Transkript
1 C176 Madenlerde Güvenlik ve Sağlık Sözleşmesi, 1995 (N. 176) 1 Madenlerde Güvenlik ve Sağlıkla ilgili Sözleşme (Yürürlüğe giriş tarihi: 5 Haziran 1998)Kabul ediliş: ILC nin 82. Oturumu, Cenevre (22 Haziran 1995) - Statü: Güncellenmiş belge (Teknik Sözleşme). Başlangıç Uluslararası Çalışma Ofisi Yönetim Kurulu tarafından Cenevre de tplanan ve 6 Haziran 1995 tarihinde Seksen İkinci Oturumunu gerçekleştiren Uluslararası Çalışma Örgütü Genel Knferansı, Zrla Çalıştırmanın Yasaklanması Sözleşmesi, 1957; Radyasyndan Krunma Sözleşmesi ve Tavsiye Kararı, 1960; Makinelerin Krunma Tertibatı ile Teçhizi Sözleşmesi ve Tavsiye Kararı, 1963; İşte Yaralanma Tazminatı Sözleşmesi ve Tavsiye Kararı, 1964; Asgari Yaş (Yeraltında Çalışma) Sözleşmesi ve Tavsiye Kararı, 1965; Gençlerin Tıbbi Muayenesi (Yeraltında Çalışma) Sözleşmesi, 1965; Çalışma Ortamları (Hava Kirliliği, Gürültü ve Titreşim) Sözleşmesi ve Tavsiye Kararı, 1977; Mesleki Güvenlik ve Sağlık Sözleşmesi ve Tavsiye Kararı, 1981; Mesleki Sağlık Hizmetleri Sözleşmesi ve Tavsiye Kararı, 1985; Asbest Sözleşmesi ve Tavsiye Kararı, 1986; İnşaat İşlerinde Güvenlik ve Sağlık Sözleşmesi ve Tavsiye Kararı, 1988; Kimyasal Maddeler Sözleşmesi ve Tavsiye Kararı, 1990 ve Büyük Endüstriyel Kazaların Sözleşmesi ve Tavsiye Kararı, 1993 başta lmak üzere ilgili Uluslararası Çalışma Sözleşmelerini ve Tavsiye Kararlarını kaydederek, Madencilik sanayiinde karşılaştıkları tehlikeler ve risklerle ilgili larak alınacak güvenlik ve sağlık önlemlerinin hazırlanmasında ve uygulanmasında işçilerin bilgiye, eğitime ve gerçek anlamda kendilerine danışılmasına hem ihtiyaçları hem de hakları lduğunu dikkate alarak, Madencilik faaliyetleri nedeniyle işçilerin ve halktan kişilerin maruz kalabilecekleri ölümlerin, yaralanmaların ya da hastalıkların veya çevreye verilebilecek zararın önlenmesi gerekliliğini kabul ederek, Uluslararası Çalışma Örgütü, Dünya Sağlık Örgütü, Uluslararası Atm Enerjisi Kurumu ve ilgili diğer kurumlar arasındaki işbirliği ihtiyacını ve bu kuruluşlar tarafından yayınlanan kurallar ve kılavuzları dikkate alarak, Oturumda gündemin dördüncü maddesini luşturan madenlerde güvenlik ve sağlıkla ilgili belirli önerilerin benimsenmesi ylundaki kararla ve 1 ILO Türkiye Ofisi tarafından 19 Mayıs 2014 tarihinde yaptırılan resmi lmayan çeviri.
