Kürtaj, rahim içindeki gebeliğin tahliyesi anlamına gelir. Tıbbi literatürde gebelik terminasyonu, gebelik sonlandırılması veya dilatasyon-küretaj olarak da geçer.
Kürtaj, gebelik sonlandırılması için yapılabileceği gibi, düşük yapan veya anne karnında ölen bebekleri tahliye edip, rahimin bir dahaki gebeliğe hazır olmasını sağlamaktır. Ayrıca vajinel kanama ile gelen ve sağlıklı olmayan bir gebelik ürününü rahimden uzaklaştırmak, rahimin gebelik öncesi haline geri dönmesini sağlamak amaçlı yapılır(düşük küretajı). Bu işlemin adı "Retansiyone küretaj" olarak da bilinir.
Küretaj, aslında bir anlamda tüm rahim içinin temizlenmesidir.Kadının her yaşında gebe olmaksızın da düzensiz veya yoğun, uzun sürebilen kanamaları olabilir. Bu durumlarda da tanısal amaçlı, yani kanamanın nedenini öğrenmek amaçlı, rahim içi kazınarak, doku parçaları kazanılır ve patolojik araştırma sonrası tedavi belirlenir (probe küretaj).Bu aynı zamanda tedavi olarak da değerlendirilebilir.
Özetle yapılan girişimler:
- İstenmeyen gebeliği sonlandırmak amaçlı
- Anne karnında ölü gebeliği sonlandırmak amaçlı
- Tanısal amaçlı
- Doğum sonrası rahim kanamasını durdurmak için
Kürtaj doğum kontrol yöntemi olarak kullanılmayacak kadar risklidir. Uygun koşullarda yapılmaz ise anne için dönüşü mümkün olmayabilen travmatik riskler ve ölüm riski taşır.
Dünyada birçok ülkede isteğe bağlı küretaj için yasal sınırlamalar vardır. Bu sınır Türkiye'de 10 hafta ile sınırlıdır.10 hafta üzeri gebeliklerde, anne hayatını tehdit edici hastalıklar söz konusu ise (Ağır kalp, böbrek, karaciğer, yüksek tansiyon, doğum sonrası yaşamla bağdaşmayan fetal anomali (özür) varsa, gebelikte kullanımı uygun olmayan tedavi edici ilaç ve yöntemler mevcut ise, resmi bir kurumdan alınan heyet raporu ile gebelik sonlandırması işlemi yapılabilir.
Kürtaj kararı alınan hasta fizik muayenesi yapılarak, kürtajın komplikasyonları hakkında detaylı bilgilendirilmelidir.
Cerrahi ve medikal olmak üzere iki yöntem uygulanır:
12. Gebelik haftasına kadar cerrahi tedavi vakum yöntemiyle sonlandırılır. Koruyucu yöntem olarak rahim ağzı medikal olarak yumuşatılır, daha sonra anestezi altında rahim ağzı dilate edilir (gevşetilir). Rahim boşluğuna bir vakumlu kateter yerleştirilerek gebelik ürünleri aspire edilir. İşlem sonu rahimin tamamen boşalmış olması gerekir. Gereğinde ultrason ile kontrol edilerek, kanama kontrolü sağlanır. Bu teknik yüksek başarı, düşük komplikasyon oranlarına sahiptir.
Komplikasyonları:
- Kanama riski (rahim tam boşalmaz ise)
- Rahim ve barsak zedelenmeleri (manipülasyon esnasında)
- Rahim içine girilememesi (rahim ağzı problemleri, eski sezaryen)
- Anestezi problemleri
- Rahim içinde parça kalması
- Rahim içi yapışıklıkları (Asherman Sendromu) sonrası adet görememe
Çok erken yapılan (kese çok küçük iken) işlemlerde tam olarak sonlandırılamayabilir, dış gebelik mutlak ekarte edilmelidir.
Büyük gebeliklerde de sonlandırma sonrası daha çok rahmin kasılmamasına (atoni) bağlı yoğun kanamalar problem olabilir. Rahim içinin boşaldığından emin olunmalıdır.
Tüm bu problemlerin oluşmaması için işlemin uygun, tecrübeli kişiler tarafından ve hijyenik ortamlarda uygulanması gerekir.
Kürtajdan sonra 2-10 gün süreyle hafif, pıhtısız vajinal kanamalar normaldir. Bazen işlemden sonra hiç kanama görülmeyebilir, bazen de belli sürelerle ara ara kanama şikayetleri olabilir. Kanama süresince koit yasağı olmalıdır. Eğer ki bir düşük veya ölü bebek nedeniyle kürtaj yapılmışsa en az 3 ay süreyle bir aile planlaması yöntemiyle korunma önerilir.
İşlemden yaklaşık bir ay sonra normal adet kanamaları başlar. İşlem sonrası korunma amaçlı doğum kontrol hapı veya spiral önerilebilir.