Kuşatma. XNUMX. yüzyılın başlarında Slavlar Yazarın figürü (yeniden yapılanma değil)
İkiden sonra VO hakkında önceki makaleler ilk Slavlar arasında ilk ve geri dönen bir askeri örgütün varlığını sorguluyoruz; gizli birliklerin ve kabile milislerinin rolünü XNUMX-XNUMX. yüzyıl askeri kuvvetlerinin temeli olarak tanımlıyoruz. Slavlar arasında.
Cinsiyet Askeri Dernekleri
Folklor verilerine dayanan bazı akademisyenler, “Slavların askeri kardeşliklerin erken siyasi organizasyonunda önemli bir rol oynadıklarına” inanıyorlar (S. Alekseev).
Ve bununla belki de tartışmak zor olurdu. Gizli erkek sendikalar, özellikle zorlu inisiyatiflerle askeri ittifaklar, kurtadam savaşçıları, vahşi hayvan savaşçıları hakkında fikirler geç folklorda yansıtılır. Dahası, etnograflar dünya çapında çok çeşitli gizli erkek örgütlerinden, özellikle de gizli toplumların klasik ülkesi olan Avustralya ve Kuzey Amerika'da (örneğin, Hintliler) alıntı yapıyorlar.
Ancak Slavlar arasında bu tür yapılar hakkında herhangi bir veri yokluğunda, karşılaştırmalı olarak kullanılması gerekir.tarihsel analiz ve folklor materyali.
Güney Slavlar arasında bu tür paramiliter grupların ortaya çıkması sadece devlet oluşum dönemi ile ilişkilendirilebilir (daha önce değil). Daha eski dönemde kısmen kök salmış olan “kahramanca” ya da genç destan, Türk saldırganlığına karşı mücadelede ve daha sonra burada oluşmuştur.
Tekrarlıyoruz, Antian kabilelerinin ve daha önce Sloven olanların tanıtımı, sadece tek bir kabile sistemi çerçevesinde gerçekleştirildi, kabile erken devlet kurumlarının ortaya çıkmasına izin vermeyen klan topluluğunun varlığı ve çöküşü yoktu: yani, diğer insanlar için kabile korumasını tercih etti.
Bu nedenle, gizli toplumlarla ilgili folklorun tam olarak XNUMX-XNUMX. Yüzyıllardan geldiğini söylemek gerekli değildir. Klandan Eski Rusya'daki bir toprak topluluğuna geçişin, Doğu Slavların da kurtadam bir prens olduğu zaman, XNUMX. yüzyılın sonlarından XNUMX. yüzyıllara kadar gerçekleştiğini hatırlatalım.
İncelenen dönem için, yazılı kaynaklar hiçbir şekilde toplumdaki herhangi bir tabakalaşma ve sosyal çatışma hakkında konuşmamıza izin vermiyor, her yerde Slavlar klan içinde ortaya çıkıyor.
Geniş etnografik materyal de bunu kanıtlamaktadır.
Yu, V. Andreev, “Tüm bunlarla birlikte,“ gizli sendikaların ”gelişimindeki ana belirleyici faktör göz önünde bulundurulmalıdır. Çoğu "gizli toplumda", bir dereceye kadar "inisiyasyon" dan diğerine geçiş hakkı, genellikle, bu derneklerin kompozisyonunu ve özellikle de yönetici elitlerinin kompozisyonunu ciddi şekilde sınırlayan satın alınır. Birçok sendikanın temel amacı üyelerinin özel mülkiyetini korumaktır. Bu nedenle, genellikle çok çeşitli konuları tabu etme, hatalı borçlulardan borç toplama, piyasadaki fiyatları düzenlemeye çalışma vb.