2 Bu önerilerin uluslararası bir Sözleşme biçimine dönüşmesini kararlaştırarak, bin dkuz yüz dksan beş yılının Haziran ayının yirmi ikinci gününde, Madenlerde Güvenlik ve Sağlık Sözleşmesi, 1995 larak adlandırılabilecek aşağıdaki Sözleşmeyi kabul etmiştir: BÖLÜM I. TANIMLAR Madde Bu Sözleşme nin amaçları açısından maden aşağıdaki yerleri kapsar - (a) özellikle aşağıda belirtilen faaliyetlerin gerçekleştirildiği, yüzeydeki ya da yer altındaki mekânlar: (i) bulunulan zemine mekanik müdahalelerde bulunarak, petrl ve gaz hariç lmak üzere maden aranması; (ii) petrl ve gaz hariç lmak üzere maden çıkartılması; (iii) çıkartılan materyalin, kırma, öğütme, yğunlaştırma ya da yıkama dâhil çeşitli şekillerde hazırlanması ve (b) yukarıda (a) maddesinde atıfta bulunulan faaliyetlerle bağlantılı larak kullanılan her tür makine, dnanım, cihaz, şantiye, binalar ve mühendislik yapıları Bu Sözleşme nin amaçları açısından işveren, bir madende bir ya da daha fazla sayıda işçi, duruma göre peratör, baş yüklenici, yüklenici ya da taşern çalıştıran gerçek ya da tüzel kişidir. BÖLÜM II. UYGULAMA KAPSAMI VE ARAÇLARI Madde Bu Sözleşme tüm madenler için geçerlilik taşır Bu Sözleşmeyi naylayan bir Üyenin yetkili mercii, ilgili işveren ve işçi kesimlerinin temsil kabiliyeti en fazla lan örgütleriyle istişarelerde bulunduktan snra: (a) ulusal yasa ve uygulamalar çerçevesinde bu madenlerde sağlanan genel kruma, Sözleşme hükümlerinin eksiksiz uygulanması snucunda rtaya çıkacak duruma göre daha geri düzeyde değilse belirli maden kategrilerini ya da Sözleşme nin belirli hükümlerini uygulama kapsamı dışında bırakabilir; (b) yukarıdaki (a) hükmüne göre belirli kategrilerdeki madenlerin dışarıda bırakılması halinde tedricen tüm madenleri kapsamak üzere planlar hazırlar Sözleşmeyi naylayan ve yukarıda 2(a) paragrafında belirtilen imkândan yararlanan bir Üye, Uluslararası Çalışma Örgütü Anayasası nın 22. Maddesi uyarınca sözleşmenin uygulanması knusunda vermek durumunda lduğu raprlarında, bu bağlamda dışarıda bırakılan belirli maden kategrilerini ve dışarıda bırakma gerekçelerini belirtecektir. Madde 3 Ülkedeki kşullar ve uygulama ışığında ve ilgili işçi ve işveren kesimlerinin temsil kabiliyeti en fazla örgütleriyle yapılacak istişarelerden snra Üye, başta bu Sözleşme hükümlerini yaşama geçirecek önlemler lmak üzere madenlerde güvenlik ve sağlıkla ilgili tutarlı bir plitika geliştirecek, uygulayacak ve düzenli aralıklarla gözden geçirecektir.
3 Madde Sözleşme nin uygulanmasını sağlamaya yönelik önlemler ulusal yasa ve yönetmeliklerde belirtilecektir Gerektiğinde, bu ulusal yasa ve yönetmelikler, yetkili merci tarafından belirlenmek üzere, aşağıdakilerle takviye edilecektir: (a) teknik standartlar, uygulama kılavuzları ya da kuralları veya (b) ülkedeki uygulamalara uygun başka uygulama araçları. Madde Madde 4 paragraf 1 de belirtilen ulusal yasa ve yönetmelikler, madenlerde güvenliği izleyip gerekli düzenlemeleri yapacak yetkili mercii belirleyecektir Söz knusu yasa ve yönetmelikler aşağıda belirtilenleri öngörecektir: (a) madenlerde güvenlik ve sağlığın gözetilmesi; (b) madenlerin, yetkili merci tarafından bu amaçla görevlendirilen müfettişler tarafından denetlenmesi; (c) her biri ulusal yasa ya da yönetmeliklerce belirlenmek üzere, ölümcül ve ciddi kazaların, tehlikeli durumların ve maden felaketlerinin bildirilmesi ve araştırılmasıyla ilgili usuller; (d) her biri ulusal yasa ya da yönetmeliklerce belirlenmek üzere, kazalar, meslek hastalıkları ve tehlikeli durumlarla ilgili istatistiklerin tplanması ve yayınlanması; (e) yetkili merciin, durdurma ya da sınırlandırmaya gerekçe luşturan durum giderilinceye kadar madencilik faaliyetlerini güvenlik ve sağlık gerekçeleriyle durdurma ya da sınırlandırma yetkisine sahip lması ve (f) işçilerin ve temsilcilerinin ilgili knularda kendilerine danışılma ve işyerinde güvenlik ve sağlıkla ilgili önlemlere katılma haklarının yaşama geçirilmesine sağlayacak etkili ylların sağlanması Söz knusu ulusal yasa ve yönetmelikler, madendeki patlayıcıların ve alarm sistemlerinin imalatının, deplanmasının, taşınmasının ve kullanılmasının yetkili ve ehil kişilerce ya da nların dğrudan gözetiminde gerçekleştirilmesini sağlayacaktır Söz knusu ulusal yasa ve yönetmelikler aşağıdaki hususları ele alacaktır: (a) madenden kurtarma, ilk yardım ve uygun tıbbi imkânlarla ilgili gereklilikler; (b) yeraltı kömür madenlerinde ve gerektiğinde diğer yeraltı madenlerinde işçiler için yeterli kurtarıcı slunum cihazları sağlanması ve bunların sürekli bulundurulması; (c) güvenlik ve sağlık risklerini rtadan kaldırmak ya da asgariye indirmek üzere terk edilmiş madenlerde güvenliği sağlayacak kruyucu önlemlerin alınması; (d) madencilik işlerinde kullanılan tehlikeli maddelerle rtaya çıkan atıkların güvenli biçimde deplanması, taşınması ve bertaraf edilmesi için yapılması gerekenler ve (e) gerektiğinde, yıkanmak, üst baş değiştirmek ve yemek yemek için yeterli sıhhi klaylıkların ve imkânları sağlama ve bunları hijyenik kşullarda muhafaza etme yükümlülüğü Söz knusu ulusal yasa ve yönetmelikler uyarınca madenden srumlu işveren, faaliyete başlanmadan önce çalışma alanlarına ilişkin gerekli planları yapacak, önemli bir değişiklik lması halinde bu planları düzenli aralıklarla güncelleyecek ve maden alanında bulunduracaktır.
4 BÖLÜM III. MADENDE ENGELLEYİCİ VE KORUYUCU ÖNLEMLER A. İŞVERENLERİN SORUMLULUKLARI Madde 6 İşveren, Sözleşme nin bu Bölümü kapsamındaki engelleyici ve kruyucu önlemleri alırken riski de değerlendirecek; neyin akla yatkın, yapılabilir ve uygulanabilir lduğunu dikkate alarak, alandaki örnek uygulamalara bakarak ve gerekli titizliği göstererek bu knuyu aşağıda belirtilen öncelik sırasına göre ele alacaktır: (a) riskin rtadan kaldırılması; (b) riskin kaynağında kntrl altına alınması; (c) güvenli çalışma düzenlemeleri dâhil lmak üzere çeşitli yllarla riskin asgariye indirilmesi ve (d) risk varlığını sürdürüyrsa kişisel kruyucu dnanım kullanılmasının sağlanması. Madde 7 İşverenler, kendi denetimleri altındaki madenlerde güvenlik ve sağlık risklerini rtadan kaldırmak ya da asgari düzeye indirmek için gerekli tüm önlemleri alacaklar ve özellikle aşağıdaki hususları gözeteceklerdir: (a) güvenli çalışma ve sağlıklı bir çalışma rtamı kşulları sağlanması için, bir iletişim sistemi dâhil lmak üzere, madenin uygun biçimde düzenlenmesi, inşa edilmesi ve elektrik, mekanik ve diğer gerekli cihazlarla dnatılması; (b) madenin, işçilerin kendilerine verilen işleri kendilerinin ya da başkalarının güvenlik ve sağlığını tehlikeye atmadan yapabilecekleri şekilde faaliyete başlatılması, işletilmesi, sürdürülmesi ve faaliyetinin