İklim Değişikliği, Volkanik Patlamaların Çevreye Etkisini Değiştirebilir mi?
Türev Nedir?
Bu türev bir içeriktir. Yani bu yazının omurgası, Nature isimli kaynaktan çevrilerek dilimize uyarlanmıştır; ancak "çeviri" içeriklerimizden farklı olarak, bu içerikte orijinal metin birebir korunmamıştır. Anlatım ve konu akışı gibi detaylar Evrim Ağacı yazar(lar)ı ve/veya editörler tarafından güncellenmiş, değiştirilmiş ve/veya geliştirilmiştir. Yazar, kaynaktan alınan metin omurgası üzerine kendi örneklerini, bilgilerini, detaylarını eklemiş; içeriği ve anlatımı zenginleştirmiş ve/veya çeşitlendirmiş olabilir. Bu ek kısımlarla ilgili kaynaklar da, yazının sonunda gösterilmiştir. Metnin omurgasını oluşturan kaynağı, orijinal dilinde okumak için lütfen yukarıdaki bağlantıya tıklayınız. Bu içerik, diğer tüm içeriklerimiz gibi, İçerik Kullanım İzinleri'ne tabidir.
Özet
Volkanik patlamaların iklimi etkilediği bilinen bir gerçek, ancak iklim değişikliğinin stratosferik volkanik sülfat aerosol yaşam döngüsünü nasıl etkilediği keşfedilmeyi bekliyor.
Nature'da Ağustos 2021'de yayınlanan bir araştırmada, antropojen kaynaklı iklim değişikliğinin volkanik gazların atmosferle etkileşiminde önemli sonuçları olacağını gösterildi. Cambridge Üniversitesi ve UK Met Office'ten araştırmacılar, iklim ısınmaya devam ettikçe volkanik patlamaların etkisinin daha şiddetli olacağını söylüyor.
Çalışmada, püskürme sütunu modeli, aerosol-iklim modeli ile birleştirildi. Bu metot ile orta büyüklükteki volkanik patlamalardan kaynaklanan stratosferik aerosol optik derinlik (SAOD) pertürbasyonunun gelecekteki tropopoz yüksekliği artışının bir sonucu olarak %75 kadar azalacağı gösterildi. Püskürme sütununun yükselmesinin, aerosol boyutunu azaltması ile stratosferik ısınma ve (seyrek olarak meydana gelen) büyük çaplı tropik patlamalardan kaynaklanan yüzey soğuması (örneğin Pinatubo Dağı 1991) gelecekte %52 ve %15 oranlarında şiddetlenecektir. Püskürme sütunu (İng: "eruptive column") ve aerosol yaşam döngüsündeki değişimleri belirlemek, gelecekteki patlamalara (İng: "eruption") karşın iklimin tepkisini değerlendirmekte anahtar görevi görecektir.
Volkan Patlamaları, İklimi Nasıl Etkiliyor?
Stratosfere kükürt gazı saçan volkanik patlamalar, iklim değişkenliğinde (İng: "climate variability") en önemli itici güçlerden biridir. Bu patlamalardan salınan sülfat aerosolleri, 1-3 yıl boyunca stratosferde kalır ve atmosferin tepesinde ışınımsal zorlama ve yüzeyde soğumaya sebep olur. Büyük çaplı volkanik patlamalardan stratosfere salınan SO2 gazı, 1815'de Tambora Dağı'nda "Yaz yaşanmayan yıl"a ismini veren patlamaya, 1991'de Pinatubo Dağı'ndaki patlamaya (0.4–0.5 °C troposferik soğuma meydana geldi) sebep olmuştur.
Volkanizmanın iklim değişkenliğine etkisine örnek olarak; Kuzey Atlantik salınımı, muson iklimi, Atlantik Meridyen Devirme Sirkülasyonu (AMOC) ve El Niño-Güneyli Salınımı verilebilir. Ancak orta çaplı patlamalar da yeryüzünün radyasyon dengesini ve sıcaklıkları etkileyebilir: 2005-2015 yılları arasında orta çaplı bu tür patlamalar troposferik ve deniz yüzeyi sıcaklıkları üzerinde fark edilebilir bir soğutma etkisine sahipti.
İklim, Volkanik Patlamalarını Nasıl Etkiliyor?
Buraya kadar verilen örneklerü volkanik patlamaların iklime etkisiyle alakalıyken, çalışma bunun tam tersine odaklı: İklimin volkanik patlamalara etkisi, antropojenik sera gazlarının hızla artışıyla incelenmek açısından önem kazanıyor.
