Anasayfaya dönüş
2012 Ağustos ayının başlarında kalabalık bir cumartesi günüydü. Sinanpaşa Pasajının önünden Beşiktaş çarşısına girdik. Biraz önce biten şiddetli sağanağın yarattığı göletlere ve çamurlara batmamaya çalışarak Köyiçi Caddesi boyunca yürüdük. Anılara dalmaya Beşiktaş'a ayak basar basmaz başlamıştık. Rasim çarşıdaki eski bilgisayarcıları anlatıyordu.
King Bilgisayar vardı. Kameri biliyorsun herhalde?
Biliyorum.
Commodore dergisinden telefonunu aldım Burak Kiperin, buranın adresini verdiler. Adam yazılarını düzgün yazsa belki de 64lerde yazar olamayacaktım!
Balık pazarının oradaki Rum kilisesinin yanından Köyiçi Meydan Sokağına saptık. Gürültücü balıkçıların sesleri içinde, sağlı sollu balık restoranlarının arasından yürüyorduk. Tabakları ters çevrilmiş uzun rakı masaları henüz boştu.
Buraları eskiden böyle değildi. Farklı dükkânlar vardı, dedi Rasim.
Oradan Şehit Asım Caddesine çıktık. Bir yandan araçlara ve motorlara çarpmamaya çalışarak, yokuş aşağı inen insanların aksi istikametinde yukarı doğru yürüdük. Şimdi Maşuklar Yokuşu'nun dibinde, yaşlı bir binanın önündeyiz. Çatal gibi ikiye ayrılan yolun tam ortasında önümüzde dikilen bu soluk yeşil renkli bina bir zamanki Beşiktaş Bilgisayar'ın merkezi.
"Bu fırın o zaman da vardı," diye zemin kattaki Tarihi Simit ve Kurabiye Fırını'nı gösterdi Rasim. Sonra hafifçe döndü. "Sağdaki binaya da sonradan geçtik."
Gösterdiği Maşuklar Yokuşu 2/2'ydi.
Rasim binayı gösterirken ben de fotoğraf makinemle uygun bir poz yakalamaya çalışıyordum. Hem onu hem de binayı aynı karede fotoğraflamaya çalışırken zemin kattaki nalburdan kaşları hafifçe çatılmış bir kadın çıktı. Fotoğraf çekmemizin yarattığı hoşnutsuzluğu gizlemeden sertçe sordu:
"Kimi aradınız?"
Biz burada eskiden dergi çıkarıyorduk da, arkadaşlara onu gösteriyordum
Kadın beklemediği bir cevap almış gibi şaşırdı. Bir an uzak, silik bir anıyı hatırlar gibi oldu. Rasim hatırlamasına yardımcı oluyordu.
Hani bıyıklı bir sahibi vardı Abdurrahman Pala
Kadının yüzündeki ifade yavaş yavaş değişmeye başlamıştı. Rasim devam etti:
Buranın sahibi siz miydiniz?
Evet. Bir de hanım vardı hani
Rengin Abla.
Tamam tamam.
Eski komşular birbirini bulunca ilk anki gerginlik yerini birden neşeli sohbete bırakmıştı. Anılar art arda tazeleniyordu. Muhabbetin konusu eski günlerdi artık. Bir ara söze ben de karıştım.
Üzüyorlar mıydı sizi?
E biraz gürültü yapıyorlardı (gülüşmeler), ama insan olarak iyilerdi. Zaten ben Fatoş Ablayı başka yerden de tanıyorum. Çok vefalı bir insandı o.
Murat vardı. Murat Adançı hatırlıyor musunuz, hani uzun saçlı
Pandoranın kutusunu açtıran bu soru oldu. Soruyu duyan yaşlı kadının gözleri birdenbire açıldı, yüzü aniden buruştu.
Amaaan, pis Murat! (Elleriyle yaka silkerek) Uuuuhh .
Gülmemek için kendimizi tutamıyorduk. Bu soru yaşlı kadını kendinden geçirmişti. Ses tonu yirmi yıl önceki olayı sanki dün olmuş gibi bir canlılıkla anlatıyordu.
Murat çıktıktan sonra bir kamyon pislik attık. Bir kamyon! BİR KAMYON! İyi çocuktu ama o ne pislik
Yağlıydı saçları, hatırlıyorum.
Şimdi bütün millet yağlı. Boşver, kızlar öyle hoşlanıyor.
Muhabbet akıp giderken bir an farkında olmadan yarattığımız bu zaman tünelinden etrafıma bakıp yokuşu ve insanları seyre daldım.
Düşündüm, 64ler 20 sene önce tam da bu vakitler batmıştı
* * *
Dergi yazarlığına ne zaman başladın?
1988de. 16 yaşındaydım.
Apo Abiyle nasıl tanıştınız?
Abdurrahman Pala, King Bilgisayarla ortak çalışıyordu. King Bilgisayar ona arşiv desteği veriyordu ve King Bilgisayarın sahiplerinden (iki kardeştiler) Tayfun [Tözen] Abi, Abdurrahman Abinin editörüydü. Commodore diye bir dergi vardı Teleteknikin çıkardığı, Burak Kiper adlı biri orada oyun açıklamaları yazıyordu. Trapdoor diye bir oyunu yazmıştı. Orada ben açıklamadan bir şey anlamadım. Bir yerde takıldım, oyunu bitiremiyorum. Commodore dergisine telefon açtım, Burak Kiperi Beşiktaş King Bilgisayarda bulabilirsiniz, dediler. Ben de Beşiktaş King Bilgisayara gittim; orada Burak Kiperi bulmaya çalıştım. Sorumu Burak Kipere ilettiler. Meğer herif tercüme yapıyormuş! (Gülüşmeler) Bilemedi. (Sonra kendi kendime bir yerden T tuşu, yani Take tuşu olduğunu öğrendim.) Ondan sonra ben King Bilgisayara gittiğim zaman bana, Bilgisayar oyunu yazacak yazar arıyoruz, dediler. Yazı alalım senden, dediler. Bir şey de söylemediler başka. Yazımı aldılar, okudular. Seni bir yere götüreceğiz, dediler, Abdurrahman Palanın yanına götürdüler. O da 2030 metre yukarıdaki bir ofisteydi. O, Böyle böyle bir bilgisayar dergisi çıkartıyoruz, yardım eder misin? dedi.
Bu dergi MSX dergisi miydi, yoksa 64ler mi?
64ler. Daha önce bir MSX deneyimi olmuştu Abdurrahman Palanın. Kapatmıştı o dergiyi. Hatta mektuplar geliyordu hâlâ. Cevaplamıyordu ama.
Abdurrahman Abi için bayağı oyun yazdım. İlk üç sayının büyük çoğunluğunu bana yazdırdı. Gerisi tercümeydi. Başka yazarı yoktu. Bana da tercüme getirirlerdi, kontrol ettirirlerdi. Mesela Platoon tercüme bir yazıdır, onu biliyorum Daha sonra, çocuk aklımla, Niye benim isimlerim yazılmıyor? derdim. E, derginin %80inde, açıklamaların altında 'Rasim Mingü' mü yazacak? İsimsiz yazılardan bazıları da bana aitti yani. Ondan sonra yavaş yavaş insanlar gelmeye başladı. Hakan Tireli geldi (o daha sonra demoscenein içine girdi, profesyonelleşti). Ondan sonra Mert Gökkaya geldi. Ertuğrul Eröz, Şahin Derya, Orhan Cevher geldi
64lerde ilk başlarda bir süre çeviri yazılar oldu galiba Çevirileri sana yaptırmıyorlar mıydı?
