

Bangladeş Halk Cumhuriyeti


Bangladeş Halk Cumhuriyeti, Güney Asya'da bir ülkedir.
Bangladeşin anlamı "Bengal'in ülkesi" olup resmi dili Bengalidir.
Nüfusun %88-90 Müslüman, resmi dini İslam'dır. Geri kalan kısmı Hindu ve Budisttir.
1971 senesine kadar Pakistan'ın "Doğu Pakistan" adlı eyaleti, daha önceleri de İngilizlerin Kıta Hindi'nde Bengal eyaleti idi.
Tarihi:
Bangladeş, M.Ö. bölgede hüküm süren büyük devletlerin, M.S. 750-1200 arasında yerel Palas hanedanlarının egemenliği altında kaldı. Onuncu asırdan itibaren Müslümanlar bölgeye egemen olmaya başladılar.
Bangladeş 12. asırdan 1757 yılına kadar Müslümanların idaresinde, 1757'den 1905 yılına kadar İngilizlerin egemenliğinde kaldı. 1947 yılında da Müslüman kesimi "Doğu Pakistan" adıyla Pakistan'ın bir eyaleti oldu. 1969 yılına kadar Pakistan'ın eyaleti olarak kaldı. 28 Kasım l969'da meclis üyelerinin teşkili için yapılan seçim propagandaları esnasında Mucib-ür Rahman ve onun "Avami Partisi" seçim propagandalarını Doğu Pakistan'a muhtariyet vereceği vaadi üzerine kurmuştu. Aralık 1970'te yapılan seçimler sonucunda Avami Partisi 313 sandalyeden 167'sini aldı. 1 Mart 1971'de Millet Meclisinin teşkili ertelendi. Bu durum Doğu Pakistan'da meşru hakların ihlali sayıldı ve genel greve gidildi.
Bunun üzerine ordu, grevcilerin üzerine gitti ve iç harp başladı. Bir kısım halk da Hindistan'a sığındı. Bu arada Hindistan-Pakistan Savaşı başladı.
1971 Aralık ayında savaş bittiğinde Hindistan, Doğu Pakistan'ın büyük bir bölümünü işgal etmişti. Hindistan burayı iki hafta kadar kontrol altında tuttu. 22 Aralık 1971'de Mucib-ür-Rahman'ın liderliğinde Bangladeş Müslüman Halk Cumhuriyeti kurulduktan sonra, Hindistan ülkeyi terk etti. Mucib-ür-Rahman ve Avami Partisi'nin iktidara gelmesiyle karışıklıklar dinmedi. 15 Ağustos 1975'te yapılan darbe ile Mucib-ür-Rahman ailesi ile birlikte öldürüldü. İdareyi Kandahar Mustak Ahmed ele aldı. 3 Kasım 1975'te Dakka garnizon komutanı Tuğgeneral Halid Müşerref, Mustak Ahmed'i devirdi. Ancak kendisi iktidarda sadece dört gün kalabildi.
7 Kasım 1975 tarihinde General Ziya-ür-Rahman bir darbe ile Halid Müşerref'i devirdi. Ziya-ür-Rahman zamanında ordu uzun müddet siyasetten uzak durdu. 1977 yılında yapılan seçimleri Ziya-ür-Rahman kazandı ve geçici olsa da, siyasi istikrar temin edildi. 30 Mayıs 1981 tarihinde bir grup subay ve askeri birlik başarısız bir darbe yaptılar. Ziya-ür-Rahman'a bağlı birlikler darbeyi bastırdılar.
Ancak darbe esnasında Ziya-ür-Rahman öldürüldü. 15 Kasım 1981'de seçim yapıldı ve Milli Birlik Partisi lideri, öldürülen Ziya-ür-Rahman'ın yardımcısı Abdüssettar, oyların % 66'sını alarak devlet başkanı oldu.
