3 Tükürükmemelilerde parotis, submandibuler ve sublingual olmak üzere üç çift büyük bez ile ağız mukozasının dil, dudak, yanak ve damak kısmında daha küçük bezlerin salgılarının karışımıdır.günde 1-2 litre salgılanır.görevi, besinlerin tümünü ıslatmak ve yutma için kaygan bir duruma getirmektir. Ayrıca tükürük içeriğindeki -amilaz enzimi nişastanın sindirimini başlatır.
4 Tükürük salgılanması otonom sinir sistemi tarafından kontrol edilir Tükürük salgılanması otonom sinir sistemi tarafından kontrol edilir. Parasempatik sinir uyarısı tükürük salgılanmasını aktifler.Ağızda besin bulunması ve çiğneme gibi mekanik etkenlere yanıt olarak gelişen kolinerjik refleksler veya besin görme, koku alma gibi koşullu refleksler tükürük salgısını artırır.
5 Tükürük bezlerinin plazma membranlarında bulunan muskarinik kolinerjik reseptörlere asetilkolin bağlanmasını engelleyen atropin ve diğer antikolinerjik ajanlar tükürük salgısını durdurur ve ağız kuruluğu oluştururlar.Stres ve dehidratasyon da tükürük miktarını azaltır. Aşırı kusma ve ishal, ateşli hastalık, diyabet durumlarında dehidratasyon nedeniyle tükürük miktarı azdır.
6 Tükürüğün dansitesi 1002-1020 arasında ve donma noktası 0,2oC ile 0,7oC arasında değişir. İstirahat halinde insanlarda tükürüğün pH’ı 5,8-7,1 (ortalama 6,7)’dir.
7 Tükürüğün bileşimi %99,5 su, %0,17 inorganik maddeler%0,33 organik maddelerdenoluşmuştur.Tükürüğün bileşimi, adrenal kortikosteroidler tarafından kontrol edilir.Aldosteron, tükürük bezleri kanallarını doğrudan etkileyerek Na+ reabsorpsiyonunu, K+ sekresyonunu artırmaktadır.
8 Tükürükte bulunan inorganik maddeler 20-60 mEq/L Na+13-16 mEq/L K+%6-20 mg Ca2+20-40 mEq/L Cl10-20 mEq/L HCO3 tır.Tükürükte miktarı artan Ca2+, tükürük kanallarında taş oluşumuna neden olur ve organik maddelerle birlikte dişlerde tartar olarak birikir.
9 Tükürükte bulunan organik maddeler müsinenzimlerimmünoglobülinlerglukozürelaktatvitaminler, vb. maddelerdir.Tükürükte bulunan lizozimler ve diğer antibakteriyel maddeler, tükürüğün antibakteriyel etkisi için önemlidirler.Müsin, tükürüğün temel organik bileşenidir; ağırlığının %60-85 kadarı oligosakkarit olan bir glikoproteindir.
10 Tükürükte bulunan enzimler amilaz, karbonik anhidraz, lingual lipaz, fosfataz, kallikrein enzimleridir.Amilaz, nişasta ve glikojenin α (14) glikozidik bağlarını hidroliz eder.
11 Mide sıvısı gastrik mukozada meydana gelen salgıların bir karışımıdır. pH’ı 1,1-1,8 arasındadır.dansitesi insanlarda kadardır.
12 Mide sıvısının bileşiminde %97-98 oranında su bulunur. Geri kalanı inorganik maddeler ve organik maddelerdir.
13 Mide sıvısında bulunan inorganik maddelerden anyonların başlıcaları klorür, bikarbonat, fosfat ve sülfattır.katyonlar da H+, K+, Na+, Ca2+ ve Mg2+ dur.
14 Midenin paryetal hücrelerinden HCl salgılanır Kusma yoluyla fazla miktarda mide sıvısı kaybedildiğinde alkaloz ve hipopotasemi oluşur.
15 Mide sıvısında bulunan organik maddelerden büyük moleküllü olanlar mukus, pepsin, intrinsik faktör, gastrik lipaz, nükleazlar, rennin (kimozin), az miktarda lizozim, LDH, üreaz ve karbonik anhidraz vb. maddelerdir.Mide sıvısında NPN-bileşikleri ve laktik asit gibi küçük moleküllü organik maddeler de bulunur.
