Mantar özellikle toprak kaplarda bol tereyağlı ve yanında biberle beraber odun ateşinde tava yapıldığında bulunmaz bir lezzet.
Benim açımdan patates ve et ile yarışan nadir gıdalardan biridir.
Bu yazımızda genel olarak mantarların özellikleri ve faydalarından bahsettikten sonra istiridye mantarından dem vurup en son da çok tehlikeli olan mantar zehirlenmesine değinip bitirelim.
Mantarlar, bitkilerden veya hayvanlardan ayrı, kendi krallığı olan canlılardır.
Binlerce yıldır özellikle doğu kültürleri mantarların sağlığa olan yararlarından faydalanmıştır.
Mantar kalori oranı düşük, yağ içermeyen, kolesterol içermeyen, glutensiz ve düşük sodyum içeren bir gıdadır.
Selenyum, potasyum (% 8), protein, yağ ve karbonhidratları parçalayarak enerji sağlamaya yardımcı olan riboflavin, niasin ve pantotenik asit gibi B vitaminlerini, D vitamini ve benzeri önemli besin maddelerini bol miktarda içerir.
D vitamini için tıklayınız.
B vitaminleri sinir sisteminde de önemli bir rol oynamaktadır.
Pantotenik asit hormonların üretimine yardımcı olur ve aynı zamanda sinir sisteminde önemli bir rol oynamaktadır.
Riboflavin, sağlıklı kırmızı kan hücrelerinin korunmasına yardımcı olur.
Niasin sağlıklı cilt için gereklidir ve sindirim ve sinir sistemlerinin düzgün çalışmasını sağlar.
Mantarlar aynı zamanda önemli minerallerin kaynağıdır:
Selenyum, vücut hücrelerini kalp hastalığına, bazı kanserlere ve yaşlanma ile diğer hastalıklara yol açabilecek hasarlardan korumak için bir antioksidan olarak çalışan bir mineraldir.
Selenyum için tıklayınız.
Selenyumun erkeklerde bağışıklık sistemi ve doğurganlık açısından da önemli olduğu tespit edilmiştir.
Hayvansal kökenli gıdalar ve tahıllar selenyumun iyi kaynaklarıdır, ancak mantarlar selenyumun en zengin kaynakları arasındadır ve her porsiyon başına 8-22 mcg sağlar.
Selenyum kaynakları sınırlı olan vejetaryenler için iyi bir besindir mantar.
Potasyum birçok insanın yeterince alamadığı önemli bir mineraldir.
Kan basıncını kontrol etmeye yardımcı olan normal sıvı ve mineral dengesinin korunmasına yardımcı olur.
Ayrıca, kalp de dahil olmak üzere sinirlerin ve kasların düzgün çalışmasını sağlamada rol oynar.
Potasyum için tıklayınız.
Mantarda 84 gramlık servis başına 98-376 mg potasyum vardır ki, bu da günlük ihtiyacın % 3-11’ini oluşturur.
Çok sayıda mantar türünde bulunan beta-glukan, belirgin bağışıklığı uyarıcı etkiler gösteren, alerjilere karşı savaşan ve insan vücudundaki yağ ve şeker metabolizması ile ilgili fizyolojik süreçlere katılan bir maddedir.
İstiridye ve shitake mantarlarında beta-glukan oranı çoktur.
Mantarların sağlığa olan faydaları arasında yüksek kolesterol düzeylerinin düşürülmesi, göğüs kanseri, prostat kanseri ve şeker hastalığının iyileştirilmesi bulunur.
Aynı zamanda kilo vermeye yardımcı olur ve bağışıklık sisteminin gücünü arttırır.
Dünyada yaklaşık 140.000 mantar türü var, ancak potansiyel sağlık yararları ve tıbbi uygulamalar için sadece 100 tür incelenirken bilim sadece % 10’una aşina.
En iyi bilinen faydalardan bazıları ;
Kolesterol Seviyeleri:
Mantarların kendileri, yağsız proteinler sağlar çünkü kolesterol ya da yağ içermezler ve çok düşük karbonhidrat içerir.
Mantarda bulunan lif ve bazı enzimler ayrıca kolesterol seviyelerini düşürmeye yardımcı olur.
Dahası, içinde bulunan yüksek yağsız protein içeriği, sindirildiğinde kolesterolü yakmaya yardımcı olur.
Arteroskleroz, kalp krizi ve felç gibi çeşitli kardiyovasküler hastalıkların önlenmesinde, LDL kolesterolü (“kötü” kolesterol) ve HDL (“iyi” kolestrol) arasında dengelenen kolestrol seviyeleri önemlidir.
Anemi:
Anemik hastalar kanında düşük demir seviyesine sahip olmakla birlikte yorgunluk, baş ağrısı, sinirsel fonksiyon kaybı ve sindirim sorunları ile karakterizedir.
Mantarlar iyi bir demir kaynağıdır ve besleyici demir değerinin % 90’ından fazlası vücut tarafından absorbe edilebilir, bu da kırmızı kan hücrelerinin oluşumunu teşvik eder.
Anemi nedir için tıklayınız.
Meme Kanseri ve Prostat Kanseri:
Mantarlar, kanserojen etkileri olmayan Beta-Glukanlar ve konjuge Linoleik Asit’in varlığı nedeniyle meme ve prostat kanserini önlemede çok etkilidir.
Bu ikisinin arasından linoleik asit aşırı östrojenin zararlı etkilerini bastırmada özellikle yararlıdır.
Östrojendeki bu artış, menopozdan sonra kadınlarda meme kanserinin başlıca nedenlerinden biridir.
Öte yandan, Beta-Glukanlar, prostat kanseri vakalarında kanserli hücrelerin büyümesini engeller ve birçok çalışma, tıbbi olarak uygulandığında mantarların antitümör özelliklerini göstermiştir.
Diyabet:
Mantarlar şeker hastaları için ideal düşük enerjili bir diyettir.
Hiç yağları, kolesterolü yoktur, çok düşük karbonhidrat seviyeleri, yüksek protein içeriği ile zengin bir vitamin ve mineral kaynağıdır.
Ayrıca çok miktarda su ve lif içerirler.
Dahası, doğal insülin ve yiyeceklerdeki şeker veya nişastanın parçalanmasına yardımcı enzimler içerirler.
Aynı zamanda karaciğer, pankreas ve diğer endokrin bezlerin düzgün şekilde iş görmesine yardımcı olan bazı bileşiklerin bulunduğu bilinir ve böylelikle vücuda insülin oluşumu ve düzenlenmesi teşvik edilir.
“Diyabet” için tıklayınız.
Diyabet hastaları, özellikle uzuvlarında, uzun süreler boyunca devam eğilimi gösteren, enfeksiyonlardan sıklıkla muzdariptir.
Mantarda bulunan doğal antibiyotikler diyabetlileri bu acı veren ve hayatı tehdit eden durumlardan korumaya yardımcı olabilir.
Kemik Sağlığı:
Mantarlar, kemiklerin oluşumunda ve kuvvetinde gerekli besin maddesi olan zengin bir kalsiyum kaynağıdır.
Diyette düzenli bir şekilde kalsiyum arzı, osteoporoz riskini azaltabilir ve ayrıca eklem ağrısını ve kemik bozulması ile ilişkili hareketliliğin genel eksi kliğini azaltabilir.
Besin Emilimi:
D vitamini, sebzelerde bulunan nispeten nadir görülen bir vitamindir ve aslında genel olarak yenilebilir formlar yaygın değildir.
Bununla birlikte, mantarda boldur ve bu gerekli vitamin, kalsiyum ve fosfor emilimini ve metabolizmasını kolaylaştırır.
Ayrıca, bu iki besin maddesini de bol miktarda içerir.
Bağışıklık Sistemi :
Mantarlarda bulunan kükürt içeren bir amino asit ve güçlü bir antioksidan olan Ergotiyonin, serbest radikallerin yokedilmesinde ve bağışıklık sisteminin güçlendirilmesinde çok etkilidir.
Mantarlar, doğal mikrobiyal büyüme ve diğer fungal enfeksiyonları inhibe eden doğal antibiyotikler (penisiline benzer, mantarlardan çıkarılır) içerir.
Aynı polisakkaritler olan beta-glukanlar vücudun bağışıklık sistemini uyarır ve düzenler.
Ayrıca ülserleri ve ülserli yaraları iyileştirmeye ve onları enfeksiyonlardan korumalarına yardımcı olabilirler.
İçinde bulunan A vitaminleri, vitamin B-Kompleksi ve C vitamini de bağışıklık sistemini güçlendirir.
Kan Basıncı:
Shitake ve maitake mantarları dahil olmak üzere çeşitli mantar türlerinde yapılan çalışmalar potasyum içeriğinin yüksek olduğunu göstermiştir.
Potasyum, kan damarlarındaki gerginliği gidermek ve böylece kan basıncını düşürmek üzere bir vazodilatatör görevi görür.
Yüksek tansiyon, bir takım ölümcül koşullara, özellikle kalp krizi ve felçlere yol açabilir.
Potasyum aynı zamanda bilişsel işlevleri de arttırır çünkü beyindeki artmış kan ve oksijen akışı sinirsel faaliyeti uyarır.
Bakır İçeriği:
Bakır, vücuda bir takım faydalı etkilere sahiptir ve mantarlarda bol bulunur.
Bakır gıdadaki demir emilimini düzenler ve uyarır.
Mantarlar aynı zamanda yüksek demir seviyesine sahipler, bu nedenle ikisi birlikte sağlıklı kemiklerin ve aneminin önlenmesi için çalışır.
Bakır, vücuda oksijen taşıyan kırmızı kan hücrelerinin yapılmasına yardımcı olur.
Bakır ayrıca kemiklerin ve sinirlerin sağlıklı kalmasına yardımcı olur. Bakır için tıklayınız.
Selenyum İçeriği:
Mantarlardaki selenyum içeriği, çoğunlukla göz ardı edilen en faydalı unsurlardan biridir.
Selenyumun birincil kaynağı hayvan proteinleridir; Bununla birlikte, mantarlar, vejetaryenler için gerekli miktarda selenyum elde etmenin en iyi yoludur.
Selenyum mantarlarda büyük miktarlarda bulunur ve kemik mukavemetine ve arttırılmış dayanıklılığa katkıda bulunarak kemik sağlığına fayda sağlayabilir.
Aynı zamanda dişleri ve saçları güçlendirir.
Ayrıca, bu gerekli besin, serbest radikalleri temizleyen ve genellikle bağışıklık sistemini güçlendiren güçlü bir antioksidandır.
Kilo Verme:
Tamamen yağsız bir protein diyetinin yağ kaybetmek ve kas kütlesi oluşturmak için ideal olduğunu söylersem bana inanır mısınız ?
İnanın ya da inanmayın, ama doğru. Çoğu yağ, gıdalarımızda bulunan proteinleri sindirmek için yakılır, bu yüzden bu proteinleri sindirmek için vücudumuz yağ yakar. Yani kilo vermek isteyenler mantarı rahatlıkla tüketebilir.
‘Neden kilo veremiyorum’ makalesi için tıklayınız.
İstiridye Mantarları na gelince ;
Bu mantarlar tava için en uygun mantardır, pişirilmesi kolaydır ve kültür mantarına göre çok daha lezzetlidir.
Ben kültür mantarını bu mantarla tanışınca artık almıyorum.
Latince adı pleurotus ostreatus. Genelde ağaç üstlerinde yetişir.
İlkbahar ve sonbaharda sert ağaçlarda bulunurlar.
Beyaz, sarı, kahverengi, ten rengi ve hatta pembe olabilirler!
Genellikle anason veya meyan kökü gibi tatlı olarak tanımlanan benzersiz bir kokusu vardır (meyankökü).
İstiridyelerden ayırt edilmesi zor olabilecek yakından ilgili birkaç türü vardır.
Günümüzde kültürü yapılmaktadır pazarlarda veya marketlerde bulunabilir.
Yemesi iyi de tehlikesi de büyüktür mantarların.
Gelelim Mantar Zehirlenmesine ;
Mantar zehirlenmesi, bazı mantar türlerinde bulunan çeşitli toksinlerin ciddi ve sıklıkla ölümcül etkileriyle oluşan durumdur.
Uygun şekilde “ölüm kapağı” olarak adlandırılan Amanita phalloides olarak bilinen bir tür vakaların çoğunluğunu oluşturmaktadır.
Toksinler başlangıçta şiddetli karın krampları, kusma ve sulu diyareye neden olur ve karaciğer ve böbrek yetmezliğine neden olur.
Amerika Birleşik Devletleri’nde ve Batı Avrupa’daki mantar zehirlenmelerine bağlı ölümlerin yaklaşık % 90’ı Amanita phalloides yemesinden kaynaklanmaktadır.
Bu mantar metalik yeşil kapağı (renk açık sarıdan yeşilimsi kahverengiye değişebilir), beyaz solungaçlar (kapağın altında bulunur), beyaz sap ve gövdenin tabanında ampul şeklindeki yapı ile tanınır.
Bu türün saf bir beyaz çeşidi de oluşur.
Zehirlenme, bir ila üç mantar yemesinden kaynaklanır.
10 yaşın altındaki çocuklarda % 50’den fazla ölüm (ölüm) oranı görülür.
Sebepler ve belirtileri
Zehirli mantar en az iki farklı toksin türü içerir ve her biri yeterince büyük miktarlarda alınırsa ölüme neden olabilir.
Zehirli mantarlarda bulunan toksinlerin birçoğu şimdiye kadar keşfedilen en güçlü maddeler arasındadır.
Amatoksin olarak bilinen bir grup zehir, hücre çoğalmasının temelini oluşturan DNA üretimini engeller.
Bu, birçok hücrenin, özellikle karaciğer, bağırsaklar ve böbreklerde sıklıkla yeniden üretilen hücrelerin ölümüne yol açar.
Diğer mantar zehirleri kas kasılması için gerekli proteinleri etkiler ve bu nedenle belirli kas gruplarının yeteneğini azaltır.
Amanita zehirlenmesinin belirtileri farklı aşamalar veya evrelerde ortaya çıkar. Bunlar arasında şunlar bulunur:
Abdominal kramp, mide bulantısı, kusma ve şiddetli sulanmış ishal, mantar yedikten 6-24 saat sonra ve y aklaşık 24 saat süreyle herhangi bir yerde ortaya çıkar. Bu bağırsak semptomları dehidrasyona ve düşük kan basıncına (hipotansiyon) yol açabilir.
İkinci aşama : 1-2 gün süren semptomların hafifletildiği bir dönemdir. Bu süre zarfında hasta daha iyi hisseder, ancak kan testleri karaciğer ve böbrek hasarı bulguları göstermeye başlar.
Üçüncü aşama : Karaciğer ve böbrek yetmezliği bu noktada gelişir ve yaklaşık 1-2 hafta içerisinde ölüme veya 2-3 hafta içinde düzelmeye neden olur.
Diğer semptomlar ya iç kanamaya neden olan kan pıhtılaşma faktörlerinde bir azalmaya ya da kas fonksiyonlarında azalmaya, zayıflık ve felç gelişimine bağlıdır.
Tanı nasıl konur ?
