65 milyar doları buhar eden tarihin en büyük dolandırıcısı
Dünyanın en büyük saadet zincirinin kurucusu Bernie Madoff, arkasında dünyanın dört bir yanına yayılan finansal enkazı miras bırakarak geçen hafta öldü.
Madoff, kurduğu saadet zinciri ile 65 milyar doları buhar haline getirmişti. On yıllarca süren kusursuz bir dolandırıcılığa imza attı, tarihteki en başarılı yalancılardan biriydi. Madoff'un hikayesi, finansal sistemin metodolojik olarak insanları nasıl dolandırdığını ifşa etmesi bakımından önemli. 2009 yılında cezaevine giren Bernie Madoff, 150 yıla yakın cezaya mahkum edilmişti.
Madoff'un yarattığı kürsesel hasar, İtalya'daki bir bankanın iflas etmesinden Fransa'da bir mağdurun intihar etmesine kadar irili ufaklı sonuçlara yol açtı. Bu hasardan ailesi de kurtulamadı. Kayınbiraderi iflas etti, büyük oğlu utançtan kendini astı, diğer oğlu yüksek stres sebebiyle yakalandığı kanser hastalığından öldü…
Madoff, finansal sistemin işleyişini çok az kişinin başarabildiği kadar iyi çözmüştü. Finansal sistemin ona karşı tutumu için bir keresinde "kasıtlı körlük" ifadesini kullanmıştı. Mali ve adli makamlar, yakalandığında Madoff'a kocaman bir sepet elma içindeki tek çürük muamelesi yaptı.
Oysa işin aslı finansal sistem Madoff'a uygun imkanları verdi, karşılığında da ondan büyük bir kazanç sağladı. İş yaptığı bazı yüksek riskli yatırım fonları, satış operasyonlarından başka bir şey değildi. Risk analizi yaptıklarını söyleyip özel erişim vaatleriyle müşterileri cezbettiler, Madoff da onlara yüz milyonlar kazandırdı.
Yatırımcılarından para alıp Madoff'a verdiler, zahmetleri için de yüzdelerini aldılar. Madoff'un birincil bankası JPMorgan Chase'in kazançların sahte olduğundan şüphelenmesine rağmen hiçbir şey yapmadığını itiraf ettiğini hatırlatayım.
Madoff, kariyerine önemsiz hisse senetleri satan bir Yahudi çocuk olarak başlamıştı. Henüz popüler olmadan önce alım satım işlemlerini bilgisayarlaştırdı. Küçük yatırımcıya fayda sağlayan adımlar attı. İnovatif yaklaşımları sayesinde meşru işi yüz milyonlar kazandırdı. Ama işin bir de servet yönetimi kolu vardı ve işte sahtekarlık burada dönüyordu.
Madoff yıllar içinde ününe ün kattı. NASDAQ'ın başkanı oldu. Ancak büyük finans oyuncularının soğukkanlı desteği olmasaydı, Madoff yerel bir fenomenden öteye gidemezdi. Madoff hapiste bir rock yıldızı gibi karşılandı.
Suçlular, onun "başarılarına" hayran kaldılar. Birkaç finans kurumu maddi olarak acı çektiyse de Madoff dışında kimse ceza almadı. FBI'ın neden sadece kolay hedefleri seçtikleri sorusuna Madoff'u yargılayan ABD Başsavcısı Preet Bharara'nın verdiği cevap, aslında sistemin yaklaşımı da özetliyor: "Ancak suç işlediğini kanıtlayabileceğiniz ve kanunu makul bir şüphenin ötesinde ihlal eden insanları tutuklayabilirsiniz."
Yatırım fonları Madoff'a para aktarırken risk analizi yapmamış olabilirler ama kendi izlerini kapatmak konusundaki analizi çok iyi yapmış görünüyorlar.