durdurulması; (c) kişilerin kendi yaptıkları işler çerçevesinde bulunabilecekleri alanlarda zeminin sağlamlığını kruyacak adımların atılması; (d) mümkün lduğu her durumda ve yer altındaki her çalışma mahalli, için her biri yüzeye ulaşmak için farklı yllarla bağlantılı iki çıkış bulundurulması; (e) işçilerin açık labilecekleri tehlikelerin ve bu açıklığın derecesinin belirlenmesi ve değerlendirilmesi için çalışma rtamlarının izlenmesi, değerlendirilmesi ve düzenli larak denetlenmesi; (f) girilmesine izin verilen yeraltındaki tüm çalışma mahallerinde yeterli havalandırmanın sağlanması; (g) özel kimi tehlikelere açık yerler söz knusu lduğunda, güvenli bir çalışma sistemi ve işçilerin krunmasını sağlamak üzere bir işletme planı ve usulleri hazırlanarak bunların uygulanması; (h) yangın ve patlamaların meydana gelmesini ve yayılmasını önlemek, tespit etmek ve gerekli müdahalelerde bulunmak için madencilik çalışmasının dğasına uygun önlemlerin ve ön tedbirlerin alınması ve (i) işçilerin güvenliği ve sağlığı açısından ciddi bir tehlike rtaya çıktığında faaliyetlerin durdurulmasını ve işçilerin güvenli bir yere tahliyesinin sağlanması. Madde 8
5 İşveren, makul ölçüler içinde öngörülebilecek sınai ve dğal felaketler için, her madenin kendisine özgü lmak üzere, bir acil durum hareket planı hazırlayacaktır. Madde 9 İşçilerin fiziksel, kimyasal ya da biyljik tehlikelere maruz kalabilecekleri yerlerde işveren: (a) işleriyle ilgili tehlikeler, sağlık riskleri, uygun engelleyici ve kruyucu önlemler knusunda işçileri kapsamlı biçimde bilgilendirecektir; (b) bu tehlikelere açık lunmasından kaynaklanan risklerin rtadan kaldırılması ya da asgariye indirilmesi için gerekli önlemleri alacaktır; (c) lumsuz kşullara açık lma dâhil kaza ya da yaralanma riskine karşı yeterli kruma başka yllardan sağlanamıyrsa, işçilere herhangi bir maiyet getirmeyecek şekilde uygun kruyucu dnanımı, gerekli giysileri ve ulusal yasa ve yönetmeliklerce belirlenen diğer imkânları sağlayacak ve bunları sürekli bulunduracaktır ve (d) işyerinde yaralanan ya da hastalanan işçilere ilk yardım ve bu işçilerin işyerinden uygun bir sağlık kuruluşuna naklini sağlayacaktır. Madde 10 İşveren aşağıdakileri sağlayacaktır: (a) işçilere herhangi bir maliyet getirmemek üzere, güvenlik ve sağlıkla ilgili knular ve ayrıca verilen işlerle ilgili larak işçilere yeterli eğitim ve yeniden eğitim prgramlarının uygulanması ve anlaşılabilir talimatların verilmesi; (b) ulusal yasa ve yönetmeliklere uygun larak, madenin güvenli biçimde işletilmesini sağlamak üzere her vardiyada yeterli denetim ve kntrlün sağlanması; (c) yeraltında bulunan kişilerin adlarının ve lası mahallerinin herhangi bir anda dğru larak bilinmesini sağlayacak bir sistemin luşturulması; (d) ulusal yasa ya da yönetmeliklerde tanımlandıkları üzere tüm kazaların ve tehlikeli layların araştırılması ve gerekli karşı önlemlerin alınması ve (e) kazalar ve tehlikeli laylarla ilgili larak, ulusal yasa ve yönetmeliklerde belirtilen raprların yetkili mercilere iletilmesi. Madde 11 İşveren, mesleki sağlığın genel ilkeleri temelinde ve ulusal yasa ve yönetmeliklere uygun larak, madenciliğe özgü sağlık tehlikelerine açık işçilerin düzenli sağlık kntrllerinin yapılmasını sağlayacaktır. Madde 12 Aynı madende faaliyetlerin iki ya da daha fazla sayıda işveren tarafından yürütülmesi halinde, madenden srumlu lan işveren işçilerin güvenliği ve sağlığıyla ilgili tüm önlemlerin yaşama geçirilmesini krdine edecek ve işlerin güvenliğinden birinci derecede srumlu işveren lacaktır. Bu hüküm, tek tek işverenleri, işçilerin güvenlik ve sağlığıyla ilgili tüm önlemlerin yaşama geçirilmesi srumluluğundan kurtarmaz. B. İŞÇİLERLE TEMSİLCİLERİNİN HAKLARI VE GÖREVLERİ Madde 13
