Akıl sağlığı uzmanı kılavuzunda kullanılan antidepresan ilaç, depresyon semptomlarınızın bir kısmını azaltabilir. Ancak, antidepresanlar önemli yan etkiler ve tehlikeler taşır. Ayrıca, yeni yapılan çalışmalar etkililikleriyle ilgili soruları artırmıştır. En azından sadece ilaç yeterli değildir-yaşam tarzınızda da değişiklikler yapmanız gerekir. Antidepresanlarla ilgili olguları öğrenme ve riskleri ve yararları tartma bilgilenmenize ve sizin için neyin doğru olduğuna karar vermenize yardımcı olabilir.
Antidepresanlar nasıl etkiler?
Çoğu akıl hastalığı uzmanı; depresyon ciddi olduğunda ilacın yardımcı olabildiğini hatta yaşam kurtarabildiğini düşünmektedir. Bununla birlikte, araştırmalar antidepresanların çoğu insan için yetersiz kaldığını göstermektedir.
2006 yılında yayınlanmış temel ABD hükümeti çalışması, yüzde 50’den az insanda iki farklı ilaç denendikten sonra bile antidepresanlara ilişkin semptom görülmediğini göstermiştir. Ayrıca, ilaç tedavisini bırakmamasına rağmen ilaca karşı tepki veren çoğu kişi kısa bir süre tekrar depresyona girebilir.
Bazı araştırmacıların; hafif ila orta düzeyde depresyona girildiğinde, antidepresanların plasebodan sadece biraz daha etkili olduğu sonucuna varmasıyla birlikte, diğer araştırmalar depresyon ilacının yararlarının abartıldığını göstermektedir.
Sonuç
Fonksiyon yeteneğinizi etkileyebilecek düzeyde ciddi bir depresyondaysanız, ilaç sizin için doğru bir seçim olabilir. Bununla birlikte; tedavi, egzersiz veya kendi kendine yardım stratejileri iyiye veya daha iyiye gidecekse (yan etkiler eksildiğinde) çoğu insan antidepresan kullanır.
Tedavi ve kendi kendine yardım stratejileri , altta yatan konuların kaynağına inmeye ve depresyonu tamamen yenme araçlarının geliştirilmesine yardım edebilir. İlaç tedavisi yararlı olabilmesine rağmen hiçbir suretle tek çözüm değildir. İlaçlara ilaveten veya ilaçların yerine alınabilen başka etkili tedavi yaklaşımları da bulunmaktadır. Sizin için neyin iyi olduğuna dair karar verme ve seçeneklerinizi değerlendirme tamamen size aittir.
Depresyon beyninizdeki kimyasal dengesizlikten mi kaynaklanır?
Depresyona girildiğinde, serotonin tüm hikayeyi anlatmaz
Uzmanlar, depresyonun daha fazla “kötü” beyin kimyası içerdiğini kabul etmektedir. Serotonin, bozuklukta rol oynayabilen birçok faktörden sadece biridir.
Yeni araştırmada; inflamasyon, yükselmiş stres hormonları, bağışıklık sisteminin baskılanması, beyinin belirli bölümlerinde anormal aktivite, besinsel eksiklikler ve beyin hücrelerinin daralması gibi depresyona ilişkin diğer biyolojik katkılara dikkat çekilmektedir. Ve bunlar sadece biyolojik depresyon nedenleridir.
Yalnızlık, egzersiz yapmama, zayıf diyet ve düşük özgüven gibi sosyal ve psikolojik faktörler de depresyon büyük rol oynamaktadır.
Televizyon reklamlarından, gazete makalalelerinden görebildiğiniz ve hatta doktorunuzdan duyabileceğiniz gibi: depresyon, ilaçların düzeltebildiği beyindeki kimyasal dengesizlikten kaynaklanır. Kimyasal dengesizlik teorisine göre; düşük seviyede beyin kimyasal serotonini depresyona yol açar ve depresyon ilacı, serotonin seviyelerinin normale dönmesini sağlar.
