatandaşlığının kaybettirilmesinde hukuka uygunluk bulunmadığı gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline karar verildiği anlaşılmaktadır.1982 tarihi itibariyle isteminin kabul edildiği. Açıklanan nedenlerle. SAYI:99) —— • —— Danıştay 10. Yurt içinde yüksek öğrenim yapanlar okudukları okullardan temin ettikleri belgeler ile öğrenciliklerinin devam ettiğini askerlik şubelerine bildirdikleri.2. aynı şekilde öğrenim durumu ile ilgili herhangi bir belgeyi de ibraz etmediği. Hukuk Dairesinden: 165 . Bakanlar Kurulu Kararı ile vatandaşlıktan çıkarılmasında mevzuata aykırılık bulunmamıştır. yurt dışında ise okullarından aldıkları belgeleri bağlı bulundukları İçişleri Bakanlığının temsilciliği kanalıyla askerlik şubelerine gönderdikleri.10. karar verildi. çağrı pusulasına davacının Suriye’deki adresinin yazdırıldığı.1987 tarih ve 19494 sayılı Resmi Gazete ile üç ay içinde yurda dönmediği takdirde Türk vatandaşlığının kaybettirileceğinin ilanen duyurulduğu. 1986 yılından itibaren yoklama kaçağı olarak takibe alınan ilgili hakkında 21.1989 günlü. davalı idarenin temyiz isteminin kabulüne.3. her Türk erkek vatandaşının bilinçli bir Türk vatandaşı olarak askerlik ile ilgili yükümlülüğünün gereklerini yerine getirmesi gerektiği açık olduğundan bu yükümlülüğünü yerine getirmeyen davacıya yapılan tebligat da usulüne uygun bulunduğundan. 1960 doğumlu olan davacının. ve aradan 18 ay geçtikten sonra 5.6.6. dosyanın Danıştay Onuncu Dairesine gönderilmesine. askerlik şubesi tarafından gönderilen celp için çağrı pusulasının davacının babasına 22. 1982 yılında yurt dışında öğrenim görmek için Milli Eğitim Bakanlığına başvurduğu.1996 günlü. 1996/1671 sayılı kararının BOZULMASINA. kaldı ki davacı okuldan mezun oldu ise mezuniyetini takiben askerliğine karar aldırmakla yükümlü bulunduğu.1983 tarihinden sonra askerlik şubesine göndermediği.dışı adresi araştırılmaksızın. 11. davacının yurt dışında öğrenci olduğuna ilişkin belgeyi bütün yazışmalara rağmen 6. 89/13668 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yapılan tebligata rağmen yükümlü olduğu askerlik görevini yapmak üzere yurda dönmeyen davacının 403 sayılı Kanunun 25/ç maddesi uyarınca Türk vatandaşlığının kaybettirilmesine karar verildiği anlaşılmaktadır. (MT/NÇ) (DAN-DER.1. Temyiz dosyasının incelenmesinden. yurt dışında öğrenci olduğuna ilişkin herhangi bir belgeyi askerlik şubesine göndermediği. babasının da çağrı pusulasını sahibine ulaştıracağını bildiren şerhin altını imzaladığı 1983 tarihinden sonra davacının. 1980 yılında lise öğrenimini bitirdiği.
bir çocuğu bulunan davacının. Türk Vatandaşı ile evli oluşu nedeniyle hakkındaki yurda girme yasağının kaldırılarak kendisine ikamet izni verildiği anlaşılmaktadır.C Vatandaşlığına alınması isteminin reddine ilişkin .Esas No Karar No Karar Tarihi : 1996/2993 : 1997/4168 : 06. İdare Mahkemesince. sayılı işlemin iptali istemiyle açılan dava sonucunda Ankara 4. Ankara 4.. 2. Temyizen incelenen kararda da belirtildiği gibi. somut bilgi ve belgeye dayalı güvenlik bakımından sakıncalı olduğuna ilişkin bir tespitin bulunmadığı anlaşıldığından. İdare Mahkemesince dava konusu işlemin iptali yolunda verilen 1995/1965 sayılı kararın temyizen incelenip bozulması istenilmektedir. durumu güvenlik bakımından sakıncalı görülerek vatandaşlığa alınma talebi reddedilmiş ise de.11. dava dosyasının incelenmesinden.1997 1. 1979 yılında yurda giren ve 1985 yılında ODTÜ Kimya Mühendisliği Fakültesinden mezun olan. 166 . T. bir çocuğu bulunan davacı hakkında yaptırılan soruşturma sonucunda. bu takdir yetkisinin de objektif esaslara göre kullanılması gerektiği.Türk vatandaşlığına alınıp alınmama konusunda 403 sayılı yasa ile idareye tanınan takdir yetkisinin. Türk Vatandaşlığına alınıp alınmama konusunda idareye 403 sayılı Yasa ile tanınan takdir yetkisi. Ürdün uyruklu olan davacının. koşulları bulunan herkesin isteği halinde Türk Vatandaşlığına mutlak şekilde kabul edilebileceği yolunda mevzuatta herhangi bir hüküm bulunmamaktadır. vatandaşlığa alınmak isteyenler Kanunda belirtilen şartları taşıyor olsalar bile vatandaşlığa alınıp alınmamalarının Bakanlar Kurulunun takdirine bağlı olduğu. Türk bir bayanla evli olup. Türk Vatandaşlığına alınmak isteyenler kanunda öngörülen şartları taşıyor olsalar bile vatandaşlığa alınıp alınmamaları hususu Bakanlar Kurulunun takdirine bağlıdır. Açılan bu dava sonucunda. Dava ve temyiz dosyasının incelenmesinden. anılan idare mahkemesince verilen 1995/1965 sayılı kararın yerinde olmadığı ileri sürülerek temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir. T. tarih ve . 1979 yılında öğrenimi nedeniyle Türkiye'ye gelen 1985 yılında ODTÜ Kimya Mühendisliği Bölümünden mezun olan.. Vatandaşı bir bayanla evli olup. Ürdün Büyükelçiliği Başkatibinin öldürülmesi olayına adının karışması nedeniyle 1986 yılında sınırdışı edildiği.. davacının talebinin reddedilmesinde hukuka uyarlık görülmediği gerekçesiyle dava konusu işlem iptal edilmiştir. 403 sayılı yasanın tanıdığı takdir yetkisi çerçevesinde davacı hakkında tesis olunan işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı hk. Davalı idare tarafından. Devletin hükümranlık hakkının bir sonucu olup.. devletin hükümranlık hakkının bir sonucu olduğu.C.Devletin genel güvenliği ve siyasi çıkarları dikkate alınarak. Ürdün uyruklu. davacı hakkında belirtilen hususların iddiadan ibaret olduğu.
403 sayılı Yasanın tanıdığı takdir yetkisi çerçevesinde davacı hakkında tesis edildiği anlaşılan işlemde hukuka aykırılık bulunmamakta olup. Anılan onama kararının davacı vekiline 6.8. lira maddi ve . başvurduğu tarihte hukuka aykırı olarak vatandaşlığa yeniden alınmamış olmasından dolayı .Davacının Türk Vatandaşlığına alınması istemiyle yaptığı başvuru üzerine. Açıklanan nedenle.1994 tarihinde açılan tam yargı davasında yukarıda sözü edilen kural uyarınca süre aşımı bulunmamakta olup. SAYI:96) —— • —— Danıştay 10... dava konusu işlemin iptali yolundaki temyize konu kararda hukuki isabet görülmemiştir. maddesinde yer alan kural uyarınca idari işlemlerden doğduğu öne sürülen zararların tazmini istemiyle iptal davasının karara bağlanmasından sonra tam yargı davası açılması mümkündür. hakkında yaptırılan soruşturmaya dayalı olarak vatandaşlığa alınmasının genel güvenlik bakımından sakıncalı olduğu sonucuna ulaşılarak istemi reddedilmiştir. davalı idarenin bu yöndeki iddiası yerinde görülmemektedir. 167 .12.. Dairemizin kararı temyiz incelemesi sonunda Danıştay İdari Dava Daireleri Genel Kurulunun 1994/242 sayılı kararıyla onanmıştır. İdare Mahkemesince verilen .. Davacının vatandaşlığa yeniden alınma isteminin reddine ilişkin işlemin iptali istemiyle açtığı dava sonunda Dairemizin 1991/2653 sayılı kararıyla işlem iptal edilmiş. Bu durumda. bu işlemin hukuka aykırı bulunarak iptal edildiğini ve ancak iptal kararından sonra yeniden vatandaşlığa alındığını.. tarih ve 1995/1965 sayılı kararın bozulmasına. 2. Türk Vatandaşlığının kaybettirilmesinden sonra yeniden vatandaşlığa alınması yolunda yaptığı başvurunun reddedildiğini.1996 Vatandaşlığa yeniden alınma isteminin reddi işlemin yargı kararıyla iptal edilmiş olması nedeniyle bu işlemden doğan zararın tazmini gerektiği. (KT/ES) (DAN-DER.1994 tarihinde tebliğ edilmesi üzerine 22. Davacı.7. lira manevi zarara uğradığını öne sürerek anılan miktarın idareden tahsiline karar verilmesi istemiyle bu davayı açmıştır.. davalı idarenin temyiz isteminin kabulü ile Ankara 4. karar verildi. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 12. Devletin genel güvenliği ve siyasi çıkarları dikkate alınarak. Hukuk Dairesinden: Esas No Karar No Karar Tarihi : 1996/8749 : 1994/5083 : 26.Vatandaşlığın kaybettirilmesi işlemine karşı açılan davanın süre aşımından reddedilmiş olması nedeniyle bu işlemden doğduğu ileri sürülen zararın tazmini istemiyle açılan davanın esasının incelenemeyeceği hk.
Öte yandan davacının 25. memur yardımlaşma kesintilerini geri alamaması ve . bu şekilde hizmeti kusurlu işleten idarenin ortaya çıkan hak ihlalini gidermesi doğan zararı tazmin etmesi gerekmektedir.5.. Bir kamu hizmetinin yürütülmesi sırasında hukuk kurallarının uygulanması dışında kişi haklarının 168 .1989 .5.. yeniden vatandaşlığa alınma isteminin reddine ilişkin işlemin iptaline karar verilmiş olduğu ve bu iptal kararının Danıştay İdari Dava Daireleri Genel Kurulunun 1994/242 sayılı kararıyla temyiz incelemesi sonunda onandığı.2. işlem tesis edilmesi kural olarak hizmet kusuru oluşturur. Davacının 3 yıl maaş alamadığı iddiası devlet memurluğuna yeniden gireceği varsayımına dayandığından bu konuda gerçekleşmiş bir zarardan ve idarenin tazmin sorumluluğundan söz edilemez. Türkiye Cumhuriyetinin insan haklarına saygılı hukuk devleti olma niteliğinin doğal sonucu olarak idare.Dosyanın incelenmesinden. kamu hizmetinin yürütülmesi sırasında Anayasayla güvence altına alınan kişi hak ve özgürlüklerinin zedelenmemesi için gerekli her türlü önlemi almakla görevlidir. bu olgulardan dolayı maddi zararının doğduğunu ileri sürmektedir. tazmini gereken zararın varlığının kabulü için mal varlığından eksilmenin veya çoğalma olanağından yoksunluğun ihtimali olmayıp gerçekleşmiş veya gerçekleşmesinin kuvvetle muhtemel olması gerekmektedir.1995 tarih ve 1995/884 sayılı kararıyla karar verilmiş olduğundan emeklilik hizmet süresinin eksik kaldığından dolayı zarara uğradığı iddiasına itibar edilemez. isimli Yapı Kooperatifindeki üyelik haklarını kaybettiğine ilişkin olgular davacının süresinde başvuruda bulunup gerekirse dava açmamasından meydana geldiği için bu iddialardan dolayı idarenin tazmin sorumluluğu söz konusu olamaz. Olayda hukuka aykırılığı kesinleşen yargı kararıyla sabit olan işlem nedeniyle idarenin tazmin sorumluluğu bulunmaktadır. 1996/536 sayılı kararla da karar düzeltme isteminin reddedildiği anlaşılmaktadır. Yukarıda belirtildiği gibi idari işlemden doğan zararın tazminine hükmedilebilmesi için ortada gerçekleşmiş bir zararın olması gerekmektedir. Ancak maddi zarar mal varlığından eksilme veya mal varlığında çoğalma olanağından yoksunluk olarak tanımlanmakta olup.1989 tarihinden önceki sürelerinin emekliliğe tabi hizmetten sayılmaması. Hukuka aykırı işlem veya eylemleriyle bir hakkın ihlaline neden olan. İdare Mahkemesinde açtığı dava sonunda Türk Vatandaşlığını yeniden kazandığı tarihten sonraki 25. Hukuk devleti ilkesi uyarınca faaliyetlerini hukuka uygun biçimde yürütmek zorunda olan idarenin hukuka aykırı eylem yapması.1990 tarihleri arasındaki sürenin emekliliğe tabi hizmetten sayılmasına anılan mahkemenin 25. memur yardımlaşma kurumu kesintilerini geri alamadığını. isimli Yapı Kooperatifindeki üyelik haklarını kaybettiğini..5. emeklilik hizmet süresinin eksik kaldığını.. Davacı yeniden vatandaşlığa alınma isteminin reddine ilişkin işlem nedeniyle devlet memurluğundan 3 yıl maaş alamadığını. Türk Vatandaşlığının kaybettirilmesi işlemi hukuken kesinleşen ve daha sonra yargı kararı üzerine yeniden vatandaşlığa alınan davacının Ankara 6.9. Türk Vatandaşlığı kaybettirilen davacının anılan işlemin kaldırılması ve yeniden Türk Vatandaşlığına alınması isteminin reddedilmesi üzerine bu işlemin iptali istemiyle açtığı dava sonunda Dairemizin 1991/2653 sayılı kararıyla vatandaşlığının kaybettirilmesi kararının kaldırılması isteminin reddine ilişkin işlemin iptali isteminin süre aşımı yönünden reddine. . Vatandaşlığa yeniden alınmama işlemi nedeniyle uğranıldığı ileri sürülen manevi zarara gelince.
Yeniden vatandaşlığa alınması isteminin hukuka aykırı bir şekilde reddedilmesiyle doğal kişilik haklarından olan vatandaşlık hakkını belli bir süreyle kazanamayan ve bu durumun kamuoyunda duyulmasıyla hakkında olumsuz düşünceler oluşan davacının toplumdaki her birey gibi onurlu ve saygın yaşama hakkı da zedelenmiştir. Vatandaşlığı kaybettirilen davacının yeniden vatandaşlığa alınma istemi hukuken kabul edilemeyecek gerekçelerle idarece reddedilmiştir. Ankara 9. hizmeti yürüten idarenin hizmet kusuru işlediğini gösterir ve tazmin sorumluluğunu doğurur. Hukuka aykırı bu işlem nedeniyle hizmeti kusurlu işleten idarenin oluşan manevi zararı tazmin sorumluluğu bulunmaktadır. karar verildi. maddi tazminat isteminin reddine.1997 Türk vatandaşlığına alınma yolundaki ilgililerin başvurularının. Açıklanan nedenlerle. Başka türlü giderim yollarının bulanmayışı veya yetersiz kalışı manevi tazminatın parasal olarak belirlenmesini zorunlu hale getirmektedir. mevzuata göre soruşturulacağı. lira manevi tazminatın davalı idareden alınıp davacıya verilmesine. manevi tatmin aracıdır. . lira manevi tazminatın davalı idare tarafından davacıya ödenmesi gerektiği sonucuna varmıştır.zedelenmiş olması. (MT/NÇ) —— • —— Danıştay 10.. fazlaya ilişkin manevi tazminat isteminin reddine. Manevi tazminat mal varlığında meydana gelen bir eksilmeyi karşılamaya yönelik bir tazmin aracı olmayıp. ilgilinin durumu itibariyle manevi zarara karşılık mahkemece takdir edilecek manevi tazminatın zenginleşmeye yol açmayacak miktarda idarenin olaydaki kusurunun niteliğini ve ağırlığını ifade edecek ölçüde saptanması zorunlu bulunmaktadır. Davacının kişilik haklarının zedelenmesini... davacının geçmişteki konumu. Hukuk Dairesinden: Esas No Karar No Karar Tarihi : 1995/3272 : 1997/1559 : 05. hükmedilen manevi tazminata yasal faiz yürütülmesi isteminin reddine. tarih ve 1994/1870 sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması davacı tarafından istenilmektedir.. İdare Mahkemesinin .05. sakıncalı durumu görevlerin vatandaşlığa alınmamasının devletin egemenlik haklarını ilgilendirdiğinden takdirine bağlı olduğu hk. Olayın gelişimi ve sonucu. 169 . kamuoyunda tanınan bir kişi olması davalı idarenin olaydaki kusurunu dikkate alan Kurulumuz manevi tazminatın niteliğini de göz önünde bulundurarak takdiren ...
Davacı. uygun görülmeyenlerin başvurularının İçişleri Bakanlığınca reddedileceği hükmüne yer verildiği. SAYI:94) —— • —— Danıştay 10.12.temyiz isteminin reddine ve anılan kararın onanmasına. içeriğini bile bilmediği soruşturma evrakına dayanılarak vatandaşlığa alınmamasına ilişkin işlemin hukuka aykırı olduğunu ileri sürerek anılan kararın temyizen incelenerek bozulmasını istemektedir.1994 tarih ve 1994/1870 sayılı kararıyla. İdare Mahkemesi 15. Türk vatandaşlığını korumak kaydıyla Norveç vatandaşlığına geçmesine izin verilmesi için yaptığı başvurunun reddine ilişkin işleme karşı açılan davayı davacının geçmek istediği devlet vatandaşlığına kabul edileceğini. tarihli ara kararına yanıt olarak gönderilen belgelerin incelenmesinden. konunun tamamen Bakanlar Kurulunun takdirine bağlı olduğu. davalı idarenin savunma yazıları ile mahkemenin . 403 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu'nun 6. idarenin takdir yetkisini kullanarak egemenlik haklarını ilgilendiren bu konu hakkında tesis ettiği işlemde hukuka ve mevzuata aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle davayı reddetmiştir..1997 Davacının. Temyizen incelenen ve yukarıda özetlenen gerekçelere dayalı olarak verilen Ankara 9.03. ve 7. mesleki. vatandaşlığa alınma dileğinde bulunan kişi hakkında bu Yasanın uygulanmasına ilişkin yönetmelikte belirlenecek esaslara göre soruşturma yapılarak gerekli koşulların bulunup bulunmadığının araştırılacağı. Sağlık Bakanlığı nezninde sözleşmeli tıp doktoru olarak çalıştığını. davacının başvurusu üzerine yapılan soruşturma sonucu durumunun güvenlik bakımından sakıncalı görüldüğünün anlaşıldığı. bozma nedeni bulunmadığı anlaşıldığından. sınai ve ticari faaliyette bulunmasına izin verildiğini kanıtlayıcı nitelikte bulunmadığının anlaşıldığı gerekçesiyle reddinde hukuka aykırılık bulunmadığı hk.usul ve hukuka uygun olup. İdare ve Vergi Mahkemelerinin nihai kararlarının temyizen bozulması 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 3622 sayılı Yasayla değişik 49. (MT/NÇ) (DAN-DER. maddelerinde genel olarak vatandaşlığa alınma ile istisnai vatandaşlığa alınma koşullarının sayıldığı. Dava. Açılan bu 170 . maddesinde de.maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı halinde mümkündür. Hukuk Dairesinden: Esas No Karar No Karar Tarihi : 1995/733 : 1997/784 : 10.. İdare Mahkemesinin 1994/1870 sayılı kararı. karar verildi. durumları uygun görülenlerin vatandaşlığa kabulü için Başbakanlığa teklifte bulunulacağı. aynı Yasanın 11.Ankara 9. yabancıların Türk Vatandaşlığına alınması ve nüfus kütüklerine Türk Vatandaşı olarak tescil edilmesinin Devletin egemenlik hakkını ilgilendirdiğinden. davacının Türk Vatandaşlığını korumak kaydıyla Norveç Vatandaşlığına geçmesine izin verilmesi için yaptığı başvurunun reddine ilişkin işlemin iptali istemiyle açılmıştır.
Hukuk Dairesinden: Esas No Karar No Karar Tarihi : 1995/6866 : 1997/591 : 26. temyiz isteminin reddine ve anılan kararın onanmasına. yeniden Türk vatandaşlığa alınma isteminin zımnen reddedildiği tarih itibarıyla Türk vatandaşlığını yeniden kazandığının kabulüyle özlük haklarının buna göre verilmesi gerektiği hk. ilgili yabancı devlet vatandaşlığını kazandığını belirten belgeyi getirmediğinde de çıkma belgesi verileceğinin hükme bağlandığı. Türk Vatandaşlığı Kanununun 22.İdare Mahkemesinin 11.2. ibraz ettiği belgelerin o devletin vatandaşlığına kabul edileceğini.maddesinde.10. usul ve hukuka uygun olup. ilgilinin başka bir Devlet vatandaşlığına kabul edileceğine dair inandırıcı belirtilerin bulunmasının gerektiği.10. bu haliyle. İdare ve Vergi Mahkemelerinin nihai kararlarının temyizen bozulması 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 3622 sayılı Yasayla değişik 49.karar verildi. Ankara 8.1997 Vatandaşlığı kaybettirilen davacının yeniden Türk vatandaşlığa alınma isteminin zımnen reddi işlemi idari yargı tarafından iptal edildiğinden ve bu iptal kararı üzerine Türk vatandaşlığına alındığından. isteği üzerine kurumunca emekliye sevk edilen davacının 25. Davacı. Vatandaşlık Kanununu Uygulama Yönetmeliğinde yer alan düzenlemeye göre de. sınai ve ticari faaliyetlerde bulunmasına izin verildiğini kanıtlar nitelikte bulunmadığının anlaşıldığı. uzun yıllardır Norveç'te oturduğunu.maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı halinde mümkündür. davacının Türk Vatandaşlığını koruyarak Norveç Vatandaşlığına geçmek üzere izin belgesi verilmesi isteğiyle yaptığı başvurunun reddine ilişkin dava konusu işlemde hukuka aykırılık görülmediği gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir. dosyanın incelenmesinden. burada çalıştığını ve emekli olduğunu.1994 tarih 1994/1338 sayılı kararı. başka bir devlet vatandaşı değil ise İçişleri Bakanlığınca kendisine bir izin belgesi. Temyizen incelenen ve yukarıda özetlenen gerekçelere dayalı olarak verilen Ankara 8. Dava. tüm bunların aksine dayanan Mahkeme kararının hukuka aykırı olduğu iddiasıyla anılan kararın temyizen incelenerek bozulmasını istemektedir. mesleki. bozma nedeni bulunmadığı anlaşıldığından.vatandaşlıktan çıkmak isteyen kişinin aynı zamanda başka bir devlet vatandaşı ise kendisine çıkma belgesinin derhal verileceğini.02. (MT/NÇ) —— • —— Danıştay 10. Norveç Yabancılar Dairesi’nin de vatandaşlığına geçmesi için aranan şartları taşıdığını belirttiği.dava sonucunda.1992 tarihleri arasında Türk Vatandaşı olmadığı belirtilerek bu tarihler arasındaki sürenin hizmetten 171 . davacının geçmek istediği Devlet vatandaşıyla evli olmadığının.İdare Mahkemesince.1981 .5.