Tekrarlıyoruz, inceleme altındaki dönemde Slav toplumunda benzer süreçler hakkında veri yok, bu da bu yapıları oluşturmaya gerek olmadığı, tüm kabilenin bir ordu olduğu ve gizli ittifakların kimseye karşı koyamayacağı anlamına geliyor. Topluluktan bağımsız ve ona karşı çıkan bazı askeri kardeşlikler hakkında verilerimiz yok ve folklor materyali temelinde yapılan sonuçlar bize güvenle konuşma hakkı vermiyor. Antik Rusya'nın ilk döneminden bu skorda güvenilir bir malzemeye sahip değiliz.
Kardeşliğin hileli (soyguncusu), toplumda tabakalaşmanın başladığı dönemin, kabilelerin (kölelerin) köleleştirilmesinin ortaya çıkması, klan topluluğunun çöküşü ve eski klan bağlarının, dışlanmışların bir sistem olarak ortaya çıkması, klanın yönetimi altında olmayan bir sistemdir. Eski Rusya için bu durum 996'da tanımlandı, “soygunlar büyük ölçüde arttı” ve piskoposlar Vladimir'e güç kullanmasını önerdi, yani kabile ilişkilerinin bozulması, komşu topluluğa geçiş ve toplumda yeni kategorilerin tahsisi olduğunu görüyoruz ve yarış dışında durup yarışa karşı çıkmak.
Sadece Slavların aşiret askeri örgütü çerçevesinde ve sadece sürekli istikrarsızlık koşullarında veya göç döneminde, yani gerçek savaş sırasında inisiyasyonların gerçekleştiğini varsayabiliriz. Aksi takdirde, erken Slavlar olan tarım halklarına ihtiyaçlarını açıklamak zordur.
Gizli ittifaklar, inisiyasyonlar, vb. Konularında Afrika, Kuzey Amerika ve Okyanusya'dan gelen geniş bir materyalin getirdiği karışıklık, bize göründüğü gibi, Avrupa halklarının tarihinin temsilcisi değildir.
Örneğin, Sparta ve Yunanistan'ın benzer şehir eyaletlerinde, bu sendikalar Mora Yarımadası'nın Achaean popülasyonuna karşı fisk kölelerine (helots) dönüşen sürekli bir terör aracı olarak kullanıldı. Kriptalar sınıf toplumunun bir devlet kurumudur, buradaki “gizli birlik” XNUMX. yüzyılda olduğu gibi devletin bir parçası olarak hareket eder. Latin Amerika'daki "ölüm mangaları" ve buna karşı değil, belki de genç Dorianların ilkel inisiyatif inisiyatiflerinden geliyorlar.
Zimno (Luga Nehri üzerindeki bir yerleşim, Zap'ın bir kolu. Buka, Volyn, Ukrayna) ve Khotomel (Goryny Nehri, Brest Bölgesi, Belarus'un alt kısımları) gibi kampanyalar öncesi gençlik “erkek sendikaları” için toplama merkezleri gibi istihkâmları belirleme girişiminde bulunuldu güneye doğru. Khotomel toprak bir sur tarafından korunan bir tepenin üzerinde, batıdan ve bir hendek üzerinde duruyordu. Khotomeli'de lamellar zırh kalıntıları XNUMX-XNUMX. Yüzyılların katmanlarında keşfedildi. Ve Zimno, yüksek bir nehir kıyısının pelerininde yer alıyordu, etrafı tahta yükselticiler ve oluklara sabitlenmiş yatay kütüklerin yanı sıra bir kazık çitiyle çevriliydi.
Ancak her iki durumda da, konutların topraklarında aile evleri, zanaat atölyeleri keşfedildi, yani gençlik müfrezeleri için özel bir toplama merkezi olamazdı (Kazan MM).
VI - VIII yüzyılların Slav ortamında "gizli toplumların" ortaya çıkışı. Bu tür bir çelişki ortaya çıkmadığı için anlamsızdı ve etnograflar tarafından belirtilen tüm halklar arasında “erkek sendikaları” iktidar mücadelesinde bir sömürü mekanizması (kadın ve çocuklar) ve terör, yaş ve cinsiyet ya da etnik köken temelinde yüzleşme mekanizmasıydı. Onların varlığına başka ihtiyaç yoktu.
