THE RISALE-I NUR MOVEMENT:IS IT A SUFI ORDER, A POLITICAL SOCIETY OR A COMMUNITY
Ahmet Akgündüz
I. Introduction
With Bediuzzaman, who put his stamp on the twentieth century, and his commentary on the Qur’an’s meaning entitled the Risale-i Nur Collection starting to produce the fruits he predicted seventy to eighty years ago, those sympathetic have become more curious about Bediuzzaman and the Risale-i Nur community, while those hostile have started to scrutinize them more closely. The Risale-i Nur has been translated into more than fifty languages and has been instrumental in saving the belief of hundreds of thousands of young people all over the world. And with its positive action, the Risale-i Nur movement has won a place in many hearts and has lead to millions of people being bound together around the same cause without belonging to any organization, association, or sufi order. This has led everyone to ask: “What is it that attracts all these people, pulling them together in this way?” While those who look favourably ask themselves if it is a sufi order, or some sort of association, or a political movement, those discomforted by the spread of the movement and the high esteem it has won persistently ask the same questions in the mass media and start to question public opinion.
Those who rule the country are curious about the aims and methods of this positive movement which has spread beyond China and America. Scholars and academics too want to know what it is that attracts all peoples, Mongolian, Chinese, Indonesian, or American; they feel compelled to ask anyone and everyone, as well as those who know. The circles, too, which for nearly a century have tried to call a peacock a crow and a crow a peacock falsely describe the nature, aims, and method of the Risale-i Nur movement. Pretending not to see the truths of the Qur’an and belief in the six thousand page Risale-i Nur and the light it scatters throughout the world, they call the Risale-i Nur movement an order of crazy ecstatics and try to portray it as such. Whereas:
“It is a circle bound with a luminous chain stretching from east to west, and from north to south. Those within it number more than three hundred million at this time. The point of unity of this community and what binds it is Divine Unity. Its oath and its promise are belief in God. Its members are all believers, belonging from the time of God’s covenant with man. Its register is the Preserved Tablet. Its means of communication are all Islamic books. Its daily newspapers, all religious newspapers whose aim is ‘upholding the Word of God’. Its clubs and councils are the mosques, religious schools, and sufi meeting-houses. Its centre is the two sacred cities [Mecca and Medina]. Its head, the Glory of the World [the Prophet Muhammad (PBUH)]. Its way is the struggle of the each person with his own soul; that is, the struggle to assume the morality of the Prophet Muhammad (PBUH), to give new vigour to his practices, and to cultivate love for others and, if it is not harmful, offer them advice. The regulations of this community are the Practices of the Prophet, and its code of laws, the injunctions and prohibitions of the Shari‘a. Its swords are clear proofs, for the civilized are to be conquered through persuasion, not compulsion. Investigating the truth is with love, while enmity is for savagery and bigotry. Its aim and purpose is ‘Upholding the Word of God.’” 1
“The Risale-i Nur is not only repairing some minor damage or some small house; it is repairing vast damage and the all-embracing citadel which contains Islam, the stones of which are the size of mountains. And it is not striving to reform only a private heart and an individual conscience; it is striving to cure with the medicines of the Qur’an and belief and the Qur’an’s miraculousness the collective heart and generally-held ideas, which have been breached in awesome fashion by the tools of corruption prepared and stored up over a thousand years, and the general conscience, which is facing corruption through the destruction of the foundations, currents, and marks of Islam, which are the refuge of all and particularly the mass of believers.” 2
In this short paper I shall attempt to answer the three main questions asked about the Risale-i Nur movement, which has been a focus of interest in Turkey for seventy to eighty years, and worldwide for the last thirty years.
1) Is the Risale-i Nur movement a sufi order? If it is not, is it opposed to sufism?
2) Is the Risale-i Nur movement a political society? Does it have any political aims?
3) Is the Risale-i Nur movement a community?
II. Is the Risale-i Nur Movement a Sufi Order?
1. The Sufi Path, Sufi Orders, and the Risale-i Nur Movement
It is necessary before answering this question to define briefly the words sufi path (tsari q) and, sufi order (tariqat). Tariq is Arabic for ‘way,’ while tariqat has the meaning of ‘a way that should be followed for growing closer to God and obtaining His pleasure.’ 3 The meanings of these two words should be examined in two parts.
The First: In general ‘tariqat’ means a way leading to God. All religions are ways leading to God, and of course in the particular meaning that will be mentioned in the second meaning, the sufi orders are included in this. This is expressed by the saying “The ways leading to God are as numerous as the breaths of creatures,” which some scholars have said is an Hadith. Bediuzzaman, too, has mentioned this, in summary form:
“The ways leading to Almighty God are truly numerous. While all true ways are taken from the Qur’an, some are shorter, safer, and more general than others. Of these ways taken from the Qur’an is that of impotence, poverty, compassion, and reflection, from which, with my defective understanding, I have benefited… This path consists not of ten steps like the ‘ten subtle faculties’ 4 of some of the sufi orders (tsari qat) employing silent recollection, nor of seven stages like the ‘seven souls’ of those practising public recitation, but of Four Steps. It is reality [haqiqa], rather than a tariqat. It is Shari‘a.” 5
Thus, Bediuzzaman defines the paths leading to God as being four:
1) Firstly is the way of the sufis, which is founded on purification and illumination. Purification is to cleanse the heart through worship and the recitation of certain formulas, to purify the mind of things other than God, and to work to attain to knowledge of God. Illumination is the endeavour, through inspiration and ‘uncovering,’ to find ways that take man to God. In both the way to knowledge of God is traversed with “the feet of the heart.” The key to and means of this spiritual journeying is remembrance of God (dhikr-i Ilahi) and reflective thought. In the words of Imam-i Rabbani (Shaykh Ahmad Sirhindi) “the final point of all the sufi paths is the clarification and unfolding of the truths of belief.” 6 Again according to Imam-i Rabbani’s classification, the sufi path is the “lesser sainthood” (walayat-i sughra). 7 The spiritual chiefs of this way are the Imam-i Rabbani’s, the ‘Abd al-Qadir Gilani’s, and the Bayezid al-Bistami’s.
2) The way of the scholars of kalam, which is the science formed to preserve and defend the basic tenets of Islam. Their two principle means of making known and proving God are the proofs known as contingency and createdness. Among the spiritual leaders of this way are the Fakhr al-Din al-Razi’s, the Taftazani’s, and the Imam Ghazzali’s.
Although these two ways were inspired by the Qur’an and became widespread, since human thought poured them into other moulds, they became lengthy, difficult, and were unable to save themselves from certain delusions and dangers. We may see some of excesses and negligences in the books of the kalam scholars; so too we may read of some of the dangers of sufism in Bediuzzaman’s treatise, Telvisat-i Tis‘a (The Nine Allusions).
3) Thirdly is the way of the Islamic philosophers, which is beset with doubts and leaves those who follow in uncertainty. Some of those who took this way were the Ibn Sina’s, Farabi’s, and Kindi’s, who took reason as basic; those who called themselves the Peripatetics or followers of Aristotle; and the Illuminists like the Suhrawardi’s and Ibn Tufayl’s, who took inspiration and intuition of the heart as basic. Because some of the basic principles of philosophy were “rotten” and it produced certain undesirable results for those that followed them, genuises like the Islamic philosophers Ibn Sina and Farabi could reach the level only of ordinary believers. While Hujjat al-Islam Ghazzali did not accord them that level even. 8
4) The way of the Qur’an, which is essentially that of the Risale-i Nur. 9 But it should not be understood from this that the other ways are outside the Qur’an. If you want to know what it means, you may listen to these words of Bediuzzaman:
“The Risale-i Nur does not teach only with the feet and eye of the reason like the works of other scholars, nor does it only move with the illuminations and inspirations of the heart like the saints, it rather flies to the loftiest peaks by progressing with the feet of the uniting and combining of the reason and heart, and assistance of the spirit and other subtle faculties. It rises to places that not the feet, but the eye of aggressive philosophy cannot reach, and demonstrates the truths of belief to eyes that are blind even.” 10
While describing his transformation into the New Said, during which period he wrote the Risale-i Nur, he explains that after Imam-i Rabbani’s instruction to “Make your qibla one; follow only one master!”, the following occurred to his heart:
“Saying, ‘the true master is the Qur’an; making [my] qibla one will be by means of this master,’ both his heart and his spirit began to journey spiritually in truly strange fashion through the guidance of that sacred master. And his evil-commanding soul began an intellectual and spiritual struggle with him through doubts and scepticism. He journeyed not with the eyes closed, but with the eyes of the heart, spirit, and mind open, like Imam Ghazzali, Mawlana Jalal al-Din, and Imam-i Rabbani. Endless thanks be to Almighty God, through the instruction and guidance of the Qur’an, he found a way to reality, and entered upon it. So too he demonstrated it through the Risale-i Nur, which manifests the truth of ‘And in everything are signs indicating that He is One.’” 11
The Second: This is the specific meaning of ‘sufi order’ (tariqat) and this what comes to mind today on hearing the word. The word tariqat became the symbol of the organizations which, after the systemization of sufism, were distinguished by their own particular dress, recitations, and way of looking at things. 12 Some legal specialists have even discussed whether or not the sufi orders, which are social collectivities, should be afforded separate rights, and have wanted to conclude accordingly whether or not they are legal bodies. 13 Bediuzzaman defines the sufi orders in this meaning as follows:
“Underlying the terms ‘sufism,’ ‘path,’ ‘sainthood,’ and ‘spiritual journeying,’ is an agreeable, luminous, joyful, and spiritual sacred truth… The aim and goal of the sufi path is —knowledge of God and the unfolding of the truths of belief— through a spiritual journeying with the feet of the heart under the shadow of the Ascension of Muhammad (PBUH), to manifest the truths of belief and the Qur’an through illumination and certain states, and to a degree by ‘witnessing;’ it is an elevated human mystery and human perfection which is called ‘the sufi path’ or ‘sufism.’” 14
It is quite clear that the Risale-i Nur movement is not a sufi order (tariqat) in the above sense, but since it has as its basis the principles of impotence, poverty, compassion, and reflection, the word ‘way’ (tariq), in the sense of way leading to God, may be used in reference to it, as in the first and general meaning above.