Ancak siyasi istikrar yine temin edilememiş ve kargaşa bitmemişti. Nihayet hükümet, Milli Güvenlik Kurulu kurulmasını kabul etti ise de, gerginlik durmadı. Sonunda Genel Kurmay Başkanı Muhammed Erşad, askeri bir darbe ile Abdüssettar'ı devirerek idareye el koydu. Askeri idare iki sene iş başında kalacağını ilan etti. 21 Mart 1985'te yapılan referandumda Erşad'ın devlet başkanlığında kalması onaylandı.
Diktatörlük ve otoriter bir rejimle ülkeyi yönettiği söylenen Muhammed Erşad'ın geniş çaplı kitle gösterileri neticesi istifa etmesi üzerine 6 Aralık 1990 senesinde Şahabeddin Ahmed devlet başkanlığına vekaleten getirildi. 19 Eylül 1991 senesinde yapılan seçimleri kazanan (Ziya-ür-Rahman'ın dul eşi) Halide Ziya başbakan oldu.
Yönetim şekli: Bangladeş'te çok partili demokratik bir sistem hâkimdir.
Ülke 16 Aralık 1972'de yürürlüğe konan bir anayasayla yönetilmektedir. Devlet başkanı beş yıllığına halk tarafından seçilir. Devlet başkanı genel seçimlerin sonuçlarına göre başbakanı tayin eder ve hükümet başbakan tarafından oluşturulur. Ülkenin 330 üyeli bir parlamentosu vardır. Parlamento üyeleri beş yılda bir gerçekleştirilen genel seçimle belirlenir. Bakanlar da bu parlamentonun üyeleri arasından seçilir. Bangladeş, BM, İKÖ (İslâm Konferansı Örgütü), İngiliz Uluslar Topluluğu, IMF (Uluslararası Para Fonu), İslâm Kalkınma Bankası gibi uluslararası örgütlere üyedir.


Fiziki yapısı:
Bangladeş daha ziyade Kıta Hindi'nin Ganj (Padna), Jamune (Brahma Putra) Nehrinin aşağı kolu ile Meghna gibi önemli nehirlerinin deltasında oluşan alüvyonlu ovalardan meydana gelir.
Bu nehirler birleşerek Bengal Körfezinde bir delta içinde akarlar. Ovaların büyük bir kısmının denizden yüksekliği 9 metreyi geçmemektedir. Bu sebeple her yıl yağışlı mevsimlerde ırmakların kabarmasıyla ovalar seller altında kalırlar. Bu sel baskınlarının en büyüğü 1974 yılında olmuş ve ülkenin % 70'i sular altında kalmış, 2 bin insan ölüp, yüz binlerce insan evsiz, barksız ve aç kalmıştır. Jamuna Irmağının kolları olan Tistua ve Astrai ırmakları, ovanın kuzey bölümünden geçerler. Bu bölgede çok sayıda bataklık ve sazlık bulunmaktadır.
9300 kilometrekarelik bir yer kaplayan Barind Ovası, orta kesimde 6350 kilometrekarelik yer kaplayan Madhupur Platosu ve Meghna Irmağının doğusundaki Lalmai Tilas bölgeleri, alüvyonların meydana getirdiği başlıca plato alanlarıdır. Feni Irmağının güneyinde uzanan Chittagong bölgesi, tepeler, vadiler ve ormanlarla kaplıdır. Buraları ülkenin başlıca dağlık bölgesidir. Yüksekliği ortalama 600 metredir.
İklimi: Ilıman bir iklime sahiptir. Yağmurludur. Sel yaşanır.
Doğal kaynakları:
Bangladeş Ovası ormanlarla kaplı. Ekilecek alanları az olduğu için ormanların büyük bir kısmı yok edilmiş ve bugün sadece iki orman kalmıştır. Bunlardan birisi Madhupur olup, alüvyon platosudur ve 41400000 metrekarelik bir kısmı yapı malzemesi için elverişli ağaçlarla kaplıdır. İkinci orman ise güneydeki Sundarbans kıyı bölgesindeki ormanlardır. 59600000 metrekarelik bir alanı, bataklıklar arasındaki adacıklar ve Mangrov ormanlarıyla kaplıdır. Bu ormandaki ağaçlar kibrit ve kutu imalatına elverişlidir. Ayrıca Chittagong bölgesindeki sıradağlar tropikal ormanlarla kaplıdır. Buradaki ağaçlar, 100 metreye kadar uzunlukta olup, mobilyacılıkta ve kâğıt sanayisinde kullanılır. Ormanlarda; çeviz, badem ve hurma vb. ağaçlar bulunur.
