2 1. Benchmarking (Kıyaslama) Nedir? Örnek alınacak “referans noktası”nın belirlenmesi anlamına gelen benchmarking, ‘bir işletmenin rekabet gücünü yükseltmek için, başarılı performansa sahip başka işletmelerin, iş yapma tekniklerini incelemesi, kendi teknikleri ile kıyaslaması ve bu kıyaslamadan elde ettiği bilgileri kendi işletmesinde uygulaması’ anlamına geliyor.Benchmarking iş dünyasında rekabet avantajı sağlar. Benchmarking şirket içi aktiviteleri, prosesleri veya metodları diğer firmalarla karşılaştıran sürekli bir ölçümdür.
3 Kıyaslamanın Farklı Tanımları En iyi uygulamalardan biri olan kıyaslama, öğrenmeyi sağlamak için araştırma yapmaktır.Örgütsel gelişmeyi sağlamak ve kendi alanlarında, örgütlerin ürünlerini, hizmetlerini ve süreçlerini değerlendirmek için geliştirilen sistematik bir süreçtir.Kıyaslama ya da genel adıyla benchmarking, kimin en iyi olduğunu, kimin standartları geliştirdiğini ve daha da önemlisi standardın ne olduğunu belirleyen araştırma çalışmasıdır.Türk iş dünyası yeni yeni "Benchmarking" ile ilgilenmeye başlamıştır.
4 2. Benchmarking Kavramının Geçmişi ve Ortaya Çıkışı Ford’un kurucusu Henry Ford, yürüyen bant sistemiyle üretimi, 1912’de Chicago’ da bir tanıdığını görmek için gittiği mezbahadan esinlenerek geliştirmiştir.1950’ li yıllarda Toyota’ nın kurucusu, oğlu Eiji Toyoda’ yı General Motors, Ford gibi otomobil devlerini incelemek üzere A.B.D.’ ye göndermiştir.Ancak benchmarking kavramı bugünkü anlamı ile ilk kez 1970’lerin sonu 1980’lerin başında Xerox işletmesinin diğer Japon işletmelerinden öğrenme fikriyle, uygulanmaya başlanmıştır.
5 2. Benchmarking Kavramının Geçmişi ve Ortaya Çıkışı 1979 yılında Xerox, benchmarking uygulamasına, rakipleri tarafından üretilen fotokopi makinelerinin parçalarını söküp inceleyerek başlamıştır.Xerox, bu parçaların fiziksel bileşimlerinin nasıl yapıldığını değerlendirmenin yanı sıra, üretim maliyetlerini de incelemiş ve rakiplerinin bu ürünleri nasıl daha düşük maliyetlerle ürettiklerini anlamaya çalışmıştır.Daha sonra Xerox bu uygulamaları kendi üretim sürecine adapte etmiş ve iş planlarında kullanmıştır.
6 Tablo 1. Xerox’un Başarıyla Uyguladığı Benchmarking Örnekleri
7 2. Benchmarking Kavramının Geçmişi ve Ortaya Çıkışı 1980’ lerden sonra başta ABD olmak üzere bütün batıda yaygınlık kazanan benchmarking yöntemi, bugün de dev işletmeler tarafından kullanılmaktadır.Bunların başında ise Dell Computer ve General Electric (GE) gibi işletmeler gelmektedir.Ülkemizde küreselleşme ile birlikte uluslararası pazarlara girmek, rekabet gücünü artırmak, kaliteli mal ve hizmet üretmek amacıyla benchmarking yeni bir yönetim tekniği olarak kullanılmaya başlanmıştır.
8 2. Benchmarking Kavramının Geçmişi ve Ortaya Çıkışı Sabancı Holding bünyesindeki işletmeler; Beksa, Brisa, Dusa, Kordsa ve Olmuksa tarafından benchmarking çalışmalarına sistematik bir yapı kazandırmak amacıyla 1997’ de kurulan “BENCHSA” adlı bir çalışma grubu, benchmarking’ i bir süreç olarak ele almakta, sürekli iyileştirmenin üzerinde önemle durmaktadır.