Slav topluluğu, Cermen kadar militarize değildi ve hatta daha da göçebe Türk halkları, örneğin göçebelerin uyanık değil, özgür avcılığa sahip olmadıkları, kendilerini sadece avlanma ve savaşa adadıkları gibi, katı bir toplumsal cinsiyet bölünmesi yoktu. . Tarım öncelikle erkeklerin üretime katılmasını istedi, böyle bir toplumda savaş baskısı ana faaliyetten ziyade ek bir şeydi ve bu temelde hem silahları hem de savaş becerilerini dikkate almalıyız.
Totemizm meselelerine gelince, totemlerin mutlaka “gizli toplumlarla”, büyük olasılıkla ve öncelikle kabilelerle değil, örneğin hayvan totemleri ile ilgili bilgilerle birlikte Doğu Slavlarından gelen ağaç totemleri hakkında güvenilir bilgiye sahip olduğumuz anlaşılmalıdır. huş ağacı, çam - Sırplar arasında, meşe - her yerde (Zelenin D.K.).
Pseudo-Caesarea'da Slovenler hakkında okuduk:
"Birincisi inatçılık, yolsuzluk, yetki eksikliği ... tilki, orman kedileri ve yaban domuzu yiyerek, kurt ulumasını yansıtan."
Bu, muhtemelen Vasilevs Mauritius'un kendisinin Strategikon'un bilgili yazarının mesajıyla, Karıncaların ve Slavların tarımsal faaliyetin meyvelerinden zenginliği hakkında mesajla uyuşmayan sanatsal bir abartı değilse, elbette, Slavların totem hayvanlarını yedikleri varsayılabilir. Aksine, sadece ormandaki oyun.
Aynı şey kurt ulusu kullanımı hakkında da söylenebilir, bu tür çağrıları Türklerden ödünç alma konusunu bir kenara bırakır. Bildiğimiz gibi, örneğin, Polovtsian Han Bonyak kurtları tekrarladı, yaklaşan savaş ve sonuçları hakkında “sordu”.
İmparator Heraclius savaşlarından ve 629 yılında Konstantinopolis kuşatmasından çağdaş olan şair George Pisida, Slav kurtlarını çağırıyor. Roma başkentinin kuşatması hakkında konuşurken şöyle yazdı: "... öte yandan Slav kurtları aniden tükendi." Selanik Başpiskoposu şehrini kuşatan Slavları, canavarları çağırdı. Belki de bu sadece sanatsal bir karşılaştırmadır ve belki de kurt totemine sahip kabilelerden bahsediyoruz, ama bize göre bu bilgi, şairin bu sözlerini çok özgürce yorumlamayı mümkün kılıyor. Örneğin, kurt ağalarının sendikaları hakkında (ghouls veya kurtadamlar, Almanlar arasında kurtadam) yazdığını veya bu şekilde almamasını düşünmek için. Slavların av için bir aslan gibi büyüdüğü Suriyeli Michael'ın stilistik karşılaştırmasının yanı sıra, Slav aslan totemi veya “aslan” kabilesi hakkında bir sonuç çıkarmak mümkün değildir (585).
Öte yandan, Batı Slav kabilesi Wilzi'nin etnomisinin, başka bir versiyona göre, Eski Rus devlerinden, Eski Polab kurtlarından geldiğine dair bir görüş var, ancak bu bölgede kabile isimleri yok. Ancak, “Franks Krallığı Yıllıkları” na göre, Wilts'ın kendileri kendilerini Welatabi veya Velet olarak adlandırdılar.