9..9.1994 tarihinde isteği üzerine emekliye sevk edilmiş olmasının kararın sonucunu değiştirecek nitelikte olmadığı gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline karar vermiştir.1981 tarih ve .2.7.1990 tarihleri arasındaki sürenin hizmetten sayılamayacağı ileri sürülerek emekliye sevk onayının iptal edilip davacının göreve başlatılmasının kurumundan istenilmesi üzerine bu davanın açıldığı. bu kararın kaldırılması ve yeniden vatandaşlığa alınması istemiyle 25.1985 tarihinden Danıştay'ca iptal edilen zımni ret işleminin tesis edildiği 25.1990 tarihleri arasındaki sürenin davacının Türk Vatandaşı olmaması nedeniyle hizmetinden sayılamayacağı iddiasıyla anılan kararın temyizen incelenip bozulmasını istemektedir. İdare Mahkemesinin 25. davalı idarece.1989 .1992 tarih ve . bu durum karşısında Ankara'da sıkıyönetimin kalktığı 19. usul ve hukuka uygun olup.1989 tarihli başvurunun zımnen reddedilmiş sayıldığı 25. davacının bu karar üzerine 10.maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı halinde mümkündür.5. 19.9. İdare ve Vergi Mahkemelerinin nihai kararlarının temyizen bozulması 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 3622 sayılı Yasayla değişik 49. bozma nedeni bulunmadığı anlaşıldığından. davacının Türk Vatandaşlığına yeniden alınmaması yolundaki işlem iptal edilmiş olduğundan bu yolda yapılan 25.2. Temyizen incelenen ve yukarıda özetlenen gerekçelere dayalı olarak verilen Ankara 6.9. (MT/NÇ) (DAN-DER.sayılmayacağı gerekçesiyle emekliye sevk onayının iptal edilip göreve başlatılmasının istenilmesine ilişkin davalı Emekli Sandığınca ve tesis olunan işlemin iptali istemiyle açılmıştır. iptal kararlarının bir idari işlemi tesis edildiği tarih itibariyle ortadan kaldıracağının idare hukukunun genel ilkelerinden olduğu.1991 tarih ve 1991/2653 sayılı kararıyla davanın vatandaşlığın kaybettirilmesine ilişkin kısmının süre yönünden reddine.5.1995 tarih 1995/884 sayılı kararı. İdare Mahkemesi.1992 tarihinde yeniden Ankara Büyük Şehir Belediyesinde göreve atandığı. Davalı idare.5.5. 16.1985 .1985 . Ankara 6. Ankara'da sıkıyönetimin kaldırıldığı 188.8.131.529 tarihi itibariyle Türk Vatandaşlığına alınmama işleminin ortadan kalktığının kabulünün zorunlu olduğu.1989 tarihleri arasındaki sürenin 5434 sayılı Yasa hükümleri uyarınca hizmetten sayılmaması hukuka uygun ise de 184.108.40.206.1985 tarihi ile 1989/4 sayılı Danıştay İçtihadı Birleştirme Kararının Resmi Gazete'de yayınlandığı 9.... sayılı Bakanlar Kurulu kararıyla yeniden vatandaşlığa alındığı.1993 tarihinde görevinden ayrıldığı.10. 25.3. öte yandan davacının 15.4.7. Ankara Belediyesinde şef olarak görev yapan davacının görevine 31.7. karar verildi. yeniden vatandaşlığa alınmama işleminin iptaline karar verildiği.1990 tarihleri arasında davacının Türk Vatandaşı olmadığından bahisle 19.2. sayılı Bakanlar Kurulu kararıyla da davacının Türk Vatandaşlığının kaybettirildiği.7.9.1989 tarihinde yaptığı başvurunun zımnen reddi üzerine açılan davada Danıştay Onuncu Dairesinin 26. temyiz isteminin reddine ve anılan kararın onanmasına. emeklilik istemi üzerine 15.1980 tarihinde 1402 sayılı yasa uyarınca son verildiği. SAYI:94) —— • —— 172 .1990 tarihleri arasındaki sürenin hizmetten sayılarak emeklilik işlemlerinin buna göre yapılması gerektiği.
16519 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan ve Nüfus Müdürlerinin hangi ilde ne kadar görev yapacağını belirleyen İçişleri Bakanlığı Nüfus Müdürleri Atama ve Yer Değiştirme Yönetmeliğine göre atanmış olması nedeniyle anılan ildeki hizmetinin 64.5. mecburi hizmet süresinin sona ermesinden sonra tayin talebinde bulunmayıp istekleri ile bu yörelerde görev yapmaya devam edenlerle. davacının 14.1993 günlü. 657 sayılı Kanunun 64.maddesiyle eklenen fıkra hükmü uygulanarak ilgililere kademe ilerlemesi verilebilmesi için anılan maddede belirtilen kalkınmada 1. 10 yıldır aynı ilde görev yapan davacının bu bölgede zorunlu olarak çalıştığının düşünülemeyeceği yolundaki iddiasının yerinde görülmediği.maddesine 418 sayılı KHK ile eklenen fıkra uyarınca kendisine bir kademe verilmesi için yaptığı başvurunun reddine ilişkin işlemin iptali istemiyle dava açmıştır.1. 64. 1993/382 sayılı kararıyla.derecede öncelikli yörelere belirli bir süre ile görev yapmak üzere mecburi olarak sürekli görevle atanmış olması ve bu mecburiyetin 418 sayılı KHK ' nın yürürlüğe girdiği tarihte devam ediyor olması gerektiğinden Artvin ilindeki zorunlu hizmet süresini 418 sayılı KHK 'nın 4.5.maddesine 418 sayılı KHK'nın 4. mevcut hukuki düzenlemeler karşısında da kalkınmada 1.1995 657 sayılı yasanın 64.9.12. Bitlis ilinde Nüfus Vatandaşlık Müdürü olarak görev yapan davacının.olayda.1979 günlü.maddesine 418 sayılı KHK 'nın 4. madde de belirtilen zorunlu hizmet sınıfından sayılması gerektiği. Bitlis ilinde Nüfus ve Vatandaşlık Müdürü olarak görev yapan davacı.derecede öncelikli yörelerde bulunanlara (Erzurum ve Artvin illeri dahil) bu bölgelerde fiilen çalışmak suretiyle başarılı geçirilen her iki yılın karşılığında aylık derecelerinin yükseltilmesinde dikkate alınmak üzere ayrıca bir kademe ilerlemesi daha verileceği.maddesinin yürürlüğe girmesinden çok önce tamamlamış olan davacının anılan hükümden yararlandırılmasına olanak bulunmadığı hk.1990 tarihinden sonraki hizmet sürelerinin 64.1990 tarihinden önce mecburi hizmeti bitip de o yörelerde görev yapmaya devam edenlerin mecburi hizmet süresi dışında geçen ve 1. iki yıldan az sürelerin dikkate alınmayacağı hükmünün yer aldığı. Van İdare Mahkemesinin 29. bu göreve 14. maddede mecburi hizmet süresi ile sınırlı olacağına dair bir hüküm bulunmadığından.Danıştay 12.maddenin son fıkrası gereğince kademe ilerlemesinde değerlendirilebileceğinin belirtilmiş olması nedeniyle. 16519 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan İçişleri Bakanlığı Nüfus Müdürleri Atama ve Yer Değiştirme Yönetmeliğine göre 6. yıllık izinde geçirilen sürelerin fiilen çalışılmış sayılacağı. Hukuk Dairesinden: Esas No Karar No Karar Tarihi : 1995/2973 : 1995/2803 : 27.derecede öncelikli bölgede 2 yıl görev yapan davacının aylık derecesinin bir kademe eklenmek suretiyle yükseltilmemesinde hukuka uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle dava konusu işlem iptal edilmiştir.madde gereğince belirli bir süre görev yapmak üzere mecburi olarak sürekli görevle atanan Devlet memurlarından kalkınmada 1.11. Maliye Bakanlığının. 72. tayin talebinde bulundukları halde kurumlarınca talepleri yerine getirilmeyenlerin ve 418 sayılı KHK'nın anılan hükmünün yürürlüğe girdiği 1. 657 sayılı Yasanın 64.maddesiyle eklenen fıkrada.1.1982 tarihinde 173 .1979 günlü. davalı idarenin.maddenin uyuşmazlığa konu hükmünün açıklanmasını içeren ve Sağlık Bakanlığına hitaben yazılan BÜMKO-KY-10-115500-139 sayılı yazısında da. Davalı idare.
davacı tarafından da bunun aksinin ortaya konulamadığı.1990 da yürürlüğe girdiğini ve bu KHK'nin 3. bu yönetmeliğin 1984 yılında tamamen yürürlükten kaldırıldığını. aynı maddenin 3622 sayılı Kanunla değişik 174 .5. "Bu Kanun Hükmünde Kararnamenin 4. 1990 yılında yayınlanan yeni İçişleri Bakanlığı memurlarının Nitelikleri ve Atama Yönetmeliğinde de nüfus ve müdürleri için zorunlu bölge hizmeti koşulu getirilmemiş olması karşısında davacının anılan hükümden yararlandırılmasına olanak bulunmadığından aksi yöndeki İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet görülmemiştir.maddesinde de.1. 418 sayılı KHK'nin bu hükümlerine göre kademe ilerlemesinden yararlanabilmek için ilgili memurun maddede belirtilen kalkınmada 1.12.maddesine 418 sayılı KHK'nin 4. 1993/382 sayılı kararının 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 49. 1990 yılında yürürlüğe konulan yeni yönetmelikte de Nüfus Müdürleri için herhangi bir bölgede zorunlu görev yapma mecburiyeti getirilmediği anlaşılmıştır.derecede öncelikli Bitlis ilinde Nüfus ve Vatandaşlık Müdürü olarak görev yapan davacının bu göreve 14. ancak aynı yerde görev yapmaya devam ettiği. Bu durumda.5.Bitlis Nüfus ve Vatandaşlık Müdürlüğü görevine atandığını.maddesi ile söz konusu 4.72.maddesinin 1/b fıkrası uyarınca bozulmasına.maddeye eklenen fıkranın 1. 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 64. maddesi hükmünün uygulanmasında 4. yeni yönetmelikte ise. Açıklanan nedenlerle.maddenin yürürlüğe girmesinden önce kalkınmada 1.madde gereğince belirli bir süre görev yapmak üzere mecburi olarak sürekli görevle atanan Devlet memurlarından kalkınmada 1’inci derecede öncelikli yörelerde bulunanlara (Erzurum ve Artvin İL'leri dahil) bu yörelerde fiilen çalışmak suretiyle başarılı geçirilen her iki yılın karşılığında aylık derecelerinin yükseltilmesinde dikkate alınmak üzere ayrıca bir kademe ilerlemesi daha verilir.1982 tarihinde atandığı. Dosyanın incelenmesinden ise halen kalkınmada 1..Yıllık izinde geçirilen süreler dikkate alınmaz "denilmekte aynı KHK'nin geçici 3. davacının Artvin ilindeki zorunlu hizmet süresini 418 sayılı KHK'nin 4. bu KHK'nin geçici 3. 16519 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan ve İçişleri Bakanlığı Nüfus Müdürlerini zorunlu bölge hizmetine tabi kılan İçişleri Bakanlığı Nüfus Müdürleri Atama ve Yer Değiştirme Yönetmeliği uyarınca 6.maddesinin yürürlüğe girmesinden çok önce tamamlamış olması.1993 günlü. maddenin yürürlük tarihinden önce kalkınmada 1‘inci derecede öncelikli yörelerde (Erzurum ve Artvin illeri dahil) geçen süreler dikkate alınmaz" hükmüne yer verilmektedir. davalı idarenin temyiz isteminin kabulü ile Van İdare Mahkemesinin 29. derecede öncelikli yörelerde geçirilen sürelerin dikkate alınmayacağının belirtilmiş bulunması.maddesinde de Kararnamenin yürürlük tarihinden önce bu yörelerde geçen sürelerin dikkate alınamayacağının belirtildiğini öne sürmekte ve İdare Mahkemesi kararının temyizen incelenerek bozulmasını istemektedir. 418 sayılı KHK ile 64.maddesiyle eklenen fıkrada"..9. Nüfus Müdürleri için herhangi bir bölgede zorunlu görev yapma mecburiyeti bulunmadığını.1979 günlü. derecede öncelikli yörelere belirli bir süre görev yapmak üzere mecburi olarak sürekli görevle atanmış olması ve bu mecburiyetin 418 sayılı KHK'nin yürürlüğe girdiği tarihte devam ediyor olması gerekmektedir.1990 tarihinden çok önce tamamladığının idarece ileri sürüldüğü. buradaki zorunlu hizmet süresini 418 sayılı KHK'nin yürürlüğe girdiği 1. bu arada Nüfus Müdürlerini zorunlu bölge hizmetine tabi kılan ve davacının Artvin iline atanmasına dayanak alınan yönetmeliğin yürürlükten kaldırıldığı.
dolayısıyla bu çağrıya uyulmaması nedeniyle Türk vatandaşlığının kaybı yolunda tesis edilen işlemde de isabet bulunmadığı hk.536.312. Savcılığı tetkik bürosuna gönderildiği. verilen süre içinde dönmediğinden bahisle 403 sayılı yasaya göre Türk vatandaşlığını kaybettiğine karar verilen ilgilinin yurda dönmesine rağmen görülen ceza davası sonunda beraat etmiş olması karşısında. Davacının 403 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanununun 25/9 maddesi uyarınca Türk Vatandaşlığının kaybettirilmesine ve mallarının hazinece tasfiye edilmesine ilişkin Bakanlar Kurulu Kararının.fıkrası uyarınca ve yukarıda belirtilen hususlar gözetilmek suretiyle yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın adı geçen Mahkemeye gönderilmesine karar verildi. Hukuk Dairesinden: Esas No Karar No Karar Tarihi : 1990/2381 : 1991/2208 : 11. bunun üzerine 403 sayılı Kanun ile buna ilişkin yönetmeliğin öngördüğü biçimde yapılan yurda dön duyurusuna rağmen verilen sürede yurda dönmemesi üzerine Türk Vatandaşlığının kaybettirilmesine karar verildiği anlaşılmaktadır. Dava dosyasındaki belgelerin incelenmesinden. "yurt dışında bulunup da Türkiye Cumhuriyetinin iç ve dış güvenliği ile kanununun suç saydığı şekilde iktisadi veya mali güvenliği aleyhinde faaliyette bulunan veya yurt içinde bu tür faaliyetlerde bulunup da her ne suretle olursa olsun yurt dışına çıkan ve hakkında Türkiye'de bu nedenle kamu davası açılmasına veya ceza kovuşturmasına veya hükmün infazına olanak bulunmayan ve gelmesi için yapılan duyuruya rağmen üç ay içinde. yurda dön çağrısının sebepsiz kaldığı. Kanunda belirtilen vatandaşlığı kaybettirme koşullarının gerçekleşmediği. sanığın yurt dışında bulunması sebebiyle savunmasının tespitine ve davanın sonuçlandırılmasına olanak bulunmadığına. 142/1-4311. hakkında açılan kamu davasının beraatle sonuçlandığı öne sürülerek iptali istemidir. (MT/NÇ) —— • —— Danıştay 10. Ancak. Cumhuriyet Savcılığınca yapılan sorgulaması sonucunda davacı hakkında TCK'nın 141/1-2.06. hakkında 403 sayılı Türk Vatandaşlık Kanunu ile yönetmelik hükümlerinin tatbiki gerektiğine karar verilerek gereği yapılmak üzere belgelerin C.159. Ağır Ceza Mahkemesince verilen ve sanığın yurt dışında bulunması nedeniyle savunmasının tespitine ve davanın sonuçlandırılmasına olanak bulunmadığı hakkındaki 175 . Sıkıyönetim ve olağanüstü hallerde bir ay içinde yurda dönmeyenler" hakkında Türk Vatandaşlığını kaybettiklerinde Bakanlar Kurulu tarafından karar verilebileceği hükme bağlanmıştır.1991 Hakkında açılan ceza davası nedeniyle yurda dönmesi çağrısında bulunulup. sıkıyönetimin kalkması üzerine dava dosyasının Ağır Ceza Mahkemesine gönderildiği. bu mahkemece verilen müteferrik karar ile.maddesi (g) bendinde. 403 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanununun 25.maddelerini ihlal suçundan Sıkıyönetim Mahkemesinde kamu davası açıldığı.3.
Hukuk Dairesinden: Esas No Karar No Karar Tarihi : 1989/401 : 1989/1097 : 22.12. (DAN-DER. davacının Türk Vatandaşlığının kaybettirilmesine ve mallarının hazinece tasfiye edilmesine ilişkin işlemde isabet bulunmamaktadır. davacının aldığı 19.05. SAYI:84-85) BŞ/SE —— • —— Danıştay 10.maddenin (b) fıkrası 176 .1981 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan. 6. Hal böyle olunca.çağrıya uymaması nedeniyle kamu davasının sonuçlanmaması durumu olayda söz konusu olmadığı gibi. dayanaktan yoksun bulunan dava konusu işlemin iptaline karar verildi. ancak söz konusu raporun 19.maddesinde.2. dosyanın incelenmesinden. davanın sonuçlanmasıyla da çağrı sebepsiz kalmıştır. bu raporlardan sonra alınacak raporların geçerli sayılabilmesi için Memurların Hastalık Raporlarını Verecek Hekim ve Resmi Sağlık Kurulları Hakkındaki yönetmeliğin 8. İçişleri Bakanlığı Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğünde görevli olan davacının bir yıl içinde özürsüz olarak toplam 20 gün devamsızlığı bulunduğundan bahisle 657 sayılı Kanunun değişik 125. 403 sayılı Kanununun 25. davacının 1986 yılında aldığı raporlarının 1.müteferrik karara rağmen dava sonuçlandırılmış ve davacı adı geçen Mahkemenin kararıyla beraat etmiştir.maddesi uyarınca kurumun veya İl Sağlık ve Sosyal Yardım Müdürlüğünün belirleyeceği resmi sağlık kurullarınca onaylanması gerektiğine göre.İdare Mahkemesince. Açıklanan nedenlerle.maddesi (g) bendinde öngörülen.10.maddesinin E/d fıkrası uyarınca devlet memurluğundan çıkarma cezası ile cezalandırılmasına ilişkin kararın iptali istemiyle açılan dava sonucunda.1989 Kendilerine yıl içinde toplam 40 gün hastalık izni verilen memurlara o yıl içinde bu süreyi aşan ilk ve müteakip bütün hastalık raporlarının geçerli sayılabilmesi için bunların kurumun veya il sağlık ve sosyal yardım müdürlüğünün belirleyeceği sağlık kurallarınca onaylanması gerektiği hk. Bu durumda.1986 tarihli raporun kurul raporu olması gerektiği.1986 tarihli olması nedeniyle 1986 yılına isabet eden kısmı on iki gün olup 125.12. Memurların Hastalık Raporlarını verecek Hekim ve Resmi Sağlık Kurulları Hakkında Yönetmeliğin 8. resmi sağlık kurullarınca düzenlenen veya onaylanan raporlara göre verilen hastalık izinleri hariç 3.1986 tarihli olanı dahil tümünün toplam süresinin 41 gün olduğu.maddenin E/d fıkrası hükmünün bu olaya uygulanma olanağı bulunmadığı gerekçesiyle dava konusu işlemin iptali yolunda verilen kararın bozulması istenilmektedir.
1986 tarihli 7 günlük rapor ile 19. 22.10. aynı maddenin 3. ikinci fıkrada belirtilen sebeplerle hastalık izni verilmediği halde görevlerine başlamayan memurlar izinsiz ve özürsüz olarak görevlerini terk etmiş sayılarak haklarında 657 sayılı Kanun ve değişiklikleriyle.8. 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun değişik 125/E-d maddesinde.fıkrası uyarınca işin esasına inilerek davanın reddine karar verildi.1986 tarihli 20 günlük raporun yönetmelikte belirtilen usul ve esaslara aykırı olarak alındığı.1986 tarihinde 3 gün. 9.2.maddelerine aykırı olarak 1986 yılı içinde toplam 27 gün istirahat raporu aldığı gerekçesiyle 657 sayılı Kanunun 125/E-d maddesi uyarınca davalı idare Yüksek Disiplin Kurulu kararı ile davacının devlet Memurluğundan çıkarma cezasıyla tecziyesine karar verildiği anlaşılmaktadır.1986 tarihli 20 günlük raporun fenne ve usule uygun olup olmadığının sorulması üzerine.1986 tarihli 7 günlük rapor ile 19. söz konusu raporların fenne uygun usule aykırı olduğunun Ankara Numune Hastanesi Sağlık Kurulunca bildirildiği.1986 tarihinde 10 gün. 30. özel kanunların bu konularla ilgili hükümlerinin uygulanacağı hükme bağlanmıştır.fıkrasında ise. Yukarıda metni yazılı yönetmelik hükümleri uyarınca.12. 3. Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü’nün yazıları ile bu raporlardan 1.1986 tarihinde 10 gün. dava konusu işlemin iptali yolunda İdare Mahkemesince verilen kararda hukuka uyarlık görülmemiştir.davacının bir yıl içinde 40 günlük süreyi aşan 1.9. 19. 177 . özürsüz olarak bir yılda toplam 20 gün göreve gelmemek Devlet Memurluğundan çıkarma cezasını gerektiren fiil ve haller arasında sayılmıştır. 1.uyarınca tek hakimle değişik tarihlerde düzenledikleri hastalık raporlarında gösterdikleri zorunluluk üzerine kendilerine yıl içinde toplam 40 gün hastalık izni verilen memurların o yıl içinde bu süreyi aşan ilk ve müteakip bütün hastalık raporlarının geçerli sayılabilmesi için bunların kurumun veya İl Sağlık ve Sosyal Yardım Müdürlüğünün belirleyeceği resmi sağlık kurullarınca onaylanması gerekli olduğu. kendilerine yıl içinde toplam 40 gün hastalık izni verilen memurların o yıl içinde bu süreyi aşan ilk ve müteakip bütün hastalık raporlarının geçerli sayılabilmesi için bunların kurumun veya İl Sağlık ve Sosyal Yardım Müdürlüğünün belirleyeceği sağlık kurullarınca onaylanması gerekmekte olup.1986 tarihinde 8 gün.1.12.10. Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğünde memur olan davacının 1986 yılı içinde.5. Dava ve temyiz dosyasının incelenmesinden.ve 9.fıkrasında.maddesine uygun bulunan temyiz isteminin kabulü ile İdare Mahkemesi kararının bozulmasına.12.10. Memurların Hastalık Raporlarını verecek Hekim ve Resmi Sağlık Kurulları Hakkında Yönetmeliğin 8. aynı maddenin 2. Açıklanan nedenlerle. Numune Hastanesi Sağlık Kurulunca onaylanmadığı anlaşıldığından tesis edilen işlemde mevzuata aykırılık bulunmadığından. AZLIK OYU: 657 sayılı Kanunun 125/E-d maddesinde.1986 tarihinde 3 gün. bu yönetmelik ile Devlet Memurları Tedavi Yardımı ve Cenaze Giderleri Yönetmeliğinde tespit edilen usul ve esaslara uyulmaksızın alınan hastalık raporlarına dayanılarak hastalık izni verilemeyeceği.1986 tarihinde 20 gün olmak üzere toplam 61 günlük istirahat raporu aldığı.15.maddesi 2. davalı idarenin 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 49. "özürsüz" olarak bir yılda toplam 20 gün göreve gelmemek Devlet Memurluğundan çıkarılma cezası ile tecziyeyi gerektiren fiil ve haller arasında sayılmıştır.1986 tarihin de 7 gün ve 19.
davacının göreve gelmediğini ileri sürmek de olanaksızdır. davacı ve ailesinin Türk vatandaşı olup olmadıkları İçişleri Bakanlığından sorulmuştur.10. davacı ve ailesine ait nüfus kayıtlarının dayanağı vukuat defter kayıtlarının başka kişilere ait olduğunu. Hukuk Dairesinden: Esas No Karar No Karar Tarihi : 1987/56 : 1988/2324 : 26. Anılan başvuruların Maliye Bakanlığınca inceleme konusu yapılması sonucunda. bir bölümünü de 1980 yılında vekil tayin ettiği kişiler aracılığıyla satmıştır. İçişleri Bakanlığı tesis ettiği işlemde. Yukarıda belirtilen nedenlerle. ayrıca davacının ve ailesinin Türk vatandaşlığını kazanmadıklarını. SAYI:76-77) BŞ/SE —— • —— Danıştay 10. nüfus kayıtlarının dayanaktan yoksun olması nedeniyle iptali gerektiğini ileri sürüp.Davacının bir yıl içinde 40 günlük süreyi aşan istirahat raporlarından sonra aldığı 1. Söz konusu taşınmaz malı fiilen kullanmakta olan kişiler. Lozan anlaşması ve Ankara mukavelenamesi hükümlerine göre Türk vatandaşlığının kabulü gerektiği hk. davacı ve ailesinin Türk vatandaşlığını kazandıklarına ilişkin geçerli bir bilgi ve belge bulunmadığını. hazineye intikali gereken taşınmaz malın davacının kimliğini kullanan başka bir kişi tarafından satıldığını.1988 Türkiye cumhuriyeti Cenevre başkonsolosluğunca onaylanan davacının nüfusa kaydedilmesine dayanak oluşturan etaplı belgesinin. Milli Emlak Başkontrolörünce düzenlenen raporda ise.1986 ve 19. söz konusu etaplı belgesi nedeni ile davacının. davacının öldüğünün tespiti istemiyle adliye mahkemesinde dava açılmış. tapuda adına kayıtlı taşınmaz malın bir bölümünü 1972 yılında. söz konusu raporlar davacının özrünü ispat eder niteliktedir. nüfus kayıtlarının iptali için dava açılması gerektiği belirtilmiştir. Bu rapor üzerine davacının ve ailesinin nüfus kayıtlarının iptali istemiyle İstanbul 10. İstanbul Milli Emlak Müdürlüğüne ve İstanbul Valiliğine 1973 yılından itibaren değişik tarihlerde başvurmuşlardır. mahkemece. Davalı idarece. Cenevre Başkonsolosluğunca onaylı etaplı belgesinin Mübadele Komisyonunun "Etaplı kayıt defterinde 178 . raporların Yönetmelikte belirtilen usul ve esaslara aykırı olarak alındığı konusunda davacıya yapılan bir bildirim bulunmadığı gibi. davacının ve ailesinin nüfus kayıtlarının dayanaksız olduğu. Numune Hastanesi Sağlık Kurulunca fenne uygun usule aykırı bulunmuş ise de. İsviçre'de ikamet eden davacı. dava konusu işlemin iptali gerekeceği görüşüyle aksine verilen çoğunluk kararına katılmıyoruz.Asliye Hukuk Mahkemesinde dava açılmış.12.1986 tarihli raporlar. Aynı kişiler tarafından. bir özre dayalı olarak alınan raporlar nedeniyle.12. fakat bu dava Adliye Hukuk Mahkemesi kararıyla. (DAN-DER. sahteliği kanıtlanmadığı sürece geçerli sayılacağı. davacının sağ olduğunun saptandığı belirtilerek reddedilmiştir. davacının öldüğünü.