9 3. Benchmarking’ in Amacı Nedir? Benchmarking seçilen konuda “en iyi” olabilmek için kendi ürünlerini, hizmetlerini ve uygulamalarını, rakipleri ya da endüstrinin önde gelen diğer şirketleri ile beraber değerlendirerek gelişme sürecidir.Kıyaslama uygulaması iki şirketin işlem ve yöntemlerine ilişkin bilgileri paylaşma konusunda önceden anlaşmış olmalarını içerir. Her iki şirkette bilgi değişiminden bazı kazançlar bekler.
10 3. Benchmarking’ in Amacı Nedir? Kıyaslamanın amaçları şöyle sıralanabilir:Kuruluşun amaç ve hedeflerini saptamakta yardımcı olmak,Hedef ve amaçlara ulaşmak için en iyi uygulamaları saptamak,Hedefleri, amaçları ve uygulamaları geçerli kılmak,Şirket kültürünü değiştirmek veya güçlendirmek,Şirketin stratejik olarak yönetilmesini sağlamak,Şirket içindeki daha iyi uygulamaları açığa çıkartmak,Maliyetleri düşürmek, motivasyon, performans arttırımı.
11 2.Benchmarking Ne Değildir? Ayakta kalmaya çalışan organizasyonların karşılaştıkları tüm sorunlara çözüm,Çalışan sayısını azaltmak ya da çevrim süresini düşürmek için bir araç,Hiçbir yaratıcılığı gerektirmeyen bir süreç el kitabı,İşleri başkalarına yaptırmanın bir yöntemi,Firmanın aldığı ve başkalarının verdiği tek yönlü bilgi akışı,Hiçbir maliyeti olmayan ya da hiçbir gayret gerektirmeyen bir gelişme aracı,Uzun süre etkisini koruyacak bir seferlik, bir programBaşlanıp bitirilecek bir proje,Bir tür sanayi casusluğu DEĞİLDİR!!!
12 4. Benchmarking’ in Özellikleri Nelerdir? İyi bir kıyaslama çalışması yapısında şu özelliklere sahip olmalıdır;Aktif ve sürekli değişim ve gelişim odaklı olmalıdır,Atılımcı ve olumlu bir yaklaşımla yürütülmelidir,Değişim için en geçerli kanıt olmalıdır,Yeni fikir ve görüşlere açık olmalıdır,Uygulamalara yönelik olmalıdır,Yalnızca en iyi uygulamalara dönük olmalıdır,Başkalarından önce, kendi üstünlüklerini bilmeyi gerektirmelidir,
13 4. Benchmarking’ in Özellikleri Nelerdir? Liderlik pozisyonuna odaklanabilmelidir,Taraflar arasında karşılıklı kazanca dayanmalıdır,Temek ilkeleri ölçülebilir nitelikte olmalıdır,İlk hedefi ilerlemektir, kararlı ve disiplinli olmayı gerektirmelidir,Üst yönetimin desteğine dayanmalıdır.
14 Benchmarking TürleriBenchmarking türleri ile ilgili olarak piyasa araştırmalarında pek çok düşünce mevcuttur ..Şimdi bunların bazılarına bakalım :
15 Benchmarking Türleri Benchmarking iki sınıfa ayrılır: ** Rekabete Dayalı Kıyaslama** Proses KıyaslamaRekabete dayalı benchmarking, rakip bir şirketin karşılaştırılması için yapılan ölçümdür.Proses benchmarking ise belli tecrübelerle onaylanmış ve başarısı kanıtlanmış bir işlemi başka bir organizasyona adapte etmektir.
16 4.1. Proses Benchmarking Çalışmalarının Çeşitleri İçsel kıyaslama: Bu kıyaslama türünde organizasyonun kendi içinde işlemler ve süreçler arasında kıyaslamalar yapılarak en iyi uygulamalar tespit edilmeye çalışılır.Rekabetçi kıyaslama: Bu yöntemde rakip şirketlerle kıyaslamalar yapılarak, en iyi uygulamalar tespit edilir ve organizasyona uyarlanmaya çalışılır.
