Antibiyotik Direnci Bulutlar Aracılığıyla Yeryüzüne Yayılıyor!
Bakteriler, yeryüzünün en yaygın mikroorganizmalarıdır ve hemen hemen her yerde bulunurlar. Toprakta, havada, sucul ortamlarda ve hatta insan ve hayvanların bağırsaklarında bile yaşayabilirler. Bu küçük canlılar arasında birçok faydalı tür bulunurken bazıları ise hastalıklara neden olabilmekte ve canlıların sağlığını tehdit etmektedir. İşte bu nedenle bilim insanları, hastalıklarla mücadelede büyük bir öneme sahip olan antibiyotikleri geliştirmişlerdir.
Antibiyotikler, bakterileri öldüren veya çoğalmalarını engelleyen ilaçlardır. Tıp dünyasında antibiyotiklerin keşfi, enfeksiyon hastalıklarının tedavisinde devrim yaratmış ve milyonlarca hayatı kurtarmıştır. Ancak zamanla, bakteriler antibiyotiklere karşı direnç geliştirebilirler. Bu, bakterilerin antibiyotikleri etkisiz hale getiren değişiklikler veya mekanizmalar geliştirmesi anlamına gelir. İşte bu fenomen, antibiyotik direnci olarak adlandırılır.
Bir antibiyotiğe maruz kalan bakterilerin bir kısmı, doğal genetik mutasyonlar sayesinde hayatta kalabilir ve dirençli hale gelebilir. Bu direnç, bakterinin kendi DNA'sına yazılmış olan "antibiyotik direnç geni" (İng: "Antibiotic resistance genes" veya kısaca "ARG") adı verilen genetik yapılarla sağlanır. Direnç kazandıktan sonra, bu bakteriler normal şekilde çoğalabilir ve kendi nesillerini oluşturabilirler.
Antibiyotik direnci, sadece doğal mutasyonlarla yayılmaz. Aynı zamanda bakteriler, plazmid olarak adlandırılan küçük DNA halkaları aracılığıyla da genleri birbirleriyle paylaşabilirler. Bu plazmidler, gen transferini mümkün kılar ve antibiyotik direnç genlerinin diğer bakterilere geçmesine olanak sağlar. Bakteriler, bu plazmidleri birbirleriyle konjugasyon adı verilen bir süreçle doğrudan paylaşabilirken, diğer durumlarda ölen bakterilerin çevreye bıraktığı plazmidleri alarak da antibiyotik direnci kazanabilirler.
Unutulmamalıdır ki, antibiyotikler sadece hastanelerde ve doktor muayenehanelerinde kullanılan tıbbi ürünler değildir. Tarımsal üretimde hastalık kontrolünde ve hayvan yetiştiriciliğinde antibiyotiklerin kullanımı oldukça yaygındır. Bu durum, antibiyotiklerin kalıntılarının çevreye ve doğal yaşam alanlarına yayılmasına neden olabilir.
Tarımsal faaliyetlerde kullanılan antibiyotikler, hayvan yemi veya suyuna karıştırılarak hayvanlara verilir. Bu, hastalıkların yayılmasını ve hayvanların daha hızlı büyümesini önlemek için yapılır. Ancak hayvanların vücudu tarafından tamamen emilmeyen bu antibiyotikler, hayvanların dışkısı ve idrarı ile çevreye atılır. Bu da antibiyotik kalıntılarının toprakta ve su kaynaklarında birikmesine yol açar.
Antibiyotiklerin tarımda kullanımı, antibiyotik direncinin ortaya çıkması ve yayılmasında önemli bir faktör kabul edilir. Tarımsal alanlarda kullanılan antibiyotiklerle temas eden bakteriler, direnç mekanizmaları geliştirebilirler ve bu direnç genlerini çevredeki diğer bakterilere aktarabilirler. Böylece, tarımsal faaliyetlerin yapıldığı bölgelerde antibiyotik direnci yayılarak sağlık riskleri oluşturabilir.
Aslında maddi destek istememizin nedeni çok basit: Çünkü Evrim Ağacı, bizim tek mesleğimiz, tek gelir kaynağımız. Birçoklarının aksine bizler, sosyal medyada gördüğünüz makale ve videolarımızı hobi olarak, mesleğimizden arta kalan zamanlarda yapmıyoruz. Dolayısıyla bu işi sürdürebilmek için gelir elde etmemiz gerekiyor.
Bunda elbette ki hiçbir sakınca yok; kimin, ne şartlar altında yayın yapmayı seçtiği büyük oranda bir tercih meselesi. Ne var ki biz, eğer ana mesleklerimizi icra edecek olursak (yani kendi mesleğimiz doğrultusunda bir iş sahibi olursak) Evrim Ağacı'na zaman ayıramayacağımızı, ayakta tutamayacağımızı biliyoruz. Çünkü az sonra detaylarını vereceğimiz üzere, Evrim Ağacı sosyal medyada denk geldiğiniz makale ve videolardan çok daha büyük, kapsamlı ve aşırı zaman alan bir bilim platformu projesi. Bu nedenle bizler, meslek olarak Evrim Ağacı'nı seçtik.
