Gözlerde yanma ve ağrı olması veya gözlerin kızarmış ve şişmiş olması göz kuruluğuna işaret edebilir. Bunun nedenleri çeşitlidir. Tedavi, şikayetleri hafifletmeyi ve günlük yaşamda gözleri kurumaya karşı korumayı hedefler.
Bir bakışta
- Göz kuruluğunda gözün nemlenmesi zorlaşır: Gözyaşı bezi yeterli miktarda sıvı üretmez veya ürettiği sıvı göz kırpıldığında gözyaşı filmi olarak göz yüzeyine daha az yayılır.
- Gözlerde ağrı, kızarıklık ve yanma meydana gelir. Görme bozuklukları da ortaya çıkabilir.
- Kuru hava ve rüzgar gibi etkenlerin yanı sıra, bazı hastalıklar ve ilaçlar da gözlerin kurumasını tetikleyebilir.
- Şikayetlerin tedavisi genellikle kolaydır.
- Gözleri kurumaya karşı korumak ve göz kapaklarını sağlıklı tutmak önemlidir.
- Basit yaşam tarzı değişiklikleri ve sebum bezleri tıkandığında sıcak kompres uygulamak gibi göz kapağı hijyenine yönelik önlemlerin faydası olur.
Not: Bu yazıdaki bilgiler bir doktor muayenesinin yerini tutamaz ve kişinin kendi kendine teşhis yapabilmesi veya tedavi etmesi için kullanılmamalıdır.
Göz kuruluğu nedir?
Tıp uzmanları göz kuruluğu veya keratoconjunctivitis sicca terimiyle gözyaşının yetersiz olması veya dayanıksız bir gözyaşı filmi oluşması sonucunda ortaya çıkan bozuklukları ifade etmektedir.
Bunun sık görülen nedenlerinden biri gözyaşı bezinin hasar görmüş olması veya düzgün çalışmamasıdır. Bu bezin görevi gözyaşı üreterek gözün korneasını ve konjonktivasını nemli tutmaktır. Gözün yüzeyini ıslatan yağ içerikli bir gözyaşı filmiş gözyaşının buharlaşmasını önler ve gözü örneğin rüzgarla kurumaya karşı korur.
Gözyaşı filminin yağlı salgısı meibomian bez olarak da adlandırılan sebum bezleri tarafından yapılır. Bunların tıkanması durumunda stabilize edici yağ tabakası olmaz ve gözyaşı buharlaşır.
Gözyaşı bezleri yetersiz sıvı üretirse ve artık yeterli gözyaşı filmi oluşamazsa, gözlerde görüşü etkileyen kızarıklık ve yanma gibi semptomlar oluşabilir veya hatta kornea veya konjonktiva iltihabı meydana gelebilir.
Yaşlandıkça göz kuruluğu gelişmesi ihtimali yükselir. Kadınlarda erkeklerden daha sık görülür.
Kontakt lens kullanan insanlar göz kuruluğu geliştirmeye daha meyillidir; bu durum bazen lens takamayacakları kadar şiddetli olur.
Göz kuruluğu kendini nasıl gösterir?
Göz kuruluğuna işaret eden çeşitli semptomlar vardır. Örneğin:
- Gözde kızarıklık
- Gözde batma, yanma veya baskı hissi
- Gözün bir bölgesinde, gözün arkasında veya gözün etrafında keskin ve sürekli hafif bir ağrı
- Göze kum tanesi kaçmış gibi bir his
- Göz kapaklarının ağırlaşması hissi
- Gözü açmakta güçlük
- Genellikle geçici olarak ortaya çıkan bulanık görme
- Göz yorgunluğu: Özellikle kontakt lens takan kişilerde
- Kolayca sulanan hassas gözler
Göz kuruluğuna ne sebep olur?
Göz kuruluğunun nedeni gözyaşı bezlerinin yetersiz gözyaşı üretmesi ve gözü dış etmenlerden koruyan yağlı gözyaşı filminin yeterli şekilde oluşmamasıdır.
