Sembolizm nedir diye soracak olursak, sembolizm, bir objenin ya da kelimenin soyut bir düşünceyi temsil etmesi için kullanılan çalışma ya da sanattır. Bir davranış, insan, mekan, kelime ya da objenin sembolik anlamı olabilir. Yazar belli bir ruh hali ya da duygu sezdirmek istediğinde, bariz bir şekilde söylemektense sembolizm kullanarak buna ima edebilir. Hadi sanatta ve günlük hayatımızda bazı sembolizm örneklerini inceleyelim.
Günlük Yaşamda Sembolizm
Dilimiz, çok geniş sayıda, amaçlanan anlamı ya da önemi iyi bilinen ve çoğunluk tarafından kabul edilmiş semboller içerir. Kuşkusuz ki bunların çoğunluğu kitaplar, dergiler, hikayeler ve diğer yazılı ürünlerden çıkıyor.
Sembolik Renkler
Sembolizm sık sık renklerde bulunur:
- Siyah ölümü ya da kötülüğü temsil ederken kullanılır.
- Beyaz saflık ve yaşamı temsil eder.
- Kırmızı kan, tutku, sinir ya da ahlaksız karakteri sembolize edebilir.
- Mor asil bir renktir.
- Sarı şiddet ve çürümeyi temsil eder.
- Mavi huzuru ve sakinliği temsil eder.
Sembolik Objeler
Günlük yaşam objeleri sık sık başka bir şeyi sembolize etmek için kullanılır:
- Bir zincir iki şeyin bir araya gelmesini sembolize edebilir.
- Bir merdiven cennet ve dünya ya da göğe yükseliş arasındaki ilişkiyi temsil edebilir.
- Bir ayna güneşi simgeleyebilir. Ancak kırık olduğu zaman, mutsuz birlikteliği ya da bir ayrılığı temsil edebilir.
Çiçeklerin Sembolleri
Çiçekler bile sembolizm içerir:
- Güller romantizmi temsil eder
- Menekşeler utangaçlığı yansıtır.
- Zambaklar güzelliği ve cezbediciliği temsil eder.
- Kasımpatılar mükemmelliği yansıtır.
Hayvanların Sembolleri
Bir kitap okurken ya da bir şiirin tadını çıkarırken, hikayeye eklenen herhangi bir hayvan temanın bir parçası olarak bir mesaj ya da görev iletebilir. Bazı örneklere göz atalım:
- Bir ayı cesareti ve tehlikeyi temsil edebilir.
- Bir kelebek büyük bir dönüşümü sembolize edebilir.
- Bir köpek sadakati ve fedakarlılığı yansıtır.
- Bir yılan yolsuzluğu ve karanlığı temsil edebilir.
Hava Durumunun Sembolleri
Edebi eserlerde, yazar belli bir sahnede hava durumunu betimlemek için zaman harcayabilir. Bunun kuvvetli muhtemel bir sebebi vardır. Bazı örneklere göz atalım:
- Sis kötü alameti ya da ufuktaki korkunç şeyi temsil edebilir.
- Fırtına genellikle düşmanlığı ve kargaşayı sembolize eder.
- Kar genellikle sakinlik ve saflık mesajıyla gelir.
- Rüzgar gücü ve kuvveti sembolize etmekte kullanılabilir.
Sembolizm Olarak Metaforlar
Metafor sembolizmi kullanan bir söz sanatıdır. Benzer olmayan iki şeyi karşılaştırır ve ikisinin aslında ortak noktasının olduğunu kanıtlar. Metaforda kelimenin ek bir anlamı vardır. Bu onu sembolizmin bir örneği yapar.
Metafor şeklini alan sembolizm örnekler şu şekildedir:
- Vakit nakittir: Bu semboliktir. Çünkü, sana, zamanını harcadığında, o zamanla yapabileceğin, örneğin para kazanmak gibi, daha önemli bir fırsatı kaybetmiş olduğun uyarısını verir. Tıpkı paranı harcadığında o parayla başka bir şey yapma imkanından vazgeçtiğin gibi. Dahası, para gibi zaman da sınırlıdır.
- Yaşam bir hız trenidir: Bu semboliktir. Çünkü hayatta baş etmemiz gereken inişler ver çıkışlar olacağını gösterir.
- O benim kayam: Semboliktir. Çünkü, o kişinin güçlü ve güvenilir olduğuna işaret eder. Senin yere sağlam basmanı destekleyecektir.
- Aşk bir mücevherdir: Semboliktir. Çünkü, aşkın nadir ve değerli olduğunu öne sürer.
Sembolizm Olarak Alegori
Bazen sembolizm alegori olarak adlandırılan edebi araç şeklini alır. Alegori metaforların ve sembolizmin geniş çaplı kullanılışıdır. Bir hikaye, şiir ya da bütün bir kitap bile alegori olabilir ve sembolizm bütününe yayılır. Alegoriye bir örnek Shakespeare’in oyunu Size Nasıl Geliyorsa’daki monologtur.
“Dünya bir sahne ve bütün erkekler ve kadınlar yalnızca, çıkışları ve girişleri olan oyunculardır. Ve bir kişi zamanı boyunca birden fazla rol oynar.”
İnsanların gösteri sahnelemesi ve yaşamları boyunca birçok rol oynaması gerçekliğinden bu semboliktir.
