... konulu sunumlar: "Havalandırma ve İklimlendirme"— Sunum transkripti:
1 Havalandırma ve İklimlendirme ZindeHavalandırma ve İklimlendirme
2 Havalandırmanın amaçları 1- Devamlı taze hava saglanması, ortam havasının sürekli yenilenmesi 2- Sıcaklık ve nemin konfor seviyesinde tutulması 3- Yangın ve patlama tehlikelerinin azaltılması 4- Kirleticilerin ortadan kaldırılması ya da seyreltilmesi 5- Ortamlarda istenmeyen hava akımlarının olusmasını engellemek üzere (Örnegin, pis kokuların yayılması), birçok durumda ortamlara veya dıs havaya karsı ortamın negatif basınç (vakumlu havalandırma) veya pozitif basınç (basınçlı havalandırma) altında tutulmasının saglanması hedeflenir.
3 Havalandırma yöntemleri DOĞAL HAVALANDIRMA: Baca ve rüzgar etkisiDOĞAL-MEKANİK HAVALANDIRMA:Rüzgar enerjisiyle çalışan baca aspiratörleri kullanılır.MEKANİK HAVALANDIRMA:1. Mekanik Girişli Doğal Çıkış: (Vantilatörlü)2. Doğal Girişli Mekanik Çıkış: (Aspiratörlü)3. Mekanik Giriş-Mekanik Çıkış: (Vantilatörlü ve aspiratörlü)
4 1.Doğal HavalandırmaOrtamda bir mekanik alet kullanılmadan, sıcaklık farkları ve rüzgar yönüne göre, hava akımının pencere ve kapı aralıklarından, baca ve boşluklardan kendiliğinden hareketlendirilmesi ve yenilenmesiyle yapılan havalandırmadır.Doğal havalandırma iki şekilde gerçekleşir: Baca ve rüzgar etkisi.Kirlenme seviyesinin düşük olduğu ortamlarda tercih edilir ve ses gibi yan problemler oluşturmaz.
5 2.Mekanik HavalandırmaSanayide iki tip mekanik havalandırma sistemi vardır:Genel (veya seyreltme) havalandırma sistemi, temiz hava ile kirli havanın karısma oranını azaltır.Lokal Egzoz Havalandırma Sistemi, kirleticiyi kaynagında veya çok yakınında yakalar ve dısarı atar.Havalandırma; kapalı çalısma ortamlarına yayılan kirleticilerin ortadan kaldırılması veya kontrolü için yapılan bir çesit "mühendislik kontrolü" olarak kabul edilir. Çalısanların hava kirleticilere maruziyetinin kontrolü için kullanılan yollardan biridir.
6 a) Genel HavalandırmaGenel havalandırma, binaya büyük miktarda temiz hava saglar ve kirli havayı tahliye eder. Sistem, genellikle duvara veya bir odaya ya da binanın çatısına yerlestirilmis genis egzoz fanları içerir.Genel havalandırma, isyerinde ortaya çıkan kirleticileri, bütün isyerinin havalandırılması yoluyla kontrol eder. Genel havalandırma kullanımı, isyerinde bir dereceye kadar kirleticileri dagıtabilmektedir fakat bu esnada kirlenme kaynagından uzak kisileri de olumsuz etkileyebilmektedir.Eger çıkıs fanı, maruz kalan isçiye yakın yerlestirildiyse ve taze hava fanı isçinin arkasına yerlestirildiyse kirli hava, isçinin nefes alma bölgesinden uzaklastırılmıs olacaktır ki bu sayede genel havalandırma daha etkili olabilir.
7 Genel HavalandırmaGenel havalandırma ile kirletici kontrolü yapılırken; kirletici konsantrasyonunun çok yüksek olmaması ve toksikligin az olması hususlarına dikkat edilmelidir. Ayrıca çalısanlar, islerini kirletici kaynagının çok yakınında yapmamalıdır.
9 Genel Havalandırmanın Dezavantajları Kirleticiler tamamen ortadan kaldırılmazYüksek dozda toksik kimyasallarda kullanılmaz(İzin verilen konsantrasyonu 100 ppm’den az olan kimyasal maddelerin kontrolünde genel havalandırma kullanımı tavsiye edilmemektedir.)Toz veya metal dumanı veya yüksek miktarda gaz ve buhar için etkili değildir.Isıtılması ve soğutulması için yüksek miktarda taze have gereklidir.Düzensiz yayınımların veya gaz ve buhar dalgalanmalarının dağıtılmasında etkili değildir.
