KAMU PERSONEL HUKUKU
Memur Statüsü 1 (Genel Statü ve Hizmete Giriş)
Memurluğun ayırt edici özü statü hukuku doğrultusunda istihdam edilmesidir. Statü hukuku, asıl olarak akdi(sözleşme) ilişkinin tersidir. Statü hukukunun 19.yy‟da temel öncülleri belirmekle birlikte,esas olarak Batı‟da ve Türkiye‟de tarihsel olarak, 1945 sonrası ortaya çıkan Fordist dönemde bütüncül olarak ortaya çıkmıştır. Statü hukukunun anayasal düzlemdeki ilk bütüncül ifadesi, 1919 Alman Weimer Anayasası‟ndadır. Kabul edilen bir diğer anayasal ilke, memurların kazanılmış haklarının dokunulmaz olduğudur.
Weimar Anayasası‟nda memurların üçüncü kişilere verdiği zararlardan devlet ve memurun görev yaptığı kamu kurumu sorunlu tutulmuş, ancak devletin memura rücu hakkı saklı tutulmuştur.
Akdi istihdamın tersi olarak statü hukukunun dört temel niteliği bulunmaktadır.
Bunlar:
1.Çalışma rejiminin anayasal ilkelere dayalı olarak bütünüyle yasalardan başlayan hukuki düzenleme silsilesi ile belirlenmesi
2.Çalışma rejiminin devlet tarafından tek taraflı olarak belirlenmesi
3.Çalışanın yasadan kaynaklanan objektif durum ve koşullar ortaya çıkmadıkça yaşam boyu kariyer düzeni içerisinde istihdamı
4.Çalışanların statüleri üzerinde tesisi edilen işlemlere karşı yargı yoluna gidebilmesidir.
Statü hukukunun birinci temel niteliği, çalışma rejiminin anayasal ilkelere dayalı olarak, bütünüyle yasa eliyle düzenlenmesidir. Böylece çalışma rejimi, kişisellikten arındırılmış genel, soyut ve gayrişahsi olma niteliğini kazanmıştır. Statü hukukunun ikinci temel niteliği, çalışma rejiminin devlet tarafından tek taraflı olarak belirlenmesidir. SH‟nin 3.temel niteliği, çalışanın yasadan kaynaklanan objektif durum ve koşullar ortaya çıkmadıkça yaşam boyu kariyer düzeni içerisinde istihdam edilmesidir. SH‟nin 4.temel niteliği, çalışanların statülerinin herhangi bir unsuru üzerine tesis edilen işlemlere karşı yargı yoluna gidilebilmesidir.
-DMK’ya Göre Memurluğun Nitelikleri-
Yasa‟da memurluğun 3 temel niteliği sayılmıştır(madde3); sınıflandırma, kariyer, liyakat.1.Sınıflandırma: Sınıflandırmada genel olarak dünya ülkeleri içerisinde iki tür sistem bulunmaktadır. Bunlar: Rütbe ve Kadro Sınıflandırması. Rütbe sınıflandırmasının en saf uygulamaları Almanya, Fransa, İtalya gibi Kıta Avrupası ülkeleri ve İngiltere‟de; kadro sınıflandırması ise ABD, Kanada, Japonya, Brezilya gibi ülkelerdedir. Buna göre memurlar, entellektüel görevleri yapanlar ve rutin görevleri yapanlar olmak üzere iki sınıfa ayrılmıştır Bu konudaki ilk ayrım, 1853 yılında İngiltere‟de hazırlanan Northcote-Trevelyan Raporu ile önerilmiştir.
a)Rütbe Sınıflandırması: Görev ve sorumlulukların değil memurun sahip olduğu yetenek ve kişisel niteliklerin önemli olduğu sınıflandırmadır. b)Kadro Sınıflandırması: Memurun, genel eğitim ve diploması gibi kişisel nitelikleri hizmete alınmak için önem taşımaz. Önemli olan işi yapıp yapamayacağıdır. *Kadro sınıflandırmasının kaynak ülkesi ABD‟dir.
