Anahtar teslimatlar:
- Gig ekonomisi, COVID-19 salgını sonrasında Çin'in karşılaştığı istihdam baskısını hafifleten çok sayıda işçiyi barındırıyor.
- Gig ekonomisindeki işçileri ilgilendiren davalar arttıkça, Çin mahkemeleri artık gig işçilerinin çalışan olup olmadığını ve işverenin kim olduğunu belirlemede zorluklarla karşı karşıya.
- Temmuz 2021'de yeni yayınlanan politika, istihdam durumunu genel sivil ilişki ile istihdam ilişkisi arasında üçüncü bir tür olan "yarı istihdam ilişkisi" altına yerleştirdi.
- Çin'in gig ekonomisi esas olarak, genellikle paket servis hizmetleri (Meituan ve Eleme gibi) veya isteğe bağlı yolculuk hizmetleri (DiDi gibi) sağlayan paylaşım ekonomisi platformlarında ortaya çıkıyor.
Teslimat görevlileri, kuryeler veya sürücüler gibi konser çalışanları, bu tür platformlardan kullanıcılara ilgili hizmetleri sağlama fırsatı elde eder.
Peki, gig işçileri İş Kanunu ile kadrolu işçi olarak korunabilir mi?
Pekin Birinci Orta Düzey Halk Mahkemesi araştırma grubu tarafından yayınlanan bir makale bu konuyu ele alıyor.
başlıklı yazı “Platform ile Konser İşçileri Arasındaki Yeni İstihdam Statüsüne Göre İstihdam İlişkisinin Hukuki Niteliğine İlişkin Tanımlama Kuralları” (新就业形态下平台用工关系法律性质的界定规则) 23 Eylül 2021'de People's Court Daily'de (人民法院报) yayınlandı.
Bu makalenin öne çıkan noktaları aşağıdaki gibidir:
I. Çin'in konser ekonomisinin yükselişi
Devlet Bilgi Merkezi tarafından 2021 yılında yayınlanan Çin Paylaşım Ekonomisi Kalkınma Raporu'na (2021) (中国共享经济发展报告(2021)) göre, Çin'in paylaşım platformu işletmelerinde çalışan sayısı 6.31 itibariyle yaklaşık 2020 milyona ulaşmıştı.
Çinli bir paket servis platformu olan Meituan'ın verilerine göre, 2020'nin ilk yarısında toplam çalışan sayısı 2.952 milyondu; Başka bir paket servis platformu Eleme'nin verilerine göre toplam çalışan sayısı yaklaşık 3 milyondu.
Gig ekonomisi, COVID-19 salgını sonrasında Çin'in karşılaştığı istihdam baskısını hafifleten çok sayıda işçiyi barındırıyor.
II. Konser ekonomisi Çin mahkemelerini rahatsız ediyor
1. Konser ekonomisindeki işçileri içeren davaların artması
2018'den 2020'ye kadar, Çin'in ekonomik olarak en gelişmiş dört bölgesi olan Pekin, Şanghay, Guangdong ve Zhejiang'daki mahkemeler, paket servis ve ekspres teslimat gibi büyük ekonomileri içeren 2,000'den fazla ilk derece hukuk davasını kapattı.
Bu tür vakaların sayısı yıldan yıla artmaktadır.
2. Bu tür işçilerin çalışan olup olmadığını belirlemede zorluk
Geleneksel istihdam ilişkisiyle karşılaştırıldığında, konser ekonomisindeki işçiler, çalışma saatleri açısından esneklik ve özerkliğe sahiptir.
Genel olarak, konser çalışanları sipariş alıp almayacağına ve ne zaman alacağına, hangi siparişi alacağına ve ne zaman dinleneceğine karar verebilir, bu da onlara çalışma saatleri konusunda esneklik sağlar.
Bu nedenle, bu tür bir istihdam, geleneksel istihdam ilişkisinde olduğu gibi güçlü bir kişilik ve organizasyon bağımlılığına sahip değildir.
Bununla birlikte, platform genellikle belirli algoritma mantığı, kullanıcı derecelendirmeleri ve diğer yönetim araçları aracılığıyla çalışanların iş performansını ve ücretlerini denetler ve kontrol eder.
Dolayısıyla bu, paylaşım ekonomisi platformunun, genel medeni sözleşmeler kapsamındaki taraflar arasındaki ilişkiden farklı olarak, konser çalışanlarını belirli bir ölçüde kontrol etmesini sağlar.
3. İşverenin kim olduğunu belirleme zorluğu
Platform genellikle konser işçileri ile aşağıdaki şekillerde işbirliği kurar:
A. Platform, konser çalışanı ile bir iş sözleşmesi yerine genel bir medeni sözleşme imzalar;
B. Platform, iş işçisini fiilen istihdam eden bir tedarikçi ile işbirliği yapar;
C. Platform, çalışanın bireysel bir işletme olarak kaydolmasını gerektirir ve ardından platform, bireysel işletme ile genel bir medeni sözleşme imzalar.
