İmrahor Nedir Osmanlı devletinde padişahın atlarına bakmakla görevli olan saray görevli teşkilat.
Bu teşkilat, diğer önemli kurumlar gibi, Osmanlı imparatorluğunda da Anadolu Selçuklularından ve Memlûk devletindeki örneğinden yararlanılarak kuruldu.
Osmanlıda İmrahor
İlk zamanlarda, sultanin hayvanlarına bakan bir imrahor varken, Fatih Sultan Mehmed devrinde teşkilât genişletilerek imrahorı evvel ve imrahorı sânî diye iki imrahorluk meydana getirildi.
Büyük imrahor da denilen birincisi, padişah atının yanında yürüyebilir, üzengi veya rikâbı hümayun ağaları arasında yer alır, hükümdarın atının sağında giderdi.
XV. yy.da teşrifattaki derecesi kapıcıbaşının altında, XVI. yy.da ise çeşnigirbaşının üstünde idi.
Bunların maaşlarından başka arpalık denilen dirlikleri de vardı.
XVI. yy. başlarındaki tımarları 6 300 – 6 700 akçelik, XVII. yy. başlarında 19 000 akçelik idi ve XVIII. yy.da zeamet derecesine yükseltildi, imrahorlardan beylerbeyi ve vezirliğe kadar yükselenler oldu.
XVI. yy.ın ikinci yansında sancakbeyliği verilen büyük imrahora 400 000, küçük imrahora 330 000 akçelik has tevcih olundu.
Teşkilât içinde bunlara yardımcı bazı görevliler de vardı.
Büyük imrahorun yardımcısı olan kethüdadan başka, Birinci Istablı Âmirede birinci kethüda, küçük İmrahora bağlı olarak da Istablı Âmirede ikinci kethüda bulunurdu.
Bu sonuncu terfi ettiğinde, birinci imrahorun kethüdası olurdu.
Bunlardan başka, emin, kâtip, ruznameci, ruzname halifesi ve voynuk kâtibi gibi görevliler vardı.
Ayrıca, has ahıra verilen arpa ile hası hümayuna ait olan çayırlardan biçilen otun hesabını maliye adına denetleyen bir kâtip vardı.
İmrahorun makamı Topkapı sarayında Babı Hümayun ile Ortakapı arasında eski divanhanenin yanında idi.
Padişahın hayvanlarının bulunduğu has ahır ise, Ortakapıdan içeri girilince sol tarafta, Baltacılar ocağının arkasında idi.
Topkapı sarayının deniz kıyısında (Ahırkapı) enderun ricali, has odaların cündî ağaları ile harem ağalarına ait hayvanların ahırları vardı.
Saray dışında, küçük imrahor idaresindeki Vefa ve Kadırga ahırlarında’ daha çok katırlar barınırdı.
Istablı Âmirede büyük imrahora bağlı olan saraç, nalbant, deveci ve katırcı bölükleri vardı.
Her bölükte birer kethüda, bölükbaşı ve odabaşı bulunurdu.
Saraç bölüklerinin baş âmiri saraçbaşı idi.
Bölüklerin görevi, has ahıra ait hayvan takımlarını imal etmekti.
11 Bölük olan hassa saraçlarının her bölüğünde on sanatkâr bulunurdu.
Saraçlardan terfi edenler kapıkulu süvari bölüklerine veya tımarlı sipahiliğe yükselebilirlerdi.
Görevleri hayvan nallamak, mıh dökmek ve hayvanların hastalıklarına bakmak olan nalbantların sayısı 300 kadardı.
Diğer bir sınıf da şarbon denilen deveci bölükleri idi; bunlar Anadolu’da belli kışlaklarda bulunurlardı.
Büyük imrahorun emri altındaki develerin sayısı 1 000 kadardı.
On bir bölük olan katırcılar saraya ait 2 000’den fazla katıra bakarlardı.
Bunların dışında saraya hizmet eden seyisler, bir sefer sırasında atların, çadırların, ağırlık ve silâhları taşıyan beygirlerin bakımı ile uğraşan at oğlanları çoğunlukla küçük imrahora bağlıydı.
Bu merkezî kuruluş dışında, Rumeli ve Anadolu’da olmak üzere yond oğulları, taylar ağası, korucular ve voynuklar vardı.
Yondcular, yond ocaklarındaki kısraklara bakarlardı; taycılar, yetiştirilen taylara, korucular da sultana ait korulara bakmakla görevliydiler.
Hassa voynukları, voynuk sancakbeyleri ve amme voynukları da çeribaşılarm emrindeydiler.
Voynuklann nöbetli olanları çayır biçmek için İstanbul’a gönderilir ve altı ay sürece hassa atlara ve çayırlara hizmet ettirilirlerdi.
İmrahorların osmanlı teşrifatında özel yerleri vardı.
Padişahın deniz gezintilerinde tülbent ağasının arkasından gelen kayığa binerdi.
Hıdırellezde has ahır hayvanları Kâğıthane’de çayıra çıkarılınca, büyük imrahor, Emirâhûr denilen köşkte padişaha ziyafet verirdi.
İkinci imrahorluk Mahmud II devrinde (1835) lüzumsuz sayılarak kaldırıldı.
iki yıl sonra da imrahorluk kaldırılarak yerine Istablı Âmire müdürlüğü kuruldu.