Kan pıhtılaşması nasıl gerçekleşir
Organizmanın, kesilen bir damardan kanın dışarı akmasını durdurması olayı. Pıhtılaşma olayı olmasaydı en ufak bir kanama bile kan kaybı sonucunda ölüme yol açabilirdi. Yetişkin bir insanda toplam kan miktarı 5 litre kadardır. Toplam kan miktarının yarıdan fazlasının kaybı, önemli bir tehlike doğurur.
Kanın damar dışında pıhtılaşması olayını, yani damarın kesik yerinde damarı tıkayan pıhtının meydana gelişini açıklayan çeşitli kuramlar vardır.
Çoğunluk tarafından kabul edilen enzimatik kurama göre, pıhtılaşma olayı enzimlerin etkisiyle oluşur. Kan damarlardan dışarı çıkınca, kanda bulunan alyuvarlar, akyuvarlar ve trombositler gibi taneciklerin çevresel koşulları değiştiğinden, trombositlerden trombokinaz ya da sıtozim adı verilen bir ferment açığa çıkar. Bu ferment, kanın içinde bulunan kalsiyum tuzlarının yardımı ile protrombini trombin adı verilen etkin bir fermente dönüştürür Trombin ise karaciğer tarafından üre tilen ve kanda çözülmüş olarak bulunan fibrinojen adlı bir proteinin üzerine etki ederek bu proteini fibrin halinde çöktürür. Sık ilmikler halinde bulunan fibrinin içinde, kandaki tanecikler (alyuvarlar, vb.) tutulmuş olur. Bunlar, fibrin ilmikleri ile birlikte pıhtıyı meydana getirirler.
Kısacası, enzimatik kurama göre kanın pıhtılaşması kanda çözülmüş halde bulunan fibrinojen adlı bir proteinin katı halde (fibrin, çökmesinden ileri gelir. Bu çökme damarın kesilmiş olan noktasında, trombin adlı bir enzimin yardımı ile olur. Trombin, trombokinaz adı verilen başka bir fermentin araya girmesi ile protrombinin etkinleşmesi sonucu meydana gelir.
Bu alanda yapılan son bilimsel araştırmalara göre pıhtılaşma olayına trombin ve trombokinaz enzimlerinden başka, kan plazmasında bulunan özel giobülinler de katılmaktadır. Ancak bu globülinlerin oynadıkları roller kesinlikle belli değildir. Bu globülinlerden biri «kanama durdurucu globülin etkeni» adını alır. Bu etkenin doğuştan eksikliği insanlarda kan dinmezliğine yol açar. Çok ağır bir hastalık olan kan dinmezliği, kanın damar dışında pıhtılaşamaması şeklinde tanımlanır.
Damarlar içinde pıhtılaşma olayı olmaz; aksi halde kan dolaşımı gerçekleşmezdi. Kanm damarlar içinde pıhtılaşmasını antitrombin adlı ferment önler. Karaciğer tarafından üretilen bu ferment, trombin üzerinde etki gösterir.
Kan pıhtılaşmasının görülmediği bir durum da kan kusmadır.
Kan kusma, saf halde bulunan ya da çoğu kez olduğu gibi midedeki maddeler (mide suyu, besin maddeleri ve sıvılar) ile karışmış kanın kurulmasıdır. Kanın saf olması halinde, kusulan kanın miktarı kanamanın şiddetine göre bir santilitreden bir litreye kadar değişir; bazen bir litreyi bile geçtiği olur. Kurulan kanın rengi parlak kırmızı ya da siyahımsı kahverengi olabilir. Kanın rengi kusmanın kanamayla aynı anda olup olmamasına göre değişir. Kanamayla kusma aynı anda olmazsa m. de suyu, damar dışına çıkmış olan kanın hemoglobin adı verilen renkli pigmenti ile birleşerek bu pigmenti kahve telvesini andıran siyahımsı kahverengiye dönüştürür. Mide suyu ile ya da az çok sindirilmiş besinlerle birlikte kusulduğu zaman kanın rengi hemen hemen her zaman siyahımsı kahverengidir.
Kan kusma, mide çeperlerindeki bir ya da daha fazla kan damarının çatlaması sonucu meydana gelen mide kanaması (gastroraji)nın bir belirtisidir. Mide kanamasının nedenler çok çeşitlidir. Bunlardan başlıcaları, mide ülseri, verem, frengi kökenli ülserler, mide kanseri, gastritler tromboz ya da atardamar tıkanması olan mide çeperi damarlarında görülen kanamalı yozlaşmalar, mide damarı senliğidir. Kan ayrıca onikiparmak bağırsağı (on iki parmak bağırsağı ülseri) ya da soluk borusunun son kısmında görülen kanser, aynı kısımda karaciğer sirozundan ileri gelen varisler ile ilgili kanamalardan ileri gelebilir. İskorbüt kan dinmezliği gibi kan hastalıklarından ileri gelen kan kusmaları da vardır.
Kan kusmada, her şeyden önce bu duruma yol açan kanamayı durdurmak gerekir. Bunun için hastaya mutlak dinleme önerilir. Bundan başka hastanın midesi üzerine buz torbalar, konur. K vitamini gibi pıhtılaştırın maddeler şırınga edilir. Bu arada hastaya 2448 saat ya da daha fazla bir süre perhiz yaptırılır ve sık sık küçük buz parçaları yutturulur.