"Ya bu Zeus, Hera, Apollon felan duyuyorum hep, çoğunun kim olduğunu da biliyorum ama hep karışıyor, öğrenmek de istiyorum aslında ne yapsam..." diye düşünenlerdenseniz size yardımcı olacak bir rehber hazırlamaya karar verdim. Çünkü kısa bir zaman öncesine kadar ben de sizin gibiydim. Zeus Tanrılar Tanrısı tamam da diğerleri kimdi, ne yapıyordu, her şeyin de Tanrısı varmış gibi daralıyordum. O zaman hazırsanız başlayalım:
Mitoloji 10 - Kathleen Sears:
Theogonia, İşler Güçler - Hesiodos
Hesiodos Tanrılar'ın başlangıcını anlatan ilk Yunan şairi. Bu eser önemli, çünkü başlangıca dair bilgiler içeriyor. Mitoloji 101'den sonra isimlere aşinalık kazanacağınız için çok da zorlanmazsınız. Ama zaten İş Bankası baskısında açıklamalar bolca var. Hatta özellikle bu baskıyı tavsiye ediyorum ki Azra Erhat'ın ders niteliğindeki açıklamalarını da okuyabilirsiniz. İşler ve Güçler ise yaşam hakkında belirtilen fikirlerden oluşuyor. Hesiodos hem Tanrıların başlangıcını yazmış hem de belki de dönemin ilk didaktik eserini.
Yunan Mitolojisi - Stephen P. Kershaw
Henüz okuma şansına erişemedim ama kitaplığımda beklemede. Baskısı ve ciltli oluşuyla öne çıkıyor diyebiliriz. Yazarı aynı zamanda akademisyen olduğu için genel bir mitoloji giriş bilgisini alacağınız açıkça belli. "Farklı sebeplerden dolayı, farklı yazarlar tarafından farklı zamanlarda ve yerlerde anlatılan benzer temel hikâyelerin birçok versiyonu vardır. Bu farklılıkların birçoğu aydınlatılacaktır." Kafamızda bir şeyleri oturtmak ve unutulanları hatırlamak bu kitapla mümkün olacak gibi.
İlyada ve Odysseia - Homeros
Iphigenia Aulis'te, Elektra,Iphigenia Tauris'te - Euripides
Yunan trajedilerinin en ünlü yazarlarından Euripides, Truva savaşı öncesinden güzel bir üçleme sunuyor. Okunma sırasını belirttim, bu sırada okursanız daha tutarlı oluyor her şey. Iphigenia, Akha ordularının baş kumandanı Agammemnon'un kızı. Sefere çıkarlarken bir türlü gemileri yol alamıyor, istedikleri rüzgar esmiyor. Kahinlerden biri Agamemnon'un kızı İphigenia'yı kurban etmesi gerektiğini söylüyor ve Agamemnon da bunun için kızı ve karısını çağırıyor. Hiçbir şeyden haberi olmayan kız son anda Artemis tarafından alınıp rahibesi yapılıyor. Ama Agamemnon bu kararından inanın savaş sonrası pişman olacaktır, ölümü ile direk ilgili. Ben Elektra'yı Sophokles'ten okudum ama trajedi yazarları genelde ana konuyu değişmeden işlenişi değişiyor. Yani isterseniz Sophokles'ten de okuyabilirsiniz.
Aias - Sophokles
Troialı Kadınlar - Seneca
Truva savaşından sonra Truvalı kadınların esirliğini, umutsuzluğunu anlatıyor. Hector'un annesi Hekabe ve Hector'un karısı Andromakhe'nin başına neler geldiği anlatılıyor. Seneca Romalı bir filozof ama Yunan mitolojisine bir hayli ilgi duyduğu aşikar. Yunan trajedi yazarlarından bir tık ağır yazdığını düşünüyorum ama Troialı Kadınlar gerçekten çok başarılı yansıtıyor Truva savaşı sonrasını.
Hekabe - Euripides
Hector'un annesi, kral Priamos'un karısı Hekabe Truva savaşlarında birçok çocuğunun öldüğünü görüyor. Muhtemelen bu hikayelerde ondan daha dertlisi olamaz. Hekabe trajedyası ise daha da acı, çünkü uzaklarda sağ olduğunu düşündüğü oğlunun ölüsünü buluyorlar, kızını ise Aşil'in mezarında kurban ediyorlar. Kahin kızı Kassandra da Agamemnon'un kölesi oluyor ama o da kısa sürede ölüyor. Bizde yazılsa saçları tek gecede beyazlardı bu karakterin eminim. Truva savaşının yıkıcı etkileri ve ağıtlarla içiniz buruk bir şekilde okuyorsunuz. Bu eser seneler seneler önce bizde Milli Eğitim Bakanlığınca basılmış, ben de o versiyonunu bulup okudum. Mitos Boyut Yayınları'ndan da çevirisi var.
Andromakhe - Euripides
Hector'un karısı Andromakhe, Aşil'in oğlu Neoptolemos'a köle olarak getiriliyor Truva'dan. Hector'dan olan bebeğini öldüren Akhalara başka bir bebek vermek zorunda kalıyor. Ama uğruna savaşlar çıkaran Helen'in kızı Hermione, Neoptolemos ile evli ve kocası yokken Andromakhe'yi ve oğlunu öldürmek için plan yapıyor. Andromakhe'nin yardımına da Aşil'in babası Peleus yetişiyor. Söylendiğine göre Euripides burada iki farklı trajediyi birleştirmiş, iyi ki de birleştirmiş çünkü gerçekten çok ilginç ve güzel bir oyun çıkmış ortaya.
Kral Oidipus, Oidipus Kolonos'ta, Antigone - Sophokles
Yunan trajedyasındaki en ilginç, en sapkın hikaye de Oidipus'a ait olabilir. Oidipus'un babası oğlunun ileride ölümüne neden olacağını öğrenince oğlunu öldürmesi için bir adama veriyor. Ama o adam onu öldürmeyip başka bir yerde büyümesini sağlıyor. Neticede Oidipus bir gün yolunu kestiği at arabasında babasını gerçekten öldürüyor. Ama gerçek kimliği hakkında hiçbir bilgisi yok ve daha sonra annesiyle evleniyor. Annesinden çocukları vs. oluyor ve Tanrılar Oidipus'u lanetliyorlar. Üçleme halinde yazılan bir hikaye daha. Psikoloji kitaplarına Oidipus kompleksi diye bir kavram bile sokan bu hikaye bence mitoloji sevenlerin kesinlikle okuması gereken eserlerden. Ayrıca Sophokles'in dili ekstra bir güzel bence.
Zeus'tan habersiz ateşi çalıp insanlara veren Prometheus'un öyküsü de mitolojinin mihenk taşlarından biri bence. İnsanlara ateşi verdiği için cezalandırılan Prometheus zincire vuruluyor ve her gün karaciğerini bir karganın yemesine şahit oluyor. Ölümsüz olduğu için de bu devran sürekli dönüyor. Prometheus aslında Zeus'a kafa tutan nadide kişilerden biri. Zeus'un nasıl devrileceğini de bilen bir kahin aynı zamanda. Ama Zeus'un sonuna dair bir eser var mı bilmiyorum ya da ben daha denk gelmedim. İlginç bir aileye sahip, erkek kardeşi Epimetheus Pandora'nın kutusunu yanlışlıkla açan kişi bu arada. Diğer kardeşleri Atlas ve Menoeitus da kendi gibi cezalandırılıyor. Aiskhylos'un epik şiir gibi yazılmış destanı benim favorilerimden, çevirisi de şahane. Önerim yine İş Bankası Yayınları.
Ben, Kirke - Madeline Miller
Akhilleus'un Şarkısı - Madeline Miller
Aeneis - Vergilius
Bunlar dışında benim henüz okumaya vakit bulamadığım ama kendi içlerinde bilinen Yunan Mitolojisi'ne dair diğer kitaplar da şöyle:
Jean Pierre Vernant - Torunuma Yunan Mitleri
Gustav Schwab - Klasik Yunan Mitolojisinin En Güzel Efsaneleri
Andre Bonnard - Antik Yunan Uygarlığı
Robert Graves - Yunan Mitleri
Colette Estin - Yunan ve Roma Mitolojisi
Pierre Grimal - Yunan Mitolojisi
Ben, Kirke - Madeline Miller
Akhilleus'un Şarkısı - Madeline Miller
Aeneis - Vergilius
Bunlar dışında benim henüz okumaya vakit bulamadığım ama kendi içlerinde bilinen Yunan Mitolojisi'ne dair diğer kitaplar da şöyle:
Jean Pierre Vernant - Torunuma Yunan Mitleri
Gustav Schwab - Klasik Yunan Mitolojisinin En Güzel Efsaneleri
Andre Bonnard - Antik Yunan Uygarlığı
Robert Graves - Yunan Mitleri
Colette Estin - Yunan ve Roma Mitolojisi
Pierre Grimal - Yunan Mitolojisi