Ormanlarda kedi, köpek, kanarya, maymun gibi eyçil hayvanların yanı sıra, her çeşit ev hayvanları, ayrıca benekli köpek, çeşitli türlerde böcek vardır. Nehirlerde de bol balık bulunur.
Bangladeş'te fazla maden kaynağı yoktur. Ancak, otuz tane küçük tabii gaz ve çok ince bir kömür tabakası keşfedilmiştir. Bengal Körfezinde de petrol bulunmuştur.


Nüfus ve sosyal hayat:
Dakka Bangladeş'in başşehri ve en büyük şehridir. Diğer büyük şehirler Chittagong, Khulna, Rajshahi, Barisal ve Sylhet'dir. Diğer belediyeler üyeleri seçerken bu metropolitan şehirler belediye başkanını seçerler. Başkanlar ve üyeler beş yıllığına seçilir.
BaşşehirvDakka ve başlıca şehirleri: Chittagong, Khulna, Rajshahi, Sylhet, Barisal,
Bangladeş, dünyanın nüfus yoğunluğu bakımından en kalabalık ülkelerindendir. Nüfus yoğunluğu kilometrekareye 290-770 kişi arasında değişir. Yirminci asrın sonunda nüfusun iki misli artacağı tahmin edilmektedir. Nüfusun % 90'ı köylerde, % 10'u şehirlerde yaşar. En önemli şehri "Dakka", aynı zamanda başşehirdir. Güneydoğu sahilindeki Chitagony şehri, önemli bir limandır. Halkın % 88'i Müslümandır. Bangladeş'in resmi dili Bengal dilidir. Halkın çoğu bu dili konuşur. Ayrıca Urduca dili de yaygındır. Kuzey ve doğu dağlık bölgelerinde yaşayanlar da mahalli lisanları konuşurlar. Para birimi "Taka"dır. 11 idari bölge birer askeri vali tarafından yönetilir. Bir radyo ve televizyon istasyonu vardır. Erkekler "Lungi" denilen bir elbise, kadınlar "Burka" denilen baştan ayağa kadar vücudu örten bir elbise giyerler.
Eğitim:
Dünyada okuma-yazma oranı en düşük ülkelerdendir. Halkın % 33.1'i okuma-yazma bilmektedir. Köylerinde ekseriya ilkokul bulunmamaktadır. Dakka, Rajshani ve Chittagong üniversiteleri, batı tarzı eğitim yapan üç büyük üniversitedir. Halkın kültür seviyesi ve ekonomik durum çok düşüktür. İngilizlerin kültürünün tesirleri devam etmektedir.
Ekonomisi:
Ekonomi tarıma dayalıdır. Başlıca ürünleri, pirinç, önemli dayanıklı gıda maddeleri, Hind keneviri ve çaydır. Bu alanda Çin ve Hindistan'dan sonra dünya üçüncüsüdür. Diğer zirai bazı sebzeler ve şekerpancarı iç tüketim için yetiştirilir. 10 milyon hektarlık alanda ekim yapılır. Bu alanların % 80'inde pirinç üretilir.
Tekstil: Bu ülkede tekstil son beş yıl içerisinde büyük ivme kaydetmiştir.Dünyaca ünlü tekstil firmaları buraya gelmekte,iş gücünden yararlanmakta çok ucuz maliyete istediği kalitede hazır giyim ürünü üretebilmektedir.Çoğu Avrupa ülkesinden tekstil amacıyla bu topraklara gelmiş İş adamları bulunmaktadır.Tekstil pazarında artık önemli bir yere sahiptir Bangladeş.
Sanayi ve taşımacılık: Bangladeş'te başlıca sanayi Hazır Giyim üretimidir. Bu ülkede ileri sanayi tam kurulmamış, hatta bulunan madenler dahi tam olarak işlenememektedir. Ülkede Hazır Giyim işleyen binlerce fabrika vardır.
