İran'ın Viyana görüşmelerine katılması neden önemli?
Uzun süredir dünyada 'sorunun bir parçası' olarak görülen İran artık 'çözümün bir parçası' olarak görülüyor. En azından, konu Suriye'deki iç savaşa son vermek olunca...
ABD, Suriye Devlet Başkanı Beşar Esad'ın yakın müttefiki olan İran'ı savaşa son verilmesi amacıyla Cuma günü Viyana'da yapılacak uluslararası görüşmelere dahil etmeme politikasını değiştirdi. Görüşmelere İran da davet edildi.
Washington'un politikasındaki değişiklik, İran'ın Temmuz ayında BM Güvenlik Konseyi'nin beş daimi üyesi (ABD, İngiltere, Fransa, Rusya, Çin) ve Almanya ile nükleer programı konusunda anlaşmaya varmasının ilk siyasi meyvelerinden biri gibi görünüyor.
ABD Dışişleri Bakanı John Kerry ile İranlı mevkidaşı Muhammed Cevad Zarif arasında iki yıl süren ve sonunda anlaşmayla sonuçlanan doğrudan görüşmeler de karşılıklı anlayış ve saygı ortamına dayanıyordu.
Esad'ın geleceği tartışılıyor
İran, Zarif'in bugün Rusya Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov ile ön görüşmeler yapmak için Viyana'ya gideceğini doğruladı.
ABD Dışişleri Bakanı Kerry'nin geçen hafta Viyana'da düzenlediği Rusya, Türkiye ve Suudi Arabistan dışişleri bakanlarının katıldığı toplantıda Suriye'deki savaşı sona erdirecek bir siyasi sürecin nasıl başlatılabileceği ele alınmıştı.
Tarafların ele almaktan kaçınamayacağı bir konu da kuşkusuz Beşar Esad'ın kaderi olacak.
Rusya, Esad'ın siyasi geçiş süresinin parçası olmasında ısrarlı.
ABD, Türkiye ve Suudi Arabistan ve Suriye muhalefeti de, kısa bir süre öncesine kadar Esad'ın Suriye'nin geleceğinde hiçbir rolü olmamasında aynı derecede ısrarlıydı.
İran ise Esad'ı sonsuza kadar iktidarda tutmaya çalışmadığını vurgulamakla birlikte, Suriye'nin ulusal birliği ve IŞİD ile mücadele için Esad'ın başta kalması gerektiğine inanıyor.
Şimdi Rusya'nın Suriye'deki Esad muhaliflerine hava saldırıları düzenlemeye başlaması, İran'ın da yüzlerce asker gönderdiği yolundaki haberler, oynanan siyasi satrancın değiştiğine işaret ediyor.
ABD Suriye'de artık, Esad'lı bir geçiş sürecine de razı.
İran da zaten Suriye'de bir süredir; ateşkes, ulusal birlik hükümeti kurulması, anayasal reformlar ve son olarak özgür seçimlere gidilmesinden oluşan dört aşamalı bir plan öneriyor.
Tahran'ın planı bundan sonraki görüşmelerin temelini oluşturabilir.
İran-Suudi Arabistan rekabeti
Ancak Suudi Arabistan'ın İran'ın Viyana görüşmelerine katılmasını kabul etmesi, belki de ABD dış politikasından daha şaşırtıcı.
Bazı haberlere göre, İran'a davetiye gönderilmeden birkaç saat öncesine kadar Suudi Arabistan Kralı Selman, ABD'den İran'ın görüşmelerde yer almamasını istemiş.
İran ile Suudi Arabistan arasındaki rekabet, birçokları tarafından Orta Doğu'daki krizin derinleşmesinin nedeni olarak görülüyor.
Suriye'deki kanlı savaşı sona erdirme potansiyelinin yanı sıra, Viyana görüşmelerinin sağlayacağı bir başka yarar da, bu rekabeti azaltacak bir yol bulmak olabilir.