Öksürük, akciğeri enfeksiyonlardan koruyan, zararlı maddelerin ve mukusun atılmasını sağlayan en önemli doğal savunma mekanizmalarından birisidir. Öksürük istemli veya istemsiz yoldan oluşabilen, havayollarındaki yabancı maddeleri temizlemeye yönelik, ani, patlayıcı ekspirasyon manevrasıdır.
Öksürük, sağlıklı kişilerde nadiren görülür. Basit nedenlerle ortaya çıkan kısa süreli geçici öksürükler olabileceği gibi ciddi bir hastalığın belirtisi olarak da karşımıza çıkabilir. Öksürük, hastaneye başvurma nedenleri arasında birinci sırada yer alır. Öksürük şikâyeti olan bir hastada; öksürüğün süresi, balgamın eşlik edip etmediği, balgamın niteliği, öksürüğün karakteri, günün saatleri ile ilişkisi, öksürüğe etki eden faktörler, ek hastalıkları, kullandığı ilaçlar ve sigara öyküsü sorgulanmalıdır.
Süresine göre öksürük
- Akut öksürük: < 3 hafta
- Subakut öksürük: 3‐ 8 hafta
- Kronik öksürük: > 8 hafta
Akut öksürük
Akut öksürüğün en önemli nedeni, soğuk algınlığıdır. Soğuk algınlığı viral bir hastalıktır ve en sık etken rinovirüstür. Başlıca semptomları öksürük, burun akıntısı, postnazal akıntı, burun tıkanıklığı ve hapşırmadır. Tedavisi semptomatiktir ve antihistaminikler ve dekonjestanlar kullanılır. Yeni jenerasyon, sedasyon yapmayan antihistaminikler, akut öksürüğün kesilmesinde etkili değildir.
Subakut öksürük
Subakut öksürüğün en sık nedeni, post-infeksiyöz öksürüktür. Post-infeksiyöz öksürüğün patogenezi tam olarak bilinmemekle birlikte epitel bütünlüğün bozulması ve üst ve alt solunum yollarının yaygın inflamasyonuna bağlı olduğu düşünülmektedir. Post-infeksiyöz öksürükte bakteriyel enfeksiyon şüphesi yoksa tedavide antibiyotiklerin yeri yoktur. Tedavide inhale kortikostreroidler ve özellikle inatçı ve şiddetli öksürüğü olan hastalarda kısa süreli oral kortikosteroidler kullanılabilir.
Kronik öksürük
Sigara içmeyen, çevresel irritan bir maddeye maruziyeti olmayan, ACE inhibitörü kullanmayan ve akciğer grafisi normal olan bir hastada > 8 hafta süren öksürük, kronik öksürük olarak nitelendirilir.
Erişkinlerde kronik öksürüğün en sık nedenleri; post nazal akıntı sendromu, astım ve gastroösefageal reflüdür. Post nazal akıntı sendromuna bağlı öksürüğün tedavisinde 1.kuşak antihistaminikler ve dekonjestanlar kullanılır. Kronik öksürüğün nedeni astım ise klasik astım tedavisi uygulanır. Hafif olgular inhale β2-agonist ile kontrol altına alınabilir. Tedavide inhale kortikosteroidler uygulanır ve atakta sistemik steroid tedavisi gerekebilir. Gastroösefageal reflüye bağlı öksürükte konservatif yöntem olarak kilo vermek, yatak başını yükseltmek, düşük yağlı diyet uygulamak, kafeinli ve asitli içecek ve sigara kısıtlaması önerilirken, tedavide yüksek doz proton pompa inhibitörleri kullanılır.
Öksürüğün gün içinde ortaya çıkış saatleri, belirtilen hastalıklarla ilişkili olabilir:
|Gece olan, soğuk ve egzersiz ile tetiklenen öksürük||Astım|
|Gece yatarken ya da yemekle artan öksürük||Reflü|
|Gece yatmakla başlayan öksürük||Kalp yetmezliği|
|Gece veya sabah saatlerinde görülen öksürük||Kronik sinüzit|
|Sabahları sık görülen ve balgamlı olan öksürük||Sigara|
Niteliğine göre öksürük
Kuru öksürük (irritasyona bağlı)
Öksürükte balgam bulunmuyorsa bu öksürük, kuru öksürük olarak adlandırılır ve boğazda gıcık bir his yaratır. Kuru öksürük özellikle nezle ve grip, farenjit, astım, geniz akıntısı, reflü, kalp yetmezliği, tüberküloz ve akciğerde sıvı toplanması gibi durumlarda ortaya çıkar. Antitussif tedavi uygulanır.
Balgamlı öksürük (inflamasyona bağlı)
Eğer öksürükle birlikte balgam adı verilen sıvı geliyorsa buna prodüktif (balgamlı) öksürük denir. Sinüzit, bronşit veya sigara içimi, balgamlı öksürüğe neden olabilir. Bu durumda, protussif tedavi uygulanır.
Ne yapmalıyız?
Öksürükten kurtulmak, öksürüğe sebep olan hastalıkların saptanarak tedavi edilmesi ile mümkündür. Aşağıdaki önerileri dikkate alarak, öksürük semptomunu minimuma indirebiliriz.
- Bol sıvı tüketmek
- Sigaradan uzak durmak
- Düzenli ve dengeli beslenmek
- Her türlü tozlu ve kirli ortamdan uzak durmak
- Vücut direncini korumak için düzenli spor veya yürüyüş yapmak
- Uyku düzenine dikkat etmek
!!! Doktora danışılmadan öksürük şurubu kullanılmamalıdır. Kuru öksürükte, öksürük söktürücü şurup kullanımı öksürüğün şiddetinin artmasına neden olurken, balgamlı öksürükte, öksürük kesici şurup kullanımı balgam çıkmasına engel olabilir.
Arş. Gör. Meliha EKİNCİ
Ege Üniversitesi Eczacılık Fakültesi
Radyofarmasi Anabilim Dalı