This action might not be possible to undo. Are you sure you want to continue?
B Ü T Ü N Y A P I T L A R I R O M A N
KURK MANTOLU MADONNA Sabahattin Ali 25 Şubat 1907'de Gümülcine'de doğdu, 2 Nisan 1948'de Kırklareli'nde öldü. İstanbul İlköğretmen Okulu'nu bitiren Sabahattin Ali, Yozgat'ta bir yıl öğretmenlikten sonra, 1928 yılında Milli Eğitim Bakanlığı'nca Almanya'ya gönderildi. 1930'da döndükten sonra Aydın, Konya ve Ankara ortaokullarında Almanca öğretmenliği, Milli Eğitim Bakanlığı Yayın Müdürlüğü'nde memurluk ve Devlet Konservatuvarı'nda dramaturgluk yaptı. 1945'te Bakanlık emrine alındı, İstanbul'da Markopaşa adlı mizah gazetesini çıkardı. 1948'de bir yazısı yüzünden tutuklandı, üç ay kadar hapis yattı. Sürekli izlendiği için yurtdışına kaçmak istedi, ancak Kırklareli dolaylarında bir kaçakçı tarafından öldürüldüğü iddia edildi. Şiirler, hikâyeler, romanlar yazdı, çeviriler yaptı. İlk yazıları Balıkesir'de Irmak dergisinde çıkmıştı (1925/26). Sabahattin Ali 1930'lu yıllarda öyküye gerçekçi ve yeni bir soluk getirmişti. Öykülerinde; tanımlamakta güçlük çektiğimiz kimi duyguları ustalıkla anlatan Ali, insanın zavallılığını ve gücünü aynı sarsılmaz üslupla, zaman zaman masalsı ve destansı bir biçimde yansıtmayı başarmıştı. Öykü kitapları: Değirmen (1935), Kağnı (1936), Ses (1937), Yeni Dünya (1943), Sırça Köşk (1947). Halk şiirinden esinlenerek yazdığı şiirlerini Dağlar ve Rüzgâr'da toplamıştı (1934). Sabahattin Ali, romanlarında da insanın ruhuna ayna tuttu ve gerçeğe bu aynadan baktı. Kuyucaklı Yusuf (1937), İçimizdeki Şeytan (1940), Kürk Mantolu Ma-donna (1943) adlı romanlarında, okurların gerçekliği daha derinden algılamasını sağladı. Sağlığında yayımlanmış dokuz kitabına, Varlık dergisinde tefrika edilen Esirler (1936) oyunu da eklenince on kitabı, yedi ciltlik bir külliyat halinde Varlık Yayınları arasında tekrar basılmıştı (1965/66). Bütün Eserleri önce Bilgi Yayınevi'nde, sonra Cem Yayınevi'nde yeniden basıldı. Bu arada Hikmet Altınkay-nak'ın Sabahattin Ali-Markopaşa Yazıları ve Ötekiler (1987) derlemesi de adı geçen dizide çıktı. Yazar üzerine incelemeler arasında Kemal Sülker'in Sabahattin Ali Dosyası (1968), Asım Bezirci'nin Sabahattin Ali/Hayatı, Hikâyeleri, Romanları (1974), Kemal Bayram'm Sabahattin Ali Olayı (1978), Filiz Ali Laslo ile Atilla Özkırımlı'nın Sabahattin Ali (1979), Reşit M. Ertüzün'ün Sabahattin Ali Olayının Gerçeği (1985), Filiz Ali'nin "Filiz Hiç Üzülmesin" (1996), Ramazan
Korkmaz'ın Sabahattin Ali (1997) adlı kitapları ve Almanya'da yayımlanan Elisabeth Siedel'in Sabahattin Ali Mystiker und Sozialist adlı çalışması sayılabilir.
kitapları: Bütün Öyküleri I (1997) Bütün Öyküleri II (1997) içimizdeki Şeytan (199 8) Markopaşa Yazıları ve Ötekiler (1998) Kuyuçaklı Yusuf (1999) Bütün Şiirleri (1999) Çakıcı'nın İlk Kurşunu (2002) .Sabahattin Ali'nin YKYdeki öteki.
SABAHATTİN ALI Kürk Mantolu Madonna ROMAN ODO İSTANB UL .
250 Kürk Mantolu Madonna / Sabahattin Ali Genel Tasarım: Faruk Ulay — Kapak Tasarımı: Nahide Dikel Baskı: Şefik Matbaası Marmara Sanayi Sitesi M Blok No: 291 İkitelli/İstanbul 1. Yapı Kredi Kültür Merkezi İstiklal Caddesi No. 1997 Bu kitabın telif haklan Onk Ajans Ltd.967 Edebiyat . Şti. Baskı: Remzi Kitabevi. Şubat 1998 15. aracılığıyla alınmıştır. Baskı: İstanbul. Yapı Kredi Kültür Sanat Yayıncılık Ticaret ve Sanayi A.. Eylül 2004 ISBN 975-363-802-7 © Yapı Kredi Kültür Sanat Yayıncılık Ticaret ve Sanayi A. Baskı: istanbul.Yapı Kredi Yayınlan . 285 Beyoğlu 34433 İstanbul Telefon: (0 212) 2 52 47 00 (pbx) Faks: (0 212) 29 3 07 23 .Ş. 1943 YKY'de 1.Ş.
5 . yeni bir edebiyat merceği altında incelenmeye değer kılmaktadır. Şimdiye dek çoğunlukla. edebiyatı edebiyat dışı alanların hizmetinde. oldukça kaba ve şematik bir yaklaşımla. hatta yapıtlarından çıkarılabilecek pek çok örnekle neredeyse geçersiz ve anlamsız kılmaktadırlar. onu modern edebiyatımızın kolayca etiketlendirile-meyecek öncü yazarlarından biri olarak. pek tabii ki her ikisi de gerçek ve güçlü edebiyatçı kimlikleriyle. çeşitli yönleriyle bugün yeniden. gizemli yönleri hala tam aydmlatılamamış trajik ölümü. sanatçı ruhunun tutkulu derinlikleri ile ülke gerçeklikleri karşısındaki toplumsal bilinci arasında kimi zaman kurabildiği uyumlu denge. Çağdaş öykü edebiyatımızın 50'li yıllardan bu yana ürün veren ustalarını da. Türk öykü edebiyatının iki karşıt eğiliminin temsilcileri olarak tanınmış ve tanıtılmıştır. karamsar ve melankolik bir ruhun patlamaları şeklinde kendini gösteren iç derinliği.Önsöz Sabahattin Ali'nin talihsizliklerle örülü yaşamı. diğerini Sait Fa-ik'in temsil ettiği iki farklı -neredeyse karşıt. yalnızca Sabahattin Ali ile Sait Faik değil. Kuşkusuz.çizgi üzerinde görme ve öyle değerlendirme eğilimi de. Sabahattin Ali'yi "toplumcu" etiketleriyle özetlemekte. birini Sabahattin Ali'nin. aynı sığ yaklaşımın bir sonucu olarak görülebilir. hep Sait Faik ile birlikte. bu sığ değerlendirmeyi çok aşmakta. Bu yaklaşım Sait Faik'i "bireyci". ikincil bir "misyon" olarak kabul eden böylesi önyargılı bir yaklaşımla. hiçbir gerçek yazar gereği gibi değerlendirilemez. kimi zaman da bireyin iç dünyasına eğilen şikayetçi.
ailesi tarafından 1980'li yılların başında kurulmuş olan ödül kurumu ne yazık ki uzun ömürlü olamadı. yeni bir okur kuşağı için Sabahattin Ali'nin yeniden keşfedilmesi olanağını yaratabilirse.Romanlarından çok öyküleriyle tanınmış olan Sabahattin Ali adına. Ama yazar olarak.çağrışımlarını taşımaktadır. Evet. Kuyucaklı Yusuf (1937) ve İçimizdeki Şeytan (1940) ile birlikte. Yazarın Berlin'de geçirdiği iki yıllık (1928-30) öğrencilik döneminin esinlemiş olabileceği bu uzun öykünün ilk çeyreğinde. Roman. Sabahattin Ali'nin yüzeysel olarak "toplumcu yazar" etiketiyle özetlenmesinin te-melsizliğini gösteren güçlü bir örnektir. Seçici kurul üyelerinden biri olarak katılımcıların ürünlerini değerlendirme fırsatı bulduğum bu ödül. belki bugün bu değerli yazarımızı bize yeni bir ışık altında gösterecek ilginç çalışmalar derlenebilecekti. Kültür ve sanat alanlarında 80'li yıllarda başlayan ve giderek tırmanan vurdumduymazlık. bu edebiyatımız için gerçek bir kazanç olacaktır. o dünyaya ve hayata bakışı ile olsun. Ama kurgu ve yapı olarak hikayelerinden farklı olan bu eser. atmosferi ve yarattığı etki ile. İkinci Dünya Savaşı'nı önceleyen yıllarda yaşanmış tutkulu ve marazi bir aşkı eksen almakta. sınırları kalın çizgilerle belirlenmiş bir akımı içerisine hapsedilmesi ve orada tutulması. memuriyet yaşamının küçük ve dar dünyasını ve karşılaştığı hiç de ilginç biri gibi görünmeyen bir başka küçük memuru -Raif efen6 . edebi kişiliğine karşı haksızlık olacaktır. ondokuzuncu yüzyıl Rus anlatı edebiyatının -özellikle de Dostoyevski ve Gogol'ün. yeni bir işe giren bir küçük memurun. yaşamının çileli macerasını belirleyen yazgısı ile olsun. roman ya da uzun hikaye. Belki. kendini. Eserlerinde bu bilincin yansımalarına elbette rastlanmaktadır. öykü dalının yanısıra inceleme ve eleştiri dalında da özendirici olabilseydi. -kendisinin de yaptığı gibi— Kürk Mantolu Madonna'ya uzun hikaye (novella) demek daha doğru olur. Kürk Mantolu Madonna (1943). elbette toplumcudur. Türk edebiyat ortamından bu olanağı da esirgedi. yaşadığı ve edebi eğilimler üzerinde etkisini sürdürdüğü dönemin. Eserlerinin yeniden yayımlanması. Sabahattin Ali'nin roman türündeki eserlerindendir.
İlk 60 sayfalık bölümde. Klara Miliç ismindeki bu hikâyenin kahramanı olan kız. hiçbir hususiyeti olmayan. her gün etrafımızda yüzlercesini görüp de bakmadan geçtiğimiz insanlardan biriydi. on yıl öncesine dönerek. Böyle kimseleri gördüğümüz zaman çok kere kendi kendimize sorarız: 'Acaba bunlar neden yaşıyorlar? Yaşamakta ne buluyorlar? Hangi mantık. Berlin'de bir resim galerisinde rastladığı bir kürk mantolu kadın portresinin ruhunda ateşlediği tutkuyu ve o portrenin ressamı ve modeli olan gizemli kadınla yaşadıklarını hikaye ediyor. Hatta pek alelade. oldukça saf bir talebeye âşık oluyor. Aradan aylar geçtiği halde bir türlü bu tesirden kurtulamadım. bir Rus öyküsünden fırlamışa benzeyen ve o öykülerdeki anlaşılmaz hummalı hastalıklardan biriyle ölüm döşeğine sürüklenen Raif efendinin siyah kaplı bir deftere döktüğü tutkulu aşk hikayesi. Romanın esas gövdesini oluşturan ikinci bölüm ise. anlatıcının kendisinin de. 20 Haziran 1933 tarihini atarak başladığı bu defterde Raif efendi. böyle bir aptalı sevmenin hicabıyla. müthiş iptilasının 7 .d iyi. hangi hikmet bunların yeryüzünde dolaşıp nefes almalarını emrediyor?'" cümleleriyle tanıtıyor. Halbuki o hiç de fevkalade bir adam değildi. biraz i dünyadan uzak. Daha ilk satırlarda. Yazarı da etkilemiş olduğunu düşünebileceğimiz esin kaynağına ilişkin bir ipucunu Raif efendinin defterindeki şu satırlarda bulabiliriz sanıyorum: "Üzerimde en çok tesir yapanlar Rus muharrirleriydi.tanıttığı neredeyse bütünden bağımsız gibi görünen bölüm yer almakta. Hayatının bildiğimiz ve bilmediğimiz taraflarında insana merak verecek bir cihet olmadığı muhakkaktı. bu anlatıcının. hiç de sık rastlanmayan özellikleriyle Türk romanının çok özgün bir karakteri olan Raif efendiyi okura: ""Şimdiye kadar tesadüf ettiğim insanlardan bir tanesi benim üzerimde belki en büyük tesiri yapmıştır. Ne zaman kendimle baş başa kalsam. Turgenyef'in koskocaman hikâyelerini bir defada sonuna kadar okuduğum oluyordu. Hele bunlardan bir tanesi günlerce sarsmıştı. fakat buna dair hiç kimseye bir şey söylemeden. Raif efendinin saf yüzü. tamı tamına böyle biri olduğu izlenimini ediniyoruz. buna rağmen bir insana tesadüf ettikleri zaman tebessüm etmek etmek isteyen bakışları gözlerimin önünde canlanıyor.
