Gezegenimizde yaşayan her şeyin nasıl birbirine bağlı olduğunu gösteren çarpıcı bir örnek duruyor karşımızda. Küçük ve istilacı bir böcek türü, aslanların zebra ziyafetlerine darbe vuruyor. Wyoming Üniversitesi'nden zoolog Douglas Kamaru ve meslektaşları, Kenya savanındaki karmaşık tür etkileşimlerini çözmek ve sadece bir karınca türünün ekosistemin en büyük yırtıcısı olan aslanlar üzerinde yarattığı büyük etkiyi keşfetmek için bir dizi deney gerçekleştirdi.
İstilacı büyük başlı karıncalar (Pheidole megacephala) muhtemelen saksı bitkileriyle seyahat eden insanlar vasıtasıyla Pasifik adalarından Afrika da dahil olmak üzere birçok kıtaya erişmeyi başardı. Araştırmacılar büyük başlı karıncaların istila ettiği savan bölgeleri ile bu karıncaların henüz ulaşamadığı yerleri karşılaştırdı. Büyük başlı karıncıların olmadığı alanlarda önemli ölçüde daha fazla ağaç örtüsü bulunmakta.
Ağaçların daha az olduğu bölgelerde aslanlar (Panthera leo), zebraları (Equus quagga) pusuya düşürecekleri daha az korunak buluyor ve bu da büyük kedinin elinden neredeyse üç kat daha fazla zebranın kaçmasına yol açıyor.
Bir besin zincirinin farklı düzeylerini geçen bu tür karşılıklı bağımlılıklara trofik basamaklar denmekte. Araştırmacılar, bunun sonucunda aslanların başka avlara yönelmeye başladıklarına dair bazı kanıtların bulunduğunu öne sürüyor.
2003 ile 2020 yılları arasında dikenli ağaçların kapladığı alan azaldıkça, aslanlar tarafından öldürülen zebraların oranı yüzde 67'den yüzde 42'ye düşerken, bufaloların aslanlar tarafından öldürülme oranı ise neredeyse 0'dan yüzde 42'ye çıktı. Ancak aslanların zebraları avlarken yaşadıkları zorlukların tüm sonuçlarını bilmek için henüz çok erken.
Peki karıncalar ağaç örtüsünü nasıl etkiliyor?
İyi çalışılmış ekosistemlerde bile bağlantıları görmek genellikle zordur, bu nedenle karıncalar onları parçalara ayırana ve bilim insanları gözle görülür sonuçlarıyla karşılaşıncaya kadar varlıkları çoğu zaman fark edilmiyor. Ancak şu çarpıcı; haberde adı geçen dikenli ağaçların yani Vachelia drepanolobium'ların yerel akasya karıncaları (Crematogaster sp.) ile karşılıklı yarar sağladıkları bir ilişkiye sahip oldukları ortaya çıktı.
Ağaçlar karıncalara yiyecek ve barınak sağlarken karşılığında karıncalar da ağaçları en büyük yırtıcıları olan aç fillerden agresif bir şekilde koruyorlar.
Ancak yeraltında yaşayan istilacı karıncalar yerli türleri katlediyor ve onların yumurta, larva ve pupalarıyla besleniyorlar. Böylece, akasya karıncalarının caydırıcı iğneleri ortada olmayınca, filler istilacı karıncaların bölgesinde yedi kat daha fazla ağacı yok etmekte özgür kalıyor.
Araştırmacılar makalede şöyle açıklıyor:
Küçük bir istilacı, arazinin genelinde biyofiziksel yapıyı kontrol ederek ikonik türler arasındaki yırtıcı-av dinamiklerini yeniden yapılandırdı.
Bu, kritik tür etkileşimlerinin her zaman besin zinciri ilişkisinden ibaret olmadığını da gösteriyor. Karıncalar ve ağaçlar arasındaki simbiyotik karşılıklılık gibi türler arasındaki diğer ilişkiler de aynı derecede önemli olabilir.
'Karşılıklı bağımlılıkları anlamak her zamankinden daha önemli...'
İstilacı türlerin yerini değiştirmekten her yerde yarattığımız seslere kadar biz insanların ürettiği rahatsızlıkların, işleyen bir ekosistemin oluşturduğu karmaşık etkileşim sistemlerini hızla çözündürdüğü göz önüne alındığında, bu karşılıklı bağımlılıkları anlamak her zamankinden daha önemli bir hale geliyor.
British Columbia Üniversitesi'nden zoolog Kaitlyn Gaynor, makaleye eşlik eden bir yorumunda, “Hızlı çevresel değişimle karakterize edilen bir çağda, bu tür uygulamalı ekolojik araştırmalar, rahatsızlığın ekosistem yapısını ve işlevini nasıl değiştirdiğini anlamak açısından kritik önem taşıyor” ifadelerini kullanıyor ve ekliyor:
“Sonuç olarak sağlıklı ekosistemlerin korunması, yalnızca türlerin yok olmasının önlenmesini değil, aynı zamanda türler arasındaki en önemli etkileşimlerin tanımlanmasını ve korunmasını da gerektiriyor.”
Kaynak: Science Alert / Metin Aktaşoğlu tarafından Türkçeleştirildi