1. MESLEK PERSONELİ
Meslek personeli yardımcılarının seçimi, yetiştirilmesi ve yetkilendirilmesi belirli kurallara bağlanmıştır. Yarışma sınavları ile seçilen adaylar en az üç yıllık bir yardımcılık döneminden sonra yeterlik sınavına tabi tutulmakta ve bu sınavı başaranlar Sermaye Piyasası Kurulu Uzmanı veya Sermaye Piyasası Kurulu Uzman Hukukçusu unvanını kazanmaktadırlar.
Mesleki çalışmalarını, bağımsızlık ilkesine göre yapan SPK meslek personeline, bu çalışmalar sırasında resmi ve özel kişi ve kuruluşların gereken kolaylık ve yardımı göstermesi Kanunen zorunlu bulunmaktadır.
1.1. SERMAYE PİYASASI KURULU MESLEK PERSONELİNİN GÖREVLERİ
Sermaye Piyasası Kurulu meslek personelinin görevleri ile uğraştıkları konular aşağıda gösterilmiştir.
Sermaye Piyasası Kurulu meslek personeli:
- Sermaye Piyasası Kanunu ve diğer kanunların sermaye piyasası ile ilgili hükümlerinin uygulanmasını sağlamak ve her türlü sermaye piyasası işlemlerini izlemek, incelemek ve denetlemek,
- Sermaye Piyasası Kanunu'na tabi kuruluşların varlıkları, alacakları, öz kaynakları, borçları, taahhütleri, kar ve zarar hesapları arasındaki ilgi ve dengeleri ve mali yapıyı etkileyen diğer tüm öğeleri tespit ve tahlil etmek,
- Kurul'a yapılan başvurulara, alınan, derlenen ve tevdi edilen bilgi ve belgelere, izleme, inceleme ve denetleme sonuçlarına ilişkin dosyaları inceleyip, Kurul'ca alınacak idari kararların dayanak ve gerekçesini oluşturan raporları hazırlamak, raportörlüğünü yapmak,
- Mevzuat ve uygulama ile ilgili olarak karşılaşılan ya da Başkanlıkça gerekli görülen değişik konular hakkında etüd, araştırma ve incelemeler yapmak, görüş bildirmek, öneride bulunmak,
- Gerekli görülen hallerde, mevzuata ilişkin tasarıların hazırlanmasına, görüşülmesine, Kurul içi ya da kuruluşlararası toplantı ve çalışmalara katılmak, konferans vermek, kurs ve seminerler yapmak,
- Meslek personeli yardımcılarının en iyi biçimde yetiştirilmesine, bilgi ve deneyimlerinin geliştirilmesine yardımcı olmak, Kurul'un sınav komisyonlarına, grup ve ekiplerine, diğer çalışma komisyon, komite ve toplantılarına katılmak,
- İktisadi, mali, hukuki, özellikle sermaye piyasası ve borsa mevzuatı, menkul değerler, para, altın ve döviz işlemleri, aracılık faaliyetleri, işletmecilik, muhasebe ve mali analiz gibi mesleki konularda yurt içinde ve yurt dışındaki gelişmeleri ve yayınları izlemek, gerekli dokümanı toplamak ve Başkanlıkça bu konularda öngörülen çalışma ve incelemeleri yapmak,
ile görevlidirler.
1.2. SERMAYE PİYASASI KURULU MESLEK PERSONELİNİN YETKİLERİ
Sermaye Piyasası Kurulu meslek personeli ve yardımcıları, ihraççılar, sermaye piyasası kurumları, bunların iştirak ve kuruluşları ile diğer gerçek ve tüzel kişilerden Sermaye Piyasası Kanunu ve diğer kanunların sermaye piyasasına ilişkin hükümleriyle ilgili görecekleri bilgileri istemeye, bunların tüm defter, kayıt ve belgelerini ve sair bilgi ihtiva eden vasıtalarını incelemeye ve bunların örneklerini almaya, işlem ve hesaplarını denetlemeye, ilgililerden yazılı ve sözlü bilgi almaya, gerekli tutanakları düzenlemeye yetkilidir.
Ayrıca görevlendirilen meslek personeli, istenecek defter, evrak, dosya, kayıt ve diğer belgelerin ibraz veya teslim edilmemesi halinde, mahkeme kararı çerçevesinde ihraçcılar, sermaye piyasası kurumları, bunların iştirak ve kuruluşları nezdinde arama yapabilir.
1.3.MESLEK PERSONELİNİN YETİŞTİRİLMESİ
Açılan Giriş Sınavında başarı göstererek Meslek Personel Yardımcılığına atanan adaylar en az üç yıllık bir yardımcılık dönemi geçirirler.
Kurul tarafından hazırlanan genel ve özel yetiştirme programları ile meslek personel yardımcılarının en iyi biçimde yetiştirilmesi sağlanır.
1.3.1. YETİŞTİRMEDE AMAÇ
- Mesleğin gerektirdiği manevi niteliklerin yerleşmesini sağlamak,
- Mesleki mevzuat ve uygulama ile, sermaye piyasası denetimi ve mali analiz yöntemlerini en kısa sürede öğretmek,
- Yazışma ve rapor yazma tekniği konusunda bilgi ve yetenek kazandırmak,
- İktisadi ve mali konularda, özellikle sermaye piyasası alanında bilgilerini geliştirmek,
- Mesleki konularda bilimsel çalışma ve araştırma alışkanlığı kazandırmak,
- Yabancı dil bilgisinin geliştirilmesini sağlamak.
1.3.2. YETİŞTİRME PROGRAMI
Tanıtma ve Hazırlama Dönemi
Giriş Sınavında başarılı olan adaylar için yaklaşık altı ay süren Hizmet İçi Eğitim Programı düzenlenir. Adayların topluca katıldığı program, üniversite öğrenim üyeleri ile kıdemli meslek mensupları ve diğer uzman kişiler arasından oluşturulan eğitmenler tarafından yürütülür. Son olarak yapılan Hizmet İçi Eğitim Programının teorik kısmında işlenen konuların bir kısmı aşağıda belirtilmiştir:
- Kurul'un Teşkilatı,Türk İdari Teşkilatı İçindeki Yeri, Görev ve Çalışma Esasları, SPK Personel ve Fon, Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği,
- Resmi Yazışma, Haberleşme Yöntemi, Dosya Düzeni, Rapor Yazma Teknikleri,
- Mali Sistem, Türkiye Ekonomisi, Dünya Ekonomisindeki Gelişmeler, Küreselleşme Sürecinin Değerlendirilmesi,
- Sermaye Piyasalarını Düzenleyici Kuruluşlar (SEC, FSA, IOSCO vb.)
- AB ve Türk Sermaye Piyasası Mevzuatının Karşılaştırılması,
- Merkez Bankacılığı ve Para Politikasının Temel Araçları,TCMB Piyasaları,
- Bankacılık Hukuku, Rekabet Hukuku, Kara paranın Aklanmasına Yönelik Hukuki Düzenlemeler,
- Özelleştirme Çalışmaları, Toplam Kalite Yönetimi, Derecelendirme Kurumları,
- Kamu Finasmanı ve Hazine İşlemleri, Türk Parasının Kıymetini Koruma Esasları,
- Aracı kurumlar ve Aracılık Faaliyetleri (Kredili Menkul Kıymet, Açığa Satış İşlemleri, Repo/Ters Repo, Portföy Yöneticiliği, Yatırım Danışmanlığı, Sermaye Yeterliliği)
- Kurumsal Yatırımcılar (Menkul Kıymet Yatırım Fonları ve Ortaklıkları, Risk Sermayesi ve Gayrimenkul Yatırım Ortaklıkları, Yabancı Yatırım Fonları),
- Vadeli İşlem ve Opsiyonlar,