kaydı olmadığının anlaşıldığını belirterek, davacı ve ailesinin Türk vatandaşlığını kazanmadıkları, nüfus kayıtlarını iptali ve yabancı işlemi görmeleri gerektiği sonucuna varmış; bu işlemi nüfus kayıt iptali davasına göre davasını gören adliye mahkemesine bildirmiştir. İçişleri Bakanlığının söz konusu işleminin kendisine yönelik bölümünün iptali istemiyle dava açan davacı, açtığı davanın reddi yolunda İdare Mahkemesince verilen kararın temyizen incelenerek bozulmasını istemektedir. Anayasa 66.maddesinde belirtildiği gibi, Türk Vatandaşlığının, yasanın gösterdiği koşullarla kazanılması mümkündür. 403 sayılı Vatandaşlık yasasının 38.maddesine göre, Türk Vatandaşlığının ispatı herhangi bir şekle tabi bulunmamakta; Türkiye Cumhuriyeti nüfus sicil kayıtları, nüfus hüviyet cüzdanları, pasaport ve pasaport yerine geçen belgeler,Türk Konsolosluklarınca verilen vatandaşlık ilmühaberleri aksi sabit oluncaya kadar ilgilinin Türk Vatandaşı olduğuna karine oluşturmaktadır. 403 sayılı Yasanın 39. ve 40.maddelerinde de, bir kimsenin Türk vatandaşı olup olmadığını belirleme yetkisinin İçişleri Bakanlığına ait olduğu; bir kişinin vatandaşlık durumunun İdari makamlar ve Danıştay dışındaki yargı organlarınca İçişleri Bakanlığından sorulacağı hükme bağlanmıştır. İçişleri Bakanlığının yasayla verilen yetki doğrultusunda bir kimsenin vatandaşlık durumunu, bu kişinin Türk Vatandaşlığını yasanın gösterdiği koşullara göre kazanıp kazanmadığını inceleyerek, yeterli ve inandırıcı bilgi ve belgelere dayanmak suretiyle saptaması gerektiği açıktır. Lozan Antlaşması, Türk ve Rum ahalinin mübadelesine dair Mukavelename ve 1725 Sayılı Yasayla Onaylanan Ankara Mukavelenamesi hükümleri oluşturulan "Muhtelif Mübadele Komisyonunca "İstanbul'da yerleşmiş olduğu saptanıp kendilerine "etabli" belgesi verilmiş olan Ortodoks Rumların,Türk Vatandaşlığını kazanmalarına olanak tanımıştır. Bu antlaşma ve mukavelenamelere göre muhtelif mübadele komisyonu kararları taraflar için bağlayıcı bulunmaktadır. 1725 sayılı yasayla onaylanan Ankara Mukavelenamesinde, 10.maddenin son fıkrası hükmüyle, etabli belgelerinin dağıtım şekli ve usulünü belirleme yetkisi de muhtelif M7badele Komisyonuna bırakılmış, belirtilen konuda ayrı bir düzenlemeye gidilmemiştir. Dava konusu işlemde ileri sürülen aksine, davacının nüfus kaydının dayanıksız olmadığı, bulunmuş olan vukuat defterindeki kayıtlara göre,davacının 6.muhtelif Mübadele Tali Komisyonunca verilip, Cenevre Başkonsolosluğunca onaylanan 20.7.1932 tarihli etabli belgesi dayanak alınarak nüfusa kaydedildiği İstanbul İli Nüfus ve Vatandaşlık Müdürlüğünce yapılan inceleme sonucu düzenlenen 14.10.1985 tarihli rapordan, Eminönü İlçesi Nüfus Müdürlüğünün 1.4.1988 tarihli Asliye Hukuk Mahkemesine gönderdiği yazısından açıkça anlaşılmaktadır. Muhtelif mubadele komisyonu kararlarının, yukarıda anılan antlaşma ve mukavelenameler uyarınca bağlayıcılığı tartışmasız olduğuna göre, Türkiye Cumhuriyeti Cenevre Başkonsolosluğunca onaylanan, davacının nüfusa kaydedilmesine dayanak oluşturan etabli belgesinin, sahteliği kanıtlanmadığı süre geçerli sayılması zorunlu bulunmaktadır. Davalı İdarece ileri sürüldüğü gibi sadece defter kaydının bulunamaması nedeniyle söz konusu etabli belgesini geçersiz saymaya olanak görülmemektedir. Davacının nüfusa kaydedilmesine dayanak oluşturan etabli belgesinin defter kaydı olup olmadığı Maliye Bakanlığı Milli Emlak Başkontrolünce daha sonra İçişleri Bakanlığınca değişik tarihlerde o zaman dışişleri Bakanlığına bağlı hazine-i Evrak Müdürlüğünden sorulmuştur. Hazine-i Evrak Müdürlüğünce, anılan etabli belgesinin defter kaydı olmadığı bildirilmiştir. Hazine evrak 179
müdürlüğünün dava konusu işlemde sözü edilen İçişleri Bakanlığına gönderdiği 18.2.1985 tarihli "Elde mevcut yazışmaların tümü ile 39.000 sayılı 6 nolu muhtelif Mübadele Komisyonu etabli kayıt defteri üzerinde yapılan çok yönlü araştırmadan bu defterin 39575 numaraya kadar işlendiği, 39576 dahil defterin son hanesi olan 40.000 numaraya kadar herhangi bir kaydın işlenmediği saptanmıştır. Dolayısıyla defterin ... 39623 sayılı hanesinde herhangi bir kayıt bulunmamaktadır. Bu durum karşısında kaynağını söz konusu defterden almış olması lazım gelen Muhtelif Mubadele 6 nolu tali komisyonunun etabli vesikası deftere göre dayanıksız kalmaktadır." denildikten sonra, "Türkiye'deki mübadil ve gayrımübadil Türkler için Yunanıstan'da toplanmış olan Muhtelif Mubadele komisyonları ile bunlara bağlı Tali Komisyonların evrak ile ilgili faaliyet tarzlarını gösterir belgeler Hazine-i Evrakta tetkike hazır belgeler arasında mevcut değildir" ifadesine yer verilmiştir. Görüldüğü gibi Hazine-i Evrak Müdürlüğünün yazısı, elde mevcut, incelemeye hazır, eksik olduğu da açıkça belirtilen bir takım belgelerle sınırlı olarak yapılmış inceleme sonucunu içermektedir. yeni bir takım incelemeler yapma gereğini ortaya çıkaran bu yazı, Cenevre Başkonsolosluğunca onaylanmış davacıya ait etabli belgesinin sahteliğini ortaya koyacak nitelikte bulunmamaktadır. Nitekim davacının nüfus kaydını inceleyen Nüfus ve Vatandaşlık Müdürlüğünce yapılan inceleme sonucu düzenlenen 14.10.1985 tarihli raporda, Hazine-i Evrak Müdürlüğünce defter kaydı olmadığı belirtilen 39.575-40.000 numaralar arası numara verilmiş 6.muhtelif mubadele Tali Komisyonu tarafından düzenlenmiş çok sayıda etabli belgesi olduğu,bu belgelere göre İstanbul İli İlçelerinde nüfusa kayıt işlemi yapıldığı saptanmıştır. Ayrıca Dairemizce, davacıya ait etabli belgesinin defter kayıtları konusunda belgeler üzerinde yeni bir inceleme yapılmış sonucun bildirilmesi, halen Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğüne bağlı Hazinei Evrak Müdürlüğünden arar kararıyla istenilmiş; fakat anılan müdürlükçe, Dairemize herhangi bir yeni bilgi veya belge gönderilmemiştir. Öte yandan davalı idare ve davalı idare yanında davaya katılan müdahiller, davacının Muhtelit Mübadele komisyonundan etabli belgesi almasının fiilen olanaksız bulunduğunu, Çünkü davacının ailesinin, Lozan Antlaşmasından önce en geç 1906 yılında Türkiyeyi terkettiklerinin İstanbul Emniyet Müdürlüğü pasaport şubesinde mevcut belgelerle saptandığını, dolayısıyla etabli belgesinin sahte olduğunu ileri sürmüşlerdir. İstanbul Emniyet Müdürlüğü Pasaport Şubesindeki kayıtların noter aracılığıyla yapılan tercümesinde yeminli mütercim, düzenlediği raporda, davacı ve ailesine pasaport verilen tarihi önce 1904, sonra düzeltme beyanında 1924 ikinci düzeltme beyanında yine 1904 olarak göstermiştir. Temyizen incelenen kararda belirtilenin aksine, sağlıklı olmadığı açık olan anılan tercümeye ve bu tercümeyi dayanak alan İstanbul Emniyet Müdürlüğü yazılarına itibar etmeye olanak görülmemektedir. Niteki davacı vekilinin tespit istemiyle yaptığı başvuru üzerine İstanbul 7.Asliye Hukuk Mahkemesince yaptırılan bilirkişi incelemesi sonucu düzenlenen 12.2.1987 tarihli raporda, İstanbul Emniyet Müdürlüğü pasaport şubesindeki kayıtlarda davacı ve ailesine 1924 yılında pasaport verildiği, pasaport işlemlerine ilişkin tahkikat varakasının "Türkiye Cumhuriyeti Tebaası .." başlığını taşıması nedeniyle bu belgedeki kayıtların 1904 olmasının mümkün bulunmadığı belirtilmiştir. Sonuç olarak davacının nüfusa kaydına dayanak oluşturan, Türkiye Cumhuriyeti Cenevre Başkonsolosluğunca onaylı etabli belgesinin sahteliği herhangi bir şekilde kanıtlanamamaktadır. Söz konusu etabli belgesinin sahteliği kanıtlanmadığı sürece geçerli sayılması zorunlu bulunduğundan, davacının, Lozan Antlaşması ve Ankara Mukavelenamesi hükümleri uyarınca Türk Vatandaşlığını kazanmış olduğunun kabulü gerekmektedir. Dolayısıyla İçişleri 180
Bakanlığının, soyut ihbarlardan hareketle, yeterli ve inandırıcı bilgi ve belgelere dayanmadan davacının Türk Vatandaşlığını kazanmadığı, nüfus kaydının terkini suretiyle davacı hakkında yabancı işlemi yapılması gerektiği yolunda tesis ettiği dava konusu işlemde hukuka uyarlık bulunmamaktadır. hukuka aykırı dava konusu işlemin iptali gerekirken, davacı tarafından açılan davayı reddeden İdare Mahkemesince verilen temyiz konusu kararda hukuki isabet görülmemiştir Açıklanan nedenlerle davacının 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Yasasının 49.maddesine uygun bulunan temyiz isteminin kabulüne, İdare Mahkemesince verilen kararın bozulmasına, aynı yasanın aynı maddesine göre işin esasına inilerek davacının Türk Vatandaşlığını kazanmadığı yolundaki hukuka aykırı dava konusu işlemin iptaline karar verildi. (DAN-DER, SAYI:74-75) RD/YÖ —— • —— Danıştay 10. Hukuk Dairesinden: Esas No Karar No Karar Tarihi : 1987/106 : 1987/397 : 10.03.1988
İzin almaksızın başka bir devlet vatandaşlığına geçen ilgilinin, bu husus resmi makamlarca saptanmadan önce, kendiliğinden, başka bir devlet vatandaşlığını aldığını belirterek izin için başvurması halinde,hakkında izne ilişkin hükümlerin uygulanması gerekeceği hk. 1980 yılında İsveç Vatandaşlığına geçen davacının, Bakanlar Kurulu kararı ile 403 sayılı Kanunun 25.maddesi (a) bendi uyarınca Türk Vatandaşlığı kaybettirilmiş, dava da bu işlemin iptali istemiyle açılmıştır. 403 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanununun "Kaybettirme" başlıklı 25.maddesinde Türk Vatandaşlığını kaybettiklerine Bakanlar Kurulu tarafından karar verilebilecekler arasında, söz konusu maddenin (a) bendi ile izin almaksızın kendi istekleriyle yabancı Devlet vatandaşlığını kazananlar da belirtilmiş, 403 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanununun uygulanmasına ilişkin Yönetmeliğin 36.maddesinin (a) bendinde de, Türk Vatandaşlığı Kanununun 20.maddesi ve 22.maddesinin ikinci fıkrası uyarınca izin almaksızın kendi istekleri ile başka devlet vatandaşlığını kazandığı tespit edilen kişilerin Türk Vatandaşlığını kaybettiklerine Bakanlar Kurulunca karar verilebileceği bunlardan, bu durumlarının tespitinden önce kendiliklerinden izin için başvuranlar hakkında bu yönetmeliğin 31.maddesi uyarınca işlem yapılacağı hükme bağlanmıştır. Aynı yönetmeliğin 31.maddesi ile de vatandaşlıktan çıkan iznine ilişkin hususlar düzenlenmiştir. Bu kuralların birlikte incelenmesinden, bir kişinin izin almaksızın başka Devlet vatandaşlığına geçtiğinin saptanması halinde Türk Vatandaşlığı kaybettirilebilecektir. Ancak, resmi makamlarca bu husus saptanmadan önce ilgili kişi kendiliğinden başka bir Devlet vatandaşlığını aldığını belirterek izin için başvurursa hakkında izne ilişkin hükümlerin uygulanacağı anlaşılmaktadır.
181
Dava ve işlem dosyasındaki belgelerin incelenmesinden, davacının 15.4.1980 tarihinde İsveç Vatandaşlığını kazandığı, 1981 yılında, 2383 sayılı Kanunla 403 sayılı kanuna getirilen değişiklikle, çifte taabiyete izin veren hükümlerden yararlanmak amacıyla, 1983 yılında askerlik görevini de yaptıktan sonra, İsveç Vatandaşlığının yeni sıra Türk Vatandaşlığını da korumak istemiyle davalı idareye başvurduğu anlaşılmaktadır. Ancak davacıya, gerekli koşulları taşıması nedeniyle yukarıda belirtilen yönetmeliğin 31.maddesine göre işlem yapılması gerekirken bu yapılmayıp kaybettirme hükümleri uygulanmıştır ki , bu hususun mevzuata aykırı olduğu açıktır. Belirtilen nedenlerle, hukuki dayanaktan yoksun bulunan dava konusu işlemin iptaline karar verildi. (DAN-DER SAYI:72-73) (MT/SE) —— • ——
Danıştay 10. Hukuk Dairesinden: Esas No Karar No Karar Tarihi : 1986/916 : 1987/2189 : 24.12.1987
Kendi isteğiyle değil, Fransız uyruklu babasına bağlı olarak doğumuyla birlikte Fransız vatandaşlığını kazanan davacının Türk vatandaşlığının izin almadan Fransız vatandaşlığına geçtiğinden bahisle kaybettirilemeyeceği hk. Seyahat amacıyla yurtdışına çıkan davacı hakkında Türkiye Cumhuriyeti Atina Pire Başkonsolosluğu tarafından İçişleri Bakanlığına gönderilen yazıda, davacının izin almaksızın Fransız vatandaşlığına geçtiğinin anlaşıldığı, bu nedenle 403 sayılı Türk Vatandaşlık Kanununun 25.maddesinin (a) fıkrasına göre davacı hakkında işlem yapılması gerektiği belirtilmiştir. Bu yazı üzerine, Bakanlar Kurulunca, izin almadan Fransız vatandaşlığına geçtiğinden bahisle davacının Türk vatandaşlığının 403 sayılı yasanın 25.maddesi a bendi hükmü uyarınca kaybettirilmesine karar verilmiştir. Dava, Bakanlar Kurulunun anılan kararın iptali istemiyle açılmıştır. Dava konusu işleme dayanak alınan 403 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanununun 2383 sayılı Yasa ile değişik 25.maddesinin a bendinde, izin almaksızın kendi istekleriyle yabancı bir devlet vatandaşlığını kazananların Türk vatandaşlığını kaybettiklerine Bakanlar Kurulu tarafından karar verilebileceği hükmü bağlanmıştır. 1952 yılında Türkiye'de doğan, babası Fransız, annesi Türk olan davacının ise, doğum tarihinde yürürlükte olan 1312 sayılı yasanın 1.maddesinde yer alan "Bir Türk babadan veya anneden Türkiye de doğan çocuk Türk’tür" hükmüne göre Türk Vatandaşlığını, Fransız uyruklu babasına
182
vatandaşlığın kaybettirilmesi işlemi hakkında kişinin dava açma konusunda herhangi bir iradesi bulunmamasına rağmen doğrudan bir menfaati olmayan eşinin dava açma ehliyetinin olmadığı hk. 403 sayılı yasanın 25.1987 Vatandaşlık hakkının şahsa bağlı haklardan bulunması nedeniyle bu konuda doğacak uyuşmazlıklarda dava açma hakkının münhasıran esas hak sahibine ait olacağı. Bu durumda. kişisel ve aktüel olması gereklidir. kendi iradesi dışında doğumuyla birlikte Fransız vatandaşlığını kazandığı dava dosyasında mevcut belgelerin incelenmesinden anlaşılmaktadır. kendi isteğiyle. Dava. bir iptal davasında başta aranacak dava koşullarından birisi menfaat ilişkisidir. İdari İşlemler hakkında yetki. davanın kabulüyle davacının Türk Vatandaşlığının kaybettirilmesi yolunda Bakanlar Kurulunca alınan kararın iptaline karar verildi. vatandaşlığı kaybettirilen 183 . (DAN-DER.bağlı olarak da.maddesinin a bendi uygulanmak suretiyle kaybettirilmesine ilişkin dava konusu işlemde isabet bulunmamaktadır. davacının Türk Vatandaşlığının kaybettirilmesine ilişkin dava konusu kararın iptali için gerekli işlemlerin yapılmakta olduğunu bildirmiştir.04. SAYI:70-71) RD/SE —— • —— Danıştay 10.maddesinin (a) bendinde iptal davalarının. Dava açma yönünden bir menfaat ilişkisinden söz edebilmek için bu ilişkinin meşru. Ayrıca 403 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanununun 34. konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı menfaatleri ihlal edilenler tarafından açılacağı düzenlenmiştir. Nitekim Dairemizce verilen ara kararın cevapta İçişleri Bakanlığı. Hukuk Dairesinden: Esas No Karar No Karar Tarihi : 1986/1906 : 1987/769 : 14.maddesinde yer alan: "Kaybettirme ve çıkarma kararları şahsidir-ilgilinin eş ve çocuklarına tesir etmez" hükmü karşısında. şekil. sebep. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 2. Açıklanan nedenlerle. Vatandaşlık hakkının şahsa bağlı haklardan bulunması nedeniyle bu konuda doğacak uyuşmazlıklarda dava açma hakkı münhasıran esas hak sahibine ait olacaktır. değil Fransız uyruklu babasına bağlı olarak doğumuyla birlikte Fransız Vatandaşlığını kazanan davacının Türk Vatandaşlığının. davacının eşinin sevk sırasında birliğine katılmayıp yurt dışına kaçması ve kanuni süre içerisinde yurda dönmemesi nedeniyle 403 sayılı yasanın 25/d maddesi uyarınca Türk Vatandaşlığının kaybettirilmesine ilişkin Bakanlar Kurulu Kararının iptali istemiyle eşi tarafından açılmıştır. Madde hükmünde de belirtildiği gibi.
davalı idarece vatandaşlığa alınma isteminin incelenmesi için 403 sayılı yasaya göre düzenlenmesi gerekli olan dosyanın valilik veya konsolosluk aracılığı ile Bakanlığa gönderilmesi gerektiği davacı vekiline bildirilmiştir. Türk vatandaşlığına alınması istemi ise reddedilmiş olup. davanın reddine karar verildi. SAYI: 68-69) RD/SE —— • —— Danıştay 10.diğeri de kesin işlem aşaması olmaktadır.şahsın eşinin bu işlem ile doğrudan bir ilişkisi bulunmamaktadır. bu işlemin kesin ve zorunludur.1985 Türk vatandaşlığına alınma isteminin. —— • —— 184 . doğrudan bir menfaati olmayan eşinin söz konusu karar hakkında dava açma ehliyeti bulunmadığından. Ancak dolaylı olarak bir alakanın varlığından söz edilebilirse de. (DAN-DER. İdari işlemlerden ancak son aşamadan geçmiş olanlar idari davaya konu olabilirler. yürütülmesi gerekli işlem olması İdari işlemler genellikle iki aşamada alınmakta. Bi itibarla vatandaşlığın kaybettirilmesi işlemiyle doğrudan menfaat ilişkisi bulunan.03. Hukuk Dairesinden: Esas No Karar No Karar Tarihi : 1982/3926 : 1985/599 : 21. Türk kadınla evli ve iki çocuğu olan davacının Türk vatandaşlığına alınması yolundaki başvurusunun cevap verilmemek suretiyle reddedildiği ileri sürülerek. Davalı idarenin bu işleminin kesin ve yürütülmesi zorunlu nitelik taşımadığı açıktır. Davacının. bunlardan biri araştırma ve hazırlık aşaması.dava konusu edilebilecek kesin ve yürütülmesi zorunlu nitelikte bir idari işlem olmadığı hk. bu alaka ona işlem aleyhine dava açma hakkını vermez. mevzuata aykırı olduğu iddiasıyla davalı idare işleminin iptali istenilmektedir. hakkında işlem tesis edilen kişinin dava açma konusunda herhangi bir iradesi bulunmadığı halde. Bu bakımdan hazırlık aşamasında bulunan bir işlemi bu aşa mada idari yargı yerinde yargısal denetime tabi tutmak ve idari davaya konu olabilecek nitelikte kabul etmek mümkün değildir. Bu nedenle ortada kesin ve yürütülmesi zorunlu nitelikte bir işlem bulunmadan açılan davanın reddine karar verildi. Bir idari işlemin idari yargı yerinde iptal davasına konu yapılabilmesi için. 403 sayılı yasaya göre düzenlenmesi gerekli dosyanın içişleri bakanlığına gönderilmesinden sonra inceleneceğine ilişkin işlemin.
adliye mahkemesin de haklarında dava açan kişilerin Türk Vatandaşlığını muhafaza ettikleri yolunda. davacıların da. Türk Vatandaşlığının yitirilmesi sebebi olarak gösterilmemiştir.maddesinde. istek dışında çift uyruklu olmak. yukarıda anılan Yasa hükmü gereği İçişleri Bakanlığınca tesis edilen işlemin iptali istemiyle dava açma ehliyetlerinin bulunduğu açık olduğundan. Lozan anlaşmasının 31. nüfus kütüğüne kaydoldukları. yargı yerince Türk Vatandaşı olup olmadıkları konusunda tereddüte düşülen kişilerin anne ve babalarının Lozan anlaşmasından önce Halep'ten gelip Gaziantep'e yerleştikleri.1984 Yargı organınca Türk vatandaşı olup olmadığı sorulan kişilerin Türk vatandaşlığını muhafaza ettikleri yolunda idarece tesis olunan işlemde isabetsizlik görülmediği hk. adı geçenlerin Türk Vatandaşlığını muhafaza ettikleri yolundaki davalı idare işleminde isabetsizlik görülmemektedir.Danıştay 10. 403 sayılı Vatandaşlık Yasasının 41.maddesi gereğince hıyar haklarını Suriye lehine kullanmadıkları için Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı sayıldıkları. RD/MÜ —— • —— 185 . Bu hale göre. yasal dayanağı olmayan davanın reddine karar verildi. Türk Vatandaşı olmadıklarını iddia ederek. Açıklanan nedenlerle. Davacılar aleyhine. İçişleri Bakanlığı da.05. Hukuk Dairesinden: Esas No Karar No Karar Tarihi : 1982/2588 : 1984/1078 : 24. adı geçenlerin Suriye uyruklu olup.Mahkemeye gönderdiği yazıda adı geçenlerin Türk vatandaşlığını muhafaza ettiklerini bildirmiştir. Her ne kadar adı geçenlerin aynı zamanda istekleri dışında Suriye uyruklu sayıldıkları anlaşılmakta ise de. Davalı idarece savunma ekinde gönderilen belgelerin incelenmesinden ise. yargı organı önünde bir kimsenin Türk Vatandaşı olup olmadığının iddia edilmesi ve yargı organı tarafından tereddüte düşülmesi halinde. taşınmazlara yapılan müdahalelerin önlenmesi istemiyle açılan davalarda. Asliye Mahkemesinde açılan davada davalı durumunda olan davacılar. anılan İçişleri Bakanlığı işleminin iptali istemiyle bu davayı açmış bulunmaktadır. bu hususun İçişleri Bakanlığının kararının ilgililerce Danıştay'da dava konusu edilebileceği hükmüne yer verilmiştir. Bu durumda.maddesine göre konunun açıklığa kavuşturulması İçişleri Bakanlığından istenilmiştir. 403 sayılı Yasada. 403 sayılı Yasanın 41. Asliye Hukuk Mahkemesince söz konusu davaları açan davacıların Türk vatandaşı olup olmadıkları konusunda tereddüte düşülerek. adı geçenlerin zaman zaman Suriye'ye gitmekle birlikte Türk Vatandaşlığını muhafaza ettikleri anlaşılmaktadır. davalı idarenin ehliyet def'i yerinde görülmemiştir.
