Fransız ressam Paul Gauguin‘i “Arearea” ve “Spirit of the Dead Watching” eserleriyle tanıtmıştım. Bildiğiniz gibi Gauguin, teknolojide ve sanatta koşar adım ilerleyen memleketinden uzaklaşıp daha ilkel yaşayan bir yere, Tahiti’ye taşındı. Benim bahsettiğim iki eser de ressamın Tahiti döneminden. Kanımca en iyi eserlerini de orda vermiş. Şimdi söz edeceğim “Where Do We Come From/ What Are We/ Where Are We Going” de yine Tahiti’den.
Taşındıktan tam 6 yıl sonra bu eserine başlayan ve 1897’de tamamlayan Gauguin, Tahitili bir kadınla (Tehura, “Spirit of the Dead Watching” eserindeki kadın figürü) evlendi ve buranın kültürünü öğrendi. Tamamladıktan 6 yıl hayatını kaybeden ressamın bu resmi, üç büyük dünyevi soruya cevap arıyor; “Where Do We Come From?” (Nereden Geliyoruz?) “What Are We?” (Biz Neyiz?) “Where Are We Going?” (Nereye Gidiyoruz?).
Bu eser, alışık olduğumuz gibi soldan sağda değil, sağdan sola okunuyor. Soruları sırayla alalım; Nereden geldik?
Bu soru, sağ alt tarafta soruluyor. Yerde kontrolsüz biçimde uyuyan bebeğin yanında üç kadın var. Bize arkası dönük olan kadın, Tahitili. Bunu ten renginden anlıyoruz. Koluyla göğüslerini örten, belden aşağısı örtülü vaziyette ve baş parmağını çenesine dayamış kadın ve hemen arkasındaki giyinik kadın, daha parlak renkle boyanmış. Bu iki kadın, “nereden geliyoruz” sorusunun cevabını arıyor. Bize göre resmin en sağında ise ön patilerini kırarak ileri doğru bakan siyah-beyaz bir köpek var. Resimde bundan başka hayvanlar da mevcut. İlerledikçe bahsedeceğim.
Eserin odak noktası, beyaz bir peştemalle erkeklik organını örten genç adam. Kadın figürlerinin bize göre solunda, tam ortada duran bu genç adam, elma koparıyor. Adem’in rolünü çalan bu genç adam, “nereden geldik” sorusuna ışık tutuyor. En sağdaki bebek, bir anne karnından geldiğimizi söylerken Adem metaforu, bizi daha da geçmişe; Tanrı’ya götürür. Yarattığı ilk insan Adem’i Havva ile cennetten kovan Tanrı, insanlığı da müjdeledi. Geniş omuzlarıyla dikkat çeken bu kadın figürüne Gauguin‘in Tahiti’de yaptığı başka eserlerde de rastlarsınız. Oturan kadının arkasında, bize göre daha ilerde duran iki kadın var. Birinin başı kapalı, uzun beyaz elbise giyen bu kadınlar, biraz endişeli görünüyor. Bunu, üç soruya da yorabiliriz, çünkü dünyanın durumu ve gidişatı insanoğluna hep endişe vermiştir.
Sol tarafa ilerlediğimizde mavi bir heykel göreceksiniz. Heykellerin çevresinde ayin yapmak, Tahiti’nin din kültüründe zaten var. Bundan “Arearea“da bahsetmiştim. Gauguin‘in etkilendiği bu kültür, bu eserinde de yer bulmuş. Heykelin bize göre sağında duran yerli kadın figürüyse dua eder gibi duruyor.
Öne gelelim. Beyaz elbiseli kız çocuğu figürü, elma yiyor. Bu figür kimi yorumculara göre Havva’nın küçüklüğü. Kızın Adem metaforuna arkası dönük, “Nereye gidiyoruz“a cevap veren en soldaki figürlere yüzünü dönmüş olması bir mesaj içeriyor. Cennet bahçesinden koparılmış elmayı yiyen kız, bize nereye gittiğimizi gösteriyor. O zaman bakalım; resmin bize göre en solunda yaşlı bir kadın figürü var. Aslında bu figür, cinsiyetsiz gibi duruyor ama dirseğinin örtemediği göğsü, bize figürümüzün cinsiyetini söylüyor. Bir elini yüzüne, bir elini saçlarına doğru götürmüş, çaresiz bir pozisyonda duran bu yaşlı kadın figürümüz, son‘a gelmiş. Bu figür, nereye gittiğimizin cevabıdır. Bu figürün ve yanındaki genç kadının nerdeyse aynısı, Gauguin‘in 1892’de yaptığı “Vairumati” ve 1888’de yaptığı “Eve Bretonnet” eserlerinde de var;
Yaşlı kadın figürünün hemen yanında şuh bir şekilde uzanan genç kadın figürüyse bir zıtlık oluşturuyor. Eserlerinde zıtlığı çok seven Gauguin, bu uzun adlı kompozisyonunda zıtlığı sık sık karşımıza çıkarıyor dikkat ederseniz. Hayvanlara gelelim. Yazımın başlarında bahsetmiştim; ta en sağda bir köpek figürüyle başlayan resim, başka hayvanları da içeriyor. Şuhça uzanan kadınla elma yiyen kız figürümüzün hemen ortasında tıpkı o köpeğin durduğu pozisyonda duran bir keçi var. Boynunda bir tasma bulunan keçi, köpek gibi kontrast renklerde. Elma yiyen kız figürünün arkasında iki beyaz kedi yavrusu var. Gauguin‘in sevdiği zıtlık, burada da var. Yeni doğanla ölüme yakın bir arada. Bir hayvan da yaşlı kadın figürünün solunda. Beyaz martı, Gauguin‘in başka resimlerinde de kullandığı figürlerden. Bir başka hayvan da Adem metaforunun hemen arkasında, yerde duran yeşil başlı, çok renkli ördek. Bu hayvanın ördek olduğundan çok emin değilim. Kimi yorumcular bu figüre ‘mutant‘ diyor. İhtimaller arasında.
Arka plandan bahsedelim. Peyzaj, deniz ve çevresindeki yeşilliklerden oluşuyor. Denizin çok ilerisinde kayalıklar var. Bu öğeler, resme derinlik katıyor. 1891’de kızı Aline‘yi kaybeden ve o zamandan sonra Tanrı’yla arası bozulan Gauguin, bu eserini tamamladıktan sonra arsenikle intihar edeceğini söylemiş. Elbette bunu yapmamış, çünkü ressamımız 1903’te öldü. Sol üstte Fransızca adı olan “D’ou Venons Nous / Que Sommes Nous / Où Allons Nous” yazan 139.1 x 374.6 cm‘lik bu kompozisyon, Boston Güzel Sanatlar Resim Galerisi’nde.