Tekrar ediyorum, Slav milisleri kolayca bir kurt ulumasını yankılandırabilir ve aynı zamanda Selanik sakinlerinin Slavlar tarafından kuşatıldığı “barbar ağlamaların kulak anlamlarına aşina” kullanabilirler, ama bu sadece savaş çığlıkları hakkında bilgi, başka bir şey değil. Saldırı sırasında Kazakların savaş ağlamasının veya yuvanının XNUMX. - XNUMX. yüzyılın başlarında Avrupalı rakiplerini şaşırttığını ve şaşırttığını söylemeye değer. Mauritius Stratig, Slavların “psişik saldırısı” hakkında şöyle yazıyor:
“Bununla birlikte, zaman zaman savaşa cesaret etmek zorunda kalırlarsa, hep birlikte çığlık atarlar ve biraz ilerlerler. Ve eğer düşmanlar ağlamalarına yenik düşerse, hızla saldırırlar; değilse, çığlık atmayı bırakırlar ve düşmanlarını el ele güçle test etmeye çalışmazlar, ormanlara kaçarlar, orada büyük bir avantaja sahiptirler, çünkü geçitlerde düzgün bir şekilde nasıl savaşacaklarını biliyorlar. ”
“Mücadele” yaş ve cinsiyet gruplarına gelince, karşılaştırmalı bir analiz bize göç sırasında doğal olarak kullanıldıklarını söylüyor, kendilerini ekipler halinde organize eden, örneğin keşif kampanyalarına devam edebilecek genç erkeklerden bahsediyoruz:
“Ayrıca, en eğitimli genç erkekler, doğru anı kullanarak, başlangıçlara gizlice saldırdılar, bunun sonucunda onlara karşı kampanya yapanların rakiplerine zarar verememesi.”
Güney Slav destanının kahramanlarının isimlerini genç erkeklerden türetmeksizin, genç erkeklerin, gençlerin savaşta çarpışan olarak katılımları doğal olarak, genç erkeklerden isimlerini alıyor, daha sonra bu isim sadece bir kahraman, yaşı belirtmeden bir savaşçı anlamına geliyordu:
Yunaku kavga etmeden yaşayamaz,
Sabandan sonra gitme meselesi değil
Erkek arkadaştan doğan kişiye,
Ekim buğdayı yok
İrade için savaşan kişiye.
Sabandan sonra gitme meselesi değil
Erkek arkadaştan doğan kişiye,
Ekim buğdayı yok
İrade için savaşan kişiye.
Tabii ki, VI - VIII yüzyıllar boyunca böyle bir şey yok. aşiret sistemi ya da erken sözde çerçevesinde söylemek gerekli değildir. Slavlar, savaşçının çiftçiye muhalefetiyle ilgili herhangi bir askeri demokrasiye sahip değildir ve gençlerin yaşlılarla konuşmak zorunda kalmaması, bu, her üyenin hem savaşta hem de sivil hayatta belirli bir işlevselliğe sahip olduğu net bir dikey boyun eğme yapısıdır. Bu, ekonomik ilişkiler tarafından değil akrabalık tarafından kontrol edilen bir sistemdir.
Bu dönemin Slav toplumu (VI-VIII yüzyıllar) emeğinin meyveleri savaştan ziyade oldukça zengindir. Statigocon'un yazarı Mauritius, “çok çeşitli hayvancılık ve tahıllara sahipler” diyor, “özellikle darı ve büyülerek, ricks içine katlanmış.”
XNUMX. yüzyılın Slav savaşçısı Yazarın çizimi
Aşiret milisleri
Kaynaklar bize popüler bir meclisin varlığını, yaşlıların konseylerini ya da sadece yaşlıları ve askeri liderleri anlatıyor. Böyle bir toplumda savaş, herkesin eseridir, hatta sınırlarının ötesindeki köleler bile ve o zaman bile savaşa çekilirler, sebepsiz bir şekilde, "Startegikon" yazarı, bir zamanlar onlar tarafından ele geçirilen Romalılar olsalar bile, Slav'lardan gelen defektörlere güvenmemesi gerektiğini belirtir. " zamanla, kendi başlarına unutmak ve düşmanların lehine tercih yapmak. "
Aşiret milislerinin yapısı neydi?