İklimin volkanizmaya etkisi araştırılırken, püskürme sütun modeli kullanılarak, daha sıcak bir iklimde büyük bir tropik patlamanın SO2 salım yüksekliğinin (atmosfere enjeksiyon yüksekliğinin) yaklaşık 1.5 km artacağı gösterildi. Orta büyüklükte bir patlamada ise SO2 salımının yüksekliği değişmeden kalacak, ancak tropopoz yüksekliğindeki artışın sonucu olarak, duman (İng: "plume"), tropopozun 2 km altına yayılarak, doğrudan stratosfere salınan SO2 miktarını azaltacaktır.
Stratosferik SO2 salınımlarının azalmasının bir sonucu olarak, gelecekteki muhtemel olarak daha sıcak bir iklimde, orta büyüklükte bir tropik patlama ile ilişkili aylık küresel ortalama SAOD'un (550 nm'de) 4 kat azaldığı gösterildi. Brewer-Dobson sirkülasyonunun hızlanması ile sülfat aerosol boyutunun ve ömrünün azalması atmosferin üst kısımlarındaki ışınımsal zorlamayı arttırıyor.
İklim değişikliği nedeniyle atmosfer ısındıkça, büyük ölçekli volkanik patlamaların yaydığı kül ve gaz daha da yükselecektir. Ayrıca bu büyük ölçekli patlamalarda volkanik aerosollerin yarattığı pus (İng: "haze"), güneş ışığının yeryüzüne ulaşmasını az miktarda engelleyecek ve sonuç olarak volkanik patlamaların neden olduğu geçici soğumayı artıracaktır. İklim değişikliği, ayrıca volkanik malzemenin (volkanik sülfat aerosollerinin) tropik bölgelerden daha yüksek enlemlere taşınmasını hızlandıracaktır.
Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.Kreosus
Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.
Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.Patreon
Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.
Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.YouTube
YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.
Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.Diğer Platformlar
Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.Giriş yapmayı unutmayın!
Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.
Yüzyılda bir veya iki kez meydana gelen Pinatubo Dağında 1991'de meydana gelen büyük patlamalarda olduğu gibi, iklim değişikliğinin, dumanın yükselmesine ve aerosollerin yeryüzüne daha hızlı yayılmasına neden olacağı ve bunun da %15 oranında artan bir soğutma etkisine yol açacağı bulundu. Okyanus sıcaklıklarındaki değişikliklerin bu soğumayı arttırması, buz tabakalarının erimesinin de İzlanda gibi yerlerde volkanik patlamaların sıklığını ve boyutunu artırması bekleniyor. Araştırmanın yazarlarından Anja Schmidt, şöyle diyor:
Daha sık ve daha yoğun orman yangınları ve diğer aşırı olaylar nedeniyle, üst atmosferin bileşimi gözlerimizin önünde değişirken, bu değişikliklerin sonuçlarına dair anlayışımız da değişiyor. Sera gazı salınımı devam ettikçe, volkanik emisyonların atmosferle etkileşim şekli değişmeye devam edecek ve iklim değişkenliğini tam olarak anlamak için bu etkileşimleri anlamak önem kazanmaktadır.
Yazarlar, fazla iklim ve volkanizma uzmanını volkanik duman yükselişi ve aerosol yaşam döngüsünün ardındaki mekanizmaları anlamanın yanı sıra, buzulların erimesinin ve aşırı yağışların belirlediği patlama boyutunun ve sıklığının araştırılması, bu sayede volkanik patlamaların gelecekteki iklimsel etkilerinin anlaşılması için bir araya toplanmaya çağırıyor.
Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
İlginizi Çekebilecek Sorular
- Cahiliye döneminde edebiyat ne kadar iyiydi araplarda?
- Üçüz gibi çoklu doğumlar rastgele mi ortaya çıkıyor?
- Porno gerçekten beyni küçültüyor mu?
- 1
- 0
- 0
- 0
- 0
- 0
- 0
- 0
- 0
- 0
- 0
- 0
- Thomas J. Aubry, et al. Climate Change Modulates The Stratospheric Volcanic Sulfate Aerosol Lifecycle And Radiative Forcing From Tropical Eruptions. (12 Ağustos 2021). Alındığı Tarih: 14 Ağustos 2021. Alındığı Yer: nature | Arşiv Bağlantısı
- University of Cambridge. New Feedback Loops: Climate Change Will Transform Cooling Effects Of Volcanic Eruptions. (12 Ağustos 2021). Alındığı Tarih: 23 Ağustos 2021. Alındığı Yer: SciTechDaily | Arşiv Bağlantısı
Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?
Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:
kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci
Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 22/09/2021 02:38:53 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/10852
İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.