Tüküren kobradan göze tam isabet
Tüküren kobra yılanı zehrini metrelerce uzaktan kurbanının yüzüne püskürtür ve çoğunlukla da göze isabet ettirir. Bonn Üniversitesi bilim adamları şimdi yılanın kafa hareketleriyle isabet şansını yükselttiğini buldular.
Tüküren kobra yılanı (Naja Sputatrix) en tehlikeli saldırgan olarak bilinir. Karşısındaki canlının gözüne püskürttüğü zehir karışımı en kötü durumda körlüğe yol açıyor çünkü. Bonn Üniversitesi zoologları şimdi yılanın isabet şansını ne şekilde yükselttiğini buldular.
Yılan, zehri büyük bir hızla kavrayıcı dişlerden püskürtürken, kafasını daire şeklinde veya sağa sola hareket ettiriyor. İki kobra türünde özel bir kamerayla izlenen bir davranış motifi isabet ettirmede önemli bir rol oynamakta.
"Süper zaman merceğinde yılanın zehri püskürtürken kafasını ne kadar hızlı hareket ettirdiğini görebiliyoruz" diyor zoolog Guido Westhoff. Tıpkı çiçeklerin her tarafını sulamak istediğimizde hortumu sağ sola salladığımız gibi yılan da kafasını sağ sola sallayarak zehrin daha geniş alana sıçramasını sağlıyor. Böylece zehri göze isabet etme olasılığı da artıyor.
Tam isabet
Bilim adamları deneyler sırasında dört tüküren Mozambik yılanı (Naja mossamica) ve altı siyah boyunlu tüküren yılan (Naja nigricollis) kullanmışlar. Bitirme sınavı için yılanların tükürüşlerini inceleyen öğretmen Katja Tzsch„tsch, deneyler sırasında hayvanın karşısına kendisi (kaskla korunarak) geçmiş veyahut da çeşitli hayvanların resimlerini göstermiş. Yılanlar gerçekten de sadece hareket eden yüzlere tükürüyorlar, diyor Tzsch„tzsch.
El hareketleri yılanların tükürmeleri için asla yeterli olmamakta. Fotoğraflara sadece iki yılan, zehir püskürtmüş. Ortalama olarak saniyenin yirmide biri kadar süren tükürüklü saldırıyı çıplak gözle görmek mümkün değil. İki yılan türünün ne kadar isabetli olduğu fotoğraflar ve koruyucu kask üzerindeki tükürük izleri göstermekte.
Siyah boyunlu tüküren kobra on denemeden sekizinde, tüküren Mozambik yılanı ise %100 isabet ettirmiş. Bir kobra yılanının zehir kokteyli, sinir toksinlerinden oluşsa da dokuya hasar veren bileşimler de içerir.
Zehir, yılanın dişlerindeki ince bir kanaldan büyük bir basınçla püskürtülebilmekte. Göze isabet eden yılan zehri hassas nasırlı tabaka üzerinde yakıcı ağrılara yol açar ve hemen tedavi edilmediği takdirde körlükle sonuçlanır.
Aşk, güveyi sağırlaştırıyor
Aşkın gözü kördür. Bu deyim hemen hemen tüm kültürlerde vardır. Fakat İsveçli biyologlar şimdi dişinin kokusunu alan güvenin sağırlaştığını buldular. Lund Üniversitesi’nden Niels Skals ve ekibi, Journal of Experimental Biology dergisindeki yazıda gece etkin olan erkek güvenin, dişinin peşine düşmesi halinde yarasa çığlığını bile duymadığını belirtiyorlar.
Heterocera türünden olan yaprak kurdu (Spodoptera littoralis), potansiyel eş arayışında ve en büyük düşmanı olan yarasadan kaçmak için sadece işitme ve koku duyusuna güvenir. Ama eğer böcekler aynı anda yarasa çığlığı ve dişinin çekici kokusu duyduklarında yarasa çığlığını duymazlıktan gelerek çiftleşmeyi tercih ediyorlar. Sonuçta on beş günlük ömründe bu fırsatı yakalamak pek kolay olmuyor.
Böceklerin hangi koşullarda hangi alternatifleri tercih ettiklerini öğrenmek isteyen bilim adamları, güveleri dişinin kokusunu taşıyan bir hava akımının etkisinde bırakmışlar. Ve böcekler sözde dişiye doğru uçarken teypten yarasa çığlığı dinletmişler. Güveler sadece dişinin kokusu zayıf olduğunda ve yarasa çığlığının çok kuvvetli olması halinde kaçmışlar.
Diğer tüm koşullarda güveler hep sözde dişiye doğru uçmuşlar. Anlaşıldığı üzere hayvanlar kokunun ve sesin yoğunluğuna göre hangi stratejinin daha yararlı olduğunu saptıyorlar. Şöyle: Dişinin kokusu yoğun olarak algılandığında onun yakında olduğu ve çiftleşme şansının yüksek olduğu anlaşılmakta. Yarasa çığlıkları çok kuvvetli olduğunda ise düşmanın çok yakında olduğunu hissederek kaçmayı tercih ediyorlar.