Bir organik moleküle fosfat grubu bağlanmasına fosforilasyon denir. Veya ADP’ye P ve enerji katılarak ATP sentezlenmesine fosforilasyon denir.
Fosforilasyon Çeşitleri Nelerdir?
ATP sentezinde kullanılan enerjinin kaynağına göre dört çeşit fosforilasyon vardı.
1. Substrat düzeyinde fosforilasyon:
Reaktif bir ara üründen ADP’ye fosfat grubu aktarımı ile ATP’nin üretildiği bir kimyasal reaksiyondur. Yapısında fosfat bulunan bir substrattan ADP’ye bir fosfat grubu aktarılarak ATP sentezlenir. Glikolizde, oksidasyon sırasında substratlardan ayrılan hidrojenlerin yerine bağlanan fosfat grupları ADP molekülüne aktarılarak ATP sentezlenir.
Hangi canlılarda görülür:
Substrat düzeyinde fosforilasyon, bütün canlı hücrelerde görülür. Bazı bakteriler yalnızca fermantasyon yapar.
2. Oksidatif fosforilasyon:
Elektronların ETS’de oksijene taşınması sırasında açığa çıkan enerjiyle ATP sentezlenmesine oksidatif fosforilasyon denir. Organik moleküllerden ayrılan hidrojenlerin yüksek enerjili elektronlarının oksijene taşınması sırasında açığa çıkan enerji ile ATP sentezlenir. Oksijenli solunumda görülür.
Nerede gerçekleşir:
Prokaryot hücrelerde sitoplazmada, ökaryot hücrelerde mitokondri de gerçekleşir.
Hangi canlılarda görülür:
Oksijenli solunum yapan tüm canlılarda görülür. Bitkiler, hayvanlar ve bazı bakteriler.
3. Fotofosforilasyon:
Fotosentez sırasında ışık enerjisi kullanarak ADP’ye fosfat bağlanarak ATP sentezlenir.
Nerede gerçekleşir:
Prokaryot canlılarda sitoplazmada, ökaryot canlılarda ise çift katlı zarı olan kloroplastlarda gerçekleşir.
Hangi canlılarda görülür:
Fotosentez yapan tüm biktilerde görülür.
4. Kemosentetik fosforilasyon:
Bazı bakterilerin inorganik moleküllerden kimyasal reaksiyonlar yoluyla elde ettikleri enerjiyle ATP sentezlenir. İnorganik bileşikleri oksitleyerek elde ettikleri enerji ile organik madde yani besin üretirler.
Nerede gerçekleşir:
Bu olay sadece kemosentetik bakterilerde gerçekleşir.
Hangi canlılarda görülür:
Bazı bakterilerde görülür.