Cumhuriyet dönemi edebiyatımızın dil zenginliği ve lezzeti taşıyan bu yapıtlarını "aslından" okumakla tadabileceklerinin bilincinde olmaları. Halit Ziya'lardan Sabahattin Ali'lere. dilinde ve anlatımında bir sadeleştirmeye gitmek gibi bir edebiyat barbarlığından kaçınan yayınevini. Füsun Akatlı Şubat 2002 8 . yalın. Genç okurların da. yazara ve okura saygısından ötürü kutlamak isterim. gerçek edebiyat zevkini ancak. İlk basımı 1943 yılında yapılmış olan bu kitabı. sürükleyici bir 'tahkiye' ile kaleme alınmış olan bu defter. dünden bugüne düşen ışığın kaynaklarına ilgi göstermeleri kendi kazançları olacaktır. Bu kızı nedense kendime pek yakın bulmuştum. edebiyata. içinden geçenleri söyleyememek. Türk anlatı edebiyatının küçük ve zarif bir mücevheri gibidir. onlardan günümüze uzanan. en derin.kurbanı olup gidiyordu. en kuvvetli. ama yine de anlatının özünü yansıtmaya çok elverişli görünen şiirli bir dille." Süslerden uzak. altmış yıl sonrasının okuruna sunarken. en güzel taraflarını müthiş bir kıskançlık ve itimatsızlıkla saklamak cihetinden onu kendime benzetiyordum.
KURK MANTOLU MADONNA .
Raif efendinin saf yüzü. bunun içinde. Hayatının bildiğimiz ve bilmediğimiz taraflarında insana merak verecek bir cihet olmadığı muhakkaktı.Şimdiye kadar tesadüf ettiğim insanlardan bir tanesi benim üzerimde belki en büyük tesiri yapmıştır. Benim de Raif efendiyi daha yakından tanımam sadece bir tesadüf eseridir. muhakkak ki. buna rağmen bir insana tesadüf ettikleri zaman tebessüm etmek etmek isteyen bakışları gözlerimin önünde canlanıyor. Halbuki o hiç de fevkalade bir adam değildi. onların da birer kafaları. hangi hikmet bunların yeryüzünde dolaşıp nefes almalarını emrediyor?" Fakat bunu düşünürken yalnız o adamların dışlarına bakarız. en basit bir beşer tecessüsü ile. bunun neticesi olarak kendilerine göre bir iç âlemleri olacağını hiç aklımıza getirmeyiz. biraz dünyadan uzak. hiçbir hususiyeti olmayan. 11 . Böyle kimseleri gördüğümüz zaman çok kere kendi kendimize sorarız: "Acaba bunlar neden yaşıyorlar? Yaşamakta ne buluyorlar? Hangi mantık. her gün etrafımızda yüzlercesini görüp de bakmadan geçtiğimiz insanlardan biriydi. Fakat insanlar nedense daha ziyade ne bulacaklarını tahmin ettikleri şeyleri araştırmayı tercih ediyorlar. Hatta pek alelade. Aradan aylar geçtiği halde bir türlü bu tesirden kurtulamadım. belki hiç ummadığımız şeyler görmemiz. Ne zaman kendimle baş başa kalsam. dibinde ne olduğu hiç bilinmeyen bir kuyuya inmek cesaretini gösterecek bir insan bulmaktan daha kolaydır. Bu âlemin tezahürlerini dışarı vermediklerine bakıp onların manen yaşamadıklarına hükmedecek yerde. Dibinde bir ejderhanın yaşadığı bilinen bir kuyuya inecek bir kahraman bulmak. beklemediğimiz zenginliklerle karşılaşmamız mümkün olur. bu meçhul âlemi merak etsek. isteseler de istemeseler de işlemeye mahkûm birer dimağları bulunduğunu.
herhangi bir inşaattan dönen ve parça parça elbiselerinin içinde sessiz ve biraz kam* Geçici. sıkıntımın arttığı ve ihtiyaçlarımın beni bugünden yarma çıkarması bile imkânsız hale geldiği nispette. İnsanlara ne kadar çok muhtaç olursam onlardan kaçmak ihtiyacım da o kadar artıyordu. Birkaç tanıdık tarafından ara sıra davet edildiğim içki sofralarında dahi vaziyetimin ümitsizliğini unutamıyordum. benim de çekingenliğim. yaz aylarını sürünmeden geçirmemi temin etti. ** iyimser. toz mudur.. akşamüstü. Evvelce bana iş bulmaları için müracaat ettiğim ve hiç de fena muamele görmediğim bazı tanıdıklara sokakta rastladığım zaman başımı önüme eğip hızla geçiyordum. mahcupluğum artıyordu. Sonu çıkmayacağını bile bile girdiğim birçok kabul imtihanlarının hakikaten sonu çıkmayınca nedense gene üzülüyor. sedir üzerinde yatmanın sonu gelmesini icap ettiriyordu. Bir hafta sonra bitecek olan lokanta karnesini yenileyecek kadar bile param kalmamıştı. istasyonla Sergievi arasındaki tenha yolda ağır ağır yürüyor. 12 . fakat haftasına yerime adam aldılar. tezgâhtarlık için müracaat ettiğim mağazalardan ret cevabı alınca yeis içinde gece yarılarına kadar dolaşıyordum. bana sadece tasarruf için dediler. acemi bir gülümseme ile: "Fena değil. İşin garibi. Ankara'nın harikulade sonbaharını doya doya içime çekerek ruhumda nikbin** bir hava yaratmak istiyordum. Bir gün. Beş on kuruş param. arkadaşlardan habersiz olarak. fakat yaklaşan kış. ne olduğu belli olmayan duman. evvelce bana yemek yedirmelerini serbestçe rica ettiğim ve sıkılmadan ödünç para aldığım arkadaşlarıma karşı bile değişmiştim. akasya ağaçlarının ve çam fidanlarının üzerinde yükselen ve buğu mudur. Tek tük muvakkat* işler buluyorum!" diye cevap veriyor ve hemen kaçıyordum.Ankara'da uzun müddet iş aradım.. "Vaziyetin nasıl?" diye sordukları zaman. Halkevinin camlarından aksederek beyaz mermer binayı kan rengi deliklere boğan güneş. arkadaş odalarında.Bir bankadaki küçük memuriyetimden çıkarıldıktan sonra -neden çıkarıldığımı hâlâ bilemiyorum.
geziniyorum!" "Gel. çalıştığı şirketin bazı fabrikalarını dolaşmaktan geliyordu: "Geleceğimi eve telgrafla bildirmiştim. elini dostça bir tebessümle omzuma vurarak: 13 . mektep arkadaşlarımdan Hamdi. Hayret etti: "Nereye girdin?" İstemeye istemeye cevap verdim: "Açıktayım!" Beni baştan aşağı bir süzdü. Güldüm. Tam bu sırada yanımdan hızla bir otomobil geçti. başını uzatmış. "Hiç. bankadan ayrıldığımdan beri görmemiştim. Yoksa seni davet etmeye cesaret edemezdim!" dedi. her şeyi olduğu gibi kabul etmekteydi. aynı zamanda orman ve kereste işleriyle uğraşan bir şirkette müdür muavini olduğunu ve oldukça iyi bir para aldığını biliyordum. kılık kıyafetime baktı.bur yürüyen ameleler. kapısı açıldı. "Nereye gidiyorsun?" diye sordu. herhalde hazırlık yapmışlardır. ayrıldım!" dedim. İşsiz zamanımda kendisine müracaat etmeyişim de hemen hemen bunun içindi: İş bulmasını rica etmeye değil de. Başımı çevirip baktığım zaman camın arkasındaki çehreyi tanıdığımı zannettim.. para yardımı yapmasını istemeye geldim zanneder diye çekinmiştim. Sokuldum. Yolda anlattığına göre. "Hayır. "Hep bankada mısın?" diye sordu. bize gidelim!" Cevabımı beklemeden bana yanında yer açtı. Sık sık görüştüğüm Hamdi'yi. beni çağırıyordu. Şu halde bana da yapacak başka bir şey kalmıyordu. Her şey.. evine davet ettiğine pişman olmamış olmalı ki. Nitekim araba beş on adım gittikten sonra durdu. Bunların hepsi mevcudiyetlerinden memnun görünüyorlardı. üstünde yer yer otomobil lastiği izleri uzanan asfalt. Makine vesaire komisyonculuğu yapan.
Hiç çekinmeden yanımda öpüştüler.. karşısındakinin sözünü yarıda kesip rastgele manasız bir şey sormak ve bunu gayet tabii olarak. Fakat bu sırada beyaz önlüklü. yirmi beş kuruşluk birkaç romanla moda mecmuaları vardı. aldırma!" dedi. Galiba zihninden "Buyurun."Bu akşam konuşup bir çare buluruz. hanıma ait olduğu anlaşılan bir kitap rafında. Beni karısına tanıtmadığı için. oturun!" demek geçti. Üzeri sırma çiçekli lacivert koltuklardan birine oturdum. Sonra. daha açmadan Hamdi kapıda göründü. fakat cana yakın bir karısı vardı. etrafıma baktım. Fakat sonra buna lüzum görmeyerek yavaşça dışarı süzüldü. Bir müddet düşündü. Bütün bunlarla son günlerde o kadar çok karşılaşmıştım ki. fakat şirin bir evde oturuyordu. Karısı da kapının yanında duruyor ve belli etmeden beni süzüyordu.. Demek artık tanıdıklara yardım lüksünü bile yapacak hale gelmişti. Küçük. Mühimce mevkilere geçen adamların esaslı âdetlerinden biri de galiba eski -ve kendilerinden geri kalmış. hiç ses çıkarmadan kahve getirdi. başörtülü. hatta çok kere şefkat ve merhamet dolu bir tebessümle birlikte yapmak. Her zaman ihmalkâr olmayan. kenarda. kimseye haber vermeden gitmeyi ve bu sıkıntılı vaziyetten kurtulmayı düşündüm. Sadece. Duvarlarda aile ve artist fotoğrafları. Bir sigara iskemlesinin altına dizilmiş bulunan birkaç albüm. Gıpta ettim. yaşlı bir köylü kadın. Ne yapacağımı bilmediğim için onlardan birini aldım.arkadaşlarına karşı gösterdikleri bu biraz da şuurlu dalgınlıktı. misafirler tarafından bir hayli hırpalanmışa benziyordu. ne yapacağımı bilmeden. kalkıp. Hamdi'ye kızmak ve gücenmek aklıma bile gelmedi. Biraz çirkin. Halinden memnun ve kendinden emin görünüyordu. Hamdi beni yalnız bırakarak yıkanmaya gitti. hatta bu gibi kaidelere fazlaca dikkat eden ve hayattaki muvaffakiyetinin bir kısmını da bu dikkatine borçlu olan Hamdi' nin beni böyle ortada bırakı-vermesinin sebebini düşündüm. Bir eliyle ıs14 . misafir odasının ortasında dikilip kaldım. o zamana kadar "siz" diye hitap ettikleri dostlarına birdenbire ahbapça "sen" diyecek kadar alçakgönüllü ve babacan oluvermek. yamalı siyah ço-raplarıyla.
Hayat ve zaruretler insana birçok şeyler öğretir.. pek çalışkan değildin ama. hemen doğruldum ve elimi uzatarak: 15 . bunun ehemmiyeti yok.. yahut da... Erkenden gel. benim gibi olmadığına seviniyordu. sanki bize de gelebilecek belaları kendi üstlerine çektikleri için. eriştiği mertebeleri gösterebildiğine. "Ara sıra. "E. münakaşa edilebileceğini asla aklına getirmeden. Kendisine cevap verilebileceğini. anlat!" diye sordu. edebiyat gibi boş şeylerin mektep sıralarından sonra ancak zararlı olabileceğinden bahsetti. "Hiç!.lak saçlarını tarıyor. Yüzümde. Unutma. "Bakalım. O "Bırak böyle şeyleri canım!" diyerek pratik hayatın muvaffakiyetlerinden. Hamdi de bana aynı hislerle hitap eder gibiydi: "Yazı filan yazıyor musun?" dedi." Bana rast geldiğinden memnun görünüyordu. nasılsın bakalım. benim halimi düşünerek. hayatta bir müddet beraber yürüdüğümüz insanların başına bir felaket geldiğini. Yerinden kalkar gibi bir hareket yaptı. Şiir. küçük bir çocuğa nasihat verir gibi konuşuyor ve bu cesareti hayattaki muvaffakiyetinden aldığını tavırlarıyla göstermekten de hiç çekinmiyordu. herhangi bir sıkıntıya düştüklerini görünce bu belaları kendi başımızdan savmış gibi ferahlık duyar ve o zavallılara. İhtimal. Sen zeki çocuksundur. Nedense... hikâye!" "Bir faydası oluyor mu bari?" Gene güldüm. beni gör!" Bunları söylerken mektepte kendisinin de ileri gelen tembellerden olduğunu tamamen unutmuşa benziyordu. bunu burada yüzüne vuramayacağımdan emin olduğu için pervazsızca konuşuyordu. Yahut da. pek ahmakça olduğunu adamakıllı hissettiğim bir gülümseme ile hayran hayran ona bakıyor ve bu halimle kendisine daha çok cesaret veriyordum. bir şeyler düşünürüz. Söyledim ya!. ötekiyle açık yakalı beyaz frenk gömleğinin düğmelerini ilikliyordu. bilirim... alaka ve merhamet göstermek isteriz. "Yarın sabah bana uğra" diyordu.
