Mimar Kemaleddin Bey
- Doğum : 1870
- Ölüm : 13 Temmuz 1927
- Meslek : Mimarlık
- Akımı : Birinci Ulusal Mimarlık Akımı
- Etkin olduğu yıllar : 1887-1927
Mimar Kemaleddin, Osmanlı Devleti'nin sonları ile Türkiye Cumhuriyeti'nin ilk yıllarında eser veren Türk mimar. Milli mimarlık düşüncesinin yerleşmesinde çok önemli bir yere sahiptir. Döneminde mimar ve mühendisleri toplayarak günümüzdeki 'Mimarlar ve Mühendisler Odası' gibi bir örgütlenme kurdu. Yurtiçindeki birçok cami, mescid vekülliyenin bakmıı onarımıyla ilgilendi. Başarılarında ötürü Rusya tarafından ödüle layık görüldü. Mescid-i Aksa'nın onarımını da başarıyla gerçekleştirdi ve o dönem İngiliz Kraliyet Mimarlar Akademisi'ne şeref üyesi olarak seçildi. En meşhurları, ''Ankara TCDD binası, Edirne Gar binası, Çamlıca Kız Lisesi, Bebek ve Yeşilköy Camii, Gazi Eğitim Enstitüsü ve Kudüs'teki çalışmaları' olmak üzere birçok esere eli değdi. Günümüzde 20 Türk Lirası bankotlarının arkasında Mimar Kemaleddin Bey'in resmi bulunmaktadır.
Aile ve Eğitim Hayatı
1870 yılında bir deniz subayı Ali Bey ve Sadberk Hanım'ın çocukları olarak İstanbul Acıbadem'de dünyaya geldi. Doğduğu semtte mevcut bulunan İbrahim Ağa Mektebi'nde ilk eğitimine başladı. Babasının vazifesi nedeniyle 1880 yılında Girit'e gitti ve 1881'de Suda Tersanesi'ndeki özel bir okula devam etti. Kısa süre sonra İstanbul'a ailesiyle birlikte döndükten sonra Şehzadebaşı'nda yeni faaliyete geçmiş olan Şemsülmaarif'te orta öğrenimini bitirdi. Sonrasında Numune-i Terakki'de lise eğitimi gören Kemaleddin, burada matematik hocası Mehmed Nadir Bey'in etkisinde kalarak mühendis olmaya karar verdi.
1887 yılında girdiği Hendese-i Mülkiyye Mektebi'ne ikinci sınıftan başladı ve 1891 yılında buradan mezun oldu. 1888 senesinde sanayi madalyası aldı. Bu sırada A. Jasmund'un derslerine ayrı bir ilgi gösterdi. Okul bitince bu hocanın yardımcılığına tayin edildi ve 4 yıl bu görevini sürdürdü.
Çalışma hayatı ve Avrupa tecrübeleri
Hocanın yardımcılığını yaparken yurtdışı tecrübelerini yaşadı. Budapeşte ve Viyana'ya gitti ve orada özel bir mimari büro açtı. İstanbul'da da birkaç konak ve köşkün inşaatını gerçekleştirdi.
1895 yılında üstadı Jasmund'un tavsiyesiyle devlet desteğiyle mimarlık eğitimi almak üzere Almanya'ya gönderildi. Burada aldığı eğitimler ve giriştiği işler vesilesiyle tecrübelerini arttırdı.
1889 yılında İstanbul'a döndükten sonra Hendese-i Mülkiyye'de göreve başladı. 1901 yılında Harbiye Nezareti'nde Ebniye-i Askeriyye mimarlığına tayini gerçekleştirildi. Burada derslere girerek eğitimci yönünü de kuvvetlendirdi. Nazariyyat-ı mimariyye kitabını okuttu. Milli mimari şuurunun oluşması için öğrencilerinin üstüne çok fazla eğildi.
1908 yılında Osmanlı Mimar ve Mühendisler Cemiyeti adı altında bir oluşum kurdu ve bu sayede mimar ve mühendisleri örgütleme yoluna gitti. Dönemin siyasi durumu bunların önünü kesti ve 1912'de faaliyetler durduruldu. 1919 yılında oluşum tekrar faaliyete geçti.
