Soğuk Savaş döneminin en karakteristik askeri-politik çatışmalarından biri nasıl ortaya çıktı ve gelişti?
Ekim 29 bu yıl, savaşın başlamasından bu yana geçen 59 yılını işaret ediyor. tarih yirminci yüzyılın ikinci yarısı çeşitli isimler altında: İkinci Arap-İsrail Savaşı, Mısır'a karşı Anglo-Fransız-İsrail Savaşı, Kadesh Operasyonu, Silahşör Operasyonu ve Yüz Saat Savaşı. Ancak bu küçük savaş kendi başına gelmedi, ancak tarihte Süveyş Krizi olarak inen olayların bir parçasıydı. Ve şans eseri değil: sonuçta, dünyanın en önemli ulaşım arterlerinden biri olan Süveyş Kanalı, tökezleyen blok, dünya siyasetinde gerçek bir çöküşe neden olan küçük bir kaya parçasıydı.
Süveyş krizine karışan tüm partilerin savaşı kısa sürdü: Ekim 29, 1956'ta başladı ve aslında ateşkes anlaşmasının imzalandığı Kasım 6'te sona erdi. Ancak, bu arka plana karşı, Yüz Saatlik Savaşın önsözü daha da uzun sürdü: aslında, her şey, 1952'te başladı; Devrim Komutanlığı ve Serbest Subaylar hareketinin, Temmuz ayında 1952 devriminin liderlerinden Albay Gamal Abdel Nasser, Mısır'da iktidara geldiğinde .
Ancak Cumhurbaşkanı Abdel Nasser’in ortaya çıkması yalnızca olayların katalizörüydü, sebepleri değil - bunun birçok nedeni vardı. Aslında, Ekim ayında çıkan Süveyş krizinin temelleri 1956, beş grupta özetlenebilir. Her şeyden önce, Mısır'ın Britanya ve Fransa ile yüzleşmesine ve Amerika ile yüzleşmesine az ya da çok bağlı olan tamamen iç Mısır nedenleri vardı. Dördüncü grup - ama belki de önemi ilk! - Mısır ile İsrail arasındaki ilişkiler sınırlara zorlandı. Ve elbette, beşinci nedenler grubunun iskonto edilmemesi gerekiyor: Sovyetler Birliği'nin Orta Doğu'daki artan etkisi.
Gamal Abdel Nasser. Fotoğraf: AP
Mısır zirveye koşuyor
Yerli Mısır sebeplerinin bugünün ilgisini kaybetmemiş ortak bir adı var: milliyetçilik. 1922 yılında, hem Fransa hem de Osmanlı İmparatorluğu ile Büyük Britanya kolonisini ziyaret etmeyi başarmış olan Mısır, nominal özerklik kazanmış olmasına rağmen, gerçek olan 1936’te en büyük Avrupalı güçlerin ülke politikası üzerindeki etkisi muazzam kaldı. Şaşırtıcı olmayan, dünya haritası üzerinde Mısır'ı işgal eden ve işgal eden stratejik pozisyon göz önüne alındığında.
Mısır topraklarındaki en önemli nesnelerden biri, Eski Dünya'yı Hindutan ve Güneydoğu Asya ülkeleri ile birleştiren en önemli ulaşım atarı olan Süveyş Kanalı idi ve kalmaya devam ediyor. Hem Birinci hem de İkinci Dünya Savaşlarında şiddetli çatışmaların nesnesi haline gelmesi şans eseri değildi. Üstelik Mayıs 8’teki 1945’ten sonra İngiltere’nin askerlerini orada tutmaya devam etmesi de tesadüf değildi. 1950’in başındaki Anglo-Mısır antlaşması, İngiliz ordusunun 1956’in sonuna kadar kanal bölgesinde kalacağını ve bu sürenin uzatılabileceğini öngördü.
Elbette, Kara Kıtadaki sömürgecilik karşıtı hareketin gayrı resmi liderlerinden biri olan ve kurtuluş hareketinin sembollerinden biri olan bir ülke için, topraklarında yabancı birliklerin varlığı kabul edilemez görünüyordu. Ayrıca, Süveyş Kanalı'nın sahiplerine, yeni doğan Mısır cumhuriyetine çok faydalı olacak büyük gelirler sağladığı açıktı. Son olarak, bir sömürge rolünde olmanın uzun tarihi tam anlamıyla Mısır'ın radikal politik güçlerini zorladı - ve ülkenin siyasi haritasındaki en etkili grubu oluşturdular - en belirleyici eylemlere.