Davacının Türk vatandaşı olabilmesi için 1939 tarihli Hatay Antlaşması’na göre antlaşmanın imzalandığı tarihte Hatay ilinde mütemekkin olduğu yazımla tespit edilip kütüklerimize tescillerinin yapılmış olması gerekir.1969 tarihli iddianame ile davacı ile arkadaşlarının nüfus kayıtlarının iptali istemiyle Asliye Hukuk Mahkemesinde dava açıldığı." denildiği anlaşılmıştır. Hatay'da 1924 yılında Fransızlar tarafından tesis edilen nüfus kütüklerinde de davacıya ilişkin bir kaydın bulunmadığı davalı idare savunmasında belirtilmektedir. 25.9. 186 . nüfus memurluğunca davacının gerçeğe aykırı bir biçimde nüfusa kaydolduğundan bahisle savcılıktan bu kaydın iptali için ilgili mahkemede dava açılması istendiği. davacının 1942 yılında Hatay ilinde nüfusa kaydolduğu ve kendisine nüfus hüviyet cüzdanı verildiği.1983 Nüfus kaydının iptaline ilişkin dava nedeniyle adliye mahkemesince Türk vatandaşı olup olmadığı sorulan kişinin.1969 tarihli dilekçe ile ihbarda bulunularak davacının 3 yıl önce Suriye'den geldiğinin bildirildiği. Mevzuatımıza göre. Dava dosyasındaki belgelerin incelenmesinden.Danıştay 10. Öte yandan. Ayrıca. davacının nüfus kütüğündeki kaydın silinmesi gerektiğine ilişkin İçişleri Bakanlığının söz konusu kararının iptali istemiyle açılmıştır. Nüfus kayıtları da aksi sabit oluncaya kadar kişinin Türk vatandaşı olduğuna karine teşkil eder. davacı tarafından da bunun aksi kanıtlanamamaktadır. Hukuk Dairesinden: Esas No Karar No Karar Tarihi : 1982/404 : 1983/457 : 08. Oysa incelenen dosyasında ilgilinin herhangi bir yolla Türk vatandaşlığını kazandığını gösterir bir belge bulunmadığından nüfus kütüğüne kanunsuz olarak yapılan kaydının silinmesi gerekmektedir. yetkili makam (Bakanlar Kurulu) kararıyla kazanmış olanlar kayıt edilir.03. davacının Türk vatandaşlığına alındığına ilişkin bir Bakanlar Kurulu Kararı da bulunmadığı davalı idarece ileri sürülmekte. Türk vatandaşı olmadığı. ancak Türk vatandaşı olan kimseler nüfus kütüğüne kaydedilir ve kendisine nüfus hüviyet cüzdanı verilir.nüfus kütüğüne kanunsuz olarak yapılan kaydının silinmesi gerektiği yolunda idarece tesis edilen işlemde isabetsizlik görülmediği hk. Dava.6. Hatay'ın anavatana ilhaki sırasında Hatay 'da mütemekkin olmayan ve Hatay vatandaşı bulunmayan kimselerin bu yoldan Türk vatandaşlığını kazanması mümkün değildir. Asliye Hukuk Hakimliğince 403 sayılı Yasa hükümlerine göre davacının Türk vatandaşı olup olmadığının İçişleri Bakanlığından sorulduğu İçişleri Bakanlığı Nüfus İşleri Genel Müdürlüğü kararında ""nüfus kütüklerimize ancak vatandaşlığımızı kanun yoluyla.savcılıkça 1.
K hükümlerine görev. Kanunun gösterdiği şartlarla kazanılır ve Kanunda belirtilen hallerde kaybedilir.09. "Türk babanın veya Türk ananın çocuğu Türk’tür. vatandaş gibi işleme tabi tutulmalarının. Hukuk Dairesinden: Esas No Karar No Karar Tarihi : 1978/788 : 1978/1032 : 21. evlat edinme ve telsik yolu ile de Türk vatandaşlığı sıfatı kazanılabilir. "muhacir kağıdı"nı aldıkları tarihten itibaren bir yıl içinde vatandaş gibi işleme tabi tutulamayacakları ve Türk vatandaşı olma koşuluna bağlı meslek ve sanatlar yapamayacakları hk. Bu asli tabiiyet unsurlarının dışında. Yabancı babadan ve Türk anadan doğan çocuğun durumu kanunla düzenlenir. Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının 54.evlenme. doğumla Türk vatandaşlığını kazandığını veya Türk vatandaşlığına alındığını kanıtlayamayan davacının nüfus kaydının iptali gerektiğine ilişkin dava konusu işlemde mevzuatımıza aykırılık bulunmadığından yasal dayanaktan yoksun davanın reddine karar verildi. yurdumuza göçmen olarak kabul edilip tabiiyet beyannamesi imza ettiklerinden dolayı kendilerine göçmen kağıdı verilenlerin bu tarihten itibaren bir yıllık süre içerisinde ellerindeki göçmen kağıdına dayanarak.1978 Göçmenlerin. Davacının. yine T. Açıklanan nedenle. c-Türk anadan evlilik dışında doğmuş olmaktır.V." aynı maddenin üçüncü fıkrası ise "Vatandaşlık. kanunların Türk vatandaşlarına tanıdığı haklardan yararlanabilmelerinin ve Türk vatandaşı gibi özel kuruluşlarda veya kamu hizmetlerinde çalıştırılabilmelerinin mümkün olup olmadığı hususu teşkil etmektedir. İstişari düşünce isteğinin konusunu." hükmünü taşımaktadır. 1942 yılında saklıdan Hatay ilinde nüfusa kaydolunması ve kendisine nüfus hüviyet cüzdanı verilerek Türk vatandaşlarına hasredilen bazı hakları bir süre kullanması kendisinin Türk vatandaşı olarak kabul edilmesini gerektirmez. 187 . Anayasamızın bu hükmüne göre bir kişinin Türk Vatandaşı sayılabilmesi için. b-Türk anadan doğup ta babasının vatandaşlığını doğumla kazanmamış bulunmak. RD/MÜ —— • —— Danıştay 3. Türk Vatandaşlığı Kanununun kabul etmiş olduğu şartları haiz olması gereklidir.maddesinin ikinci fıkrası. Bu şartlar ise adı geçen Kanunun 1.Bu koşullar içinde 1939 tarihli Hatay Antlaşmasına göre Türk vatandaşı olabilmesi koşullarını taşımayan ve mevzuatımıza göre Türk vatandaşlığına alındığına dair hakkında Bakanlar Kurulu kararı bulunmayan davacının Türk vatandaşı olduğu kabul edilemez.maddesinde a-Türk babadan olmak.
. meskun veya göçebe kişiler ve aşiretlerle.) "mevzuatımızda bazı meslek ve sanatları yapabilmek için Türk Vatandaşı olmayı şart koşan hükümler mevcuttur. ellerindeki göçmen kağıdına ve kanunen bu belgenin muvakkat doğum kağıdı sayılmasına dayanılarak Türkiye Cumhuriyeti Vatandaşı gibi işleme tabi tutulmalarına ve kanunların Türk Vatandaşlarına tanıdığı bütün haklardan yararlanabilmelerine ve kamu hizmetlerinde çalıştırılmalarına hukuken imkan bulunmadığına oybirliğiyle. Bakanlar Kurulu kararı ile hemen vatandaşlığa alınmalarını emretmektedir. Nitekim İskan Muafiyetleri Tüzüğünün 15. Üyelerden (. İskan mevzuatında göçmenlere iskan yardımı yapılması. göçmenler hukuken Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı sayılabilirler. yurdumuza göçmen olarak kabul edilip tabiiyet beyannamesi imza ettirilerek kendilerine "muhacir kağıdı" verilenlerin. özel hükümlere tabidir. Adı geçen Kanunun 6. Aynı maddenin (B) bendi ise. Kanun koyucu bir taraftan göçmenleri en kısa sürede ekonomik güce kavuşturmayı sağlayacak düzenlemeler getirirken öte taraftan da bazı meslek ve sanatların icrası için Türk Vatandaşı olmayı şart koşan hükümleri dikkate alarak bunların Türk Vatandaşlığına alınmalarını temin edecek kararnamenin hemen çıkarılmasını hükme bağlamak suretiyle göçmenler hakkında bazı meslek ve sanatların icrası için Türk Vatandaşı olmayı şart koşan hükümlere istisna getirmemiş. aksine o hükümlere uygun bir düzenlemeye yer vermiştir.'un.maddesinin (A) bendi. Bu nedenlerle. muhacirlerin sınırlarından girdikleri veya nakil vasıtalarıyla çıktıkları yerin en büyük mülkiye memuruna kendilerini ve ailesi fertlerini yazdırıp "muhacir kağıdı" almaya ve bir vatandaşlığa girme beyannamesi imzalamaya mecbur olduklarını.maddesinde açıkça emretmiş bulunmaktadır. Görülüyor ki. Ancak bütün bunlar bazı meslek ve sanatların icrası için Türk Vatandaşı olmayı şart koşan hükümlere istisna teşkil eder nitelikte kabul edilemez. işlemlerin uzun sürmesi sonucu gecikmesinden doğan sakıncaları Kanunun düzenlenmesine ve amacına ters düşen bir yorumla gidermeye çalışmak hukuken mümkün değildir.. Uygulamada göçmenlerin Türk Vatandaşlığına alınmalarının..maddesi göçmen ve mültecilerin vatandaşlık işlemlerinin ikmalinden sonra bir emirname ile yerleştikleri yer nüfus kütüklerine yazdırılacaklarını ve nüfus kütüklerine yazılan göçmenlerden muhacir kağıdının geri alınarak kendilerine pulsuz nüfus cüzdanı verileceğini açıkça belirtmektedir. ithal kolaylıkları tanınması ve bazı vergi ve resimlerden muaf tutulmalarını öngören hükümler bulunduğu. Bu özel hükümler 2510 sayılı İskan Kanunu içinde yer almış ve göçmenlerin Türk Vatandaşlığını nasıl iktisap edecekleri bu kanunla düzenlenmiştir. Kanun koyucu göçmenlerin en kısa zamanda ekonomik güce kavuşmalarını sağlayacak tedbirleri getirirken bunun tamamlayıcısı olarak tabiiyet durumlarını da ihmal etmemiş.. bu muhacir kağıdı verilerek muhacir olarak alınanların. Yorum ve kıyas yolu ile istisna getirmek hukuken olanak dışıdır. Bu kurallara istisna teşkil edebilecek hükümlerin de aynı açıklık ve kesinlikte olması gerekir.. bunların Türk Vatandaşlığına kabulüne ilişkin Bakanlar Kurulu Kararının hemen çıkarılmasını 2510 sayılı İskan Kanunun 6. 188 .. bu muhacir kağıdının "muvakkat doğum kağıdı" yerine geçeceğini ve bir yıl süre ile muteber olacağını amirdir. Ancak bu işlemler tamamlandıktan sonradır ki. Bu hükümler açık ve kesin kural koyan hükümlerdir. kanun koyucunun bu hükümlerle göçmenleri en kısa zamanda ekonomik güce kovuşturmayı amaçladığı doğrudur. Türk kültürüne bağlı meskun kimselerin göçmen olarak Türkiye'ye gelmeleri halinde Türk Vatandaşlığını kazanmaları ise. bu tarihten itibaren bir yıllık süre içerisinde.Türkiye'de yerleşmek maksadı ile dışardan münferiden veya müçtemian gelmek isteyen Türk soyundan.
eczacılık. mühendis gibi) serbest meslek erbabı ile herhangi bir sanat erbabı olupta sanatlarıyla Türkiye'de hayatlarını kazanacaklarına Konsoloslarımızca kanaat edilenler bu hükümlerden müstesnadırlar. avukatlık." hükmünü taşımaktadır. sanat ve meslek erbabından olanların her türlü sanat ve meslek alat ve edavatı ile söküp getirecekleri fabrikaların dahi Türkiye'ye gümrüksüz olarak girebilmesini kabul etmek suretiyle göçmenlerin sanat ve mesleklerinin icrasını esas amaç almış bulunmaktadır. ahır ve samanlık veya yeri vermekle yapılır.maddesinde göçmenlerin. Ancak Kanunlarla sınırlı olarak kamu haklarını kullanabilirler ve medeni haklardan (şahsi haklardan) yararlanırlar. eczacı. göçmenlerin doktorluk. Kaldı ki bazı meslek ve sanatların icrası için Türk Vatandaşı olmayı şart koşan Kanun hükümlerine talimatname ile istisna getirilemeyeceği de izaha ihtiyaç göstermemektedir.maddesi "İskan bir aileye. Kanun koyucunun bu hükümden amacı. ekonomik güce sahip kılmaktır. kamu hakları ve medeni haklardır. Bir kişinin üretici durumuna geçebilmesi ve ekonomik güç kazanabilmesi için bir takım zirai. Diğer taraftan. Mevzuatımızda göçmenlerin hukuki statülerini ve bu haklardan ne oranda ve nasıl yararlanacaklarını ise 2510 sayılı Kanun ile buna dayalı Tüzük. tohumluk.maddesine tevfikan hazırlanan İskanlı ve Serbest Göçmen Kabulüne Dair Esasları Muhtevi Talimatnamenin serbest göçmenlik şartını gösteren 1. Bunlar siyasi haklar (seçme seçilme ve memur olma gibi). Talimatname ve diğer mevzuat düzenlemiştir. sanatkarlara ve tüccarlara ayrıca geçim getirecek dükkan veya mağaza yahut bu gibi yapı veya yeri ve mütedavil sermaye.göçmeni en kısa zamanda üretici durumuna geçirerek. 2510 sayılı İskan Kanununun 17. Türk Vatandaşlığına alınmalarına kadar mevzuatımızda yer alan hükümlerle icrası Türk Vatandaşı olma şartına bağlanan meslek ve sanatları yapamazlar. avukat." hükmü. Açıklanan nedenlerle göçmenler." yolundaki ayrışık oyuna karşı: Anayasa Hukuku ilkelerine göre kişinin üç türlü ana hakkı vardır. (Doktor. Göçmenlerin bir taraftan yukarıda sayılan meslek ve sanatlarını icra 189 . Kanun koyucu bunun sağlanabilmesi için aynı Kanunun 31. Göçmenler de kesin vatandaşlığa kabul edilinceye kadar Devletler Hususi Hukukunun bu ana kurallarına tabi olarak kamu ve medeni haklarını kullanabilirler ve bu haklardan yararlanırlar. Halbuki Kanunlarımıza göre bu meslek ve sanatlarını Türkiye'de yapacakların Türk Vatandaşı olmalarının şart olduğu görülmektedir. ticari. nüfus ve ihtiyacına göre. çiftçilere de ayrıca kafi miktarda toprakla çift hayvanı.Diğer yandan çoğunluk görüşünde değinilen talimatname hükmü de göçmenlerin yurda kabulü şartlarını düzenleyen hükümler arasında yer almış bulunan şartlardan birisi olup orada sayılan mesleklere sahip olan göçmenlerin Türk Vatandaşlığına alınmalarından önce Türkiye'de mesleklerini yapabileceklerine dair bir istisna hükmü teşkil etmemektedir. Bir devletin vatandaşı olan her kişi Anayasaların ve Kanunların sınırları içinde bu haklardan yararlanabilir. alat ve edevatı.maddesinin (b) bendindeki "Türkiye'de hayatını serbestçe ve kendi imkanları ile temin edecek mali durumda ve varlıkta bulunmak. oturacak ev veya ev yeri. 2510 sayılı İskan Kanununun 2848 ve 3657 sayılı Kanunlarla muaddel 3. Kamu haklarından ne kadar ve nasıl yararlanabileceklerini ise Kanunlar gösterir. Diğer bir deyimle siyasi haklar. sınai veya başka ekonomik faaliyetlerde bulunabilmesi gereklidir. mühendislik gibi serbest mesleklerini ve sanatlarını yapabileceklerini açıkça göstermektedir. amme hakları ve şahsi haklardır. Devlet Hususi Hukukuna göre ise bir devletin vatandaşı olmayan kişiler siyasi haklardan yararlanamazlar.
İskan mevzuatımızın tanıdığı haklar ve yetkilerle sınırlı olmak üzere "Türk Vatandaşlığından İstifade eden" kişilerdir..edebilecekleri kabul edildikten sonra. Danıştay 12.. kendi serbest meslek ve sanatlarını icra edebilecekleri.... —— • —— Danıştay 3.Dairesinin 20.1971 gün ve 1971/529 esas ve 1971/2981 sayılı kararı bu görüşü teyit etmektedir. Bu nedenlerle.. şeklindeki azlık görüşünün kabulüne 1.. zirai. Genel Kurul E:1978/77... ellerindeki göçmen kağıdına ve kanunen bu belgenin muvakkat doğum kağıdı sayılmasına dayanılarak Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı gibi işleme tabi tutulmalarına ve kanunların Türk Vatandaşlarına tanıdığı bütün haklardan yararlanabilmelerine ve kamu hizmetlerinde çalıştırılabilmelerine hukuken olanak bulunmadığı şeklindeki kısmının onanmasına oybirliğiyle.. Türk Vatandaşlığına alınmalarına kadar mevzuatımızda yer alan hükümlerle icrası Türk vatandaşı olma şartına bağlanıp meslek ve sanatları yapamazlar....K:1979/18 .. Bu nedenlerle... yasaca göçmen tanınmayan mülteci ve yabancıların.... göçmenlerin 2510 sayılı İskan Kanununun ve buna dayalı diğer mevzuatın tanıdığı hak ve yetkilerle sınırlı olmak üzere. Çünkü göçmenler Bakanlar Kurulu kararı ile Türk Vatandaşlığına geçirilinceye kadar..09. 2510 sayılı İskan Kanunu ve buna müteallik diğer mevzuat göçmenler hakkında özel bir Kanun mahiyetini taşımakta ve genel kanunların hükümlerine istisnalar getirmiş bulunmaktadır.. İskan mevzuatının kendilerine tanımış olduğu haklardan yararlanabilmeleri için....... Türk Vatandaşlığına kabul edilmelerini temin eden işlemlerin tamamlanmış olması şart değildir... bir taraftan da bu meslek ve sanatları yapabilmeleri için Türk Vatandaşı olmak kaydının ileri sürülmesindeki çelişki açıktır... ticari ve sınai faaliyetlerde de bulunabileceklerine oyçokluğuyla karar verildi. Türk Vatandaşı olmamakla beraber. Hukuk Dairesinden: Esas No Karar No Karar Tarihi : 1966/278 : 1966/364 : 26...1979 gününde oyçokluğuyla karar verildi....Türk vatandaşlığından çıkarılanlardan yeniden vatandaşlığa kabul edilenlerin askerlikle ilgili yasa hükümlerinin uygulanması hk...... Göçmenlerin hukuki durumları bu şekilde mütalaa edildiği takdirde. 190 .. Açıklanan nedenlerle göçmenler. yurdumuza göçmen olarak kabul edilip tabiyet beyannamesi imza edilerek kendilerine "muhacir kağıdı" verilenlerin... Serbest mesleklerin ve küçük sanatların ve bir kısım ticari faaliyetlerin ancak Türk Vatandaşları tarafından yapabileceğine dair kanunlarımızda bulunan hükümler genel hükümler olup... Türk Vatandaşı gibi. Türk Vatandaşlığından yararlanan kişi olarak...2.. bu tarihten itibaren bir yıllık süre içerisinde..1966 Yabancı kadınlarla evli yedek subayların..........12....
Kanunun açık ve mutlak olan bu hükmü karşısında. evliliğin aktedildiği anda Türk Devletine vatandaşlık bağı ile bağlı olmayan yani yabancı olan bir kadınla evlenmeyi menederek bu kurala uyulmamanın müeyyidelerini derpiş etmiş ve Anayasa Mahkemesi de. yabancı kız veya kadınla evli olmak veya nikahsız yaşamak yedek subay ve memurluğundan çıkarılmayı ve yaşlarına göre haklarında Askerlik Kanununun uygulanmasını gerektiren sebepler arasında sayıldığına göre askerlik hizmetinden terhis edildikten sonra yabancı kadınlarla evlenen yedek subayların. K:66/264 1-.. 3-403 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanununun 20.... 107 sayılı Kanunun 5099 sayılı Kanunla değiştirilen8.... 2. evliliğin vatandaşlık yönünden vücuda ge tirdiği sonuçlara bakmaksızın. "yabancı kız ve kadınla evli olmak veya nikahsız yaşamak" keyfiyetini yedek subay olma şartları içinde mütalaa etmiş ve 23.maddesinin (E) bendide" yabancı kız veya kadınla evli olmak veya nikahsız yaşamak" eylemlerini yedek subaylıktan çıkarılmayı gerektiren sebepler arasında saymıştır. GENEL KURUL E: 66/250.1-1076 sayılı İhtiyat Zabitleri ve İhtiyat Askeri Memurları Kanununun 5099 sayılı Kanunla değiştirilen 23.bu gibi kimselerin.1111 sayılı Askerlik Kanununun 2850 sayılı Kanunla değiştirilen 2.maddelerinin (E) bentleri. Anayasanın 54. tereddüde yer vermeyecek şekilde açık bulunan mezkur hüküm gereğince. kanunen muhacir tanınmayan mülteciler ve ecnebilerden Türk vatandaşlığına girenlerin. Başbakanlıktan intikal eden yazının eklerinde.vatandaşlığa alındıkları tarihte hangi yaşta iseler o yaştaki yerli erat gibi askerliklerini yapacakları hükme bağlanmış durumdadır. yedek subay yetişme hakkından mahrum kalmamaları için askere sevklerinden önce evli bulundukları yabancı kadınlardan mahkeme kararı ile ayrıldığı ve askerlik hizmetlerinden terhis edildikten sonra yine aynı kadınla evlenmekte oldukları görüldüğünden askerlik hizmetine sevk edilmeden evlenmiş oldukları yabancı kadınlardan ayrılan ve askerlik hizmetinden terhis edildikten sonra yine ayrıldıkları kadınlarla evlenen bu gibi yedek subayların 1076 sayılı Kanunun 23.. Bu hüküm muvacehesinde. 5099 sayılı Kanunla değiştirilen 1076 sayılı Kanunun 8 ve 23..maddesinin ilk fıkrası "Türk Devletine vatandaşlık bağı ile bağlı olan herkesTürktür" temel hukuk kuralını öngörmüş..maddesinin(E)bendi.fıkrasında.madde (E) fıkrası hükümleri gereğince yedek subay haklarının kaldırılıp kaldırılamayacağı hususunun sorulmakta olması muvacehesinde.maddesinin (E) fıkrasında... yabancı kadınlarla evli bulunan bazı yedek subay adaylarının. tabiyetinde kaldıkları memlekette askerlik yapmış olup olmadıklarına bakılmaksızın askerlik hizmetine tabi tutulmaları gerektiğine karar verildi. yedek subay haklarının kaldırılması.. mülteci ve ecnebilerden Türk vatandaşlığına girenler hakkında yaşıtı olan Türk vatandaşları gibi işlem yapılması.. gördüğü davalarda bu maddelerin 191 ..maddesinin 11.maddesinde Milli Savunma Bakanlığının izni ile muvazzaf askerlik hizmetini yapmadan Türk Vatandaşlığından çıkmasına izin verilen şahsın yeniden Türk Vatandaşlığına alınması halinde askerlik hizmetini yapmakla görevli olduğu hükme bağlanmıştır. konunun soru çerçevesi dahilinde sonuca bağlanması kararlaştırılarak işin esası incelendi.
maddesinde.. —— • —— dayandığı gerekçeler dolayı- Danıştay 3...maddesi ile de "5.1966 tarihinde karar verildi..Türklerle evli ecnebi kadınların Türk vatandaşı olacağı ve evlenme ile tabiyeti değişmiş olan sabık ecnebi kadınların Türk kocalarından her hangi bir sebeple evlilik halinin zevaliyle ayrıldıkları tarihten üç sene zarfında tabiiyeti asliyesine rücu hakkına sahip olduğu belirtilmiştir. c) 403 sayılı Kanunun yürürlüğü tarihinde evlenmiş ve evlenme ile bu kanunun 5.. Ecnebi kadınla evlendikten sonra yedek subay olmak için ondan boşanan ve terhisten sonra aynı kadınla evlenen erkeğin 23.maddesi uyarınca boşanma ile Türk Vatandaşlığından ayrılmamış.11. 2.madde uyarınca evlenme ile Türk Vatandaşlığını kazanan kadınlar evliliğin sona ermesinden başlayarak üç yıl içinde. bu kadınların kocaları hakkında 23.maddesiyle evlenme ile Türk Vatandaşlığının kazanılması bazı merasime tabi kılınmış ve 28..maddenin (E) bendinin uygulanamayacağına. Mülga 1312 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanununun 13.. bir ecnebi ile evlenme bahis konusu olmayıp Türkiye Devletine vatandaşlık bağı ile bağlı olan bir Türk’le evlenme mevcut olduğundan.22 Şubat 1964 günlü Resmi Gazetede yayınlanan ve yayını tarihinden üç ay sonra yürürlüğe giren 403 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanununun 5. evlenmeden önce sahip oldukları Devlet vatandaşlığını muhafaza ettikleri veya bu vatandaşlığa dönebildikleri taktirde Türk vatandaşlığından ayrılabilirler" hükmü sevkedilmiştir.maddesi uyarınca Türk Vatandaşlığını kazanmış ve 28...Daire aynen onanmasına kararının (2)numaralı bendinin dayandığı gerekçeler dolayısiyle 3Daire kararının (3) numaralı bendinin siyle aynen onanmasına 3. b)1312 sayılı kanunun meriyeti tarihinde bir Türk’le evlenmiş ve 403 sayılı kanunun yürürlüğü sırasında boşanmış ve bu Kanunun 28...maddeye göre boşanma ile de Türk Vatandaşlığından ayrılmamış.. olan sabık ecnebi karısı ile tekrar evlenmede. Hukuk Dairesinden: 192 ... bu haller dışında anılan bendin tatbik olunmasının tabii bulunduğuna...maddenin (E) bendi muvacehesindeki durumu mütalaa konusu yapıldığından. Bu duruma göre: a) 1312 sayılı Kanunun meriyette kaldığı süre içinde evlenme ve boşanma vaki olmuş ve boşanmadan sonrada Türk tabiyetini muhafaza etmiş.Anayasaya aykırı olmadığına karar vermiş bulunmaktadır. bu hususta bir sonuca varabilmek için evlenme ve boşanmanın vatandaşlığa tesiri hususlarının da incelenmesi gerekir..
