Karadeniz Bölgesinin İklim, Tarım, Hayvancılık ve Sanayi Özellikleri
-
Yazar:
2013-09-23
A. BÖLGENİN COĞRAFİ ÖZELLİKLERİ
Karadeniz Bölgesi adını, kıyıları boyunca bir şerit halinde uzandığı, denizden almıştır. Doğusunda Gürcistan, güneyinde Doğu Anadolu ve İç Anadolu, batısında Marmara Bölgesi ile sınırlıdır. Bölge; ülke topraklarımızın % 18'lik bölümünü kaplar. Büyüklük bakımından üçüncü sırada gelir.
Bölgede dağlar geniş alan kaplar, kıyı boyunca birbirlerine ve denize paralel uzanış gösterirler. Bunun sonucunda;
Denizel iklim etkilerinin iç kesimlerde geniş alanlara yayılmasını önler.
Dağların denize bakan yamaçlarında bol yağış oluşumuna neden olur. (Orografık yağışlar)
Kıyı ile iç bölgeler arasındaki ulaşımı engellerler. Burada ulaşım boğaz ve geçitlerle mümkündür.
Dik kıyılar (yalıyar) oluşmuştur.
Doğal limanların oluşmasına olanak verilmemiştir.
Kıyıda Bafra ve Çarşamba delta ovaları dışında önemli düzlükler oluşmamıştır.
Arazi çok engebeli, yağış fazla ve toprak yapısı killi olduğundan heyelan oluşumu yoğundur.
B. BÖLGENİN BÖLÜMLERİ
1. DOĞU KARADENİZ BÖLÜMÜ
Bölüm Ordu'nun doğusunda Melet Çayı'nın izlediği yoldan başlar, Gürcistan sınırına kadar denizin kıyı şeridiyle iç bölge arasında kalan alanı kapsar.
Karadeniz'in ortalama yükseltisi en fazla olan yeridir. Dağlar birbirlerine ve denize paralel şekilde iki sıra oluşturarak
uzanırlar.
Denize yakın olan sırada Giresun Dağlan, Rize Dağları ve Kaçkar Dağları uzanır. Bu dağların hemen gerisinde Çoruh ve Kelkit vadileri uzanır. Bu vadilerin güneyinde Yalnızçam, Çimen, Kop ve Köse Dağları uzanır. Yer yer 3000 m yüksekliğe ulaşan bu dağlar Karadeniz'in güneyini oluştururlar. Bölümün tek ovası Bayburt Ovası'dır.
Yüzey şekillerinin bu denli engebeli oluşunun doğurduğu birtakım sonuçlar vardır:
Denizel etkinin iç kesimlere ulaşmasını engeller.
Dağların denize bakan yamaçlarında gür ormanlar gelişmiştir.
Tarım yapılacak geniş topraklar oluşmamıştır.
Nüfus yoğunluğu kıyıda toplanmıştır. İç kesimler tenhadır.
Tarım alanlarının dar olması nüfusu göçe zorlamıştır.
Kıyı ile iç kesimler arasındaki ulaşım geçitlerle sağlanmaktadır. Bu geçitlerden en önemlisi Zigana (Kalkanlı) Geçididir.
Önemli Kentleri
Kıyıda; Trabzon, Giresun, Rize iç kesimde ise Artvin, Gümüşhane ve Bayburt'tur.
Tarım Ürünleri
Bölümün Giresun-Gürcistan hattında çay üretimi yapılmaktadır. Kıyı kesimlerinde yağışların bol ve her mevsim olma dolayı buğdayın yerini mısır almıştır. Bölümün diğer önemli ürünleri fındık, tütün, puro tütünü ve patatestir. Rize ve çevri dar bir alanda mandalina ve portakal yetiştirilir. Son yıllarda Rize'de kivi üretimi de yaygınlaşmıştır.
İç kesimlerde daha çok buğday ve arpa üretimi yapılmaktadır.
Hayvancılık
Kıyı kesimlerinde gür ot topluluklarının olmasından dolayı büyükbaş hayvancılık yapılır. Diğer bir faaliyet balıkçılıl kesimlerde karasal iklimin etkisiyle oluşan bozkır bitki örtüsünün yaygın olduğu alanlarda küçükbaş hayvancılık fa yürütülür.
Madenleri
Artvin yakınlarında Murgul'da bakır yatakları bulunmaktadır. Türkiye bakır üretiminin yarıya yakını buradan temin Murgul'da çıkarılan bakır Samsun'daki Karadeniz Bakır İşletmelerinde işlenmektedir.
Endüstri
Bülümdeki endüstri kuruluşları üretilen tarım ürünlerine dayalıdır. Giresun Aksu'da kağıt fabrikası, Rize ve çevresin işletme tesisleri ve Giresun'da fındık işleyen Fiskobirlik işletmeleri bulunur.
ORTA KARADENİZ BÖLÜMÜ
Bu bölüm adını Melet Çayı'nın batısından Bafra Ovası'nın batısına kadar devam eder.
Yüzey şekilleri Doğu Karadeniz Bölümü'ne oranla farklılık gösterir. Canik Dağları kıyıdan biraz geride başlar. Ortalama yükseltisi doğuya oranla düşüktür. Bölümde kıyı ovaları daha geniş alan kaplar. İç kesimlerle ulaşım daha rahat sağlanır.
Bölümün kıyı ovaları, Bafra ve Çarşamba delta ovalarıdır. İç ovalar ise; Merzifon, Niksar, Erbaa ve Suluova'dır.
Orta Karadeniz Bülümü'nde yükseltinin kısmen düşmesi deniz etkisinin iç kesimlere kadar sokulmasına yol açar. Kıyıda yağışlar kısmen azalır. Kıyı ile iç kesimler arasındaki iklim farklılıkları asgari düzeye iner.
Bölümünde iklim ve yüzey şekillerinin etkisiyle kıyı ile iç kesimler arasında nüfus ve yerleşme bakımından çok belirgin sınamıştır. Kıyı ve iç ovalar etrafında nüfus kısmen yoğunlaşmıştır. Yerleşmeler genelde sık dokuludur. Doğu Karadeniz bölümündeki dağınık kır yerleşmeleri burada yerini toplu yerleşmelere bırakmıştır. Önemli kentleri kıyıda Ordu ve esimlerde ise Amasya, Tokat ve Çorum illeridir.
Tarım
Kıyı kesimlerinin önemli tarım ürünü mısırdır. Bafra ve Çarşamba ovaları üzerinde; tütün, şeker pancarı, çeltik ve çevresinde fındık, Ordu ve Çorum çevresinde soya fasulyesi, iç kesimlerde buğday yetiştirilir. Amasya çevresinde özellikle Yeşilırmak Vadisi üzerinde elma ve üzüm yetiştirilir.
Bölümde büyükbaş hayvancılığının yerini küçükbaş hayvancılık faaliyeti almıştır.
Madenleri
Maden çıkarımında fazla çeşitlilik yoktur. Sadece linyit çıkarılır. Amasya-Çeltek, Havza ve Merzifon linyit yatakları
Endüstri
Orta Karadeniz Bölümü sanayi bakımından, Doğu Karadeniz Bölümü'nden daha gelişmiştir. Bunun en temel sebebi ulaşım olanaklarının gelişmiş olmasıdır. Sanayi Samsun ve Tokat çevresinde yoğunlaşmıştır.
Samsun'da Karadeniz Bakır İşletmeleri
Samsun ve Tokat'ta; Sigara fabrikaları
Ordu'da; soya yağı, fındık işletmeleri
Çorum'da; çimento fabrikası
Amasya, Çorum, Çarşamba ve Turhal şeker fabrikaları önemli endüstri kuruluşlarıdır.
3. BATI KARADENİZ BÖLÜMÜ
Bu bölüm, Kızılırmak Deltası'nın batısından başlayarak Sakarya Nehri'nin denize döküldüğü yere kadar devam eder.Bölümde denize paralel uzanan yüksek dağlık kuşak yer alır. Bu dağlık kuşak birbirlerine paralel uzanan üç sıra halindedir.Birinci sırada, Küre Dağları, ikinci sırada. Bolu ve İlgaz Dağları, üçüncü sırada ise Köroğlu Dağları yer alır. Dağların uzanışı kıyı ile iç kesimler arasında ulaşımı engeller. Ulaşım ancak geçitler aracılığıyla sağlanır. En önemli geçit Ecevit geçididir.
Bölümün düzlükleri; dağlar arasında yer yer gevşeyen uzun vadiler ve bazı ovalardan oluşur. En önemlileri; Düzce ovası Bolu, Kastamonu, Gökırmak ve Devrez'dir.