17 4.1. Proses Benchmarking Çalışmalarının Çeşitleri Fonksiyonel kıyaslama: Bu yöntem, rekabetçi kıyaslamada olduğu gibi, organizasyon dışı bir kıyaslama tekniğidir. Fonksiyonel kıyaslamada pazarda şirkete rakip olmayan, bir başka konuda faaliyet gösteren, süreçleri iyi düzenlenmiş şirketlerin işlemleri, fonksiyonları ve süreçleri analiz edilir, tespit edilen en iyi uygulamalar organizasyona uyarlanmaya çalışılır.Genel kıyaslama: Bu yöntemde dünya çapında başarılı olmuş şirketlerin ve organizasyonların yapı, sistem ve süreçleri hakkında genel bir takım bilgiler edinilmeye çalışılır ve bunların organizasyona uyarlanması için çaba harcanır.
18 4.2. Odaklanılan Noktaya Göre Benchmarking Türleri Süreç odaklı kıyaslama: Bu uygulama, birbirinden ayrı iş süreçleri yada işlemler üzerine odaklanmayı ifade etmektedir. Bu tip kıyaslamada benzer işleri en etkin yapan şirketler aranır ve onların çalışmalarından yararlanılır.Performans odaklı kıyaslama: En eski ve en sık rastlanan kıyaslama çalışmasıdır. Ürünlerin yada hizmetlerin doğrudan karşılaştırılması, performans odaklı kıyaslamanın temelini oluşturur.Stratejik kıyaslama: Genel olarak stratejik kıyaslama, şirketlerin nasıl rekabet ettiklerini inceler.
19 5. Neler Benchmark Edilir? 1. Yönetim İşlemleri: İnsan, ekipman ve metodların bir ürünün çıkartılması için ortaklaşa çalışmasıdır. Bu yüzden tüm iş birimleri birbirine bağlı prosesler içerirler ve bir hiyerarşik düzen içinde bulunurlar.2. Kritik Başarı Faktörleri: Kritik başarı faktörleri müşteri tatminine direkt etkisi olan ve böylece işin başarısını etkileyen durumlar veya değişkenlerdir.3. İş Aktiviteleri: Bir prosesin gerçekleştirilmesi için gereken metodlardır.
20 Hangi Şirketle Benchmark Yapılır? Yönetimin hangi şirketle benchmark yapılacağı konusunda dikkatli olması gerekir.Öncelikle şirket hakkında bilgi toplanması gerekir.Bu bilgi çeşitli yayınların araştırılması ya da kişisel ilişkiler yoluyla olabilir.Örneğin, endüstri ödülleri almış, sektöründe belirli bir yeri olan veya uluslar arası kalite ödülü almış şirketlerle benchmark yapılabilir.
21 6.1. Benchmarking Uygulama Kuralları Hukuka uygun bir şekilde çalışmakAlmış olunan bilgi kadar diğer şirkete bilgi vermekGizliliğe saygılı olmakBilgiyi şirket içinde tutmakBenchmarking ilişkilerini kullanmak.İzinsiz alıntı yapmamakBaştan hazırlıklı olmak, beklentileri anlamak.Hedef doğrultusunda hareket etmekBeklentilere uygun olarak hareket etmek.Dürüst olmak
22 6.2. Benchmarking Uygulama Planı Uygulama planı şunları içermelidir:Benchmarking politikasıBenchmarking faaliyetlerinde çalışacak elemanların sorumluluk tarifleriBenchmarking için bir model prosesEğitim ve geliştirme gereklilikleriArşiv ve dökümanların geriye dönük izlenebilirliğiProses ve yetki verilmesiÖncelikli benchmarking konularıDiğer şirketlerden gizli tutulacak belgelerin tanımı
23 6.2. Benchmarking Uygulama Planı Benchmarking uygulama sürecini şu aşamalarla da gösterebiliriz:• Benchmarking konusunun belirlenmesi• Benchmarking ekibinin oluşturulması• Benchmarking ortağının belirlenmesi• Verilerin toplanması ve analiz edilmesi• Hedeflerin belirlenmesi ve uygulama planının hazırlanması• Uygulama ve değerlendirme
24 6.2. Benchmarking Uygulama Planı Benchmarking süreci için konu seçimindeXerox’ un sorduğu 10 sorulu sistem şöyledir:• İşletmenin başarısında en kritik faktör hangisidir?• En çok probleme yol açan faktörler hangileridir?• Hangi ürün ya da hizmetler müşteriye sunulmaktadır?• Müşteri tatminini hangi faktörler sağlamaktadır?• İşletme içinde hangi problemler tanımlanmıştır?• İşletmede hangi kısımlarda rakiplerin baskısı hissedilmektedir?
