Uçuk, herpes simpleks virüsünden kaynaklanan oldukça bulaşıcı bir durumdur. İki tip herpes simpleks virüsü bulunmaktadır. Tip 1 genellikle oral herpes veya uçuklara neden olur. Tip 1 herpes virüsü oldukça yaygın bir virüstür ve çoğu insan bu virüsü vücudunda taşımaktadır. Tip 2 ise genellikle genital bölgeyi etkilemektedir.
Bazı kişiler enfeksiyona yakalandıkları halde herhangi bir belirti göstermez. Ancak diğer insanlar ağrılı ve rahatsız edici uçuklar geliştirmeye daha yatkındır. Uçuk yaraları genellikle ağız dışında, dudakların çevresinde veya altında oluşur. Ağızda olduklarında genellikle dişetlerinde veya ağız çatısında ortaya çıkar. Bunlar bulaşıcı olmayan ağız içi yaraları ile aynı değildir.
Uçuk yaraları için tedavi yöntemi bulunmamaktadır. Normalde birkaç hafta içinde kendiliğinden kaybolmaktadır. Antiviral ilaçlar, uçukların iyileşmesini hızlandırmaya yardımcı olabilir. Bu ilaçlar sık sık hastalanan insanlarda uçukların oluşmasını önlemeye de etki edebilmektedir. Diğer ilaçlar uçuk yaralarının ağrısını ve rahatsızlığını hafifletir. Bunlara kabarcıkları uyuşturan, yara kabuklarını yumuşatan veya kurutan merhemler de dâhildir. Dudaklarınızı güneşten koruyan güneş kremlerini kullanmak da diğer bir tedavi seçeneği olabilmektedir. (1)
Uçuk Belirtileri
Birçok kişi herpes simpleks virüsüne sahip olduğu halde belirti geliştirmez. Uçuk başlangıcında, uçuk ilk defa ortaya çıkıyorsa, buna birincil enfeksiyon adı verilmektedir ve oldukça ağrı verici olabilmektedir. Virüs vücutta kalmaya devam edip sonrasında tekrarlandığında ise buna ikincil enfeksiyon denmektedir ve belirtileri daha hafiftir.
Şiddetli belirtilerin küçük çocukları etkilemesi daha muhtemeldir, çünkü çocuklar savunma olarak antikor oluşturmak için yetişkinler kadar zamana sahip değildirler. Uçuk nasıl anlaşılır? Uçuk belirtileri aşağıdakileri içerebilir:
- Dil veya ağızda lezyonlar, kabarcıklar veya ülserler
- Ağız veya dil ağrısı
- Dudak şişmesi
- Olası yutma zorlukları
- Boğaz ağrısı
- Şişmiş bezler
- Yüksek vücut ısısı
- Kuruma
- Mide bulantısı
- Baş ağrısı (2)
Uçuk Nedenleri
Uçuk neden olur? Uçuk yaraları genellikle herpes olarak bilinen herpes simplex virüsü adı verilen bir virüsün neden olduğu enfeksiyonun bir sonucudur. Herpes virüsüne maruz kalan herkes uçuk geliştirmez.
Belirli faktörler, virüsün tekrar aktif hale gelerek uçuk yaralarının ortaya çıkmasına neden olabilmektedir. Uçuğu tetikleyen faktörler aşağıdakileri içerebilir:
- Viral enfeksiyon veya ateş
- Hormonal değişiklikler (kadınlar için, genellikle menstrüel ile ilgilidir)
- Stres
- Yorgunluk
- Güneşe ve rüzgara maruz kalma
- Bağışıklık sistemindeki değişiklikler (3)
Uçuk Tedavisi
Uçuk nasıl geçer? Uçuklar genellikle 7 ile 10 gün içinde tedavi olmadan iyileşir. Antiviral tabletler veya kremler belirtileri hafifletmek ve iyileşme süresini hızlandırmak için kullanılabilir.
Eğer uçuk sorunu yaşıyorsanız aşağıdaki tavsiyeleri izleyebilirsiniz:
- Dehidrasyonu önlemek için bol miktarda sıvı için
- Asitli veya tuzlu yiyeceklerden kaçının ve serin, yumuşak yiyecekleri tercih edin
- Dişlerinizi fırçalamak ağrı veriyorsa, antiseptik bir gargara kullanın
- Kremleri uçuğun üzerine sürtmek yerine yaralara hafifçe vurun
- Uçuk kremleri uygulamadan önce ve sonra sabun ve su kullanarak ellerinizi yıkayın
- Krem uygulamanın yanı sıra, uçuklarınıza dokunmaktan kaçının ve uçuk kreminizi başkalarıyla paylaşmayın (4)
Uçuk İçin Hangi Doktora Gidilir?
Uçuk teşhisi ve tedavisi için bir dermatoloğa yani cilt hastalıkları uzmanına başvurabilirsiniz. (5)
Uçuğa Ne İyi Gelir?
Uçuk Bitkisel Tedavisi
Sarımsak: Sarımsak, uçuk tedavisine yardımcı olan antibakteriyel, antiviral ve antifungal maddeler olarak çalışan enzimler içermektedir. Buna ek olarak, bir antiinflamatuardır, bu nedenle, şişme ve inflamasyonu azaltır.
Meyan kökü: Bu bitki uçuk yaralarını önlemeye ve tedavi etmeye yardımcı olmaktadır. Antiviral ve antiinflamatuar özelliklere sahip glisyrrizin adlı aktif bir bileşen içermektedir. (6)
Melisa: Limon balsamı olarak da bilinen melisa, iyileşme sürecini hızlandırır, rahatsızlığı giderir ve enfeksiyonun yayılmasını önler. Antiviral etkilere katkıda bulunan tanenler ve polifenolik bileşikler içermektedir. (7)
Ekinezya: Ekinezya, bağışıklık sistemini güçlendiren ve antiviral etkilere sahip güçlü bir bitkidir. Yapılan bir araştırmalara göre, ekinezya özü herpes simpleks virüsü ile mücadele edebilmektedir.
