Kansızlık ya da anemi, vücutta organ ve dokulara yeterli düzeyde oksijen taşıyan, kırmızı kan hücrelerinin sayısında azalmadır. Anemi, toplumda çok yaygın bir durumdur. Toplumun yaklaşık dörtte birinde vardır. Okul öncesi çocuklarda bu oran daha yüksektir,
Kansızlık nedir?
Kanda yeterince sağlıklı kırmızı kan hücresi veya hemoglobin olmamasıdır. Hemoglobin, kırmızı kan hücrelerinde bulunan, oksijenin taşınmasında sorumlu moleküldür. Hemoglobin molekülleri, akciğerlerden vücudun geri kalan kısmına oksijen taşır. Sayıca düşük olabileceği gibi, yapısında bozukluğa bağlı da olabilir.
Kansızlık belirtileri nelerdir? Yorgunluk, halsizlik gibi kansızlık belirtileri, vücut dokularına yeterince oksijen götürülememesi sonucunda gelişir.
Kansızlık neden olur?
Birçok sebebe bağlı olarak kırmızı kan hücrelerinin sayısında azalma olabilir. Tek bir nedeni yoktur. Kesin nedeni tam olarak belirlemek bazen zor olabilir.
Kansızlık nedenleri ?
Vücutta yeterince kırmızı kan hücresi üretilememesi
Kanama nedeniyle kırmızı kan hücrelerinin kaybında artma
Kırmızı kan hücrelerinin vücutta normalden daha kısa sürede yok edilmesi
Demir eksikliği anemisi:
En yaygın görülen anemi türüdür. Demir eksikliği anemisi vücutta görülen demir kıtlığından kaynaklanır. Kemik iliğinin kırmızı kan hücrelerinin ihtiyaç duyduğu hemoglobini yapabilmesi için demire ihtiyacı vardır. Yeterli demir olmadan kırmızı kan hücrelerinin üretimi için gereken hemoglobin üretilemez. Bu tip anemi, demir takviyesi almayan birçok hamile kadında ortaya çıkar. Ayrıca, ağır adet kanamaları, mide ülseri ve kanser demir eksikliği anemisine neden olabilir.
Vitamin eksikliğine bağlı anemi: Demirin yanı sıra, vücudun yeterince sağlıklı kırmızı kan hücresi üretmek için folat ve B12 vitaminine ihtiyacı vardır. Bu vitaminlerin eksik alındığı bir diyet, kırmızı kan hücresi üretiminin azalmasına neden olabilir. Ayrıca, yeterli miktarda B12 alan bazı insanlarda vitaminin bağırsaklarda emilmesi konusunda sıkıntı vardır.
Kronik hastalık anemisi: Kanser, HIV / AIDS, romatoid artrit, böbrek hastalığı, crohn hastalığı gibi bazı hastalıklar anemi sebebi olabilir.
Aplastik anemi: Kemik iliğinde kan hücrelerinin üretilememesi sonucu ortaya çıkar. Aplastik anemi nadir görülen ancak hayatı tehdit eden bir kansızlık türüdür. Enfeksiyonlar, bazı ilaçlar, oto immün hastalıklar ve toksik kimyasallar başlıca sebebidir.
Kemik iliği hastalığına bağlı anemiler: Lösemi ve miyelofibroz gibi çeşitli hastalıklar kemik iliğinde kan hücresi oluşumunu etkileyerek kansızlığa neden olabilir.
Hemolitik anemiler: Hemolitik anemiler, kırmızı kan hücrelerinin yıkımı üretiminden daha hızlı olduğunda ortaya çıkar. Bazı kan hastalıkları kırmızı kan hücresi yıkımını arttırır. Hemolitik anemi kalıtsal olarak ebeveynlerden miras alınabilir veya sonradan ortaya çıkabilir.
Orak hücre anemisi: Orak hücreli anemi kalıtsal bir hemolitik anemi türüdür. Kırmızı kan hücrelerinin anormal orak şeklinde oluşmasıyla sonuçlanan hatalı bir hemoglobin formundan kaynaklanır. Bu anormal şekilli kan hücreleri vaktinden önce ölür. Bu da kırmızı kan hücrelerinin kronik yetersizliğine neden olur.
Kronik kurşun zehirlenmesine bağlı anemi: Ağır metal analizi ile tespit edilir.
Kansızlık belirtisi nelerdir?