10 b) Lokal HavalandırmaLokal havalandırma işyeri ortamında kirleticiyi yakalama yoluyla hava kirleticilerini kontrol etmek için kullanılır.Toksik kirletici solunum bölgesine ulaşmadan emilerek işyeri ortamının dışına atılır.
12 Lokal Havalandırmanın Avantajları Kirletciler kaynağında yakalanır ve uzaklaştırılır.Yüksek dozda toksik madde içeren kimyasalların emisyonları için kullanılır.Tozlar ve metal dumanları dahil birçok kirletici çeşidi için kullanılır.Genel havalandırmaya göre daha az taze hava gerektirir. Bu sayede daha az hava dışarı atılır.Az taze hava gerektirdiğinden ısıtma ve soğutma maliyeti (genel havalandırmaya göre) düşüktür.
13 Lokal Havalandırmanın Dezavantajları Tasarım, montaj ve ekipman maliyeti yüksektir.Düzenli bakım gerektirir.
14 Negatif Basınç Tehlikesi İsyerinden egzoz havasının atılması için lokal havalandırmaya yeterli havanın saglanması gereklidir.Yüksek hacimde hava dısarı atıldıgı halde yeterli taze hava saglanmazsa, isyeri havaya ‘aç’ olur ve isyerinde negatif basınç olusur.İşyerinde negatif basınç havalandırma sistemi üzerindeki basıncı artırır ki bu da daha azhava tasınmasına neden olur. Hava, dısarı çıkan hava oranını dengelemek için kapı aralıklarından, pencerelerden veya küçük açıklıklardan binaya girmeye çalısır.Binanın asırı negatif basınç altında oldugunu anlamak için en kestirme yol, kapıları açarken zorlanmanızdır.Çözüm olarak ayrı bir giris fanı (egzoz fanlarından uzaga yerlestirilmis bir fan) dısarıda kirlenmemis taze hava getirmek için kullanılmalıdır. Hava temiz olmalı ve ihtiyaca göre kısın ısıtılmıs, yazın serinletilmis olmalıdır.
15 Endüstriyel ortamlarda havalandırma Çalışma ortamındaki havanın insan sağlığı açısından risksiz olabilmesi için solunum düzeyinde alınan ölçüm sonuçlarının eşik değerleri geçmemesi (bunlara bölümlerinin 1’den küçük olması) gereklidir.
16 Havalandırma sisteminin temizliği Havalandırma tesisatının günlük bakım ve temizliği ile yılda bir de genel kontrol ile temizliği yapılacak ve onarımlardan sonra, tesisatın kuruluş karakteristiği bozulmayacaktır.
17 İklimlendirme nedir ?Kapalı bir ortamın sıcaklık, nem, temizlik ve hava hareketini insan sağlık ve konforuna veya yapılan endüstriyel işleme en uygun seviyelerde tutmak üzere bu kapalı ortamdaki havanın şartlandırılmasıdır.İklimlendirme terimi İngilizce'deki air condition (hava şartlandırılması) ve Almanca’daki klima terimine karşılık gelir. Türkçe’de iklimlendirme ve klima terimlerinin her ikisi de kullanılmaktadır.
18 İklimlendirmenin önemi Dünyada kabul edilmiş araştırmalara göre, insanlar belli bir sıcaklık ve nem aralığında ve temiz havalı ortamlarda rahat etmektedirler.Bu aralık konfor bölgesi olarak tanımlanmıştır (nem %30 ile %60, sıcaklık C).Sıcaklığın gereğinden fazla veya az olmasının rahatsız edici olduğu açıktır.Nem düzeyinin az olması boğaz kuruluğu, gözlerde yanma gibi rahatsızlıklara yol açmasının yanında, fazla nem de terlemeye ve bunaltıcı bir sıcaklık hissine neden olur.Ayrıca ortamın havası temiz ve taze olmalıdır. Toz, duman, polen vd. zararlı maddelerin filtre edilmesi ve temiz havayı getirip kirli havayı götürecek bir hava dolaşımı sağlanması gereklidir.