Milli mimarlık düşüncesi ve layık görüldüğü ödüller
Abdülhamit yönetiminin sona ermesinden sonra Evkaf-ı Hümayun Nezareti'nin başına getirildi. Bu dönemde birçok külliyenin, cami ve mescidin tamiratını gerçekleştirdi.
22 Mart 1910 tariginde Rusya tarafından kendisine ikinci rütbeden Saint Ilyatislas nişanı verildi. Aynı yılların sonuna doğru İnşaat ve Tamirat Hey'et-i Fenniyesi kadrolarını genişletti. Burada milli mimarlık anlayışını faaliyete geçirecek olan geleceğin mimarlarının ve mühendislerinin yetişmesine vesile oldu.
1922 yılında Kudüs müftüsü başkanlığındaki Filistin Meclis-i Ali-i Şer'i-i İslamiyye'den gelen davet üzerine Kudüs'e gitti. Mescid-i Aksa ve Kubbetü's-sahre'nin tamiratını üstlendi. Burada gösterdiği başarıdan ötürü İngiliz Kraliyet Mimarlar Akademisi'ne şeref üyesi olarak seçildi.
1925 Ağustos ayında yurda döndü ve Ankara'da Evkaf Müdüriyet- Umumiyyesi İnşaat ve Tamirat müdürlüğüne tayin edildi. Bu süre zarfında Kudüs'e gidip tamiratları denetledi.
beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar
Çobanoğlu, Ahmet Vefa - Ertuğrul, Özkan, Mimar Kemaleddin Bey, Diyanet İslam Ansiklopedisi, 2002, c.25, sf.230-231
DİĞER ANSİKLOPEDİLER
-
Ali Fuat Cebesoy
Türk asker ve siyaset adamıdır. I. Dünya Savaşının mağlubiyet ile neticelenmesi ve vatanın düşman işgaline uğramasından sonra Anadolu’nun kurtuluş hareketine katılmıştır. Anadolu’da ilerleyen Yunan kuvvetleri karşısında ilk çete birliklerini kurdurarak savunma cephelerinin ortaya çıkmasında büyük rol oynamıştır. 1924 yılında Kazım Karabekir Paşa, Refet Bele, Adnan Adıvar ve Rauf Orbay beylerle birlikte Cumhuriyet döneminin ilk muhalefet partisi olan Terakkiperver Cumhuriyet Fırkasını kurmuştur.
-
Cotton Mather
Rahip, teolog ve ahlak eğitmeni olan Cotton Mather Boston’un koloni dönemindeki en önde gelen vaizlerinden biridir. New England’ın Püriten ruhunun cisimleşmiş hali olan Mather, şehrin Eski Kuzey Kilisesi’ndeki kürsüsünden yaptığı vaazlar ya da yazdığı düzinelerce kitap ve denemesiyle kamuoyunun dini ve politik tartışmalarla ilgili fikirlerinin şekillenmesine yardımcı oldu. Mather önde gelen bir Püriten olan Harvard başkanı Increase Mather’ın oğluydu. Her iki büyükbabası da Massachusets kolonisinin kurucuları arasında yer alıyordu. Henüz on beş yaşındayken Harvard’dan mezun oldu. 1685 yılında ise rahip olarak atandı. Bununla birlikte neredeyse vaaz vermesini engelleyecek seviyede olan kekemelik sorununu aşmayı başardı.
-
Vaclav Havel
Komünizm sonrası Çekoslovakya’nın ilk başkanı Vadlic Havel bir oyun yazarı ve muhalifti. 1989 yılında eski rejimi yıkan sessiz devrimin ardından ülkeyi yönetmek için çoğunluğun desteğini kazandı. Komünizme karşı tutumuyla tanınan Havel, Praglı zengin bir ailenin çocuğuydu. 1948 yılında komünistler iktidara gelince ailesinin servetine el koydular. Aile resmen burjuva olarak sınıflandırıldı ve bu durum Havel’in eğitimini tamamlamasına engel oldu. Bunun üzerine tiyatro ile ilgilendi, Prag’ın bohem entelektüel yaşamına ev sahipliği yapan dumanaltı kafelerin ve yeraltı tiyatroların çekimine kapıldı. Karşı devrimin gelişim sürecinde belirli sürelerde cezaevinde yattı. Barışçıl protestolar Çekoslovakya’da kansız bir isyana dönüştü. Bu isyana “Kadife Devrim” adı verildi. Havel resmen Aralık 1989 tarihinde iktidara geçti.