Elini sıkmaya cesaret edemeden iskemleye iliştim. Halbuki dün akşam evinden çıktığım sırada buna hiç niyetim yoktu. Buna rağmen gittim. biraz tozla karışık da olsa."Bana müsaade!" dedim. sokak lambaları yanmıştı. bunu sonuna kadar götürmeli. Zaten sarih* bir vâitte de bulunmamıştı. haydi bakalım. Bu anda hatırladım. Şimdi onun karşısında hakikaten amirim. Ama sen bilirsin!" Beni yemeğe çağırdığını unutmuştum. Ham-di'nin yanına girdiğim zaman yüzümde gene o dünkü ahmakça tebessümün bulunduğunu hissettim ve kendime daha çok kızdım. Adeta nefsime: "Dün akşam ses çıkarmadan dinledin ve onun sana karşı velinimet tavrı takınmasına razı oldun ya. belirgin. öğleye doğru Hamdi'nin şirketine gittim. nedense. Fakat o tamamen unutmuş görünüyordu. sen yarın bana uğra! Üzülme canım!" diyerek sırtımı okşadı. kendimi tezlil edilmiş** görmek arzusu vardı. daha erken. İçimde bir ümitten ziyade. Bana başıyla bir iskemle gösterdi ve işine bakmakta devam etti. hatta velinimetimmiş gibi bir şaşkınlık duyuyor ve bu kadar alçalan benliğime bu muameleyi cidden layık görüyordum. olur. "Bakalım. 16 . Kapıya kadar geldim. Hava. Ertesi gün. sen buna layıksın!" demek istiyordum. "Olur. bana fevkalade temiz ve ferahlatıcı geldi. Şapkamı alırken: "Hanımefendiye hürmetler!" dedim. bir şey düşünürüz. Hademe beni evvela küçük bir odaya alıp bekletti. Hamdi önünde serili duran bir sürü kâğıt ve içeri girip çıkan bir sürü memurla meşguldü. Dün akşam beni yolda otomobiline alan mektep arkadaşımla. ** Hakarete uğramış. Dışarı çıktığım zaman ortalık adamakıllı kararmış.. bir şey yaparız!" gibi her müracaat ettiğim hayır sahibinden dinlemeye alıştığım beylik sözlerle beni uğurlamış-tı. * Açık. "Neden canım.. Derin bir nefes aldım. Ağır ağır yürüdüm.
. neysek gene oyduk. Ben müdürle konuştum... ne kadar boş ve bilhassa asıl insanlıkla ne kadar az alakası olan şeylerdi. kendi işlerine bakarsın... ne kadar dıştan.. yalnız mevkiinin icaplarını yaptığını ve bunun da belki hakikaten lüzumlu olabileceğini düşündüm. Sokuldum ve teşekkür ettim. buna rağmen onun bana dair. benim ona dair öğrendiğimiz bazı şeyler.. Niçin bırakıp gidemiyordum? Kırk lira aylığı mı feda edemiyordum? Yoksa Hamdi'ye karşı ayıp bir harekette bulunmuş olmaktan mı çekmiyordum? Hayır! Aylardan beri süren işsizlik. Adeta şirketle bankalar arasında irtibat memuru gibi bir şey.. kendime de değil.. bana iyilik ettiği için. İstediğin kadar şiir yaz. samimi bir memnuniyet vardı.. Dün akşamdan beri ne Hamdi. Odanın tenhalaştığı bir anda arkadaşım başını kaldırarak: "Sana bir iş buldum!" dedi. Sonra ağır ağır. buradan çıkınca nereye gideceğimi. tayinini yapacağız. birkaç adım yürüyerek ilk rast geldiğim hademeye mütercim Raif efendinin odasını sordum. Boş zamanlarında içeride oturur.. Onun aslında hiç de fena bir insan olmadığını. Fakat sana şimdilik pek fazla veremeyeceğiz: Kırk elli lira. başım önümde. Yorucu bir şey değil. ne de ben hakikatte değişmiş değildik..on iki saatten biraz fazla bir zaman içinde. İleride tabii artar. Bazı bankalarda ve bilhassa kendi bankamızda işlerimizi takip edeceksin. İşin asıl garip tarafı. Muvaffakiyetler!" Koltuğundan kalkmadan elini uzattı.. yüzüme o cesur ve manalı gözlerini dikerek ilave etti: "Yani bir iş icat ettim. Yüzünde. bazı küçük ve teferruata ait şeyler bizi ayrı istikametlere alıp götürmüşlerdi. Sonra. Fakat dışarı çıkınca koridorda bir müddet durakladım ve bana tarif ettiği odaya gitmekle burayı bırakıp çıkmak arasında bir hayli tereddüt ettim. Adam eliyle gayri muayyen bir kapıyı gösterdi ve geçti. Tekrar durdum. sadece burada bulunuşumaydı. aramızda ne kadar büyük bir mesele hâsıl olmuştu! insanlar arasındaki münasebetleri tanzim eden amiller ne kadar gülünç.. nerede iş arayacağı17 . Hadi bakalım!. ikimiz de bu değişikliği olduğu gibi kabul ediyor ve tabii buluyorduk.. Benim kızgınlığım Hamdi'ye değil..
mı bilmemek... Ve artık tamamıyla pençesine düşmüş olduğum bir cesaretsizlik... İşte beni o loş koridorda tutan ve oradan geçecek olan diğer hademeyi beklemeye sevk eden bunlardı. Nihayet rastgele bir kapıyı araladım ve içeride Raif efendiyi gördüm. Onu evvelden tanımıyordum. Buna rağmen, masasının başına eğilmiş gördüğüm bu adamın başkası olamayacağını derhal hissettim. Sonradan bu kanaatin nereden geldiğini düşündüm. Hamdi bana: "Bizim Almanca mütercimi Raif efen-; dinin odasına senin için bir masa koydurdum, kendisi sessiz sedasız, allahlık bir adamdır, kimseye zararı dokunmaz" demişti. Sonra herkese bay, bayan denildiği bu sıralarda ondan hâlâ efendi diye bahsediyordu. İhtimal bu tariflerin kafamda yarattığı hayal orada gördüğüm kır saçlı, bağa gözlüklü, tıraşı uzamış adama pek benzediği için hiç çekinmeden içeri girmiş, başını kaldırıp dalgın gözlerle bana bakan zata: "Raif efendi sizsiniz, değil mi?" diye sormuştum. Karşımdaki bir müddet beni süzdü. Sonra hafif ve adeta korkak bir sesle: "Evet, benim! Siz de galiba bize gelen memursunuz. Biraz evvel masanızı hazırladılar. Buyurunuz, hoş geldiniz!" dedi. İskemleye geçip oturdum. Masanın üzerindeki soluk mürekkep lekelerini, çizgileri seyretmeye başladım. Bir yabancı ile karşı karşıya oturulduğu zaman âdet olduğu üzere oda arkadaşımı gizliden gizliye tetkik etmek, kaçamak bakışlarla hakkında ilk -ve tabii yanlışkanaatler edinmek istiyordum. Fakat onun bu arzuyu hiç hissetmediğini ve başını tekrar önündeki işe eğerek ben odada yokmuşum gibi meşgul olduğunu gördüm. Öğleye kadar bu hal devam etti. Ben artık gözlerimi pervasızca karşımdakine dikmiştim. Kısa kesilmiş saçlarının tepesi açılmaya başlamıştı. Küçük kulaklarının altından gerdanına doğru birçok kırışıklar uzanıyordu. Uzun ve ince parmaklı ellerini önündeki kâğıtlar arasında gezdiriyor ve sıkıntı çekmeden tercüme yapıyordu. Ara sıra, bulamadığı bir kelimeyi düşünür gibi gözlerini kaldırıyor ve bakışlarımız karşılaşınca yüzünde gülümsemeye benzer bir hareket oluyordu. Yandan ve tepeden bakınca hayli yaşlı göründüğü halde çehresinin, hele böyle gü18
lüşme anlarında, insana hayret verecek kadar saf ve çocukça bir ifadesi vardı. Sarı ve altları kırpılmış bıyıkları bu ifadeyi daha çok kuvvetlendiriyordu. Öğle üzeri yemeğe giderken, onun yerinden kımıldanmadığını, masasının gözlerinden birini açarak önüne kâğıda sarılmış bir ekmek ve bir küçük sefertası gözü çıkardığını gördüm. "Afiyet olsun!" diyerek odayı terk ettim. Günlerce aynı odada karşı karşıya oturduğumuz halde hemen hemen hiçbir şey konuşmadık. Başka servislerdeki memurlardan birçoğuyla tanışmış, hatta akşamüzeri beraber çıkarak bir kahvede tavla oynamaya bile başlamıştık. Bunlardan öğrendiğime göre, Raif efendi müessesenin en eski memurla-rındandı. Daha bu şirket kurulmadan evvel, şimdi bizim bağlı olduğumuz bankanın mütercimiymiş, oraya ne zaman geldiğini kimse hatırlamıyordu. Başında oldukça kalabalık bir aile bulunduğu, aldığı ücretle ancak geçinebildiği söyleniyordu. Bu arada kıdemli olduğu halde, şuna buna bol bol para savuran şirketin, onun ücretini neden artırmadığını sorunca, genç memurlar gülerek: "Hımbılın biridir de ondan. Doğru dürüst lisan bildiği bile şüpheli!" diyorlardı. Halbuki Almancayı gayet iyi bildiğini ve yaptığı tercümelerin pek doğru ve güzel olduğunu sonradan öğrendim. Yugoslavya'nın Susak limanı üzerinden gelecek dişbudak ve köknar kerestelerinin evsafına veya travers delme makinelerinin işleme tarzına ve yedek parçalarına dair bir mektubu kolayca tercüme ediyor, Türkçeden Almanca-ya çevirdiği şartname ve mukavelenameleri şirket müdürü hiç tereddüt etmeden yerlerine yolluyordu. Boş kaldığı zamanlarda masanın gözünü açıp, oradan dışarıya çıkarmadan, dalgın dalgın kitap okuduğunu görmüş ve bir gün: "Nedir o, Raif bey?" diye sormuştum. Sanki bir kabahat yaparken yakalamışım gibi kızarmış, kekeleyerek: "Hiç... Almanca bir roman!" demiş ve hemen çekmeyi kapatmıştı. Buna rağmen şirkette hiç kimse onun bir ecnebi dili bileceğine ihtimal vermiyordu. Belki de hakları vardı, çünkü hal ve tavrında hiç de lisan bilen bir insan kılığı yoktu. Konuşurken ağzından yabancı bir kelime çıktı-C,ı, herhangi bir zaman dil bildiğinden bahsettiği duyulmamış; 19
elinde veya cebinde ecnebi gazete ve mecmuaları görülmemişti. Hulasa, bütün varlıklarıyla: "Biz Frenkçe biliriz!" diye haykıran insanlara benzer bir tarafı yoktu. Bilgisine dayanarak maaşının artırılmasını istemeyişi, başka ve bol ücretli işler aramayı-şı da, hakkındaki bu kanaati kuvvetlendiriyordu. Sabahları tam vaktinde geliyor, öğle yemeğini odasında yiyor, akşamları, ufak tefek alışverişlerini yaptıktan sonra hemen evine gidiyordu. Birkaç kere teklif ettiğim halde kahveye gelmeye razı olmadı. "Evde beklerler!" dedi. Mesut bir aile babası, diye düşündüm, bir an evvel çoluğuna, çocuğuna kavuşmaya can atıyor. Sonradan hiç de böyle olmadığını gördüm, fakat bunlardan daha ileride bahsedeceğim. Onun bu devamlılığı ve çalışkanlığı, dairede horlanmasına mâni olmuyordu. Bizim Hamdi, Raif efendinin tercümelerinde küçük bir daktilo hatası bulsa, hemen zavallı adamı çağırıyor, bazan da bizim odaya kadar gelerek haşlıyordu. Diğer memurlara karşı daima daha ihtiyatlı olan ve her biri bir türlü iltimasa dayanan bu gençlerden fena bir mukabele görmekten çekinen arkadaşımın, kendisine asla mukabeleye cesaret edemeyeceğini bildiği Raif efendiyi bu kadar hırpalaması, birkaç saat geciken bir tercüme için kıpkırmızı kesilerek bütün binaya duyuracak şekilde bağırması gayet kolay anlaşılabilirdi: İnsanları, kendi cinslerinden biri üzerinde kudret ve salahiyetlerini denemek kadar tatlı sarhoş eden ne vardır? Hele bunu yapmak fırsatı, birtakım ince hesaplar dolayısıyla, ancak muayyen bazı kimselere karşı kendini gösterirse. Raif efendi, ara sıra hastalanır ve daireye gelemezdi. Bunlar çok kere ehemmiyetsiz soğuk algınlıklarıydı. Fakat senelerce evvel geçirdiğini söylediği bir zatülcenp onu fazla ihtiyatlı yapmıştı. Ufak bir nezlede hemen evine kapanıyor, dışarı çıktığı zaman kat kat yün fanilalar giyiyor, dairede bulunduğu zamanlar asla pencere açtırmıyor ve akşamüzerleri boynuna, kulaklarına atkılar dolayıp, kaim fakat biraz yıpranmış paltosunun yakasını iyice kaldırmadan gitmiyordu. Hasta zamanlarında da işini ihmal etmezdi. Tercüme edilecek yazılar bir odacı ile evine gönderilir ve birkaç saat sonra aldırılırdı. Buna rağmen müdürün ve bizim Hamdi'nin Raif efendiye karşı muamelele20
anlayamadığım bir itiyatla birtakım kitaplar okuyor ve akşamları alışverişini yapıp evine dönüyordu. artık ben de Raif efendiden sıkılmaya başlamıştım. İhtimal. Buna rağmen karşımdaki masada canlı olduğundan şüphe ettirecek kadar hareketsiz oturan. Arkadaşların anlattığına göre. Bununla beraber. yaptığı tercümeleri daktiloya verir ve alırken hep aynı manasız tebessümle rica ve teşekkürde bulunuyordu. gideceğim. işlerini görüyor. Öteki. hastalık zamanları yegâne değişiklikti. iskemlesinden süratle doğrularak: 21 . bizim odaya kadar gelmiş. Hâlâ Macar şirketinden gelen mektubun tercümesini getirmediniz!" diye bağırmıştı. Bir gün gene. Bunu ikide birde yüzüne vurmaktan da çekinmezler. en haksız ithamlarına hep aynı sakin ve ifadesiz bakışla mukabele ediyor. Elimde bir evrak çantasıyla bankaları ve siparişlerini kabul ettiğimiz devlet dairelerini dolaşıyor. Kendisinin herhangi bir şekilde heyecanlandığını şimdiye kadar gören yoktu. hastalıklı haline rağmen atmıyoruz!" demek isteyen bir şey vardı. Ruhunda herhangi bir şeyler olan bir kimsenin bunları ifade etmek arzusuna mukavemet edemeyeceğini düşünüyor. seni şu mızmız. birbirine tıpkı tıpkısına benzeyen bu bir sürü günlerin ve hatta senelerin içinde. birkaç gün yokluktan sonra her gelişinde adamcağızı: "Nasıl? İnşallah artık bitti ya?" diye iğneli geçmiş olsunlarla karşılarlardı. sırf daktiloların Raif efendiye ehemmiyet vermemeleri yüzünden geç kalmış olan bir tercüme için Hamel i. dedim. Amirlerinin en yersiz. o oldum olası böyle yaşamaktaydı. bu kadar sessiz ve alakasız bir insanın içinde. ara sıra bu evrakı tanzim edip müdüre veya müdür muavinine izahat vermek için masamın başına geçiyordum. oldukça sert bir sesle: "Daha ne kadar bekleyeceğiz? Size acele işim var. nebatlarınkinden pek de farklı olmayan bir hayat bulunduğunu tahmin ediyordum: Bir makine gibi buraya geliyor. tercüme yapan veya çekmesinin gözündeki "Almanca romanını" okuyan bu adamın sahiden manasız ve sıkıcı bir mahluk olduğuna kanaat getirmiştim.rinde: "Bak. Şirkette pek fazla oturduğum yoktu.