Çevirileri bana yaptırmıyorlardı, benim İngilizcem o kadar iyi değildi. Çevirileri profesyonelce yaptırıyorlardı, ondan sonra bana getirip kontrol ettiriyorlardı ekleyecek ya da çıkarılacak şeyler var mı diye. Hatta ilk oyuncuların bazı yazılarını da bana kontrol ettirmişlerdi. Hakan Tirelinin Ushagi Yojimbo yazısını bana kontrol ettirdiler mesela, ekledim-çıkardım orada bazı şeyleri.
Senin en sevdiğin oyun türleri neydi?
O zamanlar genelde arcade vardı, simülasyon, strateji sonra gelişti. Benim oyun zevkim sonra gelişti, en başta sıradan her 64 oyununu oynuyordum. Shoot-em up, arcade Her hafta ne çıkarsa alırdım. Genelde haftada bir gelirdi zaten oyunlar.
O yaşlarda kodlamaya çok ilgin yoktu herhalde
BASIC biliyordum. Programcılıkla şöyle uğraşıyordum: Commodore dergisinin verdiği Program Döküm Ekleri vardı. Onları elle yazar, çalıştırır, programları kullanırdım. Peek, poke, sprite nedir bilirdim. Simons BASICte hesap makinesi yapmıştım for next döngüleriyle BASIC bilirdim. Programcılığın temellerini de biliyordum. Bu kadar.
Genelde haftada kaç gün dergide oluyordun?
Haftanın iki günü dergide oluyordum.
Peki diğer yazarlar kaç gün ayırabiliyordu? Her gün dergide olan yazar var mıydı?
Yoktu. Herkes okuyordu. Ben de liseyi bitirmemiştim daha.
Bir yandan dergiye yazman, bir yandan da üniversiteye hazırlanman zor olmadı mı?
Üniversiteye çalışırken bilgisayar komple gitti zaten! Önce İzmir 9 Eylülü kazandım, oradan İstanbul İktisata geçtim. Bilgisayar oynamıyordum üniversiteye hazırlanırken. Bir sene üniversiteye hazırlandım. İlk girişte kazanamadım zaten, bir sene dershaneye gittim de kazandım. O zaman bilgisayar oynamıyordum.
O zaman İstanbul İktisata geldikten sonra dergiye tekrar ağırlık verdin
Evet, dergiye geri döndüm. O zaman Adanç gelmişti. Ben Adançın ilk üç ayını görmedim. İki sene ayrı kaldım, döndüğümde dergi komple değişmişti. Ben ilk sayılarında ve son sayılarında vardım.
İzmirden döndüğünde 64lerde gördüğün değişiklikler hem iyi hem kötü yönleriyle hangileriydi?
Hep iyi değişiklikler vardı, kötü değişim yoktu. Etkileşimli bir ortam oluşmuştu, o eskiden yoktu. Eskiden Abdurrahman Abiye yazıları verirdin, giderdin. Sonra, dergi yeni binaya taşındığı için arkadaşlarınla vakit geçirme imkânı doğmuştu. Eski bir binamız vardı, hatta yıkılacak deniyordu. Hatta bina sahibi dergilerin stoklanmasına izin vermiyordu bina çökecek diye. Çatlaklar vardı, ama onlar bir güzellik katıyordu. Yani sanki İstanbul Üniversitesinde okuyordun ya da bir müzedeydin ya da Dolmabahçe Sarayındaydın falan gibi. Otantik bir ortamdı yani. Çatlaklar var, bilmemneler var Eski bir binaydı, ama bayağı güzeldi. Daha önce dergide vakit geçirme imkânı yoktu, küçük mekân olduğundan dolayı, ama döndükten sonra dergide free takılabiliyordum. Sonradan eski yerimiz Beşiktaş Bilgisayar oldu. Orası önceden ofis odasıydı. Bunlardan başka, bilgisayar oyunu arşivi oluşturmuştu 64ler. Eskiden (eski dükkândayken) arşivimiz yoktu bizim. Yenisine geldikten sonra arşiv oluştu.
Kaset çok fazla kullanmıyordunuz, bırakmıştınız herhalde kaset kullanmayı
Hepsi disketti.
Peki o dönemde bir arşiv oluşturmak istersen ne yapıyordun? Başka birinin arşivini satın mı alıyordun? Ya da şöyle sorayım: 64ler kendi arşivini nasıl oluşturdu?
Bahadır Akcan vardı bizim dergiye takılan, ya da profesyonel insanlar vardı diyelim dergiye takılan, onlar arşive katkıda bulundu. Onlar oradan buradan arşivi doldurdu. Cracker mı deniyordu onlara? O tür insanlar yardımcı oldu yani.
Sabahlamalar falan oluyor muydu?
Oluyordu. Adanç izin vermiyordu, ama kendisi sabahlıyordu.
Kendisi tek başına mı sabahlıyordu?
Bazen tek başına, bazen kız arkadaşıyla... Carmen diye bir kız arkadaşı vardı, onla sabahlardı. Bize izin vermiyordu.
Sizi kovuyordu yani! (Gülüşmeler)
Evet, kendisi yapardı! Ama herkes kalmak istiyordu geceleri orada.
64lerin iki farklı hali var aslında. O ilk birkaç yılki 64ler farklı, sonra Murat Adanç sonrası 64ler biraz daha farklı, değil mi?
Onu şöyle anlatayım, üç evrede açıklarım ben 64lerin sanatsal gelişimini (değişimini de diyebiliriz): Birincisi, Abdurrahman Pala ilk sayılarda sanat direktörlüğünü kendi yaptı. Kadrolu adam çalıştırmıyordu, kendisi yapıyordu. Pek profesyonel değildi o, biliyorsunuz. Yani kes, yapıştır, resim koy Çok sanatsal bir şey değildi; uygun bir şey değildi, ama işi görüyordu. Ondan sonra Metin Zincirkıran döneminde kapak komple değişti. Metin Zincirkıran ve Tarkan Barlas döneminde dergi kadrolu editör ve sanat yönetmeni tuttu. Bunların derginin değişimine çok büyük katkısı var. Metin Zincirkıran bence Adanç ayarında bir adamdı. Kız arkadaşıyla gelirdi. Nişanlıydı galiba. Tasarım işini yapardı sadece, oyun oynamazdı. Ondan sonra Tarkan Barlas geldi. Tarkan Barlası da unutmamak lazım. O ilk FRP yazısını yazan adamdı. Suratı yaralıydı. Halı tüccarıydı herhalde, yaşı 2324 falandı. Onlardan sonra Adanç geldi, bunu geliştirdi. Adanç komple değiştirmedi yani dergiyi, bunların çizgisini devam ettirdi. O içerik olarak değiştirdi daha çok. MACin köşesi de Tarkan Barlas tarafından yazılıyordu daha önce. Önceden Tarkan Barlas cevaplıyordu oyuncuların sorularını. Ama dergiye edebiyat usulü MACle gelmiştir. Espriler olsun, dergiye kattığı kendi filozofik düşünceleri olsun, onların hepsi MACle geldi.
Editör diyorsun. Peki bu editör gerçek bir editör gibi mi davranıyordu, yoksa editörün adı editör, kendisi yok gibi bir şey miydi?
Yarı yarıya. Gençti herkes orada. Amatör ruh vardı. Eli sopalı değildi, ama Adançın otoritesi de vardı tabii. Bir kavga olmuştu Sherman yazısı yüzünden. Sherman M4 diye bir oyun vardı (tank simülasyonu). O oyunda üsleri ele geçirirken tankla yaklaşıyorsun. Alman bayrağına değiyorsun, geri çekiliyorsun, ABD bayrağı oluyor. Çocuk da yazmış: Tanklar yavaş yavaş Alman bayrağına yaklaşıyor. Bayrağın gücü ve ihtişamı falan diye. Alman fanatiği bir herif yani bu! Adanç da hepsini silmiş. Bunların ikisi kavgaya tutuşmuşlar. Aşağı inmişler dövüşmeye. Yumruk yumruğa gireceklermiş. Ondan sonra Abdurrahman Pala, Adanç benim için daha önemlidir, deyip atmış öbür herifi. Gelme artık buraya, ben Adançı tercih ederim yazarlarıma, demiş. Öyle bir olay olmuş. Dediğim gibi, Adançın otoritesi vardı yani.
