Obsesif Kompülsif Bozukluk (OKB) nedir?
Obsesif kompülsif bozukluk, mantık dışı olduğunu bilindiği halde tekrar tekrar zihni meşgul eden, kontrol altına alınamayan düşünceler ve düşünce takıntılarının sebep olduğu sıkıntının yok olması amacıyla bazı hareketleri defalarca yapmak şeklinde seyreden bir ruhsal problemdir.
Belirtileri Nelerdir?
Obsesyon adı verilen, kişinin zihninden uzaklaştıramadığı takıntılı düşünce, fikir ve dürtüler ile kompülsiyon denilen yineleyici davranışlar ve zihinsel eylemler OKB denilmesi için gereken belirtilerdir.
Obsesyonlar: Bireyde kimi zaman zorla ve istemsiz gelen, çoğu kişide kaygı ya da sıkıntıya neden olan, yineleyici ve sürekli düşünceler, dürtüler ya da düşlemlerdir. Kişi takıntılarına önem vermemeye, onları baskılamaya ya da başka bir düşünce veya eylemle etkisizleştirmeye çalışır.
Kompülsiyonlar: Kişinin, obsesyona bir tepki olarak ya da katı bir biçimde uygulanması gereken kurallar doğrultusunda kendini yapmaktan alıkoyamadığı eylem ve davranışlardır. Bunlar:
- Yineleyici davranışlar (el yıkama, düzene koyma, kontrol etme.)
- Zihinsel eylemler (dua etme, sayı sayma, birtakım sözcükleri sessiz bir biçimde söyleyip durma.)
Davranışlar ya da zihinsel eylemler, sıkıntıdan kurtulmaya, var olan sıkıntıyı azaltmaya ya da korku yaratan olay veya durumdan korunmaya yöneliktir ancak bu davranışlar ya da zihinsel eylemler etkisizleştirilmesi veya korunması tasarlanan şeylerle gerçekçi bir biçimde ilişkili değildir ya da açıkça çok aşırı bir düzeydedir.
Obsesyon ve kompülsiyonlar aşağıda belirtilen şekillerde görülebilmektedir:
- Bulaşma obsesyonu ve temizlik kompülsiyonu: Kişinin bedenin ve giysilerinin kir, mikrop toz gibi etkenler, kimyasal maddeler, deterjanlar, zehirler ile idrar, gaita ve diğer beden salgıları ile bulaşacağına ilişkin takıntıları ve bu takıntıların yarattığı sıkıntıyı gidermek için yarattığı davranışlardır.
- Kuşku obsesyonu ve kontrol kompülsiyonu: En sık görülen obsesyon ve kompülsiyonlardandır. Kişi gaz ocağı, kapı, kilit gibi nesnelerin açık kalmış olabileceğinden ütü vs. elektrikli aletlerin fişlerinin prizde takılı kalmış olabileceğinden kuşku duyar (kuşku obsesyonu) ve emin olmak için tekrar tekrar kontrol etme gereksinimi duyar (kontrol kompülsiyonu).
- Cinsel içerikli obsesyonlar: Zaman zaman OKB’li danışanlar kendine, yaşına, toplumdaki yerine hiç yakıştırmadığı bir biçimde cinsel içerikli obsesyonlarda bulunur. Kişi kendisi de bu obsesyonlardan rahatsızlık duyar.
- Dini içerikli obsesyonlar: Özellikle dini inançları yoğun yaşayan toplum kesimlerinde sık görülen bir obsesyon türüdür. Kişi kendini inanç ve görüşlerine tam karşıt bir biçimde ya da çok yoğun sıkıntı yaratacak şekilde dini içerikli takıntılı düşünceleri düşünmekten alıkoyamaz.
- Simetri/düzen obsesyon ve kompülsiyonları: Simetri gereksinimi ve düzen takıntıları da sık görülen belirtilerdendir. Kişinin tüm yaşamında simetri gereksinimi ve düzenlilik hakimdir.