6 1. 1. Madde 4 te atıfta bulunulan ulusal yasa ve yönetmelikler uyarınca işçiler aşağıdaki haklara sahiptirler: (a) kazaları, tehlikeli layları ve lası tehlikeleri işverene ve yetkili mercie bildirmek; (b) güvenlik ve sağlık açısından kaygı duyulmasına neden lacak bir durum varsa, işveren ve yetkili merciden denetim ve araştırma yapılmasını talep etmek ve yaptırmak; (c) kendi güvenliklerini ya da sağlıklarını etkileyebilecek işyeri tehlikelerini bilmek ve bu knularda bilgilendirilmek; (d) işveren ya da yetkili merciin elinde lup kendi güvenlik ya da sağlıklarını ilgilendiren bilgileri almak; (e) kendi güvenlik ya da sağlıkları açısından ciddi bir tehlikenin luştuğunu gösteren kşulların rtaya çıktığının söylenebileceği durumlarda madendeki herhangi bir yeri terk etmek ve (f) kendi aralarından güvenlik ve sağlık temsilcileri seçmek Yukarıda paragraf 1 (f) de sözü edilen güvenlik ve sağlık temsilcileri, ulusal yasa ve yönetmelikler çerçevesinde aşağıdaki haklara sahiptir: (a) yerine göre, yukarıda (1) paragrafta belirtilen hakların kullanımı dâhil lmak üzere, iş güvenliği ve sağlığıyla ilgili tüm knularda işçileri temsil etmek; (b): (i) işyerinde işveren ve yetkili merci tarafındın yapılan denetim ve araştırmalara katılmak ve (ii) güvenlik ve sağlıkla ilgili meseleleri izlemek ve araştırmak; (c) danışmanlara ve bağımsız uzmanlara başvurmak; (d) ilgili plitikalar ve usuller dâhil lmak üzere güvenlik ve sağlıkla ilgili knularda işverenle zamanında istişarelerde bulunmak; (e) uzman yetkilinin görüşünü almak ve (f) görev için seçildikleri mahalle ilgili kaza ve tehlikeli durum bildirimlerini almak Yukarıda 1 ve 2 paragraflarda belirtilen hakların kullanımına ilişkin usuller, (a) ulusal yasa ve yönetmeliklerle ve (b) işverenlerle işçiler ve temsilcileri arasında yapılacak istişarelerle belirlenecektir Ulusal yasa ve yönetmelikler, yukarıda 1 ve 2 paragraflarda belirtilen hakların herhangi bir ayrımcılık ya da misilleme lmaksızın kullanılabileceğini hükme bağlayacaktır. Madde 14 Ulusal yasa ve yönetmelikler çerçevesinde işçiler, aldıkları eğitime uygun larak aşağıdaki görevleri yerine getireceklerdir: (a) belirlenen güvenlik ve sağlık önlemlerine uygun davranma; (b) kruyucu giysilerin, bu amaçla kendilerine verilen dnanımın uygun bakımı ve kullanımı dâhil lmak üzere, kendi güvenlik ve sağlıklarına, ayrıca işbaşında yaptıklarından ya da ihmallerinden etkilenebilecek başkalarının güvenlik ve sağlıklarına gerekli özeni gösterme;