Dolarlık tazminatın hesaplanmasının 1950 tarihli protokolün hem millileştirme ve hem de zararın tespiti anında Türk vatandaşı olmak ve 6..1956 tarihli anlaşma ile tespit ve kabul edilen 3..1950 tarihli protokol gereğince.maddesinde şu hüküm mevcuttur:"Türk malları.. zararlarının karşılığı olarak Yugoslavya'dan alınacak tazminatın hak sahiplerine tevziinden ibarettir....1941 tarihinden sonra Yugoslav vatandaşlığını müsaadesiz olarak terketmiş olmamak kayıt ve şartını ihtiva eden 6.) kaydı.1962 tarihinden itibaren çalışmaya başlamıştır.750.B..11.. hem millileştirmenin yapıldığı hem de zararın saptandığı tarihte Türk vatandaşı olmak ve 6.1962 Yugoslavya’dan alınacak tazminattan yararlanabilmek için. Bunların vatandaşlıkları hem millileştirme ve hem de tazminatın tespiti tarihinde mevcut olması lazımdır......1962 gün ve 11203 sayılı Resmi Gazetede yayınlanarak yürürlüğe girmesi üzerine. Bakanlığımıza bağlı olarak kurulan "Takdir ve Tevzi Komisyonu" 1.. iştirakleri ve alacaklarından maksat... doğrudan doğruya veya bilvasıta Türk Vatandaşlarına ait bulunan mallar.000 A....... Komisyon ilk iş olarak... Yugoslavya'dan alınacak tazminattan kimlerin istifade edeceğini tespite lüzum görmüş ve bu maksatla ilgili Kanun....." .1. Gereği konuşulup düşünüldü: . kimlerin addedileceğine dair bir tariften ibaret olup 193 ..Esas No Karar No Karar Tarihi : 1962/128 : 1962/134 : 29..1946 tarihinde Yugoslavya'da başlayan millileştirmeden zarar görenlerin 5..7.11..12.. protokol ve anlaşmaları incelemiştir..... Hadise.maddesi hükmünce yapılmış olmasına nazaran bu şartlara haiz olanların malları tazminatın tespitine esas tutulmuş olmakla ancak bunların tazminattan istifade etmeleri lazım gelmektedir....maddesindeki (İşbu anlaşmanın imzası tarihinde Türk vatandaşlığından istifade eden her şahıs bu anlaşma hükümlerine göre Türk addolunur.4....D. 6.1941 tarihinden sonra Yugoslav vatandaşlığını izinsiz olarak terk etmemiş bulunmak gerektiği hk. Dışişleri Bakanlığının görüşüne esas olan 1956 tarihli anlaşmaların 4.4. 5597 sayılı Kanunla kabul edilen 5 Ocak 1950 tarihli protokolün 6. Maliye Bakanlığının .... yazısında aynen: "Hükümetimizle Yugoslavya Federatif Halk Cumhuriyeti arasında yapılan ve 7050 sayılı Kanunla tasdik olunan anlaşmanın uygulama şekli hakkındaki Yönetmeliğin 11..... iştirakler ve alacaklardır... 13.. 6 Nisan 1941 tarihinden sonra Yugoslavya vatandaşlığını müsaadesiz olarak terketmiş olanlar bu protokol hükümlerinden istifade edemezler..9.
1950 tarihli protokolün 6.maddesindeki şartları tadil veya ilga edici mahiyet arz etmediğinden Maliye Bakanlığının bu husustaki noktai nazarının muvafık mütalaa edildiğine karar verildi. Umumi Heyetin 10.12.1962 gün, E:1962/225, K:1962/219 sayılı kararıyla onanmıştır.(BŞ/ÖB) —— • ——
Danıştay 2. Hukuk Dairesinden: Esas No Karar No Karar Tarihi : 1955/14 : 1955/17 : 30.05.1955
Belçika vatandaşı ile evlenen Türk kadından doğan ve 19 yıl Türkiye’de oturup ilk ve orta öğrenimini yaptıktan sonra İsviçre’de yüksek öğrenimini bitiren kişinin, 1312 sayılı yasanın 6.maddesi uyarınca Türk vatandaşlığına alınmasının mümkün olduğu hk. 1927 yılında Belçika tebaasından Güstav oğlu Rene Alber nam diğeri mühtedi Osman Kemal ile evlenen Türk tebaasından Fatma Cazibe'nin o zamanki cari Tabiiyet Kanununun kabul ettiği rejime göre kocasının tabiiyetini iktisap ettiği ve izafe muamelesinin yapılarak sicilli nüfusa şerh verildiği ve 1930 yılında da oğlu Cemil Devrim'i dünyaya getirdikten sonra Belçika tebaası olarak vefat ettiği dosyasındaki meşruhattan anlaşılmıştır. Öksüz kalan Cemil Devrim, büyükannesinin himaye ve müzahereti altında istihsal eylediği nüfus kağıdı ile Türk topraklarında bir Türk çocuğu gibi Türk terbiyesi ile büyümüş ve yurt içinde Türk okullarında, ilk,orta, lise tahsilini yapmak suretiyle de gerek dil, gerek hissiyat ve gerek kültür bakımından tamamiyle Türk çocuğu gibi yetişmiş ve nüfus hüviyet cüzdanının usulsüz tesis addedilerek istirdad edilmesi üzerine yüksek tahsilini ikmal etmek üzere İsviçre'ye gitmiş ve 1943 yılında yurda avdetle 23.6.1954 tarihinde Türk vatandaşlığı talebinde bulunmuştur. Türk Vatandaşlık Kanunu 1 Kanunusani 1929 tarihinden itibaren meriyete geçmiş ve fakat eski Tabiiyet Kanununa göre iktisap edilmiş vaziyetlere dokunmamıştır. 1312 sayılı Vatandaşlık Kanunu, nesil esasına ehemmiyet vermekle beraber toprak rabıtasına da kıymet vermiş ve bu hususta eski Tabiiyet Kanunundan daha ileri giderek burada doğan yabancıların bir kısmını vatandaşlığa kabul etmiş ve bir kısmının da vatandaşlığa girmesini kolaylaştırmak için hükümler vazetmiştir. Her ne kadar Dahiliye Vekaleti Cemil Devrim'in, vatandaşlığımızı iktisap için hakkında tatbik edilecek Vatandaşlık Kanunu maddeleri arasında, 3,5,6.maddelerinin tatbik edilemeyeceğini yalnız sözü geçen Kanunun (14).maddesinin ikinci fıkrasının tatbik edilebileceğini mütalaaten dermeyan eylemekte ise de: Ondördüncü maddenin ikinci fıkrası, Türk Vatandaşı iken müsaadei mahsusa alarak ecnebi tabiiyetine girenlerin ecnebi tabiiyetini iktisaplarından sonra doğan çocuklarının ve bir de ancak Türk Vatandaşlığı Kanunu ahkamına tevfikan Türk Vatandaşlığından iskat edilmiş olanların vatandaşlıktan iskatına karar verildiği tarihten sonra 194
doğan çocuklarının Kanunun beşinci maddesinde yazılı Türkiye'de beş senelik ikamete tabi tutulmaksızın İcra Vekilleri Heyeti kararıyla Türk vatandaşlığını iktisap edebileceklerini tazammun eylemektedir. Kanun vazıı, bu fıkranın tatbiki için evvelemirde bab ve annelerinin Türk Vatandaşı iken müsaadei mahsusa ile ecnebi tabiiyetine geçmiş olmasını ve bu tabiiyeti ecnebiyenin iktisabından sonra çocuğun doğmuş bulunmasını şart koşmaktadır. Her ne kadar Dahiliye Vekaleti bu maddenin tatbiki için serdeylediği mucip sebepte Cemil Devrim'in, annesinin mukaddeme vatandaşlarımızdan iken Tabiiyet Kanununun 7.maddesi gereğince ecnebi ile evlenmek suretiyle tabiiyeti zayi etmesinin Kanunun bir müsaadesi ve izafe muamelesinin Hükümetçe verilmiş bir izin telakkisini zaruri olarak göstermekte ise de mevzuu bahis muamelenin bir formaliteden ibaret olması itibariyle bunun Vatandaşlık Kanununun yedinci maddesinde sarahaten gösterilmiş olan müsaadei mahsusa mahiyetinde telakkisine imkan bulunmaması itibariyle sözü geçen fıkranın tatbikine imkan görülmemiştir. Vatandaşlık Kanununun beşinci maddesi, Türkiye'de alettevali beş sene ikamet etmiş olan ve mensup olduğu Devlet Kanunlarına tevfikan sinni rüştü idrak etmiş bulunan bir ecnebinin Türk vatandaşlığını talep hakkını bahşeylemekte ve altıncı maddesi de Hükümetin, Türkiye'de beş sene alettevali ikamet etmemiş olan ecnebileri de istisnai olarak fevkalade telsik suretiyle Türk Vatandaşlığına kabul edebileceğini göstermektedir. ................................... Gerek dil, gerek hissiyat ve kültür bakımından bir Türk çocuğu gibi yurt içinde büyütüldüğü anlaşılan Cemil Devrim Türk aslından doğmuş bir insan olarak on dokuz sene müstemirren vatandaşlarımızdan büyükannesinin nezdinde ikamet etmek suretiyle ilk, orta ve lise tahsilini yaptıktan sonra yüksek tahsilini ikmal etmek üzere İsviçre'ye gittiği müsbet bulunduğuna göre efal ve harekatında ve milliyet bakımından taşıdığı mefküre bakımından Türk vatandaşlığına alınmasına mani olabilecek başkaca herhangi bir hali bulunmadığı takdirde Vatandaşlık Kanununun (6) maddesi gereğince İcra Vekilleri Heyeti kararıyla Türk vatandaşlığına alınması mümkün bulunduğuna karar verildi. Genel Kurul evresi saptanamamıştır. (MS/ÖB)
—— • ——
195
Tanzimat: Esas No Karar No Karar Tarihi : 1934/63 : 1934/53 : 06.10.1934
Türk tabiiyetine geçmiş anne ve babanın reşit olmadığı için 1295 sayılı yasaya göre yabancı sayılan çocuğunun, reşit olduktan sonra Türk vatandaşlığına kabulü için 1312 sayılı yasa uyarınca yeniden icra vekilleri heyeti kararı gerekeceği ve 5 yıl oturma koşulunun aranmayacağı hk. Beyaz Rus mültecisi sıfatı ile 1920 senesinde Türkiye'ye gelerek 24/10/1928 tarihli İcra Vekilleri Heyeti karar ile Türk vatandaşlığına alınmış olan ...... karı kocanın Türk vatandaşlığına kabulleri hakkında, muamele tarihine nazaran 1285 tarihli Tabiiyet Kanunu tatbik edilmiş olup bu Kanunun 8.maddesinin son fıkrasında (Tabiiyete girmiş olan ecnebinin evladı sabi bile olsa pederinin sıfatı tabiiyetine tabi olmayıp ecnebi addolunacağı) yazılı bulunduğu cihetle o zaman sinni rüşte vasıl olmayıp şimdi reşit olduğu anlaşılan ..... kızlarının bilahare tatbik mevkiine konmuş olan Türk Vatandaşlığı Kanununun 5.maddesinin son fıkrasına istinaden Türk vatandaşı addedilmesine imkan olmadığından kendisinin Türk vatandaşlığına kabulü için İcra Vekilleri Heyeti kararı ile yeniden muamele ifası zaruri görülmüş ve şu kadar ki Hariciye Vekaletinin tezkeresinde dermeyan olunduğu veçhile telsik için sinni rüşte vusulü tarihinden Türkiye'de alettevali beş sene ikamet şartının aranılmayarak Türkiye vatandaşlığına kabulü için 1312 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanununun 6.maddesi hükmünün tatbiki muvafık olacağı mütalaa kılınmıştır. Heyeti Umumiyenin onanmıştır.(BŞ/ÖB) 18.10.1934 gün ve E:1934/206, K:1934/200 sayılı kararıyla
—— • ——
Tanzimat: Esas No Karar No Karar Tarihi : 1934/27 : 1934/23 : 25.04.1934
Hanedana bağlı olmayan kadınlarla kocası ölmüş veya kocasından boşanmış olan şehzade hanımlarının, şehzadelerden doğan çocuklarını getirmemek koşuluyla ülkeye dönmelerine yasal engel bulunmadığı hk. Kanun Türkiye dahilinde ikamet memnuniyetini sarahaten mahlu halife ile Osmanlı hanedanının erkek,kadın bütün azasına ve damatlara ve hanedana mensup kadınlardan mütevellit kimselere 196
hasretmiş olup tezkerede bahse mevzu olan kadınların hanedan ile olan rabıtaları kendilerini hanedan azasından addetmeye müsait olmadığı gibi husus ile bu rabıtaların vefat veya talak gibi bir sebeple inhilalinden sonra hanedana hiçbir nisbetleri kalmayacağı tabii bulunduğundan ve şehzadelerden olan çocuklarının Kanunun şumulü dahiline girmesi şüphesiz olduğundan hanedana nisbeti olmadığı halde birlikte gitmiş olan kadınlarla kocası ölmüş veya kocasından boşanmış olan şehzade karılarının şehzadelerden doğan çocuklarını getirmemek şartile memlekete avdetlerine kanuni bir mani görülememekte ve emsali hakkında mukaddeme müttehaz Heyeti Vekile kararı da bu merkezde bulunmaktadır. Genel Kurul, E:34/102, K: 32/99 431 numaralı Kanunun 2.maddesinde "hanedanın erkek, kadın bilcümle azası ve damatlar" denilmiş olmasına göre şehzade kadınlarının da hanedan azasından madut olmaları lazım gelip, gerçi bu kadınların nikah feshi veya ölüm dolayısıyla hanedana nispetleri mürtefi olacağı beyan olunmakta ise de, bunlardan çocuklu olanların, çocukları dolayısıyla hanedana nispetlerinin zevaline imkan bulunmadığından nikah zail olmuş olsa bile şehzadelerden çocuğu olan kadınların memlekete girmelerine kanuni mesaj bulunmadığına 28/5/1934 tarihinde mütalaa kılındı.(BŞ/ÖB)
—— • ——
197
A. Vel. Hukuk Mahkemesi.A.'nin de nüfusa kaya edilmesinin idari bir işlem olduğu gerekçesiyle davayı görev yönünden reddetmiş. Karşı Taraf : M. Olay: Doğum tarihi 1975 olan H. Danıştay Başsavcısı 198 . maddesine göre bu talebi reddetmiştir. Konya Asliye 2. görevli yargı yerinin belirlenmesi için 2247 sayılı Yasanın 19. Medeni Kanunun 38. doğumunu müteakip nüfusu kaydedilmeyerek. Davacı Vekili : H. A. 29/6/1987 gün ve 480/487 sayılı kararında: Ölü olup ta henüz nüfusta sağ olarak kayıtlı bulunan H. nüfustaki bu yanlışlığın düzeltilmesi istemini reddeden nüfus idaresinin 13/12/1990 gün ve 4255 sayılı İşleminin iptalini istemiyle 9/1/1991 gününde idare mahkemesine dava açmıştır.A. maddesi uyarınca bu davanın çözümünün adli yargı yerine ait olduğu görüşünde olduklarını ancak adliye mahkemesince daha önce görevsizlik karan verilmiş olması nedeniyle. İnceleme ve Gerekçe : Türk Milleti adına karar veren Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümünün yaptığı 11/2/1991 günlü toplantıda geçici Raportör raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan toplantıya. nüfus cüzdanını kullana geldiğini ileri süren davacı. 22/1/1991 gün ve 24 sayılı yazı ekinde Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilmiştir. ve 1587 sayılı Kanunun 46. 16/1/1991 gün ve 24 esas sayıyla. Yargıtay Başsavcısı yerine katılan Savcının: Davacı amacının bir bütün olarak değerlendirildiğinde ortada Medeni Kanunun 38. nüfus müdürlüğü 1587 sayılı Nüfus Kanununun uygulanmasına İlişkin yönetmeliğin 174. maddesi uyarınca adli yargı da çözümlenmesi gereken bir anlaşmazlık bulunduğu. dosya.K. Davacı. karar temyiz edilmeksizin kesinleşmiştir. Konya İdare Mahkemesi. orta okulda okumakta olan küçük H'nin asker şevki için yoklamaya alınması üzerine nüfus İdaresine karşı eski kaydın terkini ve yeni kaydın yapılması istemiyle adli yargıda 20/5/1987 tarihinde dava açmıştır. maddesi uyarınca Uyuşmazlık Mahkemesine başvurulmasına karar vermiş.A. Davacı adli yargı karan üzerine nüfus idaresine başvurarak ölüm ve doğum kayıtlarının islenmesini istemiş.UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ KARARLARI DOĞUM TARİHİ Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığından: Esas No : 1991/5 Karar No : 1991/5 Hukuk Bölümü Özet : Ahvali Şahsiye ye ilişkin yaş tashihi davasının adli yargı yerinde çözümlenmesi gerektiği hk. kendisinden önce 1971 yılında doğan ve sonra ölen ve nüfusa ölüm kaydı düşülmeyen aynı isimli ağabeyi H.'nin nüfusta ölüm kaydının düşülmesi ve sonradan doğan H.
niteliğine göre Adil Yargı yerinde görülmesi gerektiğine bu nedenle. maddesi de aynı hükme yer vermektedir. İddiaya göre. Uyuşmazlık Mahkemesine yapılan başvuru 2247 sayılı Kanunun 19. maddesine uygun bulunmuştur. Konya İdare Mahkemesinin başvurusunun kabulüyle. kendisinden önce ölen kardeşinin nüfus kaydını taşıdığını ileri sürerek ölü kardeşine ait kaydın terkini ile kendisinin yeniden nüfusa kaydedilmesini istemiştir. Konya Asliye Hukuk Mahkemesinin görevsizlik kararının kaldırılması gerekmektedir. Karşıoy Yazısı Davacı nüfusa kayıtlı olmadığını. adli yargıda açılan yaş tashihi davası ile idari yargıda davacının isteği doğrultusunda nüfus kütüğünde düzeltme yapmayan nüfus idaresi işleminin iptali isteği arasında 2247 sayılı Kanunun 19. ad. Medeni Kanununun 58. nüfustaki eksik ve hatalı kaydın düzeltilmesi olduğundan. maddesi uyarınca adli yargı yerinde çözümlenmesi gerektiği yolundaki sözlü ve yazılı düşünceleri alındıktan sonra gereği görüşülüp düşünüldü: Esasa girilmeden önce. anlaşmazlığın Medeni Kanunun 38. yaş tashihi davasının konusunu oluşturmaktadır. Asliye Hukuk Mahkemesi'nin 29/6/1987 gün ve 480-487 sayılı görevsizlik kararının kaldırılmasına üyelerin karşı oyu ve oyçokluğuyla 11/2/1991 gününde kesin olarak karar verildi. maddesinde. Sonuç : Anlaşmazlığın. Yaş tashihi veya kayıt tashihi olarak nitelendirilen bu tür istekler ahvali şahsiyeye ilişkin davalardır. denilmekte Nüfus Kanununun 11. maddesinde "yaş. Nüfus Kanununun 46. Yapılması istenilen bu işlemler. maddesi uyarınca bir olumsuz görev uyuşmazlığının oluşup oluşmadığı konusunun incelenmesi gerekmektedir.'ye alt doğum kaydının terkini ile nüfusa kaydedilmeyip ağabeyinin doğum kaydını kullanan küçük H. Dava. ve 1587 sayılı Kanunun 46.'nin nüfusa kaydedilmesi istemine ilişkin bulunmaktadır. Nüfusta kayıtlı olmayan kişinin nüfusa kaydı idari yolla mümkündür.yerine katılan Savcının: Davanın Nüfus kayıtlarının tashihi istemine İlişkin olduğu. Açıklanan nedenlerle davama çözümü adli yargının görevine girdiğinden. davacı nüfusta kayıtlı değildir. İlk bakışta adli ve idari yargı yerlerinde açılan davaların konulan farklı gibi görünüyorsa da davacının her iki yargı yerinde açtığı davalarda amacı. önce doğup öldüğü iddia edilen H. Bunun için mahkeme kararı gerekmez.'nin nüfus kayıt işlemi önce ölen kardeşe ait kaydın terkin edilmesine bağlıdır. hâkimin hükmü olmadıkça Ahvali şahsiye sicilinin hiçbir kaydı tashih edilemez. Burada küçük H. Nüfusta kayıtlı olmayan kişinin ölen kardeşinin nüfus cüzdanını taşımış olması onun nüfusa kayıtlı olduğunu göstermez ve nüfusa 199 . Ahvali şahsiyeye ilişkin hükümler 743 saydı Türk Kanunu Medenisinde ve 1587 sayılı Nüfus Kanununda yer almıştır. Konya İdare Mahkemesinin başvurusunun kabulü ile Konya 2. soyadı ve diğer kayıt düzelt davaları ilgilinin oturduğu yer asliye hukuk mahkemesinde Cumhuriyet Savcısı ve nüfus baş memuru veya nüfus memuru huzuruyla görülür ve karara bağlanır" denilmek suretiyle bu konuya ilişkin düzeltmeleri hüküm altına alacak mahkeme açık olarak gösterilmektedir.