Halsizlik
Kolay yorulma
Cilt kuruluğu
Sinirlilik
Egzersizle sonrası çarpıntı
Nefes darlığı
Uykusuzluk
Göğüs ağrısı
Baş ağrısı
Baş dönmesi
Ciltte solukluk
Bacaklarda kramplar
Bir insanın kansız olduğu nasıl belli olur?
Halsizlik, yorgunluk, hafif bir eforla bile ortaya çıkan nefes darlığı ya da kalp çarpıntıları en sık görülen belirtilerdir. Unutkanlık, uyku sorunları, saç dökülmeleri, tırnaklarda çatlamalar veya çukurlaşmalar, ağız köşelerinde yaralar, dilde aşırı kırmızılaşma ve düzleşme de önemli belirtilerdir.
Kansızlık gözlerden anlaşılır mı?
Aneminin en dikkat çeken belirtisi solukluk, ilk olarak ağız ve göz kapağı içindeki deride fark edilir. Anemiyi anlamanın çok basit bir yolu alt göz kapağınızı nazikçe aşağıya doğru çekip bakmaktır. Soluk ise anemi olabilirsiniz.
Kansızlık iştahsızlık yapar mı?
Kansızlık iştahsızlığın önemli bir sebebidir. İştahsız çocukları kansızlık açısından mutlaka değerlendirilmelidir.
Kan düşüklüğü tedavi edilmezse ne olur?
Kansızlık durumunda vücut, hipoksi denilen oksijen yetersizliği yaşar. Dokulara gitmesi gerekenden daha az miktarda oksijen gider. Demir eksikliğine bağlı kansızlık uzun sürdüğünde, zorlanmaya bağlı olarak kalp büyümesi ve kalp yetmezliği oluşabilir.
ÖZEL ANEMİ BELİRTİLERİ
Aneminin tipine göre özel belirtiler olabilir.
Demir eksikliği anemisi: Kağıt, buz veya toprak gibi garip maddeleri yeme isteği, kaşık tırnak olarak adlandırılan tırnakların yukarı doğru eğriliği, ağız köşelerinde çatlaklar
B12 Vitamini eksikliği: Ellerde veya ayaklarda karıncalanma ve uyuşukluk, dokunma duyusu kaybı, sendeleyerek yürüme ya da yürümede güçlük, kollarda ve bacaklarda sertlik, sakarlık, bunama
Kronik kurşun zehirlenmesine bağlı kansızlık: Diş etlerinde mavi-siyah çizgi, karın ağrısı, kabızlık, kusma
Hemolitik anemi (Kronik kırmızı kan hücresi yıkımının neden olduğu anemi): Sarılık (cilt ve gözlerde sararma), kahverengi veya kırmızı renkli idrar, bacaklarda yaralar, bebeklik döneminde gelişimsel gerilik, safra taşı oluşumuna bağlı belirtiler
Orak hücre anemisi: Yorgunluk, enfeksiyonlara duyarlılık, çocuklarda büyüme ve gelişmede gecikme, özellikle eklemlerde, karın bölgesinde ve uzuvlarda şiddetli ağrı atakları
Aplastik anemi: Ateş, sık enfeksiyonlar ve deri döküntüleri
Folik asit eksikliği anemisi: Sinirlilik, ishal ve pürüzsüz bir dil
Anemi Hastalığı ve Beslenme
Anemi bağışıklık sistemini zayıflatır. Kişi enfeksiyonlara ve hastalıklara daha yatkın olabilir. Yeterli C vitamini dozu bağışıklık sistemini güçlendirir ve aynı zamanda demirin emiliminde yardımcı olur. C vitamini ihtiyacını karşılamak için portakal yemek ya da her gün bir bardak limon suyu içmek iyi olur. Ispanak, kereviz, hardal yeşili ve brokoli gibi yeşil sebzelerde bulunan yüksek miktarda klorofil iyi bir demir kaynağıdır. Ispanakları çiğ olarak tüketmekten ziyade pişirilmesi daha doğrudur. Çünkü çiğ ıspanağın içeriğindeki oksalik asit vücutta demir emilimini engelleyebilir. Taze pancar veya nar suyu, harika kan yapıcı ve kan temizleyici olarak işlev görür. Pancar, folik asit bakımından da zengindir. Susam tohumu, özellikle de siyah susam tohumu demir alımını arttırmanın iyi bir yoludur.
Demir eksikliğine neden olan şeyler?