Kayırılıyor galiba biraz da!
Tabii ki. Adı editör yani! Yazar çok ama editör az! (Gülüyor)
Sonra derginin bayağı bir işini yapmaya başlamış değil mi?
Adançın aldığı ücret çok azdı, yaptığı iş çok fazlaydı. Çok batırırdı işleri, ama daha sonra deneme-yanılma yoluyla doğrusunu öğrenirdi. PPagele derginin ilk üç sayısını mahvetmişti. Şahinin dediğine göre renkleri tutturamadığından veya beceremediğinden deneye yanıla [dergiye] bayağı bir zayiat vermiş yani. Belki onun da suçu yoktu Ama sonra çok methedilen, çok başarılı bir sayfa tasarımcısı olduğunu söyleyebilirim.
64lerin son sayılarında sayfalar bayağı iyileşti, hatta GameShow döneminde de çok güzel sayfalar yaptığını düşünüyorum.
GameShowda üstad deniliyordu artık ona. Çok profesyonelleşti. İlk başta kötü başladı, ama belki herkes kötü başlardı. Artistik yeteneği olmasa o kadar ilerleyemezdi.
64ler dergisindeki kapak fotoğrafları falan nereden alınıyordu?
Yabancı dergilerden alınıyordu, posterlerden alınıyordu. Son sayılardaki kapakları MAC hazırlıyordu.
Abdurrahman Palayla çalışmayı anlatabilir misin? Zor muydu, kolay mıydı?
Kolaydı tabii, bir sorun yoktu. Piposunu içerdi, herkese ne yapacağını söylerdi bol bol, Şu şöyle olmalı, bu böyle olmalı, diye. Ciddi bir insandı, öyle pek bir problemimiz olmazdı.
Yani sürtüşme falan yaşamazdınız.
Kaç yaşında adam yani. Zaten bizim derginin başarısını, yaşlı bir insanın teenage çağındaki çocuklarla dergi çıkartmasına bağlıyorum. O adamın sahip olduğu deneyim ve öngörüyle bize kol kanat germesi ve genç yaştaki bir arkadaş takımını organize edebilmesi Ben buna bağlıyorum.
O kadar da yaşlı değilmiş aslında. Bana 1953 doğumlu olduğunu söylemişti (1988de 35 yaşında).
Büyüktü ama ya. İki tane çocuğu vardı.
Derginin yanında kaset veya disket verelim gibi bir muhabbet döndü mü hiç?
Belki haberiniz yok ama biz de jelibon verdik! (Kahkahalar) Sucuk bile verecekti 64ler, sen ne diyorsun?! O olmadı ama. Abdurrahman Abi Apikoğlu Sucukları reklamı alacaktı. Karşılığında da parasını sucuk olarak alacaktı. Sucukları da dergiyle dağıtacaktık! (Yarılıyoruz)
Dergide bir oyun dağılımı var mıydı? Mesela adventure gelirse şuna, simülasyon gelirse şuna verelim gibi
Vardı. Sadece RPG çok problemliydi. Mert Gökkaya ile biz bir RPG sayfası hazırlayacaktık. Öyle kararlaştırmıştık. Sonra fazla rağbet görmeyeceği düşünülerek iptal edildi
Zamanında çok bilgisayar değiştirmişsin birkaç yıl içinde. Bunun sebebi dönemin trendlerini takip etmek için miydi?
Sırasıyla Commodore, Amiga, PC Evet, ama aynı zamanda daha iyi olan bilgisayara geçiyorsun. Olay sadece moda olması değildi yani. Amiga, C64ten kat kat daha iyi bir bilgisayardı. PCnin oyunları da Amigaya basardı. Devamlı bir gelişim durumu var. Upgrade yapmak gibi bir şeydi bu.
Ben 64lerde bir reklam görmüştüm 1992deki sayılarından birinde herhalde. Dergi, Beşiktaş Bilgisayar olarak PC reklamı veriyor. Diyor ki, Amigaya daha düne kadar laf söyletmezdik, ama PC öyle bir geldi ki artık susmaktan başka çaremiz kalmadı. Ve ondan sonraki sayı da (herhalde okurlardan tepki mektupları gelmiş ki çok) Abdurrahman Pala editör yazısında okurlara açıklama yazmak zorunda kalıyor!
Evet, Bahadır Akcan yaptı onu.
Peki 1990ların başlarındaki Amigacı-PCci tartışmaları hakkında neler söyleyeceksin? O sıralardaki Amiga-PC fanatikliği de çoktu herhalde
Tabii tabii, oluyordu yani. PC oyunlarına bir tepki vardı. Tepki aldık biz PC alınca. Ben PCci oldum. Param vardı, PC aldım. Amigayı sattım (gülüyor), ondan sonra da aforoz edildim dergide Amigacılar tarafından! Tabii o zaman sırf oyuna göre endeksleniyor insan PC simülasyonlarda ve Sierra adventurelarında iyiydi, diğer adventurelarda kötüydü. Çünkü scroll yapamıyordu. Hafıza probleminden dolayı ekranı titreterek, kaydırarak ilerletebiliyordu. O yüzden arcade oynayamıyordun. Yalnızca simülasyon ve durağan grafikli adventurelarda iyiydi. Ama gerçekten de Amiga başka bir şeydi. Bir de şu oldu: Eskiden Şu oyun iyi, bu oyun iyi, diye tartışırdık, PC alındıktan sonra, Senin kartın şu, benchmarkı şu, benim kartım bu, benchmarkı bu, diye tartışmaya başladık. Olay PCde bir oyunu oynamaktan çok, O oyunu nasıl çıkartabiliriz?e kayıyordu. PC oyunculuğunda ruh öldü yani. Eskiden sırf oyunlar konuşulurdu. Herkesin bilgisayarı eşitti sosyalist sistem gibi. PC oyunlarıysa PCyi kasardı. Oynayamıyordu ki kimse. Strike Commander diye bir oyun vardı, o oyunu oynamak için baban çok paralı olacaktı yoksa oynayamazdın. Sierra, Origin, Strike Commander, Wing Commander Wing Commander, biliyorsun, PCnin en iyi oyunuydu ilk çıktığı zaman.
Sierranın bazı oyunları Amigayı da kasıyordu. Willy Beamish vardı hatırlar mısın?
12 disketti o. Değiştir değiştir dur!
Commodore Showlara dergi olarak katılım oluyor muydu?
Stand açmadık ama ekip olarak Showa gittik. Abdurrahman Pala dergi yazarlarını topladı ve bizi bilgisayar fuarına götürdü.
Peki stand açan başka dergiler oluyor muydu?
Olabilir, hatırlamıyorum. Amiga Dünyası açmıştır belki
Commodore Showlardaki ortamı anlatabilir misin? Neler oluyordu mesela?
Oyun satışları vardı. Yine korsandı yani. Korsan oyunları fuar için bekletirlerdi, sırf fuarda satışa sunarlardı. Firmalar yeni oyunları yılbaşına saklar ya, traderlar crackerlar da çok popüler oyunları fuara saklarlardı, orada daha ucuza satarlardı onları. Fuar promosyonu gibi düşün. Biz de fuara kadar az buçuk beklerdik oyunları. Last Ninja 3ü iki buçuk sene bekledik mesela, ama beklediğimize değdi. En kaliteli oyunlarından biridir 64ün. Külttür yani. Barbarianı da ilk orada görmüştüm. Amigada gördüğüm ilk oyundu.
Eskiden orijinal oyunlar kolay bulunabiliyor muydu?
