

MESAJ


E-KİTAP


Konuşmaya ilişkin...
Okuduklarımı anlıyorum... Ama,
konuşulanları anlamıyorum ve/ya konuşamıyorum...
İşte en yaygın işittiğimiz yakınma...
Konuşma becerileri ile ilgili
düşüncelerimi aşağıda yazacağım. "Dialogues in Context" başlıklı
kitabımızın önsözünü de değerlendirmeyi ihmal etmeyiniz. Gerek
akıcı gerek "idiomatic" konuşma için de yeterince yardımcı
olmaya çalıştım.
Kuramsal çalışmalara ek olarak,
dinleme / kulak eğitimi için bütün fırsatları yaratmalı,
değerlendirmelisiniz. Bu çalışmada anahtar öğe, tekrar tekrar
dinlemek; dilin müzikalitesinin kulak belleğinize, derin
ezberinize yerleşmesine olanak vermektir.
Kanımca, yabancı dilde konuşma --
karşılıklı sözel iletişim -- dört önkoşulun karşılanmasına
bağlıdır:
#1
Fonetik ve İngilizce'nin Fonolojisi: Elementer
düzeyde de olsa, bu konularda bir ölçüde bilgi sahibi olmanız,
sesletimi doğru üretmek sürecinizi inanılmaz derecede
hızlandıracaktır.
Bilinçli yaklaşım telaffuz, vurgu
ve tonlama becerilerini kazanma sürecine büyük katkı sağlar;
ayrıca bu süreci önemli derecede kısaltır. Bilinçle öğrenen,
deneme-yanılma yoluyla ve el-yordamı giden sıradan kişiye büyük
fark atar. Telaffuz, vurgu ve tonlama konularını önce teorik
düzeyde incelemek pratik çalışmalar için sağlam bir zemin
oluşturur.
İpuçlarınızı ve uygulamaları
"Dialogues in Context" kitabımızın önsözünde ve ayrıca "Türk
Öğrencilerin Yaygın Yanlışları" kitabımızda bulacaksınız.
Lütfen, Fonoloji, Fonetik Simgeler ve
Vurgu bölümlerini dikkatle değerlendiriniz. Şu üç konu üzerine
özenle eğilmenini öneririm:
1.
Seslerin yazıda temsili = fonetik alfabe ile gösterim:
a) IPA (International phonetics
alphabet) sistemi,
b) veya sizin devamlı kullandığınız sözlükteki sistem,
c) veya Türk öğrenciler için benim geliştirdiğim özel sistem.
2.
Hece vurgusu
3.
Sözcük vurgusu ve entonasyon
#2
Kulak Eğitimi ve Taklit: Piyasada satılan sesli
malzeme, veya İnternet, Radyo - TV yayınlarından kendiniz
oluşturacağınız ses kayıtlarını, üstüste defalarca ve defalarca
dinleyerek konuşma akışını çözgülemeli, ve ezber derecesinde,
taklit edebileceğiniz düzeyde belleğinize ve bilinçaltınıza
yerleştirmelisiniz.
Konuşma akışının çözgülenmesi
demek, süreklilik taşıyan o ses akışı içinde yer alan tek tek
anlam birimleri ve bunların birbirleriyle ilişkisinin ayırdına
varılabilmesi demektir. "Kulak eğitimi" telaffuz, vurgulama,
entonasyon ve müzikalite becerileri için olmazsa olmaz bir
çalışmadır.
Ses ortamını tercih ediniz;
mümkünse kulağa sımsıkı yapışan kulaklıklarla dinleyiniz... Ses
ortamı üzerine yoğunlaşmakta büyük yarar var... Görüntü dikkati
dağıtan, veya vücut diline yönlendiren bir faktördür. Oysa
konuşmak, temelde işitim oluğunda gerçekleşen bir iletişim
davranışıdır...
Ancak, diyelim ki bir filmi bir kez
izledikten (ve olup biteni daha kolay anladıktan sonra) filmin
ses kaydına geçmek yararlı olabilir.
Bunları söyledim, ama günümüz
mültimedya ortamında artık görüntülü malzemeden kaçınmak
olanaksız görünüyor. Yine de, bilinçli bir izlemeyle, görüntüye
dalıp kaybolmadan, konuşulanlar üzerine odaklanmakta büyük yarar
vardır.
Bir sonraki aşama, tekrar tekrar
dinlediğiniz ve artık rahatlıkla ayrıştırabildiğiniz (yani, bir
gramer veya sözcük bilgisi sorun olmadan, işitince
anlayabildiğiniz) ses ve konuşma örüntülerini kendiniz de
ÜRETEBİLMEK'tir.
