Can Yücel
- Doğum : 21 Ağustos 1926 - İstanbul
- Ölümü : 12 Ağustos 1999 - İstanbul
- Meslek : Çevirmen, şair
Can Yücel, Türk şair ve çevirmen. Tek parti döneminin Milli Eğitim Bakanı Hasan Ali Yücel'in oğludur. Shakespeare, Hamlet gibi dünyaca ünlü şairlerden çeviriler yaptı. 'Rengahenk' adlı kitabı müstehcen içerik barındırması sebebiyle toplatıldı. 1962'de İngiltere'deyken, 1709 yılından kalma, Latin harfleriyle taş baskısı olarak basılmış bir Türkçe dilbilgisi kitabı buldu ve oldukça dikkat çekti. Che Guevara ve Mao'dan çeviriler yaptığı gerekçesiyle hapse mahkum oldu. Dünyaca ünlü şair Shakespeare'in ünlü 'To be or not to be' cümlesini; 'Bir ihtimal daha var, o da ölmek mi dersin' şeklinde sloganik bir ifadeyle Türkçe'ye çevirdi. Üslubunda bir kabalık olsa da şiirleri geniş kitleler tarafından benimsendi. Türkiye'de son yıllarda kendisinin yazmadığı birçok şiir ona atfedildi. 'Herşey sende gizli' isimli şiir Can Yücel'in olmadığı halde MEB kitabına kadar girdi. Doktorların ikazlarına rağmen aşırı alkol ve sigara tüketiminden vazgeçmedi. Çiçeklere ve ailesine düşkünlüğüyle bilinen şair, vasiyeti üstüne hayatını kaybettiği Datça'ya gömüldü.
Hayatı
21 Ağustos 1926'da İstanbul'da doğan Can Yücel Ankara Üniversitesi Dil - Tarih ve Coğrafya Fakültesi Klasik Filoloji Bölümü ve Cambridge Üniversitesi'nde öğrenim görerek uzun süre Fransa'da ve İngiltere'de yaşadı. Yurda dönüp 1953'te Kore Savaşı'na katılan Türk birliğinde askerliğini tamamladı. Askerliğinden sonra tekrar İngiltere'ye gitti. Londra'da BBC'nin Türkçe bölümünde spikerlik yaptı. 1963'te Türkiye'ye geri döndükten sonra Marmaris'te bir süre turist rehberi olarak çalıştı ve İstanbul'a yerleşti.
Şiiri ve Çalışmaları
Edebiyata şiirle başlayan Can Yücel, çeşitli dergilerde yayınlanan şiirlerini, 1950'de basılan ilk şiir kitabı "Yazma"da topladı. Bu kitabın ardından uzunca bir süre üslup arayışındaydı. İlk şiirlerinde kafiyeli söyleyiş, coşkulu anlatım, geleceğe umut ve güvenle bakış belirgin özelliklerdi.
1973'te basılan ikinci şiir kitabı "Sevgi Duvarı"nda imge-sözcük-anlam üçlüsünün birbiriyle dengelendiği insan-doğa ilişkilerini konu alan şiirleri ile göze çarpıyordu. Kara mizah öğeleri taşıyan siyasal içerikli bazı şiirlerinde tarihsel ve günlük olayları iç içe işledi.
1974'te çıkan üçüncü kitabı "Bir Siyasinin Şiirleri", önceki dönemlerin bileşkesiydi. Bu şiirlerde cezaevinden dışarıya dönük gözlemlerini, izlenimlerini, duygu ve düşüncelerini politik kimliğini de sorgulayarak yansıttı. Hiciv gücü ve sözcük oyunlarıyla eriştiği dil ustalığı, geniş kültürüyle beslenen şiirini yeni boyutlara ulaştırdı. Halk ağzı, türküleri ve deyişlerinden de yararlandı. Şiirin yanısıra tiyatro oyunları da çevirdi. Sanat hayatı boyunca devlet tarafından birçok kez cezaya çarptırıldı.