16 Midenin kardiya ve fundus kısmında yer alan bezlerin esas hücrelerinden (nonparyetal hücreler), pepsinin zimojeni olan pepsinojen salgılanır.Pepsinojen, midenin asit ortamında H+ iyonları etkisiyle ve ortamda az miktarda bulunan pepsin etkisiyle otokatalitik olarak aktiflenir ve böylece midede en önemli proteolitik enzim olan pepsin oluşur.
17 Midenin sekresyonunu etkileyen faktörler: 1) Asetilkolin, Ca2+ üzerinden etkiyle H+ ve dolayısıyla HCl salgılanmasını artırır.2) Gastrin de Ca2+ üzerinden etkiyle H+ ve dolayısıyla HCl salgılanmasını artırır.3) Kalsiyum, H+ iyonuna karşı hücre permeabilitesini artırır. Hipokalsemide ve %18 mg’ın üzerindeki hiperkalsemide mide sekresyonu inhibe olur.4) Histamin, cAMP üzerinden etkiyle H+ ve dolayısıyla HCl salgılanmasını artırır.5) Sekretin, pepsinojen salgılanışını artırır, HCl salgılanışını azaltır.
18 Pankreasın ekzokrin salgısı Pankreastan sindirim kanalına günde mL/kg miktarında ekzokrin salgı salgılanır.Pankreasın ekzokrin salgı yapması besinler, su, sabunlar, histamin, nitritler, asitler, asetilkolin, kolin, pilokarpin ve karbamoilkolin tarafından uyarılır.
19 Pankreasın ekzokrin salgısı normalde renksiz, kokusuz, NaHCO3 tadında ve düşük viskoziteli bir sıvıdır.dansitesi insanlarda arasındadır.pH’ı insanlarda 7,0-8,5 arasındadır.
20 Pankreasın ekzokrin salgısında en çok bulunan inorganik iyonlar Na+, Cl ve HCO3 iyonlarıdır; ayrıca potasyum, kalsiyum, magnezyum, çinko, fosfat, sülfat iyonları bulunur.Pankreasın ekzokrin salgısında Cl ve HCO3 iyonlarının molar konsantrasyonlarının toplamı sabittir.uyarı ile salgı hızının artması, HCO3 iyonlarının artmasına Cl iyonlarının ise azalmasına neden olur.
21 Mideden gelen kimus etkisiyle duodenum lümeninde pH 4,5’ in altına düşünce S hücrelerinden sekretin salgılanır.Sekretin de pankreastan elektrolitçe zengin sıvı salgılanmasını uyarır.
22 Pankreasın ekzokrin salgısındaki organik maddelerin büyük kısmını enzimler ve zimojenleri oluşturur; az kısmını da albümin ve globülinler oluşturur.Trofik uyaranlar yani pankreasın ekzokrin salgısında enzim salgısını artıran uyaranlar uygulandığında pankreasın ekzokrin salgısında protein konsantrasyonu artar.
23 Mideden gelen kimus içinde bulunan yağ asitleri, monoaçil gliseroller, peptonlar, peptitler ve kalsiyum iyonu, ince bağırsaktaki İ hücrelerini uyararak kolesistokinin salgılatırlar.Kolesistokinin de pankreastan enzimce zengin sıvı salgılanmasını uyarır.
24 Pankreasın ekzokrin salgısında en çok bulunan enzimler protein sindiriminde görevli tripsin, kimotripsin ve karboksipeptidazlardır ki bunlar taze salgıda zimojenleri halinde bulunurlar.Çeşitli hayvanların pankreas salgılarında kolinesteraz, psödokolinesteraz, elastaz, RNAz, DNAz, -glikozidaz, -galaktozidaz, lipaz, fosfolipaz A, kolesterol esteraz ve -amilaz da bulunmuştur.
25 pankreatik polipeptit Somatostadin,Enteroglukagon,pankreatik polipeptitpankreasın ekzokrin salgısını inhibe ederler.
26 İnce bağırsak salgısı bağırsak mukoza hücrelerinden salgılanan sıvıdır çeşitli sindirim enzimleri içerir.İnce bağırsaklarda sindirimden sorumlu enzimlerin bir kısmı intestinal hücrelerden bağırsak lümenine salgılandıkları halde bazı enzimler intestinal epitel hücre sitozolünde veya membranda bulunurlar.
27 İnce bağırsak mukoza hücrelerinden ince bağırsak lümenine salgılanan enzimler enteropeptidazlar (enterokinazlar) ve fosfatazlardır.İnce bağırsak mukoza hücresi membranlarında veya sitozolünde bulunan enzimler aminopeptidazlar, dipeptidazlar, izomaltaz, maltaz, sakkaraz, laktaz, lipaz, nükleaz, nükleotidaz, nükleozidaz, fosfatidil kolin esteraz gibi enzimlerdir.