19 WHO tarafından önerilen nem ve hava akım hızları; Nem: 18.5 C de %45-65Hava Akım Hızı:Rahatlatıcı : m/snRahatsız edici:0.5 m/sUluslar arası standartlara göre;Vücut sıcaklığının 38 C üzerine çıkmaması veya 1 saatte 1 C den fazla yükselmemesi önerilmektedir.Hava akımı; oturarak yapılan çalışmalarda 0.3 m/sn, İnce işlerde 0.1 m/sn olması tercih edilmeli
20 Efektif Sıcaklık:Hava sıcaklığı, havanın nem oranı ve hava akım hızının beraberce kişi üzerinde yarattığı sıcaklık etkisine efektif sıcaklık denir.32C sıcaklık %25 nem oranı ve 0,1 m/sn hava akım ortam ile27C sıcaklık %75 nem oranı ve 0,1 m/sn hava akım ortam çalışanlar üzerinde aynı sıcaklık etkisi yaratır.
21 Yüksek sıcaklıkta; Nabız yükselir Sinirlilik duygusu artar Kan dolaşımı hızlanırTerleme artarTuz ve sıvı kaybı meydana gelirIsı kramplarıSusuzluk duygusuDikkat azalmasıFiziksel ve zihinsel verim düşüklüğü
22 Düşük Sıcaklıkta; Soğuk algınlıkları Donma Soğuk yanıkları Dikkat azalmasıHata artışıİş kaza riski artışıEl ayak parmaklarındaki donma,nedeni ile verim düşer ve tepki yeteneği azalmış olur.
24 İklimlendirme ile soğutma ilişkisi Isıtma, nemlendirme ve hava kalitesinin kontrolüEndüstriyel soğutma, besin hazırlamayı da içeren kimyasal ve proses endüstrileriİklimlendirmede soğutma ve nem alma işlemleri
25 Kullanım alanları 1.KONFOR İKLİMLENDİRMESİ Evler, otel, motel, konaklama tesislerinde insan konforu için kullanılır.2.ENDÜSTRİYEL İKLİMLENDİRMETekstil, kimya, ilaç, gıda, vb. iş kollarında ürün veya prosesin gerektirdiği özel ortamların sağlanması amacıyla kullanılır.
26 Vücuttaki ısı transferleri; KonveksiyonKondüksiyonRadyasyonBuharlaşmaolmak üzere 4 yolla gerçekleşir.
27 Vücut ısı dağıtma kabiliyetini etkileyen faktörler Hava sıcaklığıÇevre yüzeylerin sıcaklığıNemHava hızıGiyimin miktarı ve tipi ve sakinlerin eylem seviyeleri de bu faktörleri etkilemektedir.
30 İç hava kalitesiİnsanın kendisinin de bir koku kaynağı olduğu, bunun bir koku ölçüm standardı olarak kullanılabilmesi düşüncesi gelişmiştir. Aslında bu kokunun nedeni, koltuk altında bulunan bir bakterinin salgıladığı asittir. Erkeklerin % 97sinde, kadınların ise % 67sinde bu bakteri vardır.Burada standart insan, 3 günde iki defa banyo yapan, her gün çamaşır değiştiren ve normal bir aktivitede (ofis çalışanı gibi) bulunan bir insan kabul ediliyor. İşte böyle standart bir insanın yaydığı koku miktarına 1 olf adı veriliyor.
31 İç hava kalitesiKısacası desipol, algılanan iç hava kalitesinin bir ölçüsüdür. Bazı mekanlardaki Desipol değerleri şöyledir:0,01 desipol : Dağ veya açık denizlerdeki hava,0,1 desipol : Şehir havası,1,0 desipol : Sağlıklı bina havası,1,4 desipol : Kabul edilir bina havası (% 80 tarafından),10 desipol : Hasta bina havası.
32 İç hava kalitesiÖte yandan, bazı bina malzemelerinin de hava kirliliği ürettiği tespit edilmiştir. Mesela yaygın olarak kullanılan sunta ve MDFnin yaymış olduğu kirlilikler oldukça fazladır.Çeşitli bina malzemelerinin yarattığı hava kirlilik oranları şöyledir:Sunta, MDF : 2.4 desipol,Sentetik halılar : 3.4 desipol,Boyanmış duvar : 2.1 desipol,Mastik, vb. malzemeler : 3.0 desipol,Cila : 3.7 desipol,Tütün dumanı : 14.4 desipol.