It should therefore first be stated that rather than being a sufi order, the Risale-i Nur movement is ‘reality’ (haqiqat). However, it is not opposed to sufi orders in the second sense. Those interested may refer to the parts of the Twenty-Ninth Letter, from Mektûbat (Letters), an important part of the Risale-i Nur, which defend the sufi orders —one of the three citadels protecting the Islamic Ottoman Empire. This letter was written at a time the orders were proscribed, and were subject to attack. 15
Again Bediuzzaman himself describes why, while there were sufi orders, there was necessity for the Risale-i Nur movement this century:
“Since the fact is thus, my conjecture is that if figures like Shaykh ‘Abd al-Qadir Geylani and Shah Naqshband and Imam-i Rabbani were living at this time, they would expend all their endeavours on strengthening the truths of belief and tenets of Islam. For they are the means to eternal happiness. If there is any deficiency in them, it causes eternal misery. Paradise cannot be entered without belief, but there are many who enter it without sufism. Man cannot live without bread, but he can live without fruit. Sufism is the fruit, the truths of belief, basic sustenance. Formerly some of the truths of belief could be attained only through a spiritual journeying which lasted from forty days to forty years. Now, if, through the mercy of Almighty God, there is a way by which those truths may be reached in forty minutes, to remain indifferent to it is surely not sensible.” 16
That way, then, is the Risale-i Nur.
2. Claims that the Risale-i Nur is a Sufi Order
There are two different groups who claim that the Risale-i Nur is a sufi order.
The First comprises the state intelligence services and certain departments which are the microphone of the official ideology; they include the Risale-i Nur movement among the sufi orders and accuse it of opposing the ‘principles and reforms’ of the Republic in order to punish both Bediuzzaman and his students, and disconcert them. Bediuzzaman himself gave the best answer to such accusations. The main charge against Bediuzzaman in the Eskisehir trials, in 1935 and during the presidency of Mustafa Kemal, was that of forming a sufi order. Doubtless a scholar such as Bediuzzaman, who told those who accused him of wanting the Shari‘a that indeed he did want it and that if he had heads to the number of hairs on his head, he was ready to sacrifice all of them for the Shari‘a, such a person would surely not hesitated to proclaim that he was a follower of the sufi orders if indeed he had been. Instead, he gave the following reply to such accusations:
“Good sirs! I am not a shaykh, I am a hoja (teacher). The evidence is this: I have been here four years and if I had taught a single person the sufi way, you would have had the right to be suspicious. But I have told everyone who has come to me: Belief is necessary, Islam is necessary; this is not the age of sufism.” 17
The following sentences, which Bediuzzaman wrote in connection with the Afyon trials, corroborate the above:
“The basis and aim of the Risale-i Nur are certain, verified belief and the reality of the Qur’an, which is why three courts [Eskisehir, Denizli, and Afyon] have acquitted it as regards being a sufi order. These last twenty years not one person has said: ‘Said gave me instruction in sufism.’ Also, a way to which the majority of the forefathers of this nation have be bound may not be made something for which the nation is answerable. Also, secret dissemblers attach the name of sufi order to the reality of Islam; those who might well reply successfully to their attacks on this nation’s religion may not be accused of belonging to sufi orders.” 18
The Second are the claims of the person known as Shaykh Müslüm, who styles himself the leader of the Aczmendi sufi order. For the last year attempts have been made to present him to public opinion, colouring his claims with various accusations. The interest shown by even the official television channels is nothing other than a repetition of what the official ideology has done for the past seventy to eighty years. I want to emphasise that it is stated nowhere in the Risale-i Nur that it is a sufi order; on the contrary, in many places it is stressed that it is not. The claims of the above group, however, and those of its leader are misrepresentations of the Bediuzzaman’s explanations of the Risale-i Nur’s way leading to God, that of impotence, poverty, compassion, and reflection. The following are an example of these:
“This saying concerning the Naqshbandi Order suddenly occurred to me: ‘On the Naqshbandi way, one must abandon four things: the world, the hereafter, existence, and abandoning itself.’ It gave rise to the following thought: ‘On the way of impotence four things are necessary: absolute poverty, absolute impotence, absolute thanks, and absolute ardour, my friend.’” 19
As the above states, the Naqshbandi Order is one of the ways leading to God in the general sense (tariq) (but in the particular meaning is a tariqat,) while the Risale-i Nur is a way leading to God only in the general sense, the basic principles of which are impotence, poverty, thanks, and ardour. Just as the lines above also say, that “four things are necessary on the way of the Risale-i Nur: absolute poverty, absolute impotence, absolute thanks, and absolute ardour.” It is therefore either simple-mindedness or betrayal to take this sentence without thinking of the true meaning of the word tariq, and despite all Bediuzzaman’s numerous statements to the contrary, to call the Risale-i Nur movement a sufi order. Furthermore, Bediuzzaman’s eloquent replies to official accusations of sufism form the most powerful answers to simpleminded assertions such as these.
We may conclude the question of sufi orders by quoting one of these replies, which was part of his defence in Eskisehir Court:
“Firstly, all my books which you have in your possession testify that I am occupied with the truths of belief. I have, moreover, written in numerous of my treatises that it is not the time of sufism, but the time to save belief. There are many who will go to Paradise without joining a sufi order, but none who will go there without belief. It is therefore necessary to work for belief.
“Secondly, I have been in the province of Isparta for ten years. Let anyone come forward and say I have given them instruction in sufism. I have certainly given instruction to some of my special brothers in the sciences of belief and other elevated truths, since I am a teacher. But this was not instruction in the sufi way, it was instruction in reality.
“Thirdly; as for the claim that the sufi orders are praised in the Twenty-Ninth Letter, known as Telvihat-i Tis‘a (The Nine Allusions), the treatise is a scholarly discussion of the reality of sufism and the sufi orders. The prohibition cannot apply to this. Also, how can my explanations of the sufi orders as a sort of social benefit which are free of innovations and are the essence of taqwa, have for a thousand years illuminated the spirit of this nation, and to which half its forefathers lying in the graveyards were bound — how can my explaining this be used against me?” 20
III. Is the Risale-i Nur Movement a Political Movement?
Another accusation of those who want to axe the Risale-i Nur movement is that it is a political movement opposed to secularism, established with the aim of making the system of government, in either the social, economic, or legal fields, conform to religious principles and beliefs — if only in part. This they have asserted for seventy to eighty years and tried, by means of the microphones of the official ideology, to make the innocent public believe this lie. The above sentence is a paraphrase of the abrogated Article 163 of the Criminal Code, and now forms the final part of Article 24 of the Constitution. Before replying to these assertions, it is necessary to define the word ‘society’ (cemiyet).
In private law, a society is a ‘legal person.’ As a legal concept, it may be defined as an organized human collectivity. 21 There are legal societies, and illegal ones. What the Risale-i Nur movement was accused of, was being a society as defined by the abrogated Article 163. This accusation was made by the public prosecutor in the Eskisehir trials, which began in 1935, and was repeatedly made against Bediuzzaman throughout his life in all the court cases that were opened against him. It is also to be regretted that despite all the acquittals, the same accusations continued to be made after Bediuzzaman’s death in 1960 against those who read these books and were called Risale-i Nur students.
It should be stressed that the Risale-i Nur movement is not a society in the legal sense, despite being accused of being such from its beginnings up to the present. So too it is not in any way a society as described and defined by Article 163. In Bediuzzaman’s own words, “If it is a society, it is a brotherhood of the hereafter in respect of Islamic brotherhood. It is not a political society, as three courts have judged and have acquitted it of being such.” 22
Still relevant today are Bediuzzaman’s replies to Eskisehir Court in 1935 and his accusers, who, as though the Risale-i Nur movement was a secret society, went so far as to ask where the money came from:
“Firstly: Are there any documents related to such a political society, or our founding it; are there any signs of it? What evidence and what proof have they found that we have set up an organization with the money they so persistently ask about ?
“Secondly: Our business is belief. Through the brotherhood of belief we are the brothers of ninety per cent of the people of this country. Whereas a society is the alliance of a minority within the majority. Ninety-nine people cannot be a society in the face of one man. Unless some completely unfair irreligious person supposes —God forbid— everyone to be like himself, and spreads such gossip with the intention of insulting this blessed religious nation.
“Thirdly: Is there any harm if in ten years, not twenty or thirty, but perhaps a hundred or a thousand, students are bound to someone like me who earnestly loves the Turkish nation; who sincerely admires it since it is praised by the Qur’an; who supports it wholeheartedly since for six hundred years it withstood the whole world and was the Qur’an’s standard-bearer; who according to the testimony of a thousand Turks, has served the Turkish nation as much as a thousand nationalist Turkists; who since he prefers thirty to forty valuable Turkish youths to thirty thousand of his fellow countrymen who do not pray, has chosen this exile; who by being a teacher has preserved the dignity of his learning and teaches the truths of belief quite openly — if his students are bound to him and devoted to him in regard only to belief and reality and the hereafter, and are his brothers of the hereafter, are they very numerous and is there any harm in it? Could any fair person of conscience criticize this and look on them as a political society?” 23
Thus, just as the Risale-i Nur movement is not a political society, neither is it a secret society. If the word is considered according to its literal meaning, it means a collectivity, and a collectivity of people who come together through the ties of the brotherhood of the hereafter in respect of Islamic brotherhood may be called a society. There is no harm in calling the Risale-i Nur students a society in this sense, but again we should listen to Bediuzzaman to learn how ‘society’ should be understood:
“Yes, we are a society and we are a society that every century it has three hundred and fifty million [now one and a half thousand million] members. Every day through the five obligatory prayers, they demonstrate with complete veneration their attachment to the principles of that sacred society. Through the sacred programme of Indeed the believers are brothers, 24 they hasten to assist one another with their prayers and spiritual gains. We are members of that sacred, vast society, and our particular duty is to teach the believers in certain, verified fashion the Qur’anic truths of belief, and save them and ourselves from eternal extinction and everlasting solitary confinement in the Intermediate Realm. We have absolutely no connection with any worldly, political, or intriguing society or clandestine group, or the baseless, meaningless secret societies concerning which we have been charged; we do not condescend to such things.” 25
In any event, as a result of thousands of cases opened against them, there are now definite court rulings that accusations of this sort are not true. 26 But despite all this, Bediuzzaman and his students have always been accused of founding a secret political society.
IV. The Risale-i Nur Movement is a Community
The Risale-i Nur movement is not a sufi order, it is not a political society, and it is not a political party; so what is it? Bediuzzaman’s answer to this question was “We are a community (cema‘at).” So what is a ‘community’?
Derived from the Arabic meaning ‘gather together, collect, or bring together,’ in this context it means a group of Muslims who come together on the basis of religious brotherhood. 27 At the same time it is a term used for the Companions of the Prophet (PBUH), the great mujtahids or interpreters of the law, the great majority of Muslims in every age, and mostly in Islamic sources, for the Sunnis.
It should be stressed that the Risale-i Nur Collection with its one hundred and thirty parts, which form the source of the Risale-i Nur movement, is available for all to see. Bediuzzaman’s ninety year life is also there for all to study. The hundreds of legal investigations over seventy to eighty years, and more than a thousand courts, have confirmed through the acquittals they have granted that the millions of Risale-i Nur students have no worldly aim and goal other than the truth. In which case, the Risale-i Nur movement is not in any respect a political society. If the associations of university students and tradesmen are called societies, then the name may be applied to the Risale-i Nur movement. But if what is meant by ‘society’ is an association related to belief and the hereafter, then it is called a ‘community.’ In Bediuzzaman’s words:
“Yes, we are a community. Our aim and programme is to save first ourselves, then our nation, from eternal extinction and permanent solitary confinement in the Intermediate Realm; to guard our fellow citizens against anarchy and aimlessness; and to protect ourselves with the steel-like truths of the Risale-i Nur against atheism, which destroys our lives in this world and the next.” 28
The following passage describes the nature of the Risale-i Nur community and its members:
“I put forward as witnesses all the Risale-i Nur students here, those who meet with me, and those who read and write. Ask them. I have said to not one of them that we are going to set up a political society or a Naqshbandi society. What I have always said to them is this: We shall endeavour to save belief. There is no tie between us other than the sacred community of Islam, which includes all believers and has more than three hundred million [the population of the Islamic world at that time] members.” 29
When describing those who visited him, Bediuzzaman made a threefold classification of the members of the Risale-i Nur community, which was defined above as including “all believers and has more than three hundred million (the population of the Islamic world at that time, now approaching one and a half thousand million) members.”
Firstly are friends: they have to earnestly support our work and service connected with the Words and lights of the Qur’an. They should not support in heartfelt fashion injustice, innovations, or misguidance, nor try to profit by them.
Secondly are brothers: together with truly and earnestly working to disseminate the Words, they are to perform the five obligatory prayers and not to commit the seven grievous sins.
Thirdly are students: to feel as though the Words are their own property written by themselves, and to know their vital duty, their life’s work, to be the service and dissemination of them. 30
V. Conclusion
The Risale-i Nur Movement is not a sufi order, it is reality and Shari‘a. The Risale-i Nur’s author, Bediuzzaman, made his spriritual journeys with the eyes of the heart, spirit, and mind open, like Imam Ghazzali, Mawlana Jalal al-Din, and Shaykh Ahmad Sirhindi. He found a way to reality through the guidance and instruction of the Qur’an. Indeed, he demonstrated it with the Risale-i Nur, which manifests the truth of “In everything are signs indicating that He is One.” Nevertheless, the Risale-i Nur movement has never been opposed to sufism and never been inimical towards it. But it is neither a branch of the Naqshbandi Order nor an independent order.
There is absolutely no connection between the Risale-i Nur movement and the ‘Aczmendi Tariqat,’ which has appeared in recent years and some people claim Bediuzzaman founded.
The Risale-i Nur Movement is also not a secret society of the sort described in the abrogated Article 163 of the Criminal Code and Article 24 of the Turkish Constitution. It is not even a society among legal persons as described in the Civil Code.
The service performed by the Risale-i Nur is a community.
“It is a circle bound with a luminous chain stretching from east to west, and from north to south. Those within it number more than three hundred million at this time. The point of unity of this community and what binds it is Divine Unity. Its oath and its promise are belief in God. Its members are all believers, belonging from the time of God’s covenant with man. Its register is the Preserved Tablet. The community’s means of communication are all Islamic books. Its daily newspapers, all religious newspapers whose aim is ‘upholding the Word of God.’ Its clubs and councils are the mosques, religious schools, and sufi meeting-places. Its centre is the two sacred cities. Its head, the Glory of the World (PBUH). Its way is the struggle of the each person with his own soul; that is, to assume the morality of the Prophet Muhammad (PBUH), to give new vigour to his practices, and to cultivate love for others and, if it is not harmful, offer them advice. The regulations of this community are the Practices of the Prophet, and its code of laws, the injunctions and prohibitions of the Shari‘a. Its swords are clear proofs, for the civilized are to be conquered through persuasion, not compulsion. Investigating the truth is with love, while enmity is for savagery and bigotry. Its aim and purpose is ‘Upholding the Word of God.’” 31
That is to say, the Risale-i Nur movement is the community of the Ahl al-Sunna or Sunnis; it is service the aim of which is to establish in this age the Islam of the Age of the Prophet (PBUH). If they say the Risale-i Nur community is a society, we repeat this answer of Bediuzzaman:
“Yes, we are a society and we are a society that every century has three hundred and fifty million [now one and a half thousand million] members. Every day through the five obligatory prayers, they demonstrate with complete veneration their attachment to the principles of that sacred society.”
* * *
Tarihçe, Sözler Yayinevi 1991, 66-7.
1. Risale-i Nur Müellifi, Bediüzzaman Said Nursî, Hayati, Mesleki, Tercüme-i Hali (Tarihçe), Istanbul, Sözler Yayinevi 1991, 66-7.
2. Nursî, Bediüzzaman Said, Sualar, Sözler Yayinlari 1992, 151-2.
3. Eraydin, Selçuk, Tasavvuf ve Tarikatlar, Istanbul 1981, 172 ff.
4. ‘Ten subtle faculties’ (Leta’if-i ‘âsere): the ten fundamentals of the Naqshbandi Order.
5. Nursî, Bediüzzaman Said, Sözler, Istanbul, Sözler Yayinevi 1993, 462 / The Words [Eng. trans: Sükran Vahide], Sözler Publications 1992, 491.
6. Nursî, Bediüzzaman Said, Mektûbat, Sözler Yayinevi 1993, 22 / Bediuzzaman Said Nursi, Letters 1928-1932 [Eng. trans: Sükran Vahide], 40.
7. Imam Rabbani (Shaykh Ahmad Sirhindi), Mektûbat (Turkish trans.), ii, 363 ff.; Nursî, B. S., Mektûbat, 22.
8. Sözler, 543 / The Words, 565.
9. Nursî, Bediüzzaman Said, Mesnevi-yi Nûriye, Sözler Yayimevi 1980, 229; Muhâkemat, in Âsâr-i Bedi‘iyye, 252.
10. Nursî, Bediüzzaman Said, Sikke-i Tasdik-i Gaybî, Sinan Matbaasi 1960, 152.
11. Mesnevi-yi Nûriye, 7-8.
12. Eraydin, Tasavvuf ve Tarikatlar, 172.
13. Hatemi, Hüseyin, Medeni Hukuk Tüzelkisiler, Istanbul 1979, 45-52.
14. Mektûbat, 415 / Letters, 518.
15. Mektûbat, 415-28 / Letters, 518-535.
16. Mektûbat, 20-1 / Letters, 41.
17. Mektûbat, 59 / Letters, 85.
18. Sualar, 325.
19. That is, four things have to be given up on the Naqshbandi way: giving up both this world, and the next world, and ‘being,’ and giving up itself.
20. Mektûbat, 18 / Letters, 38.
21. Lem’alar (Ott. ed.), 747.
22. Köprülü, Bülent, Medeni Hukuk, Istanbul 1984, 426.
23. Sualar, 325.
24. Lem’alar (Ott. ed.), 773 ff.
25. Tarihçe, Envâr Nesriyat 1991, 400-1.
26. See, Sualar, 317 ff.
27. Islâm Ansiklopedisi, Istanbul, Türkiye Diyanet Vakfi 1993, vii, 287-8.
28. Sualar, 317-8.
29. Nursî, Bediüzzaman Said, Sirâcü’n-Nûr (Ott. ed.), 354; Badilli, Abdülkadir, Bediüzzaman Said Nursî, Mufassal Tarihçe-i Hayat, ii, 1056.
30. Mektûbat, 329-30 / Letters, 417-8.
31. Tarihçe, Sözler Yayinevi 1991, 66-7.
Arabî Hutbe-i Şamiye Eserinin Tercümesi
بِسْمِ اللّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ
Bütün zîhayatlar hayatlarının lisan-ı halleriyle Hâlıklarına takdim ettikleri manevî hediyelerini ve lisan-ı halle hamd ve şükürlerini, o Zât-ı Vâcib-ül Vücud’a biz de takdim ediyoruz ki, demiş:
لاَ تَقْنَطُوا مِنْ رَحْمَةِ اللّهِ
Yani, rahmet-i İlahiyeden ümidinizi kesmeyiniz. Hem hadsiz salât ü selâm ol Peygamberimiz Muhammed Mustafa (A.S.M.) üzerine olsun ki, demiş:
جِئْتُ ِلاُتَمِّمَ مَكَارِمَ اْلاَخْلاَقِ
Yani; benim insanlara Cenab-ı Hak tarafından bi’setim ve gelmemin ehemmiyetli bir hikmeti, ahlâk-ı haseneyi ve güzel hasletleri tekmil etmek ve beşeri ahlâksızlıktan kurtarmaktır.
Hamd ve salâttan sonra: Ey bu Câmi-i Emevî’de bu dersi dinleyen Arab kardeşlerim! Ben haddimin fevkinde bu minbere ve bu makama irşadınız için çıkmadım. Çünki size ders vermek haddimin fevkindedir. Belki içinizde yüze yakın ulema bulunan cemaata karşı benim misalim, medreseye giden bir çocuğun misalidir ki; o sabî çocuk sabahleyin medreseye gidip, okuyup, akşam da babasına gelip, okuduğu dersini babasına arzeder. Tâ doğru ders almış mı? Almamış mı? Babasının irşadını veya tasvibini bekler. Evet bizler size nisbeten çocuk hükmündeyiz ve talebeleriniziz. Sizler bizim ve İslâm milletlerinin üstadlarısınız. İşte ben de aldığım dersimin bir kısmını sizler gibi üstadlarımıza şöyle beyan ediyorum:
Ben bu zaman ve zeminde, beşerin hayat-ı içtimaiye medresesinde ders aldım ve bildim ki: Ecnebiler, Avrupalılar terakkide istikbale uçmalarıyla beraber bizi maddî cihette kurûn-u vustâda durduran ve tevkif eden altı tane hastalıktır. O hastalıklar da bunlardır:
Birincisi: Ye’sin, ümidsizliğin içimizde hayat bulup dirilmesi.
İkincisi: Sıdkın hayat-ı içtimaiye-i siyasiyede ölmesi.
Üçüncüsü: Adavete muhabbet.
Dördüncüsü: Ehl-i imanı birbirine bağlayan nuranî rabıtaları bilmemek.
Beşincisi: Çeşit çeşit sarî hastalıklar gibi intişar eden istibdad.
Altıncısı: Menfaat-ı şahsiyesine himmeti hasretmek.
Bu altı dehşetli hastalığın ilâcını da bir tıp fakültesi hükmünde hayat-ı içtimaiyemizde, eczahane-i Kur’aniye’den ders aldığım “Altı kelime” ile beyan ediyorum. Mualecenin esasları onları biliyorum.
BİRİNCİ KELİME: “El-emel”. Yani Rahmet-i İlahiyeden kuvvetli ümid beslemek. Evet ben kendi hesabıma aldığım dersime binaen: Ey İslâm cemaati! Müjde veriyorum ki: Şimdiki âlem-i İslâm’ın saadet-i dünyeviyesi, bahusus Osmanlıların saadeti ve bilhassa İslâm’ın terakkisi onların intibahiyle olan Arab’ın saadetinin fecr-i sadıkının emareleri inkişafa başlıyor ve saadet güneşinin de çıkması yakınlaşmış. Ye’sin burnunun rağmına olarak (Haşiye) ben dünyaya işittirecek derecede kanaat-ı kat’iyemle derim:
İstikbal yalnız ve yalnız İslâmiyet’in olacak. Ve hâkim, hakaik-i Kur’aniye ve imaniye olacak. Öyle ise şimdiki kader-i İlahî ve kısmetimize razı olmalıyız ki, bize parlak bir istikbal, ecnebilere müşevveş bir mâzi düşmüş. Bu davama çok bürhanlardan ders almışım. Şimdi o bürhanlardan mukaddematlı bir buçuk bürhanı zikredeceğim. O bürhanın mukaddematına başlıyoruz:
______________________
(Haşiye): Eski Said, hiss-i kablelvuku ile 1371’de -başta Arab Devletleri- Âlem-i İslâm’ın ecnebi esaretinden ve istibdadından kurtulup İslâmî devletler teşkil edeceklerini kırkbeş sene evvel haber vermiş. İki Harb-i Umumî ve 30-40 sene istibdad-ı mutlakı düşünmemiş. Bin üçyüz yetmiş’te olan vaziyeti bin üçyüz yirmi yedi’de olacak gibi müjde vermiş, te’hirinin sebebini nazara almamış.
İşte, İslâmiyetin hakaikı hem manen, hem maddeten terakki etmeye kabil ve mükemmel bir istidadı var.
Birinci cihet olan manen terakki ise: Biliniz! Hakikî vukuatı kaydeden tarih, hakikata en doğru şahittir. İşte tarih bize gösteriyor. Hattâ Rus’u mağlub eden Japon başkumandanının İslâmiyetin hakkaniyetine şehadeti de şudur ki:
Hakikat-ı İslâmiyetin kuvveti nisbetinde, Müslümanlar o kuvvete göre hareket etmeleri derecesinde ehl-i İslâm temeddün edip terakki ettiğini tarih gösteriyor. Ve ehl-i İslâm’ın hakikat-ı İslâmiye’de za’fiyeti derecesinde tevahhuş ettiklerini, vahşete ve tedenniye düştüklerini ve herc ü merc içinde belalara, mağlubiyetlere düştüklerini tarih gösteriyor. Sair dinler ise bilakistir. Yani salabet ve taassublarının za’fiyeti nisbetinde temeddün ve terakki ettikleri gibi, dinlerine salabet ve taassublarının kuvveti derecesinde de tedenni ve ihtilallere maruz kaldıklarını tarih gösteriyor. Şimdiye kadar zaman böyle geçmiş.
Hem Asr-ı Saadet’ten şimdiye kadar hiçbir tarih bize göstermiyor ki; bir Müslümanın muhakeme-i akliye ile ve delil-i yakinî ile ve İslâmiyete tercih etmekle eski ve yeni ayrı bir dine girdiğini tarih göstermiyor. Avamın delilsiz, taklidî bir surette başka dine girmesinin bu mes’elede ehemmiyeti yok. Dinsiz olmak da başka mes’eledir. Halbuki, bütün dinlerin etba’ları ise -hattâ en ziyade dinine taassub gösteren İngilizlerin ve eski Rusların- muhakeme-i akliye ile İslâmiyete dâhil olduklarını ve günden güne, bazı zaman takım takım kat’î bürhan ile İslâmiyete girdiklerini tarihler bize bildiriyorlar (Haşiye).