25 6.2. Benchmarking Uygulama Planı İşletmedeki ana harcamalar nelerdir?Hangi fonksiyonlar en yüksek maliyet yüzdesini oluşturmaktadır?Hangi fonksiyonlar gelişmeye en açık olanlardır?İşletmeyi pazarda rakiplerinden ayıran en önemli etkiye sahip fonksiyonlar hangileridir?
27 6.2. Benchmarking Uygulama Planı Benchmarking ekibi benchmarking çalışmasını bir proje olarak düşünüp çalışmanın planlanması, organizasyonu ve bu plan doğrultusunda yürütülmesini sağlamakla görevlidir. Bu ekip genel olarak proje yöneticisi, veri toplama elemanları, analistler ve benchmarking destekleyicilerinden (üst yönetim, personel yardımı, yönetim bilişim sistemleri, yasalar...) oluşmaktadır.Benchmarking ortağı; finansal göstergeler (karlılık, satışlar, pazar payı), büyüklük, işletme kültürü, yönetim tarzı, stratejiler, faaliyet ya da süreçlerdeki benzerlikler gibi kriterler geliştirilerek seçilebilecektir.
28 Benchmarking Merdiveni Benchmarking uygulaması, yani en iyiden öğrenme süreci, işletmeler için teker teker çıkılacak merdiven basamaklarına benzetilirse; adım atılacak ilk basamak en iyi olduğuna inanılan işletmeyi bulmak ve en iyi ile işletmeyi karşılaştırmaktır.İkinci basamakta, en iyiden öğrenmek ve bu öğrenilenlerin işletmenin kendi süreçlerine adapte edilmesini sağlamak yer almaktadır.Üçüncü basamağa gelindiğinde işletme kendisine daha büyük ve yeni hedefler belirleyecek ve dördüncü basamakta faaliyete geçecektir.
29 Benchmarking Merdiveni Beşinci basamakta benchmarking çalışması sona erecek ve işletme rakipleri arasında üstün duruma gelecektir.Son olarak sektör liderliğini ele geçirecek ve bunu devam ettirebilmek için de sürekli arama, ölçme, değerlendirme ve bilgileri güncelleme faaliyetlerine devam edecektir.
31 6.3. Benchmarking’ in Avantajları Stratejik ortaklar, yani dağıtımcılar, müşteriler ya da yatay ortaklar genelde ortaklarının sağladığı gelişmelerden faydalanır.Çalışma öncesi, iki şirket birbirini tanıdığı ve genel sunuşlar gerekmediği için zaman tasarrufu sağlar.Kıyaslama çalışması sırasında iki şirket arasındaki ilişkileri doğrudan geliştirme olanakları vardır.Kıyaslama olmanın bir sonucu olarak ortak söz konusu sürece giderek artan ilgi nedeniyle bazı gelişmeler sağlayabilir.
32 6.3. Benchmarking’ in Avantajları Hedeflerde dışa bakma şirket içindeki olası değişime karşı dirençleri kırar.Kararlar somut verilere ve değerlere dayanır.En iyi uygulamaların öğrenilmesi verimlilik artışı ve teknolojik sıçrama dolayısıyla rekabette avantaj sağlar.En iyi uygulamaların şirkete kazandırılmasını sağlar.Çalışanların motivasyon ve verimliliğini yükseltir.Yeni ve yararlı profesyonel ilişkilerin kurulmasına katkıda bulunur.Yeni teknolojik gelişmelerin şirkette uygulanmasını sağlar.