Orijinal oyunlar insanlar istesen de kolay bulunmuyordu. Bazen dışarıdan hostes arkadaşlara getirtiyorduk! 64ler dergisine toplamda üç tane mi, beş tane mi ne orijinal oyun gelmişti o kadar insanın eline. 64ler dergisinde bulunduğum süre içinde üç tane kutulu oyun gördüm. PC oyunuydu hepsi de.
Profesyonel programları nereden buluyordunuz? Sayfa mizanpaj programları, vs
PPagede yapılıyordu sayfalar. Abdurrahman Pala da orijinalini almıştı.
Peki bu tarz programlar kullanmak isteyen biri bunları nereden bulabilirdi o zamanlar?
Bulmak zordu. Abdurrahman Abi arkadaşlarına getirtiyordu. PPagei zaten başka hiçbir yerden alamazdın. Arkadaşları getirmişti.
64lerin ekleri hakkındaki fikrin nedir? Mesela 64ler Professional?
Onu biz yüzümüze gözümüze bulaştırdık. Onun bir sayısında Abdurrahman Abi fırça attı. Bu yaptığınız rezilliktir, dedi. Yüzümüze gözümüze bulaştırmıştık. İstediğimiz gibi olmadı. Hatalı çıktı oldu. Beceremedik o işi.
64ler Professionalı çıkarmadaki amacınız neydi peki? Commodore dergisinin Program Döküm Eki benzeri bir şey yapmak mıydı?
Tabii ki, dergi kendini devamlı geliştirmek için arayış içindeydi. FRP köşeleri de olacaktı daha sonra. Olmadı ama. Yani devamlı kendimizi geliştirecek fikirler arıyorduk, o fikirlerden biriydi 64ler Professional.
Dört sayı çıkmıştı galiba
Son iki sayısı kötü olabilir, ya da hepsi kötüydü galiba hatırlamıyorum! Ama Abdurrahman Abi memnun değildi o ekten. Benim açımdan rezaletti.
Peki Sega Magazin?
Seganın şirket elemanları bize gelip gidiyordu. Sega var mıydı elimizde hatırlamıyorum, ama Segadan insanlar gelip gidiyordu. Segayı Türkiyeye getiren şirketle işbirliği yapmıştı Abdurrahman Abi. Seganın yurtdışında çıkan dergisini İngilizceden tercüme edip Türkçe basmıştık.
Orada size ait telif yazı yoktu yani.
Sırf tercümeydi. Ufacık ufacıktı yazılar. Yabancı Sega dergisini Türkçeye çevirebiliyorduk, çünkü şirketle anlaşmalıydık. Telifte bir sorun yoktu.
Hazin sona doğru gelirsek 64lerin battığını öğrendiğinizde tepkiniz ne oldu?
İnanamadık. Geçici bir durumdur dedik. Bir-iki ay sonra düzelir dedik. Fazla bir açıklama da yapılmadı, biz çok sonradan öğrendik. Emin de değiliz derginin neden kapandığına dair. Abdurrahman Abi konuşmadı.
Bir-iki ay ara verdikten sonra bizi tekrar çağıracaklar, diye mi düşünüyordunuz?
Evet, öyle şeyler düşünüyorduk. İnanamadık yani, düşünebiliyor musunuz, tirajlar iyiydi
Yani Abdurrahman Pala size derginin ekonomik gidişatına dair bir şey söylemedi?
Söylemedi. Bir anda oldu. Çok iyi gidiyorduk. Bence Abdurrahman Abinin ticari hatası gümletti bizi. Dergi gayet güzel çıkıyordu. Hiçbir sorunumuz yoktu. Matbaanın parası ödeniyordu. Abdurrahman Abi batırdı dergiyi yanlışlıkla! (Gülüşmeler)
Peki Abdurrahman Palanın ticari hataları ne gibi hatalardı sence?
Bayilerle bir senet ya da hukuki anlaşma yapabilirdi. Bilgisayarcılardan paralarını alamadığı için battı. Belki bir hukuki sözleşme yapabilirdi o adamlarla. Ya da icraya verebilirdi o adamları. Bunları yapmaması doğru değildi bence. 64ler öyle batacak bir dergi değildi. Kısacası 64lerin batması muallâkta bir olaydır. Çünkü dört sene çıkarttı Abdurrahman Abi bu dergiyi. Tirajlarımız da gayet güzel gidiyordu. Nasıl gümledik muallâkta bir şey. Bilmiyoruz yani.
Alacaklarının %80ini toplayamadığını söylemişti. Siz yazarlara bunu aksettiriyor muydu?
Yok yok. Hiç. Bir keresinde, Paramız gitti, dedi, başka bir şey demedi Abdurrahman Pala bilgisayarcılardan alacaklarını tahsil edemedi, dergi battı. Sonra dergiyi bizim ebeveynlerimize satmaya çalıştı, Vakıf kuruyorum, falan diye. Sekiz-dokuz tane yazarın ebeveynini, dergiye para getirsinler diye, dergiyi vakfa çeviriyorum diye ortak etmeye çalıştı. 64ler Vakfı olacaktı yani! Vakfa dönecekti bizim dergi, halka mal olacaktı. Böyle böyle acayip şeyler (Gülüşmeler)
64ler eğer batmasaydı, o ekonomik destek sağlansaydı, dergi bugün nerede olurdu? Ya da bugün hâlâ var olur muydu sence?
Bir derginin 10 seneden fazla ömrü olmuyor pek.
Level 15 senedir çıkıyor, ama arkasında holding var.
En uzun soluklu dergi hangisi piyasada? Aktüel mi?
Blue Jean 25 sene oldu mu?
Olabilir. 64ler uzun soluklu bir dergi olabilirdi de olmayabilirdi de, tam bir şey diyemeyeceğim. Adançla 2003e kadar gelirdi herhalde.
Neden 2003?
Adanç sıkılırdı sonra belki! (Gülüşmeler)
1992 sonunda bir anda bütün bilgisayar dergilerinin batmasının sebebi nedir peki? Önce 64ler, sonra Commodore sonra Amiga Dünyası
Valla o arada piyasa karışıktı herhalde ne diyeyim.
Rasim Mingüye göre
64LER AHALİSİ
Apo Abİ
Şu şöyle, bu böyle olmalı, diyen bir adamdı. Olaylara entelektüel bir şekilde yaklaşırdı.
Fatma Pala
Her şeyi derleyip toplayan Fatma Ablaydı. Abdurrahman Abiye destek olan oydu.
Rengİn Abla
Faturaları tutan, suya sabuna dokunmayan, başka da bir şey yapmayan biriydi. Abdurrahman Abiye Abdurrahman derdi. Yaşlı bir kadındı, kısa saçlıydı. Zayıf, uzun boyluydu.
MAC
Çok kültürlüydü. İnsan sevgisi çoktu. Çok hümanistti. Demokrattı. Endüstriyel kültüre, yani Batı kültürüne sahipti. Dergiyi Batı kültürüyle yönetti. Bizim kültürümüz onun kültürünün yanında çok ilkeldi. Onun gördüğü şeyleri biz göremiyorduk. Adam gerçekten de Türkiye standartlarının çok üzerindeydi o zamanlar.
ŞAHİN DERYA
Son derece bilgili bir insandı. Dedikleri doğruydu, tespitleri iyiydi.
OMAY
Gerçekten çok çalışkan ve titiz bir herifti. Yazı yazdı mı her şeyiyle yazardı. Onun Merhaba arkadaşlar diye bir sloganı vardı, her yazıya onunla başlardı. Marka olmuştu. Yazıları gereksiz uzatmak gibi bir alışkanlığı vardı. Mesela, Joysticki sola çekerseniz sola gider, sağa çekerseniz sağa gider, yukarı çekerseniz yukarı gider, aşağı çekerseniz aşağı gider, gibi bir paragrafı vardır mutlaka!