Aksaray Asliye 1. 30/6/1980 günlü. 1980/174 . Bu işlemin iptali istemiyle Danıştay’da açılan dava sonunda. A. 15/5/1980 günlü. Burada Medeni Kanunu'nun 38. Danıştay 12. G. Davacının amacı nüfusa kayıt yaptırmak olduğunu ve nüfusta da kaydı bulunmadığına göre ahvali şahsiye kaydının düzeltilmesi diye bir davadan bahsedilemez. 1980/1676-3067 sayı ile. vekili Av. 1/1/1961 doğum tarihli kardeşinin ölüm kaydı düşülmeden. Bunlar birbirinden ayrı idari işlemlerdir. maddesinde sözü edilen türden bir dava yoktur. Davalı : Nüfus Başemurluğu Niğde . —— • —— Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığından : Esas No : 1980/12 Karar No : 1881/11 Özet : Ölen kardeşinin yerine saklı olarak nüfusta kayıtlı görünen kişinin gerçek doğum tarihi ile nüfusa kaydını isteyerek açtığı davanın İdari Yargı yerinde görülmesi gerektiği hk. Hukuk Mahkemesi ile Danıştay 12. 200 . Hukuk Mahkemesi. maddesinde yer alan hüküm karşısında davanın görüm ve çözümünün Adlî Yargı yerine ait olduğu gerekçesiyle davayı görev yönünden reddetmiştir. 1 . Dairesi. davacının evlenerek bir çocuğu olduğunu. davada nüfus kayıtlarının düzeltilmesi sonucunu doğuracak bir işlemin iptalinin istendiği. konusu ve sebebi aynı olan davada verdikleri görevsizlik kararları arasında 2247 sayılı Yasa'nın 14. ölen K. maddesine göre mahkeme kararı gerektiğini belirterek. Hukuk Mahkemesi'ne yaş tashihi davası açmıştır. onun yerine ketim olarak kayıtlı görüldüğünü ileri süren davacı. bu tür davanın idarî işlem ve eylem niteliğinde bulunduğu gerekçesiyle mahkemenin görevsiz olduğuna karar vermiştir.Bu karar üzerine davacının başvurduğu nüfus başmemurluğu. Nüfus Kanunu'na ilişkin yönetmeliğin 174. maddesinde belirlenen olumsuz görev uyuşmazlığı doğmuştur. işlem ile. Vekili : Av.kayıt edilebilmesi de daha önce ölen kardeşinin nüfustaki kaydının silinmesine bağlı değildir. kendisinden önce ölen. davacı istemini reddetmiştir. nüfustaki doğum tarihinin 1/10/1962 olarak düzeltilmesini isteyerek 3/3/1980 günlü dilekçe ile Aksaray Asliye 1.'nın ölüm tutanağının tescili ve davacının 1/10/1962 doğumlu olarak nüfus kaydının yapılması halinde evlilik bağının kopacağım. K. B.'nın ölüm tutanağının nüfus kütüğüne tescil edilmediğini.177 sayı ile. 1587 sayılı Nüfus Kanunu'nun 11. 21/3/1980 gününde. Davacı : K. Böylece Aksaray Asliye 1. 2 . davacıdan önce ölen K. Bu nedenle davanın çözümü İdari Yargının görevine girdiğinden sayın çoğunluğun oluşturduğu karara katılmıyoruz. Dairesi'nin tarafları.Aksaray Olay :Gerçek doğum tarihi 1/10/1962 olduğu halde. D.
niteliğine göre İdarî Yargı yerinde çözülmesi gerektiğine. 1980/1676 . 1980/1676 . Cumhuriyet Başsavcılığı ve Danıştay Başsavcılığı'nın davada Adlî Yargı yerinin görevli olduğu yolundaki düşünce yazıları okunduktan. Cumhuriyet Başsavcısı yerine katılan Yardımcının yazılı düşünce doğrultusundaki sözlü açıklamaları dinledikten sonra gereği görüşülüp.3067 görevsizlik kararının kaldırılmasına karar verilmelidir. nüfusta 1/1/1961 tarihli olarak görüldüğünden. böylece doğum tarihinin tashihi istemine ilişkindir. 1/10/1962 tarihinde doğan davacının ise nüfusa kaydedilmeyip. 1/10/1962 doğumlu olduğu halde. maddesi (kesinleşmiş mahkeme hükmü olmadıkça nüfus kütüklerinin hiçbir kaydı düzeltilemez ve kayıtların anlamı ve taşıdığı bilgileri değiştirecek ilave ve şerhler yapılamaz. Nitekim davalı idareye yapılan başvuruda böyle bir istemde bulunulmuş.3067 sayılı görevsizlik kararının kaldırılmasına. yani kardeşinin ölüm kaydının nüfusa işlenmesine ve davacının 1/10/1962 doğum tarihli olarak yeniden nüfusa kaydedilmesine ve işlemin bu yolda yapılmasına ilişkindir. davacının nüfusa 1/10/1962 doğumlu olarak kaydının yapılması istenmektedir. kendisine mal edilerek nüfus kayıtlarında yer alan doğum tarihinin düzeltilmesi.'nın ölüm kaydının nüfusa işlenmediği. Bu işlemin davacı iddiaları ve mevcut belgeler karşısında mevzuata uygun olup... Karşıoy Yazısı 1587 sayılı Nüfus Kanunu'nun 11. Davacı elinde mevcut nüfus cüzdanını ve bunun dayanağı olan nüfus kaydını 201 senelerce . davacıdan önce 1/1/1961 tarihinde doğarak nüfusa kaydedilen ve sonradan ölen K. olmadığının yargısal denetimi. geçici raportör Danıştay Tetkik Hâkiminin raporu ile dosyadaki belgeler. Dava dosyasının incelenmesinden memurlarca yapılmış bir hata söz konusu olmadığına göre nüfus idaresince kütük üzerinde mahkeme karan olmadan herhangi bir düzeltme yapılmasına olanak yoktur. Şu hale göre davanın konusu salt yaş tashihi değil. idarî yargı organı olan Danıştay'a aittir. Dairesi'nin 30/6/1980 günlü.) hükmünü amirdir. idarece mevcut kayıtlar ve belgeler ile davacının ileri sürdükleri nazara alınarak bir işlem tesis edilmiştir. dayanağı belgelere uygun olarak yapılır.. Dava dosyasındaki dilekçelerle. Açıklanan nedenlerle Danıştay 12.. sonuç olarak ölen kardeşine ait olup. karşı oyla ve oyçokluğuyla 13/7/1981 gününde kesin olarak karar verildi. bu nedenle Danıştay 12. İdarî Yargı yerinde açılan dava ise bu konuda idareye vaki başvurunun reddi yolundaki işlemin iptali. sayılı Sonuç : Anlaşmazlığın. ölen kardeşinin kaydını taşıdığı ileri sürülmekte. düşünüldü : Adli Yargı yerinde açılan dava. ancak olayların aile kütüklerine işlenmesi sırasında nüfus memurlarının yaptıkları madde hatalar. idare kayıtlarının gerçeğe uygun hale getirilmesine. Dairesi'nin 30/6/1980 günlü. toplantıya. 13/7/1981 günlü toplantıda.İnceleme ve Gerekçe : Türk Ulusu adına yargı yetkisini kullanan Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümünün yaptığı.
değiştirilmesi ve doğum tarihinin 1961 yerine 1962 olarak düzeltilmesi yolundaki bir isteğin yaş tashihi olmayıp yeniden nüfusa kayıtlı olarak kabul edilmesi kanımca mümkün değildir. maddesi (Bir çocuğun doğumdan nüfus kayıt edilmediği ve kendisinden önce doğup ölen kardeşine ait nüfus kaydını kullandığı yolundaki iddia ve bildirimler nüfus idaresince dinlenmez ve ölüm tutanakları işleme konulmaz. Nitekim bu hususla ilgili Yönetmeliğin 174. Aradan uzun bir süre geçtikten sonra bu kaydın. Bu nedenle çoğunluk kararına karşıyım. ortada bir idari işlem niteliğinde idari karardan söz etmek imkanı da mevcut olmamasından dolayı Adlî Yargı olarak kabulü zorunludur. —— • —— 202 . Bu tür işlemler dolaylı yoldan yaş düzeltilmesini sağlayacağından ve bunda ancak mahkeme kararı ile yapılabileceğinden ilgililerden mahkemeden yaş düzeltme kararı getirmeleri istenir) demek suretiyle bu husustaki görüşümüzü paylaşmaktadır.kullanmış bu kayıtla evlenmiş ve diğer nüfusla ilgili işlemleri yürütmüştür. Sonuç olarak yaş düzeltilmesi kabul ve nüfus kütüklerinde bir değiştirmeyi doğurmakta olması nedeni ile ancak yargı kararı ile ve bu yargının da.
aynı istekle idare mahkemesinde açtığı davada. bu kayıttaki tashihatın ise Medeni Kanunun 38 inci maddesine göre hakim hükmü ile mümkün olacağının kabul edildiği esasen davanın. Davacının aynı mercilere karşı. orada görevli memur arasında doğan anlaşmazlığın hallinin idari mercilere ait olduğu gerekçesiyle davayı görev yönünden reddetmiş. 18/5/1990 gün ve E. toplantıya Yargıtay Cumhuriyet Başkası yerine katılan Savcı ile Danıştay Başsavcısı yerine katılan…’nın 2577 sayılı Kanunda müstakil tesbit davası bulunmadığı belirtilerek. Erzurum İdare Mahkemesi.B. Karşı Taraf :Sağlık Bakanlığı.B. Erzurum 2inci Asliye Hukuk Mahkemesi. K.’nin aynı şahıs olduğunun tesbiti istemiyle Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanlığı ve Emekli Sandığı aleyhine asliye hukuk mahkemesinde 16/9/1988 tarihinde yeni bir dava açmıştır. ile F. 1988/618. kara temyiz edilmeksizin kesinlemiştir. Davacı :T. 6/12/1985 gün ve 1264/1203 sayılı kararında kamu idaresi ile. 1/11/1990 gün ve 555 sayılı kararında: Olayın ahvali şahsiyenin tesbitine ilişkin bulunduğu. kamu idaresi ile orada görevli memur arasında doğan bir ihtilaf olmayıp söz konusu isimlerdeki şahsın tek kişi olduğunun tesbitinden ibaret olduğu ve ahvali şahsiyeye ilişkin davanın görüm ve çözümünün adli yargının görevine dahil bulunduğu gerekçesiyle 2247 sayılı Kanunun 19 uncu maddesi uyarınca görevli yargı merciinin belirlenmesi için dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesi’ne gönderilmesine karar vermiş. Emekli Sandığı Genel Müdürlüğü Olay :Davacı. İnceleme ve Gerekçe: Türk Milleti adına karar veren Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümünün yaptığı 17/12/1990 günlü toplantıda.KAYIT DÜZELTME Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığından : Esas No : 1990/35 Karar No : 1990/35 Özet : Nüfus Kütüğünde kayıtlı şahısla Emekli Sandığı dosyasında görülen isimdeki kimsenin aynı kişi olduğunun tesbiti istemiyle açılan davanın adli yargı yerinde görülmesi gerektiği hk. 1990/164 sayılı kararında. olarak tesbiti ve memuriyet ve emekli siciline böylece işlenilmesi istemiyle adli yargı yerinde dava açmıştır. dosya mahkeme Başkanının 7/11/1990 günlü yazısı ekinde Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilmiştir. olan ad ve soyadının Rize İkizdere Nüfusunda T.Y. Erzurum Sulh Hukuk Mahkemesi. idari kayıtlarda değişik isimlerde kayıtlı şahsın aynı kişi olduğunun tesbitinin ahvali 203 . dolayısıyla Emekli Sandığına bağlı bulunduğunu belirterek. Erzurum Sağlık Müdürlüğü emrinde 657 sayılı kanuna tabi olarak çalışmakta olduğunu. geçici raportör Hakimin raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan. kamu idaresi ile bu idarede görevli memur arasında çıkan anlaşmazlığın çözümünün idari mercie ait olduğu görüşü ile davayı görev yönünden reddetmiş. Emekli Sandığı sicil dosyasında F.Y.Y. Davacı bunun üzerine “hizmet tesbiti” davasına ilişkin dilekçesinin sonuç kısmında T. bu karar da temyiz edilmeksizin kesinleşmiştir.
1988/618. Medeni Kanunun 38. Nüfus Kanununun 46 ıncı maddesinde yaş. “Hakimin hükmü olmadıkça ahvali şahsiye sicilinin hiçbir kaydı tashih edilemez.’nin aynı kişi olduğunun tesbiti istemiyle açılmıştır. Açıklanan nedenlerle davacının.1990/164 sayılı görevsizlik kararının kaldırılmasına. idari yargılama usulünde müstakil tespit davası adı altında bir dava çeşidi bulunmamakta. ad ve soyadının doğru kaydının tesbitine ilişkin davanın adli yargı yerinde görülmesi gerektiğinden Erzurum 2inci Asliye hukuk Mahkemesinin görevsizlik kararının kaldırılması gerekmektedir. ile dosyada mevcut Rize İkizdere nüfus idaresinin kayıt örneğinde görülen T. karara bağlanacağı açıkça belirtilmiştir. Bu itibarla davada öncelikle husumetin düzeltilmesi gerekmektedir. K. maddesinde ise. —— • —— 204 . Sonuç: Anlaşmazlığın. ad.” denilmektedir. 17/12/1990 gününde kesin olarak oybirliğiyle karar verildi.B. 2577 sayılı Kanunun 58 inci maddesine göre bu yargı yerinde tesbit davası ancak idari bir dava ile birlikte açılabilmektedir.şahsiye kayıtlarının değiştirilmesini gerektirmesi bakımından davanın çözümünün adli yargı yerine ait olduğu şeklindeki yazılı ve sözlü açıklamaları dinlendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü : Dava. Tesbit davaları adli yargıda yer alan dava türü olup. Emekli Sandığı’nın 30-944-129 sayılı dosyasında görülen F. bu nedenle Erzurum İdare Mahkemesinin başvurusunun kabulüyle Erzurum 2inci Asliye Hukuk Mahkemesinin 18/5/1990 gün ve E. niteliğine göre davanın adli yargı yerinde görülmesi gerektiğine.Y. soyadı ve diğer kayıt düzeltme davalarının ilgilinin oturduğu yer asliye hukuk mahkemesinde Cumhuriyet Savcısı ve nüfus memuru veya nüfus memuru huzuruyla görülüp. Nüfus Kanununun 1inci maddesinde nüfus işlerinin İçişlerine bağlı bir Genel Müdürlük tarafından yürütüleceği belirtilmiştir.
H. Milli Savunma Bakanlığı-ANKARA 2. 20/9/1972 tarihinde 405 sayı ile yaş tashihi davası açılmış. K. 470/258 sayıyla: 2577 sayılı Kanunun 5. görevli ve yetkili yargı yerinde böyle bir iptal davası açılmaksızın davacı ile B.K.1979/103 ve 21/1/1982 gün ve 10/25 sayılı kararları ve bu kararlar uyarınca nüfus kayıtlarındaki düzeltmelere karşın davacının askere çağrılmasına ilişkin bir işlemin iptali olmayıp.. 1984/128 sayılı kararı. 205 . tesbiti yapmaya da aynı yargı yerinin görevli olduğu. bu madde hükümlerine göre tespit davalarının idari dava türleri arasında yer almadığı.’nın aynı kişi olduğunun saptanması istemine ilişkin bulunduğu gerekçesiyle görevsizlik kararı vermiştir. bekâr ve askerliğini yapmamış olarak görülmektedir. Bayındır Asliye Hukuk Mahkemesinin. K. bu nedenle tespit yapmaya da idari yargı yerinin görevli olduğu gerekçesiyle görevsizlik kararı vermiştir. Ş." olarak değiştirilmesi için dava açmış ve kayıt düzeltilmesi yaptırmıştır. İdare Mahkemesi. 79/103 sayılı kararla.'nin aynı kişi olduğunun tespit edilmesi talebiyle adli yargıya başvurmuştur. Hukuk Dairesinin 15/11/1984 gün.'den doğma A. K.1978/374. Davacı : A. Bunun üzerine davacı. K. K. davacının idare aleyhine idari yargı yerinde işlemin iptali davası açabileceği. 11/3/1985 gün ve 43/70 sayıyla ve: Tespit davası eda davasının öncüsü olup. E. Bayındır Nüfus Müdürlüğü Olay :Ş. 1981 yılında davacı A.'nın nüfusa yanlışlıkla kaydedilmiş olan B. Öte yandan 3/11/1972 tarihli doğum belgesiyle aynı anne ve babadan 1/5/1955 doğumlu B. K.K. A.Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığından: Esas No : 1990/14 Karar No : 1990/14 Hukuk Bölümü Özet : Nüfus ve ahvali şahsiye kayıtlarında değişikliğe sebep olacak tesbit davasının adlî yargı yerinde görülmesi gerektiği hk. 1983/169. ile B. 11/2/1959 doğumlu olarak 20/2/1959 tarihinde doğum belgesi ile nüfusa kaydolunmuş. çocukları T. Bayındır/İzmir Karşı taraf :1. eda davasının şartları gerçekleştiğinde hangi yargı yerinde görülecek ise. adli yargı tarafından verilecek tespit kararlarının idareyi bağlamayacağı. K. ve E. Davacı. adına işlenmiş. askerlik yapmış olma kaydı da aynı şahıs adına geçmiştir. nüfusa kaydedilmiş.. 18/6/1973'te evlenme kaydı ile bilahare doğan iki çocuk nüfusta B. İzmir 2. Bayındır Askerlik Şubesince askere sevk edilmek istenmesi üzerine.K. ve Y'nin baba adlarının "A. 19/9/1985 gününde.'nın nüfustaki kaydının iptaline karar vermiş. davanın konusunun Bayındır Asliye Hukuk Mahkemesinin 26/3/1979 gün. 7302/8439 sayılı kararı ile görev yönünden bozulmuş. 16/11/1978 tarihinde baba Ş. Nüfusta A. aynı istekle idare mahkemesinde dava açmıştır. Vekili : Av. bu karar kesinleşerek nüfus kütüğüne işlenmiştir.'nın kaydının iptali için açtığı davada mahkeme. maddelerinde idari dava türlerinin ve idare mahkemelerinin çözmekle görevli oldukları davaların sayıldığı. oğlu ve E. ve B. T. bozma kararına uyan mahkeme. A. K. Yargıtay 4. bu dava takip edilmeyerek müracaata kalmıştır.'den doğma 1/5/1955 doğumlu B.'nin aynı şahıs olduğuna dair 21/5/1984 gün ve E.
maddesinde de bu tür davaların çözüm yerinin ilgilinin oturduğu yer asliye hukuk mahkemesi olduğu belirtilmiştir. 1587 sayılı Kanunun 46.'nın askerlik ve evlenme kaydının 1955 doğumlu B.K.Danıştay 10. mahkemece verilen ısrar kararının da. maddesine göre görev konusunun Uyuşmazlık Mahkemesine intikal ettirilmesi gerekirken bu yola gidilmeden görevden red kararı verildiği gerekçesiyle mahkeme kararını bozmuş. K. Dairesi. Ahvali şahsiye kayıtlarında yapılacak değişiklik ve düzeltmelerin Medeni Kanunun ve Nüfus Kanununun konu ile ilgili hükümleri çerçevesinde davanın adli yargı yerinde çözümlenmesi gerektiği şeklindeki sözlü ve yazılı açıklamaları alındıktan sonra gereği görüşülüp düşünüldü: Olay kısmında belirtildiği ve dosyada mevcut nüfus kayıt örneğinde görüldüğü üzere. adında bir kimsenin bulunmadığı anlaşılmakla ve açılan her iki davada da bu iki şahsın aynı kişi olduğunun tespiti istenilmektedir. niteliğine göre adli yargı yerinde görülmesi gerektiğine. toplantıya Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı yerine katılan Savcı ve Danıştay Başsavcısı yerine katılan Savcının.K. Ahvali şahsiyeye ilişkin hükümler 17/2/1926 günlü ve 743 sayılı Türk Kanunu Medenisinde ve 5/5/1972 günlü ve 1587 sayılı Nüfus Kanununda yer almış. bu nedenle İzmir 2. İdare Mahkemesinin 2247 sayılı Kanunun 19. İnceleme Ve Gerekçe: Türk Milleti adına karar veren Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümünün yaptığı 21/5/1990 günlü toplantıda geçici raportör Hakimin raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan.K. 1986/66. olarak yapıldığı ve B. Bayındır Nüfus Kütüğünde kayıtlı 1959 doğumlu A. maddesi uyarınca vaki 22/3/1990 gün ve 188 sayılı başvurusunun kabulüne. 21/5/1990 gününde kesin olarak oybirliğiyle karar verildi. Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun 27/10/1988 gün ve 253/155 sayılı kararı ile bozulması üzerine idare mahkemesi 22/3/1990 gün ve 188 sayılı kararla. Bu itibarla ahvali şahsiye kayıtlarını ilgilendiren konulara ilişkin olarak açılacak davaların adli yargı yerinde görülmesi gerektiğinden Bayındır Asliye Hukuk Mahkemesinin görevsizlik kararının kaldırılması gerekmektedir. dosyalar 14/5/1990 tarihinde Uyuşmazlık Mahkemesine intikal etmiştir. görev uyuşmazlığının çözümlenmesi için dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesine karar vermiş.1988/1228 sayılı kararı ile: 2247 sayılı Kanunun 19. —— • —— 206 . Sonuç : Anlaşmazlığın. 30/6/1988 gün ve E.
Görev ve Çalışma Yönetmeliği”nin 153/b.6.1998 gün ve E:1998/718.maddesinde ise. ancak olayların aile kütüklerine işlenmesi sırasında nüfus memurlarının yaptıkları maddi hataların. M.2002 :O.’nin kayıtlarının silinmediğinden bahisle. Av. Hatay’ın Anavatana iltihakı sırasında Suriye vatandaşı oldukları ve Türk Vatandaşlığını kazanmadıkları halde. maddesinde.1922 tarihinde Suriye vatandaşı olarak nüfus sicillerine kaydedildiklerinin. M. Olay: Samandağ Asliye Hukuk Hakimliğinin 16.Ş.M. aynı durumda olan ve aynı hanede kayıtlı bulunan kardeşi M.maddesi uyarınca. M. ve dava arkadaşları :Av.N. Suriye vatandaşı olduğu ve usulsüz olarak nüfus kütüğüne tescil edildiği anlaşılan M. 7.I. 207 . :İçişleri Bakanlığı Özet: Vatandaşlık Kanunu gereğince yapılan inceleme sonucunda nüfus kaydının silinmesi idari bir karara dayandığından bu işlemin iptali istemiyle açılan davanın idari yargı yerinde çözümlenmesinin gerektiği hk.Ş.Ş.1996 gün ve E: 1993/73 sayılı yazısı ile. Medeni Kanunun 38. ve eşi N. Hatay’da ikamet eden Hatay vatandaşı olarak Türk vatandaşlığını kazanmış gibi nüfus kütüğüne tescil edildiklerinin anlaşılması nedeniyle “Nüfus Hizmetlerine Ait Kuruluş. Ş.’ye ait nüfus kayıtları silinmiştir.’nin 30.Z. Davacılar vekili. ve eşi N. ve eşi N. ve eşi N’nin nüfus kayıtlarının silinmesine ilişkin işlemin iptaline ve kaydın ihyasına karar verilmesi istemiyle. M.9. dayanağı belgelere uygun olarak düzeltileceğinin kurala bağlandığı. hakimin hükmü olmadıkça ahvali şahsiye sicilinin hiçbir kaydı değiştirilemez hükmü getirildiği. ve eşi N. M.11. kesinleşmiş mahkeme hükmü olmadıkça nüfus kütüklerinin hiçbir kaydının düzeltilemeyeceği ve kayıtların anlamı ve taşıdığı bilgileri değiştirecek ilave ve şerhlerin yapılamayacağı. 1939 yılında yapılan tahrir sırasında. temyiz edilmeyerek kesinleşmiştir.3. söz konusu nüfus kaydının silinmesi kararını dayanak gösteren Samandağ Asliye Hukuk Mahkemesince Hazine tarafından açılan tapu iptali ve tescil davalarında müvekkillerinin aleyhine kararlar verildiğinden bahisle. ve ailesinin kayıtlarının silindiği ancak. anılan hükümlere göre ahvali şahsiye kayıtları ile ilgili davaların adli yargı yerinde görülmesinin gerektiği gerekçesiyle görevsizlik kararı vermiş.İdari Mahkemesi. K:1998/946 sayı ile.Ş..NÜFUSA KAYIT Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığından: Esas No Karar No Karar Tarihi Davacılar Vekiller Davalı (Hukuk Bölümü) :2002/46 :2002/65 :18.10. 5.Ş.’nin kayıtlarının usulsüz olup olmadığının tespit edilerek bildirilmesinin istenilmesi üzerine İçişleri Bakanlığı Nüfus ve Vatandaşlık Genel Müdürlüğünce yapılan inceleme sonucunda.1997 tarih ve 397 sayılı Bakanlık kararı ile.B. idari yargı yerinde dava açılmıştır. 1587 sayılı Nüfus Kanunu’nun 11. Ankara 10. bu karar.
25. bakılmakta olan dava. İçişleri Bakanlığı en geç bir ay içinde kararını bildirir.5. maddede belirtilen yönteme uygun olarak. 5. Görev ve Çalışma Yönetmeliğinin 153. adli ve idari yargı yerleri arasında anılan Yasa’nın 14.1972 tarih ve 1587 sayılı Nüfus Kanunu’nun 22. temyiz edilmeyerek kesinleşmiştir. maddesinde. 208 .Davacılar vekili. Asliye Hukuk Mahkemesi. maddesi gereğince yapılan incelemeye göre.günlü toplantısında. İçişleri Bakanlığınca verilen kararın davaya bakmakta olan mahkemece taraflara tebliğinden başlayarak bir ay içinde ilgililerce Danıştay’a başvurulmadığa takdirde Bakanlık kararı kesinleşir.4. 2nci fıkrada belirtilen şekilde. anılan Kanuna dayanılarak Bakanlar Kurulunca çıkarılan Nüfus Hizmetlerine Ait Kuruluş. Sözü edilen fıkra gereğince yapılan müracaatları Danıştay üç ay içinde kesin olarak karara bağlar. 14." hükmüne yer verilmiş.1964 tarih ve 403 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanununun 41. maddesinde öngörülen biçimde olumsuz görev uyuşmazlığı doğduğu ve adli yargı yerine ait dava dosyasının.2. " Nüfus kaydının silinmesi.'nin nüfus kayıtlarının Bakanlık karan ile silinmesine ilişkin işlemin iptali isteminden ibarettir. Raportör Hakimin davanın çözümünde idari yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan. maddesinde "Vatandaşlık ve İskân kanunları gereğince Türk vatandaşlığına alınanlar yetkili makam ve kurullar kararı üzerine ve vatandaşlık bildirgeleri veya tescil belgelerine uygun olarak aile kütüğünde her aile için açılacak sayfalara yazılır. Usule ilişkin herhangi bir noksanlık görülmediğinden esas inceleme yapılmasına oybirliği ile karar verildi. maddesinde. Esasa İlişkin İnceleme: Dava. K:2002/45 sayı ile M.” hükmü yer almıştır.11. karara kadar durdurulur. İnceleme ve Gerekçe: Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün yaptığı 18. davacılar vekilinin istemi üzerine son görevsizlik kararını veren mahkemece Uyuşmazlık Mahkemesi’ne gönderildiği anlaşılmaktadır.2. bu karar da. bir kişiye veya bir aileye ait nüfus kaydının hukuken geçersiz hale getirilmesidir. aynı istekle bu kez adli yargı yerinde.2002 gün ve E:2001/234. Hatay 1. ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı ile Danıştay Savcısının davada idari yargının görevli olduğu yolundaki yazılı ve sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ: Usule İlişkin İnceleme: Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasanın 27. 11. 15.2001 gününde dava açmıştır. ve eşinin nüfus kayıtlarının usulsüz olduğundan bahisle idare tarafından sildirilmiş olup. Ş.Ş. “Danıştay’a başvurulursa. Türk vatandaşı olmadığı halde vatandaş gibi aile kütüklerine geçirilen M.2002. ve eşi N. “Danıştay dışında herhangi bir Türk yargı organı önünde bir kimsenin Türk vatandaşı olup olmadığı iddia edilir veya ilgili orgun tarafından tereddüde düşülürse bu husus İçişleri Bakanlığından sorulur. idarenin bu işlemine karşı açılan davanın idari yargıda görülmesinin gerektiği gerekçesiyle görevsizlik kararı vermiş.