Dış ticaret: Başlıca ihracat ürünleri;Hazır Giyim Hintkeneviri (jüt), çay ve balıktır. Ancak ihracatı hiçbir zaman ithalatını karşılamamakta ve ithalat ile ihracat arasındaki açık, gün geçtikçe artmaktadır. Çok az da olsa dış yardımlarla ayakta durmaya çalışmaktadır.
Kültürel bağlarımızın bulunduğu Bagladeş'ten jüt, dokumacılıkta kullanılan lifler ve ham maddeler, jütten yapılmış çuval almaktayız. Bu ülkeye nohut, kırmızı biber, mercimek, çimento yapımında kullanılan bazı katkı maddeleri, trasformotor, deniz taşıtı, buğday, demir-çelik ürünleri, bazı asitler ve alüminyum alaşımları satmaktayız.
Deri Sektörü: Bangladeşin yıllık ham deri üretim miktarı yaklaşık 20 milyon metrekare olarak hesaplanmakta olup her sene belirli bir artış kaydetmektedir. Bangladeşte hayvanların çoğu doğal beslendiği ve yapay olarak şişirilmediği için elde edilen derinin yüksek kalitede olduğu dünyaca bilinmektedir. Deri işleme, deri tekstil, deri ayakkabı sektörü el emeği gerektirdiği için ucuz iş gücünden istifade edilip karlı atölyeler kurulabilir. Diğer taraftan Bangladeşte deri üretiminde kullanılan deri işleme kimyasallarının tamamı dışardan ithal edilmekte olup deri kimyasalları üreten firmalar için büyük bir pazar durumundadır ve Bangladeşin ihracatının ortalama %2.6 sini deri ve ürünleri oluşturmaktadır.
Dondurulmuş Gıda Sanayi: 800 kilometre ile Dünyanın en uzun kıyısına sahip olan Bangladeşte, Bengal körfezi ve sayısız nehir ve yerel olarak yapılan balık çiftliklerinde üretilen balık ve su ürünlerini işleyecek tesislere ihtiyaç duyulmaktadır. Balık, Bangladeşin en önemli ihraç ürünlerinden biridir. Yeterince altyapı ve işleme tesisleri olmamasına rağmen, yıllık ihracatı 500 milyon dolardır. Balık konservesi henüz iç piyasaya girmiş değildir. Marketlerde satılanlar yurtdışından ithal edilen balık konservesidir, Bangladeşin ihracatının %4.6 sini dondurulmuş gıda, su ürünleri oluşturmaktadır.
Ayrıca Bangladeşte üretimi için bütün şartlar mevcut olan sucuk, sosis, pastırma ve salam gibi hazır ve dondurulmuş gıda ürünlerinin, üretimi de düşünülebilir. Bangladeşte büyük baş hayvanlar çok ucuz olup, buna bir işgücünün ucuzluğunu eklediğinizde yukarıdaki gıda maddelerinin üretiminin Bangladeşte ne kadar karlı olacağını siz düşünün.
Seramik Sanayi: Gelişmiş ülkelerde seramik maliyetinin gittikçe artmasının seramik yatırımcısını farklı arayışlara sevk ettiği bilinmektedir. Yoğun insan gücü ve doğalgaz kullanıldığı için, çok uluslu (Noritake, WedgeWood, Lenox) şirketlerinin yüksek teknoloji yatırımı yapmalarına rağmen maliyetleri düşürme konusunda başarılı olamadıkları bilinmektedir.
Bangladeşin zengin ve ucuz doğalgaz kaynağı ve ucuz insan gücünün bolluğu, bu sektörü yatırımcı için cazip hale getirmiş olup birçok firma fabrikasını kurmaktadır.


Hindistan destekli bağımsızlığın öyküsü: Bangladeş


1971'e kadar Doğu Pakistan adıyla Pakistan'a bağlı kalan Bangladeş, 26 Mart 1971'de Hindistan'ın da desteğiyle bağımsızlığını ilan etmişti.
