Bir gün iki tane olabilir. Sonra, belki – giderek daha nadir görülen bir durum – hiç olmayan bir gün. Ve sonra, bu sıcak, bulutlarla örtülü günde olduğu gibi, dört.
Sessiz yas tutanların sıralandığı Arnavut kaldırımlı bir cadde boyunca tabutu taşıyanlar tarafından taşınacak dört tabut. Simgesel bir kilisenin loş ışıklı girintilerinde yankılanan dört isim. Yeni ölülerin eskileri doldurduğu tarihi bir mezarlıkta killi topraktan oyulmuş dört taze mezar.
Ukrayna’nın işgalci Rus birliklerine karşı süregelen karşı taarruzu, her iki ordunun da ağır ama açıklanmayan kayıplarına yol açan kanlı, ağır çekim bir mücadele, Haziran başında küçük bir tantanayla başladı. Kimse savaşın yakın zamanda bitmesini beklemiyor.
Ukrayna’daki şehirlerde, kasabalarda ve köylerde, ölüler için kasvetli eve dönüşler, savaş kadar eski bir ritüeldir. İlham verdikleri keder, canlı bir şey gibidir, onu iyi tanıyanları bile şaşırtan vahşi ve karmaşık bir organizma.
Bir hafta önce öldürülen asker komşusuna saygılarını sunmak için batıdaki Lviv şehrinin kenarındaki ana mezarlığa gelen 59 yaşındaki Lyubomyr Humenyuk, “Çok fazla, ama elbette okyanusta sadece bir damla” dedi. doğu Ukrayna Kendi kardeşinin de buraya gömüldüğünü söyledi.
Savaş bir tür hava ise, bu cenaze törenleri onun barometresidir, havanın ağırlığını, yerçekimi basıncını ölçer. Buradaki hemen hemen herkes bunu bir ulusal varoluş mücadelesi, geri dönüşü olmayan bir savaş olarak anlıyor.
Şehrin savaş cenazelerinin çoğunun düzenlendiği Lviv’deki Aziz Peter ve Paul Garrison Kilisesi’nde 29 yaşındaki askeri papaz olan Peder Nestor Kyzyk, “Karşılaştığımız zorluk, savaş halinin sürekli olması,” dedi. “Sonunu göremiyorsun.”
::
Bugünkü Lviv, batı Ukrayna’nın en büyük şehridir, ancak yüzyıllar boyunca el değiştirmiştir. Bir zamanlar Avusturya-Macaristan imparatorluğunun ileri karakolu olan şehir, daha sonra komşu Polonya’nın bir parçası oldu ve Ukrayna 1991’de bağımsızlığını kazanana kadar onlarca yıl Sovyet egemenliği altında kaldı.
Şehrin varoşlarındaki 18. yüzyıldan kalma nekropol olan Lychakiv mezarlığı, her dönemin ölüleriyle dolu tarihin bu katmanını yansıtıyor. Dolambaçlı patikalarla örülmüş geniş tepelik kompleks, Arlington Ulusal Mezarlığı ile gösterişli mezarları ve güzel sanatlar heykelleriyle Paris’teki Pere Lachaise gibi saygıdeğer mezarlıkların karışımını andırıyor.
Ön hatlardan yüzlerce mil uzakta bulunan Lviv gibi bir şehir bile savaşta tam bir ölü biçiyor, çünkü buradaki birlikler genellikle ülkenin en ağır çatışmaların yaşandığı güney ve doğu bölgelerine konuşlandırılmış durumda.
Uzak çatışmalarda öldürülen askerlerin kalıntılarının eve geri getirilmesi günler, haftalar ve hatta aylar alabilir. Bazı sakatlanmış cesetler DNA testi ile tanımlanmalıdır. Uzak veya şiddetli çekişmelerin olduğu bölgelerde savaşmak, ulaşımda gecikmelere neden olur.
Daha sonra ele geçirilen bölgeye düşenlerin kalıntılarını kurtarmak için periyodik olarak vücut takasları yapılır. Sınır muhafızlarında albay olan Lviv’de yeni gömülenlerden biri, tam ölçekli işgalin başlamasından üç ay sonra Rusya’nın eline geçen doğu liman kenti Mariupol’da bir yıldan uzun bir süre önce öldü.
Mevcut savaşın ölüleri, esas olarak Lychakiv’in ana muhafazasının duvarlarının dışında, şimdi dalgalanan bayraklar ve ahşap bölmelerle çevrelenmiş yükseltilmiş toprak höyüklerden oluşan bir deniz olan Mars Tarlası olarak adlandırılan eğimli bir alanda yatıyor. Geçen yılın Nisan ayından bu yana, yamaçta 417’den fazla yeni mezar sıraları yükseldi.
Şehir yetkilileri, alan kaçınılmaz olarak dolarken, bazı eski kalıntıları belirlemek ve taşımak için arkeolojik araştırmalar yapıldığını söyledi. Bazı mezarlar Rus askerlerine aittir; Birinci Dünya Savaşı’na veya daha öncesine dayandığı düşünülen diğerlerinin menşei bilinmiyor. 1970’lerde Sovyet askerlerine ait bir anıt, 2021’de, Rus işgalinden dört ay önce sökülmüştü.
Lviv’in baş mimarı Anton Kolomieitsev, sonunda, tüm alanın düşmüş Ukrayna’nın yeni bir anıtı haline geleceğini, ancak tasarımın savaş bitene kadar tamamlanamayacağını söyledi. Bir kere, halen büyümekte olan mezarlığın boyutları henüz bilinmiyor.
Kolomieitsev, “Böyle bir sayıyı asla hayal edemezdim” dedi.
::
Aradan dokuz ay geçti ve bazı arkadaşları ve akrabaları Anna Yunik’e ellerinden geldiğince nazikçe, belki de kocası Yaroslav’nın mezarını her gün ziyaret etmemesi gerektiğini söylemeye başladılar. Ama onlara uzak kalamayacağını söyler.
35 yaşındaki Yunik, “Buraya gelmek – buna ihtiyacım var” dedi. “Burada kendimi iyi hissediyorum. sakin. Onunla olabilirim.”
36 yaşındaki Yaroslav Yunik, geçen Eylül ayında Ukrayna’nın savaşın en büyük toprak kazanımlarından biri olan kuzeydoğudaki Kharkiv eyaletinde yıldırım saldırısında öldürüldü. Biriminin üyeleri, dul eşine bir yoldaşını kurtarırken öldüğünü söylediler.
Pek çok insan buraya çok sık geldiği için, mezarlık bir tür toplanma yeri, toplumsal ve bireysel kederin kaynağı haline geldi. Yunik, yas tutanların genellikle birbirlerini tanıdıkları ve sonra arkadaşları olarak tanıdıklarını söyledi.
Biz bir aile olduk dedi. “Birbirimizi anlıyoruz.”
Sakin sabah ve akşam saatlerinde insanlar sıralar arasındaki banklara oturup kahve, kola ya da sigara içiyor, ara sıra mezarın üzerine bir içecek bırakıyorlar, sanki ölmüş bir yakını birlikte keyif alabilirmiş gibi.
Hemen hemen her mezar, küçük, özenle bakılmış bir bahçedir; çiçeklerle bezenmiş ve mum fenerleriyle noktalı yükseltilmiş toprak yatak. Her birini bir portre ve bir Ukrayna bayrağı, diğer pankartlarla – alay renkleri veya yerel futbol kulübünün amblemleri – süslüyor.
Gözetimsiz bırakılan birkaç mezar, başkaları tarafından özenle bakılıyor. Gömülmekte olan bir askerin akrabaları ülke içinde yerinden edilmiş kişiler olan ÜİYOK’ler ise, yabancılar cenazeye gelmeye özen göstereceklerdir.
Önümüzdeki ay, Yuniklerin 10. evlilik yıldönümleri olacaktı. Anna ve Yaroslav okul arkadaşlarıydılar, “biz 13 yaşındayken birbirimize aşıktık” dedi, bu anıya gülümseyerek.
