Kısırlık, 12 ay ya da daha fazla düzenli bir şekilde korunmasız cinsel ilişkiden sonra klinik bir gebeliğin sağlanamaması ile tanımlanan üreme sistemi hastalığı olarak bilinir. Kısırlık, cinsel olarak aktif, doğum yapmayan bir çiftin 1 yıl içinde gebeliğe erişememesidir. Partnerler, kısırlık açısından çeşitli klinik müdahaleler kullanılarak ve ayrıca semen laboratuvar ile değerlendirilebilir. Bir kadının gebe kalması için aşağıdaki durumların olması gerekir;
- Bir kadın, yumurtalıklarından birinden sağlıklı bir şekilde yumurta üretmelidir ve salmalıdır (yumurtlama olarak bilinir).
- Bir erkek, kadının yumurtasını (döllenme) sağlıklı bir şekilde dölleyebilecek canlı olan spermler üretmelidir.
- Yumurta, bir fallop tüpünden uterus bölgesine doğru ilerlemelidir (taşıma).
- Döllenmiş olan yumurta uterusun iç bölgesine yapışmalıdır (implantasyon).
Kısırlık Belirtileri Nelerdir?
Kısırlığın ilk belirtisi gebe kalmamaktır. Gebelik harici başka hiçbir belirti olmayabilir. Kadınlar için belirtiler varsa genel olarak kısırlık sebebi ile ilişkilidir. Bazı hususlar, gebe kalmayı engelleyebilir. Ancak bu faktörler, kişinin kesin olarak kısır olacağınızı garanti edemez. Kadınlar için kısırlık belirtileri şunlardır;
- Düzensiz ve ağrılı olan adet dönemleri (adet döngüsü),
- 35 yaşından büyük olmak,
- Pelvik enflamatuar ya da endometriozis hastalıkları (kadınların üreme organlarının hasarlanması),
Erkekler için kısırlık belirtileri ise şunlardır;
- Bazı enfeksiyon türlerinin meydana gelmesi,
- Düşük olan sperm sayısı (yüksek sperm sayısı gebelik şansını ciddi oranda arttırır),
- Erkek genital organlarıyla ilgili sorunlar (genişleyen prostat, inmemiş olan testisler, varikoseller ya da cilt üzerinde erkek testislerini çevreleyen genişlemiş damarlar),
Doktor, bu maddelerden herhangi birinden şüphelenirse kısırlık testi yapılmasını önerebilir.
Erkeklerde Düşük Sperm veya Anormal Sperm Nedenleri
Düşük olan sperm sayısı ya da anormal sperm fonksiyonu farklı durumlardan kaynaklanabilir. Bu durumlar genel olarak şunlardır;
- İnmemiş olan testisler,
- Kalıtsak bozukluklar ya da DNA hasarları,
- Şeker hastalığı,
- Adenovirüs ya da kabakulak gibi önceden geçirilen virüs veya bakteriyel enfeksiyonlar,
- Kasık bölgesinde ya da testislerde geçirilen travmalar veya cerrahi operasyonlar,
- Testislerin, ısısı ile kan akışını arttırabilen ve her ikisi de spermin şekli ile sayısını etkileyebilen büyümüş damarlar,
- Radyasyon, pestisitler ve kemoterapi gibi zararlı kimyasallara maruz kalma,
- Sigara, alkol ya da türevlerinin kullanımı,
- Steroid tüketimi,
- Isıya aşırı düzeyde maruz kalma (örneğin, sıcak su havuzları ve saunalar gibi)
- Kansere bağlı olarak testislerden birinin cerrahi operasyon ile çıkarılması.
Tüm bunlara ek olarak, aşağıdakilerden herhangi biri sebebiyle sperm ve ardından döllenme ile alakalı sorunlar da ortaya çıkabilir;
- Erken boşalma sorunu,
- Genital organlarda yaralanma ya da hasar,
- Orgazm esnasında penisin içerisinden çıkmak yerine mesaneye girebilen sperma (retrograd boşalma olarak bilinir),
- Kistik fibroz gibi bazı kalıtsal hastalıklar.
Öncesinde vazektomi yapmış çocuk sahibi olmak isteyen erkeklerin ise 2 farklı seçeneği vardır. İlki vazektominin tersine çevrilmesidir. İkincisi ise yardımlı üreme metotlarının bir parçası olarak cerrahi bir operasyon aracılığıyla sperm almalarıdır.
Kadınlarda Kısırlığın Nedenleri Nelerdir?
Kadınlarda kısırlığın nedenleri genel olarak şunları içerir;
Hormonal problemler: Hormonsal sorunlar mevcutsa yumurtlama ile alakalı sorunlar da meydana gelebilir. Bu gibi yan etkiler yumurtadan salınmaya sebep olan senkronize gerekli olan hormonal farklılıkların olmamasından kaynaklanabilir.