Çoğu durumda, hastanın yakın geçmişte yabani mantar yediği belirtilerin nedeninin ipucudur.
Dahası, kalan mantarların nitelikli bir mantar uzmanı (mikolog) tarafından tanımlanması tanı için bir anahtardır.
Şüphe olduğunda, alfa-amantin olarak bilinen toksin, zehirli Amanita mantarlarını yiyen bir kişinin kan, idrar veya mide içeriğinde bulunabilir.
Tedavi
Mantar zehirlenmesi için spesifik bir panzehir olmadığını unutmamak önemlidir.
Bununla birlikte, tedavideki birkaç gelişme son birkaç yılda ölüm oranını düşürmüştür.
Kayıp vücut sıvılarının erkenden değiştirilmesi hayatta kalma oranlarını arttırmada önemli bir faktör olmuştur.
Terapi, vücuttaki toksin miktarını azaltmayı amaçlar.
Başlangıçta, üst gastrointestinal kanaldaki toksinleri kusturarak veya gastrik lavaj ile (mide yıkaması) uzaklaştırma girişimleri yapılır.
İnce bağırsağın üst kısmının bir nazogastrik tüp ile devamlı olarak aspirasyonu yapıldıktan sonra, toksin emilimini önlemek için ağız kömürü (48 saatte bir dört saatte bir) verilir.
6 saat içinde başlanırsa, bu tedbirler iyi şekilde çalışır.
Amerika Birleşik Devletleri’nde, suni böbrek makinesi (diyaliz) yoluyla mantar zehirinin erken uzaklaştırılması, tedavi programının bir parçası haline gelmiştir.
Avrupa’da, Silybum marianum, süt dikeni bitkisinden alınan bir kimyasal de tedavinin bir parçası olarak kuullanılıyor.
Karaciğer yetmezliği geliştiğinde, karaciğer transplantasyonu tek tedavi seçeneği olabilir.
Prognoz yani gidişat nasıldır ?
Ölüm oranı, iyileştirilmiş ve hızlı tedavi ile azalmıştır.
Bununla birlikte, bazı tıbbi raporlara göre, olguların % 20-30’unda ölüm hala meydana gelirken, 10 yaşın altındaki çocuklarda % 50 daha yüksek bir mortalite oranı görülür.
Önleme
Mantar zehirlenmesinin önlenmesinde en önemli faktör, vahşi veya yetiştirilmemiş mantarların yemekten kaçınmaktır.
Mantar tanımlamada uzman olmayan herkes için, genellikle zehirli olmayan mantarlarla mantar arasında kolayca fark edilebilen farklılıklar yoktur.
Çoğu mantar zehirinin pişirme, konserve, dondurma, kurutma veya diğer gıda hazırlama yöntemleri tarafından yok edilmediğini veya devre dışı bırakılmadığını da hatırlamak önemlidir.
Son Sözler
Çoğu mantar türü yenilebilir değildir, son derece zehirlidir ve yenilebilir muadilleriyle çarpıcı bir şekilde benzer görünürler. Onları çok iyi tanımak için eğitim almadıysanız, ormanda mantar toplamaya çalışmayın.
Mantarların büyüdükleri malzemeyi iyi veya kötü emme yeteneği vardır.
Çoğu mantar, vahşi doğada toplandığında, hava ve su kirleticiler kadar çok toksik olabilen ağır metaller de içerir.
Ayrıca, mantar alırken bilinmeyen satıcılara güvenmeyin.
Bir torbada diğerleri arasında tek bir zehirli mantar, komaya, şiddetli zehir semptomlarına, mide bulantısına, kusmaya, konvülsiyonlara, kramplara, çılgınlıklara neden olan çok sayıda insanın sağlığını tehdit edebilen zehirlenmeye neden olabilir.
Renkli olanları veya renkleri türünün normal kabul gören renginden farklı olanları yemeden her zaman kaçının.
Bunları da Merak Edebilirsiniz;