Bölümde dağların denize paralel uzanması ve yükseltilerinin fazla olması kıyı kesimi ile iç kesimler arasında iklim, bitki örtüsü ve yerleşmede farklılıklara neden olmuştur. Kıyı kesimleri Karadeniz iklim özelliklerini gösterirken, iç kesin karasallasın Kışlar daha sert ve kar yağışlı, yazlar daha sıcak ve kurak geçer.
Batı Karadeniz Bölümü'nün kıyı kesimlerindeki ovalar, ürün yetiştirmek için oldukça önemli alanlardır.
Boyabat, Tosya dolaylarında çeltik ve mısır
Kastamonu ve çevresinde şeker pancarı, kendir (kenevir) ve keten
Düzce ve çevresinde tütün
Bolu ve Düzce çevresinde fındık üretimi yapılmaktadır.
Bölümün diğer önemli geçim kaynakları, ormancılık ve balıkçılıktır. Bunun yanı sıra arıcılık, küçükbaş hayvancılık kümes hayvancılığı yaygındır.
Madenleri
Zonguldak-Ereğli hattında maden kömürü -Küre ve çevresinde bakır çıkarılır.
Endüstri
-Ereğli ile Karabük'te demirçelik fabrikaları
-Kastamonu'da şeker fabrikası
-Ayancık, Çaycuma, Taşköprüdeki orman ürünleri ve kağıt fabrikası
-Sinop'ta cam ürünleri
-Bolu'da çimento fabrikası Önemli endüstri kuruluşlarıdır.
C. BÖLGENİN TÜRKİYE EKONOMİSİNDEKİ YERİ
Karadeniz Bölgesi oldukça engebeli bir yapıya sahip olduğundan bölgede tarımsal faaliyet, ulaşım, sanayi ticaret gibi ekonomik faaliyetler yeterince gelişmemiştir. Özellikle Doğu Karadeniz Bölümü'nde tarım alanlarının dar olması, mevcut nüfusu istihdam etmede yetersiz kaldığından sürekli dışarıya göç verilmektedir. Bölgedeki nüfus Doğu Karadeniz Bölümü'nde tarım alanında istihdam edilirken, Orta ve Batı karadeniz bölümlerinde istihdamda sanayi ve ticaret önemli bir orana sahiptir.
Bölgenin yüzey şekillerinin çok engebeli olmasından dolayı ulaşım zorlukla sağlanabilmektedir. Demiryolu ancak Samsun ve Zonguldak'a kadar uzanmıştır.
Bölgede üretilen tarım ürünlerinin ülkemizdeki toplam üretimine oranı aşağıdaki grafiklerde gösterilmiştir
Bölgedeki tarım ürünleri dışında hayvansal ürünlerde; Sığır üretiminin % 26'sı, kümes hayvanlarının % 37'si ve bal üretiminin % 31 'ine sahiptir.
Bunlar dışında;
Kerestenin % 50'sini
Bakır ve demirçel iğin %50'sini.
Taş kömürünün %100'ünü
Deniz ürünlerinin %81'ini
Orman ürünlerinin %24'ünü
karşılamaktadır.
D. BÖLGENİN TÜRKİYE TURİZMİNDEKİ YERİ
Karadeniz Bölgesi doğa, tarihi ve kültürel özellikleriyle önemli bir turizm merkezi durumundadır.
- Bolu'da Abant gölü, Yedigöller ve çevresi
- Trabzon'daki Uzungöl
- Kaçkar, İlgaz, Bolu Dağları üzerinde kayak ve dağcılık sporu
- Çoruh ırmağı üzerinde rafting sporu
- Bolu, Ladik, Havza, Ayder, Düzce'de kaplıca ve içmeler
- Safranbolu Türk Evleri
- Trabzon'un Maçka ilçesindeki Sümela Manastırı
- Trabzon'daki Atatürk Köşkü önemli turizm alanlarıdır.
- Bölgede yaz mevsiminin kısa ve yağışlı olmasından dolayı deniz turizmi gelişmemiştir.
- Genel olarak son yıllarda bölgenin turizminde canlanma olmuştur.
İlgili Konular
-
-
-
Okunma: 4415 - Yorum: 0 -
Amp
Kullanıcı Oylaması: /5 -