Süveyş Kanalı'nda yüzen İngiliz askerleri. Fotoğraf: AP
Paris ve Londra - Kahire
Abdel Nasser’in kendisinin ve onu, Orta Doğu’dan, İngiltere’den ve Fransa’dan geleneksel olarak en etkili oyuncuları kovmalarına destek veren radikal siyasi güçlerin arzusu, baştan başa gerilimleri kınadılar. Birincisi, Fransızlardan hoşnutsuzluk göstermeye başladı. Yeni Mısır hükümeti açıkça Fransa’nın sömürgelerinde, başta Cezayir’de olmak üzere Fas ve Tunus’ta isyancılara siyasi himaye ve doğrudan destek sağladı.
Dahası, o zamanlar, Kahire'deki felaket hızıyla kötüye giden ilişkilerin Tel Aviv'in en sadık ve tutarlı müttefikleri arasındaydı. Fransa ve İsrail’in 1954’te en son Fransız silahlarının İsraillilere temini için gizli bir anlaşma imzaladığını söylemek yeterli. Bu askeri teçhizatın gelişi, Kahire ve Paris arasındaki yüzleşmeye yakıt katan Mısır istihbaratı tarafından hızla tanındı.
Son olarak, Fransa ve Birleşik Krallık, Süveyş Kanalı Denizi'nin Evrensel Şirketi'nin tekel sahipleriydi. Fransızlar, 53% 'inin Britanya’ya (1875’in British Premier Benjamin Disraeli tarafından 47’e döndüğü Mısır’dan hisse satın alma konusunda skandal bir aldatmacadan sonra)% 50 hissesini elinde tutuyordu. Yeni devrimci Kahire'de böyle bir duruma tahammül etme niyetinde değillerdi.
Ve Londra'da iyi anlaşıldı. Ve onlar sadece anladılar: İngilizler, kanal etrafındaki suç durumunun ve bununla ilişkili İngiliz birliğinin şiddetli bozulma nedenlerini ayıkça değerlendirdi. Mısırlı radikallerin askeri birliklere ve İngiltere'nin bireysel askerlerine yönelik sık sık saldırı vakaları, askeri ve teknik uzmanların kaçırılması - bunların hepsi açıkça, Kahire'nin Londra'daki artan baskısının bileşenlerinden biriydi; Ve Temmuz’un 26’indeki 1956’in Başkan Nasser, Mısır hükümetinin Süveyş Kanalı’nın millileştirilmesine başladığını açıkladığında, aynı yılın ekim ayında savaşı kaçınılmazdı.
Port Said'de İngiliz ve Fransız gemileri ve helikopterleri. Fotoğraf: AP
Amerikan tarifi: kışkırt ve durdur
Süveyş krizinin finalinde ana barışçıl rolünü üstlenen ABD'nin, başlangıçta hiçbir ölçüde küçük bir fayda sağlamadığı unutulmamalıdır. Sina Yarımadası’ndaki Ekim 1956 savaşının ve bunun tamamlanmasının, Amerika’ya avantajlı bir kriz yaratması ve çözümünde siyasi ve ekonomik temettü alması için Amerika’nın geleneksel operasyonlarından biri olduğu söylenebilir. Aslında, Süveyş Kanalı'nın Mısır tarafından millileştirilmesi fikri ile durumun gelişiminde bir patlayıcı rolünü üstlenen Amerika’nın tutumuydu.
Albay Nasır tarafından inşa edilen yeni Mısır'a olan ilgisi ve sürecin kontrolünü ele alma arzusu, ABD Dışişleri Bakanı John Foster Dulles Kahire'ye ulaştığında ABD tarafından 1953'te tekrar gösterildi. Bu yüksek ziyaretin en önemli amacı, Mısır'ı Bağdat Paktı - Büyük Britanya, Irak, İran, Pakistan ve Türkiye birliğine katılmaya ikna etme ihtiyacıydı. Resmen, anlaşmanın yaratılmasının başlatıcısı olan İngilizlerdi ve Amerikalılar jüri katılımcısı bile değildi, ancak bu birlik fikrini en aktif şekilde destekleyen Washington'du ve fiili tüm ana komitelerine dahil edildi.
