Toplum Sözleşmesi Kuramı
Toplum Sözleşmesi kuramı Thomas Hobbes (1651) ve Jean-Jacques Rousseau (1762) tarafından oluşturulan felsefi ve sosyolojik bir kuramdır. Bu kurama göre meşru devlet otoritesinin yönetilenlerin izni ile oluşan; bireylerin birbirlerini şiddet, sahtekârlık veya dikkatsizlikten korumak için birleştirdiğini varsayan bir kavramdır. Toplum sözleşmesinin İnsanlar arasındaki kullanımı, insanların bir devlete ya da otoriteye bağımsızlıklarının bir kısmından hukukun üstünlüğü anlayışı ile vazgeçmeleri, bazı kurallar ile yönetilme üzerinde yaptıkları anlaşma olarak da düşünülebilir.
Sokrates idam cezasından kurtulmak için hapisten kaçmayı reddetmiş,, gönüllü olarak Atina’da kalmış yerel yasaların sonuçlarını kendi çıkarlarına aykırı olmasına rağmen kabul etmiştir. Epiküre de toplum sözleşmesini insanların hayvanlardan farkı, insanların birbirlerine zarar vermemek için anlaşabilmesi olarak vurgulamıştı. [1]
Bu teorilerin başlangıç noktasını, sosyal düzenin hiç olmadığı bir ortamda insan doğasının incelenmesi oluşturmaktadır. Bu görüşler doğal hukuk fikirlerinden yola çıkılarak bunlar üzerine geliştirilmiş kavramlardır.
Hobbes’e göre, doğal ve ilkel yaşamda bireylerin yaşamı bireysel çıkar üzerine kurulu, hak ve sosyal düzen, liderlik ve bağımsızlıktan yoksundu. Doğal hallerinde bireyler uzlaşmasız ve kavgacıydı. Toplum sözleşmesi, bireylerin bir araya gelmeye başlayarak bazı haklarından vazgeçmeleri ile ortaya çıktı. Bu tür uzlaşmalar da toplumların oluşmasını ve devletlerin oluşmasını sağlamıştır.[2]
Jean-Jacques Rousseau, 1762 tarihinde “Toplum Sözleşmesi” kitabı ile bu kuramı bağımsızlık üzerine kurmuştu. Rousseau’ya göre özgürlük ancak insanlar yasamada doğrudan yönetime sahip olduklarında var olabilecekti. İnsanlar bu sözleşmeleri özgür iken ortaya koyabilir, kendilerini yöneten temel kuralları seçebilirse veya ihtiyaç duyduklarında değiştirebileceklerse bu yasalar ortaya çıkabilir görüşündeydi. [3]
Bu nedenle hukuk bütün olarak neyin toplum için faydalı olduğuna karar vermeli ve bireyler buna razı olmalı ya da zorla razı edilmeli fikrindedir.
İnsanların toplum halinde yaşamadan önce kendi hallerine terk edilmiş olarak yaşadıklarını, aralarında sürekli ilişkiler ve ilişkileri düzenleyen nizamın olmadığı savlarından hareketle bu kuram ortaya çıkmıştır. Bu kuramın ana fikri, insanların birbirlerine zarar verme içgüdülerine karşın, bir arada yaşamanın yollarını bulmak daha iyi üretmek, kaynakları paylaşmak, daha fazla çıkar elde etmek ve çıkarlarını güvenceye almak için once toplumu, sonra toplumsal kuralları daha sonra da devleti oluşturmaları düşüncesidir.
Toplum Sözleşmesi Kitabı ve İçeriği J.J. Roussau
Jean-Jacques Rousseau Toplum Sözleşmesi adlı kitabını 1756- 1760 yılları arasında yazmış eserini 1762 yılında bastırmıştır.Eser Roussau’nun en beğendiği eseridir.
Roussau’ya göre “Doğa durumundaki insan rasyonel olarak eylemde bulunan bir varlık değildir. Daha çok duygular, içgüdüler temelinde günübirlik yaşayan bir varlıktır. Bu insan merhamet ve şefkat duygusuna sahiptir.”