(Haşiye): İşte bu mezkûr davaya bir delil şudur ki: İki dehşetli harb-i umumînin ve şiddetli bir istibdad-ı mutlakın zuhuruyla beraber, bu davaya kırkbeş sene sonra şimalin İsveç, Norveç, Finlandiya gibi küçük devletleri Kur’anı mekteblerinde ders vermek ve kabul etmek ve komünistliğe, dinsizliğe karşı sed olmak için kabul etmeleri ve İngiliz’in mühim hatiblerinin bir kısmı Kur’an’ı İngiliz’e kabul ettirmeye taraftar çıkmaları ve Küre-i Arz’ın şimdiki en büyük devleti Amerika’nın bütün kuvvetiyle din hakikatlarına taraftar çıkması ve İslâmiyetle Asya ve Afrika’nın saadet ve sükûnet ve musalaha bulacağına karar vermesi ve yeni doğan İslâm devletlerini okşaması ve teşvik etmesi ve onlarla ittifaka çalışması, kırkbeş sene evvel olan bu müddeayı isbat ediyor, kuvvetli bir şahid olur.
Eğer biz ahlâk-ı İslâmiyenin ve hakaik-i imaniyenin kemalâtını ef’alimizle izhar etsek, sair dinlerin tâbileri elbette cemaatlerle İslâmiyete girecekler; belki Küre-i Arz’ın bazı kıt’aları ve devletleri de İslâmiyet’e dehalet edecekler.
Hem nev’-i beşer, hususan medeniyet fenlerinin ikazatıyla uyanmış, intibaha gelmiş, insaniyetin mahiyetini anlamış; elbette ve elbette dinsiz, başıboş yaşamazlar ve olamazlar. Ve En dinsizi de, dine iltica etmeğe mecburdur. Çünki acz-i beşerî ile beraber hadsiz musibetler ve onu inciten haricî ve dâhilî düşmanlara karşı istinad noktası; ve fakrıyla beraber, hadsiz ihtiyacata mübtela ve ebede kadar uzanmış arzularına meded ve yardım edecek istimdad noktası, yalnız ve yalnız Sâni’-i Âlem’i tanımak ve iman etmek ve âhirete inanmak ve tasdik etmekten başka, uyanmış beşerin çaresi yok!..
Kalbin sadefinde din-i hakkın cevheri bulunmazsa, beşerin başında maddi-manevî kıyametler kopacak ve hayvanatın en bedbahtı, en perişanı olacak.
Hasıl-ı kelâm: Beşer bu asırda harblerin ve fenlerin ve dehşetli hâdiselerin ikazatıyla uyanmış ve insaniyetin cevherini ve câmi’ istidadını hissetmiş. Ve insan, acib cem’iyetli istidadıyla yalnız bu kısacık, dağdağalı dünya hayatı için yaratılmamış; belki ebede meb’ustur ki, ebede uzanan arzular, mahiyetinde var. Ve bu dar, fâni dünya, insanın nihayetsiz emel ve arzularına kâfi gelmediğini herkes bir derece hissetmeğe başlamış.
Hattâ insaniyetin bir kuvâsı ve hâdimi olan kuvve-i hayaliyeye denilse: “Sana dünya saltanatı ile beraber bir milyon sene ömür olacak, fakat sonunda hiç dirilmiyecek bir surette bir idam senin başına gelecek.” Elbette hakikî insaniyetini kaybetmeyen ve intibaha gelmiş o insanın hayali; sevinç ve beşarete bedel, derinden derine teessüf ve eyvahlarla saadet-i ebediyenin bulunmamasına ağlayacak.
İşte bu nükte içindir ki, herkesin kalbinde derinden derine bir din-i hakkı aramak meyli çıkmış. Herşeyden evvel, ölüm idamına karşı din-i haktaki bir hakikatı arıyor ki kendini kurtarsın. Şimdiki hâl-i âlem bu hakikata şehadet eder.
Kırkbeş sene sonra, tamamıyla beşerin bu ihtiyac-ı şedidini dinsizliğin zuhuruyla küre-i arzın kıt’aları ve devletleri birer insan gibi hissetmeğe başlamışlar. Hem âyât-ı Kur’aniye, başlarında ve âhirlerinde beşeri aklına havale eder, “Aklına bak” der, “Fikrine, kalbine müracaat et, meşveret et, onunla görüş ki, bu hakikatı bilesin” diyor.
Meselâ: Bakınız, o âyetlerin başında ve âhirlerinde diyor ki: “Neden bakmıyorsunuz? İbret almıyorsunuz? Bakınız ki, hakikatı bilesiniz.” “Biliniz” ve “Bil” hakikatına dikkat et. “Acaba neden beşer bilemiyorlar, cehl-i mürekkebe düşüyorlar? Neden taakkul etmiyorlar, divaneliğe düşerler? Neden bakmıyorlar, hakkı görmeye kör olmuşlar? Neden insan sergüzeşt-i hayatında, hâdisat-ı âlemden tahattur ve tefekkür etmiyor ki, istikamet yolunu bulsun. Neden tefekkür ve tedebbür ve aklen muhakeme etmiyorlar, dalâlete düşüyorlar. Ey insanlar ibret alınız! Geçmiş kurûnlardan ibret alıp gelecek manevî belalardan kurtulmağa çalışınız!” manasında gelen âyetlerin bu cümlelerine kıyasen çok âyetlerde beşeri aklına, fikriyle meşverete havale ediyor.
Ey bu Câmi-i Emevî’deki kardeşlerim gibi âlem-i İslâm’ın câmi-i kebirinde olan kardeşlerim! Siz de ibret alınız. Bu kırkbeş senedeki bu dehşetli hâdisattan ibret alınız. Tam aklınızı başınıza alınız. Ey mütefekkir ve akıl sahibi ve kendini münevver telakki edenler!
Hasıl-ı kelâm: Biz Kur’an şakirdleri olan Müslümanlar, bürhana tâbi oluyoruz. Akıl ve fikir ve kalbimizle hakaik-i imaniyeye giriyoruz. Başka dinlerin bazı efradları gibi ruhbanları taklid için bürhanı bırakmıyoruz. Onun için akıl ve ilim ve fen hükmettiği istikbalde, elbette bürhan-ı aklîye istinad eden ve bütün hükümlerini akla tesbit ettiren Kur’an hükmedecek.
Hem de İslâmiyet güneşinin tutulmasına, inkisafına ve beşeri tenvir etmesine mümanaat eden perdeler açılmaya başlamışlar. O mümanaat edenler çekilmeğe başlıyorlar. Kırkbeş sene evvel o fecrin emareleri göründü. Yetmişbir’de fecr-i sadıkı başladı veya başlayacak. Eğer bu fecr-i kâzib de olsa, otuz-kırk sene sonra fecr-i sadık çıkacak.
Evet hakaik-i İslâmiyet’in mazi kıt’asını tamamen istilasına sekiz dehşetli manialar mümanaat ettiler.
Birinci, İkinci, Üçüncü Maniler: Ecnebilerin cehli ve o zamanda vahşetleri ve dinlerine taassublarıdır. Bu üç mani, marifet ve medeniyetin mehasini ile kırıldı, dağılmağa başlıyor.
Dördüncü ve Beşinci Maniler: Papazların ve ruhanî reislerin riyasetleri ve tahakkümleri ve ecnebilerin körükörüne onları taklid etmeleridir. Bu iki mani dahi fikr-i hürriyet ve meyl-i taharri-i hakikat, nev’-i beşerde başlamasıyla zeval bulmağa başlıyor.
Altıncı, Yedinci Maniler: Bizdeki istibdad ve şeriatın muhalefetinden gelen sû’-i ahlâkımız mümanaat ediyordular. Bir şahıstaki münferid istibdad kuvveti şimdi zeval bulması, cemaat ve komitenin dehşetli istibdadlarının otuz-kırk sene sonra zeval bulmasına işaret etmekle ve hamiyet-i İslâmiyenin şiddetli feveranı ile ve sû’-i ahlâkın çirkin neticeleri görülmesiyle bu iki mani de zeval buluyor ve bulmağa başlamış. İnşâallah tam zeval bulacak.