Tiroid bezi bozuklukları: Çok az ya da çok fazla tiroid hormonları normal olan adet döngüsünü ciddi oranda etkileyebilir ya da kısırlığa sebep olabilir.
Bez bozuklukları: Bu gibi hormonal bozukluklar, polikistik over sendromu (PKOS), hipofiz bezi, hipotalamus, adrenal bezi (konjenital adrenal hiperplazi ya da cushing sendromu gibi) ile alakalı problemleri içerebilir.
Yapısal sorunlar: Uterus bölgesinde iyi huylu olan büyümeler (fibroidler ve polipler gibi), fallop tüplerini tıkar, serviksin ya da uterusun anormal bir şekilde olmasını sağlar ve endometriozis ile skar dokusu sorunlarına yol açar. Fallop tüpü sorunları, daha önce geçirilen cerrahi operasyonlardan ya da pelvik türü enfeksiyonlardan kaynaklanan yara izlerini içerir. Bunlar arasında bel soğukluğu ya da klamidya bağlı olarak pelvik enflamatuar hastalıklar bulunmaktadır. Yumurtaların taşınması esnasındaki sorunlar, tıkalı ya da zarar görmüş fallop tüpleri sebebiyle oluşabilir.
Azalmış olan yumurtalık rezervi, yumurtlamanın kesilmesine ( primer over yetersizlikleri) ve erken menopoza yol açarak yumurta kalitesi ve miktarında değişikliklere neden olur. Bu durum da doğurganlığı ciddi oranda etkileyebilir.
Ek durumlar:
- Yoğun stres,
- Besin değeri eksik bir şekilde beslenme,
- Bazı toksin ya da kimyasallara çok fazla süre maruz kalma (örneğin, alkol, sigara dumanı, böcek ilacı, kemoterapi ve radyasyon gibi)
- Bazı ilaçların kullanılması (etkisi genel olarak geçicidir)
- Orak hücre, böbrek hastalıkları, çölyak durumu ve şeker hastalığı gibi sorunlar.
Kısırlık Nasıl Teşhis Edilir?
Hem kadın hem erkekler için doktor, rutin bir tıbbi muayene yapar. Genel vücut sağlığı ve ne kadar süreden beri bebek sahibi olmaya çalışıldığı hakkında sorular sorar. Hangi ek testlerin şart olduğuna karar verilir. Bu ek testler, genel olarak kan testleriyle başlamaktadır. Bu testler, hormon düzeylerini, genetiği ve yumurtaların kalitesini kontrol eder. Ayrıca erkeklerde daha iyi bir sperm örneği elde etmek için testislerden bir biyopsi gerekebilir.
Kısırlık Önlenebilir Mi?
Bazı kısırlık nedenleri önlemez. Ancak hem kadın hem de erkekler için çocuk sahibi olma şansını arttırmak amacıyla bazı adımlar atılabilir. Erkekler kısırlığı önlemek için şunları yapmalıdır;
- Sigara ve aşırı alkol tüketiminden kaçınılmalıdır.
- Sıcak havuz ya da sauna gibi yüksek sıcaklığa sahip ortamdan kaçınılmalıdır.
- Çevresel ya da endüstriyel toksinlerden uzak durmak gereklidir.
- Düzenli bir şekilde egzersiz yapılmalıdır.
Kadınlar ise şunları yapmalıdır;
- Sigara ve alkol alımı sınırlandırılmalıdır.
- Orta düzeyde egzersiz yapılmalıdır ve sağlıklı bir şekilde kilo korunmalıdır.
Kısırlık Nasıl Tedavi Edilir?
Kısırlık tedavisi genel olarak şunları içerir;
- Eğitim: Hastalar, tedavi seçenekleri ve kısırlık hakkında bilgilendirilir. Eğitim, kısırlık tedavisi için atılan en önemli ve ilk adımdır.
- Yumurta Gelişimini ve Yumurtlamayı Destekleyen İlaç Kullanımı: Doktor, yumurtanın gelişimini sağlamak ve yumurtlamayı desteklemek için bazı ilaçlar önerebilir.
- Döllenme: Rahim içi döllenme, spermin rahim boşluğuna yerleştirilmek üzere hazırlandığı ve dolayısıyla rahim ağzını atlayıp tüplere ve yumurtlanan yumurtaya daha yüksek bir hareketli sperm konsantrasyonu getiren bir işlemdir.
- İn vitro Döllenme: İn vitro, vücudun dışında anlamına gelir. Burada yumurtalar toplanır ve daha sonra bir embriyoloji laboratuarında, vücudun dışındaki sperm tarafından döllenir.