BARIŞ YALÇINKAYA
Şu anda hocalık yapıyor galiba. O da yaratıcı yazarlardan biriydi.
BAHADIR AKCAN
Mühendis karakterli bir herifti. Süper yazılar yazardı teknik açıdan. Ve en verimli yazıları da o yazardı hatırladığım kadarıyla. Ama ona mıy mıy derlerdi. Mıy mıy diye konuştuğu için isim takmışlardı ona.
ORHAN CEVHER
Çok uçuk bir herifti. Zaman zaman garip davranışlar sergilese de zaman zaman çok uçuk performanslar sergileyebilirdi. Hiç belli olmazdı. Mesela bizim birkaç kişi bitiremediğimiz bir adventureı tek başına 6 saatte bitirmişti. Tutucu bir insandı ama onun tutucu olmasının kapasitesini arttıran iyi yönleri de vardı.
Hadi 64ler alacaklarını tahsil edemediği için battı, peki ya diğerleri?
Amiga Dünyasında ben vardım zaten. Mahmure [Ünyeli] Ablayı tanıyorum. Sinan [Kömürlü] Abiyi de tanırım. Mahmure Abla, kadıncağız, ağlamıştı dergi batınca, onu hatırlıyorum. Yani ağladığına göre herhalde zoraki bir sebeple batmıştı.
64ler battıktan sonra Beşiktaş Bilgisayarın hali ne oldu?
Adanç oralarda takıldı dergi battıktan sonra 45 ay. Ben de 12 ay takıldım diye hatırlıyorum. Sonra derginin çıkmayacağını anladım. Gitmeyi seçtim. Amiga Dünyasına gittim. Orada da arkadaşlarım vardı. Sonunda Adanç ilgiyi kesince biz de kestik.
Diğer dergilerin yazarlarıyla aranız var mıydı?
Benim vardı şahsen.
Genel olarak farklı dergi yazarlarının birbirleriyle muhabbeti oluyor muydu, yoksa bir rekabet, bir sürtüşme, sevmeme, hoşlanmama gibi bir şey mi vardı?
Abdurrahman Abi sevmezdi öyle şeyleri
Şöyle sorayım: Zihniyet, Piyasa niye daha fazla büyümüyor? Keşke daha fazla dergi olsa, gibi bir zihniyet miydi, yoksa Rakip kalmasın, gibi bir zihniyet mi?
Piyasa daha da büyüsün gibi bir zihniyet vardı. Hatta ben Amiga Dünyasında Mahmure Ablaya görüşmüştüm 64ler battığında, çok üzülmüştü. Öyle bir derginin kapanması bizi çok üzdü, demişti yani.
Yazarlar arasındaki muhabbet nasıldı peki? Bir gruplaşma oluyor muydu, yoksa arkadaşlık-dostluk mu vardı? Yani, Vay sen Amiga Dünyasındansın - biz 64lerdeniz, gibi bir şey var mıydı?
Arkadaş, dosttuk. Ortam öyleydi. Zaten 64ler dışında iki tane dergi vardı, onlarda da oyunlar çok amatör tarzda yazılıyordu. Yani 64lerin oyuncu kadrosu vardı, Amiga Dünyasında veya Commodoredaysa birkaç tane oyun yazarı vardı. Geri kalan hepsi programcılardı. Onlar bizim tanımadığımız büyük büyük insanlardı. Kimisi orada çalışıyor, kimisi burada çalışıyor
Onlar tam anlamıyla oyun dergisi de değildi zaten. Bir tek 64ler dergisi oyun dergisiydi
Bir tek 64ler oyun dergisiydi. Diğerleri değildi. Diğerleriyle alakamız yoktu. Onlar büyük kişiler tarafından, profesyoneller tarafından yazılıyordu.
Dönemin diğer dergileri hakkında ne düşündüğünü merak ediyorum. Mesela Commodore?
Osman Babaoğlunun sakalını hatırlıyorum! Bir kere onlar bizden bariz bir şekilde daha iyiydi çünkü Commodore dergisi çok kapsamlı ve profesyonel bir dergiydi. O zamanki Commodore kalitesindeki bir dergiyi şu an ancak Doğan Holding falan çıkartabilir. Ben öyle düşünüyorum. Psikiyatristler, elektronikçiler, sosyologlar, dilbilimciler Her şey vardı dergide. Öyle bir dergi ancak bir yayınevinden veya bir şirketten çıkabilirdi. Amatör bir oluşum değildi Commodore dergisi. Bakkalda bile satılıyordu. Bayiye geliyordu. Bayağı yaygındı. Fazla da kimse bilmezdi. O zaman zaten sınıfta bir-iki kişinin bilgisayarı vardı. C64ü olan çok azdı.
Amiga Dünyası?
Hem profesyonelliği hem de amatörlüğü birleştiren bir dergiydi. Hem amatör ruhu vardı hem de profesyoneldi. Gerçekten insanlara bir şeyler vermeye çalışan bir dergiydi diye hatırlıyorum. Orda Tunç Dindaş, İlhan İrem gibi yazarlar vardı. Yani underground otoriteler ve sanatkârlar diyeyim. Onlar çıkartıyordu o dergiyi. Bayağı iyi bir dergiydi. Sırf programlama değil multimedya üzerine de birçok dersler vardı. Çizim programları, müzik programları, resim programları Hepsi vardı. Ben Amiga Dünyasının son sayılarında oradaydım. 64ler kapandıktan sonra Amiga Dünyasına geçtim, orada yazar oldum. Amiga Dünyasının oyun bölümü bize göre çok amatördü. Onlar programcılıkta iyiydi, biz oyunda iyiydik. Oyun açıklamaları çok yanlışlarla doluydu ve amatörceydi.
Yabancı dergileri takip edebiliyor muydun?
Bize geliyordu onlar. İki ay, üç ay gecikmeli geliyordu. Hepsini takip ederdim. Computer & Video Games gelirdi, Almanca bir Commodore dergisi vardı. Onları takip ederdim.
Peki, 1992 sonrası çıkan dergileri takip ettin mi? Amiga Dergisi, Megamiga, GameShow
Ben takip etmedim onları. 1992den sonra oyunlar PCde çıkmaya başladı. Gidip de GameShowu almazdım açıkçası, Gamespotu takip ederdim. Ama oyunlarla alakam hep oldu, hayatımı oyun oynayarak geçirdim.
GameShow benim gözümde 64lerin uzantısı gibi bir şeydir. Murat Adanç var, Şahin Derya var, Bahadır Akcanın, Omayın yazıları var
O sıralar çalkantılı ve duygusal bir dönemdeydim, kopmuştum hayattan yani. Bilgisayar oyunları oynardım da, içime kapanmıştım, çok takip etmedim yani.
Oyuncu olmak hayatında profesyonel anlamda bir işe yaradı mı?
İngilizcem gelişti. İkincisi, analiz kabiliyetimi çok geliştirdiğimi söylüyor arkadaşlar. Durup dururken, Bilgisayar oyunları senin analiz kabiliyetini çok iyi geliştirmiş, diyorlar. Bilgisayar oyunlarının insanın analitik düşünmesi, hayatta başarılı olması için gerekli analiz kabiliyetini kazandırdığına inanıyorum. Bilgisayar oyunu oynayan herkesin analiz kabiliyeti az ya da çok gelişir. Bu benim teorim.
En başta sormam gereken soruyu şimdi soracağım ama bilgisayarlarla tanışman nasıl oldu?