Bunun nedeni sıklıkla gözyaşı bezinin veya meibomian bezin hasar görmüş olması ve artık düzgün çalışmamasıdır. Gözyaşı filmi üretildiğinden daha hızlı buharlaşırsa, gözlerde kuruma meydana gelir.
Bu süreci hızlandıran faktörler şunlardır:
- göz kapağının kapanmasını etkileyen göz kapağı malformasyonları
- örneğin Parkinson hastalığı olan kişilerdeki gibi kısıtlı göz kırpma
Dekonjestan etkili koruyucu içeren göz damlaları veya kontakt lenslerin uzun süreyle takılı kalması da çok miktarda gözyaşı filminin buharlaşmasına yol açabilir.
Göz kuruluğunun diğer olası nedenleri şunlardır:
- Kuru hava ve rüzgar
- Klimalar ve fanlı ısıtıcılar
- Tütün dumanı
- Kronik iltihaplı hastalıklar, örneğin tükürük ve gözyaşı bezi, tiroid bezi veya eklem iltihapları
- Kornea ve konjonktivanın iltihaplı hastalıkları
- Gözdeki cerrahi müdahaleler
- Gözyaşı oluşumunu azaltan ilaçları kullanmak
- Bilgisayarda uzun süreli çalışmak ve dijital ortamları aşırı kullanmak: "Ekrana gözlerini dikip baktığında" kişi daha az göz kırpar ve bu gözün gözyaşı filmiyle daha nadir ıslatılmasına yol açar.
Hangi faktörler göz kuruluğunu tetikler?
Göz kuruluğunun ne gibi sonuçları olabilir?
Şiddetli göz kuruluğu durumunda kornea hastalıkları, örneğin kornea iltihabı (keratit) veya kornea ülseri söz konusu olabilir. Kornea üzerinde görme kaybıyla da sonuçlanabilecek skarlar oluşması.
Göz kuruluğu nasıl önlenebilir?
Göz kuruluğuna yatkınlığı olanların, bunu önlemek için günlük hayatlarında yapabilecekleri bazı şeyler vardır.
Örneğin evi oturma mobilyaları ve yatakların doğrudan vantilatörlerden, klimalardan veya fanlı ısıtıcılardan gelen hava akımı üzerinde bulunmayacağı şekilde yerleştirmenin faydası olur.
Ayrıca havayı nemlendirmek için, özellikle de ısıtıcıların çok kullanıldığı ve iç mekandaki havanın daha kuru olduğu soğuk mevsimlerde ısıtıcılar üzerine içi su dolu kaplar konulabilir.
Tütün dumanı da göz kuruluğunu teşvik eder. Bu nedenle, sigara kullanımını bırakmak ve pasif içici olmaktan kaçınmak önerilir.
Okuma ve cep telefonları gibi mobil cihazları kullanma sırasında daha sık göz kırpmaya özen gösterilebilir. Bu, gözlerin gözyaşı filmiyle ıslanmasını sağlar.
Göz kuruluğu nasıl teşhis edilir?
Göz kuruluğunu belirlemek için doktor ile kapsamlı görüşme yapmak gereklidir. Doktor örneğin aşağıdaki soruları soracaktır:
- Günlük hayatınızda vantilatörlerin veya klimaların yakınında uzun süreyle oturuyor musunuz?
- Uzun süreyle okuyor musunuz veya bilgisayarda çalışıyor musunuz?
- Göz kuruluğuna yol açabilecek önceden mevcut bir hastalığınız var mı veya bu tür bir ilaç kullanıyor musunuz?
Doktorlar ayrıca teşhise yönelik özel bir anket de kullanabilirler. Bunlar hastalığın ilerleyip ilerlemediğini ve tedavinin hangi ölçüde işe yaradığın belirlemek için de kullanılabilir.
Nemlendirici göz damlalarının ("suni gözyaşı") semptomları hafifletmeye yardımcı olması da göz kuruluğuna işaret eden bir diğer unsurdur.
Doktorların aşağıdaki amaçlarla kullanabileceği başka tetkikler de vardır:
- Gözyaşı miktarını belirlemek için
- Kornea, konjonktiva veya göz kapağındaki küçük hasarları belirlemek için
- Gözyaşının tuz içeriğini ölçmek için: Bunun belirli bir eşik değeri aşması göz kuruluğuna işaret eder.