- Sermaye piyasası Kanunu, Sermaye Piyasası Kanununa Tabi Anonim Ortaklıkların Uyacakları Esaslar,
- Sermaye Piyasası Araçlarına İlişkin Düzenlemeler (Hisse Senedi, Tahvil, Banka Boboları, Banka Garantili Bonolar, VDMK, Yabancı Sermaye Piyasası Araçları ve diğerleri), Kıymetli Madenlere Dayalı Araçlar,
- Hukukun Temel Kavramları, Personel Hukuku, Borçlar Hukuku, Eşya Hukuku, Ticaret Hukuku, Türk Ceza Hukuku, Şirketler Hukuku, İnsan Hakları,
- Esas Sözleşme Değişiklikleri ve Sermaye Artırım İşlemleri, Anonim Şirketlerde Kar Dağıtımı ve Yedek Akçeler,
- Birleşme, Devir ve Tasfiye,
- Vekaleten Oy Kullanma, Çağrı Yoluyla Hisse Senedi Toplanması,
- Kamuyu Aydınlatma,
- Muhasebe Standartları ve Uygulaması,
- Bağımsız Denetim,
- İkincil Piyasaların Örgütlenmesi, Borsa İstanbul'nda Piyasalar ve İşleyişleri ( Hisse Senetleri, Tahvil Bono, Uluslararası Pazar, Kotasyon İşlemleri),
- Menkul Kıymetlerin Takası ve Saklanması,
- Sermaye Piyasalarında Gözetim ve Denetim, (Mali Tablolar, İnsider Trading, Manipülasyon),
- Türk Vergi Sistemi ( Vergi usul Kanunu, Gelir Vergisi Kanunu, Kurumlar Vergisi Kanunu, Damga Vergisi Kanunu),
- Menkul Kıymetlerin Vergilendirilmesi, Halka Açık Şirketlerin, Yatırım Fonu ve Ortaklıkların Vergilendirilmesi, Sermaye Piyasasını Teşvik Etmeye Yönelik Vergi Tedbirleri,
- Bilgisayar Kullanımı ( word, excel, ileri excel, power point, outlook, internet)
- Muhasebe Esasları, Tek düzen Muhasebe Sistemi, Halka Açık Şirketlerde, Aracı Kurumlarda, Yatırım Fonlarında ve Yatırım Ortaklıklarında Muhasebe Uygulamaları,
- Finansman
Hizmet İçi Eğitim Programının uygulamalı bölümünde ise sermaye piyasasındaki kuruluşların yerinde tanıtımı yapılmaktadır.
Uygulamalı Eğitim Dönemi (Refakat Çalışmaları)
Meslek Personel Yardımcılarının eğitiminde önemli bir yer tutan refakat çalışmaları, ilgili Daire Başkanlarının sorumluluğu altında, bilgi birikimine ve deneyime sahip kıdemli meslek personelinin gözetiminde yürütülür. 18 aydan az olmamak üzere programlanacak bu dönemde, bir yandan teorik eğitim sürdürülürken aynı zamanda adayların,inceleme ve araştırma çalışmalarında fiilen görev alarak mesleki uygulamayı öğrenmeleri sağlanır.
Başlıbaşına İnceleme Dönemi
İlk iki dönem çalışmalarını başarı ile bitiren ve yeterlikleri saptanan meslek personeli yardımcılarına, başlıbaşına inceleme ve araştırma yaparak rapor düzenleme yetkisi verilebilir. Bu dönemde de yerinde inceleme ve denetim programlarının yanısıra meslek içi kurs ve seminerlere devam edilir. Yetki alan Meslek Personel Yardımcılarına, yeterlik sınavına kadar geçecek olan dönemde daha once edindikleri bilgi ve deneyimleri kullanma, inceleme sürecini kendi insiyatifleriyle planlama ve uygulama olanağı sağlanır.