11-12 yaşıma rastlar. Commodore 64le başladım. Atariyle tanıştım; Atari 2600le oynardım. İyi bir şey değil bilgisayar oyunları, ben çok sevmiyorum. Hele o dönemdeki çocukların dimağı için iyi görmüyorum. Zaman kaybı şeyler, ama refleksleri geliştiriyor bilgisayar oyunları, biliyorsunuz. Artı stratejik ve analitik düşünme Bir sürü artısı var. Ama bence bilgisayar oyunu oynayacağına akıl oyunları oyna. Akıl problemleri bilmece problemleri falan yapılsın. Oyun türünde olmasın. Daha faydalı olur. İlla ki oyun olacak diye bir şey yok. Renk cümbüşü yapmaya gerek yok. Kısacası bilgisayar oyunlarını çok desteklemiyorum. Daha çok asosyalleştirici ve zaman öldürücü etkileri var.
Eğer evli olsaydın, çocuğun olsaydı, ona oyun oynatır mıydın?
Oynatırdım ama kontrollü oynatırdım. Çünkü çağımızın kabul edilen bir şeyi, bilgisayar oyunlarının analiz kabiliyetini arttırdığına inanıyorum. Stratejik düşünmeyi geliştirdiğine inanıyorum, ama çok kontrollü olması gerekiyor. Daha çok kitap okuturdum bol bol. Her şeyin fazlası zarar. Bilgisayar oyunlarının bir parça olması gerektiğine inanıyorum. Haftada beş saat falan yani Öyle bir şey ki meret, kaptırıyorsun, iki gün üst üste kalkamıyorsun başından.
Bilgisayar oyunlarını çocukların gelişimi açısından zararlı görüyorsun yani.
Çok iyi bulmuyorum. İnsanı sapıttıran şeyler bana göre. Saptırıyor yani. İyi bulmuyorum açıkçası. Ben öyle düşünüyorum.
ama hâlâ oynuyorsun!
(Gülüyor) Oynuyorum. Kendimi kaptırdım. O artık hobim oldu benim. Kanıma girdi. Bağımlılık oldu.
Peki senin gibi zamanında kendini oyunlara adamış birinin şimdi böyle eleştirel yaklaşması biraz enteresan değil mi?
Onun özel bir sebebi var. Ben çok içime kapanıktım. Çevremden hep kaçardım. Bilgisayar oyunlarında buldum kendi dünyamı. Özel sebebi o. Kısacası ben hissederdim bilgisayar oyunları oynamamam gerektiğini, ama çevremdeki insanlara sırt çevirdiğim için oyunlara veriyordum kendimi. Bir nevi toplumdan kaçış diyelim yani.
Çocuğun bir gün gelse, Baba biz dergi kuracağız, dergi batıracağız, dese seninle aynı şeyleri yaşamasını ister miydin?
İstemezdim, çünkü o şeyler en başta komik, hoş gözükse de benim yaşıma gelince daha başka yerlere yönlenmesini isterdim. Daha profesyonel yerlere gelmesini isterdim. Çünkü hayatı oyunla geçirmek belli bir yere getirmiyor insanı. O dönemde güzel şeyler belki, ama yanlış şeyler. Belli bir yaştan sonra çekilmez oluyor.
Neyi kastediyorsun?
Bize çok ucuza çıkarttırıyorlardı dergiyi. Ama Amiga Dünyasında da aynıydı. Her yerde yani, nereye gidersen git. Kısacası şöyle değiştirelim onu: O zamanki dergicilik sektörü (şimdi de öyle olabilir belki, bilmiyorum) yazılara verilen emeğe çok az para veriyordu. İnsanlar sırf ismim çıksın diye uğraşırdı, para birinci planda değildi yazarlar için. Bugünün parasıyla 75 TL falan veriyorlardı 2-3 sayfalık bir oyun incelemesi için. Bu kullanılma anlamına geliyor. Gençliğimizi, emeğimizi, saatlerimizi veriyoruz, 75 TL para alıyoruz dergiden. Toplasan bugünün parasıyla derginin en fazla 1000-2000 TL yazar masrafı vardı, daha fazla değildi. Amiga Dünyası da böyleydi ama. Mahmure Abla da para vermiyordu. Yani özetle oyun dergileri yazarlara para vermezdi. Ama şu anda Level da öyleymiş galiba. Ümit Öncel öyle dedi bana. Orada da az para veriliyormuş. Yani şöyle diyelim: Oyun dergilerinin düşük ücret politikası uygulaması bence yanlıştı.
O zaman sizin yaptığınız daha ziyade bir dergide yazar olmanın keyfini yaşamak gibi bir şey
Kim yazacak, kim yazamayacak olayı Gençler, çocuklar arasında olur ya, dergiye kim yazdı, kim yazmadı meselesi.
Ya da kulübe dâhil olmak meselesi.
Evet, kulübe dâhil olmak meselesi.
64lerde şunu iyi ki yaptık ya da keşke şunu yapmasaydık dediğin, derginin gidişatını etkileyen bir karar var mıydı?
Açıkça söylemek gerekirse Adançın dergiyi bir askerî zeminden, misyondan birazcık da olsa kaydırması benim hoşuma gitmedi. Benim hata olarak gördüğüm şey bu. Çünkü (Adanç söyledi bana) Gameshowda da yaşandı bu: Adanç geliyor, mavra yapıyor, mavra yapıyor, genç çocuklar bunları okuyorlar, oyun açıklaması yerine, açıklamanın yarısını mavra olarak yazıyorlar. Yani mavra oyunu öldürüyor. Demek istediğim, belli bir aile ortamı kuruluyor, yani resmen bir Brezilya dizisi izlemeye başlıyorsun.
Ya da sit-com gibi bir şey!
Yalan Rüzgârı gibi diyelim! Aa Adanç şunu yapmış, aa Omay bunu yapmış, falan diye görüyorlar. Ama dergiyi sıfırdan alan adam, Omay kim ya? Bu adam ne yazmış ya? Bana ne ya? diye dergiyi atıyor. Adanç buna karşıydı.
Herhalde o eğlenceli şeyler olsun, ama biraz dengeli olsun diye düşünüyordu.
Kadroya doğrusunu yazdırtamıyordu. Kendisi de eğlence yapmak istiyordu ama eğlenceyi derginin belli bir kısmında ve kendi kontrolünde tutmak istiyordu. Dozajlı yapmak istiyordu. Ama diğer yazarların hepsi de mavraya kaçınca, olayı abartınca eğlence dozajı kaçıp, oyun açıklamasından çıkıp şova döndü. Bunu Gameshowda da hiç sevmiyordu. Belki Gameshowu da bir ihtimal o yüzden bıraktı. Çünkü bunu Adança söyledim. Murat, sen sayfalarında mavra yapıyorsun, diğer yazarlar da seni örnek alıp komple eğlence yazıyorlar. Dergi oyun açıklamalarından çok eğlence oluyor, dedim. Ya çözmüşsün, helal olsun, ben de çok muzdaribim o olaydan, dedi. Aslında bu yapılabilecek bir şey de, personeli eğitmesi lazım. Demek istediğimi anlatabiliyor muyum? Yani ben bu işi kontrollü götüreceğim, sayfalarımda insanları gülümseteceğim, ama bu kadar. Geri kalanında profesyonel, askerî usul dergi okuyacak insanlar. Almaları gerekeni alacaklar. İşte bunu oturtamadı. Ama Adançın da ticari başarısı vardır. Bunları yapması 64lerin tirajını düşürmedi, arttırdı bile. Biz 4000den 7000e çıktık Adançın son zamanlarında bildiğim kadarıyla. Biz satıyorduk aslında, bizi Abdurrahman Abinin kötü yönetimi batırdı.
Sen 64lerdeyken de bu duruma böyle eleştirel yaklaşıyor muydun, yoksa sonradan mı böyle düşünmeye başladın?
Sonradan. O zamanlar biz de kapılmıştık. Biz de sulandırdık yazıları Adançın etkisiyle.
Okuyucular, Siz oyun açıklayın, bunların oyun dergisinde ne işi var? gibi olumsuz tepkiler veriyorlar mıydı?