- Kişinin hangi sıklıkla göz kırptığını belirlemek için: Bu da göz kuruluğuna ilişkin bilgi sağlar.
Ek olarak, sebum bezlerinin fonksiyonunu incelemek için meibografi gibi tanı tekniklerinden de yararlanılabilir. Bu amaçla, göz kapakları içinden özel bir ışık geçirilir. Böylece olası tıkanıklıklar belirlenebilir.
Göz kuruluğu nasıl tedavi edilir?
Göz kuruluğunun tedavisi şiddetine göre gerçekleştirilir. Ön planda semptomları hafifletmeye yönelik önlemler yer almaktadır.
Nemlendirici göz damlası olarak da adlandırılan suni gözyaşı kullanılmasıyla bunların çoğu giderilebilir. Gözdeki iltihaplanmalarda antienflamatuar etkili kortikosteroidlerin haricen kullanılmasının faydası olur.
Göz kuruluğunu tedavi etmek için çoğunlukla yaşam tarzındaki değişiklikler yeterli olmaktadır. Bunlara örnek olarak aşağıdakiler sayılabilir:
- Dijital ortamlarla daha az zaman geçirmek
- Kuru havadan ve doğrudan hava akımından kaçınmak
- İç mekanlardaki havayı nemlendirmek
- Sigara kullanmamak ve sigara içilen odalarda bulunmamak
Kontakt lens kullananlar ayrıca bunları kesintisiz şekilde çok uzun süreyle kullanmamaya özen göstermelidir.
Önemli bilgi: Göz kuruluğu kronik bir hastalıktır. Bununla rahat bir şekilde yaşayabilmek içim, gözlerin günlük yaşamda kurumaya karşı korunması be göz kapağı hijyeninin sağlanması çok önemlidir. Böylece, örneğin sebum bezleri tıkandığında sıcak kompres konarak sekresyon çözülebilir ve daha rahat dışarı akabilir.
Göz kuruluğunu teşvik eden hastalıklar mevcutsa, önce bunların tedavi edilmesi gerekir.
Göz kapaklarında malformasyonlar olması durumunda cerrahi yöntemler değerlendirilir. Göz kapağı kaldırma operasyonuyla (blefaroplasti) örneğin sarkık göz kapakları düzeltilebilir.
Göz kuruluğuna belirli ilaçların kullanımı yol açıyorsa, bu ilaçlar, doktora danışarak, mümkünse kesilir ve alternatifleri araştırılır. Bunun mümkün olmadığı durumlarda, koruyucu içermeyen nemlendirici bir göz damlasının sürekli kullanımı mantıklı olabilir.
- Akpek EK, Amescua G, Farid M et al. American Academy of Ophthalmology Preferred Practice Pattern Cornea and External Disease Panel. Dry Eye Syndrome Preferred Practice Pattern. Ophthalmology. 2019 Jan;126(1):286-334. doi: 10.1016/j.ophtha.2018.10.023. Epub 2018 Oct 23. PMID: 30366798.
- DynaMed [Internet]. Ipswich (MA). Dry Eye Disease. EBSCO Information Services. Record No. T114278. 2018 (1995). Aufgerufen am 04.03.2022.
- DynaMed [Internet]. Ipswich (MA). Treatment of Dry Eye Disease. EBSCO Information Services. Record No. T922441. 2018 (1995). Aufgerufen am 04.03.2022.
- Golden MI, Meyer JJ, Patel BC. Dry Eye Syndrome. [Updated 2021 Nov 2]. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2022 Jan-. Aufgerufen am 04.03.2022.
- UpToDate (Internet). Dry eye disease. Wolters Kluwer 2021. Aufgerufen am 04.03.2022.
Institut für Qualität und Wirtschaftlichkeit im Gesundheitswesen (Sağlık Hizmetlerinde Kalite ve Verimlilik Enstitüsü) (IQWiG) ile birlikte hazırlanmıştır.Tarih: