Elektriksel büyüklükleri ölçmek için kullanılan cihazlara “Elektriksel Ölçü Aletleri” denir. Akım ölçen“Ampermetre”, gerilim ölçen “Voltmetre”, güç ölçen “Wattmetre”, enerji ölçen “Sayaç” en çok kullanılan elektriksel ölçü aletleridir.
Bu cihazlar, prensip olarak, analog (elektromekanik veya elektronik; gösterimi ibre, mekanik rakam, cetvel vb ile yapan), dijital (dijital devreler, elektronik dijital/sayısal göstergeli cihazlar, bilgisayar ortamı) ya da analog+dijital (karma) yapıda çalışabilirler.
AKIM ÖLÇÜMÜ:
Bilindiği üzere akım bir devre parçasından birim zamanda geçen yük miktarı olduğundan (iç değişken), akımın ölçülebilmesi için akımın geçtiği hat üzerine bir ölçü aleti koymak gerekir. Akım ölçen aletlerAmpermetre olarak adlandırılır. Ampermetrenin devreden geçen akıma etki etmemesi için çok küçük iç dirençli olarak imal edilirler.
Dolayısı ile, akım ölçmek için ampermetreyi, akımı ölçülecek devreye seri olarak bağlamak gerekir. Bu nedenle ampermetrenin, devreye elektrik enerjisi uygulanmadan önce bağlanması gerekir.
Alternetif akım ve doğru akım için farklı yapıdaki ampermetreler kullanılmaktadır. Yanlış kullanım, hatalı yada sıfır değer olarak sonuç verir. Alternatif akım ölçen ampermetreler üzerinde ~ simgesi, doğru akım ölçenlerde ise — simgesi konulmuştur.
GERİLİM ÖLÇÜMÜ:
Gerilim; elektrikle enerjilenmiş iki devre noktası arasındaki potansiyel farkı olarak tanımlanırsa, ölçülecek olan büyüklük bir uç değişkendir. Dolayısı ile bir devre elemanı üzerine düşen gerilimin ölçülebilmesi için, eleman uçlarına paralel olarak bir ölçü aleti bağlamak gerekir. Gerilim ölçen aletler Voltmetre olarak adlandırılır.
Özetle, Voltmetre gerilimi ölçülecek elemanın uçlarına paralel olarak bağlanır.
Alternetif akım ve doğru akım için farklı yapıdaki voltmetreler kullanılmaktadır. Yanlış kullanım, hatalı yada sıfır değer olarak sonuç verir. Alternatif akım ölçen voltmetreler üzerinde ~ simgesi, doğru akım ölçenlerde ise – simgesi konulmuştur.
GÜÇ ÖLÇÜMÜ:
Güç ölçümü, diğer ölçmelerden biraz daha karışıktır. Zira hatırlanırsa
Güç=Akım x Gerilim idi.
Yani gücü ölçecek ölçü aletinin, akım ile gerilimin çarpımına ilişkin sonucu göstermesi gerekir. Güç ölçen aletler Wattmetre olarak adlandırılır.
Wattmetrenin; iç değişken olan akımı ölçmek için iki terminali ve, uç değişken olan gerilimi ölçmek için de iki terminali olmak üzere, toplam 4 ucu bulunur. Akım uçları (I, I’) ve gerilim uçları ise (U, U’) harfleri ile etiketlenmiştir. Yapısı gereği, ölçülen değişkenlerin çarpımına ilişkin sonucu analog yada dijital olarak gösterir.
Wattmetrelerin de, doğru akım ve alternatif akım için tasarlanmış farklı yapılar mevcuttur.
ÇOKLU ÖLÇERLER:
Elektrik devrelerindeki büyüklüklerin ölçümü ve ayrıca devre elemanlarının testi için, çok çeşitli ölçü aletleri geliştirilmiştir. Bu ölçü aletlerine AVOMETRE ( Amper-Volt-Ohm metrenin kısaltılmışı) veyaMULTİMETRE denmektedir. Bu ölçü aletleri, modeline bağlı olarak doğru ve alternatif olarak akım, gerilim, direnç ve frekans gibi değişkenleri ölçebilmekte ve tranzistör, kondansatör, süreklilik testi gibi testleri yapabilmektedir.
Multimetrelerin; kademeleri el ile seçilen veya otomatik kademe seçimi yapan tipleri mevcuttur. Multimetreler ile ölçüm yaparken önce ölçülecek büyüklük seçilir. Örneğin; gerilim ölçülecekse V ile belirtilen Voltmetre konumu; akım ölçülecekse A ile belirtilen Ampermetre konumu; direnç ölçülecekseOHM konumu gibi uygun seçim yapılmalıdır. Ardından, her büyüklük için çarpan yada üst ölçme sınırı seçilir (örneğin bir voltmetre için; x1, x10, x1000 yada 1V, 10V, 1000V gibi).