Karaciğerin sirozu, skar dokusunun yavaş yavaş sağlıklı karaciğer hücrelerinin yerini aldığı bir durumu açıklar. Uzun yıllar boyunca yavaş gelişen ilerleyici bir hastalıktır. Devam etmesine izin verilirse, skar dokusunun birikmesi sonunda karaciğer fonksiyonunu durdurabilir.
Sirozun gelişmesi için karaciğere uzun süreli, sürekli hasar verilmesi gerekir. Sağlıklı karaciğer dokusu yok edildiğinde ve skar dokusu ile değiştirildiğinde, durum ciddi hale gelir, çünkü karaciğerdeki kan akışını engellemeye başlayabilir.
Siroz belirtileri nelerdir?
Sirozun erken evrelerinde semptomlar yaygın değildir.
Bununla birlikte, skar dokusu biriktikçe karaciğerin uygun şekilde çalışabilme yeteneği zayıflar. Aşağıdaki belirti ve bulgular ortaya çıkabilir:
- kan üst kılcal damarlarda ciltte kılcal damarlar görünür hale gelir.
- yorgunluk
- uykusuzluk hastalığı
- kaşınan cilt
- iştah kaybı
- vücut ağırlığı kaybı
- mide bulantısı
- karaciğerin bulunduğu bölgede ağrı veya hassasiyet
- kırmızı veya lekeli avuç içi
- zayıflık
Karaciğer sirozu ilerledikçe aşağıdaki belirti ve bulgular ortaya çıkabilir:
- hızlı kalp atışı
- kişilik değişiklikleri
- diş eti kanaması
- vücutta ve üst kollarda kitle kaybı
- şaşkınlık
- baş dönmesi
- ödem olarak bilinen ayak bileklerinde, ayaklarda ve bacaklarda sıvı birikmesi
- saç dökülmesi
- morarmaya karşı daha yüksek duyarlılık
- sarılık veya cildin sararması, gözlerin beyazı ve dil
- cinsel dürtü kaybı
- hafıza problemleri
- daha sık ateş ve artmış enfeksiyon riski
- kas krampları
- burun kanaması
- sağ omuzda ağrı
- nefes
- dışkı siyah ve katranlı veya çok soluk olur.
- idrar koyulaşır.
- kusma kan
- yürüme ve hareketlilik ile ilgili sorunlar
Karaciğer dokusu, fibröz skar dokusu ile değiştirilir. Rejeneratif nodüller de oluşabilir. Bunlar, karaciğer hasarı iyileştirmeye çalıştığında ortaya çıkan topaklardır.
Siroz tedavisi
Siroz yeterince erken teşhis edilirse, altta yatan neden veya ortaya çıkan çeşitli komplikasyonlar tedavi edilerek hasar en aza indirilebilir.
Alkol bağımlılığı tedavisi: Sirozuna uzun süreli, düzenli ağır alkol tüketiminden kaynaklanıyorsa, hastanın içmeyi bırakması önemlidir. Birçok durumda, doktor alkol bağımlılığını tedavi etmek için bir tedavi programı önerecektir.
İlaçlar: Hastaya hepatit B veya C'nin neden olduğu karaciğer hücresi hasarını kontrol etmek için ilaçlar verilebilir.
Portal damardaki basıncı kontrol etme: Kan, portal damarda karaciğere kan sağlayan “yedeklenebilir” ve portal damarda yüksek tansiyona neden olabilir. İlaçlar genellikle diğer kan damarlarındaki artan basıncı kontrol etmek için reçete edilir. Amaç şiddetli kanamayı önlemektir. Kanama belirtileri bir endoskopi ile tespit edilebilir.
Hasta kan kusursa veya kanlı dışkı geçirirse, muhtemelen özofagus varisleri vardır. Acil tıbbi yardım gereklidir. Aşağıdaki prosedürler yardımcı olabilir:
Bantlama: Kanamayı kontrol etmek için varislerin tabanı etrafına küçük bir bant yerleştirilir.
Enjeksiyon skleroterapi: Bir endoskopiden sonra, varislere bir kan pıhtısı ve skar dokusu oluşmasını tetikleyen bir madde enjekte edilir. Bu kanamaya yardımcı olur.
Balonlu bir Sengstaken-Blakemore tüpü: Tüpün ucuna bir balon yerleştirilir. Endoskopi kanamayı durdurmazsa, tüp hastanın boğazına ve midesine gider. Balon şişirilir. Bu, varislere baskı uygular ve kanamayı durdurur.
Transjugüler intrahepatik portosistemik stent şant (TIPSS): Yukarıda belirtilen terapiler kanamayı köklendirmiyorsa, portalı ve hepatik damarları birleştirmek için karaciğerden metal bir tüp geçirilir ve kanın akması için yeni bir yol oluşturulur. Bu, varislere neden olan basıncı azaltır.
Diğer komplikasyonlar farklı şekillerde ele alınır:
Enfeksiyonlar: Ortaya çıkan enfeksiyonlar için hastaya antibiyotik verilecektir.