-DMK’da Sınıflandırma-
DMK‟nın 1965 yılında kabul edilen ilk biçimi kadro sınıflandırılmasını esas almıştır. Ancak kadro sınıflandırması yaşama geçmeden 1970 yılında Yasa‟nın uygulanmasını sağlayan 1327 sayılı Kanun ile rütbe sınıflandırmasına geçilmiştir. Günümüzde Türk memurluk rejimi, rütbe sınıflandırması esasına dayanmaktadır. DMK 10 hizmet sınıfı oluşturmuştur (madde 36). Belirlenen bu sınıfların dışında, memur kadrosu ihdas edilemez (madde 39). Oluşturulan hizmet sınıfları şunlardır; – Genel İdare Hizmetleri Sınıfı (GİH) – Teknik Hizmetler Sınıfı (TH) – Sağlık ve Yardımcı Sağlık Hizmetleri Sınıfı (SH) – Eğitim ve Öğretim Hizmetleri Sınıfı (EÖH) – Avukatlık Hizmetleri Sınıfı (AH) – Din Hizmetleri Sınıfı (DH) – Emniyet Hizmetleri Sınıfı (EMH) – Yardımcı Hizmetler Sınıfı (YH) – Mülki İdare Amirliği Hizmetleri Sınıfı (MİAH) – Milli İstihbarat Hizmetleri Sınıfı (MİH)
1. Genel İdare Hizmetleri Sınıfı (GİH): Torba sınıftır. Yasa ile tespit edilen diğer sınıflara girmeyen memur sınıfını oluşturur.
2. Teknik Hizmetler Sınıfı (TH) : DMK kapsamına giren kurumlarda meslekleriyle ilgili görevleri fiilen yürüten en az orta derecede mesleki eğitim görmüş bulunan memur sınıfıdır.
3. Sağlık ve Yardımcı Sağlık Hizmetleri Sınıfı (SH) : Sağlık hizmetlerinde mesleki eğitini almış sağlık personelini kapsar.
4. Eğitim ve Öğretim Hizmetleri Sınıfı (EÖH) : DMK kapsamına giren kurumlarda eğitim ve öğretim vazifesiyle görevlendirilen öğretmenleri kapsar.
5. Avukatlık Hizmetleri Sınıfı (AH) : Avukatlık ruhsatına sahip, baroya kayıtlı kurumlarını yargı mercilerinde temsil yetkisine haiz olan memurları kapsar.
6. Din Hizmetleri Sınıfı (DH) : Dini eğitim görmüş olan ve dini görev yapan memurları kapsar.
7. Emniyet Hizmetleri Sınıfı (EMH) : Emniyet mensubu memurları kapsar.
8. Yardımcı Hizmetler Sınıfı (YH) : İhdasına lüzum görüldüğü yardımcı hizmetleri ifa ile görevli bulunanlardan işçi statüsü dışında kalanları kapsar.
9. Mülki İdare Amirliği Hizmetleri Sınıfı (MİAH) : İçişleri Bakanlığı merkez ve iller kuruluşlarında çalışan ve maiyet memurlarını kapsar.
10. Milli İstihbarat Hizmetleri Sınıfı (MİH) : MİT kadrolarında veya bu teşkilat emrinde çalıştırılanlardan özel kanunlarında gösterilen veya Başbakanlıkça tespit edilen görevleri ifa edenleri kapsar.
Kariyer : DMK‟ ya göre memurluğun ikinci niteliğidir. DMK‟ da kariyer ilkesi; “Devlet memurlarına, yaptıkları hizmetler için lüzumlu bilgilere ve yetişme şartlarına uygun şekilde, sınıfları içinde en yüksek derecelere kadar ilerleme imkanını sağlamak” olarak tanımlanmıştır.
Liyakat : DMK‟ ya göre memurluğun 3.niteliği liyakattir. Liyakat 1982 Anayasası‟nın 70.maddesinden vücut bulmaktadır. Liyakat, memurluğun bütün süreçlerinde erdem ve yeteneğin temel ölçüt alınmasıdır.
Liyakat ilkesi modern memurluk ile birlikte ortaya çıkmıştır. 1789 Fransız İnsan ve Yurttaş Hakları Bildirgesi‟nin 6.maddesinde „eşitlik‟, „erdem ve yeteneğin‟ memurluk için temel ölçüt olduğu belirtilmiştir. Aynı biçimde, 1856 Islahat Fermanı‟nda ve 1876 Kanun-ı Esasisi‟nde „eşitlik‟ yanında „ehliyet ve kabiliyet‟ memurlar için temel ölçüt olarak alınacaktır. 1924 Anayasası‟nda, „eşitlik‟ , „ehliyet ve istihkak‟ memurluğun ölçütüdür. 1961 ve 1982 Anayasalarında ise liyakat „eşitlik‟ yanında „ödevin‟ ve „görevin‟ niteliği ile bağlı kılınmış „güvence de bir unsur olarak yer almıştır.
Kaynak: NorFuLL Paylaşım Mekanı|www.norfulpaylasim.com