Kendilerine başka işler verilmiş!" dedi. birtakım çizgiler çiziyordu. Fakat bu hareketi. kendinden emin bir tebessümün belirdiğini görür gibiydim. tekrar daktiloların odasına gitti. Eline bir kurşunkalem alarak kâğıdı karalamaya başladı. sinirli bir adamın. ikide birde durup gözlerini küçülterek. Ben. bütün bu manasız sahne esnasında bana küçük bir nazar atmaya bile lüzum görmeyen Hamdi'yi düşündüm. "Ben size bu işin hepsinden acele olduğunu söylemedim mi?" "Evet efendim. Başkalarının aynı benzeyişi bulacaklarını pek zannetmem. Kalkacağım sırada o doğruldu. Hemen fırladım. Beş on basit fakat fevkalade ustaca çizginin içerisinde bütün hüviyetiyle o vardı. Yazı yazmıyor."Ben bitirdim efendim! Hanımlar bir türlü yazamadılar. fakat onun biraz evvel odanın ortasında nasıl avaz avaz bağırdığını gören bir insan için yanılmaya imkân 22 . karaladığı kâğıdı uzun uzun seyretti. farkında olmadan. üzerine bir şeyler çizdiği kâğıdı aldım. sarı bıyıklarının hemen alt tarafında. Nihayet kalemi yanına bıraktı. ben de onlara söyledim!" Hamdi daha çok bağırdı: "Bana cevap vereceğinize size havale edilen işi yapın!" Ve kapıyı vurarak çıktı. Buna bir göz atınca hayretimden donakaldım. Yüzünde insanı hayret. Eli kâğıdın üzerinde ağır ağır hareket ediyor ve o. yerine geçerek başını önüne eğdi. hatta teker teker araştırılınca belki hiçbir tarafı benzemiyordu. Raif efendi de onun arkasından çıkarak daktilolara tekrar yalvarmaya gitti. Hatta dudaklarının kenarında. Meraktan yerimde duramıyordum. Ben gözlerimi hiç ayırmadan ona bakıyordum. bir adımda karşı masaya vardım ve Raif efendinin. herhangi bir şeyle meşgul olması değildi. yüzünü saran o belli belirsiz gülümsemeden anlıyordum. hatta hiddete sevk eden o sarsılmaz sükûn vardı. Avuç içi kadar kâğıdın üzerinde Hamdi'yi görüyordum. Bu sefer yüzünde yepyeni bir ifadenin peyda olduğunu görünce şaşırdım: Adeta birisine acır gibi bir hali vardı. önüne bakıyordu. Gördüğü şeyden memnun olduğunu. Bu sırada tekrar içeri giren Almanca mütercimi.
Sanki on senelik arkadaşımı ilk defa bugün sahiden tanıyordum. bugünkü mevkiinin ona verdiği şahsiyeti birbirine karıştırıyor. Elimde tuttu* Dikdörtgen. belirgin. Onu bazan mazur görmeye çalışıyor. Yüzünün bütün iptidai ve vahşi ifadesine rağmen acınacak bir tarafı vardı. **** Düş kırıklıklarımız. yani aylardan beri. beklenmedik taraflarınadır.. karşısındakinin ta içini bu kadar keskin ve açık gören bir insanın heyecanlanmasına ve herhangi bir kimseye kızmasına imkân var mıydı? Böyle bir adam. kanatları mübalağalı bir şekilde yanaklara kadar genişleyen ve böylece çehreye daha vahşi bir ifade veren bu burun. karşımıza çıkan hadiselerin anlaşılmadık. Kafamda onun hakkında. ** Küçümsüyordum. 23 . İşte Raif efendinin birkaç çizgi ile ortaya koyduğu Hamdi. Hamdi hakkında birbirine zıt bir sürü hükümler verip duruyordum. hiddetlerimiz. çok kere de istihfaf ediyordum**. bu. Asıl şahsiyetiyle. biraz evvel beliren ışığa rağmen. Zalimlik ve zavallılığın iştiraki hiçbir yerde bu kadar vazıh*** olarak gösterilmemiştir. Aynı zamanda bu resim bana birdenbire Raif efendiyi de izah etmişti. Fakat hayretimin asıl sebebi bu değildi: Ben şirkete girdiğimden. mustatil* şeklinde açılmış duran bu ağız. Şimdi onun sarsılmaz sükûnetini. inkisarlarımız****. daha doğrusu onun ruhunun resmiydi. Etrafını bu kadar iyi tanıyan. birçok tezatların bulunduğunu seziyordum.. önünde bütün küçüklüğü ile çırpınan birine karşı taş gibi durmaktan başka ne yapabilirdi? Bütün teessürlerimiz. Evet. benim için tekrar merak verici bir mahiyet almıştı. birkaç dakika evvel şurada duran Hamdi'nin. benim uzun zamandan beri görmek istediğim halde bir türlü göremediğim insandı. baktığı yeri delmek istediği halde aciz içinde boğulmuşa benzeyen bu çizgi halindeki gözler.yoktu. Hayvanca bir hiddet ve tarifi imkânsız bir bayağılıkla. insanlar ile mü-nasebetlerindeki garip çekingenliğini gayet iyi anlıyordum. *** Açık. Her şeye hazır bulunan ve kimden ne gelebileceğini bilen bir insanı sarsmak mümkün müdür? Raif efendi. sonra bunları ayırmak istiyor ve büsbütün çıkmaza giriyordum.
Bunu yapan kimsenin uzun seneler resimle uğraşmış olması lazımdı. Hatta ailesini. bana merak vermeye başladı. " dedi... O benim bu fazla sokulganlığımı fark etmez göründü. Evine ilk defa olarak. "Hakkı da var.. Hakkı da var. Gözlerimle kendisini takip ettim. "Daktilo hanımlar pek acele yazdılar!" diye mırıldandı. gördüğünü bütün incelikleriyle tespit etmesini bilen bir hüner de vardı. Dostluğumuz dıştan ne kadar ilerlerse ilerlesin. Götürüp vereyim bari. Macar şirketinden gelen mektubun tercü-meleriyle bana doğru yaklaşan Raif efendiye özür diler gibi: "Çok güzel bir resim. fakat geç kalmıştım. Kendisine yaklaşmak için attığım her adım beni birçok yeni muammalarla karşılaştırıyordu. "Ara sıra. Burada sadece baktığını sahiden gören bir göz değil. hakkı da var!" diye söyleniyordum. el alışkanlığıyla bir şeyler karalıyorum. Her zamanki yabancı ve dalgın gülüşüyle kâğıdı elimden alarak: "Senelerce evvel. Hiç de böyle olmadı.. Onunla konuşmak. " Tekrar dışarı çıktı. nazik. fakat okumaya kalksam Hamdi beyi daha çok kızdıracağım. " Resmi avucunun içinde buruşturarak kâğıt sepetine attı.. bir müddet resimle meşgul olmuştum!... Kapı açıldı... sahiden manasız ve ehemmiyetsiz olan hareketleri bile. sırrını ele vereceğimden korkacağını sanmıştım. Can sıkıntısı işte.. Bundan sonra Raif efendinin her hali. bu aile arasındaki vaziyetini yakından görünce hakkındaki merakım büsbütün arttı.. hakiki hüviyetine dair bir şeyler öğrenmek için her fırsattan istifadeye kalktım. " dedim.. fakat daima arada bir boşluk bırakan tavrını muhafaza etti. "Herhalde yanlışlar vardır.ğum resmin çizgilerindeki isabet... mutat hastalıklarından birinde gittim. içi bana daima kapalı kaldı. Bana karşı. manasız şeyler. bunun bir heveskâr elinden çıkmadığını gösteriyordu. Onun şaşıracağını. Hamdi yarına kadar tercüme edilecek bir yazıyı hademe ile göndermek istiyordu: 24 . Görüyorsunuz ya.. Elimdekini çabucak masaya bırakmak istedim.
Ankara'nın asfalt döşeli yollarına hiç benzemeyen bozuk kaldırımlı dar mahalleleri geçtim. Erkenden karanlık çöken sokaklarda yürümeye başladım. Uzun bir yolun sonunda. Birbiri arkasına yokuşlar ve inişler vardı. adeta şehrin bittiği yerlerde.. Yerde güzel bir Sivas halısı duruyor. benimle alay etmek isteyen şımarık ifade vardı. Raif efendi bu yataklardan birinde. masaların üstünde ve ka-napelerin arkalığında ince işlenmiş. Bak bakalım nesi var. Buradaki eşya da güzel. Kapıyı on iki yaşlarında bir kız çocuğu açtı. Ra-if efendinin alt katta oturduğunu biliyordum. yapmacık bir tavırla yüzünü buruşturup dudaklarını bükerek: "Buyurun!" dedi. kenarda içi kristal takımlarla dolu bir büfe vardı. sarı boyalı bir bina. Raif efendinin yattığı odaya girince büsbütün şaşırdım. Zili çaldım. yan taraftaki mutfaktan dışarı yemek kokuları vuruyordu. Kırmızı kadife koltuklar. hatta pahalı şeylerdi. Hademelerden biri Ismetpaşa mahallesindeki evi tarif etti."Bana ver. Küçük kız birkaç dakika sonra kahve getirdi. Fincanı elimden alırken: "Babam rahatsız efendim. Bir haftadan beri şirkete uğramıyordu. Yüzünde nedense hep o beni küçük görmek. yatağından çıkamıyor.. Evin içi hiç de zannettiğim gibi değildi. Kız beni evvela misafir odasına aldı. adeta bir leyli mektep yatakhanesi. siz içeri buyurun!" dedi. krem rengi dantel ve gemi şeklinde yazılmış bir "Amentü" levhası asılıydı. alçak ceviz sigara masaları ve bir kenarda kocaman bir radyo odayı dolduruyordu. Bu sefer fazla uzadı!" Hakikaten bu sefer hastalığı biraz uzun sürmüştü. yarı otu25 . veya bir hastane koğuşu gibi yan yana bir sürü beyaz karyolaların dizili durduğu küçük bir odaydı. Burası evin diğer taraflarına hiç benzemiyen. Yemek odası olarak kullanıldığı anlaşılan holde büyük ve açılıp kapanır bir masa. sola saptım ve köşedeki kahveye girerek evi öğrendim: Taş ve kum yığılı arsaların arasında tek başına duran iki katlı. Mevsim kış ortalarıydı. beyaz örtülerin altında. "Pekâlâ. Bunu söylerken de benim bu kibar muameleye hiç layık olmadığımı kaş ve gözleriyle anlatmak ister gibiydi. hem ziyaret etmiş olurum" dedim. Babasını sorunca. Her tarafta.