28 Safrakaraciğerden günde yaklaşık 1-2 litre kadar ve devamlı olarak salgılanan sıvıdır.Koleretik maddeler diye tanımlanan sekretin ve safra tuzları gibi maddeler safra salgılanmasını artırırlar.normalde berrak, altın sarısı veya kahverengimsi sarı renklidir, bazen zeytin yeşili de olabilir; lezzeti acı ve reaksiyonu alkalidir.
29 Karaciğerden salgılanan safra hepatik kanala boşalır ve safra kesesinde depo edilir. Safra kesesinin duvarı safranın suyunu absorbe ederek safrayı konsantre hale getirir.Safra kesesi aynı zamanda HCO3, Cl, Na+ ve diğer iyonları da absorbe eder; bu suretle safra ilk haline göre en az dört defa konsantre edilmiş olur.
30 Karaciğer safrası ile kese safrasının bileşimi farklıdır Karaciğer safrası %97-98 oranında, kese safrası ise %85 oranında su içerir.Katı maddeler karaciğer safrasında %2-3 oranında, kese safrasında ise %10-15 oranındadır.pH, karaciğer safrasında 8,0-8,6 arasında, kese safrasında ise 6-8 arasındadır.Karaciğer safrası sarı renkli, kese safrası ise yeşil renklidir.
31 Safrada bulunan inorganik maddeler Ca2+Mg2+ClHCO3fosfat ve sülfattır.sekretin, safradaki HCO3 miktarını artırır.
32 Safrada bulunan organik maddeler safra asitlerimüsinbilirubinester kolesterollesitinesterleşmiş veya serbest yağ asitlerialkalen fosfataz gibi bazı enzimlerdir
33 Sindirim sırasında safra kesesi kasılır ve safra koledok kanalı yoluyla ince bağırsağa boşaltılır. Safra kesesi sinirsel, hormonal ve besinsel kontrol altında kasılmaktadır.Sinirsel kontrolle kesenin çok az kas iplikleri kontraksiyon yapar ve aynı zamanda oddi sfinkteri kendiliğinden açılır.Hormonal kontrolü sekretine çok benzeyen kolesistokinin sağlar; kolesistokinin, safra kesesi kasılmasını uyarır; somatostatin ise safra kesesi kasılmasını engeller.Yağlı besinler safra boşaltımı için hormondan daha güçlü uyarıcıdırlar.
34 Safra asitleri24 karbonlu steroidlerdir, kolanik asidin oksi türevleridirlerprimer safra asitlerikolik asit (3,7,12-trihidroksikolanik asit)kenodezoksikolik asit (3,7-dihidroksikolanik asit)sekonder safra asitleridezoksikolik asit (3,12-dihidroksikolanik asit)litokolik asit (3-didroksikolanik asit)
35 Safra asitleri insan safrasında serbest halde bulunmazlar, ya glisin konjugelerinin ya da bir sistein türevi olan taurin konjugelerinin sodyum tuzları şeklinde bulunurlar. Bu nedenle sıklıkla safra asitleri yerine safra tuzlarından sözedilir.
36 Safra asitlerinin özellikleri 1) moleküllerinin büyük kısmı apolar ve küçük bir kısmı polar olduğundan, apolar yapılara apolar moleküller arası kuvvetlerle bağlanırlar ve yüzey gerilimini azaltırlar.2) Serbest dezoksikolik asit (3,12-Dihidroksikolanik asit), diğer safra asitlerinden farklı olarak yağ asitleriyle kompleks bileşikler yapabilir.3) mukozaları tahriş ederler. Litokolik asit intramuskuler uygulandığında lokal iltihap oluşturur.4) hemoliz yapıcı etkiye sahiptirler,
37 Safra asitlerinin biyofonksiyonları 1) yüzey gerilimini azaltıcı etkileriyle suda çözünmeyen lipidlerin emülsiyonlaşmasını, böylece enzimlerin bağırsak lümenindeki lipidlere daha iyi etki yapmalarını sağlarlar.2) safra içindeki kolesterolün çökmesini önlerler.3) intestinal motiliteyi artırırlar3) kolesterol esterazı ve ince bağırsağın üst kısımlarında lipazı aktive ederler.
38 Safra müsini Safrada bulunan müsin, mukopolisakkarid yapısındadır. asetik asid etkisiyle denatüre olarak çöker.