NATO üyesi devletlerin üçte birinden oluşan bu birlik, ABD elçilerinin Mısır'ı katılmaya ikna etmeye çalıştıklarıydı. Ancak Cumhurbaşkanı Nasser, ülkesi için bir dizi önemli şartla Bağdat Antlaşması'na olası girişi belirtti. İlk olarak, Mısır'ın, aynı anda Mısır'ın en önemli enerjiyi, iklimsel ve tarımsal sorunlarını çözmesini ve bağımsızlığını güçlendirmesini sağlayacak bir yapı olan Aswan Barajı'nın inşasında finansal yardım sağlama konusunda ısrar etti. İkincisi, güçlenmekte olan Tel Aviv'in yanında sürekli güvensiz hisseden Kahire, Amerika'nın arzını istedi оружия.
Washington'daki ilk durum isteksizce kabul etti. İkincisi: Stratejik bir ortakla olan ilişkilerin - İsrail - ABD için Mısır ile ilişkilerden daha önemli olduğu ortaya çıktı. Mısırlılar ayrıca İngiltere ve Fransa’dan silah edinmelerine güvenmek zorunda kalmamışlardı ve serbest kalmanın tek yolunu seçtiler: Varşova Paktı ülkelerine. Bu adımın Washington'da öfkeye yol açtığını söylemek, hiçbir şey söylememek demektir. Birleşik Devletler, SSCB ve müttefikleri ile silahlı bir çatışmaya karıştığında, Amerika Birleşik Devletleri böyle bir hareket için Kahire'yi affedemedi. Sonunda, ilk başta Aswan Barajı'nın yapımı için kredi vermeyi bıraktılar ve Temmuz'da 19 onları ihraç etmeyi reddetti. Bir hafta sonra, İskenderiye'deki bir mitingde, Cumhurbaşkanı Abdel Nasser savaşın başlangıcı için en önemli neden olan sözleri konuştu: “Amerikalılar delilikle boğuldu! Süveyş Kanalı Şirketi'nin yıllık geliri 100 milyon dolar. Neden bu parayı kendimiz almıyoruz? ” Aynı gün, Mısır birlikleri kanal bölgesini işgal etti. Üç gün sonra, Ekim 29’ta İsrail saldırıya geçti.
İsrail'den korkan neydi
Ancak, İsrail'in belirli bir seçeneği yoktu. Orta Doğu’daki Yahudi devleti, kurulduğu andan itibaren Müslüman komşuları ve hepsinden önemlisi Mısır’da kategorik bir reddedilmeye neden oldu. Kahire, Tel Aviv'in 1948 yılında bağımsızlık savaşı yapmak zorunda olduğu Ortadoğu koalisyonunun liderlerinden biriydi; Kahraman ve ana güç olan Kahire, 1955'tan beri İsraillilere çok fazla sorun yapan fidain teröristlerin faaliyetlerini destekledi ve yönetti.
Ayrıca, İngiltere, Fransa ve BM’nin İsrail’e Süveyş Kanalı’ndan geçme hakkı vermesi taleplerinin artmasına rağmen, Mısır bu çağrılara hiçbir zaman cevap vermedi. Aslında bu, İsrail’in kıyı sularında deniz taşımacılığının engellenmesi anlamına geliyordu; ancak bu, ülkedeki ekonomik durum üzerinde olumsuz bir etkisi olmamıştı.
İsrail'de gerçekten paniğe neden olan bir diğer adım Kahire, Doğu Bloku'ndan silah alma kararıydı. Bu zamana kadar İsrail-Sovyet ilişkileri derin bir kriz içindeydi, Tel Aviv giderek daha fazla NATO bloğu üyeleriyle işbirliği yapıyordu ve en yakın komşunun böyle bir hareketi İsraillileri korkutmaya yardımcı olamazdı. Ek olarak, İsrail’den üstün olan en modern askeri teçhizatın Varşova Paktı ülkelerinden Mısır ordusuyla hizmete gireceği açıktı (ve yakında Mossad istihbarat teşkilatları tarafından belgelendi). Buna göre, Mısır ordusunun bu örneklere hakim olması gereken bir süre sonra, İsrail ordusundan çok daha güçlü hale gelecektir. Bu durum, yalnızca İsrail’in Filistin devletinin o yıllarındaki 1948 savaşı sırasında yakalamayı başardığı bölgedeki devam eden varlığını değil, aynı zamanda bir Yahudi devletinin varlığını da ortaya çıkardı.