33 Taze hava miktarlarıTaze hava miktarı Fanger tarafından hesaplanmıştır;Qc = Konfor şartları için kişi başına gerekli taze hava miktarı (l/sn kişi),Sigara içilmeyen ofislerde : 10 l/sn,Lobi, resepsiyon alanlarında : 7,5 l/sn,Bar, sigara odası vb. yerlerde : 30 l/sn,Sınıflarda : 7,5 l/sn,Laboratuarlarda : 10 l/sn.
34 İç Hava Kaynaklı Hastalıklar Günümüzde insanlar zamanlarının % 90’ını kapalı mekanlarda geçirmektedir. Avrupa Birliğinin, İtalyanın Ispra kentinde kurmuş olduğu İç Hava Kalitesi Laboratuarı Indoortronda yapılan ölçümler, insanların iç mekanlarda, dışarıda olduklarından 2 ila 5 katı daha fazla hava kirliliğine maruz kaldıklarını göstermiştir.Bu nedenle, hava kirliliği konusundaki çalışmalar artık yalnızca dış hava kirliliği ile sınırlı kalmamakta, iç hava kirliliği üzerinde de yoğunlaşmaktadır. Hava kirliliğine maruz kalan insanlarda bir takım rahatsızlık semptomları ortaya çıkmaktadır. Bunlar esas olarak ikiye ayrılırlar.
35 Bina Bağlantılı Hastalıklar (BBH) BBH, tanımlanabilir bir nedene bağlıdır,BBH, klinik olarak teşhis edilebilir,BBH kronik (uzun süreli) semptomlar olarak ortaya çıkar ve ağır hastalıklara neden olur,BBH tedavisi uzun sürelidir.Bina Bağlantılı Hastalıkların semptomlarından bazıları şöyledir:Göğüs sıkışması, öksürük,Kronik bronşit,Lejyonella,Kas ağrıları,Karaciğer, böbrek problemleri,Kanser.
36 Hasta bina sendromu (HBS) HBS semptomlarına tam bir teşhis konamaz,HBS nun nedeni tam olarak tanımlanamaz,HBS, akut (kısa süreli) semptomlar olarak ortaya çıkar ve binayı terk edince genellikle etkisi kaybolur.Hasta Bina Sendromu semptomlarından bazıları şöyledir:Göz, burun ve boğaz tahrişleri (iritasyon),Bulantı,Baş ağrısı,Öksürük,Kaşıntılar,Uyuklama hali, yorgunluk,Kokulara aşırı hassasiyet,Görme bozuklukları,Kavramada azalma,Astım,Alerjiler,Ateş, üşüme.
37 Hasta Bina Sendromuna neden olan belli başlı faktörler Yetersiz havalandırma,İçeriden kaynaklanan kimyasal kirleticiler,Dışarıdan kaynaklanan kimyasal kirleticiler,Biyolojik kirleticiler,Partiküller, tozlar, cam yünü, asbest vb. lifli maddeler,Radon gazı.
38 NemHavadaki yüksek orandaki nem allerji ve kötü kokulara neden olabilen küf ve diğer mantarların büyümesini hızlandırabilir.Düşük nem ise insan mukoza ve derisinde tahriş yapar.Genelde bağıl nem %30 ila %70 arasında iken yoğuşmanın olmadığı farz edilir ve çok az problem ortaya çıkar.Yüksek bağıl nem özellikle evlerde yüksek allerji riski gösteren ev tozu haşerelerinin (kene vb. gibi) büyümeleri için iyi bir ortam hazırlar.Sulu klima ortamlarında mantar ve diğer mikroorganizmaların büyüme riski vardır.
39 Mevzuat: Çalışma Ortamındaki Hava Miktarı İşyerlerindeki hava hacmi, makine, malzeme ve benzeri tesislerin kapladığı hacimler dahil olmak üzere, işçi başına en az 10 metreküp olacaktır. Hava hacminin hesabında, tavan yüksekliğinin 4 metreden fazlası nazara alınmaz.Çalışılan hacime ve çalışma şekline göre belirlenmiş ortamdaki hava hacmiİçin uyulması gereken kaideler:Kurşunla çalışmalar yapılan yerlerde 15m3Koğuşlarda tavan yüksekliği 280cm den az olmayacak ve adam başına düşen hava hacmi en az 12m3 olarak hesaplanacktır.
40 Çalışma Ortamının Havalandırılması Kapalı işyerleri günde en az bir defa bir saatten aşağı olmamak üzere baştan başa havalandırılacaktır. Ayrıca işçilerin çalışma saatlerinde işin özelliğine göre, havanın sağlığa zararlı bir hal almaması için sık sık değiştirilmesi gereklidir. Şu kadar ki, iş sırasında yapılan bu havalandırma da işçileri etkileyecek hava akımları önlenecek yahut kış mevsiminde sıcaklık birdenbire çok aşağı hadlere düşürülmeyecektir.Toz, buğu, duman ve fena koku çıkaran işlerin yapıldığı yerlere, bunları çekecek yeterlikte bacalar ve menfezler yapılacak ve yapılan işin niteliğine göre, bu tedbirlerin yetmediği hallerde diğer teknik tedbirler alınacaktır.Boğucu, zehirli veya tahriş edici gaz ve duman meydana gelen işyerlerinde, işçilerin hayat ve sağlıklarının tehlikeye girmemesi için havalandırma tesisatı yapılacak ve işçilere ayrıca yapılan işin özelliğine göre maske ve diğer koruyucu araç ve gereçler verilecektir.
41 İşyeri Bina ve Eklentilerinde Alınacak Sağlık ve Güvenlik Önlemlerine İlişkin Yönetmelik Kapalı işyerlerinin havalandırılmasıKapalı işyerlerinde çalışma şekline ve çalışanların yaptıkları işe göre, ihtiyaç duyacakları yeterli temiz hava bulunması sağlanacaktır.Cebri havalandırma sistemi kullanıldığında sistemin her zaman çalışır durumda olması sağlanacaktır.Havalandırma sisteminin çalışmaması, çalışanların sağlığı yönünden tehlikeli ise arızayı bildiren uyarı sistemi bulunacaktır.Suni havalandırma sistemlerinde hava akımı, çalışanları rahatsız etmeyecek şekilde olacaktır.Çalışma ortamı havasını kirleterek çalışanların sağlığına zarar verebilecek artık ve pislikler derhal dışarı atılacaktır.
42 İşyeri Bina ve Eklentilerinde Alınacak Sağlık ve Güvenlik Önlemlerine İlişkin Yönetmelik Ortam sıcaklığıÇalışılan ortamın sıcaklığı çalışma şekline ve çalışanların harcadıkları güce uygun olacaktır.Dinlenme yerleri, soyunma yerleri, duş ve tuvaletler, bekleme yerleri, yemekhaneler, kantinler ve ilk yardım odaları kullanım amacına göre yeterli sıcaklıkta olacaktır.İşyerinin ve yapılan işin özelliğine göre pencereler ve çatı aydınlatmaları, güneş ışığının olumsuz etkilerini önleyecek şekilde olacaktır.
43 1.Yetişkin bir insanın genel olarak saatte kaç metreküp temiz havaya ihtiyacı vardır? a-10 b-20 c-30 d-40
44 1.Yetişkin bir insanın genel olarak saatte kaç metreküp temiz havaya ihtiyacı vardır? a-10 b-20 c-30 d-40
45 2-Normal şartlarda tabii havalandırma ile ortamın havasının saatte kaç defa değiştiği kabul edilmektedir? a-1-2 b-2-3 c-3-4 d-4-5
46 2-Normal şartlarda tabii havalandırma ile ortamın havasının saatte kaç defa değiştiği kabul edilmektedir? a-1-2 b-2-3 c-3-4 d-4-5
47 UYGULAMATavan yüksekliği 6 metre ve alanı 100 m2 olan işyerinde 8 saatlik çalışma süresince bir litre asetik asit kullanılıyor. Bu çözücü kullanım sırasında işyeri ortamına yayılıyor. İşyerinde doğal havalandırma bulunmaktadır. Havalandırma yeterli midir?
48 ÇÖZÜMİşyeri 4 x 100 m2= 400 m3 hacme sahiptir. ( Not: 4mden fazla yükseklikler dikkate alınmaz) 1 litre asetik asitin buhar yoğunluğuna literatürden bakarız. 0,4261 m3 (1 litre asetik asit 426 litre buhar üretir) Asetik asitin sınır değeri 10 ppm Gerekli temiz hava miktarı= 0,4261 m3 x = m3 10 ppm Saatlik duyulan hava miktarı m3 : 8 saat = m3 Saatlik hava değişim sayısı m3 : 400 m3 =13,3 tür. Doğal havalandırmada havanın 2-3 defa değiştiği dikkate alındığında havalandırma yetersizdir.