Aramızda aşırı samimiyet olduğundan birbirimize kapılıyorduk. Herkes birbiriyle kanka gibiydi. Öyle entelektüel bir tartışma yapılmıyordu yani. Paso eğleniyorduk.
O zaman okuyucular genel olarak derginin gidişatından, 64lerdeki değişimden hoşnuttular, değil mi?
MAC çok değiştirdi. Okuyucular MACin fanatiği oldular. Yani MAC dergiyi ele geçirdi diyelim (gülüyor)! Ondan sonra tamamen mavra olayı başlamıştır. Hatta belki dünyada bile denenmemiştir. Belki hâlâ örneği yoktur Adançın yaptığı şeyin. En azından ben görmedim!
Eğlenceli dergiler var, ama bu Türk tipi oyun dergisi konseptine ben başka bir yerde rastlamadım!
Mesela Another Worldü açıklamıştım. Orada bir yerde vektör sprite dedim. Sprite ne biliyorsunuz, vektör de ne biliyorsunuz Oyundaki adam vektörden yapılmıştı. Ben de onu spritea benzettim, Bitmap grafik üzerine vektör spritelı bir oyundur, dedim. MAC de parantez açmış: Vektör sprite teriminin 64lerle hiçbir alakası yoktur. Tamamen Rasimin uydurmasıdır, falan diye Bir yazıda da, Hep kahraman olmak istemişimdir. MAC vampir çıksa da kazığı ben çaksam, yazmıştım. Onu silmemiş, yanına, Rasim dergiye gelmese de kafamı dinlesem, diye yazmış Bu tip şeyler hâlâ kullanılmıyor hiçbir dergide. Komple derginin her şeyine girerdi yani.
Sence Türkiyede mavra ve yazı ciddiyeti dengesini ayarlayabilen bir dergi oldu mu?
Bilmem, ama Oyungezer ayarlıyordur herhalde.
Okuyor musun?
Hayır, ama kapaklarından takip ettiğim kadarıyla! (Gülüşmeler) PC Gamer diye bir dergi vardı, o da ansiklopedi gibiydi.
64ler kapandıktan sonra çıkan, son 15-20 yılın aklında kalan en iyi oyunları hangileri?
Apache Longbow, Civilization, Sanitarium, Grim Fandango Descent 3 vardı. Diabloyu sevmedim
Warcraft, Starcraft falan?
Oynadım onları da, onlar çok etkilemedi beni.
MMORPGler hakkında ne düşünüyorsun? Hani 300,000 kişinin beraber oynadığı sonu gelmeyen oyunlar var ya
Geri zekâlılık olduğunu düşünüyorum. Repetitive bir şey yani o.
İnsanların sanal itemları gerçek paralara alıp sattığı, sanal karakterleri 1000 dolara falan alıp sattığı
O tam manyaklık yani Valla ben tasvip etmiyorum. IRC vardı bir zamanlar... Belki IRC gibi bir deneyim olarak, insanların sosyalleştiği bir ortam olarak düşünülebilir orası. Afterlife diye bir şey gördüm mesela televizyonda, o güzel. World of Warcraft da öyle Ama World of Warcraft anladığım kadarıyla biraz repetitive. Level atlamak için sürekli aynı şeyleri yapıyorsun. Bir de çok daha fazla zaman alıyor. Mesela computer RPGlerin senaryosunu 15 saatte bitirir, doyumunu alırsınız. World of Warcrafttan doyum almak içinse günde altı saat sürekli oynamanız lazım. Yani çok büyük bir zaman kaybı
İleride online oyun piyasasının bu hale gelebileceği düşünülebilir miydi?
Yok, onu hiç kimse öngöremezdi yani. Ama şu var: Bizim dönemimizde de fanatikler vardı. Mesela çocuğun birisi çatıya çıkmış, flying büyüsü yapmış, atlamış ölmüş!
Türkiyede mi?
Onu tam bilmiyorum. Mert Gökkaya anlatmıştı. Çıkıyor, flying büyüsünün sözlerini okuyor, atlıyor, ölüyor! Küçük bir çocuk herhalde... O zaman da fanatikler vardı.
Piyasanın gelişimi hakkında ne düşünüyorsun? 1998-99dan sonra 3D hızlandırıcı kartlar çıkmaya başladı. Artık aldı başını gitti de, 3D devrimi başlamadan önce sanki biraz daha oyunun güzelliğine, oynanabilirliğine yükleniyordu herkes; şimdiyse herkes daha çok grafik ve seslere yatırım yapmaya başladı
ve bıktı insanlar. Mesela ben Wolfensteinı bitirdim, Doomu bitirdim, Half-Lifeları bitirdim. Neredeyse 30 tane FPS bitirdim. FPSnin artık en babası gelse oynamıyorum, sıkıntı basıyor çünkü. Hep aynı şeyler. Benim bir arkadaşım vardı o da FPS oynayamıyordu; çok oynayınca bıkmıştı. FPS adına çıkan şeylerin yarısını çöpe atın.
Son zamanlarda beğendiğin bir uzay simülasyonu çıktı mı?
X3 çıktı. Yeni çıktı o da, ama 2007den beri doğru düzgün bir fütüristik simülasyon yok.
Yeni çıkan iyi adventure da yok herhalde.
Adventurelar çok kötü puan alıyor. Son çıkan adventurelardan iyi puan alan bir iki tane var.
Skyrimi oynadın mı?
Oynadım biraz.
Beğendin mi?
Beğendim de beğenmedim de. 9 puan aldı biliyorsunuz o oyun.
İlk Elder Scrollsla ya da Daggerfallla falan karşılaştırılınca
onlarla kıyas kabul etmez. Onlar çok daha primitif şeyler, Arena falan Elder Scrollsda beğenmediğim şey sinematiğinin olmaması. Demek istediğimi şöyle anlatayım, ne yaparsanız yapın karşınıza çıkan şey bir adamın başka bir şey söylemesi ya da biraz animasyonlar, hareketler yapması. Bundan ibaret. Oyunda komple bir sinematik, komple bir değişim yok yani. Biraz kısırdöngü, kapalı kutu gibi geldiği için sevmedim. Belki ileride oynarım.
Futbol falan?
Spor oyunlarını pek sevmem. Ben RPG, adventure, simülasyon seviyorum.
Crysis hakkında ne düşünüyorsun?
Birincisini bitirdim. Üç-dört sene oluyor. İkincisi de çıktı. İkincisini oynamadım, ama birincisini bitirmiştim.
64lerin kapanmasından bu yana 20 sene geçti. Bilgisayar ve oyun sektörü açısından Türkiyenin geldiği noktayı nasıl buluyorsun?
Türkiye çok gelişti, buna inanıyorum. Türkiyeye artık geri kalmış bir ülke gözüyle bakılamaz. Bir sürü dergi çıkıyor, bir sürü kanal var. Her şey var. Çok kitap okumuyoruz ama eskiden bu kadar kitap çeşidi yoktu, bu kadar profesyonel kitaplar gelmiyordu. Ama insanlarda amatör ruh öldü. İnsanlar biraz robotlaştı. Teknik bakımdan geliştiler, vizyonlar gelişti, ama amatör ruhta insan pek fazla yok artık. Oyun sektörüne bakarsak, eski oyunları daha özgün, yeni oyunlarıysa daha gelişmiş bulurum. Bilgisayar yazarlığı açısından bakarsak, bence eski yazarlar daha altyapılı daha profesyonel insanlardı. Şimdilerde teknik analiz daha gelişmiş, daha profesyonel, ama daha dar kalıplarda şeyler çıkıyor yazarlık vizyonu olarak (Gamespot, Level, Oyungezer gibi dergilerden edindiğim izlenimlerle). Yeni oyunları daha fazla para harcanan, daha gereksiz şeyler olarak görüyorum.