- Dokunma kompülsiyonları: Zaman zaman bazı OKB’li danışanlar bazı davranışları yapmadan önce kendilerince önemsedikleri bir eşyaya dokunma gereksinimi duyarlar.
- Sayma kompülsiyonları: Bazı OKB’li danışanlar herhangi bir günlük aktiviteyi belirli bir sayıya kadar saymadan yaparsa işinin rast gitmeyeceğini düşünerek sayma davranışında bulunurlar.
- Biriktirme ve saklama kompülsiyonları: Sık görülen kompülsiyon türüdür. Kişi ileride gerekli olabilir şeklinde bir düşünce ile gerekli olmayacak eşyaları biriktirip saklayabilir.
Obsesif Kompülsif Bozukluğunun Belirtileri
Obsesif kompülsif bozukluk için DSM-5 belirtilerinden obsesyonların, kompülsiyonların veya her ikisinin varlığını içerir.
Obsesyon ya da kompülsiyonlar, bireyde belirgin bir sıkıntıya neden olur, zamanın boşa harcanmasına yol açabildiği gibi kişinin günlük işlerini, mesleki işlevselliğini, toplumsal etkinliklerini veya ilişkilerini önemli ölçüde bozar.
Bu bozukluk bir maddenin ve genel tıbbi durumun doğrudan fizyolojik etkilerine bağlı değildir. Kişinin başka bir bozukluğu varsa, obsesyon ya da kompülsiyonların içeriği bununla sınırlı değildir. (örneğin bir yeme bozukluğunun olması durumunda yemek konusu üzerinde düşünüp durma; trikotillomani olması durumunda saç çekme üzerinde durma gibi.)
Her Takıntılı Düşünce ya da Davranış OKB Midir?
Elbette çoğu birey gün içerisinde yukarıda bahsedilen davranışları sergiliyor. Fakat normal ile problemli davranış arasındaki fark; davranışın yoğunluğu, şiddeti ve en önemlisi günlük hayatımıza yansıması ile algılanabilir. Buna örnek olarak bir kişi arabasını kilitledikten sonra güvelik amaçlı kitlenmiş mi diye arabasını kontrol edebilir. Bu davranışı normal ve yerinde nitelendirebiliriz. Fakat eğer kişi tekrar tekrar evinden çıkıp arabasını, camları kontrol etme davranışında bulunursa bu dikkat edilmesi gereken bir durumdur.
Köroğlu (2014)’na göre OKB kişilik bozukluğunda görülen bazı yerleşik düşünceler şu şekildedir:
- Ben hem kendimden hem de başkalarından sorumluyum.
- Her şeyin en iyisini yapmak önemlidir.
- Benim yapış tarzım genellikle en iyisidir.
- Yapılan hatalar, kusurlar ve yanlışlar bağışlanmaz.
BDT ile Obsesif Kompülsif Bozukluk
OKB şiddetine göre değişiklik gösterir fakat seans yapılmazsa gündelik yaşantımızda zorluklara sebep olabilir. Bilişsel ve davranışçı terapiler hem sürecin iyiye gitmesi hem de nükslerin önlenmesinde çok önemli bir yer tutmaktadır. Bazen tek başına terapi süreci bazen de ilaç ile birlikte seans süreci devam etmektedir. OKB’nin sizde olabileceğinden kuşku duyuyorsanız kurumumuzun iletişim bilgilerinden bize ulaşabilirsiniz.
Kaynakça
Köroğlu, E. (2014). Kişilik Bozuklukları. Psikoloji ve Psikiyatri Dizisi. (24), 131-147.
Tükel, R. ve Demet, M. (2017). Obsesif Kompulsif ve İlişkili Bozukluklar. Türkiye Psikiyatri Derneği Çalışma Birimleri Dizisi. 21, Ankara.
Zayman, E. (2016). DSM-5'te Obsesif Kompulsif Bozukluk. Çukuroava Üniversitesi Tıp Fakültesi Dergisi. (2), 360-362. doi:10.17826/cutf.207909