Cinsellik gibi doğal dürtülerin bir araya getirdiği insanlar, neslin devamını sağlama amacının gerektirdiğinin ötesinde bir arada yaşamaya başlarlar. Bu ailenin ortaya çıkışıdır. Artık, erkek ve dişi, yavruların dünyaya gelmesinden sonra ayrılmayıp bir kulübede birlikte yaşamaya başlamıştır. [4]
Bir sonraki aşamada aileler kabileler halinde bir araya gelirler. Bu yeni toplum biçiminde kolektif avcılık ve toplayıcılık, toplumsal üretim biçimini oluşturmaktadır. Toplum halinde yaşayan insanların lisanları ve akıl melekeleri gelişir. Bunun akabinde sanatlar ve bilimler gelişir. Mülkiyetin devreye girmesi de bu eşitsizlikleri çoğaltan bir nitelik halini alacaktır.
Özel mülkiyet kurumu ile birlikte doğal kaynakların bazı insanların elinde eşitsiz bir şekilde birikmesi bir insanı karnını doyurabilmek için başka bir insana muhtaç hale getirmiş; doğmakta olan toplumda kesin çizgilerle ayrılan iki sınıfı ortaya çıkarmıştır. Yoksullar ve zenginler şeklinde oluşan bu ayrım ve aralarındaki uçurum ise bir savaşın çıkışını kaçınılmaz kılar. Bu savaş, Rousseau’da toplumsallığın olmadığı doğa durumu ile toplumsal hayat arasındaki geçiş döneminin son evresine tekabül etmektedir. Savaş sonrasında zenginlerin; kaba, aldatılmaları kolay, kendi aralarında sorunları olan, hırslı ve hasis olduklarından dolayı efendilerinden vazgeçmeyen insanları, parlak söylevlerin aracılığıyla kandırmaları sonucu yapılan ve temelinde mülkiyetin bulunduğu yalancı bir sözleşme ile devlet kurulmuş olur.[5]
Kitapta, siyasi bir sistemin kurulabilmesi için en iyi yöntemin toplumsal sözleşme olduğu açıklanmaktadır. Eser, İnsanlar tarafından onaylanmamış her yasa hükümsüzdür ve geçersizdir, aslında bu yasa (hukuk) dahi değildir. Yasama gücü halka aittir ve yalnızca ona ait olabilir.[6]
Ana düşünceleri üzerinde yazılmıştır. “Monarşik düzene karşı muhalif bir yapı taşıyan Toplum Sözleşmesi yasal düzeni hâkim kılmayı amaçlamaktadır.”
Rouuseau, Fransiz devrimi ile ilintilendirildigi ve kitabına “du contrat social” adını verdiği İçin toplumsal sözleşme kavramının fikir babası olarak görülür.
Toplum sözleşmesi şöyle ifade edilebilir: İçimizden her biri, varlığını, bütün kuvvetini, müştereken genel iradenin emrine verir ve biz, her ortağı bütünün bölünmez birer parçası olarak kabul ederiz.( Rousseau, 1946: 21).
“İnsanın kusurlarının doğasından değil kötü yönetilmiş olmasından kaynaklandığını söyleyen; iyiliği ve kötülüğü temelde siyasal değerler ve siyaseti toplumsal yaşamın merkezi olarak gören Rousseau, insanlık tarihini uygarlığın ilerlemesi karşısında ahlakın düşüşü ile artan sefalet ve kötülük destanı şeklinde nitelendirmektedir. “
[1]
https://tr.wikipedia.org/wiki/Toplum_s%C3%B6zle%C5%9Fmesi
[2]
Kesici, Ekrem (2006). “Hobbes ve Rousseau: Toplumsal Sözleşme Kuramı” (PDF). Kaygı: 81. Erişim tarihi: 17 Nisan 2011
[3]
Kesici, Ekrem (2006). “Hobbes ve Rousseau: Toplumsal Sözleşme Kuramı” (PDF). Kaygı: 81. Erişim tarihi: 17 Nisan 2011
[4]
https://www.acikders.org.tr/pluginfile.php/2774/mod_resource/content/2/7.Hafta%20-%20So
[5]
https://www.acikders.org.tr/pluginfile.php/2774/mod_resource/content/2/7.Hafta%20-%20So
[6]
https://tr.wikipedia.org/wiki/Toplum_S%C3%B6zle%C5%9Fmesi_(Rousseau)