D. Platform, sırasıyla sözleşme akdi, araç temini, ücret ödemesi, depozito tahsilatı ve benzerlerinden sorumlu olan birkaç bağlı şirket kurar.
Buna ek olarak, platformun tedarikçisi, işi, nihai olarak konser işçisini istihdam edecek olan başka bir yükleniciye yaptırabilir.
Bu tür bir uygulama, mahkemenin konser işçisi için işveren yükümlülüklerini kimin üstlenmesi gerektiğini belirlemesini zorlaştırmaktadır.
III. Yazarın Çin'in Konser Ekonomisinde İstihdam Statüsüne İlişkin Görüşleri
1. Çin mahkemelerinin istihdam durumunu belirlemek için bir dizi kurala ihtiyacı var
Yazar, mahkemenin yukarıdaki ikilemi çözmesi için bir dizi kural sağlamanın gerekli olduğuna inanmaktadır.
Yazar, bu tür kuralların şunları belirtmesi gerektiğini önermektedir:
A. Prensip olarak mahkeme, iki taraf arasındaki hukuki ilişkiyi sözleşmeye dayalı olarak belirlemelidir.
B. Her iki tarafça akdedilen sözleşme gerçek hukuki ilişkiye aykırı ise, mahkeme gerçek hukuki ilişkiyi korur.
Örneğin, konser çalışanları platformla yalnızca genel bir sivil sözleşme akdetseler de mahkeme, platformun İş Kanunu'ndaki yükümlülüklerinden kaçınma niyeti konusunda dikkatli olmalıdır. Bu nedenle mahkeme, yalnızca yazılı sözleşmeye odaklanmak yerine, platform ile konser işçileri arasında fiili anlamda bir istihdam ilişkisi olup olmadığını incelemelidir.
Spesifik olarak, mahkeme iki yönden bir inceleme yapmalıdır:
A. Sözleşmenin yalnızca genel bir medeni sözleşme gibi görünüp görünmediğini, aslında özünde bir iş sözleşmesi gibi görünüp görünmediğini belirlemek için sözleşmeyi inceleyin;
B. Staj işçisinin çalışma durumunu inceleyerek, çalışma durumunun işçinin sözleşme kanununa göre yaptığı işin özelliklerine uygun olup olmadığını tespit etmek.
2. Bireyler ve işletmeler arasındaki yeni ilişki
Geleneksel olarak, Çin yasalarına göre, bireylerin işletmelerle işbirliği kurması için genellikle iki yol vardır:
A. Genel medeni ilişki: her iki taraf da, her biri eşit statüye sahip olan birey ve teşebbüsün birbirleriyle işbirliği yaptığı, yani teşebbüsün ne bireyi yönetmediği ne de aşağıdaki yükümlülükleri yerine getirmesi gerektiği konusunda genel bir medeni sözleşme imzalar. işveren;
B. İstihdam durumu: her iki taraf da bir iş sözleşmesi imzalar ve ardından kişi işletmenin çalışanı olur ve işletme tarafından yönetilir.
Uygulamada, çoğu durumda mahkeme, bir kişi ile bir işletme arasında imzalanan sözleşmenin, işçilerin çıkarlarını mümkün olduğunca korumak için bir iş sözleşmesi olduğuna karar verme eğilimindedir.
Ancak Çin hükümetinin Temmuz 2021'de yayınladığı yeni politika, “yarı istihdam ilişkisi” olarak adlandırılan başka bir ilişki türünü ortaya koyuyor. Politika, buna "istihdam ilişkisiyle tam olarak tutarlı olmayan bir durum" olarak atıfta bulunur. (Not: Bir önceki yazımıza bakın “Çin'de Araba Kullanan Sürücüler: Çalışanlar Değil, Bağımsız Müteahhitler")
Bu tür bir "yarı istihdam ilişkisi", bir yandan gig çalışanlarının zaten istihdam statüsünün altına düştüğünü kabul etmezken, diğer yandan platformun işveren olarak bazı yükümlülükleri üstlenmesini gerektirir.
Bu politikanın amacı, platform ve konser çalışanlarının çıkarlarını dengelemek, yani her iki tarafın da vardığı bir uzlaşmadır.
Diğer bir deyişle, yarı-istihdam ilişkisi, genel sivil ilişki ile istihdam ilişkisi arasında bir tampon bölge haline gelmiştir.
Ancak bu, Çin mahkemeleri için bir zorluk teşkil ediyor: Mahkemeler istihdam ilişkisi ile yarı-istihdam ilişkisi arasında nasıl bir ayrım yapmalıdır?
Yazar, bir istihdam ilişkisinde çalışanların kişisel, örgütsel ve ekonomik olarak işverenlere tabi olduğuna; yarı-istihdam ilişkisinde ise, işçiler ekonomik olarak işverenlere tabidir, ancak kişilik ve organizasyon tabiiyeti açısından çok fazla değil.
Katkıda bulunanlar: Guodong Du 杜国栋