Bununla birlikte, araştırmacıların antidepresanların nasıl çalıştığı hakkında çok az bilgisinin olduğu bir gerçektir. Canlı beyindeki serotonin miktarını ölçebilen bir test bulunmamaktadır-hatta düşük veya normal serotonin seviyesinin ne olduğunun bilinmesinin bir yolu bile yoktur, depresyon ilacı bu seviyeleri sabitlemektedir.
Prozac gibi antidepresan ilaçları beyindeki serotonin seviyesini artırırken, bu durumun depresyonun serotonin eksikliğinden kaynaklandığı anlamına gelmez. Sonuçta, aspirin baş ağrısını geçirebilir ancak bu durumun baş ağrısının aspirin eksikliğinden kaynaklandığı anlamına gelmez. Ayrıca, çoğu çalışma depresyonun kimyasal dengesizlik teorisiyle çelişmektedir.
Deneyler, serotonin seviyelerinin düştüğü insanların duygu durumlarının her zaman düşmediğini ve halen depresyonda olan insanlarda semptomların kötüye gitmediğini göstermiştir. Buna ilaveten; antidepresanlar saatler içerisinde serotonin seviyesini yükseltirken, ilaçtan önce depresyonu hafifletebilmek haftalar alır. Düşük serotonin depresyona yol açarsa, bu antidepresan ilacın gecikme durumu söz konusu olmayacaktır.
Antidepresan ilaçlarının yan etkileri
Seçici serotonin geri alım inhibitörleri (SSRI’lar), atipik antidepresanlar, trisiklik antidepresanlar (TCA’lar) ve monoamin oksidaz inhibitörler (MAOI’lar) gibi depresyon tedavisinde kullanılan birçok farklı türü bulunmaktadır.
Tüm antidepresanlarda yan etkiler yaygındır. Çoğu insan için yan etkiler ilaç alımını bırakmaya yetecek kadar ciddidir.
SSRI’ların (seçici serotonin geri alım inhibitörleri) yan etkileri
En çok reçeteli antidepresanlar, seçici serotonin geri alım inhibitörleri (SSRI’lar) olarak bilinen ilaç sınıfından gelmektedir. SSRI’lar Prozac, Zoloft ve Paxil gibi iyi bilinen antidepresanları içerir. Araştırma; bu yeni antidepresanların etkililiğinde küçük farklılıklar bulunduğunu ve böylece yan etkilerde, maliyette ve ilacın faaliyet gösterme süresinde farklılıklar da bulunduğunu göstermektedir.
SSRI’lar, beyinde serotonin adı verilen kimyasal üzerinde etki gösterir. Serotonin duygu durumun düzenlenmesine yardım eder ancak sindirim, ağrı, uyku, zihinsel açıklık ve diğer bedensel fonksiyonlarda da rol oynar. Sonuç olarak, SSRI antidepresanları aşağıdaki hususları içeren geniş aralıkta yan etkilere yol açar:
- Bulantı
- İnsomni
- Huzursuzluk
- Tedirginlik
- Cinsel istek azalması
- Baş dönmesi
- Kilo artışı
- Tremorlar
- Terleme
- Uykusuzluk veya yorgunluk
- Ağız kuruluğu
- İshal
- Kabızlık
- Baş ağrısı
Bazı yan etkiler birkaç hafta ilaç tedavisinden sonra ortadan kalkarken, diğerleri devam edebilir ve hatta kötüye gidebilir.
65 yaş üzeri erişkinlerde SSRI’lar ek bir endişe ortaya çıkarır. Çalışmalar, SSRI tedavilerinin yaşlı erişkinlerde düşme, kırık ve kemik kaybı riskini artırabildiğini göstermektedir. SSRI’lar, birden almayı keserseniz ciddi bırakma semptomlarına da yol açabilir.