33 Tablo 2. Benchmarking’in Uygulanıp Uygulanmadığı Durumların Bazı Kriterlere Göre Karşılaştırılması
34 6.4. Benchmarking’ in Dezavantajları Planlamanın iyi yapılmamasıPartner seçiminde yanlışlıkÜst yönetimin desteğinden yoksunlukSüreç sahibinin yetersiz derecede katılımıBeceri eksikliği diğer başarısızlık nedenleri olarak sayılabilir.Hangi süreçlerin hangi performans ölçütleriyle kıyaslanacağını belirlemek zordur.Bilginin paylaşımı temeli üzerine kurulu olan kıyaslamada taraflar paylaşma konusunda içtenlik ve istek içinde davranmazlarsa bütün çabalar boşa gidebilir.
36 Benchmarking ve Toplam Kalite Yönetimi Benchmarking, son yıllarda Amerika Birleşik Devletleri'nde Toplam Kalite Yönetimi (TKY) Programlarında kullanılan önemli bir araç haline gelmiştir.Geniş bir iyileştirme sürecinin entegre bir parçası olan kıyaslama, TKY metotları ile süreçlerini destekleyen ve sürekliliği olan bir yaklaşımdır.ABD'de bechmarking projesi sürdüren şirketlerin %90' nın, işler halde bulunan bir TKY sürecine sahip oldukları bir araştırma bulgusu olarak ilgi çekicidir.
37 8. Stratejik Yönetim Aracı Olarak Benchmarking Stratejik yönetim, işletmelerin uzun dönemde yaşamlarını devam ettirebilmeleri, sürdürülebilir rekabet üstünlüğü ve ortalama kar üzerinde getiri sağlayabilmeleri için, eldeki tüm üretim kaynaklarının (doğal kaynaklar, insan kaynakları, sermaye, alt yapı, hammadde vs.) etkili ve verimli olarak kullanılması olarak tanımlanabilmektedir.Stratejik yönetim sürecindeki temel faaliyetler ise şöyle sıralanabilecektir:
38 8. Stratejik Yönetim Aracı Olarak Benchmarking Planlama: Gelecek dönemlerde yapılacak faaliyetlerin ve bunların etkilerinin planlanması aşamasıdır.Uygulama: Fiili iş sonuçlarının elde edilmesi için planlanan faaliyetlerin uygulanması aşamasıdır.Kontrol: Planlanan faaliyetler ile gerçekleşen sonuçların karşılaştırılması ve sapmalar varsa bunların düzeltilmesini içeren aşamadır.
40 8. Stratejik Yönetim Aracı Olarak Benchmarking Stratejik yönetim sürecindeki faaliyetler ve benchmarking çalışmalarının birbirleriyle olan ilişkilerinde, dört çeşit benchmarking yapılmaktadır:• Rakiplere ve diğer işletmelere rekabetçi üstünlük sağlayan faktörlere yönelik bilgilerin toplanması ve kıyaslanmasında amaç, işletmeye uzun dönemde rekabet avantajı sağlayacak bilgilerin yaratılmasıdır.
41 8. Stratejik Yönetim Aracı Olarak Benchmarking Rakiplerin ve diğer işletmelerin stratejilerine yönelik bilgilerin toplanıp kıyaslanmasında amaç, başarılı stratejilere ulaşmak ve işletmenin kendi stratejilerinin etkinliğini artıracak bilgileri elde etmektir.Rakiplerin ve diğer işletmelerin başarıyla uyguladığı planlama, tasarım, uygulama ve kontrol aşamalarını içeren iş süreçleri ve faaliyetlerine yönelik bilgilerin toplanıp kıyaslanmasında amaç, işletmenin kendi stratejilerinin uygulanmasında etkinliği artırmaktır.