. Raif efendinin başucundaki komodinin üzerinde. kadın çorapları.. epeyce! Bir yetişkin kızım var. İçeri kırk yaşlarında. teneke bir tepsi içinde. Zaten küçük ev. yünden örme bir kadın hırkası vardı...." diye takdim etti.... Bir aralık odanın kapısı açıldı. öğleden kaldığı anlaşılan kirli bir çorba tabağı. Odayı darmadağın ediyorlar. sığamıyoruz da. " dedi. tayyörler ve bunların altında düğümlü bohçalar vardı. dirsekleri delinmiş. gürültüden ve bağıra bağıra konuşmalardan eve aile efradından birinin geldiği anlaşılıyordu. iki kayınbiraderim. Başını karyolanın beyaz demirlerine dayamıştı. kapısı yarı açık duran.. kesik saçları kulaklarına ve yüzüne dökülmüş." 27 . Öteki ona cevap vermeden beni işaret ederek: "Daire arkadaşlarından.. şişmanca bir kadın girdi. sırttan çıkarılıp atılıvermiş birkaç ipekli elbise ile doluydu.. Odayı gözden geçirdiğimi hisseden ev sahibi: "Ben burada çocuklarla beraber yatarım. Hasta adam: "Şuraya oturuverin canım!" diyerek yatağın ayakucunu gösterdi.. "Kalabalık mısınız?" "Eh. vişneçürüğü boyalı adi elbise dolabının içinde rastgele asılmış elbiseler. Oturmak için bir iskemle aradım. Ankara'da ev derdi malum. Odada bulunan iki iskemlenin üzeri de yün hırkalar.. Şöyle iliştim. " Bu sırada dışarıda ikide birde zil çalıyor. liseye gidiyor. Baldızımın da çocukları var. Raif efendinin kulağına eğilip bir şeyler söyledi. Ayrı çıkmaya imkân yok. İki tane.. karyolanın ayakucunda üst üste asılmış duruyordu.. Sonra baldızım ve kocası.. "Refikam. Elbiseleri benim bulunduğum tarafta. şişeler veya tüpler içinde bir sürü ilaç duruyordu.rur bir vaziyette yatıyor ve gözlüklerinin arkasından beni selamlamaya çalışıyordu. Odada insanı şaşırtacak bir kargaşalık hüküm sürüyordu.. Bir kenarda. Bir de sizin gördüğünüz. Hep beraber oturuyoruz. alacalı bulacalı. Karşımdakinin sırtında.. ağzı açık küçük bir sürahi ve bunların yanında.
Okumadılar.. Hem git desem bile beni dinler mi?" Raif efendi düşündü. ufak değiller!" dedi. Sabahleyin hademeyi gönderecekler!" Kâğıtları aldı.. Fakat birkaç dakika sonra: "Hayır. Bacanak İktisat Vekâleti'ndedir. sonra. Alakamın sahi olup olmadığını araştırır gibiydi. Kadın çıktıktan sonra bana dönerek: "Bizim evde de ekmek almak bir mesele. kim gidip alacak.. "Ben de hastalığınızı merak ettim. Uç adımlık yer!" "Gece vakti bacak kadar çocuğu bakkala nasıl yollarım? Bu soğukta.. Sen de bir türlü kalkamadın!" "Nurten'i yollayıver. fakat ilk defa olarak herhangi bir şekilde bir heyecan ifade ettiğini gördüğüm gözleri çabucak eski ifade-sizliklerine ve o her zamanki bomboş tebessüme döndüler. Yarma lazımmış. Kadın bu sefer kulağına filan eğilmeden söylendi: "Ayol. * Diploması." "Teşekkür ederim. Onlar da bizim gibi memur. sonra kız. İçimi çekerek kalktım. Pek üstüme vazifeymiş gibi: "Kayınbiraderleriniz küçük mü?" diye sordum. 27 . Hatta çehresinin ifadesi sualimi hiç duymamış intibaını bırakıyordu. sanki nihayet bir çare bulmuş gibi başını sallayarak: "Gider. Cesaret edip kalkamıyorum!" Bakışlarında garip bir tecessüs vardı.. birdenbire sözünü keserek sordu: "Tercüme için bir şey mi getirdiniz?" "Evet. gider!" dedi ve önüne baktı... para için gelmedim. cevap vermedi... yanına bıraktı. Birdenbire doğrulup elimi tuttu: "Ziyaretinize teşekkür ederim oğlum!" dedi. Uzunca sürdü.. birer işe yerleştirdi.Sonra karısına dönerek: "Ceketimin cebinden al!" dedi. ellerinde bir orta mektep şahadetnamesi* bile yok!" Sonra. Bir hastalandık mı gönderecek adam bulamazlar!" dedi. Yüzüme baktı. Onu inandırmak için birçok şeyler yapmaya hazırdım. düşündü. "İkisi de işe gidiyorlar.
İçimden geçenleri sezmişe benziyordu. 28 .Sesinde bir sıcaklık vardı. bana içini açtığını iddia etmek aklımdan bile geçmez. Sonradan. Hiç de fena insanlar değillerdi. ilk defa gördükleri bir insanı pek tuhaf bir şey telakki etmek merakı. Ben de henüz gençtim. Gerçi bazı akşamlar daireden beraber çıkarak evine kadar yürür. Raif efendinin vaziyetinin de pek hoş olmadığını ve bu kalabalığın içinde onun fazla ve lüzumsuz bir şey gibi durduğunu fark ediyordum. hatta bazan içeri de birlikte girerek. fakat birtakım genç insanlarda gördüğüm bu garip itiyat: Tanımadıkları. ilk rastladığının suratına gülmeyi bir nevi üstünlük alameti sayanlardandı. yirmi beş yaşımı doldurmamıştım. Yalnız boş. İsmetpaşa mahallesindeki kaldırımların bozukluğundan bahsederdik. Hastanın yanından çıkıp holden geçerken ortadaki büyük masanın etrafına dizilmiş gördüğüm iki delikanlı ile on beş on altı yaşlarında bir genç kız. Gülünecek bir tarafım olmadığını biliyordum. Ara sıra: "Bizim kız riyaziyeden* gene kırık numara almış!" der sonra hemen lafı değiştirirdi. çoluk çocuğuna dair bir şey söylediği nadirdi. hayretimi uyandırıyordu. üzerimde pek iyi bir tesir bırakmamıştı. Ankara'nın pahalılığından. Hele benimle samimi olduğunu. Onun bana karşı olan muamelesinin değiştiğini pek söyleyemeyeceğim. Küçük Nurten bile ablasına ve dayılarına uymak için çırpınıyordu. sessiz insan olarak kaldı. bom* Aritmetikten. birbirlerine sokularak. Fakat bunlar da. kırmızı mobilyalı misafir odasında birer kahve içerdik. Hakikaten Raif efendiyle aramızda bugünden sonra bir yakınlık hâsıl oldu. Evine. Kendisini ilk ziyaret ettiğim akşam karşılaştığım aile efradı. bu çocukların hepsiyle ahbap oldum. Sonradan bu eve her gidişimde aynı şeyi gördüm. O hep aynı kapalı. benim arkamı dönmemi beklemeden fısıldaşıp gülmeye başlamışlardı. bu eve gidip geldikçe. o yaşlardaki her kof insan gibi. Ben de bu hususta bir şey sormaktan çekiniyordum. Fakat bu esnada ya hiç konuşmaz yahut da havadan sudan.
Yaptıkları münasebetsizlikler hep buradan geliyordu. süslenip sokağa çıkacağı sırada kirli elleriyle üstüne dokunmamaları için onları yanından nasıl uzaklaştıracağını bilemiyordu. kumral ve dalgalı saçlarını ihtimamla . Daha oldukça genç. bir görseydin. büfenin üstündeki aynada. İktisat Vekâleti şube müdürlerinden Nurettin bey ise bizim Hamdi'nin bir başka türlüsüydü. İktisat Vekâleti'nin en küçük iki memuru olan Vedat'la Cihat'm daire arkadaşlarını. kah. "Nasılsınız?" dedikten sonra bile büyük bir hikmet savurmuş gibi dudaklarını birbirine yapıştırarak hafifçe başını sallayan bir adamdı. üç ve dört yaşlarındaki iki çocuğu ile uğraşmaktan ve bunları ablasına bırakmak fırsatını bulur bulmaz. Boncuk mavisi gözleri. İçlerinin esneyen boşluğu karşısında ancak başka başka insanları istihfaf ve tahkir etmek. gözlerinin ve ağzının kenarını sayısız buruşukluklar kaplamıştı. Kendisini ancak birkaç kere. Kah. şahsiyetlerinin farkına varıyorlardı. Konu29 . kıh. kah!" Raif efendinin baldızı Ferhunde Hanım. Konuşmalarına dikkat ederdim. sırtına bir ipekli elbise geçirip alelacele boyanarak gezmeye gitmekten başka bir şey düşünecek halde değildi. ()tuz otuz iki yaşlarında. henüz otuz yaşlarında olduğu halde. Ferhunde hanımın kocası. yüzleri ve elleri daima kirli ve benizleri daima soluk olan çocuklarına. Üstleri başları daima bakımsız. kendilerinde de aynen mevcut olan birtakım giyiniş ve hareket garabetlerini yalnız başkalarında görüp alaya alarak fıkır fıkır gülmekten başka işleri yoktu: "Muallâ'nm düğünde giydiği o tuvalet neydi ayol? Kıh.. kıh!" "Kız bizim Orhan'ı nasıl tersledi. onlara gülmek suretiyle kendilerini tatmin edebiliyorlar.ırkaya tarayıp berber çırakları gibi kabartan. Raif efendinin büyük kızı Necla'nın da mektep arkadaşlarını çekiştirmekten.boş mahluklardı. anlayamadığı melun bir düşmanın musallat ettiği iki ceza gibi kızıyor. eşya üzerinde bir saniyeden daha fazla duramıyor ve doğduğu andan beri mahkûm olduğu sebepsiz bir iç sıkıntısını aksettiriyordu.. boyalı ve ondüleli saçlarını tüllü şapkasının altına yerleştirmeye uğraşırken gördüm.
kendisini çok daha yüksek bir hayata layık gördüğü için. bütün gününü mutfakta yemek pişirmek. bana yumurta pişir. bir şeye dudak büküp burun kıvırmak suretiyle. (Ev halkmdaki bu istihfaf illetinin onlara. göbeğine kadar sarkan memeleriyle acayip bir şişmanlığı birleştiren karısı Mihriye hanım. yıpranmış pantalonlarını kendi nezareti altında sıkı sıkı ütületiyor.) Sonra üstüne başına çok dikkat ediyor.. istisnasız herkesi istihfaf etmek suretiyle etrafında-kileri kıymetine inandırıyordu. sonraları öğrendiğime göre. bana sucuk kızartıver!" diye Mihriye ablalarını sofradan 30 . Buna rağmen. iki kayınbiraderin eline geçen otuz beşer liradan da bir hayır olmadığı için. ayakkabının en şıkını. yemekleri beğenmemek. evin bütün masrafı bizim Raif efendinin cılız ücretine yüklenmekteydi. " yahut: "Ben doymadım. Bununla beraber. Hatta.. çorabın en fantazisini bulmak için bir cumartesi gününü dükkân dükkân gezmeye hasredebiliyordu. bir de mühim adam tavırları almayı öğrenmişti. daha kırk yaşına gelmeden ihtiyarlayan. gevşemiş etleri.surken insanın yüzüne sabit gözlerle bakar ve bu esnada gözlerinin içinde: "Yahu. Nurettin bey: "Bu ne biçim şey canım?" derken adeta: "Benim verdiğim yüzlerce lira nereye gidiyor Allah aşkına?"demek ister gibiydi. Hiç kimse evin nasıl döndüğünü sormuyor. yeni bir tatsızlık çıkarıyordu. sizin söyledikleriniz de laf mı? Siz ne bilirsiniz sanki?" diyen bir tebessüm dolaşırdı. Boyunlarına yedi liralık eşarp takan kayınbiraderler ise : "Ben bu yemeği sevmedim. Raif efendinin. her gün tıraş oluyor. Bir sanayi mektebini bitirdikten sonra dericilik tahsil etmek üzere nedense italya'ya gönderilmiş. bir türlü ev halkına yaranamıyordu. hayatta muvaffak olmak için mühim meziyetleri vardı: Bir kere kendisini. boş zamanlarında yığın yığın çocuk çorabı yamamak ve kız kardeşinin birbirinden haşarı "yumurcaklarına" bakmakla geçirdiği halde. evde zavallı ihtiyardan başka herkesin borusu ötüyordu. aldığı maaş kendisinin ve karısının giyimine ancak yetmekte. sadece. büyük bir itimatla. fakat orada ancak biraz lisan. pek hayran oldukları bu enişteden geçtiğini zannediyorum. pek yüksek makamlara layık görüyor ve bilip bilmediği her vadide olur olmaz fikirler yürütmek.