Eğer hem Evrim Ağacı'ndan hayatımızı idame ettirecek, mesleklerimizi bırakmayı en azından kısmen meşrulaştıracak ve mantıklı kılacak kadar bir gelir kaynağı elde edemezsek, mecburen Evrim Ağacı'nı bırakıp, kendi mesleklerimize döneceğiz. Ama bunu istemiyoruz ve bu nedenle didiniyoruz.
Ayrıca, evlerimizde de antibiyotiklerin kullanımı yaygındır. Halk arasında bilinçsizce kullanılan antibiyotikler, yanlış dozlama veya tedavi kurallarına uyulmaması gibi nedenlerle antibiyotik direncinin artmasına katkıda bulunabilir. Bu dirençli bakteriler evdeki kişiler arasında veya çevre ile temas sonucu başkalarına bulaşabilir ve toplumda daha geniş bir antibiyotik direnci sorunu yaratabilir.
Ne yazık ki, günümüzde antibiyotik direnci büyük bir küresel sağlık tehdidi haline gelmiştir. Dünya Sağlık Örgütü, antibiyotik direncini "küresel sağlık, gıda güvenliği ve kalkınma açısından bugünün en büyük tehditlerinden biri" olarak tanımlamıştır. Bu nedenle antibiyotik direncinin dünya genelinde nasıl yayılabileceğini anlamamız önemlidir.
Antibiyotiklerin aşırı ve uygun olmayan kullanımı, yanlış dozlama ve hastaların tedavi kurallarına uymaması gibi faktörler, direnç gelişimini hızlandırmaktadır. Antibiyotik direnci, artık basit enfeksiyonların bile antibiyotiklerle tedavi edilemez hale gelmesine ve tıp dünyasında süper enfeksiyonlar (İng:" Superinfection") olarak adlandırılan tehlikeli durumların ortaya çıkmasına neden olmaktadır.
Ancak son zamanlarda yapılan araştırmalar, antibiyotik direncinin daha da ürkütücü bir şekilde yayılabileceğini ortaya koymaktadır.[1] Bilim insanları, bakterilerin bulutlar aracılığıyla dünya çapında seyahat edebileceğini keşfetmişlerdir. Bulutlar, sadece atmosferdeki hafif bir rüzgârla veya inşaat gibi insan aktiviteleri sayesinde, bakterileri havaya taşıyarak içlerine alabilirler. Bu şekilde taşınan bakteriler, bulutlarla birlikte kıtalar arası yolculuk yapabilir ve uzak mesafelere ulaşabilirler.
Bu keşif, bakterilerin bulutlarda taşınarak, antibiyotik direnci genlerinin dünya geneline yayılmasına olanak sağlayabileceğini göstermektedir. Yani antibiyotik direncine neden olan genlerin, bulutların içindeki bakterilere geçerek diğer coğrafi bölgelere yayılma potansiyeli bulunmaktadır. Bu durum, antibiyotik direncinin sadece yerel bir sorun olmadığını; aynı zamanda küresel bir tehdit olduğunu göstermektedir.
Bakterilerin bulutlar aracılığıyla seyahat etme yeteneği, yeryüzündeki antibiyotik direnci ile mücadele stratejilerini daha da zorlaştırmaktadır. Antibiyotiklerin gereksiz ve yanlış dozda kullanımı, tarım ve hayvan yetiştiriciliğindeki yaygın kullanımı ve insanların antibiyotik tedavisine uyumsuzluğu gibi faktörler; bu direncin hızla yayılmasına katkıda bulunmaktadır. Dolayısıyla bu keşif, antibiyotik direncinin yayılmasını anlamak ve önlemek için daha fazla araştırma ve bilinçli bir yaklaşım gerektiğini vurgulamaktadır.
Antibiyotik Direnci Bulutlarla Nasıl Taşınır?
Az önce de bahsettiğimiz gibi antibiyotik direnci, dünya genelinde giderek büyüyen ve tedavi edici antibiyotiklerin etkinliğini ciddi şekilde tehdit eden bir sorunudur. Antibiyotikler, enfeksiyon hastalıklarının tedavisinde önemli rol oynar ve milyonlarca hayatı kurtarmıştır. Ancak antibiyotiklerin gereksiz ve aşırı kullanımı, yanlış dozlama ve hastaların tedavi kurallarına uymaması gibi faktörler, bakterilerin dirençli hale gelmesine ve antibiyotiklere karşı etkili olamamalarına yol açar.
