Orta Çağda İslam ve Bizans sanatlarının yanı sıra Avrupa’da iki önemli sanat daha ortaya çıkmıştır. Bunlar Roman ve Gotik sanatlarıdır.
ROMAN SANATI
10 ve 13. yüzyıllar arasında başta Almanya, İspanya, İngiltere ve Fransa olmak üzere Avrupa’nın değişik ülkelerinde mimaride görülen Orta Çağ sanatıdır. Roman sanatı 1000 yıllarında Fransa’nın Bur-gonya bölgesinde ortaya çıkmıştır.
Roman sanatının genel özellikleri şunlardır:
? Bu dönem sanatı tamamen dinin etkisinde gelişmiştir.
? En önemli yapı tipi kilise ve katedrallerdir. Katedral, bir kentin büyük kilisesidir.
? Yapılarda Latin haçı bazilikal plan uygulanmıştır.
? Katedral ve kiliseler genellikle üç netlidir. Orta nef, yan netlerden daha geniş ve yüksektir. Roman katedrallerinde, kilise korosunun yer aldığı koro bölümünün altına kripta denilen yer altı mezarı eklenmiştir.
? Yapılar içten çapraz tonoz, dıştan sivri çatı ile örtülüdür.
? Yapılarda netleri birbirinden ayıran payeler ve sütunlar oldukça kalındır, küp biçimli başlıkları vardır.
? Kesme taş kullanılan yapıların dış cephelerinde köşeli ya da yuvarlak çan kuleleri yer alır.
? Kilise ve katedrallere eklenen yüksek çan kuleleri, tanrıya ulaşma düşüncesinden doğmuştur.
? Yapıların içinde ve dışında kullanılan yuvarlak kemerler, özellikle dış cephelerde hareketliliği ve planın anlaşılmasını sağlar.
? Yapılarda malzeme olarak özenle işlenmiş kesme taş kullanılmıştır.
? Roman kilisesinde, kubbe ve tonozların ağırlığını taşımak için kalın duvarlar yapılmıştır. Bu nedenle duvarlarda büyük pencere yerine, küçük pencereler açılmıştır.
? Heykel ve resim sanatı mimarinin hizmetindedir. Roman sanatının özelliklerini yansıtan eserlerden bazıları şunlardır:
Saint Philibert (Sen Filiber) Kilisesi: Taş malzemenin kullanıldığı bu yapı üç netlidir. Kalın payelerin taşıdığı yapının duvarlarına ve kulelere küçük pencereler açılarak cephe hareketlendirilmiştir. Yapı iki katlıdır.
Notre Dame -la Grande (Nötr Dam -lö Grand) Kilisesi: Salon kilisesi tarzında yapılan kilisede orta ve yan nefler eşit yüksekliktedir.
Heykel sanatı, Fransa’da bu dönemde fazla gelişmemiştir. Az sayıdaki heykel örnekleri, genellikle mimari yapılarda süsleme ögesi olarak kullanılmıştır.
Almanya’da Roman üslubu 13. yüzyıla kadar sürer. Bu dönemde Almanya’da birçok katedral yapılmıştır.
Almanya’da Roman üslubu ile yapılmış bazı katedraller ve özellikleri:
Aachen (Ahen) Katedrali: 792-805 yıllarında kesme taştan yapılmıştır. Yapı, merkezî planlıdır. Merkezî bölümün üzeri sekiz bölümlü taş kubbeyle örtülüdür. Yapıda, kalın payelerle birbirine bağlanan yuvarlak kemerler vardır.
Spaier (Spayer) Katedrali: Üzeri tonozla kapatılan, ilk kez çapraz tonoz kullanılan ilk anıtsal yapıdır. Katedralin doğu bölümünün altında bulunan kripta, daha sonraları Alman İmparatorluğu’nun mezarlığı hâline gelmiştir.
Saint Michael (Sen Mişel) Kilisesi: Yapının girişi güney cephededir. Çift apsislidir. Çapraz nefleri ve neflerinin önünde bulunan yuvarlak kuleleri ile özgün bir yapı oluşturmaktadır .
Almanya’daki diğer önemli Roman kiliseleri arasında Worms, Mains (Maynz) ve Trier (Triye) kiliseleri sayılabilir.
Roman mimarisinin İtalya’ya gelişi Almanya’dan olmuştur. Ancak İtalya’da Roman mimarisi antik geleneklerden de etkilenerek tamamen kendine özgü bir çizgide gelişmiştir.
İtalya’da Roman üslubu İle yapılan eserlerden bazıları şunlardır:
Pisa yapı grubu: 1063-1092 yıllarında yapılan bu yapı katedral, vaftlzhane ve çan kulesinden oluşmaktadır.
Yukarı doğru gittikçe daralan katedralin duvarları sütunlarla ve pencerelerle dışa tamamen açılmıştır. Yapının dışında koyu yeşil ve beyaz mermer kaplamalar kullanılarak cephede hareketlilik sağlanmıştır.
Yapının hemen yanında, sekiz katlı eğri silindirik çan kulesi vardır.
14. yüzyılda tamamlanan vaftizhane, üzeri kubbe ile örtülü yuvarlak bir binadır.
Vaftizhane, içinde vaftiz töreni yapılan ve genellikle merkezî planlı Hristiyan yapısıdır.
İtalya’daki diğer önemli Roman kiliseleri arasında Modena Katedrali ile Saint Zeno ve Saint Ambrogia kiliseleri sayılabilir.
Kaynak: Doc. Dr. Mehmet Zeki iBRAHiMGiL ( Lise Sanat Tarihi 1)