Altınbaş Kefal (Mugilidae aurata Forum Alev
ALTINBAŞ KEFAL
Mugilidae Aurata
Mugilidae familyasından olan kefal balıkları Akdeniz, Ege, Marmara ve Karadeniz'de sürüler halinde yaşarlar. Ayrıca denizlerimizle bağlantısı olan göl ve nehirlerde de bulunurlar.
Sularımızda altı cins kefal balığı mevcuttur. Bunların bilimsel adları:
Mugil cephalus (has kefal - halk dilinde gambot denir),
Mugil capito (pulaterina veya platerina - halk dilinde sidikli ilarya),
Mugil auratus (altınbaş kefal, küçüklerine yine gambot ismi verilir),
Mugil saliens (kefal),
Mugil chelo (topbaş kefal veya halk dilinde mavri denir) ve
Mugil labeo'dur (dudaklı kefal).
Sıcak ve ılıman denizlerin kıyı bölgelerinde yaşayan kefallerin boyları cinslerine göre 25 cm. ile 90 cm. arasındadır. Füze şeklindeki gövde yapılarıyla kefaller güçlü, çabuk hareket edebilen ve son derece kurnaz balıklardır. Dişileri erkeklere oranla biraz daha uzundur. Has kefal ve altınbaş kefalin karın çıkıntıları belirgin bir şekilde görülür. Kısa iki adet sırt yüzgeci ve iyice gelişmiş güçlü çatal biçiminde kuyruk yüzgeci vardır. Kuyruk yüzgecinin bu denli gelişmiş olması balığa geri geri gitme yeteneğini sağlar. Kafa yapıları gövdelerine oranla daha iri, sert ve yuvarlaktır. Dudakları kalın, ağzı küçüktür ve gözle görülmeyecek kadar küçük kadife dişlerle kaplıdır.
Bazı kefallerin göz küresinin üzerindeki tabaka, yağ birikimiyle kalınlaşmıştır. Yine saydam olmakla beraber gözün dış yüzeyinin önemli bir bölümünü kaplar. Suların ısınmasıyla birlikte bu tabaka ortadan kalkar. Kefal derisi birbirine geçmiş iri pullarla kaplıdır. Sırtı gri veya koyu gri, yanları gümüşi, karnı ise beyazdır. Gövdesinde yedi-sekiz adet birbirine paralel gri bant vardır. Has kefal ve altınbaş kefalin baş ve yüzgeç uçlarında sarı lekeler görülür.
Kefalin karnını yarıp, iç organlarını temizlediğimiz zaman içindeki zarın siyah bir tabakayla kaplı olduğunu görürüz. Bu siyah tabaka, balık su altında tutulup gazete kağıdıyla iç kısmı bir iki kez ovalandığı takdirde kolayca sıyrılıp çıkar. Dipte ve çamurda yemlenmesinin sonucu karın bölümünün içindeki ince zar bu rengi alır. Akıntılı ve temiz diplerde yemlenen kefallerin içleri daha açık gri bir zarla kaplıdır. Kefal balığının bağırsağı da çok uzundur ve halka biçiminde İyice sarılmıştır. 30 cm.' lik bir kefalin bağırsak uzunluğu ortalama 21 cm.'dir. Kefal balıklarının diğer balıklara oranla yaşam süreleri daha uzundur. Platerina, altınbaş ve has kefal ortalama on beş yıllık bir ömre sahiptirler. Dişileri 7 milyon civarında yumurta döker ve yedi-sekiz yaşlarında nesil yetiştirmeye başlarlar. Erkeklerin nesil yetiştirmeleri ise altı-yedi yaşındayken başlar. Kefallerin daha küçükleri olan ilaryalar ise on-on iki yıllık bir ömre sahiptirler. Dişileri 2 milyona yakın yumurta döker. Bu süre içinde hepsi birbirine dokunacak şekilde sıkışık yığınlar halinde toplanırlar. Kefal balıkları sığ sularda ürer. Yumurtlama mevsimi cinslere göre değişir.
Genellikle sularımızda yaşayan cinsleri mayıs-haziran aylarında yumurta dökerler. Yüzerken karnını dibe sürtmek suretiyle yumurta bıraktığı söylenir. Yavruların boyu 2.5 cm. civarındadır. Kefaller küçük ağızlı ve dişsiz balıklar oldukları için yırtıcı balıklar sınıfına girmezler. Çamur, bataklık ve yosunlu diplerdeki deniz kurtlarını, yumurtadan çıkmış çok küçük balık yavrularını, balık yumurtalarını, yosun ve planktonları yerler. Kalın dudaklı yumuşak ağızlarıyla kumu, çamuru eşeler, çürümüş hayvansal ve bitkisel maddeleri, çok sayıdaki solungaç yapraklarının yardımıyla ayırırlar. Dipte yemlenirken ağız dolusu çamuru alır, yüzmeyi sürdürüp çamurun yenilmeyecek kısmını tükürürler. Ayrıca küçük yumuşakçaları yemek için, taşların, liman ve rıhtım kazıklarının üzerindeki ince lifli yeşil yosunları da kazırlar. Kefalin hem ağzının içinde hem de dışında besin bulmasını sağlayan tat alma papillaları vardır.
Kefal Avı
Kefaller her ne kadar lüfer, torik, palamut ve uskumru kadar uzun göçler yapmasalar da göç eden balıklar arasında sayılabilirler. Sahilleri takip ederek sürüler halinde torpil gibi yüzerler. Yemlenmek için denizlerin tatlı sularla karıştığı koylara, dere ağızlarına, nehirlere ve denize açık göllere girerler. Göl ve akarsular yumurtaların gelişmesine imkân vermediği için yumurtalarını denize bırakırlar. Kefal balıkları oksijeni az olan sularda yaşayabilirler, aynı zamanda sıcak ve soğuk sulara da dayanıklıdırlar.
Çok sığ sularda yüzebildikleri gibi ısı değişikliklerine, tatlı-tuzlu su değişikliklerine dayanıklıdırlar. Çok zeki, çevik ve güçlü bir balık olan kefal diğer balıklar kadar kolay yakalanmaz. Oltaya kolay kolay atlamaz. Ağla çevrildiği zaman mantar yakanın üzerinden kolaylıkla atlayıp kurtulur. Keza kepçeye girdiği zaman kepçe kaldırılırken içinden bütün gücüyle fırlayıp kurtulduğu görülmüştür. Velhasıl amatör balıkçı için bütün zorluğuna rağmen kefal avı zevkli ve heyecanlıdır. Bu yüzden çeşitli yöntemler ve av şekilleriyle avlanılmaya çalışılır.