12 Mart döneminde Che Guevara'nın "Gerilla Harbi" ile "İnsan ve Sosyalizm" kitaplarının çevirisi nedeniyle 15 yıl hapis cezasına mahkum edildi. 1974 affıyla özgürlüğüne kavuştu. İstanbul'da Vatan, Demokrat, Söz gazetelerinde köşe yazıları yazdı. 12 Eylül sonrasında müstehcen olduğu iddiasıyla "Rengahenk" adlı kitabı toplatıldı. Şiir kitaplarının yanısıra Lorca, Shakespeare, Brecht gibi önemli yazarların tiyatro eserlerinden çeviriler yaptı.
Shakespeare, Hamlet, Fırtına ve Bir Yaz Gecesi Rüyası çevirilerinde eserin orjinaline bağlı kalmayan şair, bunu yaparken eserleri topluma mal etme amacı güttü. Shakespeare'in 'to be or not to be' diye bilinen sözünü 'Bir ihtimal daha var, o da ölmek mi dersin' şeklinde sloganik bir ifadeyle Türkçe'ye aktardı. 1959'da ilk baskısı yayımlanan "Her Boydan" adlı kitabında dünyadaki birçok şairin şiirini çevirdi.
Özel yaşamı ve Siyasi Görüşü
1956 yılında Güler Yücel ile evlendi. Bu evlilikten 'Güzel ve Su' adlarını koyduğu iki kızı ve Hasan adını koyduğu bir oğlu oldu. Sahip olduğu bariton sesi ile okuduğu Türk şiirinde farklı bir tarz ortaya çıkaran şair, Cumhurbaşkanı Süleyman Demirel`e hakaretten yargılandı ve 18 Nisan seçimlerinde Özgürlük ve Dayanışma Partisi`nin İzmir 1. sıra milletvekili adayı oldu ancak seçilemedi.
Ölümü
"Mekanım Datça olsun, öldükten sonra beni Datça’ya gömün" vasiyeti gereği 12 Ağustos 1999 gecesi günebakan çiçekleri eşliğinde burada toprağa verildi.
beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. İzin alınmadan, kaynak gösterilerek dahi iktibas edilemez.
Kaynakçalar
DİĞER ANSİKLOPEDİLER
-
Nef'i
Hiciv ve kasideleriyle ünlü divan şairi Nef’i’nin asıl adı Ömer olup, babasının Kırım Hanı’na nedimlik yaptığı ve şair olduğu bilinmektedir. Babasına dair bilgi verdiği ve ‘’Peder değil bu belayı siyahtır başıma’’ mısrasının yer aldığı hicviyesinde onun Kırım’a giderek rahat bir ömür sürdüğü, ardından bıraktığı ailesinin yoksul ve korumasız kaldığı anlaşılmaktadır. Genç yaşta şiirle ilgilenen Nef’i, eğitim hayatına Erzurum’da başlayarak Farsça öğrendi. I. Ahmed’in ilk saltanat yıllarında İstanbul’a giden Nef’i’nin kasideleri sultanın iltifatını kazandı ve sultanın yakınları arasına girdi. İlk olarak Divan-ı Hümayun’da maden mukataacılığı görevine getirildi, daha sonra mukataa kâtipliği, kısa bir süre sürgün edildiği Edirne’de Muraddiye mütevelliliği ve İstanbul’da cizye muhasebeciliği görevlerinde bulundu. Dört padişah döneminde yaşayan Nef’i, IV. Murad döneminde sanatının ve şöhretinin zirvesine ulaştı. Ancak istikrarsız kişiliği yüzünden çevresiyle kurduğu ilişkileri devam ettiremedi; yakın dostları dahil rencide edecek derecede sövgüye varan hicivler yazmaktan geri durmadı. Şiirlerinden anlaşıldığı üzere üç kez görevinden uzaklaştırılan Nef’i, devam ettiği hicivleri onun sonunu hazırladı ve ölüme mahkum edildi.
-
Ahmet Muhip Dıranas
Asrımız şair ve tiyatro eseri yazarlarındandır. Halk şiir geleneğine fazla bağlı kalmakla beraber, hece akımını kendine göre değiştirerek, kendine has bir ifade tarzı ortaya koymuştur. Hecede yaptığı yeniliklerden biri durakları kaldırması ve gelenekte görülmeyen vezinleri kullanmasıdır.