herhangi bir akşam ekmek almak için on bir kuruş lazım olunca. Ferhunde hanımla evlenmek istediği sıralarda. ('hemmiyetsiz ve kıymetsiz bir sıfır olduğundan emin bulunuyorlardı. şimdi bu kadar manasız bir insanla aynı evde oturmaktan sıkılır gibiydi. Fakat şimdi kırmızı kadife takımlar misafirleri takdirle başlarını sallamaya sevk ediyor ve on iki lambalı radyo. fakat aynı zamanda onun bir hiç. çok kere bunları da Mihriye hanım vasıtasıyla halletmeyi tercih ediyorlardı. Kendisiyle gündelik ihtiyaçlardan ve para meselelerinden başka bir şey konuşmazlardı. sonra da. bütün mahalleyi gürültüye boğabiliyordu. mobilya mağazalarına senelerce taksit ödemişler. Raif beyin peşini bırakmayan. Beş sene evvel. misafirlerin gözüne görünmeyen kısımlarındaki perişanlığına mukabil. Fakat ötekiler de.kaldırıp mutfağa yollamaktan hiç çekinmiyorlar. Bu yüzden. bir hayli sıkıntıya katlanmışlardı. sık sık getirip beraber rakı içtiği arkadaşlarına karşı Nurettin beyi asla küçük düşürmüyordu. bu da yetmiyormuş gibi onun niçin hâlâ iyi olmadığına ve bakkala kendisinin gitmediğine kızıyorlardı. hatta kendileri de iştirak etmek suretiyle. nişandan sonra eve her gelişinde müstakbel bacanağına da gönül alacak bir şey getirmeyi unutmayan Nurettin bey bile. Sanki cansız bir makine sabahleyin birtakım siparişlerle dışarı bırakılıyor. odasında hasta yatan Raif efendiyi daldığı uykudan uyandırıyorlar. En küçüğünden en büyüğüne kadar herkes onu fark etmez görünüyordu. ona hoş görünmek için türlü türlü roller yapan. Oldukça aklı başında bir insana benzeyen Necla ile. evde onun yokluğu ile varlığı müsavi gibiydi. Bütün bu yükleri çeken Raif efendi olduğu halde. Camekânlı büfede dizili duran altın yaldızlı kristal içki takımı ise. bunu ceplerinden vermeye kıyamayarak. temasta bulundukları ahbaplarına karşı evlerinin suratına bu şekilde bir maske geçirmeyi muvafık bulmuşlardı. 31 . holdeki ve misafir odasındaki intizam bir dereceye kadar Necla'nın eseriydi. Onun niçin daha fazla para kazanmadığına. niçin daha lüks bir hayat lemin etmediğine kızıyorlar. Evin. akşamüzeri kolları dolu bir halde dönüyordu.
yersiz bir gülüşü ile sanki aradaki boşluk birdenbire kendini gösteriverirdi. Yalnız karısı. hanım. ondan bir şeyler. yaklaşan bayramın masrafları hakkında konuşurdu. Ona gösterdikleri sevgide. onun hastalığıyla alakalarında. Böyle * Merhameti. Şimdi onları sofradan kaldırmayalım!" diyor. neden adeta diğerlerine karşı bir saygısızlıkta bulunmuşlar gibi rahatsız bakışlarla karşılaştıklarını artık kendisi de düşünmüyor. Aylardan beri sırtına bir kere bile mutfak elbisesinden başka bir şey giymeye vakit bulamayan bu kadına hakikaten acır gibiydi. kırk yılda bir bunu yapacak olurlarsa. teyzelerinin ve dayılarının tesirleriyle. tatlı bir şeyler bekler gibi dururdu. bir fıkaraya gösterilen yalancı merhamet gibi bir özentilik vardı. babalarına karşı umumi havaya uymuşlardı. Ara sıra: "Nasılsın. senelerden beri bir saniye bile hafiflemeyen işler ve geçim dertleriyle biraz aptallaşmışa benzeyen Mihriye hanım. çocuğunun manasız bir kırıtışı. ba-zan onu karşısına alarak çocukların sınıf geçme vaziyeti. sıcak. bugün çok yoruldun mu?" diye sorar. Fakat bu anlar çabucak geçer. bir angarya savarmış gibi bir acelecilik. horlanmaması için gayret ediyordu. fakat kocasının ve kendisinin bu sofralara neden oturmadıklarını. şu bakkaldan sekiz yumurta ile bir şişe rakı alıver. Fakat diğer aile efradına karşı en küçük bir manevi bağla merbut** olduğunu gösterecek alametler yoktu. Raif efendinin de karısına karşı garip bir rikkati* vardı. belki bunu fark bile etmiyordu. Akşam yemeğinde bir misafir bulunduğu zaman kardeşlerinin veya Nurettin beyin: "Eniştem gidip alıversin!" diye yüksek sesle emretmelerine meydan vermemek için kocasını yatak odasına çekerek tatlı olmaya çalışan bir sesle: "Haydi. kocasıyla elinden geldiği kadar meşgul oluyor. 32 . onun kendi evlatları tarafından küçük görülmemesi.henüz ilk mektebe devam eden Nurten bile. ihtimal eniştelerinin. ** Bağlı. Bazan büyük kızına gözlerini diker. Raif efendinin bu halleri üzerinde çok düşündüm.
belki de gençliğimin verdiği tahammülsüzlükle. fakat onun göründüğü gibi olmadığına emindim. kendisine ruhen tamamen yabancı insanların onu adamdan saymamalarını hoş görmekle kalmıyor.bir adamın -nasıl bir adamın. Raif efendinin bu adeta korkunç sessizliğine kızıyordum. içinde saklanıp kalmış olan insanlığın ara sıra nefes almak için yaptığı hamlelerden ibaretti ve muhitinin senelerce sabırlı bir çalışma ile vücuda getirdiği sahte şahsiyet. ellerini oynatmakta boyalı teyzesini taklit eden ve bütün manevi kuvvetini de eniştesinin ukalalığından alan bu kızın. Fakat. Bundan sonra aradaki buzu çözmeye. bunda adeta bir nevi isabet de buluyordu. bu kalın dış kabuklara rağmen içinde sahici insandan bir şeyler kaldığını zannettirecek alametler mevcuttu. İnsanlar birbirlerini tanımanın ne kadar güç olduğunu bildikleri için bu zahmetli işe teşebbüs etmektense. bunu ben de bilmiyordum. Necla'dan bir şeyler bekler gibiydi. 33 . Yalnız.evet. Yüzünün hareketlerinde. asıl hüviyetinin başkaldırmasına meydan vermeyecek kadar kuvvetliydi. ağzını. " Kırgınlık. sofrada veya odada Raif efendiden pek istihfafla bahsedildiği sıralarda hızla kapıyı vurup çıktığı oluyordu. körler gibi rastgele dolaşmayı ve ancak çarpıştıkça birbirlerinin mevcudiyetinden haberdar olmayı tercih ediyorlar. Babasına karşı arsızlığını hakaret derecesine getirmeye çalışan kardeşi Nurten'i azarlayışmda bazan hakiki bir infial* seziliyor. haklarında daima yanlış hükümler verilen insanların zamanla bu yalnızlıklarından bir gurur ve acı bir zevk duymaya başladıklarını biliyordum. bu insanların birbirlerine karşı duydukları müthiş yabancılığı gidermeye imkân yoktu. etrafmdakilerin onu tanımamasındaydı ve o da kendini tanıtmak için herhangi bir teşebbüste bulunacak adam değildi. evde olsun. söylediğim gibi. Raif efendi büyük kızından. Gerçi etrafları tarafından anlaşılmayan. böyle bir adamın kendisine en yakın insanlardan isteyerek kaçmasına imkân yoktu. fakat hiçbir zaman etrafın hu hareketini haklı bulacaklarını tasavvur edemiyordum. Şirkette olsun. Fakat bu haller. Bütün mesele.
Onun da benden memnun olduğunu hissediyordum. Her insana ve ilk tanıştığımız sıralarda bana karşı gösterdiği o ürkek ve çekingen hali kalmamıştı. bana senelerce ders veren birinden öğrenebileceğimden çok daha fazla şeyler öğrendiğime emindim. Bir gün bana getirilecek kahve için kızlarının dışarıda birbirleriyle yavaş sesle: "Sen pişir!" diye münakaşa ettiklerini duymuş. içmiyor!" demişti. Onun sessiz sedasız yaşayışı.Yalnız bazı günler birdenbire vahşileşiyor. tahammül edişi. onun hisleri kütleşmiş bir adam olmadığını fark etmiştim. karşımda ses çıkarmadan çalışan bu adamdan. ona daha çok bağlanmama sebep oldu. tabiatın güzelliği karşısında yanlarında konuşmadan gidecek birini aradıklarını anladım. bulmaları ve birbirlerinin içini seyretmeleri için konuşmanın neden muhakkak surette lazım olmadığını. fakat her türlü yakınlaşmayı meneden bir sesle cevap veriyordu. gayet ince görünüşlü ve dikkatliydi. gözleri bütün ifadesini kaybediyor. Yalnız önüne bakar gibi duran gözlerinden hiçbir şey kaçmıyordu. Böyle zamanlarında tercüme yapmayı da ihmal ediyor. Hâlâ daha bir şey konuşmamıştık. çok kere kalemi yanına bırakarak saatlerce önündeki kâğıtları seyrediyordu. insanların birbirlerini aramaları. fakat on gün sonra ikinci bir defa evlerine gidişimde hemen dışarı seslenerek: "Kahve pişirmeyin. küçülüyor ve kendisine hitap edildiği zaman yavaş.Birçok vesilelerle. Onun şimdi bütün mesafelerin ve zamanın arkasına çekilmiş olduğunu ve oraya kimseyi bırakmayacağını seziyor ve hiç sokulmak teşeb34 . Yanımda ağzını açmadan yürüyen. insanların zaaflarına merhametle ve edepsizliklerine eğlenerek bakışı kâfi bir irade değil miydi? Beraber yürüdüğümüz zamanlar yanımda gidenin bir insan olduğunu bütün kuvvetimle hissetmiyor muydum? Bu sıralarda. Hatta bunun aksine olarak çok alıngan. ne öğrendiğimi iyice bilmediğim halde. hiç sesini çıkarmamış. Fakat artık buna hayret etmiyordum. Kendisine ağır gelen bu hadisenin tekrarını görmemek için yaptığı bu harekette beni kendisine mahrem etmiş olması. neden bazı şairlerin boyuna.
35 .. Fakat her şeyi sırasıyla anlatacağım.. daha derine kaçmışa benziyordu. nefesi pek süratliydi. Ortada hiçbir şey yokken birden nevri dönüyor. Ne oluyor bilmem. ekseriya böyle günleri takip ettiğini fark etmiştim.büsünde bulunmuyordum.. kendine de hiç dikkat etmiyor.. Gözleri de. Yalnız içimi bir endişe kaplıyordu: Çünkü Raif efendinin hastalıklarının.. Sonra da işte böyle yatağa seriliveriyor. Nasıl?" dedim. "Ne oldunuz gene Raif bey. "Biraz evvel uykuya daldı. Bunun sebebini pek çabuk... Bu sefer sancıdan da bahsediyor!" Sonra. İsterseniz uyandırayım!" "Hayır! Rahatsız etmeyin. Öksürdüğü zaman göğsü adamakıllı sarsılıyor ve hırıldıyordu. Kadın çabucak oraya koştu. garip bir tesadüfle... yün fanilalar.." Uzun müddet yatağının beyaz örtüsüne bakarak durdu.. "Buyurun. siz misiniz?" dedi. Çocuk değil ki.. şikâyet eden bir sesle ilave etti: "Ah oğlum. geçmiş olsun!" dedim.. Merakımı çabucak gidermek için sordum: "Kendinizi nasıl üşüttünüz? Herhalde soğuk algınlığı olacak!. Akşamüzeri evine uğradığım zaman kapıyı karısı Mihriye hanım açtı. Başını alıp gidiyor. Her zamanki çocukça tebessümü bana daha ziyade yüzün adalelerini yoran bir sırıtma gibi geldi." Bu sırada yandaki odadan Raif efendinin sesi işitildi. Benzi pek sarı. Raif efendinin halini bu sefer biraz düşkün buldum.. Kadın beni misafir odasına aldı: "Ateşi var.. Oturup insanla iki laf etmez ki.. "Teşekkür ederim!" Sesinde hafif bir kısıklık vardı... atkılar içinde kendini nasıl muhafaza edeceğini bilmeyen bu adamın herhangi bir ihtiyatsızlıkta bulunacağına ihtimal verilebilir miydi? Mihriye hanım tekrar gelerek: "Kapı çalınca uyanmış. Buyurun!" dedi. fakat pek hazin bir şekilde öğrendim. Sıhhatine bu kadar dikkat eden. Şubat ortalarında bir gün Raif efendi gene şirkete gelmedi. camların altında.. Ben hayret içinde kaldım..