Jenerik ve Marka Adı İlaçlar
Jenerik ilaçlar, orijinal marka adlı ilaçla aynı kullanıma, dozaja, yan etkilere, risklere, güvenlilik profiline ve potense sahiptir. Jenerik ilaçların marka adlı ilaçlardan daha ucuz olmasının ana nedeni, jenerik ilaç üreticisinin ilacın geliştirilmesi ve pazarlanması için yüksek masraflar karşılaması gerekmemesidir. Orijinal ilacın patentinin kullanım tarihi sona erdiğinde, diğer üreticiler aynı ilacı önemli derecede daha düşük fiyatla aynı içeriklerle üretebilir.
Ara sıra; marka adlı ilaçlar, görünüşlerini değiştirmek için farklı kaplamalar veya farklı boyalar içerebilir. Nadir vakalarda, bu ekstra içeriklerle daha az tolere edilebilir ilacın jenerik formu yapılacaktır; böylece, marka adlı ilaçtan jenerik ilaca geçtikten sonra durum kötüye giderse doktorunuza danışın. Bununla birlikte; çoğu vakada, jenerik ilaçlar marka adlı ilaçlar kadar güvenli ve etkilidir, ayrıca daha ucuzdur.
Antidepresan risk faktörleri
Antidepresan alan kişilerde hoş olmayan veya tehlikeli yan etkiler görülebilir. Ancak belirli kişiler daha yüksek düzeyde riske sahiptir:
- 65 yaşın üzerindeki kişiler. Çalışmalar, SSRI tedavilerinin yaşlı erişkinlerde düşme, kırık ve kemik kaybı riskini artırabildiğini göstermektedir.
- Gebe kadınlar.
- Gebelikte SSRI’ların geç kullanımı, doğumdan sonra yeni doğanlarda kısa süreli geri çekilme semptomlarına yol açabilir. Tipik semptomlar tremor, tedirginlik, hafif düzeyde respiratuvar problemler ve ağlamadır.
- Gençler ve genç erişkinler. ABD Gıda ve İlaç Dairesi, tüm depresyon ilaçlarının çocuklarda ve genç erişkinlerde artan intihar riski hakkında uyarı etiketi içermesini gerekli bulmaktadır.
- Bipolar Bozukluğa sahip kişiler.
- Bipolar depresyon için tedavi düzenli depresyon için tedaviden farklıdır. Aslında, antidepresanlar bipolar bozukluğu kötüleştirebilir veya manik epizotu tetikleyebilir.
İlacın sizin için doğru seçim olup olmadığına karar verme
Antidepresanları tedavi seçeneği olarak kabul ediyorsanız, tüm tedavi seçeneklerinizi dikkatlice gözden geçirdiğinizden emin olun. Aşağıdaki sorular karar vermenize yardımcı olabilir.
Kendinize ve akıl sağlığı uzmanına sormanız gereken sorular
- Depresyonum ilaç tedavisine başlamaya yetecek kadar ciddi mi?
- Depresyonumun tedavisi için en iyi seçenek ilaç mı?
- İstenmeyen yan etkileri tolere etmeye istekli miyim?
- İlaç içermeyen tedaviler depresyonuma yardım edebilir mi?
- Tedavi ve egzersiz gibi diğer tedavileri sürdürmek için zamanım ve motivasyonum var mı?
- Hangi kendi kendine stratejiler depresyonumu azaltabilir?
- İlaç almaya karar verirsem, bunun yanı sıra tedavimi de sürdürebilir miyim?
Doktorunuza sormanız gereken sorular
- Ne kadar süre akıl sağlığı hizmeti eğitimi aldınız?
- Depresyona girmeme neden olabilecek tıbbi koşullar var mı?
- Antidepresanların yan etkileri ve riskleri nelerdir? Siz ne öneriyorsunuz?
- Kaçınmam gerekecek besinler veya başka maddeler var mı?
- Bu ilaç aldığım diğer reçeteli ilaçları nasıl etkileyecek?