Retreat. Milis söz konusu olduğunda, özellikle, Eski Rusya'nın kentsel milisleri söz konusu olduğunda, SSCB'de B.D. Grekov okulunun etkisi altında gelişen ve modern okulda bile temsil edilen görüntü genellikle çizilir: yani şehir milisleri ortaçağ Avrupa'sında olduğu gibi, profesyonellere yardımcı oldu druzhina. Bu tartışmalı tarih yazımını bir kenara bırakalım, Eski Rusya'da bile şehir milisleri olarak adlandırılan ve aslında tüm volost veya toprağın ulumalarının alaylarının, şehirlerin veya toprakların ana ordusu olduğunu ve çoğu zaman ekiplerin kendilerinden daha keskin olduğunu unutmayın. ve milisler "şövalyeler" tarafından konvoy edilmediler. Ama bunu düşünüyorum, daha sonra yazacağım. B.D.'yi düşündüğümüz dönem hakkında Grekov, kabile milislerinin gücünü tanıyarak şunları yazdı:
"VI yüzyıl. Slavları ve Karıncaları “askeri demokrasi” durumunda bulur. Aynı yüzyılda Slavlar ve Karıncalar askeri işlerde daha fazla başarı elde ettiler ... "
Yani, Slavların askeri teşkilatının kalbinde, tüm yetenekli insanların ordu halkı veya aşiret milisleri vardı.
Kadro sorusuna geri dönersek, kaynaklarda kesinlikle hiçbir veri olmadığımızın tekrarlanması önemlidir.
Ancak bilimsel literatürde, ekibin belirli görevleri yerine getirmek için müfredat olarak başlangıcının "Karınca döneminden" beri var olduğu, ancak bunların profesyonel kadrolar olmadığı yönünde bir görüş var (V. Sedov).
Yani, 585'te Mikhail Syriyets'in bildirdiği gibi, Slavlar (Sklavins) ordusu, yani Avar Kagan'la birlikte tüm erkek nüfusu Bizans'a karşı bir kampanyadayken, Karıncalar topraklarına saldırdılar, tamamen yağmaladılar.
Konstantin Bagryanorodny'ye göre Bizans sınır muhafızları, Dalmaçya'daki Tuna'yı geçti ve köyleri yağmaladılar, "erkekler ve erkekler askeri bir kampanyadayken".
Efsanevi Prens Kiy, Konstantinopolis'e yolculuğunu her türüyle, yani tüm erkek savaşçılarla yapar.
Dalmaçya'daki avarlarla ulumalarını besler, anavatanlarını beş kardeşin klanının önderliğinde bütün insanlar tarafından fetheder.
Hatson (Khotimir veya Khotun) liderliğindeki kabileler, tüm milislerin ilk önce kırsal bölgeyi boşalttığı (kurtardığı), adaları ve sahili çaldığı ve daha sonra Makedonya ve Yunanistan'daki bölgeleri işgal ettiği güneye geçiş yapar. Sonunda, Rus kronikleştiricisinin ifadesi şöyle diyor: klan klanda ortaya çıktı.
Bize gelen ordu ile ilişkili terimler şunu söylüyor: uluma - milis savaşçısı, voivode - uluma, milisleri savaşa, savaşa, katliama, asilzade - aslında savaştan, savaştan, ulumadan - milis müfrezesinin "komutanı" ve savaş ve ordu - bu, ulumaların ve uluyan komünlerin örgütlenmesinin bir çatışmasıdır. “Boyar” teriminde Türk kökenlerini aramamalısınız, Bulgarca “kaynar” boyarlarla uyumludur, fakat bağımsız kökenlidirler. Aksi takdirde, Bulgaristan'dan yazılı dili ödünç almadan çok önce Eski Rus topraklarında bu terimi nasıl açıklayabilirim? Ancak, yazılı olarak önemli sosyal kurumlar ve unvanlar ödünç verilmez. “Askeri” ve “savaşçılar” gibi terimlerimiz de var.
