Glikozun vücudumuzda ne gibi görevleri vardır? Glikozun yapısı nasıldır, vücutta nasıl bir işlev görür, hakkında bilgi.
Glikoz; Kristal yapılı beyaz bir cins şekerdir. «Üzüm şekeri» de denir. Tatlıdır, fakat tadı, günlük yaşayışımızda en çok kullandığımız, «sakkaroz» denilen şekerin ancak beşte ikisi kadardır.
Glikoz meyvalarda, bilhassa üzüm suyunda bulunur. İçinde bulunan karbon, hidrojen, oksijen sayısını gösteren kaba formülü C6H12O6 dır. Bu kabâ formülde 16 tane bileşik vardır. Ancak, bunların birbiriyle bağlanma şekilleri, yani molekül yapıları başka başkadır. Glikoz suda, alkolde erir; aldehit özelliği gösterir. Üzüm ve diğer meyvaların mayalanması sonucu meydana gelen alkol veya alkollü içkiler glikozun bölünmesiyle olur.
Glikozun Vücudumuzdaki Rolü
Besinlerde bulunan nişasta ve çeşitli şekerler midede, kimyasal bir değişmeyle, glikoza döner. Barsak içindeki tüylerden kana geçerek karaciğere gider, orada glikojen haline geçer. Karaciğer vücudumuzun şeker deposudur. Şeker burada glikojen halinde saklanır. Vücudumuzdaki kasların çalışması glikozla olur; yani glikoz kasların çalışmasını sağlayan bir çeşit yakıttır. Karaciğerdeki glikojen gerektiği zaman yeniden glikoza dönerek kaslara gider, görevini yapar. Böylece, glikozun damarlar yolu ile karaciğere, oradan da kaslara gitmesi dolayısıyla kanda % 0,1 kadar glikoz bulunur, bu normaldir. Bu miktar artarsa glikozun fazlası böbrekler üzerinden idrar karışır.
İnsan veya hayvan fazla hareket yaptığı zaman kasların glikoza ihtiyacı artar, çalışan kas fazla glikoz ister. Bu istek önce böbreküstü bezlerine gider. Bu bezler bu haber üzerine kana özel bir salgı dökerler. Bu salgının adı «adrenalin» dir. Adrenalin karaciğerden daha fazla glikojenin glikoza dönmesini sağlar. Meselâ bir sporcunun kanında adrenalin daha çoktur. Glikozun vücudumuzda kullanılması, kaslarda iş yapabilmesi için başka bir hormon daha gerekir ki bu da «insülin» denilen hormondur. İnsülin vücudumuzda noksan olduğu zaman besinlerdeki karbonhidratlardan faydalanılamaz, şeker hastalığı meydana gelir. Bu gibi hastalarda, glikoz glikojene geçemediğinden, kandaki şeker yüzdesi arter, glikoz böbrekler üzerinden idrara geçer. Önlemek için hayvanlardan elde edilen İnsülin hormonu belirli zamanlarda hastalara deri altından iğneyle verilir, hastalık tedavi edilmeden hastanın sağlığı suni olarak düzeltilir.
Glikoz kaslarda süt asidine döner. Bu olay normal hareket sırasında olursa glikozun bir kısmı yanar, bir kısmı da yeniden karaciğere giderek glikojene çevrilir. Hareket fazla olursa kaslarda fazla süt asidi meydana gelir, kaslarda birikerek insanlarda yorgunluğu, yorgunluktan doğan kas ağrılarını meydan getirir.