Gıdalarla İlgili Bilimsel Araştırmalar Ne Kadar Bilimsel?
Pek çok dergide veya internet sitesinde görmüşsünüzdür.
ABD'nin bilmem hangi üniversitesinde yapılan bir araştırmaya göre... şeklinde başlayan çeşitli araştırma verilerini size aktarırlar.
Tüm Dünyada ciddiyeti kabul edilen BBC'nin katkılarıyla hazırlanıp sunulan The Truth About Food yani Yiyecekler Hakkındaki Gerçekler adlı belgeselin Türkçesini NTV'de izledik.
Şimdi bu programdaki şu örneğe bakın.
Şeker kamışı tarlasında çalışan işçiler gelişigüzel 3 gruba ayrılıyor.
Birinci gruba karbonhidrat içeceği içiriliyor. İkinci gruptakilere bu karbonhidrat içeceği ile ağızları çalkalatılıyor ve tükürtülüyor. Bu gruptakiler içmiyor sadece ağız çalkalayıp tükürüyor. Üçüncü gruba ise Plasebo yani etkisiz madde veriliyor.
Daha sonra bu 3 gruba aynı anda start verilerek şeker kamışı tarlasındaki bu kamışları biçmeleri isteniyor. Acaba hangi grup en çok ilerleyebilecek?
Süre bitiyor. En çok ikinci grup yani karbonhidratı ağızlarında çalkalayıp tükürenler başarılı oluyor.
Bu deneyi şöyle yorumluyorlar.
Görüldüğü gibi karbonhidratlar enerji vererek bu grubun kazanmasını sağladı. İçmek yerine ağızda çalkalamak dahi dil altında sindirimi başlattı ve onlar kazandırlar.
Şimdi bu ne perhiz bu ne lahana turşusu gibi bir deney. Saçma sapan ve bilimsellikten uzak.
Yahu siz hiçbirine hiçbir şey vermeseniz de zaten bir grup kazanacaktı. Neymiş, karbonhidrat içeceği içip ağızda çalkalamak dahi yetmiş. Karbonhidratı alanlar ikinci grupta ve etkisiz madde alanlar ise sonuncu oluyor. Buradan da o sonucu çıkartıyorlar. Bu kesinlikle bilimsel olmayan deneyden bilimsel veriler çıkartmaya çalışıyorlar.
Bir Araştırmanın Bilimsel Olması İçin
Birinci prensip:
Ceteris Paribus. Latinceden gelen ve özellikle ekonomi biliminde kullanılan bu kavram, bu tip deneylerde de ilke olmalıdır. Anlamı diğer tüm durumlar sabitken.
Nedir diğer tüm durumlar sabitken? Şu demektir: Eğer sen bir gıdanın veya gıda takviyesinin etkisini test edeceksen, denekleri öyle bir seçmeli ve öyle bir hazırlamalısın ki bu deneyde senin tek değişkenin vereceğin gıda veya gıda takviyesi olmalıdır.
Üç gruba ayırdığın adamların her biri birbiri ile aynı boy ve kiloda, aynı kas- yağ oranına sahip, aynı güçte ve eforda, kısaca tüm kriterler açısından eşitler arasında olmalıdır.
Hepsini öyle seçsen bile eğer bir kısmı son günlerde normal şekilde uyumuş ve dinlenmiş, suyunu - proteinini almış, psikolojik olarak sorunları olmayan kişilerse, diğer bazıları ise son günlerde bazı psikolojik sorunlarla uğraşıyor, yeterince beslenmiyor, yeterince dinlenmiyor veya uyuyamıyorsa bu durumda bu adamlar aynı boyda, kiloda, güçte olsalar bile anlamlı bir sonuç alamazsın.
Bu nedenle bu adamları yukarıdaki şartlar dahilinde hem birbirine en eşitler arasından seçeceksin hem de en az 15 gün önceden hep aynı yiyecekleri, aynı psikolojik ortamı, aynı dinlenme şartlarını ve sürelerini sağlayacaksın. Ondan sonra bunları gruplara ayırıp tek değişken o test edeceğin karbonhidrat mıdır protein midir kreatin midir her neyse ona göre test edeceksin.