Sekizinci Mani: Fünun-u cedidenin bazı müsbet mesaili, hakaik-i İslâmiyenin zâhirî manalarına muhalif ve muârız tevehhüm edilmesiyle, zaman-ı mazideki istilasına bir derece sed çekmiş. Meselâ: Küre-i Arz’a emr-i İlahî ile nezarete memur Sevr ve Hut namlarında iki ruhanî melaikeyi dehşetli cismanî bir öküz, bir balık tevehhüm edip ehl-i fen ve felsefe hakikatı bilmediklerinden İslâmiyete muârız çıkmışlar.Bu misal gibi yüz misal var ki, hakikatı bilindikten sonra en muannid feylesof da teslim olmağa mecbur oluyor. Hattâ Risale-i Nur, Mu’cizat-ı Kur’aniye Risalesi’nde fennin iliştiği bütün âyetlerin her birisinin altında Kur’anın bir lem’a-i i’cazını gösterip, ehl-i fennin medar-ı tenkid zannettikleri Kur’an-ı Kerim’in cümle ve kelimelerinde fennin eli yetişmediği yüksek hakikatları izhar edip en muannid feylesofu da teslime mecbur ediyor. Meydandadır, isteyen bakabilir ve baksın. Bu mani, kırkbeş sene evvel söylenen o sözden sonra nasıl kırıldığını görsün.
Evet bazı muhakkikîn-i İslâmiyenin bu yolda te’lifatları var. Bu sekizinci dehşetli manianın zîr ü zeber olacağına emareler görünüyor.
Evet şimdi olmasa da otuz-kırk sene sonra fen ve hakikî marifet ve medeniyetin mehasini, bu üç kuvveti tam techiz edip, cihazatını verip o sekiz manileri mağlub edip dağıtmak için taharri-i hakikat meyelanını ve insafı ve muhabbet-i insaniyeti, o sekiz düşman taifesinin sekiz cephesine göndermiş. Şimdi onları kaçırmağa başlamış. İnşâallah yarım asır sonra onları darmadağın edecek.
Evet meşhurdur ki: “En kat’î fazilet odur ki, düşmanları dahi o faziletin tasdikine şehadet etsin.”
İşte yüzer misallerinden iki misal:
Birincisi: Ondokuzuncu Asrın ve Amerika Kıt’asının en meşhur feylesofu Mister Karlayl, en yüksek sadasıyla çekinmeyerek feylesoflara ve Hıristiyan âlimlerine neşriyatiyle bağırarak böyle diyor, eserlerinde şöyle yazmış:
“İslâmiyet gayet parlak bir ateş gibi doğdu. Sair dinleri kuru ağacın dalları gibi yuttu. Hem bu yutmak, İslâmiyetin hakkı imiş. Çünki sair dinler -fakat Kur’an’ın tasdikine mazhar olmayan kısmı- hiç hükmündedir.”
Hem Mister Karlayl yine diyor: “En evvel kulak verilecek sözlerin en lâyıkı, Muhammed’in (A.S.M.) sözüdür. Çünki hakikî söz onun sözleridir.” Hem yine diyor ki:
“Eğer hakikat-ı İslâmiyette şüphe etsen, bedihiyat ve zaruriyat-ı kat’iyede iştibah edersin. Çünki en bedihî ve zarurî bir hakikat ise İslâmiyettir.”
İşte bu meşhur feylesof, İslâmiyet hakkında bu şehadetini eserinde müteferrik yerde yazmış.
İkinci Misal: Avrupa’nın asr-ı âhirde en meşhur bir feylesofu Prens Bismark diyor ki:
“Ben bütün Kütüb-ü Semaviyeyi tedkik ettim. Tahrif olmalarına binaen beşerin saadeti için aradığım hakikî hikmeti bulamadım. Fakat Muhammed’in (Aleyhissalâtü Vesselâm) Kur’anını umum kütüblerin fevkinde gördüm. Her kelimesinde bir hikmet buldum. Bunun gibi beşerin saadetine hizmet edecek bir eser yoktur. Böyle bir eser beşerin sözü olamaz. Bunu Muhammed’in (Aleyhissalâtü Vesselâm) sözüdür diyenler, ilmin zaruriyatını inkâr etmiş olurlar. Yani Kur’an Allah kelâmı olduğu bedihîdir.”
İşte Amerika ve Avrupa’nın zekâ tarlaları Mister Karlayl ve Bismark gibi böyle dâhî muhakkikleri mahsulat vermesine istinaden ben de bütün kanaatimle derim ki:
Avrupa ve Amerika, İslâmiyetle hâmiledir. Günün birinde bir İslâmî devlet doğuracak. Nasılki Osmanlılar Avrupa ile hâmile olup bir Avrupa devleti doğurdu.
Ey Câmi-i Emevî’deki kardeşlerim ve yarım asır sonraki Âlem-i İslâm Câmiindeki ihvanlarım! Acaba baştan buraya kadar olan mukaddemeler netice vermiyor mu ki; istikbalin kıt’alarında hakikî ve manevî hâkim olacak ve beşeri, dünyevî ve uhrevî saadete sevkedecek yalnız İslâmiyettir ve İslâmiyete inkılab etmiş ve hurafattan ve tahrifattan sıyrılacak İsevîlerin hakikî dinidir ki Kur’an’a tâbi olur, ittifak eder.
İkinci Cihet: Yani maddeten İslâmiyet’in terakkisinin kuvvetli sebebleri gösteriyor ki, maddeten dahi İslâmiyet istikbale hükmedecek. Birinci Cihet, maneviyat cihetinde terakkiyatı isbat ettiği gibi; bu İkinci Cihet dahi maddî terakkiyatını ve istikbaldeki hâkimiyetini kuvvetli gösteriyor. Çünki Âlem-i İslâm’ın şahs-ı manevîsinin kalbinde, gayet kuvvetli ve kırılmaz beş kuvvet içtima ve imtizac edip yerleşmiş (Haşiye).
(Haşiye): Evet Kur’anın üstadiyetinden ve dersinin işaratından fehmediyoruz ki: Kur’an’da mu’cizat-ı enbiyayı zikretmesiyle; beşerin istikbalde terakki edeceğini ve o mu’cizatın nazîreleri istikbalde vücuda geleceğini beşere ders verip teşvik ediyor:
“Haydi çalış, bu mu’cizatın nümunelerini göster. Süleyman Aleyhisselâm gibi iki aylık yolu bir günde git! İsa Aleyhisselâm gibi en dehşetli hastalığın tedavisine çalış! Hazret-i Musa’nın asâsı gibi taştan âb-ı hayatı çıkar, beşeri susuzluktan kurtar! İbrahim Aleyhisselâm gibi ateş seni yakmayacak maddeleri bul, giy! Bazı enbiyalar gibi şark ve garbda en uzak sesleri işit, suretleri gör! Davud Aleyhisselâm gibi demiri hamur gibi yumuşat, beşerin bütün san’atına medar olmak için demiri balmumu gibi yap! Yusuf Aleyhisselâm ve Nuh Aleyhisselâm’ın birer mu’cizesi olan saat ve gemiden nasıl çok istifade ediyorsunuz. ضyle de, sair enbiyanın size ders verdiği mu’cizelerden dahi o saat ve sefine gibi istifade ediniz, taklidlerini yapınız.”
Birincisi: Bütün kemalâtın üstadı ve üçyüz yetmiş milyon nefisleri birtek nefis hükmüne getirebilen ve hakikî bir medeniyetle ve müsbet ve doğru fenlerle teçhiz edilmiş olan ve hiç bir kuvvet onu kıramayacak bir mahiyette bulunan hakikat-ı İslâmiyettir.
İkinci Kuvvet: Medeniyet ve san’atın hakikî üstadı ve vesilelerin ve mebadilerin tekemmülüyle cihazlanmış olan şedid bir ihtiyaç ve belimizi kıran tam bir fakr, öyle bir kuvvettir ki, susmaz ve kırılmaz.
Üçüncü Kuvvet: Yüksek şeylere müsabaka suretinde beşere yüksek maksadları ders veren ve o yolda çalıştıran ve istibdadatı parça parça eden ve ulvî hisleri heyecana getiren ve gıbta ve hased ve kıskançlık ve rekabetle ve tam uyanmakla ve müsabaka şevkiyle ve teceddüd meyliyle ve temeddün meyelanıyla teçhiz edilen üçüncü kuvvet, yalnız hürriyet-i şer’iyedir. Yani insaniyete lâyık en yüksek kemalâta olan meyl ve arzu ile cihazlanmış olmak.
_____________________
İşte buna kıyasen Kur’an, her cihetle beşeri maddî – manevî terakkiyata sevk etmek için ders veriyor, üstad-ı küll olduğunu isbat ediyor.
Dördüncü Kuvvet: Şefkatle cihazlanmış şehamet-i imaniye’dir. Yani tezellül etmemek; haksızlara, zalimlere zillet göstermemek.. mazlumları da zelil etmemek. Yani hürriyet-i şer’iyenin esasları olan; müstebidlere dalkavukluk etmemek ve bîçarelere tahakküm ve tekebbür etmemektir.
Beşinci Kuvvet: İzzet-i İslâmiyedir ki, i’lâ-yı Kelimetullahı ilân ediyor. Ve bu zamanda i’lâ-yı Kelimetullah, maddeten terakkiye mütevakkıf ve medeniyet-i hakikiyeye girmekle i’lâ-yı Kelimetullah edilebilir. İzzet-i İslâmiye’nin iman ile kat’î verdiği emri, elbette Âlem-i İslâm’ın şahs-ı manevîsi o kat’î emri, istikbalde tam yerine getireceğine şüphe edilmez.
Evet nasılki eski zamanda İslâmiyet’in terakkisi, düşmanın taassubunu parçalamak ve inadını kırmak ve tecavüzatını def’etmek, silâh ile kılınç ile olmuş. İstikbalde silâh, kılınç yerine hakikî medeniyet ve maddî terakki ve hak ve hakkaniyetin manevî kılınçları düşmanları mağlub edip dağıtacak.
Biliniz ki:
Bizim muradımız medeniyetin mehasini ve beşere menfaati bulunan iyilikleridir. Yoksa medeniyetin günahları, seyyiatları değil ki; ahmaklar o seyyiatları, o sefahetleri mehasin zannedip, taklid edip malımızı harab ettiler. Ve dini rüşvet verip, dünyayı da kazanamadılar. Medeniyetin günahları iyiliklerine galebe edip seyyiatı hesanatına racih gelmekle, beşer iki harb-i umumî ile iki dehşetli tokat yiyip, o günahkâr medeniyeti zîr ü zeber edip öyle bir kustu ki, yeryüzünü kanla bulaştırdı. İnşâallah istikbaldeki İslâmiyet’in kuvvetiyle medeniyetin mehasini galebe edecek, zemin yüzünü pisliklerden temizleyecek, sulh-u umumîyi de temin edecek.
Evet Avrupa’nın medeniyeti fazilet ve hüda üstüne tesis edilmediğinden, belki heves ve heva, rekabet ve tahakküm üzerine bina edildiğinden, şimdiye kadar medeniyetin seyyiatı hasenatına galebe edip, ihtilâlci komitelerle kurtlaşmış bir ağaç hükmüne girdiği cihetle; Asya medeniyetinin galebesine kuvvetli bir medar, bir delil hükmündedir. Ve az vakitte galebe edecektir.
Acaba istikbale karşı ehl-i iman ve İslâm için böyle maddî ve manevî terakkiyata vesile ve kuvvetli, sarsılmaz esbab varken ve demiryolu gibi istikbal saadetine yol açıldığı halde, nasıl me’yus olup ye’se düşüyorsunuz ve âlem-i İslâmın kuvve-i maneviyesini kırıyorsunuz? Ve yeis ve ümitsizlikle zannediyorsunuz ki, “dünya herkese ve ecnebîlere terakki dünyasıdır, fakat yalnız bîçare ehl-i İslâm için tedenni dünyası oldu!” diye pek yanlış bir hataya düşüyorsunuz.
Madem meyl-ül istikmal (tekâmül meyli) kâinatta fıtrat-ı beşeriyede fıtraten dercedilmiş. Elbette beşerin zulüm ve hatasıyla başına çabuk bir kıyamet kopmazsa; istikbalde hak ve hakikat, âlem-i İslâm’da nev’-i beşerin eski hatîatına keffaret olacak bir saadet-i dünyeviyeyi de gösterecek inşâallah…
Evet bakınız, zaman hatt-ı müstakim üzerine hareket etmiyor ki, mebde ve müntehası birbirinden uzaklaşsın. Belki küre-i arzın hareketi gibi bir daire içinde dönüyor. Bazan terakki içinde yaz ve bahar mevsimi gösterir. Bazan tedenni içinde kış ve fırtına mevsimini gösterir.
Her kıştan sonra bir bahar, her geceden sonra bir sabah olduğu gibi, nev-i beşerin dahi bir sabahı, bir baharı olacak inşâallah. Hakikat-ı İslâmiyenin güneşi ile, sulh-u umumî dairesinde hakikî medeniyeti görmeyi, rahmet-i İlahiyeden bekliyebilirsiniz.
Dersin başında, bir buçuk bürhanı davamıza şahit göstereceğiz demiştik. Şimdi bir bürhan mücmelen bitti. O davanın yarı bürhanı da şudur ki:
Fenlerin casus gibi tedkikatıyla ve hadsiz tecrübelerle sabit olmuş ki: Kâinatın nizamında galib-i mutlak ve maksud-u bizzât ve Sâni’-i Zülcelal’in hakikî maksadları, hayır ve hüsün ve güzellik ve mükemmeliyettir. Çünki kâinata ait fenlerden herbir fen, küllî kaideleriyle bahsettiği nev’ ve taifede öyle bir intizam ve mükemmeliyet gösteriyor ki, ondan daha mükemmel akıl bulamıyor. Meselâ: Tıbba ait teşrih-i beden-i insanî fenni ve Kozmoğrafyaya tâbi Manzume-i Şemsiye fenni; nebatat ve hayvanata ait fenler gibi bütün fenlerin her birisi, küllî kaideleriyle o bahsettiği kısımda Sâni’-i Zülcelal’in o nev’deki nizamında mu’cizat-ı kudretini ve hikmetini ve
اَحْسَنَ كُلَّ شَىْءٍ خَلَقَهُ
hakikatını gösteriyor.
Hem istikra-i tâmme ve tecrübe-i umumî gösteriyor, netice veriyor ki:
Şer, kubh, çirkinlik, bâtıl, fenalık hilkat-ı kâinatta cüz’îdir. Maksud değil, tebeîdir ve dolayısıyladır. Yani meselâ çirkinlik, çirkinlik için kâinata girmemiş; belki güzelliğin bir hakikatı çok hakikatlara inkılab etmek için çirkinlik bir vâhid-i kıyasî olarak hilkata girmiş. Şer, hattâ şeytan dahi beşerin hadsiz terakkiyatına müsabaka ile vesile olmak için beşere musallat edilmiş. Bunlar gibi cüz’î şerler, çirkinlikler, küllî güzelliklere, hayırlara vesile olmak için kâinatta halkedilmiş.
İşte kâinatta hakikî maksad ve netice-i hilkat istikra-i tâmme ile isbat ediyor ki; hayır ve hüsün ve tekemmül esastır ve hakikî maksud onlardır. Elbette beşer bu kadar zulmî küfriyatlarıyla zemin yüzünü mülevves ve perişan ettikleri halde, cezasını görmeden ve kâinattaki maksud-u hakikîye mazhar olmadan, dünyayı bırakıp ademe kaçamayacak. Belki Cehennem hapsine girecek.
Hem istikra-i tâmme ile ve fenlerin tahkikatıyla sabit olmuş ki; mahlukat içinde en mükerrem, en ehemmiyetli beşerdir. Çünki beşer, hilkat-ı kâinattaki zâhirî esbab ve neticelerinin mabeynindeki basamakları ve teselsül eden illetlerin ve sebeblerin münasebetlerini aklıyla keşfedip san’at-ı İlahiyeyi ve muntazam hikmetli icadat-ı Rabbaniyenin taklidini san’atçığıyla yapmak ve ef’al-i İlahiyeyi anlamak için ve san’at-ı İlahiyeyi bilmek ve cüz’î ilmiyle ve san’atlarıyla anlamak için bir mizan, bir mikyas, kendi cüz’î ihtiyarıyla işlediği maddelerle, Hâlık-ı Zülcelal’in küllî, muhit ef’al ve sıfatlarını bilerek kâinatın en eşref, en ekrem mahluku beşer olduğunu isbat ediyor.
Hem İslâmiyet’in kâinata ve beşere ait hakikatlarının şehadetiyle mükerrem beşer içinde en eşref ve en a’lâsı ehl-i hak ve hakikat olan ehl-i İslâmiyet; hem istikra-i tâmme ile, tarihlerin şehadetiyle, en mükerrem beşer içindeki en müşerref olan ehl-i hakkın içinde dahi bin mu’cizatı ve çok yüksek ahlâkının ve İslâmiyet ve Kur’an hakikatlarının şehadetiyle en efdal, en yüksek olan Muhammed Aleyhissalâtü Vesselâm’dır.
Madem bu yarı bürhanın üç hakikatı böyle haber veriyor. Acaba hiç mümkün müdür ki, nev’-i beşer şekavetiyle bu kadar fenlerin şehadetini cerhedip, bu istikra-i tâmmeyi kırıp, meşiet-i İlahiyeye ve kâinatı içine alan hikmet-i ezeliyeye karşı temerrüd edip, şimdiye kadar ekseriyetle yaptığı gibi o zalimane vahşetinde ve mütemerridane küfründe ve dehşetli tahribatında devam edebilsin? Ve İslâmiyet aleyhinde bu hâlin devam etmesi hiç mümkün müdür?