İngiliz dalgıçlar SSCB'de yapılan silahları aldı. Fotoğraf: AP
Moskova kırdı
Ve İsrail'in bu korkuları boşuna değildi. 1950’in ortasındaki Sovyetler Birliği, Ortadoğu’daki politik ve askeri varlığının yanı sıra etkilerini önemli ölçüde güçlendirmek için önemli çabalar harcadı. İsrail’i nüfuzuna boyun eğdirme girişiminde başarısız olan Moskova, dekolonizasyon sürecinde yer alan daha uyumlu Müslüman ülkelere geçti. Birincisi, Sovyet rejiminin izlediği sosyalizm ihracat kavramına tam olarak uyuyor. İkincisi, Orta Doğu’daki uydu ülkelerinin sayısının artması, Moskova’nın aynı bölgedeki kendi müttefikler sisteminin yaratılması ve İsrail’in anlaşılması konusundaki endişesiyle Amerika’nın paritesini korumasına izin verdi. Son olarak, bölgedeki aktif varlık Sovyetler Birliği'ne silahlar için kalıcı bir pazar sağladı ve bu nedenle hizmetlerine yönelik uzun vadeli sözleşmeler ve ayrıca gerçek savaş koşullarında yeni ekipman türlerini test etmek için benzersiz bir test alanı sağladı.
Pratikte böyle görünüyordu. 1955'te Amerika'dan sonra İngiltere ve Fransa ile İngiltere Mısır'a silah vermeyi reddettikten sonra Kahire yardım için Moskova'ya ve müttefiklerine döndü. Mısırlılar onlarla tanıştı ve o yılın sonunda, Çekoslovakya'nın arabuluculuğu yoluyla (bu ekipmanı satan jüri buydu), önemli miktarda silah ve askeri ekipman Kuzey Afrika'ya gönderildi. Toplamda Mısır 250 milyon dolar değerinde silah aldı. Kapsamlı listede 230 tanklar T-34-85, 200 zırhlı personel taşıyıcı, 100 kendinden tahrikli silah Su-100, yaklaşık 500 tarla topçu varili, 200 avcı, bombardıman uçağı ve nakliye uçağı - başta modern MiG-15bis ve Il-28, ayrıca muhripler, torpido botları ve su altı tekneler.
Bu gibi durumlarda, Tel Aviv’in koruyucu bir grev hazırlığı ve Batı’daki müttefikleri aramaktan başka seçeneği yoktu. Sovyetler Birliği'nin Mısır ve komşu Müslüman ülkelerdeki artan etkisi, kaçınılmaz olarak yeni bir savaşın başlamasına yol açan bu süreci hızlandırdı ve basitleştirdi.
Yüz saatlik savaş
Bu savaş, İsrail paraşütçülerinin cesurca faaliyetiyle başlayan Ekim 29 1956 akşamı patladı: Rafael Eitan'ın Mitla Geçidi'nin emrindeki Rafael Eitan'ın komutasındaki Hava Kuvvetleri Tugayı'nın taburunun neredeyse 400 890 taburu. Ertesi gün, İsrailliler Mısırlılarla bir savaşa girdiler ve Kasım ayına kadar 202 İsrail tüm Sina Yarımadası'nı ele geçirmeyi başardı. Ekim 5'te Anglo-İngiliz bombalaması başladı ve Kasım 31'te Müttefik birlikler, direniş göstermeden Süveyş Kanalı alanına indi.
Bombalamadan sonra Süveyş Kanalı'na yakıt yerleştirilmesi. Fotoğraf: AP
Bu muharebe operasyonları İngiltere, İsrail ve Fransa arasındaki çok gizli müzakerelerin bir turu öncesinde geldi; bu sırada Müttefikler Mısır'la savaş için ayrıntılı planlar hazırladılar. Amacı, Süveyş Kanalı üzerindeki Franco-İngiliz kontrolüne geri dönmek ve Kahire'deki hükümeti değiştirmek oldu: Batı'ya daha sadık bir adam Albay Nasır'ın yerini almaktı.
