Kamu maliyesi, kamu gelirlerinin ve harcamalarının ekonominin üzerinde yarattığı etkiyi inceleyen bilim dalıdır. Kamu maliyesi nedir? Sorusunun en iyi şekilde açıklanabilmesi için kamu gelirleri ve kamu harcamaları konusu incelenmelidir. Kamu gelirleri ile kamu harcamaları yapılarak devletin ve vatandaşın ihtiyaçları karşılanır. Kamu maliyesi, finansın devlet için tasarlanan türüdür. Kamu gelirlerinin nasıl değerlendirileceği ve giderlerin ne olacağı konularıyla ilgilenir. Bir işletme için finans ne kadar önemli ise, devlet için de kamu maliyesi o kadar önemlidir. Devletin geleceği ve büyümesi için gerekli yatırımların yapılması ve yapılan yatırımların en iyi şekilde değerlendirilmesi gerekir.
Kamu Maliyesi Nedir, Gelirleri
Vergi, harç, resim, şerefiye, parafiskal gelirler (vergi benzeri gelirler), kamu borçlanmaları, para işlemlerinden doğan gelirler, para ve vergi cezaları kamu gelirlerini oluşturur.
Vergi
Kamu gelirlerinin en önemli kaynağı vergilerdir. Vergiler devlet tarafından ve devletin yetki verdiği kuruluşlar tarafından toplanır. Devredilmiş vergi yetkisine sahip kişi ve kurumlar vergi toplayabilir. Vergilerin toplanma amaçları vardır. Bu amaçlar mali amaç, sosyal amaç ve ekonomik amaçlardır. Mali amaç, kamu giderlerini finanse etmektir. Sosyal amaç, gelir dağılımında adaleti sağlamaktır. Verginin ekonomik amacı ise, ekonomiyi dengede tutmaktır. Bu durumda vergi, kamu giderlerini finanse etmek, sosyo-ekonomik amaçlara ulaşmaktır. Vergi, gerçek ve tüzel kişilerden alınabilir. Gerçek kişilerden alınan vergiler: Gelir, servet ve harcama vergileri olarak ayrılabilir. Tüzel kişilerden alınan vergi ise kurumlar vergisidir. Vergilerin ödenmesi zorunludur. Bu zorunluluk anayasada belirtilmiştir. Ödemeyene yaptırımlar uygulanabilir. Vergiler toplanırken, devlet bir neden göstermez. Yani vergiler karşılıksızdır. Vergi, nakit olarak ödenir. Kamu maliyesi nedir? Sorusunun anlaşılması için gelirleri incelemeye devam ediyoruz.
Harç
Kamu kuruluşları tarafından üretilen hizmetlerden yararlanan kişilerin ödediği bedeldir. Bu ödeme karşılıklıdır. Hizmet alınır ve bedeli ödenir. Karşılıklı olmasıyla vergiden ayrılır. Ödenmesi zorunludur. Eğitim ve öğretim harçları örnek olarak verilebilir.
Resim
Belirli bir hizmet ya da işin yapılması için yetkili makamlardan izin almak gerekir. Bu izin alma karşılığında ödenen bedeller resim olarak adlandırılır. İş yeri açma ve hafta sonu çalışma gibi izinler örnek olarak verilebilir. Resimler genel olarak belediyelerin gelir kaynakları olur. Uygulamada harç ve resim kavramı birbirine karışabilmektedir.
Diğer Kamu Gelirleri
Şerefiyeler bir diğer kamu geliri kalemlerindendir. Kamu kuruluşlarının yaptıkları, bayındırlık ve imar faaliyetleri sonucunda bu faaliyetlerin yakınında olan mülk sahiplerinden alınan gelir türüdür. Devlet yaptığı hizmeti göstererek para talep eder. Buna örnek olarak altyapı çalışması yapılan bölgedeki mülk sahiplerinden para talep edilmesi verilebilir. Bu gelir genelde belediyeler için kaynak olur. Mülkün değerine göre ödenecek tutar değişir. Kamu borçlanmaları, devlet için geçici bir gelir kaynağıdır. Bu borç geliri elde edilir fakat vadesi geldiğinde bu geri ödenir. Olağanüstü zamanlarda kullanılacak bir gelir kaynağıdır. Devlet çok zorda kalmadıkça bu yönteme başvurmaz. Bu gelir yurt içinden ve yurt dışından elde edilebilir.