Son günlerde adı Cemaat-i İslami liderlerine verilen idam kararları ve bu kararlara gösterilen büyük kitlesel gösterilerle duyulan Bangladeş, bağımsızlığını 26 Mart 1971 tarihinde ilan etmişti.
Bangladeş 12. asırdan 1757 yılına kadar Müslümanların idaresinde, 1757'den 1905 yılına kadar İngilizlerin egemenliğinde kaldı. 1947 yılında da Müslüman kesimi "Doğu Pakistan" adıyla Pakistan'ın bir eyaleti oldu ve 1969 yılına kadar bu statüsünü korudu. 28 Kasım 1969'da meclis üyelerinin teşkili için yapılan seçim propagandaları esnasında Mucib-ür Rahman ve onun "Avami Partisi" seçim propagandalarını Doğu Pakistan'a muhtariyet vereceği vaadi üzerine kurmuştu. Aralık 1970'te yapılan seçimler sonucunda Avami Partisi 313 sandalyeden 167'sini aldı. 1 Mart 1971'de Millet Meclisinin teşkili ertelendi.
26 Mart 1971'de Mucib-ür Rahman, ülkede Bangladeş adıyla bağımsızlık ilan etti ve halkı Pakistan ordusuna karşı savaşmaya çağırdı. Ama bu açıklamasının ardından tutuklanarak Pakistan'a götürüldü, askeri mahkemede yargılandı. Ardından Pakistan Devlet Başkanı Yahya Han Doğu Pakistan'da kanlı bir askeri operasyon başlattı. Hinduları ve aydınları hedef alan operasyon iç savaşa yol açtı. Çatışmalarda üç milyon kişi hayatını kaybetti. 10 milyon kişiyse Hindistan'a sığındı.
Hindistan'ın desteğiyle Bangladeş kuvvetleri Pakistan ordusuna karşı bir gerilla savaşına girişti. Bangladeş Kurtuluş Savaşı 9 ay sürdü ve 16 Aralık 1971'de Bangladeşlilerin zaferiyle sonuçlandı. Yahya Han'ın istifa etmesi üzerine Pakistan Devlet Başkanı olan Zülfikar Ali Butto, 8 Ocak 1972'de Mucib-ur Rahman'ı serbest bıraktı.
Hindistan - Pakistan savaşı Aralık 1971'e kadar sürdü. Bu tarihe kadar Hindistan Doğu Pakistan (Bangladeş)'ın büyük bir kısmını işgal etmişti. 22 Aralık 1971'de Bangladeş Müslüman Halk Cumhuriyeti kurulduktan sonra, Hindistan ülkeyi terk etti. 11 Ocak 1972'de Doğu Pakistan, Bangladeş Halk Cumhuriyeti adıyla bağımsız bir devlet olarak ilan edildi ve Mucib-ur Rahman geçici olarak devlet başkanı oldu.
CEMAAT-İ İSLAMİ BAĞIMSIZLIĞA VE PAKİSTAN'LA SAVAŞA KARŞI ÇIKMIŞTI
Pakistan'ın önemli İslami hareketlerinden Cemaat-i İslami, çıkan iç savaş sırasında ülkenin bağımsızlığına "Durum şimdikinden iyi olmaz, aksine daha da fakirleşiriz" diyerek karşı çıktı. Müslümanların birbiriyle savaşmasının haram olduğu gerekçesiyle hem Pakistan'ı hem de Bangladeş'i uyardı. Bangladeş'i ise Hindistan'ın desteği ile bağımsızlık kazanmasının ülkeyi dolaylı olarak Hindistan kontrolüne sokacağı yönünde ikaz etti.
Kasım 2011'de ülkede kurulan Savaş Suçları Mahkemesi, Cemaat-i İslami yöneticilerini ülkenin kurtuluş savaşı sırasında Pakistan'a destek vermekle suçladı ve bu gerekçeyle yargılamaya başladı. 1971'de hareketin lideri olan ve günümüzde 92 yaşında olan Gulam Azam'a müebbet hapis cezası verilirken cemaatin yöneticilerinden Abdulkadir Molla idam edildi. Bangladeş'te aynı gerekçeyle verilen çok sayıda idam kararı bulunuyor.
12 Aralık 2013'te idam edilen Abdulkadir Molla, infazdan önce görüştüğü aile fertlerine şunları söylemişti:
"Suçum Allah'tan başkasına kulluk etmemekti. 'Bize kulluk et' dediler. Ben de 'asın' dedim.
Ben kesinlikle masumum. İslami harekete mensup olduğum için öldürülüyorum. Şehitlik herkese ihsan edilmiş bir kader değildir. Yüce Allah bana şehitlik nasip ederse, kendimi en şanslı olarak düşünürüm. Şehitlik hayatımın en büyük başarısı olacaktır. Benim kanım İslami hareketi ayağa kaldıracak ve otokratların sonunu getirecektir.
Kendim için endişeli değilim. Ben bu milletin ve İslami hareketin akıbeti hakkında endişe duyuyorum. Bildiğim kadarıyla herhangi bir hata veya suç işlemedim. İslami hareket için bütün hayatımı feda ettim.
Yüce Allah'ın lütfuyla başımı hiçbir adaletsizliğe asla eğmeyeceğim. Dünyevi bir makam önünde af ve hayat hakkı aramak asla söz konusu olamaz. Allah, hayat ve ölüm konusunda karar verecek tek güçtür. Kaderimi, Allah belirleyecektir.
Ben herhangi birinin kararı gereği idam edilmiyorum. Benim şehitlik zamanım Yüce Allah'ın kararına göre sonuçlandırılacak. Her durumda Yüce Allah'ın kararını kabul ediyorum."
RAKAMLARLA BANGLADEŞ
Bangladeş, bugün dünyanın en yoksul ülkelerinden biri. Üstelik mevcut hükümet Hindistan'a yakınlığıyla eleştiri oklarının hedefinde.
Hindistan toprakları arasında kalan Bangladeş'in komşu olduğu diğer ülke Myanmar. Arakan sınırındaki Bangladeş, sık sık buradaki zulümden kaçan Müslümanlara kapılarını açmamakla eleştiriliyor.
Bangladeş en kalabalık Müslüman nüfusa sahip ikinci ülke. 165 milyon nüfuslu ülkede 148 milyon 600 bin Müslüman yaşıyor. Bu rakam nüfusun yüzde 90'ına denk geliyor. Nüfusun kalanıysa Hindu ve Budist.
Ülke dünyanın nüfus yoğunluğu bakımından da en kalabalık ülkelerinden biri. ülkede kilometrekareye yaklaşık bin kişi düşüyor.
Bangladeş'in gayrisafi milli hasılası 105 milyar dolar. Ülke 75 milyon ile dünyanın en kalabalık işgücüne sahip ülkelerinden biri. Ancak nüfusun yarısından fazlası günde bir dolardan daha az kazanıyor.
Ülkenin yaklaşık yüzde 57'si okuma yazma bilmiyor. Beş yaşından küçük her 10 çocuktan dördü yetersiz besleniyor.
Son yıllarda hizmet ve sağlık sektörleri gelişse de nüfusun beşte üçü halen tarımla uğraşıyor. Özellikle pirinç, çay ve lifli bir bitki olan jut tarımına dayanan ekonomi sık sık yaşanan doğal felaketlerle sekteye uğruyor. 2012 yılında yaşanan kasırgalar ve seller milyonlarca kişiyi olumsuz etkiledi. Felaketler sadece tarım alanlarına zarar vermekle kalmadı, su sistemini ve sulama altyapısını da çökertti.
Bağımsızlığını kazandıktan sonra 15 yıl askeri darbelerle yönetilen ülke insan hakları ihlalleriyle de sık sık gündeme geliyor. Ülkenin başındaki isim Bangladeş'in kurucu cumhurbaşkanı olan Mucib-ur Rahman'ın kızı. 2009'dan bu yana başbakan olan Şeyh Hasina Vecid'in hükümeti Hindistan'a yakınlığıyla biliniyor.
20 Eylül 2014

