Mantar mayaları normal olarak insan vücudunda yaşamakta ve çoğu zaman herhangi bir sorun yaratmamaktadır. Mantar hızla çoğalmaya başlarsa, enfeksiyona özgü rahatsızlık verici semptomlar gelişir.
Değişik türde mantar enfeksiyonları, ya da pamukçuk bulunmaktadır. Şimdiye kadar en yaygın olan vajinal pamukçuktur. Dünyadaki her dört kadından birinin bir dönemde pamukçuk olduğu ve bunların da üçte birinin yalda en az bir atak geçirdiği sanılmaktadır.
Oral pamukçuk ağzı etkileyen bir çeşit mantar enfeksiyonudur. En sık olarak çocuklarda, yaşlılarda ve bir hastalık nedeniyle bünyeleri zayıflamış kişilerde görülür. Bazı durumlarda, yemek borusuna yayılarak yutma güçlüğüne neden olabilir.
Başka bir çeşidi deriyi, tırnakları ve vücudun müköz membranlarını etkiler. Mantar, derinin nemli kıvrımlarında gelişir ve bebeklerde bezlerin neden olduğu döküntü ile birlikte ortaya çıkabilir.
Nadir vakalarda, mantar tüm vücuda yayılarak sistemik döküntüye neden olabilir. Bu durum, lösemi veya AIDS gibi bir hastalığı oranlar ya da güçlü antikanser ilaçlar kullananlarda olduğu gibi, bağışıklık sistemi ciddi biçimde zayıflamış kişilerde ortaya çıkar.
Pamukçuk Etkenleri
En yaygın mantar mantarsı olan candida albicans, normal olarak ağızda ve vajinada bulunmakta ancak, buralarda bulunan zararsız bakterilerce kontrol altında tutulmaktadır. Bu bakterilerin etkinliği bozulduğunda, mantarlar kontrolsüz biçimde çoğalır ve pamukçuk gelişir. Bakterilerle mantarlar arasındaki hassas dengeyi etkileyen bir dizi faktör bulunmaktadır. Örneğin, hastalık ya da stres, vücudun doğal savunmasını zayıflatabilir ve pamukçuk da dahil olmak üzere, çeşitli enfeksiyonlara öncülük edebilir.
Antibiyotikler, steroidler ve bağışıklık sistemini baskılayan diğer ilaçlar, aizi mantarlara karşı daha eğilimli hale getirebilir. İlaçlar, yalnız hastalıklara neden olan bakterileri yok etmeye kalmayıp, fungal gelişimi baskılayan yararlı bakterileri de ortadan kaldırabilir.
Diyabet, hastalığın neden olduğu yüksek kan şekeri düzeyleri nedeniyle mantar riskini arttırabilir. Mantarlar şekerle beslenir, bu durum fungal gelişimi teşvik eder. Buna ek olarak, gebelik sırasında ortaya çıkan hormonal değişiklikler de vajinal dokularda şeker artışına neden olabilir ve fungal gelişimi arttırabilir. Bazı doğum kontrol haplarının da benzer bir etkisi olabileceğinden kuşku duyulmaktadır. Mantara eğilimli olan kişinin, şeker ve şekerin başka bir formu olan alkol alımını azaltması gerekmektedir.
Mantarlar, ılık, nemli ortamlarda daha rahat gelişebildiği için, kasık bölgesinde terlemeyi arttıracak giysiler pamukçuk gelişimine sebep olabilir. Ağır kokulu banyo köpükleri veya yağları, vajinal deodorantlar veya duşlar kasık bölgesini irite ederek mantarların kontrolsüz biçimde üremesini arttıracak şekilde, vajinanın doğal asiditesini değiştirebilir.
Belirtiler
Vajinal mantar, yumuşak peynir kıvamında beyaz bir akıntıya, vajina ve vulva çevresinde kaşıntıya ve ağrıya, idrar yaparken yanmaya ve cinsel birleşme sırasında ağrıya neden olabilir. Erkeklerde enfekte bir partnerden bulaşabilir. Belirtiler arasında, sünnet derisi altında veya penis başında iritasyon, kızarıklık, yanma veya kaşıntı, sünnet derisi altında yoğun bir akıntı, üretradan hafif bir akıntı ve idrar yaparken yanma yer alır.
Oral mantar, yanakların iç kısmında ve boğazda krema kıvamında beyazımsı veya sarı kabarıklıklara neden olur. Deri tutulmuşsa, deride kırmızı, kaşıntılı döküntüler ve tırnakların etrafında kızarıklık ve şişlik fark edebilirsiniz. Sistemik (kanla yayılmış) mantar, ateş, başağrısı, halsizlik ve endokardit (kalp kapaklarının iltihabı) veya kan zehirlenmesi gibi ciddi belirtilere yol açabilir.
Tanı ve Tedavi
Vajinal mantar enfeksiyonunun belirtileri, diğer vajinal enfeksiyonlarının belirtilerine benzer, bu nedenle, kesin bir teşhis koymak gereklidir. Bunun için, bir doktor tarafından vajina içinin iyice muayene edilmesi ve herhangi bir akıntının laboratuar incelemesi gerekebilir.
Mantar tanısı doğrulanırsa, antifungal ilaçlarla tedavi edilebilir. Bunların kremler, losyonlar, pastiller, damlalar ve tabletler dahil olmak üzere birçok formu bulunmaktadır. Çoğu zaman, tedavi hızlı etkinlik gösterir ve mantarı, birkaç günden bir haftaya kadar bir sürede, ortadan kaldırır. Bununla birlikte, cildin geniş bir bölümünü ya da tırnakları kaplayan bazı mantar çeşitleri tedaviye daha dirençlidir. Bunların iyileşmesi haftalar ya da aylar alabilir.
Diğer Enfeksiyonlar
Mantara benzer semptomları olan başka vajinal enfeksiyonlar bulunmaktadır ancak, bunların tedavileri farklıdır. Bunlardan birisi, balık gibi kokan, amonyak kokulu bir akıntıya sebep olan trikomoniyazistir. Bakteriyel vajinozis, mantar ile karışan bir diğer vajinal enfeksiyondur. Belirtileri arasında kirli, beyaz akıntı ve cinsel organlar etrafında ağrı yer almaktadır. Her iki durumun tedavisi de bir kür antibiyotik kullanmaktır.
Vajinal Mantardan Korunma
Mantara neden olan sebepleri anlamanız, bir vajinal mantar atağını önlemenize yardımcı olacaktır:
• Kasık bölgesini kuru tutmak için, naylon yerine pamuklu iç çamaşırlar, tayt yerine kilotlu çorap ve sıcak günlerde geniş etekler ya da bol pantolonlar giyin.
• Hava sıcaksa, sıcak su dolu bir küvette kalmak yerine, serin suyla yıkanın ya da duş alın.
• Vajinal bölgeyi iltihaplandırabilecek parfümlü sabunlar, banyo köpükleri ya da katkı maddeleri kullanmayın.
• Vajinada mantar gelişimini önleyebilecek bakteriler içerdiği için, düzenli olarak taze (biyoaktif de denen) yoğurt yiyin.
• Tuvaleti kullandıktan sonra, bağırsaktan vajinaya herhangi bir candida girişini önlemek için, daima önden arkaya doğru temizleyin.
• Diabetiniz varsa, kan şekeri düzeylerinizi sıkı bir kontrol altında tutun.
• Aşırı alkolden sakının ve şeker alımınızı azaltın.
• Cinsel birleşme esnasında, eğer gelekliyse, vajinal kayganlaştırıcı kullanın – vajina dokularının tahrişi, mantar riskini arttırabilir.