Kazım Sağlam
TBMM ile alakalı çok doküman var, fakat ilk dönemleri, bilhassa kuruluşu ile alakalı net bir doküman yoktur. O dönemleri muğlâktır. Ülkenin genel belirsizliği, muğlâklığı MTTB'ye de sirayet etmiştir.
Osmanlı'nın çökmeye başlaması, arayışları hızlandırdı. Batılılaşma serüvenimiz de bir bakıma Devlet'i kurtarma arayışıdır. Osmanlıyı kurtarma çareleri arasında üç tarz-ı siyaset öne çıkıyordu:
- a) İslâmcılık
- b) Osmanlıcılık
- c) Türklük veya Türkçülük
Bu arayışlar sürerken II. Abdülhamit döneminde iki ayrı uç beliriyor, daha doğrusu iki ayrı zümre oluşuyor.
Mevcudu muhafaza etmeye çalışan iktidar, Sultan II. Abdülhamit. Mevcudu değiştirmeye azmeden ve her yolu denemeyi mubah gören bir anlayış ve anlayışın sonucu neşvünema bulan İttihat ve Terakki Cemiyeti (İT) ve bazı arayış sahipleri.
İttihat ve Terakki, 1908 Meşrutiyet Devrimi'ni sağlayan siyasî bir dernek (parti). Cemiyetin temeli, 1893 yılında İstanbul'da Askerî Tıbbiye'de atıldı. Kurucuları Dr. İshak Sukûtî, Dr. Abdullah Cevdet, İbrahim Temo ve Şerafettin Mağmuni'dir. Cemiyetin amacı istibdada karşı direnmek, Meşrutiyet yönetiminin yeniden yürürlüğe girmesini, özgürlüğe, eşitliğe, mal ve can güvenliğine yer veren bir yönetimin kurulmasını sağlamaktı.
Cemiyet, kısa zamanda gelişti, İstanbul'da birçok semtte gizli komiteler kuruldu. Kahire'de ve Paris'te dernek adına yayımlara girişildi. Bunun üzerine II. Abdülhamit yönetimi, İstanbul'da sıkı araştırmalara girişti. 1897'de cemiyet üyelerinin çoğu ele geçirilerek bir kısmı hapsedildi, bir kısmı da sürgüne gönderildi. Ama devrim düşüncesi yok edilemedi.
İttihat ve Terakki'nin amaçları özellikle Rumeli'de subaylar, askerî öğrenciler ve memurlar arasında yaygınlaştı. Selanik, cemiyetin merkezi hâline geldi. Atatürk ve İsmet İnönü de cemiyete üyeydiler.
MTTB'YE GİDEN YOL
- Cihan harbinden sonra Osmanlı toprakları üzerinde küçülerek kurulan TC, İttihat ve Terakki içindeki olumlu unsurları da tasfiye ederek ulus-devlet inşa etti. Bu yeni ulus devlete yeni bir tarih, yeni bir fikir ve yeni bir halk lazımdı, bunu da en iyi gençlik sağlayabilirdi.
MTTB'nin ilk kuruluş dönemi İttihat ve Terakki'nin devamı sayılır. MTTB'nin tarihî seyri ile T.C.'nin tarihî seyri arasında bir paralellik vardır. MTTB bir bakıma yakın tarih demektir. Onu, sıradan bir öğrenci hareketi, bir dernek veya vakıf kuruluşu gibi görmemek gerekir.
Türkçülüğün iki önemli ismi; Ziya Gökalp ile Yusuf Akçura, İttihat ve Terakki Cemiyeti'nin fikir babaları sayılır. Bu iki zat aynı zamanda TC'nin temel gayesine uygun fikir beyan etmişlerdir. Gençlik üzerinde her ikisinin de büyük etkisi olmuştur. MTTB'nin ilk dönemlerinde de bu iki ismin büyük etkisi vardır. Gökalp içe doğru fikir beyan etmiş, TC'nin temellerini oluşturmak istemiş; Akçura ise dış Türklerle daha çok alakadar olmuştur. MTTB'nin de tarihî seyri bu iki unsurla çok yakın ilişkilidir. İttihat ve Terakki Cemiyeti, Türkçülük ve CHP ile konunun yakın alakası vardır.
Burada MTTB merkeze alınarak bir değerlendirme yapılacaktır.
Konu ile alakalı çok doküman var, fakat ilk dönemleri, bilhassa kuruluşu ile alakalı net bir doküman yoktur. O dönemleri muğlâktır. Ülkenin genel belirsizliği, muğlâklığı MTTB'ye de sirayet etmiştir.
MTTB'nin Türkiye'ye göre, Türkiye'nin de dünyanın hâkim gücüne göre şekil aldığını söylemek mümkündür. Konuyu değerlendirirken aynı zamanda dünyanın gidişatına da bakmamız gerekecektir.