İkinci Prensip:
Bilimsel deneyin anlamlı bir sonucu olması için deneyi her tekrarladığında aynı sonucu elde etmelisin. Su sıfır derecede donar. Bu bilimsel bir sonuçtur. Suyu ne kadar test edersen et, ısı sıfır dereceye düştüğünde donacaktır. Ama sen yukarıdaki gibi saçma sapan bir deney yapıp sadece bir kere adamları yarıştırıyorsun sonra diyorsun ki işte sonuç bu. Hayır efendim. Öyle sonuç olmaz.
Önce birinci prensibi yani diğer tüm durumlar sabitken uygulayıp bu deneydeki tek değişkenin o test ettiğin gıda ise, her seferinde aynı sonucu almalısın. Örnekten hareketle, her üç grubu da eşitler arasından seçtin ve onları belli bir süre aynı şekilde besledin ve dinlendirdin. Sonra bir gruba o test ettiğin gıda takviyesinden verdin, diğer gruba etkisiz madde verdin ve yarıştılar. Takviye verdiğin kazandı. Bu durumda belli bir süre sonra aynı testi aynı koşulları bir araya getirip tekrarlamalısın. Bu sefer daha önce etkisiz madde verdiklerine o gıda takviyesini ver, daha önce gıda takviyesi verdiklerine ise etkisiz madde ver. Bakalım yine acaba gıda takviyesi alan mı kazanacak. Eğer daha önce kaybettikleri halde bu sefer gıda takviyesi verdiklerin kazandıysa o zaman ne mutlu sana.
Yine de yetmez. Bilim biraz da şüphe demektir. Anlamlı bir bilimsel sonuç için bu deneyi belli sürelerle tekrar tekrar yapmalısın. Eğer hepsinde aynı sonuç çıkıyorsa o zaman deneyinin sonucu anlamlıdır. Ama o programdaki gibi bir defa bir deney yaptım ortaya şu sonuç çıktı, öyleyse bu doğrudur şeklinde bir yaklaşımın hiçbir bilimsel hükmü yoktur.
Tıp alanında pek çok bilimsel deneye imza atmış ve her ne kadar kendisinden nefret edilse de tüm tıp otoriteleri tarafından tıp bilimine üstün katkıları kabul edilen bir kişi vardır. Ölüm Meleği olarak lakap takılan bu adamın adı Josef Mengele'dir. Bir doktor ve Nazi subayı olan bu adam Auschwitz toplama kampında Yahudiler üzerinde yaptığı deneylerle meşhurdur. Bu doktorun bir şansı, Tıp deneyleri açısından dünyada hiçbir dönemde ve hiçbir doktorun elde edemeyeceği kadar kobay insanın bu toplama kamplarında emrine verilmiş olmasıdır.
Josef Mengele deneylerini daha çok ikizler üzerinde yapmıştır. Neden ikizleri seçmiştir? Çünkü deneyin anlamlı bir sonuç verebilmesi için her iki kobayın da genetik olarak aynı olması önemlidir. İşte bu şekilde genetik farklar da ortadan kalkar ve Ceteris Parisbus'u daha kolay sağlarsınız.
Bir toplama kampında deneye tabi tutulacak bu ikiz kobayları aynı yerde yatırır, aynı şekilde besleyebilirsiniz. Sonuçta mahkumlara verilen aynı toplu yemek ve yattıkları yer aynı koğuş. Hem fiziksel hem psikolojik olarak eşit şartları sağlamak ta kolaylaşıyor. Böylece Josef Mengele, genetik açıdan da eşit olan ikizler üzerinde yüzlerce deney yapmıştır. Bu deneylerin pek çoğunda kobayların çok acı çekmesinden, yüzlercesinin ölmesi ve sakat kalmasından sorumlu olmuş, ancak bu deneylerden elde ettiği sonuçlar daha sonra binlerce insanın da canını kurtarmak için tıpta kullanıldığından ona Ölüm Meleği adı takılmıştır.
Gıda takviyeleri için bilimsel deney yapacaksanız insanları toplama kampında toplayıp kobaylık yaptırın demiyoruz ama bu işler o programda anlatıldığı gibi kafama göre üç grup adamı toplarım, birine şunu veririm diğerine vermem, verdiğim kazanırsa oh ne ala demekle de olmuyor.
Dememiz odur ki, hemen her spor dergisinde yüzlerce kere karşımıza çıkan Amerika'da yapılan şu araştırmaya göre diye başlayan sözlere çok ta kulak asmayın. Bunların pek çoğu sadece size o malı kakalamak için hazırlanmış birer para tuzağı olabilir.
Geri Dön