7 (c) kendilerinin ya da başkalarının güvenliği ve sağlığı açısından risk luşturabileceğini düşündükleri, ancak kendi başlarına gerektiği gibi ele alamayacakları herhangi bir durumu hemen üzerlerindeki denetçiye bildirme ve (d) Sözleşme uyarınca işverene verilen görev ve srumlulukların yerine getirilmesini sağlamak üzere işverenle işbirliği yapma. C. İŞBİRLİĞİ Madde 15 Madenlerde güvenliği ve sağlığı daha iyiye götürmek için işverenlerle işçiler ve temsilcileri arasındaki işbirliğini özendirmek üzere ulusal yasa ve yönetmeliklere uygun önlemler alınacaktır. BÖLÜM IV. UYGULAMA Madde 16 Üye: (a) Sözleşme hükümlerinin etkili biçimde uygulanmasını sağlamak üzere, uygun cezalar ve düzeltici önlemler dâhil lmak üzere gerekli tüm önlemleri alacaktır ve (b) Sözleşme uyarınca alınacak önlemlerin yaşama geçirilmesine denetlemek üzere gerekli denetim hizmetlerini sağlayacak ve bu hizmetlere başarılı lmaları için gerekli kaynakları tahsis edecektir. BÖLÜM V. SON HÜKÜMLER Madde 17 Bu Sözleşme ye ilişkin resmi nay belgeleri kayıt için Uluslararası Çalışma Ofisi Genel Direktörüne iletilecektir. Madde Bu Sözleşme, yalnızca, nayları Uluslararası Çalışma Ofisi Genel Direktörü ne resmen bildirilmiş Uluslararası Çalışma Örgütü Üyeleri için bağlayıcılık taşır Sözleşme, iki Üyenin nayının Genel Direktöre resmen bildirildiği tarihten 12 ay snra yürürlüğe girecektir Daha snra ise bu Sözleşme, herhangi bir Üye için, nayın resmen bildirildiği tarihten 12 ay snra yürürlüğe girecektir. Madde Bu Sözleşmeyi naylayan herhangi bir Üye, Sözleşme nin ilk yürürlüğe girdiği tarihten n yıl snra, Uluslararası Çalışma Ofisi Genel Direktörü ne ileteceği bir kararla Sözleşme den çıkabilir. Böyle bir çıkış, kayda geçtiği tarihin üzerinden bir yıl geçmeden geçerlilik kazanmaz Bu Sözleşmeyi naylayan, önceki paragrafta sözü edilen n yıllık sürenin bitiminden snraki ilk yıl içinde bu maddede öngörülen çıkış hakkını kullanmayan
8 Madde 20 Üye, çıkış için bir n yıl daha beklemek durumundadır ve dlayısıyla bu Maddede yer alan kşullar uyarınca çıkış, birbirini izleyen her n yılda bir yapılabilecektir Uluslararası Çalışma Ofisi Genel Direktörü, kendisine iletilen ve kayda geçirilen tüm naylar ve ihbarları knusunda Uluslararası Çalışma Örgütü nün tüm üyelerini bilgilendirecektir Genel Direktör, Örgüt Üyelerine ikinci nay ile ilgili bildirimde bulunurken, Üyelerin dikkatini Sözleşme nin yürürlüğe gireceği tarihe çekecektir. Madde 21 Uluslararası Çalışma Ofisi Genel Direktörü, önceki Maddelerde yer alan hükümler uyarınca Genel Direktör tarafından kaydedilen tüm nayları ve ihbarları ayrıntılarıyla birlikte, Birleşmiş Milletler Anayasası nın 102. Maddesi gereğince Birleşmiş Milletler Genel Sekreterliğine iletecektir. Madde 22 Uluslararası Çalışma Ofisi Yönetim Kurulu, gerekli görmesi halinde, bu Sözleşme nin işleyişi knusunda Genel Knferansa rapr sunacak, Sözleşme nin tümüyle ya da kısmen değiştirilmesi knusunun Knferans gündemine alınmasının yerine lup lmayacağını değerlendirecektir. Madde Knferansın bu sözleşmeyi tümüyle ya da kısmen değiştiren yeni bir Sözleşme kabul etmesi durumunda ve yeni Sözleşme de aksi belirtilmedikçe - (a) eskisini değiştiren yeni bir Sözleşme nin bir üye tarafından naylanması, yukarıdaki 19. Madde hükümleri saklı kalmak üzere, yeni Sözleşme nin yürürlüğe girmesiyle birlikte tmatikman bu Sözleşme den hemen çıkılması anlamını taşıyacaktır; (b) değişiklik yapan yeni Sözleşme nin yürürlüğe girdiği tarihten başlamak üzere bu Sözleşme Üyelerin nayına kapanmış lacaktır Bu Sözleşme, kendisini naylayan, ancak değişiklik yapan Sözleşmeyi naylamamış lan Üyeler için, bu biçimi ve içeriğiyle her durumda geçerliliğini kruyacaktır. Madde 24 Bu Sözleşme nin İngilizce ve Fransızca kpyaları eşit geçerliliktedir.