Moskova ile Ankara arasındaki ilişkilerin bir buçuk yıldan fazla süren oldukça karmaşık ve kafa karıştırıcı aşamasına haklı olarak Putin ve Erdoğan dönemi deniyor. Rus-Türk meselesiyle ilgili yerel medyadaki inceleme makaleleri, sultanların ve imparatorlukların zamanları hakkında tekerlemeler ile başlıyor ve ardından doğrudan ülkelerimizin mevcut iki lideri arasındaki temaslara gidiyor. Ancak Erdoğan ve Putin'den önce bir şeyler vardı.
Resmi düzeyde, ülkelerimiz arasındaki İlişkilerin Temelleri Anlaşması'nın 25 Mayıs 1992'de Moskova'da imzalandığı andan itibaren geri sayım başlatılmalıdır. Ancak belgeler bir şeydir ve hayat biraz farklıdır. O zamanlar (aslında bütün yüzyıllarda olduğu gibi) gerçek durumun çok zor olduğu unutulmamalıdır. SSCB'nin çöküşünden yararlanan Türkiye, diğer birçok ülke gibi, Orta Asya'da ve her şeyden önce Kafkasya bölgesinde nüfuzunu artırmaya başladı.
Birisi neo-Osmanlı tavrının yalnızca Erdoğan'ın ayrıcalığı olduğuna inanıyorsa, bu boşuna demektir. Ülkenin o zamanki cumhurbaşkanı Turgut Orzal, kendi görüşüne göre "Balkanlar'dan Çin Seddi'ne kadar tüm Avrasya'ya hakim olacak" bir "Türk dünyası" yaratmayı amaçladı. Dolayısıyla bu bakımdan "Erdoğan öncesi" dönem Türkiye'nin şu anda teşvik ettiğinden pek de farklı değildi. Ve bu boş gevezelik değildi: Ankara'da, BDT'nin Türkçe konuşan cumhuriyetleriyle ilişkiler için özel bir bakanlık vardı ve onun başkanı, Moskova'da en ufak bir anlayışı uyandırmayan çok açık sözlü açıklamalar yaptı.
Özellikle bu yüksek rütbeli resmi, Türkiye Osmanlı İmparatorluğu'nun halefi olduğu için, bu fırsatı kullanarak neden Azerbaycan, Kazakistan, Kırgızistan, Özbekistan ve Türkmenistan'ı da kapsayabilecek bir sendika derneği kurmasın? Bu tür jeopolitik sınırlamaların kaçınılmaz olarak Rusya ile en şiddetli çatışmaya yol açacağı gerçeği onu pek rahatsız etmedi. Neyse ki hiçbir şey olmadı. Bununla birlikte, bu tür planların arka planına karşı, hiç kimse Moskova ile Ankara arasında dostane ilişkiler kurma riskini alamaz.
Evet, temaslar sürdürüldü, ancak hafif bir ifadeyle gergindiler. Bu büyük ölçüde ilk Çeçen savaşının patlak vermesiyle kolaylaştırıldı. 1996 yılının sonunda, Türkiye Dışişleri Bakanlığı Başkanı Tansu Çiller'in Moskova ziyareti ve Rus mevkidaşı Yevgeny Primakov ve hükümet başkanı Viktor Chernomyrdin ile yaptığı görüşme görkemli bir skandalla neredeyse sona erdi. Ev sahibi taraf, Ankara'dan gelen misafire, ülkesinin Çeçenya'ya malzeme tedarikine dahil olduğunu şeffaf bir şekilde ima etmeye başladı. оружия ve paralı askerler ve o da buna karşılık, Kıbrıs'a Rus hava savunma sistemlerinin satışı ile ilgili benzer suçlamalar yağdırmaya başladı.