Son yıllarda yapılan araştırmalar, antibiyotik direncinin daha da ürkütücü bir şekilde yayılabileceğini göstermiştir. Atmosferde gezinen bulutlar, antibiyotik direnci genlerinin uzun mesafelere yayılmasına olanak tanır. Araştırmacılar, bulutlarda bulunan mikroorganizmaları ve içerdikleri antibiyotik direnç genlerini inceleyerek bu önemli keşfi yapmışlardır.
Bakterileri atmosfere taşımak aslında pek zor değildir. Basit bir rüzgâr veya inşaat gibi insan faaliyetleri bile onları havaya kaldırmak ve havada asılı tutmak için yeterli olabilmektedir. Bu bakteriler yeterince yüksek bölgelere çıktıklarında, bulutların içine karışabilirler. Bulutlar, günler içinde tüm kıtaların üzerinden geçebilecekleri için taşıdıkları bakteriler uzun bir süre boyunca bulutların serüvenine eşlik edebilirler.
İşte bu noktada, Fransa'nın merkezinde yer alan ve uykuda olan Puy de Dôme yanardağında yapılan araştırma devreye giriyor. 2019 ile 2021 yılları arasında, bir grup araştırmacı, 1.500 metre yüksekliğindeki zirveye çıkarak bulutlardan ve bunların içinde yüzen bakterilerden örnekler topladı.
Ekip, ilk olarak bulut örneklerindeki bireysel bakteri hücrelerini saydı. Bulutlar, içerdikleri mikroplar açısından büyük bir çeşitlilik gösterdi ve bulut sularının bir mililitresi 330 ile 30.000 arasında değişen bakteriyi barındırıyordu. Bu bakterilerin muhtemelen yarısından azı canlıydı; ancak DNA'nın çevreye plazmid transferleri aracılığıyla yayılabildiği düşünüldüğünde, hepsini saymak oldukça önemliydi. Daha sonra araştırmacılar, bakteriyel DNA'yı analiz etti ve 33 adet bilinen antibiyotik direnç genini aradılar. Yalnızca 12 bulut örneği alarak, bunların 29'unu tespit ettiler.
Bulutların içerisindeki mikroorganizmalar ve ARG'lerin (antibiyotik direnci genleri) varlığı, bulutlardan alınan örneklerin laboratuvar testleri ile belirlendi. Bu genlerin konsantrasyonları, hava kütlelerinin kaynaklarına ve coğrafi kökenine bağlı olarak farklılık gösteriyordu. Örneğin, denizsel bölgelerden taşınan hava kütlelerinde kinolon (İng:" Quinolone") direnci genlerinin baskın olduğu, kıtasal bölgelerden etkilenen hava kütlelerinde ise diğer direnç genlerinin daha yüksek katkıları olduğu belirlenmişti.
Araştırma ekibi Finlandiya, Kuzey Cezayir, Doğu Grönland ve Atlantik'in ortası gibi bölgelerden gelen bulutlarla taşınan bakterileri inceledi. Küresel olarak, her yıl yaklaşık 2.2 septilyon antibiyotik direnç geni kopyasının yağmur, kar veya diğer çökme şekilleriyle yeryüzüne döküldüğü tahmin ediliyor.
Sonuç
Bu bulgular, mikrobiyal antibiyotik direnci genlerinin bulutlarda doğal çevrelerle benzer konsantrasyonlarda var olduğunu göstermektedir. Bu durum, atmosferin antibiyotik direnci genlerinin büyük ölçekte yayılmasında önemli bir rol oynadığını göstermektedir. Bulutların atmosferdeki taşıma kapasitesi, antibiyotik direnci genlerinin farklı coğrafi bölgelere ve ülkelere yayılmasını kolaylaştırmaktadır.
Bu önemli keşif, antibiyotik direnciyle mücadelede yeni bir bakış açısı sunabilir. Antibiyotiklerin bilinçli ve sorumlu bir şekilde kullanılması, tarım ve hayvan yetiştiriciliğindeki antibiyotik kullanımının düzenlenmesi ve antibiyotik direnci ile ilgili stratejilerin geliştirilmesi gibi önlemler, bu önemli sağlık sorunuyla etkin bir şekilde mücadelede kritik öneme sahiptir.
İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!
Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.Soru & Cevap Platformuna Git
- 4
- 2
- 2
- 2
- 1
- 1
- 0
- 0
- 0
- 0
- 0
- 0
- F. Rossi, et al. (2023). Quantification Of Antibiotic Resistance Genes (Args) In Clouds At A Mountain Site (Puy De Dôme, Central France). Science of The Total Environment, sf: 161264. doi: 10.1016/j.scitotenv.2022.161264. | Arşiv Bağlantısı
- P. C.. Clouds Are Spreading Antibiotic-Resistant Bacteria Around The World, Study Finds. (25 Mayıs 2023). Alındığı Tarih: 22 Ağustos 2023. Alındığı Yer: The Weather Network | Arşiv Bağlantısı
Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?
Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:
kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci
Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 02/12/2023 19:00:15 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/15235
İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.