hızlı konuşmalar başlamıştı.. ben biraz kahveye gideceğim. Kahvede ne var bilmem!" Paltosunu sıyırıp bir iskemlenin üzerine attıktan sonra. Hava da rüzgârlıydı.. "Biraz fazla yürümüşüm. Ara sıra olur.. " Gece vakti." Onun herhangi bir şeye içi sıkıldığını söylemesi beni şaşırttı. Ziraat Enstitüleri tarafına gitmiştim. Sıcak bastı.. Biraz da kar sepeliyordu. İçim sıkıldı galiba.. babasının yanaklarını öptü: "Nasıl oldun babacığım?" Sonra bana dönerek elimi sıktı: "Efendim.. tenha yollarda. yolda mı üşütüyor nedir. soğuk aldım galiba!" dedi. fazla söylemiş olmaktan korkar gibi acele acele: "İnsan ihtiyarladıkça böyle oluyor galiba!" dedi. Telaşla cevap verdi: "Yok canım.. Mektepten dönen büyük kız içeri girdi. göğsünü bağrını açarak saatlerce dolaşmak Raif efendiden beklenir şey değildi.. Hızlı mı yürüdüm nedir.. evin gürültüsü mü canımı sıkıyor nedir!. Raif efendinin bu hallerine alışmışa benziyor ve fazla ehemmiyet vermiyordu. diyor sonra da kendini orada mı üşütüyor.. Gece vakti yalnız başıma dolaşmak isterim.. Kaç defadır böyle oldu.. " "Bir yere mi gittiniz?" "Hayır....Çocuklarıyla karısının beyaz karyolaları arasına sıkışmış duran küçük bir demir soba.. "Dün akşam yemekten sonra biraz dışarı çıkmıştım..... Yorganım boğazına kadar çekerek: "Evet. hastalanıveriyor. Kim bilir. Şöyle azıcık dolaşmak istedim.. Herhalde üşüdüm.. Keçiören yokuşunun alt başına kadar gelmişim. "Bir şeye mi canınız sıkıldı?" dedim........ "Çoluk çocuğun ne kabahati var!" Dışarıda gene gürültü. 36 ." Sonra..... hemen dışarı çıktı. Ne bileyim. Ara sıra aklına esip. kar ve rüzgârda...... Buna rağmen karşımdaki üşür görünüyordu. hep böyle oluyor. Önümü açtım. odayı fazla sıcak yapmıştı..
bir alaka duymadığı muhakkaktı. Onu gece vakti sokaklara düşüren acaba içinin bu boşluğu. hiçbir hayret yoktu.. büyük bir hızla koşup gidiyordu.. Hiç. içimde. hiçbir ihtirası olmadığı. Saatlerce. bir hayli ilerlemiştim.. Birdenbire niçin buralara geldiğimi düşündüm... İlerideki siyah ve kayalık tepeler henüz biraz aydınlıktı ve onlara sürünüp geçen bulutlar 37 . Sebep filan yoktu. Saat sekizi geçiyordu. biraz çukurda. Geriye dönerek kenarları çamurlu asfalt üzerinde Keçiören istikametinde yürüdüm. fakat derhal vazgeçtim: Otelin altındaki kahvede gramofon tam bu saatlerde sesini son haddine kadar yükseltiyor ve yanı başımızdaki odada yatan Suriyeli bar artisti. basık salaş kahveleri vardı. Sonra sağ tarafta.. Yakamı kaldırdım. Ben ev halkına niçin bu yalanı söylediğini değil. O da gözlerini bana çevirmişti ve bunlarda hiçbir izah. ancak sarhoş olduğum zamanlar hissettiğim. tepeye doğru tırmanan evler. Burada. bana niçin hakikati söylediğini merak ediyor fakat bundan biraz da gurur duyuyordum: Bir insana başkalarından daha yakın olmanın gururunu. Karar vermeden yürüyüp gelmiştim. oturduğum otelin önüne geldiğimi gördüm. Dışarı çıkıp evin yolunu tuttuğum sırada düşünmeye daldım. Etrafıma bakmayı unutmuş. müthiş bir yürümek ve koşmak arzusu vardı. hayatının bu gayesizliği değil miydi?. solda. günlerce gidebileceğimi zannediyordum. insanlara. kendisine en yakın olanlara karşı bile. Bu sırada.Hastanın yüzüne baktım. bu kuvvetle mücadele ederek ilerlemek bana zevk veriyordu. Rüzgâr çoğaldığı için adeta göğsümden biri iter gibi oluyor. Yolun iki tarafındaki ağaçlar rüzgârdan inliyor ve gökyüzünde bulutlar.. yapraklarını dökmüş ağaçlarıyla bahçeler başladı.. işine gitmek için tuvalet yaparken Arapça şarkılarının en cırlaklarını bu sıralarda söylüyordu. iki karyolanın zor sığdığı bir odada bir arkadaşla beraber oturuyorduk.. Acaba Raif efendi hakikaten basit ve içerisi bomboş bir adam değil miydi? Hayatta hiçbir gayesi. Şu halde ne istiyordu?.. Hızlı ve rutubetli bir rüzgâr esiyordu. Yolun iki tarafında evvela otomobil tamir atölyeleri. Canım yemek istemediği için odama çıkmayı ve biraz kitap okumayı düşündüm.
Dün akşam buralarda başka bir adam.. Onun yaşadığı yerde yaşamak. hatta en ahmak adamı bile. kim bilir nasıl tutuşan başına. Raif efendi beyaz örtülü yatağında. Hızlı hızlı otele döndüm. bu yaşlı vücudu neden buralara sürüklemişti? Raif efendinin o karanlık ve soğuk gecenin içinde nasıl yürüdüğünü.. Bunu zannetmek için pek saf ve ancak benim kadar gafil olmak lazımdı. gözlükleri buğulanarak.... Arkadaşım yatağına uzanmış kitap okuyordu.. Rüzgâr dün akşamkine pek benziyordu. şapkası elinde ve göğsü bağrı açık.sanki buralarda kendilerinden birer parça bırakıyorlardı. Niçin bunu anlamaktan bu kadar kaçıyor ve insan dedikleri mahluku anlaşılması ve hakkında hüküm verilmesi en kolay şeylerden biri zannediyoruz? Niçin ilk defa gördüğümüz bir peynirin evsafı hakkında söz söylemekten kaçtığımız halde ilk rast geldiğimiz insan hakkında son kararımızı verip gönül rahatıyla öteye geçiveriyoruz? Uzun zaman uyuyamadım. belki biraz sonra kar da sepelemeye başlayacaktı. Buraya neden geldiğimi şimdi anlamıştım: Onu ve onun kafasının içinden geçenleri burada daha iyi göreceğimi zannediyordum. Bana yandan bir göz attı: "Ne o. en zavallı.. Fakat işte ben. Kahvenin gramofonu ve Suriyeli kadının şarkısı kesilmişti. onun düz veya karışık ruhunu görmek istiyordum.. Dünyanın en basit. şapkamı uçurmak isteyen rüzgârdan.. uğuldayan ağaçlardan ve koşup giderken birçok şekillere giren bulutlardan başka bir şey görmüyordum. Gözlerimi yumarak ilerliyor ve ıslak havayı içime çekiyordum. bu hasta. koşar gibi yürüyordu. Kafamdan söküp attığım sual tekrar belirdi: Niçin buralara geldim?. kızlarının genç vücutlarıyla karısının yorgun uzuvlarm38 . insanı hayretten hayrete düşürecek ne müthiş ve karışık bir ruha maliktir!. dıştan bir serinlik veriyordu. Rüzgâr kısa ve seyrek saçlarının arasına giriyor. Bir de ben bu halimle kalkıp başka bir insanın kafasının içini tahlil etmek. Bu başın içinde neler vardı? Bu baş. İnsanlar birbirlerini ne kadar iyi anlıyorlardı.. çapkınlıktan mı geliyorsun?" dedi. onun gibi yaşamak demek değildi. yüzünün nasıl bir şekil aldığını tasavvur etmek istiyordum.
Fakat bütün bunlar Raif efendiyi daha çok sıkıyor gibiydi... büyük bir şaşkınlık içinde hastanın odasına girip çıkıyor." Sonra... Gözleri kapalıydı ve ruhu kim bilir nerelerde.. Yalnız kaldığımız zamanlar bundan şikâyet etmiş. ama bunu böyle tefsir etmek doğru değil.dan odaya yayılan havayı koklayarak. içeride veya dışarıda daima bir şey unutuyor ve hiç durmadan aranıyordu. Mihriye hanımla Necla'nın halleri hakikaten insana endişe verecek gibiydi..... Fakat kendisi fazla telaş etmiyor ve hastalığına ehemmiyet vermez görünüyordu.. Her zamanki gibi basit bir soğukalgmlığma benzemiyordu.. "Bunlar ne biçim laflar. Karınız ve kızınız!" 39 .. Senelerden beri iş yapmaktan düşünmeyi bile unutmuşa benzeyen kadın. Akşa-müzerleri hastayı yoklamaya geldiğim zaman kızarmış ve şişmiş gözlerinden onun biraz evvel ağlamış olduğunu fark ediyordum. Necla annesi kadar kendini kaybetmiş olmamakla beraber. Ben iki üç akşamda bir uğruyor ve her defasında onu biraz daha çökmüş buluyordum. Bu adam kimdir diye merak etmediler. daha acı ve insafsız bir tavırla ilave etmişti: "Ben onlar için hiçbir şey değilim. arkasına hardal lapası korken elinden havluları veya tabağı düşürüyor. Belki de ev halkını telaşlandırmaktan çekiniyordu. "Ölsek ne olacak sanki. Çıplak ayaklarında eğril-miş topuksuz terlikler ile dört tarafa koştuğunu hâlâ görüyor ve her rast geldikleri insana imdat ister gibi takılıp kalan bakışlarını hâlâ üzerimde hissediyorum. ateşler içinde yatıyordu.. Onlara ne? Ben onlar için neyim?. hardal lapası tavsiye etti ve öksürük ilacı yazdı. hatta bir kere: "Yahu. Hiçbir şey değildim. ne oluyor bunlara? Hemen ölüyor muyuz?" diye söylenmişti. nerelerde dolaşıyordu?.. büyük bir üzüntü içindeydi... Gerçi biraz fazla telaş ediyorlar." "Aman Raif bey" dedim. Senelerden beri aynı evde beraber yaşadık.. Bu sefer Raif efendinin hastalığı biraz uzunca sürdü. Son günlerde mektebe gitmiyor ve babasını bekliyordu. Şimdi çekilip gideceğimden korkuyorlar. Nurettin beyin getirdiği ihtiyar doktor..
bir cuma günü akşamı Raif efendinin başucundaki iskemleye oturmuş. Yalnız dikkat etmek lazım.. "Ne oluyorsunuz Raif bey?" dedim.. Nurettin bey de.. Yalnız kalmak istediği her halinden belliydi.. Son sözlerinden bir şey anlamamış ve başka bir şey sormaktan çekinmiştim." O zaman. ilaç şişelerinin arasında duran büyük bir cep saati odayı madeni bir sesle dolduruyordu. bu daha ne kadar devam edecek?. Holdeki iskemlelerden birine çökerek avaz avaz ağlamaya başladı. hâlâ aklımdadır. Bir gün. Hatta hastaneye kaldırsanız daha iyi olur!" dedi.. Sualinin hakiki manasını anlamış ve dehşete düşmüştüm. Yüzünde ümitsiz bir tebessümle: "Beni orada da rahat bırakmazlar ki!" diye mırıldandı. Ama işte o kadar. o da sesini çıkarmaz oldu. haysiyetine dokunulmuş gibi yüzünü buruşturarak: "Ne münasebet?" dedi." diye sordu. Hep böyle devam edecek değil ya. Yanı başındaki komodinin üzerinde. Bu adam uzun uzun muayeneden sonra hastalığın zatürree olduğunu söyledi ve etrafındakilerin şaşkınlığını görünce: "Yok canım.. karım ve kızım. adeta müteessir bir edayla: "Peki ama. onun göğsü hırıldayarak nefes alışını seyrediyordum. Mihriye hanım hastane lafını duyunca büsbütün kendini bıraktı.."Evet. Üşütmeyin... "Orada hiç olmazsa kafamı dinlerim!" diyordu. kalbi de sağlam. çukura kaçan gözlerini açarak: "Bugün biraz iyiyim!" dedi. atlatır. "Elbette. fakat etrafındakilerin bunu ne kadar şiddetle reddettiklerini görünce. hiç konuşmadan. Odada başka kimse yoktu. Hasta.. 40 . Nurettin bey. ev halkını teskin etmek için bir dahiliye mütehassısı getirdi.." Başını öte tarafa çevirdi.. "Evinde herhalde hastaneden iyi bakılır!" Doktor omuzlarını silkerek gitti. o kadar mühim değil. Sesindeki bıkkınlık onun ne kastettiğini gösteriyordu.. Raif efendi evvela hastaneye gitmeyi istiyor. Maşallah bünyesi mukavim.
