Bağımlılık teorisi, uluslararası ticaretin faydalarını inkar eden ve gelişmiş ülkelere yönelik boyun eğme yoluyla az gelişmişliği açıklayan bir teoridir.
Kuşkusuz, bu teori 20. yüzyılda Latin Amerika ülkelerinde ekonomik durgunluğun neden oluştuğuna dair teorik bir cevap bulmaya çalışıyor. Bir grup Latin Amerikalı uzmanın Latin Amerika’da meydana gelen sosyoekonomik durgunluktan endişe duyduğu 1950-1970 yılları arasında oluşmaya başladı.
Her şeyden önce, dünya ekonomisinin az gelişmiş ülkeler için bir eşitsizlik sistemi oluşturduğu ve bu nedenle zararlı olduğu varsayımına dayanmaktadır. Gelişmiş ülke ekonomileri gittikçe büyüyor ve güçleniyor, az gelişmiş ülke ekonomileri gittikçe kırılgan ve zayıf bir hale geliyor. Buna ek olarak, merkez olarak hareket eden bir eksen veya ülke olduğunu teyit eder. Bu, üretim altyapısına yüksek düzeyde yatırım yapılan gelişmiş bir ülkedir. Bu nedenle ürettikleri mal ve hizmetler üretilir ve yüksek katma değere sahiptir.
Öte yandan, bu merkezi eksen çevresinde birçok çevresel veya az gelişmiş ülke vardır ve düşük sanayileşme düzeyleri nedeniyle sadece gıda ve hammadde üretirler. Piyasada çok düşük bir değere sahip olmaları ve bunun sonucunda fiyatlarının çok düşük olması.
Sonuç olarak, az gelişmiş ülkeler endüstriyel, varlıklı veya gelişmiş ülkeler tarafından giderek daha fazla derecede endüstriyel ve teknolojik marjinalleşmeye maruz kalmaktadır.
Bağımlılık Teorisinin Kökeni
İlk başta, bu teori 1950-1960 yılları arasında ECLAC (Latin Amerika ve Karayipler Ekonomi Komisyonu) ile ortaya çıkmıştır. Arjantinli bir ekonomist olan Raul Prebisch bu teoriyi ortaya koymuştur. Aradığı şey, Latin Amerika ülkelerinde neden az gelişmişliğin gerçekleştiğine dair bir açıklama bulmaktı.
Aslında artan eşitsizliğin ülkeler arasında kurulan ticari ilişkilerde ortaya çıkan belirgin eşitsizlikten kaynaklandığını öne sürdü. Böylece, az gelişmiş ülke ekonomilerinin gelişmiş ülke ekonomilerine tabi kılınmasına neden olmaktadır.
Daha sonra, merkezi ülkelerin ihraç ettiği bu ürünler, çevre ülke ekonomilerinin yaşadığı bozulmanın aksine, piyasada yüksek fiyatlarla satıldı ve ekonomileri giderek daha fazla büyüdü.
Neo-Marksist Teori
Neo-Marksist teori, yalnızca Latin Amerika ülkelerinde değil, dünya ekonomisi düzeyinde meydana gelen azgelişmişliği ve eşitsizliği açıklamaktadır.
Neo-Marksistler için, az gelişmiş ve gelişmiş ülkeler arasında süregelen eşitsizlik, gelişmiş eylemin kapitalist dünyanın büyük metropolünde merkezi ülkeler olduğu ve çevresel ülkeler veya uydular tarafından sürdürüldüğü için ortaya çıkar.
Bu nedenle, uydu ülkeler gelişemez çünkü üretilen herhangi bir fazlalık gittikçe büyüyen büyük metropollere geçer ve az gelişmişler zayıflar. Bunun kapitalist sistemin bir etkisi olduğunu düşünüyorlar.
Bazı ülkelerin üretim seviyesi ve zenginliği, tabi oldukları diğer ülkelerin büyümesi ve gelişmesi ile koşullanır. Orta veya gelişmiş ülke, kendi kendine yeterli olmalarını sağlayan sağlam ve müreffeh bir ekonomiye sahiptir. Çevresel veya az gelişmiş ülkeler zayıf ve rekabetçi olmayan bir ekonomiye sahiptir, bu nedenle gelişmiş ülke olan sanayi ve teknoloji merkezine bağlıdırlar. Ticaret ilişkilerinde onlar için bir ülke kazanır, diğeri kaybeder ve uluslararası ticaret ilişkilerindeki eşitsizliği arttırır.
Sonuç olarak, aşırı bağımlılık teorisinin ithalat ikamesi modellerinin uygulanmasına ve özellikle Latin Amerika ülkelerinde bir dizi korumacı politikanın uygulanmasına yol açtığını söylemek mümkündür.
Bu, 1970’lerde geçici olarak çalıştı, ancak 1980’lerde uluslararası hammadde talebinde ve yüksek dış borçta keskin bir daralma vardı ve bu da kalkınma stratejilerinin ciddi bir şekilde yeniden yapılandırılmasına neden oldu.