42 8. Stratejik Yönetim Aracı Olarak Benchmarking Rakiplerin ve diğer işletmelerin performans bilgilerinin toplanması ve kıyaslanmasında amaç ise, işletmenin kendi iş performansını karşılaştırmalı olarak değerlendirmek ve geliştirmektir. Bu ilişki Şekil 4’te gösterilmektedir.
43 Şekil 5. Stratejik Yönetim ve Benchmarking İlişkisi
44 Benchmarking Örnekleri Xerox: yılları arasında Japonların uyguladıkları teknikleri benimseyerek birim maliyetlerini önceki yıllara oranla yarısına, envanter maliyetlerini % 60 oranında azaltmıştır. ABD fotokopi Pazar payını % 18’den% 80’e çıkartmıştır.
48 General Motors Service Parts Operations: SPO; benchmarking’i benimseyip uygulamaya başladıktan sonra; Devir süresi, 54 günden20 güne düştü, Servis hazırlığı, 1989’da % 50, 1992’de % 73, 1994’de % 91 oldu. Saat başına optimum devir 240 saatten 24 saate düştü. Satıcı tatmini % 92,5’dan % 96,8’e çıktı. Genelde SPO, ilk benchmarking uygulamasından yaklaşık 2 milyon $ tasarruf etti.
49 Cummins Engine Company: Sipariş tarihi ile teslim tarihi arasındaki süre 8 ay iken, Komatsu ile benchmarking yapılarak, 12 aylık bir zaman zarfında, 8 aydan 8 haftaya ve 2 yıl geçmeden teslim süresini 8 güne indirmişlerdir. Johnson and Johnson Medical Inc.: Ocak Aralık 1992 arasında müşteri iadesi, % 85, teslim süresi % 85, günlük devir süresi % 72, üretim atığı % 69, üretim maliyetleri % 34, envanter maliyetleri % 60 ve denetim personeli % 50 azalırken, sterilazör kullanımı % 56’dan % 98’e çıkarılmıştır.
50 British Rail: Dış benchmarking yaparak, British Airways’ de 250 koltuklu Jumbo Jetin 11 kişi tarafından sadece 9 dakikada temizlendiğini gören British Rail, kendi temizleme süreçlerini gözden geçirerek, bugün 12 vagonlu 660 koltuklu bir treni sadece 8 dakikada temizlemektedirler.
51 Ford’un Taurus Projesi: Ford, 1980 yılında Amerikan otomobil endüstrisindeki gelmiş geçmiş ikinci büyük zarar olarak nitelendirilen bir zararla kapattı. Ford, o yıl aldığı bir kararla, Amerika ve yurt dışından seçilen en iyi 50 otomobili For fabrikasına getirerek bunları ‘Reverse Engineering’ adı verilen analiz il parçalara ayırarak, daha önce benchmarking ekibi tarafından belirlenen 400 kriter açısından, bu otomobillerin neden en iyi olduklarını araştırdılar ve Ford Taurus’u tasarladılar.Ford Taurus 1986’da piyasaya sürüldüğünde büyük başarı sağladı ve yılın otomobili olarak seçildi. Bu model Ford’un maddi durumunu düzeltmekle kalmadı aynı zamanda rakibi, General Motors’ un onlarca yıldır ilk defa önüne geçmesini sağladı.
52 Türkiye'de örnek verebileceğimiz kıyaslama faaliyeti; Eczacıbaşı topluluğunun pazarlama ve satış kıyaslama çalışmasıdır.
53 9. SonuçKıyaslama, başkaları bir şeyleri daha iyi yapıyorsa, tekerleği her seferinde yeniden bulmaya çalışmak yerine onlardan öğrenelim; karşılığında onlardan daha iyi yaptığımız şeyleri onlara öğretelim ve böylece boşa zaman ve kaynak harcamak yerine, asıl geliştirme işine ve yaratıcılığına zaman ayıralım anlayışıdır.Yani kıyaslama , tüm katılımcıların kazançlı çıktığı bir ortamda deneyim ve bilgilerin paylaşımı ve transferi sayesinde daha iyiyi daha çabuk yapabilmektir.