-
Bernard Lewis
Ortadoğu ve İslam tarihi üzerine yaptığı çalışmalarla bilinen ünlü İngiliz şarkiyatçı Bernard Lewis İngiltere’de dünyaya geldi. Londra’da yaşayan orta sınıf bir Yahudi ailenin çocuğu olan Lewis, küçük yaşlardan itibaren yabancı dillere ve tarihe ilgi duymuş, bu yönde eğitim alarak Londra Üniversitesi Doğu ve Afrika Araştırmaları Bölümü’nü tamamlamıştır. Takip eden yılda Paris Üniversitesi’nde eğitim alarak Semitik İncelemeler Kürsüsü’nden mezun olan Lewis, henüz yirmili yaşların başlarındayken Latince, Yunanca, Eski Ahit İbranicesi ve Arapça’ya merak saldı, yüksek lisans eğitimi sırasında da Farsça ve Türkçeyi de öğrendi. Dillere ve tarihe gönül veren tarihçi, doktorasını İslam tarihi konusunda yaptı. 1937-38 akademik yılında Kraliyet Asya Derneği’nin verdiği burs sayesinde Ortadoğu’ya ilk seyahatlerini gerçekleştirdi. İlk durağı olan Mısır’da Arapça’nın yanı sıra halk Arapçası denilen Âmmiceyi de öğrenen Lewis, Kahire Üniversitesi’nde bir süre okutmanlık yaptı.
-
Emevî Camii
Şam’da Emeviler devrinde yapılan Emevi Camii mimari özellikleri, süslemelerindeki ihtişam ve haiz olduğu manevi değerleriyle bütün İslam aleminde önemli yere sahip değerli bir yapıdır. Tarihin farklı dönemlerinde farklı kimlikten Müslümanlara ev sahipliği yapan Emevi Camii, inşasından sonraki ilk dönemlerden günümüze kadar görenleri büyülemeye devam etmekte. Müslümanların, dini ve sosyal hayatında önemli roller üstlenmiş ve kutsal değerler atfedilmiş camilerinin en eskisi olan cami, milattan önce I. yüzyıla ait bir Roma mabediyle onun harabeleri yanında bulunan Theodois dönemine ait Aziz Yohannes (Hz. Yahya) Kilisesi'nin yerine inşa edildi. Temeli milattan sonra 705 veya 706 yılında atılan esas cami bölümü 714 yılında tamamlandı ve inşaatta halifenin emri üzerine Bizans İmparatoru’nun İstanbul’dan gönderdiği ustalar çalıştı. Süreç içerisinde birçok afete ve tahribata maruz kalan bina, çeşitli onarım ve değişiklikler geçirmek zorunda kaldı ancak buna rağmen mimari değerlerini koruyabildi.
-
Ece Ayhan
Asıl adı Ece Ayhan Çağlar’dır. Muğla’nın Datça ilçesinde doğmuştur. 1932'de Küre’ye mal müdürü olarak atanan babası Behzat Bey, 1933’e kadar sürdürdüğü bu görevinden istifa edip Çanakkale'ye yerleşmiş ve bir avukatın yanında arzuhalcilik yaparak ailesini geçindirmeye çalışmıştır. Ece Ayhan, ilkokula 1938'de Eceabat'ta başlar, ikinci sınıfı Çanakkale'nin İstiklâl İlkokulu’nda okur. Ailesinin 1940 Kasım'ında Çanakkale'den ayrılarak İstanbul'a yerleşmesi üzerine, üçüncü sınıfa Karagümrük/ Atikkale’de bulunan 19. İlkokul ’da (daha sonraki adı Hırka-i Şerif İlkokulu) devam eder ve ilköğrenimini bu okulda tamamlar. Ortaokulu, Zeyrek Ortaokulu'nda; lise öğrenimini İstanbul Atatürk Erkek Lisesinde tamamlar. Yükseköğrenimine 1953'te Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi'nde başlar ve 1959'da mezun olur.1962'de Deniz Hafize Hanım ile evlenir ve kaymakam olarak atandığı Gürün’de göreve başlar. 1963'te Alaca'da (Çorum) kaymakamlık ve belediye başkanlığı görevlerine atanır; aynı yıl tek çocuğu olan Ege dünyaya gelir.
KELAM
Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.
İbn Haldun