BARTÖK, Bela (1881-1945)
Macar besteci ve piyanist. Folklor alanında yaptığı önemli çalışmalarla 20. yy besteciliğinde yeni bir yol açmış, ulusal müzik okulları üzerinde etkili olmuştur.
25 Mart 1881’de güney Macaristan’da, bugün Romanya’nın bir kasabası olan Nagyszentmiklös’ta doğdu. Küçük yaşlarda müziğe yatkınlık gösterdi. İlk piyano derslerini beş yaşındayken annesinden aldı. Amatör bir müzikçi olan babası, o daha sekiz yaşındayken ölünce, annesi eski mesleği öğretmenliğe dönerek ülkenin çeşitli bölgelerinde çalıştı. Bartok bu geziler sayesinde, o dönemde sınırları çok geniş olan Macaristan’ı tanıma imkânı buldu.
Sekiz yaşında beste denemelerine başladı. 1891’de halk önündeki ilk konserini verdi. 1894’te annesinin Pozsony’ye (bugünkü Bratislawa) yerleşmesi, düzenli müzik dersleri almasına imkân verdi. Dohnanyi ve Brahms’tan etkilenerek, klasik tarzla yakından ilgilendi. 1899’da okulu bırakarak Budapeşte’deki Kraliyet Müzik Akademisi’ne girdi. Bu dönemde, bestecilikten çok piyanoda ustalaşıyor, bir virtüöz olarak tanınmaya başlıyordu. Ancak, 1902’de Richard Strauss’un Also Sprach Zarathustra (Zerdüşt Böyle Konuştu) adlı yapıtını dinlemesi, onu yeniden beste çalışmalarına yöneltecek ölçüde etkiledi.
Halk müziği araştırmaları
1904 yılı Bartök için önemli bir dönüm noktası sayılır. Bu tarihte Macar halk müziğini tanıma gereğini farkederek gerçek köylü müziği üzerine araştırmalara girişti. Bu konuda, giderek yakın bir dostluk kurduğu Zoltan Kodâly ile işbirliği yaptı.
1907’de, hâlâ sadece piyanist olarak ilgi gören Bartök, Budapeşte Müzik Akademisi’nin piyano öğretmenliğine getirildi. Böylece, para sorunu kısmen çözüldükten sonra 1909’da bir öğrencisiyle evlendi. Bir yandan da Macaristan ve komşu ülkelerde halk müziği araştırmalarını sürdürmekteydi. Ancak, özellikle kendi ülkesinde, yapıtlarını çalacak bir orkestra ve yönetecek bir şef bulmakta büyük güçlük çekiyordu. Kodâly ve başka bazı genç müzikçilerle giriştiği bağımsız bir orkestra kurma çabası da, parasızlık ve basının küçümseyici tavrı nedeniyle başarısızlığa uğradı. Bu durumdan umutsuzluğa düşen Bartök, 1912’de konser hayatından çekilerek, tümüyle halk müziği araştırmalarına yöneldi. 1913’te Biskre çevresine bir gezi yaparak Arap müziğini inceledi.