Bu nedenle, erken Slavların birliklerinin yapısı, büyük olasılıkla, genellikle ihtiyaç duyulmaması nedeniyle tek bir lider olmadan bir kabile milisidir.
Orta Çağ'ın tüm halkları arasında savaşmak veya savaşmak, savaşçıların bireysel bir çatışmasıdır, liderin görevi, orduyu savaş alanına getirmek, bir şekilde inşa etmek, örneğin bir "domuz", Almanlar için geleneksel bir oluşumdu ve savaş neredeyse kendi başına gitti kendi başına, komutanın rolü kendi elleriyle savaşta bir örnek oluşturmaya indirgenmiştir. Bu durumda kısmen bir istisna Bizans ordularıydı, ancak komutanları savaş saflarında durdular ve aktif olarak savaştılar. Slav pusu taktiklerine ve surların ve sığınakların sürekli kullanımına dayanarak (bundan sonraki makalelerde daha fazlası), tek bir yönetim gereksizdi: her klan bağımsız olarak yaşadı ve savaştı. Karşılaştırma için, Julius Caesar'ın benzer bir gelişme aşamasında olan Cermen kabileleri hakkındaki mesajını veriyoruz:
"Tanınmış bir topluluk komşu toprakları ne kadar fazla yıkarsa ve onu çevreleyen çöl ne kadar geniş olursa, o kadar çok şan kazanır."
Galya Savaşı ile ilgili notlar. VI .23.]
Böyle bir yapı Slav ordusunun altında, sadece VI yüzyılda değil, aynı zamanda aşiret ilişkilerinin çöküşünün ve bir toprak topluluğuna geçişin başlangıcından itibaren, ordunun yönetiminde veya kabile liderleriyle birlikte çok az değişiklik oldu: zhupans, bölmeler, büyükler, boyarlar ortaya çıktı Prensler, ancak güçlü Slav derneklerinin eksikliği, aşiret oluşumlarının izolasyonu, sürekli anlık fayda arayışları ve savaş için daha mükemmel bir yapıya sahip olan komşu rakiplerin baskısı (Romalılar, Cermen kabileleri) Proto-Bulgarlar ve Avarlar), askeri organizasyonun gelişmesine katkıda bulunmadı.
"Anlık yardım arayışı hakkında" yazdığımda, Mauritius Stratig'in belirttiği gibi, bu mülkün kabile örgütünün gelişim aşamasının veya Slavların etnisitesinin özellikleriyle ortak bir fayda üzerinde anlaşmaya isteksiz olup olmadığını anlamak zordur.
Bugüne kadar bu tür davranışların bazı özelliklerini gözlemleyerek, hepimiz sahnelemeden bahsettiğimizi varsaymaya meyilliyiz ve başka bir dil grubunun etnovalarının tarihinden - İsraillilere kıyasla karşılaştırmalı bir tarihsel paralel çizmek uygundur.
Kenan'ın istilası ve müthiş kabile lideri İsa Yeşu'nun ölümünden sonra, sendika anında ayrıldı, kabileler birbirleriyle düşman olmaya başladı, kentlerin yerlilerin elinde kaldığı bölgede olmak üzere Kenanlılara bağımlı hale geldi.
Bu nedenle, bu dönem için özel olarak kabile askeri örgütü veya topluluk üyelerinin genel silahlandırması hakkında konuşabiliriz. Bu nedenle, VII. Yüzyılın başında Selanik kuşatması sırasında. Slavlar savaştı
“... onlarla birlikte mülkleriyle birlikte klanlarını karada bulundurmak; yakalandıktan sonra onları şehre yerleştirmeyi hedeflediler. ”
Hatson liderliğindeki şehri kuşatan kabileler, küçükten büyüğe bütün insanlar. Bu arada, bu kabile milisleri deniz seferleri ve kuşatma araçlarının yaratılması gibi becerilere sahipti (bkz. Devam).