) b) bendinde yazılı hallerde Türk Vatandaşlık Kanununun uyarınca vatandaşlık incelemesi sonucu alınacak kararla Bakanlık." denilmiştir. kimi işlemlerin de idari kararlarla yapılması esası benimsenmiştir. Ankara 10... maddesî gereğince adı geçenlerin Türk vatandaşı olmadığına ve yukarıda sözedilen Yönetmeliğin 154.a)(. 39. bu işlemin iptali istemiyle açılan davanın.)" ve aynı Yönetmeliğin 154. konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleri ipin menfâatleri ihlal edilenler tarafından açılan iptal davaları” kapsamında görüm ve çözümünde idari yargı yerlerinin görevli olduğu kuşkusuzdur. yukarıda da açıklandığı üzere nüfus kaydının silinmesi işleminin Yönetmelikte öngörülen idari bir karara dayanması karşısında.'nin Türk vatandaşlığı hususunda tereddüde düşülmesi üzerine mahkemece. nüfus kaydının silinmesi işleminin iptali davası. Hazine tarafından davacılar aleyhine adlî yargı yerinde açılan tapu iptali ve tescil davasında M. maddesinin (b). (. bendinde sayılan halin varlığının saptandığı nedeniyle İçişleri Bakanlığınca. bu nedenle Ankara 10.) Kaydın silinmesinde karar vermeye yetkilidirler.. maddesinin ikinci fıkrasının verdiği yetkiye dayanılarak da adı geçenlerin nüfus kaydının silinmesine karar verilmiş olup. İdare Mahkemesi’nin 7.. olayda. maddesinde belirtilen “İdari işlemler hakkında yetki. K:1998/946 sayılı görevsizlik kararının kaldırılmasına. Yukarıdaki maddenin. incelenen uyuşmazlığın konusunu oluşturmaktadır.. (. "Nüfus kaydının silinmesi adli veya idari karara dayanılarak yapılır. Sonuç: Davanın çözümünde İdari Yargının görevli olduğuna.Ş. sözkonusu Bakanlık kararının vatandaşlık hakkındaki kısmına karşı dava açılmayıp.11.2002 gününde kesin olarak oybirliği ile karar verildi. İdare Mahkemesi’nce verilen görevsizlik kararının kaldırılması gerekmektedir..) b)Türk vatandaşı olmadığı halde vatandaş gibi aile kütüklerine geçirilmiş olmak.. ve eşi N. yapılan inceleme sonunda. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2/1-a. Nüfus Hizmetlerine Ait Kuruluş. 18. Olayımızda. maddesi uyarınca bu husus İçişleri Bakanlığından sorulmuş. ve 41nci maddeleri 209 . şekil. anılan 403 sayılı Yasa'nın 41. nüfus kaydına ilişkin kimi işlemlerin adlî.10. 403 sayılı Yasa'nın 41. Nüfus Kanunu ve bu Kanuna dayanılarak çıkarılan Yönetmelik ile. (.1998 gün ve E:1998/718. sebep. maddesinde ise.. Açıklanan nedenlerle. Görev ve Çalışma Yönetmeliğinin 153.
1962 doğumlu olarak kayda geçirilmesi istemiyle 18/10/1993 tarihinde adli yargı yerinde dava açmıştır. maddesinde de. görevli yargı yerinin belirlenmesi için dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesi'ne gönderilmesine karar vermiş. nüfus kaydının kendi doğum tarihine göre düzeltilmesi istemine ilişkindir. 1587 sayılı Nüfus Yasası'nın 11. önce doğup ölen kardeşinin nüfusunu taşıdığını ileri süren davacının. nüfus kayıtlarının tashihine ilişkin davanın görüm ve çözümünün adli yargı yerine ait olduğuna. “yaş. raportör Hakimin raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan. maddeleri uyarınca. İnceleme ve Gerekçe : Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümünün yaptığı 17/4/1995 günlü toplantıda. 1587 sayılı Nüfus Yasası'nın 11. nüfustaki tescil tarihinin 24/5/1954 olması nedeniyle tescil davası açamadıklarını ileri sürerek. Davalı : Mardin Valiliği Olay : Davacı. toplantıya Yargıtay Cumhuriyet Başkası yerine katılan Savcı ile Danıştay Başsavcısı yerine katılan…'nın adli yargı yerinin görevli olduğu yolundaki yazılı düşünceleri doğrultusundaki sözlü açıklamaları da alındıktan sonra gereği görüşülüp düşünüldü : Dava. karar temyiz edilmeyerek kesinleşmiştir. maddeleriyle. soyadı ve kayıt düzeltme davaları. 210 . nüfus kaydının düzeltilerek.—— • —— Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığından : Esas No : 1995/12 Karar No : 1995/14 Özet : Ahvali şahsiyeye ilişkin davanın. Nüfus Hizmetlerine Ait Kuruluş. Hukuk Mahkemesi. Nüfus Yasası'nın 46. doğum tarihinin 1962 olduğunu. 18/11/1993 gün ve 502-542 sayıyla: Eda davası açılabilecek durumdayken tespit davası açılamayacağı gibi. Diyarbakır İdare Mahkemesi. maddesi uyanan. K. ve 46. aynı istekle 20/6/1994 tarihinde idare mahkemesine başvurmuştur. Medeni Yasa'nın 38. Cumhuriyet Savcısı ve Nüfus Baş Memuru veya Nüfus Memuru huzuruyla görülür ve karara bağlanır” hükmü yer almaktadır. maddesinde : “Hakimin hükmü olmadıkça ahvali şahsiye sicilinin hiçbir kaydı tashih edilemez. Diyarbakır Asliye 1. maddesi de benzer bir hükme yer vermiş bulunmaktadır. ilgilinin oturduğu yer asliye hukuk mahkemesinde. Davacı : M. ad. doğumunu takiben nüfusa kaydedilmeyerek kendisinden önce doğan ve daha sonra ölen ve nüfusa ölüm kaydı düşülmeyen kız kardeşinin nüfusunu taşıdığını. idare mahkemesi dosyası Mahkeme Başkanının 17/3/1995 gün ve 94/538 sayılı yazıları ekinde Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilmiştir. idarenin davacıyı nüfusa kaydetmemesi durumunda açılacak davada idare mahkemesinin yetkili olacağı gerekçesiyle görevsizlik karan vermiş. 29/12/1994 gün ve 538 sayıyla: Medeni Yasa'nın38. Görev ve Çalışma Yönetmeliğinin 174. adli yargı yerinde görülmesinin gerektiği hk.” denilmekte. 2247 sayılı Yasa'nın 19. Davacı. ancak adli yargı yerince daha önce görevsizlik kararı verilmiş olması nedeniyle..
nüfustaki eski bir kaydın terkini ile doğum kaydının yapılması istenilmektedir. 1309 doğumlu M. Bu nedenle davanın çözümü idari yargının görevine girdiğinden sayın çoğunluğun oluşturduğu karara katılmıyoruz. Burada Medeni Kanunun 38. 19/3/1991 gün ve E.K. Cihan Harbi sırasında Çayeli Askerlik Şubesi tarafından askere sevk edildiğini. üyelerin karşı oyları ve oyçokluğuyla. ancak bir daha geri dönmediğini. Nüfusta kayıtlı olmayan kişinin nüfus kaydı idari yolla mümkündür. 502-542 sayılı görevsizlik kararının kaldırılmasına. K.Davalarda. Diyarbakır 1.. babası. Davacının amacı nüfusa kayıt yaptırmak olduğuna ve nüfusta da kaydı bulunmadığına göre ahvali şahsiye kaydının düzeltilmesi diye bir davadan bahsedilemez. Karşı Oy Yazısı: Davacı M. Bunlar birbirinden ayrı idari işlemlerdir. Davacı : F. Açıklanan Yasa hükümleri karşısında bu konudaki davalar adli yargının görevine girdiğinden.K. 1587. askerlik kayıtlarına uygun olmayan nüfus kaydının düzeltilmesi isteminin adli yargının görevine 211 . davacı nüfusta kayıtlı değildir. maddesinde sözü edilen türdeş bir dava yoktur. K. maddeleri uyarınca adli yargı yerinde çözümlenmesinin gerekeceği hk. M. sayılı Nüfus Kanununun 11. Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 18/11/1993 günlü. İddiaya göre. ahvali şahsiyeye ilişkindir. ve 46. bu hususun askerlik şubesindeki künye kaydından anlaşıldığını. Bunun için mahkeme kararı gerekmez. K. 1962 yılında doğduğunu nüfusa kayıt yapılmadığını. Bu ise. oysa nüfus kaydının Gürgenli Köyünden Ketenli Köyüne nakli sırasında yanlışlıkla nüfusa "1/1/1332 tarihli ölüm" kaydı düşüldüğünü. kendisini önce ölen kardeşinin nüfus kaydını taşıdığını ileri sürerek ölü kardeşine ait kaydın terkinle kendisinin yeniden nüfusa kaydedilmesini istemiştir. Karşı Taraf : Çayeli Nüfus Müdürlüğü Olay : Davacı. askerde "Gaip" olduğunu. Nüfusta kayıtlı olmayan kişinin ölen kardeşinin nüfus cüzdanım taşımış olması onun nüfusa kayıtlı olduğunu göstermez ve nüfusa kayıt edilebilmesi de daha önce ölen kardeşinin nüfustaki kaydının silinmesine bağlı değildir. 17/4/1995 günüde kesin olarak karar verildi. Çayeli Asliye Hukuk Mahkemesi. 1990/224.'nın Çayeline bağlı Gürgenli Köyü Nüfusuna kayıtlıyken 1. —— • —— Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığından: Esas No : 1992/24 Karar No : 1992/25 Özet : Ahvali şahsiyeye ilişkin nüfus kayıtlarının düzeltilmesi istemine ilişkin davanın Medeni Kanunun 38. Diyarbakır İdare Mahkemesi’nin başvurusunun kabulüyle. 1991/17 sayıyla..'nın firari olduğu hakkında da her hangi bir kayıt bulunmadığını ileri sürerek nüfustaki 1/1/1332 tarihli ölüm kaydının silinerek "askerde gaip" olduğu hususunun işlenmesi istemiyle 21/11/1990 günlü dilekçeyle adli yargı yerinde dava açmıştır.
'nın askerlikteki şube kaydında "Cariye muayenesinde askerde gaip 25. K.1991/17sayılı görevsizlik kararının kaldırılmasına. maddesi de aynı hükmü yinelemektedir. Davacı vekilinin 18/2/1992 tarihli dilekçesi üzerine adli ve idari yargı dosyaları. Nüfus Kanununun 11. Bu nedenle. ad.girmediği. Konu ahvali şahsiyeye ilişkin bir kayıt düzeltmesidir. idare mahkemesi başkanlığının 7/4/1992 gün ve 1991/620 sayılı yazıları ekinde Uyuşmazlık Mahkemesi'ne gönderilmiştir." hükmünü içermektedir. İnceleme ve Gerekçe : Türk Milleti adına karar veren Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümünün yaptığı 18/5/1992 günlü toplantıda. K. Ketenli Köyü Nüfusunda "1/1/1332 tarihinde ölü" kaydının bulunduğu anlaşılmakta.10. maddesinde "yaş. maddeleri uyarınca ahvali şahsiye kayıtlarında yapılacak düzeltmelerin adli yargı kararıyla mümkün olduğu gerekçesiyle görevsizlik kararı vermiş. Dosyanın incelenmesinden. 212 . davacının babası M.23" yazılı olduğu. Yargıtay 2. davanın idare mahkemesince çözümlenmesi gerektiği gerekçesiyle görevsizlik kararı vermiş. karar temyiz edilmeyerek kesinleşmiştir. ve 46. raportör Hakimin raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan. Böylece. askerlik kayıtlarına uymayan dolayısiyle yanlış ve hatalı olan nüfus kaydının. Medeni Kanunun 38. 17/9/1991 gün ve 620-400 sayıyla: Medeni Kanunun 743 ve 1587 sayılı Nüfus Kanununun 11. E. ilgilinin oturduğu yer asliye hukuk mahkemesinde Cumhuriyet Savcısı ve nüfus başmemuru veya nüfus memuru huzuruyla görülür ve karara bağlanır. toplantıya. oysa aynı şahsın Rize. Nüfus Kanununun 46. nüfustaki hatalı kaydın düzeltilmesi istenilmektedir. maddesinde: "Hâkimin hükmü olmadıkça ahvali şahsiye sicilinin hiçbir kaydı tashih edilemez" denilmekte. 18/5/1992 gününde oybirliğiyle kesin olarak karar verildi. Davacı aynı istekle. Yukarıda açıklanan yasalarda bu konuya ilişkin düzeltmeler hakkında karar verecek mahkeme duraksanmayacak biçimde açık olarak gösterilmiştir. Sonuç: Anlaşmazlığın. askerlik şubesindeki kayıt doğrultusunda düzeltilmesi istemiyle açılmıştır. Hukuk Dairesinin 13/6/1991 gün ve 6743-9231 sayılı kararıyla onanmak suretiyle kesinleşmiştir. 11/7/1991 günlü dilekçeyle idare mahkemesinde dava açmıştır. maddesinde öngörüldüğü biçimde olumsuz görev uyuşmazlığı doğmuştur. niteliğine göre davanın adli yargı yerinde görülmesi gerektiğine. Trabzon İdare Mahkemesi. davanın çözümü adli yargının görevine girdiğinden Çayeli Asliye Hukuk Mahkemesi’nin görevsizlik kararının kaldırılması gerekmektedir.1990/224. bu nedenle Çayeli Asliye hukuk Mahkemesi’nin 19/3/1991 günlü. adli ve idari yargı yerleri arasında 2247 sayılı Kanunun 14. Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı yerine katılan Savcı ile Danıştay Başsavcısı yerine katılan Savcının adli yargı yerinin görevli olduğuna dair yazılı düşünceleri doğrultusundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: Dava. soyadı ve diğer kayıt düzeltme davaları. temyiz edilen karar.
davayı görev yönünden reddetmiş. olayda iptal davasına konu olabilecek bir işlem bulunmadığı. davada olumsuz görev uyuşmazlığının Emekli Sandığı kayıtlarındaki tashih ve iptale ilişkin kısmını kapsadığı. karar temyiz ve tashih aşamalarından geçmek suretiyle kesinleşmiştir. Davacı Vekili : M. İnceleme ve Gerekçe : Türk Milleti adına karar veren Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümünün yaptığı 11/2/1991 günlü toplantıda geçici raportör Hakimin raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan. nüfus cüzdanında ve Emekli Sandığı kayıtlarında ise S. İdare Mahkemesi 19/9/1990 gün ve E. adli yargının Emekli Sandığı kayıtları ile ilgili görevsizlik karan ve idari yargı kararları arasında 2247 sayılı Kanunun 14. Ceyhan I. olayda idari davaya konu edilecek bir işlem bulunmadığından olumsuz görev uyuşmazlığının oluşmadığı bu nedenle başvurunun reddi gerektiği.V. Davacının aynı istekle idare mahkemesinde Emekli Sandığına karşı açtığı davada Adana 2. bunun da ahvali şahsiye kayıtları ve tashihi ile ilgili olmadığı davanın yalnız idari kayıtların düzeltilmesine ilişkin bulunması nedeniyle idari yargı yerinde çözümlenmesi gerektiği yolundaki sözlü ve yazılı düşünceleri alındıktan sonra gereği görüşülüp düşünüldü: 213 . Dosyalar. olarak geçmekte olduğunu. 18/7/1988 gün ve 172-443 sayılı kararında: Nüfus kayıtlarında düzeltilmesi gerekecek bir husus bulunmadığından Nüfus idaresine ilişkin davayı esastan. davacı vekilinin isteği üzerine İdare Mahkemesinin 10/12/1990 gün ve 528 sayılı yazıları ekinde Uyuşmazlık Mahkemesi'ne gönderilmiştir. soyadının iptali isteği ile adli yargı yerinde. nüfus kayıtlarında ölü eşi M. soyadıyla B.H. Emekli Sandığı kayıtları ile ilgili isteği de görev yönünden reddetmiş. soyadının birlikte yazılı bulunduğunu ileri sürerek her iki soyadının aynı şahsa ait olduğunun tespiti ve B. 1989/528. 1990/708 sayıyla: Husumeti Valilik makamına yönelterek. nüfus idaresini hasım göstererek tespit davası açmıştır.S. Karşı Taraf : H. Böylece. karar temyiz edilmeksizin kesinleşmiştir. Uyuşmazlık Mahkemesi ve yargı yerlerinde ahvali şahsiye kayıtları ile ilgili davaların çözümünde adli yargı yerlerinin görevli olduğunun kabul edildiği gerekçesiyle. toplantıya Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı yerine katılan Savcının. davanın soyadının iptali istemi ve tespit davası niteliğinde bulunduğu. maddesinde öngörüldüğü biçimde olumsuz görev uyuşmazlığa doğmuştur. K. Danıştay Başsavcısı yerine katılan Savcının. Asliye Hukuk Mahkemesi.'nin ve kendisinin soyadının S. Olay :Davacı.—— • —— Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığından: Esas No : 1991/3 Karar No : 1991/4 Özet : Nüfus kütüğünde Emekli Sandığı kayıtlarındaki farklı soyadının aynı şahsa ait olduğunun tespitine ilişkin davanın adli yargı yerinde görülmesi gerektiği hk.
B. Dava. 214 . olarak yazılı olduğunu ileri sürerek her iki soyadının aynı şahsa ait olduğunun tespiti ile B. bu nedenle Ceyhan 1. Açıklanan nedenlerle. Emekli Sandığı kayıtlarında gözüken. Asliye Hukuk Mahkemesi'nin 18/7/1988 gün. karşı oy ve oyçokluğuyla 11/2/I991 gününde kesin olarak karar verildi. 172/443 sayılı görevsizlik kararının kaldırılmasına. davacı soyadının nüfusta S. olarak. Tespit davaları adli yargıda yer alan dava türüdür. Emekli Sandığı kayıtları ile ilgili davayı da idari yargının görevli olduğu gerekçesiyle reddetmiştir. nüfus idaresini hasım göstererek ölü eşi ile nüfus kayıtlarında soyadı S.B. soyadlarının aynı kişiye ait olduğunun tespiti nedeniyle. İdari yargılama usulünde müstakil tespit davası adı altında bir dava çeşidi bulunmamaktadır. kayıt düzeltme (soyadı iptali) istemi. olduğunun tespitine ilişkindir. iki soyadın aynı kişiye ait olup olmadığına ilişkin tespit yapılmamış. Olayda." olduğunu. Emekli Sandığı kayıtlarında S.C. soyadlarının aynı şahsa ait olduğunun tespiti ile B. C. nüfus cüzdanında ve Emekli Sandığı kayıtlarında ise S. nüfus kayıtlarında düzeltilmesi gerekecek bir husus bulunmadığından nüfus idaresi aleyhine açılan davayı esastan ve T. Emekli Sandığı kayıtlarında görülen B. Karşıoy Yazısı Davacı. nüfus kayıtlarını getirterek kütükteki kayda göre davacının soyadının yalnız "S. soyadının iptaline ilişkin isteği ise görev yönünden reddetmiştir.. ve B. Sonuç :Anlaşmazlığın niteliğine göre davanın adli yargı yerinde görülmesi gerektiğine.Emekli Sandığına karşı İdare Mahkemesinde dava açmış. bu yönden görevsizlik kararı verilmiştir.ileri sürülmüştür. dolayısıyla nüfus kayıtlarında düzeltilecek bir husus bulunmadığını tespit ederek nüfus kaydının düzeltilmesine ilişkin kesimini esastan. Asliye Hukuk Mahkemesi. Davacı aynı istekle bu kez T.. Asliye Hukuk Mahkemesinde görülen bu dava sonunda. soyadı iptali istemi ve tespit davası niteliğindeki bu davaya adli yargı yerinde bakılması gerektiği gerekçesiyle davayı görev yönünden reddetmiştir. idare mahkemesinde. Asliye Hukuk Mahkemesinin kesinleşen ret kararı. Mahkemece davanın bu yönleriyle ele alınarak gerekli araştırma ve inceleme sonucuna göre bir karar verilmesi gerekmektedir. soyadının kayıtlarda yer almadığını. olayda iptal davasına konu olabilecek işlem bulunmadığı. Emekli Sandığı kayıtlarında gözüken iki soyadının aynı kişiye ait olduğuna ilişkin davanın çözümü adli yargının görevine girdiğinden Ceyhan 1. Asliye Hukuk Mahkemesi'nin görevsizlik kararının kaldırılması gerekmektedir. nüfus kaydında S. ve B. Ceyhan 1. soyadının iptalini istemiştir. esasta. soyadının iptali istemiyle nüfus İdaresine karşı açılan davaya Emekli Sandığı müdahil olarak katılmıştır.Adli yargıda nüfus cüzdanında ve Emekli Sandığı kayıtlarında görülen S. S. olarak gözüken soyadlarının aynı kişiye ait olduğunun belirtilmesi istemidir. B.
C.C. Esasen tespit davası eda davasının öncüsüdür. 1587 sayılı 215 . O nedenle olumsuz görev uyuşmazlığından söz edilemez. 538/2679 sayı ile. E. olan soyadının V.1989/1332. Davalı Nüfus Müdürlüğünün cevabi yazılarından. olarak değiştirildiğini öğrendiğini ileri sürerek ailesi ve kendisinin soyadının Y.Her şeyden önce belirtelim ki.Emekli Sandığı hasım gösterilmiştir. Vezirköprü/SAMSUN Karşı taraf : Nüfus Müdürlüğü-Vezirköprü Olay :Davacı. İşin esasına gelince: Davada istenen T. Olayda davanın tarafları farklıdır. Emekli Sandığı İdari bir kuruluştur. olarak düzeltildiğini bildirdiği. Uyuşmazlık Mahkemesinin kuruluş ve işleyişi hakkında ki 2247 sayılı Kanunun 14.) V. Bu nedenle bu dava ahvali şahsiye kayıtlan ile ilgili bir davada değildir. Bu nedenle tespit kısmı müstakil bir dava değil eda davası ile birlikte düşünülecek bir husustur. Buradaki kaydın iptali isteği de ancak idari yargıda görülecek bir davada görülebilir. aynı istekle 21/12/1989 tarihinde İdare Mahkemesine başvurmuştur. (Y.Emekli Sandığında ve tapuda böylece kayıtlara geçtiğini. 1/12/1989 gününde.C. 9/1/1990 gününde. Emekli Sandığı ahvali şahsiye kayıtlarını tutmaz. —— • —— Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığından: Esas No : 1990/8 Karar No : 1990/8 Özet : Bakanlık yönergesine dayanılarak nüfus kütüklerinde yapılan değişikliğin düzeltilmesi istemine ilişkin davanın çözümünün adli yargının görevine girdiği hk. Vezirköprü Asliye Hukuk Mahkemesi. bir sebeple nüfusa başvurduğunda soyadının V. maddesine göre olumsuz görev uyuşmazlığının bulunduğunun ileri sürülebilmesi için adli ve idari yargı mercilerinin. işyerinde. T. Eğer iddia gibi tespit sabit olursa onun sonucu kaydında iptali gerekecektir. Bu nedenle sayın çoğunluğun görüşlerine katılmıyorum. karat temyiz edilmeyerek kesinleşmiştir. 1990/4 sayı ile. K. adli yargıda açılan davada hasım Nüfus idaresi iken İdari Yargıda T. Davacı : H. Emekli Sandığındaki kaydın iptalidir. Samsun İdare Mahkemesi. hata ve eksikliklerin giderilmesine dair 16. konusu ve sebebi aynı olan davada kendilerini görevsiz görmeleri gerekir. Davacının her iki soyadının aynı kişiye ait olduğunun tesbitini istemiş olması esas isteği olan Emekli Sandığındaki kaydın iptali isteğini ortadan kaldırmaz. maddesinin (E) bendine göre davacının Y. buna göre olayda idarenin kararına itirazın söz konusu olduğu sonucuna varıldığı gerekçesiyle görevsizlik kararı vermiş. olarak bilindiğini.. olarak düzeltilmesi isteği ile adli yargı yerinde dava açmıştır. 11/3/1985 tarihli nüfus kütüklerinin taranmasına ilişkin yönergenin. 12/9/1989 tarihli dilekçe ile öteden beri soyadının Y. tarafları. Davacı.