Ancak, İngiltere, İsrail ve Fransız birliklerinin askeri operasyonunun başarılı bir şekilde geliştirilmesi, uzlaştırılamayan iki düşmanın - ABD ve Rusya’nın ortak çabalarıyla engellendi. Amerikalılar öncelikli olarak diplomatik yollarla hareket ederek, taraflara Birleşmiş Milletler ve Genel Kurulu aracılığıyla çatışmaya baskı uyguladılar. Süveyş Krizinin aktif evresinde BM ilk kez seslendi ve neredeyse hemen hemen barışı koruma kuvvetlerini uygulama fikrini gerçekleştirdi; bu yıl zaten 15'in Kasım 1956'inde - yani ateşkes anlaşmasının imzalanmasından dokuz gün sonra - Süveyş Kanalı bölgesinde konuşlandırılmaya başlandı.
Moskova ise, Macaristan’daki (BM’nin de müdahale etmeye çalıştığı, ancak başarısız olduğu) isyanın bastırılmasının ardından diplomasinin başarısını hesaba katamadığını fark ederek askeri baskı üzerinde durdu. 5 Kasım'ında, Sovyet Dışişleri Bakanı Dmitry Shepilov, BM Güvenlik Konseyi Sekreteri'ne, Mısır’a doğrudan askeri yardım tehdidi altında, savaşın 12 saatlerinde durdurulmasını ve İsrail kuvvetlerinin Mısır topraklarından üç gün içinde çekilmesini talep ettiği bir telgraf gönderdi. Telgraf, SSCB'nin derhal deniz kuvvetleri, hava kuvvetleri, kara askeri birlikleri, gönüllüler, eğitmenler ve askeri teçhizatın “saldırganlık kurbanı” bölümlerine yardımcı olmak üzere derhal gönderilmeye hazır olduğunu belirtti. Aynı gün akşam saatlerinde, SSCB'nin saldırganı ezmeye ve Ortadoğu'da barışı geri almaya, “roket teknolojisi” ve atom silahlarını kullanma da dahil olmak üzere barışı geri almaya hazır olduğu konusunda resmen hazır olduğu konusunda resmi olarak uyardığı İngiltere, Fransa ve İsrail devlet başkanları tarafından özel mesajlar alındı.
PZ
Moskova ve Washington’ın eylemleri sonuç verdi. Aralık ayında 1956’a kadar bütün İngiliz ve Fransız askerleri çatışma bölgesini terk etmişti ve Mart 1957’a kadar İsrailliler Sina’da işgal edilmiş toprakları terk etmişti. Bölgedeki jeopolitik durum değişmedi, çatışmaya taraf olanların hiçbiri İsrail’in Süveyş Kanalı ve Tiran Boğazı’nda gezinme özgürlüğüne kavuşması dışında herhangi bir yeni bölge devralımı almadı. Siyasi durum çarpıcı biçimde değişti. Bir yandan, hem Amerika Birleşik Devletleri hem de SSCB, bölgedeki siyasi etki iddialarının geçerliliğini kanıtladı - ve o zamandan beri durmadan güçlendirdi. Öte yandan, BM siyasi ağırlığını kanıtladı ve barışı koruma güçlerinin kullanılması uygulaması o zamandan beri değişmedi.
Üçüncüsü, Mısır ve Cumhurbaşkanı Nasır, Afrika ve Doğu'da sömürgecilik karşıtı eğilimleri güçlendiren siyasi ağırlıklar haline geldi ve aynı zamanda uzun süredir bölgelere barışçıl bir yerleşme fikri gömüldü. Mısır ile İsrail arasında on yıl süren sürekli küçük çaplı bir savaştan sonra, Altı Gün Savaşı bir yıpranma savaşına ve altı Kıyamet Savaşı'ndan sonra da başladı. Ve bu, Kara Kıta'da on yıldan beri azgın olan ve sürekli askeri-politik gerginlik ve bitmeyen çatışmaların birkaç noktası haritasında ortaya çıkmış olan bağımsızlık savaşlarından bahsetmek değildir. Ancak, her birinin kendilerine ait ayrı bir geçmişi ve artık Süveyş krizinin nedenleriyle doğrudan ilişkili olmayan kendi ön koşulları vardır.