Demir emilimini azaltan besinler: Kepekli tahıllar, yağlı tohumlar, kahve, sigara, siyah çay, soya, kalsiyum tuzları.
Demir eksikliğinde nasıl beslenilir?
Et, tavuk, balık, karaciğer, yumurta, kurubaklagiller, tahıllar, yeşil yapraklı sebzeler, pekmez, tahin gibi demir içeriği yüksek gıdaların tüketilmesi gerekir. 150 gram az yağlı dana eti: 4,5 mg demir içerir.
Kuru meyvelerden en çok kuru kayısı ve kuru üzümün demir içeriği yüksektir.
Kuruyemişlerden ise fındık, badem, ceviz tercih edilmelidir. 20 gram kuruyemiş: 0,6 mg demir içerir.
Haftada en az 2 kez tüketilmesi gereken kuru baklagiller C vitamini ile birlikte tüketilmelidir. 1 porsiyon(60 g) Kuru baklagil yemeği: 4,2 mg demir içerir.
Besinlerle vücuda demir alınırken C vitaminiyle birlikte alınması hem demir emilimini artırıp hem de hemoglobin üretimine yardımcı olduğu için C vitamini yönünden zengin turunçgiller, yeşil yapraklı sebzeler, karnabahar, lahana, domates, yeşil biber gibi besinler her öğün yemeklerle birlikte tüketilmelidir.
Demirin vücutta kullanımını engelleyen çay ve kahve yemeklerle birlikte tüketilmemeli, öğün aralarında, açık ve limonla birlikte tüketilmesi uygun olur.
Kepek ekmeği yerine çavdar yada tam buğday ekmeği tercih edilmelidir.
Vücut ağırlığına bağlı olarak günde bir kere taze sıkılmış bir bardak portakal suyuna 1 tatlı kaşığı pekmez eklenerek tüketilmelidir. 1 tatlı kaşığı pekmez: 0,5 mg demir içerir
Kalsiyum içeren gıdaların çok tüketilmesi demirin emilimini azalttığı için, demir içeriği yüksek olan et grubu besinlerin yanına kalsiyum içeriği yüksek süt, yoğurt gibi besinlerin daha az tercih edilmesi
Özellikle kırmızı et yerken yanına taze sıkılmış meyve suyu veya yeşil yapraklı sebzelerin tüketilmesi demirin emilimini arttıracaktır.
Demir serum ne demek?
Serum Demiri: Kandaki demir miktarını ölçer. Ortalama referans aralığı 60-170 ug/dL olmakla birlikte 90-100 ug/dL arasında olması istenir.
Ferritin nedir? Demiri depolayan proteindir. Düşük ferritin düzeyi genellikle demir eksikliğinin ilk belirtisidir.
Kansızlık tedavisi nasıl yapılır?
Kansızlık tedavisinde kullanılan çeşitli yöntemler vardır. Hepsinde kırmızı kan hücresi sayısının artırılması hedeflenir. Böylece kanın taşıdığı oksijen miktarı arttırılır. Tedavi aneminin tipine ve nedenine bağlı olarak planlanır.
Demir eksikliği anemisi: Demir takviyeleri veya diyet değişiklikleri. Demir eksikliği kan kaybından kaynaklanıyorsa kanama bulunmalı ve durmalıdır.
B12 eksikliğine bağlı anemi: Tedavi diyet takviyeleri ve B12 enjeksiyonlarını içerir.
Talasemi: Tedavi folik asit takviyesi, dalağın çıkarılması ve bazen kan nakli ve kemik iliği naklini içerir.
Kronik hastalık anemisi: Bu anemi tipi, kronik altta yatan ciddi bir durumla ilişkili olabilir. Spesifik bir tedavisi yoktur ve odak, altta yatan durumdur.
Aplastik anemi: Hastaya kan nakli veya kemik iliği nakli yapılır.
Orak hücreli anemi: Tedavide, oksijen desteği, ağrı kesici ilaçlar ve damar içi sıvı takviyesi yapılır. Bazen antibiyotik tedavisi, folik asit takviyeleri ve kan nakli gerekli olabilir.
Hemolitik anemiler: Hastalar kırmızı kan hücresi yıkımını daha kötü hale getirecek ilaçlardan uzak durmalıdır. Hastaya kırmızı kan hücrelerine saldıran, bağışıklık sistemini baskılayıcı ilaçlar verilir ve enfeksiyonlar tedavi edilir.