Karaciğer kanseri taraması: Sirozlu hastalarda karaciğer kanseri gelişme riski çok yüksektir. Doktor düzenli kan testleri ve görüntüleme taraması önerebilir.
Hepatik ensefalopati veya yüksek kan toksini seviyeleri: İlaçlar aşırı kan toksin seviyelerini tedavi etmeye yardımcı olabilir.
Bazı durumlarda, sirozun neden olduğu hasar karaciğerin çoğunu kapsar ve geri alınamaz. Bu gibi durumlarda, kişinin yeni, nakledilen bir karaciğere ihtiyacı olabilir. Uygun bir bağışçı bulmak zaman alabilir ve bu prosedür genellikle sadece son çare olarak önerilir.
Karaciğer sirozu olan bir kişinin hayatta kalma oranı skarlaşmanın ciddiyetine bağlıdır. Şiddetli alkolik sirozlu Norveç'te 100 kişiden oluşan 15 yıllık bir takip çalışması, çalışmadaki kişilerin yüzde 71'inin tanıdan sonraki 5 yıl içinde öldüğünü gösterdi. Tanıdan 15 yıl sonra mortalite yüzde 90 idi.
Devam eden alkol tüketimi ve ileri yaş, sirozlu kişilerde daha yüksek mortalite oranı ile bağlantılıdır. Bu sınırlı bir çalışmadır, ancak sirozun yaşam beklentisini ciddi şekilde azaltan ve yaşam kalitesini bozan ciddi bir durum olduğunu göstermektedir.
Siroz sorumludur
Aşamaları
Siroz, Childs-Pugh skoru adı verilen bir ölçekte derecelendirilir :
- A: nispeten hafif
- B: Orta
- C: Şiddetli
Doktorlar ayrıca sirozu telafi veya dekompanse olarak sınıflandırır. Kompanse siroz karaciğerin hasara rağmen normal şekilde çalışabileceği anlamına gelir. Dekompanse sirozu olan bir karaciğer fonksiyonlarını doğru şekilde gerçekleştiremez ve genellikle ciddi semptomlara neden olur.
Siroz, kendi evreleri açısından görülmek yerine, genellikle karaciğer hastalığının son aşaması olarak görülür.
Sirozun nedenleri
Sirozun ortak nedenleri:
- uzun süreli alkol kullanımı
- hepatit B ve C enfeksiyonu
- karaciğer yağlanması
- toksik metaller
- genetik hastalıklar
Hepatit B ve C birlikte olduğu söyleniyor
Düzenli olarak çok fazla alkol almak
Alkol de dahil olmak üzere toksinler karaciğer tarafından parçalanır. Bununla birlikte, alkol miktarı çok yüksekse, karaciğer fazla çalışacaktır ve karaciğer hücreleri sonunda hasar görebilir.
Ağır, düzenli, uzun süreli içicilerin diğer sağlıklı insanlara kıyasla siroz gelişme olasılığı çok daha fazladır. Tipik olarak, ağır içme en azından sürdürülmelidir s
Genel olarak, alkol ile indüklenen karaciğer hastalığının üç aşaması vardır:
- Yağ karaciğeri: Bu, karaciğerde yağ birikimini içerir.
- Alkolik hepatit: Bu, karaciğer hücrelerinin şişmesiyle ortaya çıkar.
- Ağır içicilerin yaklaşık yüzde 10-15'i daha sonra siroz gelişir.
Hepatit
Kan yoluyla bulaşan bir enfeksiyon olan hepatit C, karaciğere zarar verebilir ve sonunda siroza yol açabilir. Hepatit C, Batı Avrupa, Kuzey Amerika ve dünyanın birçok yerinde yaygın bir siroz nedenidir. Siroz ayrıca hepatit B ve D'den kaynaklanabilir.
Alkolsüz steatohepatit (NASH)
NASH, erken aşamalarında, karaciğerde çok fazla yağ birikmesi ile başlar. Yağ, iltihaplanma ve skarlaşmaya neden olur ve daha sonra olası siroz ile sonuçlanır. NASH'in obez olan kişilerde, diyabet hastalarında, kanda yüksek yağ seviyesi olanlarda ve yüksek tansiyonu olanlarda ortaya çıkması daha olasıdır.
Otoimmün hepatit
Kişinin kendi bağışıklık sistemi, vücuttaki sağlıklı organlara yabancı maddelermiş gibi saldırır. Bazen karaciğer saldırıya uğrar. Sonunda, hasta siroz geliştirebilir.
Bazı genetik durumlar
Siroza yol açabilecek bazı kalıtsal durumlar vardır:
- Hemokromatoz: Demir karaciğerde ve vücudun diğer kısımlarında birikir.
- Wilson hastalığı: Bakır karaciğerde ve vücudun diğer kısımlarında birikir.
Safra kanallarının tıkanması
Safra kanallarının kanseri veya pankreas kanseri gibi bazı durumlar ve hastalıklar safra kanallarını bloke ederek siroz riskini artırabilir.