Dosyanın incelenmesinde nüfus müdürlüğünden getirtilen nüfus kayıt örneğinde sayfanın altında not olarak: “H. maddesinde de: "Yaş. maddeden açıkça anlaşılmaktadır. adli yargı yeri olduğu 46.Nüfus Kanununun 46. 19/2/1990 tarihli dilekçe ile görevli yargı yerinin belirlenmesini istemesi üzerine. kütükler üzerinde yapılacak işlemlere ilişkin esas ve usulleri kapsamak üzere İçişleri Bakanlığınca çıkarılmış bulunmakladır. olarak değiştirildi. davacının Y. açıklanan kanun hükümlerinde yer almaktadır. ad. Bu yönerge: Nüfus aile kütüklerinde bilgi işlem ortamına (Veri Giriş Formuna) geçirilecek olan açık ve kapalı kayıtlar ile kapalı hanelerin tespit edilip işaretlenmesini ve bu kayıtlardaki hata ve eksiklerin giderilmesini sağlamak amacıyla. soyadı ve kayıt düzeltilmesi. ancak olayların aile kütüklerine işlenmesi sırasında nüfus memurlarının yaptıkları maddi hatalar. dava dosyaları İdare Mahkemesi Başkanlığının 20/3/1990 gün ve 127." hükmü bulunmaktadır. toplantıya Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı yerine katılan Savcı ve Danıştay Başsavcısı yerine katılan Savcının. ahvali şahsiye kayıtlarında yapılacak değişiklik ve düzeltmelerin Medeni Kanunun ve Nüfus Kanununun konu ile ilgili hükümleri çerçevesinde davanın adli yargı yerinde çözümlenmesi gerektiği şeklindeki sözlü ve yazılı açıklamaları alındıktan sonra gereği görüşülüp düşünüldü: Dava. V. olan soyadının nüfus kütüğünde V. olan soyadı 11/3/1985 tarihli. ad. 36. soyadı ve diğer kayıt düzeltme davaları ilgilinin oturduğu yer asliye hukuk mahkemesinde görülür ve karara bağlanır. maddelerinin nüfus kayıtlarındaki düzeltmelerin adliye hakiminin hükmüyle yapılmasını öngördüğünü belirterek görevsizlik kararı vermiş. fıkrasında. karar temyiz edilmeyerek kesinleşmiştir.maddesinde: "Kesinleşen mahkeme hükmü olmadıkça nüfus kütüklerinin hiçbir kaydı düzeltilemez ve kayıtların anlamı ve taşıdığı bilgileri değiştirecek ilave ve şerhler yapılamaz." hükmü ile aynı maddenin 3.. aynı Kanunun 46. Maddesinin (E) bendine göre.. maddesi ile Türk Kanunu Medenisinin 35. 37. " …mahkeme kararına karşı taraflar Yargıtay'a başvurabilirler. dayanağı belgelere uygun olarak düzeltilir ve baş memurla nüfus memuru tarafından onama şerhi verilerek imzalanır" denilmekte.. nüfus kütüklerinin taranmasına ilişkin yönergenin hata ve eksiklerin giderilmesine dair 16. Konu Medeni Kanunla düzenlenen ahvali şahsiye ye ilişkin bulunmakta. 216 . 17/2/1926 gün ve 743 sayılı Türk Kanunu Medenisi 38. maddesinin. İnceleme ve Gerekçe: Türk Milleti adına karar veren Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümünün yaptığı 2/4/1990 günlü toplantıda. ve 38. “Hâkimin hükmü olmadıkça ahvali şahsiye sicilinin hiçbir kaydı tashih edilemez” hükmüne paralel olarak düzenlenen 5/5/1972 günlü ve 1587 sayılı Nüfus Kanununun 11.. geçici raportör Hakimin raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan. Davacının.'nin Y. hakkında mahkemede verilen kararlar kesinleştikten sonra ilgilinin aile kütüğüne geçirilir. Maddelerde sözü edilen mahkemelerin. yaş. nüfus kütüklerindeki kayıtların veri giriş formlarına geçirilmesi (kotlanması) aşamasından önce. olarak değiştirilmiş olduğu ileri sürülerek nüfustaki bu değişikliğin düzeltilmesi istemiyle açılmıştır.” şeklinde bir açıklama konulduğu görülmektedir. sayılı yazıları ekinde Uyuşmazlık Mahkemesine intikal etmiştir... yargı mercileri ile bağlantısı.
niteliğine göre davanın adli yargı yerinde çözümlenmesi gerektiğine bu nedenle Vezirköprü Asliye Hukuk Mahkemesinin 1/12/1989 gün ve 538/2679 sayılı görevsizlik kararının kaldırılmasına 2/4/1990 gününde kesin olarak oybirliğiyle karar verildi. eşinin ve çocuklarının kayıtlarının bulunmadığını belirterek müvekkilinin Kaman Ömerhacılı Kasabası … hanede kayıtlı olduğuna karar verilmesi istemi ile Kaman Asliye Hukuk Mahkemesinde açılan dava kabul edilerek 28/7/1987 gün. Bu niteliği itibariyle tamamen idari bir davadır” gerekçesiyle mahkeme kararı bozulmuştur. 217 . ve 46. karar 1987/432 sayılı karar verilmiştir. 1587 sayılı Nüfus Kanununun 11. Söz konusu yönerge. Bakanlığın kamu hizmetinin ifası nedeniyle aldığı bir karar. Bu karar üzerine davacı vekili Kayseri İdare Mahkemesi'ne aynı istekle başvurmuş.Y. anlamının ve taşıdığı bilgilerin değiştirilmesi. nüfusta kayıtlı olunmayan.A. karar I988/195 sayıyla. —— • —— Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığından: Esas No : 1988/22 Karar No : 1988/30 Özet : Nüfus kütüğündeki kayıtlarının yıpranma ve yırtılma nedeniyle ortadan kalktığı ileri sürülerek yeniden yazılması istemi ile açılan davanın görüm ve çözümünün adli yargı yerine ait olduğu hk.. bir idari işlem niteliğinde bulunsa bile. Bu kararın nüfus idaresince temyiz edilmesi sonucu Yargıtay 4.. Medeni Kanun ve Nüfus Kanunu hükümleri çerçevesinde yapılacağından. bu kayda dayanarak pasaport aldığını. davacının nüfus kaydının yapılmasına ilişkindir. Hukuk Dairesi'nin 18/2/S988 gün ve 1557 sayılı kararıyla ve “dava. Vekili : Av. Davacı : E. N. nüfus idaresinde bu yönerge uygulaması. esas 1987/445.Bu hükümler nüfus kütüklerindeki ahvali şahsiye kayıtlarının düzeltilmesi. Davalı : Kaman Nüfus Müdürlüğü Olay : Davacı vekilinde. İdare Mahkemesi 7/4/1988 gün ve esas 1988/210. ancak Ömerhacılı nüfus defterleri yıpranmış ve yırtılmış olduğundan müvekkilinin. Bu kanunların konu ile ilgili hükümlerinin birlikte incelenmesinden ahvali şahsiyeye ilişkin konularla ilgili uyuşmazlıkların adli yargı mercilerince çözümlenmesinin amaçlandığı sonucuna varılmaktadır. 43. Mahkeme bozma kararına uyarak 14/4/1988 gün. bu sırada meydana gelebilecek hataların da aynı mevzuata göre düzeltileceği kuşkusuzdur. ilave ve şerh konulması hallerini kapsamaktadır. karar 1988/192 sayılı kararla davayı görev yönünden reddetmiştir. esas 1988/371. Bu itibarla ahvali şahsiye kayıtlarını ilgilendiren konulara ilişkin olarak çalışacak davaların adli yargı yerinde görülmesi gerektiğinden Vezirköprü Asliye Hukuk Mahkemesi görevsizlik kararının kaldırılması gerekir. müvekkilinin Kaman Nüfusu’na kayıtlı olduğunu. Sonuç : Anlaşmazlığın.
fıkrasından açıkça anlaşılmaktadır. geçici raportörün raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan. "mahkeme kararına karşı taraflar Yargıtay'a başvurabilirler. Bu kanunların konu ile ilgili hükümlerinin birlikte incelenmesinden ahvali şahsiye ye ilişkin konularda tüm uyuşmazlıkların idare ile vatandaş arasında bir kamu hukuku ilişkisi bulunmasına rağmen istisnai bir şekilde adli yargı mercilerince çözümlenmesini amaçladığı sonucuna varılmaktadır.maddeleri gereğince. fıkrasında. Türk Kanunu Medenisinin 38. ancak olayların aile kütüklerine işlenmesi sırasında nüfus memurlarının yaptıklar. "Hâkimin hükmü olmadıkça ahvali şahsiye sicilinin hiçbir kaydı tashih edilemez” hükmüne paralel olarak düzenlenen 5/5/1972 günlü ve 1587 sayıl. Bu hükümler nüfus kütüklerindeki ahvali şahsiye kayıtlarının düzeltilmesi." hükmü bulunmaktadır. ad. Yukarıda açıklanan maddelerde yazılı olmayan ahvali şahsiyeye ilişkin konuların bir kısmının değinilen maddelerde açıkça yazılı olmadığı gerekçesiyle ve kamu hukuku ilişkilerini kapsadığı ileri sürülerek idari yargı mercilerinde çözümlenmesi gerektiği düşünülemez. maddesinde de : "Kesinleşmiş mahkeme hükmü olmadıkça nüfus kütüklerinin hiçbir kaydı düzeltilemez ve kayıtların anlamı ve taşıdığı bilgileri değiştirecek ilâve ve şerhler yapılamaz. davacının nüfusa kayıtlı olduğu halde nüfus defterlerinin yıpranma ve yırtılması nedeniyle kendisinin ve ailesinin kaydının bulunmadığını ileri sürerek daha önce pasaportuna işlenmiş olan Kaman Ömerhacılı Kasabası 133 hanede kayıtlı olduğuna karar verilmesi istemi ile açılmıştır. maddi hatalar dayanağı belgelere uygun olarak düzeltilir ve baş memurla nüfus memuru tarafından onama şerhi verilerek imzalanır. toplantıya Cumhuriyet Başsavcısı yerine katılan Yardımcı ile Danıştay Başsavcısı yerine katılan Savcının davada adlı yargı yerinin görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamaları dinlendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: Dava. Esasen bu düzenleme ahvali şahsiye hukukunun bir bütün olduğu gerçeği göz önüne alındığında mantığa da uygun bulunmaktadır. İnceleme Ve Gerekçe : Türk Milleti adına karar veren Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümünün yaptığı . aynı Kanunun 46. 218 . anlamının ve taşıdığı bilgilerin değiştirilmesi. Karar temyiz edilmeyerek kesinleşmiştir. maddesinin 3. ilâve ve şerh konulması hallerini kapsamaktadır. 2247 saydı Kanunun 14. yargı mercileri ile bağlantısı. açıklanan kanun hükümlerinde yer almaktadır.” denilmekte. maddesinde. Nüfus Kanununun 11. 5/8/1988 tarihli dilekçesi ile adli ve idari yargı yerlerince verilen görevsizlik kararlan üzerine oluşan görev uyuşmazlığının giderilmesi için Uyuşmazlık Mahkemesi’ne başvurmuştur. Maddelerde sözü edilen mahkemelerin adli yargı yeri olduğu 46. soyadı ve kayıt düzeltilmesi hakkında mahkemeden verilen kararlar kesinleştikten sonra ilgilinin aile kütüğüne geçirilir. Davacı vekili. sebebi ve tarafları aynı olan davada adli ve idarî yargı yerlerince verilen ve kesinleşen olumsuz görev uyuşmazlığı doğmuştur. nüfus idaresindeki kayıtların denetimi ve nüfusa ilişkin şahsi hal kayıtlarına dair davaların görüm ve çözümünün asliye hukuk mahkemesine verilmiş olduğunu belirterek davanın görev yönünden reddine karar vermiştir. yaş. maddesinde belirtildiği üzere konusu. Böylece. maddesinin 3. 10/10/1988 günlü toplantıda. Konu Medeni Kanunla düzenlenen ahvali şahsiye ye ilişkin bulunmakta.
karar 1988/192 sayılı. nüfus kütüklerinde yapılacak kayıt ve düzeltmelerle ilgili davaların görüm ve çözümü adli yargı yerine ait olduğundan ve bakılan davada da uyuşmazlık nüfus kaydının terkinine ilişkin bulunduğundan. esas 1988/371. Isparta İli.9.'den doğma ve 11. davanın görüm ve çözümünün mahkemelerine değil. Antalya İdare Mahkemesi: 3/2/1987 gününde.1986 gününde dava açmıştır. Eğirdir İlçesi. bu nedenle Kaman Asliye Hukuk Mahkemesi'nin 14/4/1988 günlü. maddesi hükümlerinden de açıkça anlaşılacağı üzere.” gerekçesi ile davanın görev yönünden reddine karar vermiştir. Sonuç : Anlaşmazlığın. Karar1986/1435 sayı ile. Esas1986/847.Nüfus kütüğünde (ahvali şahsiye sicilinde) kayıtlı olması gerektiği halde herhangi bir nedenle kütük kayıtlarında görülmeyen bir nüfus kaydının sicime geçirilmesi ile nüfus kütüğünde mevcut bir kaydın değiştirilmesi veya düzeltilmesi arasında nitelik yönünden de bir fark bulunmamaktadır. 2. adında bir şahsın gözüktüğünü. davacı 5/1/1987 günlü dilekçe ile aynı istemle idari yargı yerinde dava açmıştır. görevsizlik kararının kaldırılmasına 10/10/1988 gününde kesin olarak oybirliğiyle karar verildi. niteliğine göre adli yargı yerinde çözümlenmesi gerektiğine. maddesine göre Uyuşmazlık Mahkemesi’ne başvurulmasına karar vermiştir. K. ilgilendiren konulara ilişkin olarak açılacak davaların adli yargı yerinde görülmesi gerekir. bu isimde bir çocuğunun doğmadığını öne sürerek adı geçenle ilgili nüfus kaydının terkim hususunda karar verilmesi istemiyle Isparta Asliye Hukuk Mahkemesi'nde 25. Davacı : M. —— • —— Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığından: Esas No :1987/6 Karar No :1987/12 Özet :Doğmadığı öne sürülen kişiye ait nüfus kay-] dinin terkinine karar verilmesi istemiyle açılan davanın adli yargı yerinde görülmesi gerektiği hk. Sofular Köyü’nde kayıtlı bulunan davacı. Bu karar üzerine. daha önce görevsizlik kararı veren Isparta Asliye Hukuk Mahkemesi’ne ait olduğu gerekçesi ile görevli yargı yerinin belirlenmesi için 2247 Sayılı Kanun’un 19. K. maddesi ile 1587 Sayılı Nüfus Kanunu’nun 11.1968 doğum tarihli olarak A.1. Türk Medeni Kanunu’nun 38. 1987/21 sayı ile. aynı kayıtta kendisinden olma. Bu itibarla ahvali şahsiye kayıtların. 219 . Davalı : Isparta Nüfus Müdürlüğü Olay : 1. eşi D. “kendisine ait olmayan bir çocuğu davacının nüfus hanesine yazmak bir idari işlemdir. O halde. Bu idari işlemin iptali de bölge idare mahkemesinden istenebilir. Isparta Asliye Hukuk Mahkemesi: 6/11/1986 gününde. davaya bakmakta mahkememiz görevsizdir.
niteliğine göre adli yargı yerinde çözülmesi gerektiğine. bu nedenle.’den doğma ve 11/1/1968 doğum tarihli olarak gözüken A. Eğirdir İlçesi’nde kayıtlı bulunan davacı tarafından. 217 sayılı ve Danıştay Başsavcılığı’nın 4/3/1987 günlü. Cumhuriyet Başsavcılığı’nın 12/3/1987 günlü. ve Isparta Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 6/11/1986 günlü. davacının nüfus kayıtlarında çocuğu olarak gözüken A. Cumhuriyet Başsavcısı yerine katılan Yardımcı ile Danıştay Başsavcısı yerine katılan Savcının yazılı düşünceleri doğrultusundaki sözlü açıklamaları dinlendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü. davanın adli yargı yerinde görülmesi gerektiğinden. Sonuç: Anlaşmazlığın.” denilmektedir. Antalya İdare Mahkemesi’nin başvurusunun kabulüne.K. 6/4/1987 günlü toplantıda. Olayda.’ya ait nüfus kaydının terkinine karar verilmesi istemiyle açtığı davanın konusu ve sonucu itibariyle nüfus kaydının tashih edilmesi amacına yönelik bulunması nedeniyle yukarıda sözü edilen yasa kuralları uyarınca adli yargı yerinde çözümlenmesi gerekmektedir. —— • —— 220 . geçici raportör Hakimin raporu ile dosyadaki belgeler. Dava.K. 1986/847-1435 sayılı görevsizlik kararının kaldırılmasına karar verilmelidir. maddesine dayanan başvurusunun kabulüne. Isparta Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 6/11/1986 günlü. “hakimin hükmü olmadıkça ahvali şahsiye sicilinin hiçbir kaydı tashih edilemez” hükmüne yer verildiği gibi. Antalya İdare Mahkemesi Başkanlığı’nın 4/2/1987 günlü. maddesinde de “kesinleşmiş mahkeme hükmü olmadıkça nüfus kütüklerinin hiçbir kaydı düzeltilemez ve kayıtların anlamı ve taşıdığı bilgileri değiştirecek ilave ve şerhler yapılamaz….’ya ait nüfus kaydının. bu isimde bir çocuğunun doğmadığı öne sürülerek terkinine karar verilmesi istemiyle açılmıştır. 6/4/1987 gününde kesin olarak oybirliğiyle karar verildi. 1987/21 esas sayılı yazısı ekinde Uyuşmazlık Mahkemesi’ne gönderilmiştir. İnceleme ve Gerekçe: Türk Ulusu adına yargı yetkisini kullanan Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümünün yaptığı. Belirtilen nedenlerle. bu hükme paralel olarak düzenlenen 1587 Sayılı Nüfus Kanunu’nun 11. Antalya İdare Mahkemesi’nin 2247 Sayılı Yasa’nın 19. 1987/6 sayılı ve davada adli yargı yerinin görevli olduğu yolundaki yazılı düşünceleri okunduktan. 743 Sayılı Türk Kanunu Medenisinin 38. Isparta İli. aynı kayıtta kendisinden olma eşi D. 1986/847-1435 sayılı görevsizlik kararının kaldırılmasına. maddesinde.Dosya.
09. beyanlar hanesinde tanım» bilgileri yazılarak baba ile bağ kurulacaktır. 2003 : E. temyiz edilmeyerek kesinleşmiştir. isimli çocuğunu tanımış. maddesinde. buna göre.B. Davacı.11.2. 11. K:2003/205 sayı ile.2003 gün ve E:2002/790.5. tanınan çocuğun babanın nüfusuna kaydı için başvuruda bulunması üzerine. Davacı vekili. bu karar. evlilik dışı H. 2247 sayılı Yasa'nın 19. 26.A. vekili tarafından.2002 gününde adli yargı yerinde dava açmıştır. tanınan çocuğun müvekkilinin nüfusuna tesciline ve müvekkilinin soyadının verilmesine karar verilmesi istemiyle.2003 gününde idari yargı yeninde dava açmıştır. :Av.B. maddesine göre görevli yargı yerinin ciltlenmesi için Uyuşmazlık Mahkemesine başvurulmasına. Nüfus îdaresince. :İçişleri Bakanlığı (Akçaabat Nüfus Müdürlüğüne izafeten) Özet: Medeni Kanunun 42. çocuk annenin nüfusuna kaydedilerek onun soyadı verilmiş.2. Raportör hakim davanın çözümünde idari yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan. İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesinin gereği hk.2003 gün ve E:2003/369 sayı ile 1587 sayılı Nüfus Kanunu’nun 11. 14. nüfus kayıtlarının değiştirilmesine ilişkin davalara bakma görevinin adli yargı yerlerine ait bulunduğu kanaatine varıldığından bahisle. Akçaabat Noterliğinin 06. maddesinde işaret edilen kişisel durum sicilindeki değişiklikler kapsamında bulunan “tanıma” nın Nüfus Kanununun 5. nüfus kütüklerinin hiçbir kaydının düzeltilemeyeceği ve kayıtların anlamı ve taşıdığı bilgileri değiştirecek ilave ve şerhlerin yapılamayacağı hükmünün yer aldığı. İnceleme Ve Gerekçe : Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümünün 17/11/2003 günlü toplantısında. Trabzon İdare Mahkemesi: 7. ihtilafın idarenin işleminden kaynaklandığının anlaşıldığı gerekçesiyle görevsizlik kararı vermiş. idarece yapılan tescil işleminin tanıma senedi ve soybağı hükümlerine aykırı olduğu ileri sürülerek iptali istemiyle. ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı ile Danıştay Savcısının davada idari yargının görevli olduğu yolundaki yazılı ve sözlü açıklamaları da dinledikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: 221 . kesinleşmiş mahkeme hükmü olmadıkça. Davacı vekili. bu kez. bu konuda karar verilinceye değin yargılamanın ertelenmesine karar vermiştir. maddeleri uyarınca nüfus siciline işlenmesine ilişkin işleminin hatalı olduğu ileri sürülerek iptali istemiyle açılan davanın. M. Akçaabat Aslîye Hukuk Mahkemesi: 21. ve 30.2002 tarih ve 7905 yevmiye numaralı düzenleme şeklindeki tanıma senedi ile.TANIMA Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığından Esas No Karar No Karar Tarihi Davacılar Vekili Davalı :2003/63 :2003/79 :17.
tanıma evlat edinme ve evlâtlık sözleşmesinin kaldırılması olaylarını nüfus memurluğuna bildirmeye ve nüfus memurları da bunları aile kütüklerine yazmaya mecburdurlar. 1587 sayılı Nüfus Kânununun 5. idari dava türleri arasında sayılmıştır. içinde yer alan 42. tanımanın. Sonuç : Davanın çözümünde İdari Yargının görevli olduğuna. maddenin ikinci fıkrasında “Çocuk ile baba arasında soybağı.K.2002 tarihinde yürürlüğe giren 4721 sayılı Türk Medeni Kanununun İkinci Kitap Aile Hukuku. Birinci Bölüm Soybağı Kurulması hükümleri arasında yer alan 282. maddesinde. ve Nüfus Kanununun 11. beyanda bulunulan nüfus memuru. maddesi uyarınca yapılan ncelemeye göre İdare Mahkemesince anılan Yasa'nın 19. konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleri için menfaatleri ihlal edilenler tarafından açılan iptal davaları. M.” ve aynı Kanunun 30. idari bir işlemle yapılacağı anlaşılmaktadır. tanımayı babanın ve çocuğun kayıtlı bulunduğu nüfus memurlarına bildireceği öngörülmüştür. evlenme. maddenin birinci fıkrasında. Kısım Gerçek Kişiler.Usule İlişkin İnceleme: Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa'nın 27. ilgili kanun hükümlerine göre kütüğe işlenir” hükmünü taşımakta. bu nedenle Trabzon İdare Mahkemesi’nin başvurusunun reddine.K. tanıma veya hâkim hükmüyle kurulur. sulh hâkimi. “Şahsi halleri bildirmekle ödevli tutulan kimseler doğum. maddesinde. 17. maddeme birinci fıkrasında.’nun Kişiler Hukukuna ilişkin Birinci Kitap. Kişisel Durum Sicili başlıklı İkinci Bölüm. 01. resmi senetle tanınan çocuğun baba ile soybağı kurulmayıp annenin nüfusuna ilişkin işlemin iptali isteminden ibarettir. evlat edinme ya da bulunmuş bir çocuğun soybağının belli olması. Öte yandan. M. esas inceleme yapılmasına oybirliği karar verildi. noter veya vasiyetnameyi açan hâkim. maddesinde. kişisel durumda sonradan meydana gelen değişikliklerin nüfus sicilindeki yanlış bir kaydın düzeltilmesiyle bir ilgisi bulunmadığından M.” Denilmiş. Olayda. Usule ilişkin herhangi bir noksanlık görülmemiş olup. idari işlemler hakkında yetki. şekil.112003 gününde kesin olarak oybirliği ile karar verildi. 222 .(…) hükümlerine yer verilmiştir. ile 46. maddesinde de. sebep. Esasa İlişkin İnceleme: Dava. Birinci.K. tanıyan tanınan veya ana tarafından bildirildiği veya tanımaya ilişkin resmi senet gösterildiği takdirde nüfus memuru çocuğu tanıyanın aile kütüğüne geçirir. idari yargı yerinin görevli olduğu açıktır. gaiplik. “Kişisel durumdaki değişiklikler.’nun 39. ana ile evlilik. maddelerinde işaret edilen kayıt düzeltme davası yoluyla hükmen değil. maddesinde öngörülen usul ve yönteme uygun biçimde başvuruda bulunulduğu anlaşılmaktadır. Anılan hükümlerden. “Evlilik dışında doğan çocuk Medeni Kanun hükümleri gereğince babası veya babasının babası tarafından tanındığı. boşanma. 295. kişisel durumdaki değişiklik kapsamında bulunan “tanıma” nın ilgililer veya noter tarafından nüfus idaresine bildirilmesinin gerekli ve yeterli olduğu. ölüm. Açıklanan nedenlerle İdare Mahkemesince yapılan başvurunun reddi gerekmektedir. 2577 sayılı idari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2/1-a. babanın nüfus memuruna veya mahkemeye yazılı başvurusu ya da resmi senette veya vasiyetnamesinde yapacağı beyanla olacağı ve 296. nüfus idaresince kişisel durum sicillerinde yapılan işlemin yasaya aykırı olduğu ileri sürülerek açılan iptal davasının görüm ve çözümünde. soybağının düzeltilmesi. İkinci Kısım Hısımlık.'da öngörülen şekillerden resmi senet ile tanıma üzerine. nesep tashihi.01. özellikle evlilik dışı bir çocuğun tanınması veya hakimin babalığa karar vermesi.
This action might not be possible to undo. Are you sure you want to continue?