Almanlarla karşılaştırıldığında, Tacitus'tan (MS 50s - 120 yıl) alıntı yapacağım ve bu askerlerin ana teşvikini vurgulayacağım:
“... ama en önemlisi, at müfrezelerinin ve savaş takozlarının koşullara göre çizilmemesi ve rastgele kitleler değil, aile bağları ve akrabalıktan oluşması cesaretle teşvik ediliyor; dahası, sevdikleri onlara yakındır, böylece kadınların çığlıklarını ve bebeklerin çığlıklarını duyabilirler ve bu tanıkların her biri sahip olduğu en kutsal şeydir ve övgüleri diğerlerinden daha değerlidir. ”
[Örtülü. G. 46.]
Böylece, VI-VIII yüzyıllar için. Slavlar arasındaki ana askeri birliğin bir ordu kabilesi ya da klanı olduğunu söyleyebiliriz. Savaştaki ana yapı budur, bize gelen kaynaklar, ilk profesyonel kadrolar veya bu dönem için erken Slavların sosyal yapısına karşılık gelmeyen “gizli askeri ittifaklar” hakkında konuşmamıza izin vermez.
Kaynaklar ve edebiyat:
Konstantin Bagryanorodny. Bir imparatorluğu yönetme hakkında. Tercüme G.G. Litavrin. G.G. tarafından düzenlendi Litavrina, A.P. Novoseltseva. M., 1991.
Cornelius Tacitus Almanların Kökeni ve Almanların Yeri Üzerine Tercüme Babichev AS, ed. Sergeenko M.E. // Cornelius Tacitus. İki ciltte kompozisyon. St.Petersburg, 1993.
PVL. Metin hazırlama, çeviri, makaleler ve D. S. Likhachev. SPB, 1996.
PSRL. V.1. Laurentian Chronicle. M., 1997.
Slavlar hakkında eski yazılı haberlerin kodeksi. T.II. M., 1995.
Sirotko Gencho Tercüme, ed. E. Knipovich // Bulgar edebiyatı // Ortaçağ yabancı edebiyatı. Derleyen V.I. Purishev. M., 1975.
Mauritius Strategicon / V.V. Kuchma tarafından yapılan çeviri ve yorum. St.Petersburg, 2003.
Alekseev S.V. 5-6. Yüzyılların Slav Avrupası. M., 2005.
Andreev Yu.V. Dorian şehir devletlerindeki erkek sendikaları (Sparta ve Girit) St. Petersburg, 2004.
Pletneva L.G. Sparta'nın tarihi. Arkaik ve klasik dönem. SPb., 2002.
Sedov V.V, Slavlar. Eski Rus milliyeti. M., 2005.
Kazan M.M. V - VII yüzyıllarda Slavların askeri organizasyonu hakkında: liderler, profesyonel savaşçılar ve arkeolojik veriler // “Ateş ve Kılıçla” Stratum artı No. 5.
Zelenin D.K. Ruslar ve Belaruslular arasında totemik ağaç kültü // Izvestiya AN SSSR. VII. 8 numara. L., 1933.
Levy-Strauss K. Yapısal Antropoloji. M., 2011.
Grekov B.D. Kievan Rus. M7, 1953.
Sedov V.V, Slavlar. Eski Rus milliyeti. M., 2005.
Rybakov B.A. Doğu Slavların // Tarih dergisinin erken kültürü. 1943. No. 11-12.
Sezar Guy Julius Notlar. Trans. AA Pokrovsky A.V. Korolenkova. M., 2004.
Kosidovsky Z. İncil masalları. Evangelistlerin Hikayesi. M., 1990.
Deutschland’da Slawen’de öl. Herausgegeben von J. Herrmann, Berlin.1985.
Devam edecek ...