Ben bütün kuvvetimle, hadsiz lisanım olsa, o hadsiz lisanlarla kasem ederim ki, âlemi bu nizam-ı ekmel ile, bu kâinatı zerreden seyyarata kadar, sinek kanadından semavat kandillerine kadar nihayet bir hikmet-i intizam ile halkeden Hakîm-i Zülcelal’e ve Sâni’-i Zülcemal’e o hadsiz lisanlarla kasem ediyoruz ki; beşer hiçbir cihetle bütün enva-i kâinata muhalif olarak ve küçük kardeşleri olan sair taifelere zıd olarak kâinattaki nizama, küllî şerleriyle muhalefet edip nev’-i beşerde şerrin hayra galebesine binler senede sebeb olan o zakkumları yiyip hazmetmesi mümkün değil…
Bunun imkânı ancak ve ancak bu farz-ı muhal ile olabilir ki; beşer bu âleme emanet-i kübra mertebesinde ve halife-i rûy-i zemin makamında sair enva-ı kâinata büyük ve mükerrem bir kardeş olduğu halde en edna, en berbat, en perişan, en muzır ve ehemmiyetsiz, hırsızcasına ve dolayısıyla bu kâinat içine girmiş, karıştırmış. Bu farz-ı muhal, hiçbir cihetle kabul olunamaz.
Bu hakikat için, elbette bu yarım bürhanımız netice veriyor ki, âhirette Cennet ve Cehennem’in zarurî vücudları gibi, hayır ve hak din istikbalde mutlak galebe edecektir. Tâ ki, nev’-i beşerde dahi sair neviler gibi hayır ve fazilet galib-i mutlak olacak. Tâ beşer de sair kâinattaki kardeşlerine müsavi olabilsin ve sırr-ı hikmet-i ezeliye nev’-i beşerde dahi takarrur etti denilebilsin.
Elhasıl: Madem mezkûr kat’î hakikatlarla bu kâinatta en müntehab netice ve Hâlık’ın nazarında en ehemmiyetli mahluk beşerdir. Elbette ve elbette ve hayat-ı bâkiyede Cennet ve Cehennem’i, bilbedahe beşerdeki şimdiye kadar zalimane vaziyetler Cehennem’in vücudunu ve fıtratındaki küllî istidadat-ı kemaliyesi ve kâinatı alâkadar eden hakaik-i imaniyesi, Cennet’i bedahetle istilzam ettiği gibi; her halde iki harb-i umumî ile ve kâinatı ağlattıran cinayetleri ve yuttuğu zakkum şerlerini hazmetmediği için kustuğu ve zeminin bütün yüzünü pislendirdiği vaziyetiyle, beşeriyeti en berbad bir dereceye düşürüp bin senelik terakkiyatını zîr ü zeber etmek cinayetini beşer hazmetmeyecek.
Her halde çabuk başında bir kıyamet kopmazsa, hakaik-i İslâmiye, beşeri esfel-i safilîn derece-i sukutundan kurtarmaya ve rûy-i zemini temizlemeğe ve sulh-u umumîyi temin etmeğe vesile olmasını Rahman-ı Rahîm’in rahmetinden niyaz ediyoruz ve ümid ediyoruz ve bekliyoruz.
İKİNCİ KELİME ki; müddet-i hayatımda tecrübelerimle fikrimde tevellüd eden şudur:
Yeis en dehşetli bir hastalıktır ki, Âlem-i İslâm’ın kalbine girmiş. İşte o yeistir ki bizi öldürmüş gibi, garbda bir-iki milyonluk küçük bir devlet, şarkta yirmi milyon Müslümanları kendine hizmetkâr ve vatanlarını müstemleke hükmüne getirmiş. Hem o yeistir ki, yüksek ahlâkımızı öldürmüş, menfaat-ı umumiyeyi bırakıp menfaat-ı şahsiyeye nazarımızı hasrettirmiş. Hem o yeistir ki, kuvve-i maneviyemizi kırmış. Az bir kuvvetle, imandan gelen kuvve-i maneviye ile şarktan garba kadar istilâ ettiği halde; o kuvve-i maneviye-i hârika, me’yusiyetle kırıldığı için, zalim ecnebiler dörtyüz seneden beri üçyüz milyon Müslümanı kendilerine esir etmiş. Hattâ bu yeis ile başkasının lâkaydlığını ve füturunu kendi tenbelliğine özür zannedip “Neme lâzım” der, “Herkes benim gibi berbattır” diye şehamet-i imaniyeyi terkedip hizmet-i İslâmiyeyi yapmıyor. Madem bu derece bu hastalık bize bu zulmü etmiş, bizi öldürüyor; biz de o katilimizden kısasımızı alıp öldüreceğiz.
لاَ تَقْنَطُوا مِنْ رَحْمَةِ اللَّهِ
kılıncı ile o yeisin başını parçalayacağız.
مَا لاَ يُدْرَكُ كُلُّهُ لاَ يُتْرَكُ كُلُّهُ
Hadîsinin hakikatıyla belini kıracağız inşâallah.
Yeis; ümmetlerin, milletlerin “seretan” denilen en dehşetli bir hastalığıdır. Ve kemalâta mani ve
اَنَا عِنْدَ حُسْنِ ظَنِّ عَبْدِي بِي
hakikatına muhaliftir; korkak, aşağı ve âcizlerin şe’nidir, bahaneleridir. Şehamet-i İslâmiyenin şe’ni değildir. Hususan Arab gibi nev’-i beşerde medar-ı iftihar yüksek seciyelerle mümtaz bir kavmin şe’ni olamaz. Âlem-i İslâm milletleri Arab’ın metanetinden ders almışlar. İnşâallah yine Arablar ye’si bırakıp İslâmiyet’in kahraman ordusu olan Türklerle hakikî bir tesanüd ve ittifak ile el ele verip Kur’an’ın bayrağını dünyanın her tarafında ilân edeceklerdir.
ÜÇÜNCÜ KELİME ki; bütün hayatımdaki tahkikatımla ve hayat-ı içtimaiyenin çalkamasıyla hülâsa ve zübdesi bana kat’î bildirmiş ki: Sıdk, İslâmiyetin üssü’l esasıdır ve ulvî seciyelerinin rabıtasıdır ve hissiyat-ı ulviyesinin mizacıdır. Öyle ise, hayat-ı içtimaiyemizin esası olan sıdkı, doğruluğu içimizde ihya edip onunla manevî hastalıklarımızı tedavi etmeliyiz.
Evet sıdk ve doğruluk, İslâmiyetin hayat-ı içtimaiyesinde ukde-i hayatiyesidir. Riyakârlık, fiilî bir nevi yalancılıktır. Dalkavukluk ve tasannu, alçakça bir yalancılıktır. Nifak ve münafıklık, muzır bir yalancılıktır. Yalancılık ise, Sâni’-i Zülcelal’in kudretine iftira etmektir.
Küfür, bütün envâiyla kizbdir, yalancılıktır. İman sıdktır, doğruluktur. Bu sırra binaen kizb ve sıdkın ortasında hadsiz bir mesafe var; şark ve garb kadar birbirinden uzak olmak lâzım geliyor. Nar ve nur gibi birbirine girmemek lâzım. Halbuki gaddar siyaset ve zalim propaganda birbirini karıştırmış, beşerin kemalâtını da karıştırmış. (Haşiye)
______________________
(Haşiye): Ey kardeşlerim! Kırkbeş sene evvel Eski Said’in bu dersinden anlaşılıyor ki; o Said siyasetle, içtimaiyat-ı İslâmiye ile ziyade alâkadardır. Fakat sakın zannetmeyiniz ki; o, dini siyasete âlet veya vesile yapmak mesleğinde gitmiş. Hâşâ belki o bütün kuvvetiyle siyaseti dine âlet ediyormuş. Ve derdi ki: “Dinin bir hakikatını bin siyasete tercih ederim.” Evet o zamanda kırk-elli sene evvel hissetmiş ki, bazı münafık zındıkların siyaseti dinsizliğe âlet etmeğe teşebbüs niyetlerine ve fikirlerine mukabil, o da bütün kuvvetiyle siyaseti İslâmiyetin hakaikına bir hizmetkâr, bir âlet yapmağa çalışmış.
Fakat o zamandan yirmi sene sonra gördü ki: O gizli münafık zındıkların garblılaşmak bahanesiyle, siyaseti dinsizliğe âlet yapmalarına mukabil, bir kısım dindar ehl-i siyaset dini siyaset-i İslâmiyeye âlet etmeğe çalışmışlardı. İslâmiyet güneşi yerdeki ışıklara âlet ve tâbi olamaz. Ve âlet yapmak İslâmiyetin kıymetini tenzil etmektir, büyük bir cinayettir. Hattâ Eski Said o çeşit siyaset tarafgirliğinden gördü ki:
Bir sâlih âlim kendi fikr-i siyasîsine muvafık bir münafığı hararetle sena etti ve siyasetine muhalif bir sâlih hocayı tenkid ve tefsik etti.
Eski Said ona dedi: “Bir şeytan senin fikrine yardım etse, rahmet okutacaksın. Senin fikr-i siyasiyene muhalif bir melek olsa, lanet edeceksin.” Bunun için Eski Said:
اَعُوذُ بِاللّهِ مِنَ الشَّيْطَانِ وَ السِّيَاسَةِ
dedi. Ve otuzbeş seneden beri siyaseti terk etti. (Haşiye 1)
Said Nursî