Aslında, kulak eğitimi ve sesletim
üretimi birlikte yürütülmekte olacaktır. Böylece, teorik bilgi
ve kulak belleğimizdeki becerileriniz bol egzersizle uygulamalı
beceriye dönüştürülmekte olacaktır..
Bu satırları yazarken, içinizden
göğüs geçirdiğinizi, inanmadığüınızı görür gibiyim. Oysa
tek koşulu var: Azim, sebat, ve çalışmak, çalışmak, çalışmak...
Denetim için, anadil konuşan veya çok
iyi yabancı dil bilen birisinin hakemliğine başvurmanız yerinde
olur. Anadil konuşanların, yalnızca kibar davranmakla
yetinmemelerini, dobracı davranmalarını sağlayınız. Uzun
zamandır bizlerle temas halinde olup, "Törkiş İngilizce"ye
alışmış yabancıların yargılarına kanmayınız.
Standart dil dışı yerel, sosyal
tabaka, argo vb ağız ve lehçeler kullanılan filimlerde konuşulan
aksanı çözgüleyemediğiniz zaman fazla mutsuz olmayınız.
Düşününüz ki, bizler de kendi ülkemizde konuşulan ağızlardan
bazılarını ancak yarımyamalak çözebiliyoruz.
#3
Gerçekçi Sözel İletişim Ortamı: Bunun önemini
vurgulamama bilmem gerek var mı? Ailecek evde birbirimizle, ya
da arkadaşlarla aramızda İngilizce konuşmak gibi yapay ortam
denemelerinin ne derece çabuk iflas ettiğine sanırım tanık
olmuşsunuzdur.
Kimi konuşma sınıflarında bile,
deneyimsiz bir görevlinin ortamı değerlendirememesi sonucunda,
konuşma etkinliğinin birkaç kişi arasında hapsolup kaldığına,
diğer öğrencilerde ise kendine güvensizliğin daha da
derinleştiğine tanık olmuş olabilirsiniz.
Çare, herzaman olduğu gibi
sizsiniz... Standart aksan anadil konuşanlar kimselerle doğal
ortamlarda iletişim koşullarını karşılayacak fırsatlar
oluşturmağa çalışınız. Özellikle de kendinize güven gelmesi
açısından, büyük yarar sağlar...
Ayrıca, insan konuştukça "açılır". Bu
anadilimizde bile böyledir. Daha önce üzerinde konuşma olanağını
bulduğumuz konularda daha akıcı ve rahatızdır.
Fakat tekrar edeyim: Yerel bir
aksan veya sosyal tabaka ağzı konuşan veya sokak ağzı ve argoda
aşırıya kaçan donanımsız yabancıları örnek almak sağlıksız bir
gelişme çizgisi olur. Standart dil konuşan, eğitimli kimselerle
tanışıp dostluk geliştirmekte mutlak fayda var.
#4
Konuşacak Sözü Olmak: Geldik konunun en
canalıcı noktasına... Zurnanın zırt dediği işte asıl bu
noktadır. İnsanın söyleyecek sözü yoksa, değil yabancı dilde,
anadilinde bile suspus oturmak, ya da -- tabii -- ağzını açınca
saçmalamak durumu doğar.
Bilirsiniz, her toplumsal
konumun, her sosyal ortamın, her mesleğin, hatta her konunun
kendine özgü ifade kalıpları, deyim ve deyişleri vardır... Her
yiğidin bir yoğurt yiyişi vardır sözü burada geçmez. Burada sözü
geçen, iletişim ortamıdır. Her iletişim ortamının kendine özgü
bir yoğurt yenilme tarzı vardır. Bağlam herzaman kraldır.
Gramer, sözdizim -- yani yapısal
gerekirlikler -- ve içerik -- yani sözcükler, deyimler, vb...
Ama illa ki verilen bir ortam ve durumda anadil konuşanların kullanacağı
karakteristik deyim, deyiş ve kalıplar
Üstelik, "tarz",
"üslûp", "tonlama"... Hatta, eşlik eden mimik ve davranımlar... Yani
yine, verilen bir ortam ve durumda anadil konuşanların
kullanacağı karakteristik
anlatım özellikleri... Yani, bağlamın gerekirlikleri...
Sonuçta, "İngilizce konuşmak"
gibi soyut bir kavramla değil, "günlük İngilizce konuşmak", "iş
İngilizcesi konuşmak", "tıp İngilizcesi konuşmak" gibi somut
iletişim ortamları ile ilgilenmeliyiz.
İşte bu nedenle, konuşacağınız
konuya hakim olmanız, onun kendine özgü ifade kalıplarının,
deyim ve deyiş tarzlarının dağarcığınızda hazır bulunması temel
gerekirliktir.
Genel önerim şudur: Çok ileri
düzeylerde kendinizden emin olmadıkça, özgün cümle kurmaktan
uzak durunuz. Türkçe kurup İngilizce'ye çevirme yoluna hiç
gitmeyiniz..
Onun yerine, bol bol İngilizce metin
okuyunuz / dinleyiniz. İlginç bulduğunuz, işinize yarayabilecek
ifade ve cümleleri kaydederek ezberleme, kendinize mal etme
yoluna gidiniz.
Gerçi başlangıçta "Türkçe
düşünüp, İngilizce ifade etmeğe çalışmak" kaçınılmaz gibidir.
Türkçe'den çeviri yoluyla, meram azçok anlatılabilir (büyük
yanlışlar da yapılabilir).
Fakat esas olan, idiomatik ifadelerle
(onların kullandığı ifadelerle) iletişim kurabilmektir. Giderek,
konuyu ve onunla ilgili kavramları İngilizce düşünmek ve ifade
etmek olanağınız gelişecektir.
Özellikle, "yazı dili" ve "günlük
teklifsiz konuşma dilinin" ifade tarz ve kalıpları bakımından
birbirinden neredeyse iki ayrı dil ölçüsünde farklı olduğunu
unutmayınız.
"Dialogues in Context" başlıklı
kitabımızda, "günlük konuşma"da yardımcı olabilecek kalıpları
olabildiğince toplamağa çalıştım.
Fakat ayrıca, sizin özel olarak
ilgilendiğiniz dalda, buna benzer bir çalışmayı kendiniz
yapmanızda ve işinize yarayabilecek ifade ve cümleleri bir deftere
kaydetmenizde büyük yarar vardır.
Bunları belleğinize ezber
düzeyinde yerleştirip, zamanı geldiğinde konuşma sırasında hazır
cephane olarak bunlara başvurmanız, doğru anlam aktarımı ve
konuşma akıcılığı açısından son derece yararlı olacaktır.
Tıpkı, bir iş görüşmesi öncesi,
size sorabilecekleri soruları önceden tahmin ederek,
yanıtlarınızı tekrar tekrar prova yoluyla kendinizi hazırlamanız
gibi...
Akıcı ve anlaşılabilir konuşma,
yabancı dilde zor kazanılan bir beceridir. Ama çekinmeden
üzerine gidiniz. Yukarda saydığım hususlarda yeterli
hazırlığınız varsa, konuştukça açıldığınızı biraz şaşkınlık ve
epeyce hayranlıkla kendiniz de farkedeceksiniz.
Sihirli Sınav Taktikleri,
Büyülü Formüller...
YDS türü sınavlarda aslolan
okuduğunu anlamaktan ibarettir. Bunu ne derece zaman yitirmeden
yapabiliyorsanız, puanlarınız da o ölçüde yükselir.
İşin sırrı, yalnızca ve yalnızca,
gereğince çalışmak, yeterince hazırlanmaktır. Grameri ne derece
iyi biliyorsanız, kalıplara ne ölçüde egemenseniz, sözcük ve
deyim dağarcığınız ne derece kuvvetliyse, karşılığını da o
derece olumlu alırsınız.
Üzülerek görüyorum ki, soruları
çözmekte başvurulacak sihirli formüller, büyülü ipuçları
keşfetmek umudu günümüz özel ders ve dershane ortamlarında
gülünç ve zarar verici boyutlara ulaşmıştır. İstismara açık bir konudur.
Ortalık, adayların bu tür kolaycılık umutlarını sömüren
açıkgözlerle kaynıyor.
Aslolanın okuduğunuzu anlamak olduğu
gerçeğini perdeleyecek ölçüde, şekilsel ipuçları peşinde koşmak, istatistiksel
formüller çıkarsamaya çalışmak yanlış bir yaklaşımdır.
Yeryüzünde, yabancı dil sınavlarında
işleyebilecek sihirli hiçbir formül yoktur.
Tek yol, yeterince süre ayırarak,
yeterince hazırlanmaktır.
Tek gerçekçi formül vardır: Çalışmak,
çalışmak, çalışmaktır...
Bunun aksini söyleyen bir "hoca" asla
sizin dostunuz değildir.
Başarısızlık nedenleri...
Sınavlarda başarısızlık nedenlerini
gözden geçirelim: Doğal olarak, bunlar neler
yapılması/yapılmaması gerektiğinin de anahtarı olacak:
1. Sınavda kendisinden nelerin
beklendiğini bilmemek. Daha önceki sınavları incelememiş olmak.
Hazırlıklarını buna göre yapmamış
olmak.
2. Yani, ciddi ve üst düzeyde bir
sınavda hedeflenen başarıya ulaşmak için yapılması gereken yoğun çalışma,
üstesinden gelinmesi gereken büyük bilgi birikimini takdir edememiş
olmak, hafife almış olmak. Kısacası, yeterince hazırlanmamış
olmak.
3. Çünkü, gerçek bilgi ve dil
becerileri peşinde koşmak yerine, "sihirli taktikler, büyülü
formüller" gibi boş hayallerle kendini avutmuş olmak.
4. Dolayısıyla, gramer,
sentaks (sözdizim), semantik (anlambilim) ve dile ilişkin diğer
bilgi alanlarındaki bilgisi yetersiz olmak.
5. Çalışmayı son haftalara, son
günlere bırakmış olmak; dolayısıyla kafadaki bilgiler yetersiz, oturuşmamış,
üstüste yığılmış durumda olmak.
6. Sınav stresi yaşamak; sınav
performansını düşürecek ölçüde duygusal tepkiler, sıkıntılar, psikolojik
handikap içinde olmak... Bedensel zindelik kadar ruhsal durumunu da sınav koşullarının
üstesinden gelecek şekilde hazırlamayan adayların büyük performans kaybına uğradığı
bilinmektedir.
* * * * * * * * * *
Şimdi de, hazırlıklarımızı hakkıyla
yerine getirmiş olduğumuzu varsayarak, sınav salonu için
de gerçek sihirli
formüllerimizi, gizemsiz tekniklerimizi sıralayalım:
1.
Bir önceki gece güzel bir uyku çekiniz. Aranız iyiyse, iki tekte
bırakıp, fazla kaçırmamaya
dikkat ediniz.
2. Sınav mahalline zamanında geliniz.
Tıraşlı, makyajlı, hoş giyimli olunuz. Güleryüzlü ve kendinizden
emin olunuz. Kalemleriniz, silgileriniz, sınav evrakınız, ne
gerekiyorsa herşey yanınızda; tertipli, düzenli bir aday olunuz.
3. Sınav öncesi, kendini dağıtmış,
çevresine olumsuzluk saçan adaylara hiç aldırış etmeyiniz. Oflayıp puflayan, mızıldanan, piyango
bileti alır gibi sınavlara giren, şaşkın, hedefsiz, bilinçsiz bu sözümona adaylara içinizden gülüp
geçiniz. Hedefe kilitleniniz.
4. Daha sınav kapısından içeri adım
atarken, dikkatinizi yalnızca becerilerinizi en iyi şekilde
sergilemek ve başarılı olmak hedefine
odaklayınız. Kendinizi, "başlayın" dedikleri anda tam performans
düzeyinde işinize eğilecek şekilde hazırlayınız.
5. Yanınıza, kağıdını açarken
hışırdamayan türden, bol çikolata alarak, arada bir yorulan
beyninize destek çıkmayı, mutluluk merkezlerini
de harekete geçirmeyi unutmayınız.
6. Soruları, pasajda verilen
bilgilere göre yanıtlayınız. Pasajın, şakacının birinin, cahilin
birinin, delinin birinin kaleminden çıktığına
kanaat getirseniz bile, asla kendi yargılarınıza veya
ansiklopedik bilginize göre yanıtlamaya kalkışmayınız. Pasajda ne yazıyorsa, kıral odur.
Şıkları daima pasaja dayandırarak
yanıtlayınız. "Doğru" şık dışındaki şıklarda yazılanlar,
ansiklopedik anlamda, tartışılamayacak doğrulukta olabilir. Ama,
eğer pasajda değinilmemişse, o büyük gerçek sıfır hükmündedir.
Genel bilgi veya kişisel inançlarınızı belirtme sınavında
değilsiniz. Sizden istenen, yalnızca ve yalnızca, okuduğunuzu
anladığınızı sergilemenizdir.
Sonuçta, temel gerekirlikler
şunlardır:
1. İleri düzey
yabancı dil becerilerinde olabildiğince yeterli hazırlanmış
olmak;
2.
Dikkatimizi toplayabilmek; bedensel zindelik ve ruhsal
durumumuzu sınav ortamına hazırlamış olmak;
3.
Tanınan süreyi iyi kullanmak,
gereksiz zaman kayıpları yaşamamak.
İyi şanslar diliyorum... Hiç
aklınızdan çıkarmayınız: Şanslarımızı kendimiz yaratırız.
Yalçın İzbul
(19 Aralık 2015
tarihinde yenilenmiştir.)


MESAJ


E-KİTAP