Yeterlik Etüdü
Kendilerine başlıbaşına inceleme ve araştırma yaparak rapor düzenleme yetkisi verilen uzman yardımcıları söz konusu yetkinin verildiği tarihten itibaren üç ay içerisinde üç alternatifli olarak belirleyecekleri yeterlik etüdü konularını Daire Başkanlarına sunarlar. Etüt konuları Araştırma Dairesi Başkanının koordinasyonunda ilgili Daire Başkanlarının katılımıyla birlikte belirlenir ve Kurul Başkan Yardımcılarının uygun görüşü ve Kurul Başkanlık Makamının onayı ile kesinleşir. Her etüt için ayrı bir Danışma Komitesi oluşturulmaktadır. İçerik olarak bilginin yoğun bir şekilde işlendiği ve bilimsel kurallara uygun bir şekilde hazırlanan etüt çalışmalarının kamuya açık olanları internet sayfamızda ve Kurulumuz kütüphanesinde kullanıcıların hizmetine sunulmaktadır. Ayrıca etütlerin çoğu kitaplaştırılmaktadır. Etüt çalışmaları ile meslek personel yardımcılarına bilimsel araştırma yapma alışkanlığı kazandırılmaktadır.
Yeterlik Sınavı
Meslek Personel Yardımcıları, üç yıl sonunda yazılı ve sözlü aşamalardan oluşan yeterlik sınavına tabi tutulurlar.
Uzman yardımcıları yeterlik sınavı konuları aşağıda verilmiştir:
- Mesleki Teknik Bilgi (Türkiye'de ve yabancı ülkelerde sermaye piyasası ve borsa işlemleri, menkul değerler, para, altın ve döviz işlemleri, aracılık faaliyetleri, finansman piyasasının işleyişi, bu piyasaya kamu müdahalesi ve müdahalenin tarihsel gelişimi, inceleme ve bilimsel araştırma teknik ve yöntemleri)
- Mesleki Mevzuat (Sermaye Piyasası Kanunu, Menkul Kıymetler ve Kambiyo Borsaları Hakkında Kanun, Ödünç Para Verme İşleri Kanunu, meslekle ilgili kanun, tüzük, yönetmelik ve idari kararlar, mahkeme kararları)
- Muhasebe (Şirketler muhasebesi, mali tahlil, revizyon ve kontrol teknikleri)
- Diğer Konular (vergi kanunları ve meslekle doğrudan ya da dolaylı olarak ilgili diğer mevzuat ve konular)
- Kurulun Karar Organı yukarıda belirtilen gruplara giren konularda çıkartmalar ve eklemeler yapabilir.
Uzman hukuçu yardımcılarının yeterlik konuları ise aşağıdaki gibidir:
- Mesleki Teknik Bilgi (Türkiye'de ve yabancı ülkelerde sermaye piyasası ve borsa işlemleri, menkul değerler, para, altın ve döviz işlemleri, aracılık faaliyetleri, finansman piyasasının işleyişi, bu piyasaya kamu müdahalesi ve bu müdahalenin tarihsel gelişimi, inceleme ve bilimsel araştırma teknik ve yöntemleri)
- Mesleki Mevzuat (Sermaye Piyasası Kanunu, Menkul Kıymetler ve Kambiyo Borsaları hakkında Kanun, Ödünç Para Verme İşleri Kanunu, meslekle ilgili kanun, tüzük, yönetmelik ve idari kararlar, mahkeme kararları)
- Hukuk (Usul Hukuku, Takip hukuku)
- Diğer Konular (Ticaret Hukuku, Borçlar Hukuku, Medeni Hukuk, Ceza Hukuku, İdare hukuku ve meslekle ilgili diğer konular)
Yeterlik sınavı notları, yazılı ve sözlü sınav notları ile özel ve genel yetişme notlarından oluşur. Özel yetişme notu, tanıtma ve hazırlık dönemi notu, uygulamalı eğitim dönemi notu, etüd ve araştırma notu, inceleme raporları notu ve birim başkanının verdiği özel notlardan oluşur. Genel yetişme notu, sınava girenlerin çalışmaları ile yazmış bulundukları raporların değerlendirilmesi suretiyle sınav komisyonu tarafından takdir edilecek nottur.
1.3.3. UZMAN VE UZMAN HUKUKÇU OLARAK ATANMA
Yeterlik sınavında başarılı olanlar, Kurul Karar Organınca meslek personeli olarak atanırlar.
Böylece sürekli eğitim için destek veren Kurul, meslek personel yardımcılarının her alanda kendilerini yetiştirmelerini ve mesleğin gerektirdiği manevi niteliklere sahip olmalarını sağlamaktadır.