-
Ali Deşti
Dönemin tanınmış âlimlerinden olan babası Şeyh Abdülhüseyin Deştistânî belirli bir yerde uzun süre kalmadığından Ali Deştî de eğitimini Kerbelâ, Necef ve Bağdat’ta tamamladı. Seyyid Hüseyin Fişârekî ve Şeyh Abdülkerîm Hâirî Yezdî’den fıkıh dersleri aldı. I. Dünya Savaşı başladığı sırada Şîraz’a geçti. Buradan İsfahan’a ve Başbakan Mirza Hasan Vüsûkuddevle’nin İngilizler’le yaptığı anlaşmayı haber alınca Tahran’a gitti. Tahran’da kendini siyasî karışıklıklar içinde buldu. Dönemin muhalif isimlerinin yanında yer aldı. Tahran’da çeşitli gazete ve dergilerde edebî ve siyasî makaleler yazan Deştî, iktidar aleyhine yazıları ve faaliyetleri sebebiyle Tahran’dan sürüldü. Bir süre Kirmanşah’ta oturduktan sonra Tahran’a dönüp siyasî çalışmalarına aynı hızla devam etti. Ancak muhalefeti destekleyen yazılarından dolayı hapsedildi. Şiî âlimi Seyyid Muhammed Sâdık Tabâtabâî’nin yardımıyla hapisten çıktıysa da muhalefet saflarını terk etmedi. Başbakan Seyyid Ziyâüddin döneminde ikinci defa hapse girdi. Bu sırada hapishane günlüklerini içeren meşhur eseri Eyyâm-ı Maḥbes’i kaleme aldı. 1921 darbesinin ardından kendisinin de aralarında bulunduğu siyasî hükümlüler tahliye edilince tamamen basın hayatına yöneldi.
-
Ömer Nasuhi Bilmen
Erzurum’un Salasar köyünde doğan Ömer Nasuhi Bilmen, küçük yaşta iken babasının vefatı üzerine Erzurum Ahmediyye Medresesi müderrisi ve nakîbüleşraf kaymakamı olan amcası Abdürrezzak İlmî Efendi’nin himayesinde yetişti. Amcasından ve Narmanlı Hüseyin Efendi’den ders okudu. İki hocası da ölünce İstanbul’a gitti ve Tokatlı Şâkir Efendi’nin derslerine devam edip icâzet aldı. Ders Vekâleti imtihanını kazanarak dersiâmlık şehâdetnâmesi aldı. Bu arada okumakta olduğu Medresetü’l-kudât’ı da bitirdi. 1912’de Beyazıt dersiâmı olarak göreve başladı, sonrasında Fetvâhâne-i Âlî müsevvid mülâzımlığına tayin edildi. Başmülâzımlığa terfi edip Hey’et-i Te’lîfiyye üyesi oldu. Dârülhilâfe Medresesi Kısm-ı Âlî fıkıh müderrisliği ve Mahkeme-i Temyîz Şer‘iyye Dairesi terekeye müteallik İ‘lâmât telhîs mümeyyizliği yaptıysa da sonra tekrar Hey’et-i Te’lîfiyye üyeliğine getirildi. 1922 ’de Meclis-i Tedkîkāt-ı Şer‘iyye üyeliğine nakledildi ve aynı yıl bu dairenin kaldırılması üzerine dersiâmlığa devam etti. 1923’te Sahn Medresesi kelâm müderrisi oldu; fakat bu medrese de bir yıl sonra kapatıldı. 1926’da İstanbul Mütfülüğü müsevvidliğine, 1943’te de İstanbul mütfülüğüne getirildi. 30 Haziran 1960’da Diyanet İşleri başkanlığına tayin edildi ve henüz bir yılını doldurmadan 6 Nisan 1961’de emekliye ayrıldı.
KELAM
Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.
İbn Haldun