Sanatta Sembolizm
Genel anlamda, sanatçılar eserleriyle bir şeyler söylemek isterler ve semboller onların iletişimi için mükemmel bir yöntemdir. Bu kanalda semboller sıklıkla bir hayvan, obje ya da bitki gibi somut maddelerdir. Ayrıca sembolizm artistlerin resimlerinde kullanmayı seçtikleri renklerde de bulunabilir. Renkler çeşitli mesajlar taşır. Belki de bir artist umudu ifade etmek için çokça beyaz ve üzüntüyü göstermesi için siyahı kullanacaktır. Hadi sanat tarihinde iki önemli dönemi ele alalım ve sembolizmin o dönemde üretilen eserleri nasıl etkilediğini görelim.
Rönesans Dönemi
Rönesans Dönemi boyunca, doğası gereği sanatın çoğunluğu diniydi. Bunun nedeni, okuma yazması olmayan insanların hala İncil’in mesajlarını anlamasını sağlamaktı. Bu kapsamda, kötülüğü temsil eden birçok yılan, barışı ima eden kuzular, cenneti yansıtan bahçeler ve İsa’nın fedakarlığını gösteren haçları görüyoruz.
Kükreyen Yirmiler
Kükreyen Yirmiler sırasında deneyleme ve özgürlük dönemi başladı. Picasso, De Gaulle ve Chagall gibi ustalar izlerini bıraktılar. Bir başka ünlü yoldaş, yoğun sembolizm kullanımıyla bilinen İsviçreli ressam Paul Klee’di. Favori sembollerinden bazıları çöp adamlar, ay yüzler, balık ve oklardı. Yaşadığımız dünyanın karışık materyal gerçekliğindense, daha sade ve değişik gerçeklik ifade etmek istemişti.
Edebiyatta Sembolizm
Sembolizm çoğunlukla yazarlar tarafından yazılarını güzelleştirmek için kullanılır. Sembolizm edebi esere zenginlik ve renk katabilir ve eserin anlamını derinleştirebilir.
Edebiyatta sembolizm, aşağıdakilerin dahilinde, birçok şekil alabilir.
- Bir objenin, insanın ya da olayın yalın anlamı dışında bir anlamı olduğu söz sanatı.
- Bir karakterin, kelimenin, eylemin ya da olayın hikayenin bütününde daha derin bir anlamının olması.
Brokeback Dağı
Annie Proulx’ın Brokeback Dağı eserinden alınan bu kısımda Ennis’in iki tişört ile sembolize edilen büyük aşkının kaybını deneyimlediği eziyeti hissedebilirsiniz.
“Dolabın kuzey bitiminde, duvardaki küçük bir itme hafif bir saklanma alanı yaptı ve orada, bir çividen uzunca sarkıtmayla sertleşmiş bir tişört asılıydı. Onu çividen kaldırdı. Jack’in Brokeback günlerinden kalma eski tişörtüydü. Koldaki kurumuş kan onun kendi kanıydı, dağdaki son akşam üzerinde Jack, akrobatik yakalama ve güreşmelerinde, Ennis’in burnuna diziyle sert bir şekilde çarpıtığında olmuş gür bir burun kanaması.
Tişört, içinde, Jack’in kollarının içine itinayla saklanmış başka bir tişört olduğunu görene kadar ağır geldi. Onun kendi, uzun zaman önce çamaşırda kaybolduğunu düşündüğü, kirli, cebi yırtılmış, düğmeleri kaybolmuş, Jack tarafından çalınmış ve buraya Jack’in kendi tişörtünün içine saklanmış ekoseli tişörtüydü. Bir çift deri gibi, biri diğerinin içinde, ikisi bir arada. Yüzünü kumaşa bastırdı ve zayıfça duman, dağ adaçayı ve Jack’in tuzlu tatlı kokusunu alma umuduyla yavaşça ağzından ve burnundan nefes aldı. Fakat gerçek bir koku yoktu. Sadece onun hatırası, Brokeback Dağı’nın, ki elinde tuttuğu şey dışında hiçbir şeyin kalmadığı, hayali gücü vardı.”
Şiirde Sembolizm
Çoğu şair şiirlerinin anlamlarını derinleştirmek için sembolizm kullandı. İşte Sara Teasdale’den bir örnek. Şiiri “Yabani Yıldız Çiçekleri”nde Teasdale, doğayı, özellikle bahar ve papatyaları gençliği sembolize etmesi için kullanıyor.
Yabani Yıldız Çiçekleri
Baharda papatyalara sordum
Sözleri doğru mu diye,
Ve zeki, keskin görüşlü papatyalar
Her zaman biliyordu.
Şimdi topraklar kahverengi ve boş,
Acı sonbahar esiyor,
Ve ahmak yıldız çiçeklerinden
Hiçbiri bilmiyor.
Kağıdın Ötesine Bak
İster bir tuvaldeki sanatın, ister Kindle’da bir romanın tadını çıkar ve ilk bakışta topladığının ilerisine bak. Bir mesaj iletmek için herhangi başlıca semboller kullanılmış mı bak. İşte söz sanatında daha fazlası. Belki kardan beyaz bir yorgan insanlara inançlarına tutunmayı ve asla umutlarını kaybetmemeyi söylüyor. Belki de ürkütücü sabah sisli bir sahne gelecek savaşa ya da çözümlenmesi gereken bir ikileme işaret ediyor. Hiçbir zaman bilemezsin! Birlikte, hem fiziksel hem de sanatsal dünyada daha hevesli bir gözle bizi çevreleyen sembolizm katmanlarına doğru gidelim.
Beril Foya