MTTB'yi önemli kılan husus, 1970'li yıllardan sonraki İslâmîliğidir.
MTTB'nin dünyayla, siyasî erkle, dinî hayatla, başka gençlik hareketleriyle ilişkisine bakmamız lazım gelecektir. Basın-yayın, örgütlenme biçimi, ülkedeki ağırlığı olan tüm bunları hesaba katarak tahlil yapmaya çalışacağız.
1913 yılında “Türk Gücü” diye bir dernek kurulur. Burada asker millet anlayışı öne çıkar. Ziya Gökalp'ın Türkçü anlayışına uygun bir nizamname hazırlanır. “Türk'ün gücü her şeye yeter!” sloganıyla hareket eder.
1914 yılında Enver Paşa öncülüğünde “Osmanlı Güç Dernekleri” kurulmuştur. 9 Nisan 1914 yılında Enver Paşa Başbuğluğa getirilmiştir. Alman milliyetçiliğin etkisindeki bu gençlik örgütü zamanla eriyip gitmiştir. Daha sonra bu dernek “Osmanlı Genç Dernekleri” adını almıştır.
MTTB'NİN KURULUŞU
- Cihan harbinin başlaması, gittikçe kötüye giden ülke ahvali ve mevcut gençlik teşkilatların işe yaramadığını gören ülke insanı gibi gençlik de arayışlarını sürdürüyor. Bir taraftan savaş, diğer yandan gelecek tasavvuru, işte böyle bir atmosferde Daru'l-Fünûn öğrencileri 1916 yılında bir araya gelerek MTTB'yi kuruyorlar.
Burhanettin Kayhan 4 Aralık 1916 yılında kurulduğunu yazar. Elde herhangi bir belge yok fakat tüm başkanlar ve MTTB mensupları bu tarih hakkında ihtilaf etmiyorlar.
Kayhan, kuruluş gayesini; “Ülkenin içinde bulunduğu savaş hâline destek olmak ve ülkeyi işgalden kurtarmak, ‘Milli Kurtuluş'a fiilen ve fikren iştirak etmek ve gelecek tasavvuru oluşturmak” olarak beyan eder.
MTTB BİRİNCİ DÖNEM
Bu dönemi 1916-1929 olarak değerlendirmek yanlış olmaz sanırım. Bu dönem, mecrasını bulma ve var olmaya çalışma dönemidir.
Savaş ortamında, gençlikle ilgili faaliyet mümkün olmamıştır. Gençler de diğer vatan evlatları gibi cephelerde çapışmış ve çokça yararlıklar göstermişlerdi. 1924 Kasımında yabancıların işlettiği tramvay şirketinin, öğrencilere yarım bilet fiyatı yerine tam bilet fiyatı uygulamasıyla başlayan öğrenci hareketi, yabancı sermaye düşmanlığına dönüşmüş ve ciddi eylemlere vesile olmuştur.
1924 yılında İbrahim Öktem, başkanlığa getirilir. Hemen faaliyetlere girişir. Türk Talebe Cemiyeti adına uluslararası toplantılara katılır. 1926 Roma'da, 1927 Paris'te, 1928 Peşte'de yapılan öğrenci kongrelerine katılır. Birlik bu tarihlerde dağılma tehlikesiyle karşı karşıya gelir ve çareler arar.
İbrahim Öktem
MTTB İKİNCİ DÖNEM
1929-1936 toparlanma ve resmî ideolojinin temsilciliği yapma dönemidir.
“Yıl 1929 Türklük ve Müslümanlığın amansız düşmanı komünistler, Moskova'da tahsil yapmış azılılarıyla milli varlığımızı tehdit etmeye başlamışlardı. Ağza alınmaz her türlü kepazeliği yaparak milletin inançlarıyla alay ediyorlardı. Çeşitli kanunlar ve ters tutumlarla elleri kolları bağlanan milliyetçi ve muhafazakâr aydınlar, bu azgınlara gereken dersi veremiyorlardı. İşte bütün bunlara dayanamayan milli değerlere bağlı üniversite gençliği harekete geçti. Tevfik Celal İLERİ ve arkadaşları, sadece isimde kalan birlikte faaliyete başladılar. Bu hareket, Türk gençliğinin düşmanlarına “YETER!” ihtarını veren bir şahlanıştı.
İlk iş olarak Bâbıali'de şimdiki kız lisesi yanında bulunan bir binanın üst katını merkez yaparak çalışmalara başladılar.” (MTTB 49. Dönem Raporu, 18) Bu dönemde öne çıkan kişi Tevfik İleri'dir.
Kayhan, müspet olarak adlandırır.
DEVAMI YARIN...