- Bu ilacı ne kadar süre alacağım?
- İlaç bırakmam zor olacak mı?
- İlaç almayı bıraktığımda yeniden depresyona girecek miyim?
Yalnızca ilaç yeterli değildir
Antidepresanların bir tedavi olmadığını unutmayın. İlaç bazı depresyon semptomlarını tedavi edebilir ancak yaşamınızda depresyona katkıda bulunan altta yatan durumları değiştiremez. Depresyonunuz geleceği olmayan bir işten, karamsar bakış açısından veya sağlıksız bir ilişkiden kaynaklanıyorsa, antidepresanlar problemlerinizi çözmeyecektir. Bu durumda tedavi ve başka yaşam tarzı değişiklikleri ortaya çıkar.
Depresyon tedavi seçeneklerinizi araştırma
Sizin için doğru olan depresyon tedavisini bulmak bazen zaman alır. Antidepresanların en iyi seçim olduğunu düşünmeyin, sadece en kolay seçimdir.
Çalışmalar, tedavilerin depresyon tedavisinde antidepresanlar kadar işe yaradığını göstermektedir ve daha önemlisi tedavi sona erdiğinde tekrar nüksetmesini önlemektir. Depresyon ilacı size sadece ilacı aldığınız sürece yardım eder; tedavi sırasında elde edilen duyusal kavrama ve baş etme becerilerinin depresyon üzerinde daha kalıcı etkisi olabilir. Bununla birlikte; depresyonunuz tedaviye devam etme enerjiniz bulunmayacak kadar ciddiyse, kısa antidepresan denemesi tedaviye odaklandığınız seviyede duygu durumunuzu artırabilir.
Tedaviye ilaveten, diğer depresyon için etkili tedaviler egzersiz, meditasyon, rahatlama teknikleri, stres yönetimi, destek grupları ve kendi kendine yardım basamaklarıdır. Bu tedaviler başlangıçta fazla zaman ve efor gerektirse de, depresyon ilaçlarından fazla hiçbir olumsuz etkisi olmadan duygu durumunuzu artırma avantajı bulunmaktadır.
Antidepresan alım kılavuzları
Depresyon ilaçları almaya karar verdiyseniz, reçeteli ilaçlarınızla ilgili her şeyi öğrenmelisiniz. Antidepresan ilaçlarınızla ilgili ne kadar çok şey bilirseniz; yan etkilerle daha iyi mücadele eder, tehlikeli ilaç etkileşimlerinden kaçınır ve diğer güvenlilik endişelerini azaltırsınız.
Bazı öneriler:
- Aile doktoruna değil bir psikiyatriste gidin.
- Aile doktorunuz size yardım edebilir veya istediğiniz gibi hemen depresyon tedavisine ihtiyacınız olduğunun farkına varabilir. Ancak; tıp doktoru ilaç yazmasına rağmen, psikiyatristler akıl sağlığı tedavisinde uzman doktorlardır. Antidepresanlara ve güvenlilik endişelerine ilişkin en yeni araştırmaları iyi bilme olasılıkları daha yüksektir. Sağlığınız doktorunuzun uzmanlığına bağlıdır; bu nedenle, en uygun doktorun seçilmesi önemlidir.
- Talimatları takip edin. Antidepresanınızı doktorun talimatlarına göre aldığınızdan emin olun. Dozunuzu atlamayın veya değiştirmeyin; iyi hissetmeye başlar başlamaz haplarınızı almayı bırakmayın. Tedaviyi erken bırakma, yüksek nüks oranlarıyla ilişkilidir ve ciddi geri çekilme semptomlarına yol açabilir.
- Yan etkileri izleyin. Geçirdiğiniz fiziksel ve duygusal değişikliklere dikkat edin ve bu değişiklikleri doktorunuza anlatın. Depresyonunuz kötüye giderse veya intiharla ilgili düşünceleriz artıyorsa, hemen doktorunuzla veya terapistinizle irtibata geçin.