Çay ağacı yağı: Çay ağacı yağı, uçuk yaralarının tedavisine ve iyileşme süresinin kısalmasına yardımcı olan antiviral özelliklere sahiptir. (8)
Bal: Bal, doğal bir tedavi edicidir. Bu nedenle, uçuk yaralarını iyileştirmek için de oldukça kullanışlı ve faydalı bir hale gelmektedir.
Zeytin yaprağı: Zeytin yapraklarından elde edilen ekstrakt, uçuk yaraları tedavisinde doğal antibiyotikler gibi davranmaktadır. Viral enfeksiyonlara karşı savaşmaktadır.
Nane yağı: Nane yağı uçuk yaraları için kullanılabilecek başka mükemmel bir çözümdür. Herpes simplex virüsüne karşı dezenfektan görevi görmektedir.
Fesleğen: Fesleğen antibakteriyel ve antiviral özellikleri ile bilinmektedir. Bu nedenle, fesleğen yaprakları uçuk yaraları için etkili bir tedavi yöntemi olabilmektedir.
Elma sirkesi: Elma sirkesi, enfeksiyonlarla mücadele edebilen güçlü bir antiviraldir, bu nedenle, uçuk yaralarını tedavi etmek için yardımcı olabilmektedir. (9)
Vanilya özü: Gerçek ve saf olan vanilya özü bazı insanlar tarafından uçukları tedavi etmek için bir çözümdür. Virüsün gelişme hızını azaltmakta ve hastalığın şiddetini hafifletmektedir. (10)
Uçuk Evde Tedavi Yöntemleri
Lizin: Lizin, bir amino asittir. Bu asidi takviye olarak ya da krem şeklinde kullanabilirsiniz. Çalışmalara göre lizin takviyeleri uçukların önlenmesi için etkili olabilmektedir. Uzmanlara göre, düzenli alınan lizin uçukların alevlenme yoğunluğunu azaltabilmektedir.
Buz: Buz, uçukların oluşmasını engellemeyebilir ancak uçukların oluşturduğu iltihabı azaltmaya yardımcı olabilmektedir. Geçici bir rahatlama sağlamak için yaralara doğrudan uygulamak yerine soğuk paket olarak uygulamak daha doğru olacaktır.
Çinko oksit: Çinko oksit kremler uçuğu tedavi etmek için kullanılabilmektedir. Etkilenen bölgeye uygulandığında kabarma, kaşıntı ve ağrı gibi belirtileri azaltmaya yardımcı olabilmektedir. Belirtiler ortaya çıkmaya başladığı andan itibaren 24 saat içinde uygulamak iyileşme süresini hızlandırmaktadır. (11)
Süt: Sütü kompres olarak etkilenen bölgeye uygulamak etkili olabilmektedir. Süt, esasen herpes virüsünü defetmek ve önlemek için bağışıklık sistemini güçlendiren proteinler içermektedir. Ayrıca, lizin de içerir. Lizin, uçuğun iyileşme sürecini hızlandırmaktadır. Ağrıyı dindirmek için tam yağlı süt ile kompres yapabilirsiniz. (12)
E vitamini: E vitamini cildi yatıştırır ve uçukla gelen ağrı ve rahatsızlığı gidermek için yardımcı olur. Antioksidan olarak çalışır ve iltihabı azaltarak cildi onarır. E vitamini kapsül olarak alabilir ya da badem, ıspanak, tatlı patates, avokado, ayçiçeği tohumu ve zeytinyağı gibi E vitamini açısından zengin gıdaları tüketebilirsiniz.
C vitamini: C vitamini istilacılara karşı vücudun savunma mekanizmasını desteklemektedir. Beyaz kan hücrelerini devreye sokarak uçukların iyileşmesini hızlandırmaktadır. C vitaminini kapsül olarak alabilir ya da portakal, kırmızı biber, yeşil biber, lahana, Brüksel lahanası, brokoli, çilek, greyfurt ve kivi gibi C vitamini gıdalarını tüketebilirsiniz. (13)
Uçuktan korunma yöntemleri
Sık sık uçuk problemi yaşıyorsanız ya da komplikasyonlar yaşama riskiniz yüksek ise, doktorunuza danışmanız ve gerekiyorsa antiviral ilaçlarla tedaviye başlamanız daha doğrudur. Güneş ışığı uçuğu tetikliyorsa, uçuğun patlamaya eğilimli olduğu bölgeye güneş kremi uygulayabilirsiniz.
Uçuktan korunmak ve vücudun diğer bölgelerine yayılmasını önlemek için bazı tedbirler alınması gerekmektedir: (14)
- Uçuklara dokunduktan sonra mutlaka ellerinizi yıkayın.
- Uçuklara dokunduğunuz zaman sonrasında gözlerinizi ovmayın, sonrasında oluşacak komplikasyonlar tedavi edilmediği takdirde körlüğe neden olabilen göz herpes enfeksiyonu ile sonuçlanabilir.
- Uçuklara dokunduktan sonra kesinlikle genital bölgeye dokunmayın; bu durumda genital herpes gelişebilir.
- Diş fırçanızı değiştirin.
- Uçuk problemi yaşayan kişiyi öpmekten kaçının ve havlu, jilet gibi eşyaları ortak olarak kullanmayın.
- Uzun süreli olarak güneşe maruz kalmadan önce yüz ve dudak bölgesine güneş kremini uygulayın.
- Rujunuzu ya da dudak balsamınızı değiştirin. (15)