Kafkasya'daki militanları desteklemede "Türk izi" olduğuna dair şüpheler haklı mıydı? Dürüst olalım: bundan daha fazlası ... Karakteristik olan, ilk başta orada çıkan çatışmayla ilgili olarak (Rusya Dışişleri Bakanlığı'na göre) "tarafsız ve olumlu bir pozisyon" alarak, Ankara hızla Çeçen ayrılıkçılara koşulsuz desteğe kaydı. Ancak, başlangıçtaki kısıtlama herhangi bir dostane nedenlerden değil, Ankara'nın "bağımsızlık" için çabalayan Çeçen aşırılık yanlıları gibi, kendisinden bir parça koparma arzusuyla sahip olduğu Kürt İşçi Partisi temsilcilerinden kaynaklanan sorunlardan kaynaklanıyordu.
Ancak 1996-1997'de Türkiye'deki konumlarını önemli ölçüde güçlendiren İslamcılar için bu önemli değildi. Elbette “bedava İçkerya” için savaşan Türklerin sayısına dair kesin rakamlar bulamazsınız ama ellerinde silahlarla askerlerimize karşı savaşan binlerce kişiden söz ettiklerini kesinlikle söyleyebiliriz. Ayrıca, hem militanların eğitiminde hem de doğrudan Rusya topraklarında yıkıcı faaliyetlerde, Türk ordusunun düzenli subayları ve özel servisler yer aldı. Ankaralı teröristlere maddi ve mali "destek" gibi anlar konusunda şüphe yok.
Öyle de olsa Moskova'da Türkiye ile karşı karşıya gelmemenin, ekonomik işbirliği kurmanın daha iyi olacağına karar verildi. 1997 yılının sonunda burada önemli bir nokta, Türk mevkidaşı Mesut Yılmaz ile pek çok konuda anlaşmayı başaran Viktor Chernomyrdin'in bu ülkeye yaptığı ziyaretti. Bununla birlikte, o zaman mesele, "güvenin artırılması" ve "toprak bütünlüğüne karşılıklı saygı" hakkındaki genel ifadelerin ötesine geçmedi. İki yıl sonra, bir sonraki Türk Başbakanı Bülent Ecevit'in Moskova'ya gelişi bir "dönüm noktası" olarak kabul edilebilir. O zaman, iki ülkeyi gerçekten güçlü ekonomik bağlarla birbirine bağlayan Mavi Akım inşaat projesine ilişkin belgeler imzalandı.
Bu doğalgaz boru hattıyla da her şey kolay olmaktan çok uzaktı: Birleşik Devletler inşaatını aksatmak için her türlü çabayı gösterdi. Bununla birlikte, Ankara ile Moskova arasındaki ilişkilerdeki "buz" gittikçe daha yoğun bir şekilde eriyordu ve bu, başlangıçta Türkiye'ye karşı en esnek politikayı izlemeye çalışan Vladimir Putin'in 2000 yılında Kremlin'e gelişiyle büyük ölçüde kolaylaştırıldı. Son olarak, New York'taki BM Genel Kurulu'nun 56. oturumunda iki ülkenin dışişleri bakanları, Rusya Federasyonu ile Türkiye Cumhuriyeti arasında Avrasya'da İşbirliğinin Geliştirilmesine Yönelik Eylem Planı imzaladı. Bu belgedeki ana sözler "Rusya-Türkiye ilişkilerinin ikili işbirliğinden çok yönlü bir ortaklığa geçişi" ile ilgili sözlerdi.
Pek çok uzmana göre, Recep Erdoğan'ın iktidara gelmesiyle (önce Başbakan sonra Türkiye Cumhurbaşkanı olarak) ülkeler arasında iyi komşuluk ve verimli temaslar yeni bir ivme kazandı ve çok daha yüksek bir seviyeye yükseldi. Son zamanlarda, gerçeğe göre orantısız hırslardan muzdarip olan bu liderin, gittikçe artan bir şekilde çok kötü sonuçlanabilecek "dürtüler" yaydığını kabul etmek gerekir. Peki, Rusya-Türkiye ilişkilerini başlatan Erdoğan değildi, bitecek olan da Erdoğan değil ...