Budd-Chiari sendromu
Bu durum, karaciğerden kan taşıyan kan damarı olan hepatik vende kan pıhtılarına neden olur. Bu, karaciğer genişlemesine ve kollateral damarların gelişmesine yol açar.
Siroza katkıda bulunabilecek diğer hastalıklar ve durumlar şunlardır:
- kistik fibroz
- primer sklerozan kolanjit veya safra kanallarının sertleşmesi ve skarlanması
- galaktozemi veya sütteki şekerlerin işlenememesi.
- Bazı gelişmekte olan ülkelerde yaygın olarak bulunan bir parazit olan schistosomiasis
- biliyer atrezi veya bebeklerde kötü şekilde oluşturulmuş safra kanalları
- glikojen depo hastalığı veya hücre fonksiyonu için hayati önem taşıyan depolama ve enerji salımındaki problemler
Siroz teşhisi
Hastalığın erken dönemlerinde nadiren semptomlar olduğundan, siroz sıklıkla hasta başka bir hastalık veya hastalık için test edilirken teşhis edilir.
Aşağıdaki belirtilere sahip olan herkes derhal doktora görünmelidir:
- titreme ile ateş
- nefes darlığı
- kan kusma
- koyu veya katran dışkı
- uyuşukluk ya da karışıklık olayları
Bir doktor hastayı muayene edecek ve genişlemiş olup olmadığını belirlemek için karaciğer bölgesinde hissedecektir. Hastaya tıbbi geçmişi ve içme dahil yaşam tarzı hakkında sorular sorulacaktır.
Aşağıdaki testler de istenebilir:
- Kan testi: Bunlar karaciğerin ne kadar iyi çalıştığını ölçer. Alanin transaminaz (ALT) ve aspartat transaminaz (AST) seviyeleri yüksekse, hastada hepatit olabilir.
- Görüntüleme testleri: Karaciğerin büyütülüp büyütülmediğini ve herhangi bir yara izi veya nodül tespit edip etmediğini görmek için ultrason, BT veya MRI taramaları kullanılabilir.
- Biyopsi: Küçük bir karaciğer hücresi örneği alınır ve mikroskopta incelenir. Biyopsi sirozu ve nedenini doğrulayabilir.
- Endoskopi: Doktor, sonunda yemek borusunun içinden ve mideden geçen bir ışık ve video kamerayla uzun, ince bir tüp yerleştirir. Doktor, siroz belirtisi olabileceğinden farklı olarak adlandırılan şişmiş kan damarlarını araştırıyor.
Komplikasyonlar
Siroz, bazıları hayati tehlike içeren başka koşullara yol açabilir. Bunlar
Assit veya ödem: Asit, karın bölgesinde sıvı birikmesidir ve ödem bacaklarda sıvı birikmesidir. Düşük tuzlu bir diyet ve su hapları ile tedavi edilebilirler. Ciddi durumlarda, sıvının tekrar tekrar boşaltılması gerekebilir. Bazen ameliyat gerekebilir.
Varisler ve portal hipertansiyon: Bunlar yemek borusu ve midede büyük, şişmiş damarlardır. Kanı dalaktan ve bağırsaktan karaciğere taşıyan portal damar adı verilen bir kan damarındaki basıncı artırabilirler. Varisler yırtılarak ciddi kan kaybına ve pıhtılaşmaya neden olabilir.
Hepatik ensefalopati: Bu, kanda karaciğerin hepsini başarıyla filtrelemediği yüksek seviyelerde toksin anlamına gelir.
Hepatoselüler karsinom: Bu en yaygın karaciğer kanseri türüdür. O
Hepatopulmoner sendrom (HPS): Doktorlar HPS'yi karaciğer hastalığı, akciğerlerdeki dilate kan damarları ve gaz alışverişindeki anormallikler kombinasyonu olarak tanımlarlar. O
Pıhtılaşma bozuklukları: Siroz kanın pıhtılaşması ile ilgili sorunlara neden olabilir ve ölümcül kanamalara ve pıhtılara yol açabilir.
Sirozu önleme yolları
Sirozu önlemek için önerilen günlük ve haftalık alkol limitleri dahilinde kalmanız şiddetle tavsiye edilir. Lütfen Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezlerinden (CDC) aşağıdaki yararlı bilgilere bakınız.
Sirozu olan kişiler tamamen alkolden uzak durmalıdır. Alkol, hastalığın ilerlemesini hızlandırır.
Hepatit B ve C ile sözleşme yapmamak için, aşağıdaki önlemleri aldığınızdan emin olun:
- Seks yaparken prezervatif kullanın.
- İlaç enjekte ederken iğneleri paylaşmayın
- Sağlık çalışanları, sosyal bakım çalışanları ve polis personeli gibi hepatit B ile enfekte olma riski altındaki kişiler aşılanabilir
Siroz belirli bir aşamaya ulaştığında tersine çevrilemeyeceği veya onarılamayacağı için, önleme genellikle en iyi tedavi şekli olarak kabul edilir.