Türk Dil Kurumunun güncel Türkçe sözlüğünde “halk oylaması” olarak tanımlanan referandum, önemli kararların alınmasında halkın görüşlerinin öğrenilmesi için yapılan oylamadır. Referandum kelimesi Latince “referre” (geri getirmek) kökünden gelir. Bazı ülkelerde referandum plebisit kelimesi ile eş anlamlı olarak kullanılır. Plebs eski Roma’da, ayrıcalıklı patriciiler dışında kalan kalabalık halk sınıfına verilen isimdir. Plebs meclislerinin aldığı karar anlamında olan Latince plebiscitum sözünden gelir.
Plebisit için yapılan bazı tanımlar bu oylamaların anayasanın ya da hükümetin değiştirilmese yönelik yapıldığını belirtiliyor ama bazı ülkeler böyle yorumlamıyor. Örneğin Avusturya’da “referandum” anayasayı değiştirmek için yapılan oylama olarak görülürken; plebisit anayasaya tesiri olmayan oylamayalar olarak kabul ediliyor.
Temsili demokraside ülke yönetimi halkın seçtiği kişiler aracılığı ile yapılır. Doğrudan demokrasi ise halk iradesinin dolaysız direkt olarak ülke yönetimini yönlendirmesidir ki referandum uygulaması da bir doğrudan demokrasi eylemidir.
Referandum her ne kadar halk iradesinin dolaysız katılımını sağlasa da referandum tipi oylamalar, muhalefetin onayını almadan halkın önüne sunularak popülist bir yaklaşımla totaliter rejimlerde yönetimin isteklerini hukuka uydurmaya alet edilebilir.
Türkiye’de referandum Anayasa değişikliği için yapılmaktadır ki Anayasa değişikliği için 220 milletvekilinin referandum yönünde oy kullanması gerekmektedir.
Türkiye’de Cumhuriyeti’nde Gerçekleştirilen Referandumlar: