İnanışa göre, sesi bir sır olan ve inanan, inanmayan herkesi etkileyen ney, artık sadece tekke müziği çalgısı değil. Hip-hop, rock, hatta DJ müziğinde bile kullanılarak gençlere sevdiriliyor
Kamışlıktan koparılarak bedene bürünen ney, neyzenin üflemesiyle ruhuna kavuşur. Ney, gerek yapılış aşaması, gerekse çalınışının öğrenilebilmesiyle, sabrın ve emeğin simgesidir.
Üflemeli çalgılar içinde en yalın olan ve hiçbir değişikliğe uğramadan günümüze kadar gelmeyi başaran ney, hüzünlü sesiyle dinleyenleri derinden etkiler. Aynı zamanda buğulu ve tok sesiyle, bilinen çalgılar içinde, sesi, insan sesine en çok benzeyen enstrüman. Tasavvuf içinde de önemli bir yere sahip bu büyülü enstrümanın, yine bu inanışa göre ortaya çıkışıysa şöyle:
Tutulamayan sır
Tanrı, Hz. Muhammed'e bilmesi gereken her şeyi öğretir ancak söylemediği bir sır kalır. Hz. Muhammed Tanrı'ya yalvarır ve Tanrı Üflemeli çalgılar içinde en yalın olan ve hiçbir değişikliğe uğramadan günümüze kadar gelmeyi başaran ney, hüzünlü sesiyle dinleyenleri derinden etkiler. 16 yıldır ney üfleyen Burcu Sözen (sağda), 'öğrendikçe ney üflersin, üfledikçe öğrenirsin... Neyin tanınması çok güzel. Çünkü ney çalmayı öğrenen kişi, felsefesini de öğrenmeye çalışır. Ney insanın uç yönlerini yontar ve eğitir' diyor. 'Hamdım, piştim, yandımm' sözü ise Mevlana'ya ait.bu sırrı kimseye açıklamaması şartıyla söyler. Ancak bu öyle bir sırdır ki, Hz. Muhammed sırrı tutamaz ve çok güvendiği Hz. Ali'ye, kimseye açıklamaması şartıyla anlatır. Hz. Ali sırrı saklayamaz ve bunu kör bir kuyuya söyler. Sır o kadar büyüktür ki, kuyu bile sırrı tutamaz ve suyla dolup taşar. Taşan su yakındaki bir kamışlığa akar. Bir süre sonra Hz. Muhammed ve Hz. Ali kamışlıktan geçerken bir ses duyarlar ve Hz. Muhammed, Hz. Ali'ye dönüp, 'Hani kimseye anlatmayacaktın' diye sitem eder. Kamışlığa yaklaşırlar ve görürler ki, bir çoban kamışlıktan kestiği bir kamışı üflüyor. İnanışa göre, neyden çıkan ses sırdır ve bu yüzden inanan, inanmayan herkesi etkiler. Mevlana, neyin tok sesinin, insan-ı kamili, yani belli bir olgunluğa erişmiş insanı simgelediğini söyler.
'Ney üflemek ayrı, neyzenlik ayrı'
Yaklaşık 16 yıldır ney üfleyen ve ney dersleri veren Burcu Sözen, neyin derin bir felsefesi olduğunu söylüyor: 'Ney üflemek ayrı, neyzenlik ayrıdır' diyen Sözen, kendisini neyzen olarak görmediğini ve daha çok yolu olduğunu düşünüyor.
"Ney üflemeyi öğrenmek çok özverili bir iştir. Onu çalmayı öğrenirken insan sabrını ve kararlılığını sınar. Yoğun bir emek ve sevgi ister. Neyzen sadece ney üfleyen kişi demek değildir. Bu, unvan olgunluğu, mütevazılığı, çok yönlü bir yaşam tarzını, başarıyı ve bilgeliği de karşılar aynı zamanda. Bu yüzden neye hakkını vermek gerek" diyor, Sözen.
Türk müziğinde ve tasavvuf müziğinde önemli bir yeri olan ney, yaygın olarak soliste eşlik amacıyla kullanılıyor. Ancak son zamanlarda Salih Bilgin ve Niyazi Sayın gibi usta neyzenler solo konserler veriyorlar. Özellikle Tamburi Necdet Yaşar ve Neyzen Niyazi Sayın çeşitli ülkelerde verdikleri ikili konserlerle enstrümanlarını ve müziklerini dünya çapında tanıtmayı başardılar. Bu tip organizasyonların ardından, ney, farklı müzik türlerinde de kullanılmaya başladı. Pop, hip-hop, rock ve hatta DJ müziğinde de kullanılan ney, tekke müziği çalgısı imajından sıyrılmaya başlamış görünüyor.
Konuyla ilgili görüşlerini aldığımız Burcu Sözen, gelişmelerden memnun olduğunu belirtti ve şöyle konuştu:
"Neyin tanınması çok güzel. çünkü ney çalmayı öğrenen kişi, felsefesini de öğrenmeye çalışacaktır. Ney insanın uç yönlerini yontar ve eğitir. Bu açıdan memnunum."
Son dönemdeki çalışmalarıyla gündemde olan Mercan Dede ve çalışmaları hakkındaki düşüncelerini sorduğumuz Sözen, gençlerin neye ilgi duymalarında Mercan Dede'nin katkıları olduğunu ve çalışmalarını başarılı bulduğunu söyledi.
SERKAN KIZILKAYA / İÜ İletişim Fak. Gazetecilik 3