Anna, kocasının mezarının başında dururken, mezarlığa başka bir kortej geldi. Aşağıdaki toplulukla yüzleşmek için döndü ve yalnız bir trompetçi çalarken başını eğdi.
Geleneksel silah selamı çınladığında irkildi. Ve yokuş yukarı yeni kazılmış mezarlara doğru ilerleyen alay geçerken, diğer izleyiciler gibi o da tek dizinin üzerine çöktü.
::
Tütsü bulutları, fışkıran mumlar: Lviv’in garnizon kilisesinin içinde, şarkıcı Vasyl Hnypyuk’un yüksek baritonu, baş rahiplerin ilahilerini tamamlayarak ahenkle yükselip alçaldı.
Savaştan önce 31 yaşındaki müzik akademisi mezunu bir koro şefiydi, ancak askeri cenaze törenleri olağan hale gelince, Lviv piskoposu ondan yardım istedi. Yunan Katolik ayini hakkında “Artık ezbere biliyorum” dedi.
Kendi hesabına göre Hnypyuk, bir arkadaşının ve daha yaşlı bir akıl hocasının cenazeleri de dahil olmak üzere yaklaşık 300 cenazede şarkı söyledi. Katılan çok sayıda kişi nedeniyle, bazı hizmetler ortaklaşa yapılır.
Geçen Salı, ülkenin doğusunda günler arayla öldürülen üç kişi için aynı anda üç cenaze töreni düzenlendi. Günün ilerleyen saatlerinde dördüncüsü yapıldı.
Yas tutulan üçlünün 52 yaşındaki en yaşlısı olan bölge savunma gönüllüsü Yuriy Sikyrynsky’nin tabutunun yanında, 78 yaşındaki annesi Uliana kederden neredeyse yere kapanmış, tekrar tekrar eğilerek yüzünü yas tutuyordu. cilalı ahşap
Kilise nefi boyunca uzanan yan koridorda, genç bir kadın tüm vücudunu saran tek bir hıçkırık bıraktı, sonra omuzlarını dikleştirdi ve kendini toparladı.
Yakın akraba ve tanıdıklar, yoldan geçenler ve silah arkadaşları, şehir yetkilileri ve öğrenci öğrenciler, bu tür hemen hemen her hizmet için kiliseyi doldurur. İnsanlar kot pantolon ve iş kıyafetleri, inşaat işçilerinin kaba kıyafetleri, fırfırlı elbiseler veya savaş kıyafetleri ile gelirler.
Garnizon kilisesine bağlı 15 papazdan biri olan Kyzyk, ölen askerlerin aileleri için bu günün uzun bir yolun başlangıcı olduğunu biliyordu. Askeri papazlar genellikle yaslılarla aylarca çalışmaya başlayarak yetişkinler ve çocuklar için rahatlık ve danışmanlık sunar.
Kyzyk, “Bu cenazelerin her biri, sakat bırakılan bir aileyi temsil ediyor” dedi. “Onlara göz kulak olmaya çalışıyoruz”
Uzun vadeli bir projedir.
“İlk başta bir ret ve inkar durumundalar” dedi. “O zaman depresyona girebilirler veya bir kriz yaşayabilirler. Haftada birkaç kez onları bir araya getirmeye çalışıyoruz.”
Öğlen kilise cenazeleri sona erdikten sonra, yas tutanlar tabutlar toprağa indirilmeden önce son dualar için tekrar Lychakiv’e, Mars Tarlasına gittiler. Ani, hafif bir esintinin taşıdığı boğuk hıçkırıklar.
Şarkıcı Hnypyuk, yas tutanların düğümleri oyalanırken kenardan baktı. Nemli hava bastırarak hiç gelmeyen yağmuru tehdit etti.
“Çok fazla gözyaşı var” dedi. “Yorgunum – hepimiz çok yorgunuz – ama herkes elinden geleni yapmalı.”
Tepenin hemen yukarısında, yeni bir mezar daha bekliyordu.