Eskiden yazarların çoğu kendileri yazardı. Bugünkü dergilerdeki yazılar özgün mü değil mi, ben bir okuyucu olarak bundan çok emin olamıyorum.
Biz üç ay uğraşır, bir tuşun bile ne işe yaradığını çözmeye çalışırdık. Kendimiz uğraşırdık, her şeyi kendimiz çözmeye çalışırdık. Mesela simülasyon yazarken Alt tuşuna basar bütün tuşları denerdim, Shifte basar bütün tuşları denerdim. Bütün tuşları çözmek gerekiyordu. Şöyle diyeyim: Eninde sonunda birisi kendi çözmek zorunda kalıyor. Şirkete açıp telefonla soramıyor. Ama ben Abdurrahman Palanın dediğine inanmıyorum. Yani Levelın Gamespotu açıp da oradaki yazıları okuyup da bunları biraz değiştirip yazdığına inanmıyorum. İnandırıcı gelmedi bana. Onun kastettiği şey, yabancı sitelerden okuyup, Türkçeye çevirip biraz değiştirip yazmak. Eskiden bu yoktu. Bizim de elimizde kaynak olarak bir tek Computer & Video Games vardı. İnternet yoktu. Manual yoktu. İngilizce yoktu!
Şimdi pek bilinmeyen bir konuya gelelim 1999-2000 gibi 64leri yeniden çıkarma projeni anlatabilir misin? Fikir kimden çıktı?
Benden çıktı. 1996 veya 1997de annem vefat etmişti. Miras kaldı. Miras kalınca bana biri geldi, Bilmemnerede arsanız var, satıyor musunuz? dedi. Bakalım, falan dedik. Arsa bayağı değerli çıktı. Ondan sonra IRCde sohbet ediyorduk, IRC vardı o zamanlar. 64ler yine olsaydı diye sohbet ediyorduk. O zaman şimşek çaktı kafamda. Ulan arsa da var, sermaye yaparız, 64leri bir daha çıkartırız diye düşündüm. Hani un var, şeker var, yağ var, niye helva yapmıyorsun gibi bir şey. Ondan sonra Adançı bulduk ICQda. 64leri yeniden çıkartmayı düşünüyorum, dedim. O da, Güzel bir fantezi, dedi ilk lafı. Ben, Çok istekliyim, dedim. Hadi ya, falan... Artık genç değiliz, dedi, yapamayız, dedi. Neden olmasın? dedim, Deneyelim, dedim. Tamam, dedi.
Mirastan bahsettin mi?
Arsam var, dedim, arsamı satacağım, dedim. Üç-beş ay arsayı satmaya çalıştık biz. O sırada ben iç yapılanma yaptım arsayı satacağımızı düşünüp. 56 ay uğraştık bu işle. Birkaç yazar toparladık. Bir de ben IRCde (Aidata IRC sunucusuydu sanırım) bütün herkese kulaktan kulağa şeklinde yaydım derginin altı ay sonra çıkacağını. Yani tanıtım politikası yaptım IRCde. Sonra arsayı (kardeşim de ortaktı) uygun fiyata satamadık. Kriz vardı, donmuştu piyasa. O sırada Adanç da dergide editörlük mü yapacağını, köşe mi yazacağını sordu. On sayfa da kendisinin yazmasının gerektiğini söyledi aç kalmamak için. Çünkü kendi yaptığı işi bırakmak zorunda kalacaktı bu proje olursa. Derginin sayfalarını da benim yapmam lazım, dedi. Yoksa aç kalırım, dedi. Ben de, Tamam, dedim. O, o zaman Almanyada bir reklam şirketinde grafikerlik yapıyordu. O işi komple bırakacaktı 64ler için. Ve derginin bütün sayfalarını yapmayı talep etti. Bu işin başkasına verilmemesini şart olarak koştu, Yoksa yapmam, dedi. Ben de, Tamam, dedim. Sonra baktık, arsayı satamıyoruz. Ben o sırada birisiyle tanıştım. Ben dergi çıkarıyorum ve laboratuar makineleri getiriyorum, dedi adam. İlgilerinim senin işinle, dedi. Tamam, dedik, anlaştık. Ben gittim, derginin tanıtımını yaptım orada. İki ortaktı bunlar. Kabul ettiler. Bize hukuki sözleşme verdiler - şu tarihe yetişecektir, şu sayıda basılacaktır, şu tazminatlar söz konusudur falan diye. Artı biz istediğimiz her kelimeyi yazabilecektik, bize karışamayacaklardı. Öyle karşılıklı bir sözleşmeydi. Dergi çıkartacaklarla yayın grubu arasında bir sözleşme hazırladılar. Ben Adança da gönderdim imzalaması için onu. Ondan sonra oradaki adam su koyuverdi. Maliyeti kurtarmıyormuş. Piyasayı araştırmış, 5000 tirajı olurmuş, onu kurtarmazmış dedi. Olay da orada kapandı.
Eğer o adam öyle bir şey yapmasaydı
o yayın grubuyla çıkacaktık. Medikal malzeme (ölçüm cihazları) satıyorlardı. Bir tane medikal dergileri vardı. Çok parası vardı adamın. Villası vardı, paraya para demiyordu. Ama olmadı.
Peki başka bir yayın grubuyla konuşmayı düşünmediniz mi?
E canımız çıkıyordu. Emirle (Akaydın) gittik bu arada. Emirle ikimiz uğraştık bu işle. Daha fazla da uğraşmak istemedik, canımız çıktı. Zaten kriz vardı. Çıksaydı da batardık bence.
Yeni derginin adı da 64ler mi olacaktı?
Adanç farklı bir isim konulmasını istiyordu. Yeni bir isim bulalım, eskisi gibi olmasın, demişti.
Bugün matbaa ve yayıncı hazır olsa, sana ekibi tekrar topla deseler, böyle bir işe tekrar girer misin?
Yok, girmem. Çünkü yaşlandık artık. Belki o dönemde de giremezdik. Çünkü oyunlar çok değişti. Bir de belli bir yaştan sonra insan şartlanıyor. Sıfırdan yeni oyun tarzlarına adapte olamayız. Ama Adançın sanatsal yönetmenliğini yapacağı yeni bir dergi olabilir. Ama eski yazarları toparlayamazsın. Yine oyun konulu bir dergi olur. Editörlüğünü, sanat yönetmenliğini Adanç yapabilir hâlâ, ama yanına yeni nesilden, oyun yazarlığından anlayan adamlar lazım. Eski neslin devri kapandı. Ben de, mesela, kendime güvenemiyorum. Bugün deseler, Gel seni X dergisinde yazar yapalım, diye, ben durur düşünürüm. Yeni oyunlara uyum sağlamam lazım. Kendime güvenemiyorum. Oyun açıklamak için beynin alıyor olması lazım. Sadece piyasayı takip etmek yetmiyor. Detaylar var, bilmemneler var. İnsan bir yaştan sonra bunlarla uğraşmak istemiyor.
Bir de geçmişin fazla rahatsız edilmemesinde fayda var bence. GameShow onu yaptı, ikinci defa çıktı, ilki kadar başarılı olamadı. Herkesin sevdiği ilk imajını da zedeledi biraz. O yüzden, Hadi tekrar çıkarıyoruz, şeklindeki bir girişime ben biraz soğuk bakardım açıkçası.
64ler bir daha çıkamaz, çok şey değişti. MAC bir dergi çıkartabilir. Adanç şu anda da gelse, oyun dünyasında bir dergiye el atsa, bugün de adapte olur, ama 64ler bir daha çıkamaz bence. Çünkü MAC gençliğinden bir şey kaybetmedi, hâlâ dinamik bir herif yani. Son halini gördünüz mü bilmiyorum. Şahin görmüş, hiç değişmemiş tipi falan. Aynı Adanç - biraz tepesi açılmış! Diğer her şeyiyle aynıymış.
Anasayfaya dönüş