- Sabırlı olun.
- Doğru ilacı ve dozu bulmak bir deneme yanılma sürecidir. Antidepresan ilaçların tam terapötik etkilerine ulaşmak yaklaşık 4 – 6 hafta alır. Çoğu kişi, kendisine yardım edebilecek ilacı bulmadan önce birkaç ilaç dener.
- Terapiye gidin. İlaç depresyon semptomlarını azaltabilir ancak altta yatan problemi tedavi etmez. Psikoterapi depresyonunuzun kaynağına inmeye, olumsuz düşünceleri değiştirmeye ve baş etmek için yeni yollar öğrenmenize yardım edebilir.
Antidepresan bırakma semptomları
- Huzursuzluk, gerginlik
- Depresyon, ruh hali değişiklikleri
- Grip benzeri semptomlar
- Asabiyet ve agresiflik
- İnsomni, kabuslar
- Bulantı ve kusma
- Baş dönmesi, eş güdü kaybı
- Mide krampları ve ağrı
- Elektrik şok hissi
- Çarpıntı, kas spazmları
Antidepresan almaya başladığınızda bırakmak zor olabilir. Çoğu kişi, ilacı bırakmayı zorlaştıran geri çekilme semptomlarına sahiptir.
Antidepresanları bırakmaya karar verirseniz, ilk olarak doktorunuza danışın ve yavaş yavaş azaltarak bırakın.
Aniden bırakırsanız; ağlama nöbetleri, aşırı tedirginlik, baş dönmesi, yorgunluk, baş ağrısı ve ağrı gibi hoş olmayan bir dizi geri çekilme semptomuna sahip olabilirsiniz. Bu geri çekilme semptomları “antidepresan bırakma sendromu” olarak da bilinir.
Antidepresan bırakma sendromu özellikle Paxil veya Zoloft ilaçlarını bırakan kişilerde yaygındır. Vücutta uzun yarılanma ömrüne sahip Prozac, geri çekilmeye sebep olma olasılığı en düşük olan ilaçtır. Bununla birlikte, depresyona yönelik tüm ilaçlar geri çekilme semptomlarına yol açabilir.
Depresyon ve huzursuzluk, antidepresan geri çekilme semptomları olabilir
Depresyon ve huzursuzluk, antidepresanlar bırakıldığında en yaygın semptomlardır. Depresyon, geri çekilme semptomu olduğunda ilk sırada ilaç tedavisine yol açan orijinal depresyondan genellikle daha kötüye gider. Maalesef, birçok insan kısır döngü oluşturarak bu geri çekilme semptomunda depresif hastalıklarını geri döndüren hatalar yapar ve ilaca devam eder.
Antidepresanlarınızı güvenli şekilde bırakmanız için ipuçları
- Dozunuzu aşama aşama azaltın.
- Antidepresan geri çekilme semptomlarından kaçınmak için, ilacınızı asla “bir anda” bırakmayın. Bunun yerine, her doz azaltma arasında en az 1-2 hafta olacak şekilde dozunuzu aşama aşama azaltın.
- Süreci hızlandırmayın.
- Antidepresan azaltma süreci birkaç ay alabilir ve sadece doktor gözetiminde girişimde bulunulmalıdır. Sabırlı olun. Herhangi bir zamanda zorluklarla karşılaşırsanız, daha fazla azaltma girişiminde bulunmadan önce mevcut dozunuzu bir süre daha koruyun.
- İlacı bırakmak için çok stresli olmayan bir zaman seçin. Antidepresanları bırakma zor olabilir; bu yüzden, çok stresli olmadığınız bir zamanda bırakmaya başlamanız en iyi seçim olacaktır. Yaşamanızda önemli değişiklikler yapıyorsanız veya önemli ölçüde stres dolu koşullar söz konusuysa, daha durağan bir duruma gelene kadar beklemek isteyebilirsiniz.