.. Bana sokularak: "Bugün iyice!" dedi." Bu sırada Mihriye hanım içeri girdi.. Zahmet olacak ama. ısrarla sordu: "Peki ama... bir sefertası gözü. Şu senin havluyu beyefendi getiriverse!" Raif efendi peki makamında başını salladı. Bizim yolculuk artık başka yere. Üst göze anahtarı sokarken ürperdim: Raif efendinin senelerden beri oturduğu iskemlede oturduğumu ve onun her gün birkaç defa yaptığı hareketi tekrar ettiğimi şimdi fark etmiştim.Gözlerini gözlerime dikerek. Ertesi günü akşamüzeri şirketten ayrılmadan evvel Raif efendinin masasına gittim.... "Artık bunu da atlattı inşallah!" Sonra kocasına döndü: "Pazara çamaşır yıkanacak.. Karyolanın ayakucunda asılı duran ceketini başıyla göstererek: "Şurada. Bunları çabucak bir 41 . Şimdi kafası eskisi gibi ev dertleri.. yemek ve çamaşır işleriyle doluydu. hüzün dolu ve derin bir gülümseme vardı. Birdenbire başını bana çevirdi: "Orada. bir çatal ve Singer marka burgulu bir çakı vardı. kederden sevince. Evvela alttakileri açtım. " dedi. Acele ile gözü çektim. gazele kâğıdına sarılmış bir sabun parçası. gözün içinde ne varsa hepsini getir!" dedi. "Yarın akşam getiririm!" Gözlerini tavana dikerek uzun müddet sustu. sağ cebimde bir anahtar olacak. "Ne varsa. Bizim hanım galiba benim bir daha şirkete gidemeyeceğimi sezdi. benim masanın üst gözünü aç. ne lüzum var? Yetmez mi artık?. Hastanın halindeki ufak bir iyilik karısının bütün telaş ve heyecanlarını alıp götürmüştü. Yalnız bir kenarda oldukça kirli bir havlu. heyecandan sükûnete geçiyor ve bütün kadınlar gibi her şeyi çabucak unutuyordu. Hanımın söylediği havluyu getiriver.. ötekinde birtakım kâğıtlar ve tercüme müsveddeleri vardı.. onu al da. biri bomboştu.. Burası da boş gibiydi. Sağ tarafta üst üste üç göz vardı. Bütün basit insanlarda olduğu gibi." Tekrar başı yastığa gömüldü. Kadın dolapta bir şeyler arayıp aldıktan sonra tekrar çıktı. Raif efendinin gözlerinde.
" Ve hemen hastanın odasına daldı. Holdeki iskemlelerden birine oturarak kâğıda sarılı paketi önüme koydum. benim onlardan fazla alaka ve teessür göstermeye hakkım olmadığını düşündüm.kâğıda sardım.. Gözü yerine iterek ayağa kalktım. Kalbim hızla atmaya başladı. ağlıyor. bir insanın yaşamakla ölmek arasındaki büyük köprüde çabalaması korkunç bir şeydi. Çok korktuk. Bu sırada gözüm misafir odasının aralık kapısından içeri ilişti. Raif efendinin baldızı Ferhunde. Ayağa kalkıp ortadaki büyük masanın etrafında dolaştım. iki çocuğunu kucağına oturtmuş. Genç kız: "Babam gene fenalaştı!" dedi. yahut uyuyordu. Sonra. İçeri girmedim. başını koluna dayamıştı. Odanın içinde kaldıkça. fakat her halinden. İğne yapıyor.. Biraz ötede. Büfenin aynasında kendimi gördüğüm zaman oldukça şaşırdım. sigara içiyorlardı. Müthiş bir iç sıkıntısıyla kıvrandıkları ve evi bırakıp çıkamadıkları için kendi kendilerine içerledikleri belliydi. Bir kanepeye yan yana oturmuşlar. kızları. Mihriye hanım birkaç kere dışarı çıktığı halde bu zavallı eşyayı ona vermeye utanıyordum.. Kapıyı Necla açtı ve beni görünce: "Sormayın. onun en yakınları: Karısı. Sapsarı kesilmiştim. fakat arka taraflarda herhangi bir şeyin kalmış olabileceği aklıma gelerek gözü yeniden çektim ve elimle içini araştırdım. Adeta aile efradından biri gibi olmuştum ve ev halkı beni yabancı telakki etmiyordu. Kim olursa olsun. Raif efendinin bir daha bu iskemleye oturmaması ve bu çekmeceyi bir daha açmaması ihtimali zihnimden çıkmıyordu. Biraz yaklaşıp bakınca Raif efendinin kayınbiraderleri Ci-hat'la Vedat'ı gördüm. Nurten bir koltuğa oturmuş. Evde gene büyük bir telaşla karşılaştım. onların gürültü etmelerine mâni olmak için bir şeyler söylüyor. "Bugün iki defa fenalık geldi. sormayın!" diye başını salladı. İçeride bir insan canıyla uğraşırken onun yakınlarından birine kirli bir havlu ve eski bir çatal uzatmak pek münasebetsiz bir şey olurdu. akrabaları dururken. Eniştem doktor getirdi. Onu da alarak diğer eşyanın arasına koydum ve dışarı fırladım. Hakikaten ta dipte defter gibi bir şey vardı. çocuk avutmanın ne kadar acemisi olduğu anlaşılıyordu. şimdi yanında.. 42 .
sol tarafımda adeta baş başa vermiş duran kadınlara dönerek. Bunu fark ettiğim için bütün kuvvetimle kendime hâkim olmaya çalıştım. Nurettin bey kaşlarını çatarak sordu: "Tehlikeli mi?" Doktor. Mihriye hanımla Necla. Bütün lakaytlığına rağmen canı sıkılmış bir hali vardı.. Atlatacak inşallah!" dedim. elini yataktan dışarı çıkararak bileğimden yakaladı ve: " Nöbet. Mihriye hanım bize işaret etti. büyük bir merakla. arkasında Nurettin beyle beraber. Necla sokuldu: "Bir şey mi istedin babacığım?" "Haydi. İçeri baktım. siz biraz çıkın!" Sesi pek hafif ve kesikti. "Yanından ayrılmayın ve akse* gelirse o iğnelerden yapın" diyordu. önlerinde gözleri kapalı yatan adama bakıyorlardı.. çıktı. Sonra büyük bir gayret sarf ederek başını karısına ve kızına çevirdi. yüzünü buruşturarak birtakım işaretler yaptı. böyle vaziyetlerde her meslektaşının verdiği cevapla mukabele etti: "Belli olmaz!" Ve başka suallere maruz kalmamak.Hastanın kapısı açıldı ve doktor. Sonra. Hasta gözlerini araladı. tanıyamamış gibi bana bir müddet baktı. evi terk etti. zoraki bir gülümseme ile: "Korkulacak bir şey yok herhalde. hele hastanın karısı tarafından taciz edilmemek için paltosunu ve şapkasını çabucak giydi ve Nurettin beyin daha evvel avcunda hazırlamış olduğu üç gümüş lirayı yüzünü buruşturup alarak. Fakat bunu gören hasta. Yavaşça hastanın kapısına sokuldum. 43 . anlaşılmaz birkaç kelime mırıldandı. Gördüğümden müsterih olmuş gibi bir tavırla hafifçe başımı salladım. hastanın halinin bende uyandıracağı tesiri görmek istiyorlardı. Şimdi annesiyle beraber. Genç kız beni görünce başıyla işaret ederek çağırdı.
İlk defa bu anda mahut siyah kaplı defteri hatırladım. kolunu çıkarmasana!. İçimde mukavemet edilmez bir merakın gitgide büyüdüğünü hissediyordum. İki kadın da yüzüme sorgucu gözlerle bakarak odayı terk ettiler. Onu bir kere bile açıp bakmamış. Yavaşça defterin yapraklarını karıştırdım. " diye söylendi. İlk sahifeye bir göz attım. tekrar işaret etti. O zaman Raif efendi. Bu kadar merasim bunu sormak için miydi? Hasta hâlâ yüzüme bakıyor ve gözleri. biliyorum!" demek isteyen bir hareketle çabuk çabuk başını salladı ve onlara. büyük bir merak içindeymiş gibi parlıyordu. Raif efendinin bu neviden bir defteri olacağı aklıma bile gelmezdi. " 44 . "Okuma!" dedi ve başıyla odanın karşı tarafını işaret ederek mırıldandı: "Onu şuraya at!. serlevha filan yoktu. Paketi süratle açıp içindeki havlu vesaireyi kapının arkasındaki bir iskemlenin üzerine koydum. Kadınlar biraz şaşırmışlardı. içinde ne olduğunu merak etmemiştim. Tek çizgili sahifelerde. Raif efendi tekrar kolunu çıkarmış ve elimi tutmuştu. Necla: "Babacığım. elimdeki paketi gösterdi: "Hepsini getirdin mi?" Evvela anlayamayarak yüzüne baktım.. gayet acele yazıldığı belli satırlar vardı. çıkmaları için. iri ve intizamsız harfler."Sen gitme!" dedi.. " Alt tarafını okuyamadım. Raif efendi: "Biliyorum. Sağ tarafta 20 Haziran 1933 tarihi ve hemen bunun altında şu satırlar vardı: "Dün başımdan garip bir hadise geçti ve bana on sene evvelki başka birtakım hadiseleri yeniden yaşattı. tamamen unutmuş olduğum. Sonra defteri elime alarak Raif efendiye gösterdim: "Bunu mu istiyordunuz?" Başıyla "evet" diye işaret etti...
Fakat bunu bir müddet. yalnız bu gece bende bırakmaz mısınız? Bu kadar zaman arkadaşlık ettik. Raif bey!" dedim. benim için imkânsızdı: "Ne münasebet. Göğsümün içi titreyerek. Bu defteri yakmak istemeniz de doğru. "Sobaya mı?" "Evet!" Bu anda merakım büsbütün arttı.. insanlara kendinden hiçbir şey bırakmak istemeyen ve yalnızlığını. Mika levhaların arkasında parlayan kızıl gözleriyle demir sobayı gördüm.... "Artık lüzumu yok!" Onu bu fikirden vazgeçirmenin mümkün olmayacağını anladım. "Yazık değil mi? Size uzun zaman arkadaş olmuş bir defteri manasız yere yakmak doğru mu?" "Lüzumu yok!" dedi ve başıyla tekrar sobayı gösterdi. "Sizi anlıyorum Raif bey!" dedim. sözüme devam ettim. Buna rağmen sizin gözünüzde herkes gibi bir hiç olduğumu söyleyerek mi beni bırakıp gitmek istiyorsunuz?" Gözlerim yaşarmıştı.. Sizi merak etmemi tabii bulmuyor musunuz? Bana karşı da bu kadar saklanmaya muhakkak lüzum görüyor musunuz? Dünyada benim için en kıymetli insansınız. bana kendinize dair hiçbir şey söylemediniz..Gösterdiği tarafa baktım. "Bu defteri bir gece. Raif efendinin defterini ellerimle yok etmek. hiç olmazsa bir gün geri bırakamaz mısınız?" Gözleriyle: "Neden?" diye sorarak yüzüme baktı Başladığım şeye devam etmek ve son bir çareyi denemek için ona daha çok sokuldum ve kendisine karşı duyduğum bütün alaka ve sevgiyi gözlerimde toplamaya çalıştım. Her şeyinizi insanlardan kıskanmakta haklısınız. ölüme giderken bile beraber alan bu adama karşı içimde nihayetsiz bir merhamet ve onun mukadderatına karşı nihayetsiz bir alaka uyandı. Herkesten sakladığı ruhunu ihtimal ki bu deftere dökmüştü ve şimdi onunla beraber gitmek istiyordu. Aylardan beri beni kendisine yaklaştırmaktan kaçan bu adama karşı ruhumda biriken sitemleri de sanki bu anda or-laya döküyordum: 45 . "Evet. gayet iyi anlıyorum.
kendine doğru çekti." Birdenbire sustu ve çenesi göğsüne düştü.. Raif efendi bunları saklamak veya silmek için hiçbir harekette bulunmuyor. hayır!" diyordu. siz de beni anlayınız! Sizin sonunda bulunduğunuz yolun ben daha başlarmdayım.. O da susuyordu. nefesini yüzümde hissediyordum: "Hayır. gözlerini kırpmadan bana bakıyordu. bu ancak fevkalade büyük ve sahici kederlerde görülen. Yaptığınız nihayet manasız bir hodbinlik olabilir. evvela alnımdan.. Öksürüyordu. ağlamaya başlamıştım. hıçkırıksız ağlayışlardan biriydi. Doğrulmak istediğim zaman beni bırakmadı. Fakat bunun istisnaları yok mu? Olamaz mı? Unutmayın ki siz de bu insanlardan birisiniz. sessiz. "Hiç kimsenin kabahati yok." Bu sözlerin. göreceksin!" dedi. Hasta tekrar gözlerini açtı:..... Bir şeyler mırıldanıyordu.. sonra yanaklarımdan öptü."insanlardan itimadınızı çekip almakla belki haklısınız. Ondan ayrıl46 . Hiçbir şey... Nihayet gözleriyle defteri işaret ederek: "Oku. Hasta. Defteri sobaya atıp dışarı kaçmayı düşünüyordum. eğildim. Hep ben." Sözüne devam edemedi. Daha hızlı nefes alıyordu. ağır bir hastaya söylenecek şeyler olmadığını hatırlayarak sustum. "İnsanlar bana hiçbir şey yapmadılar. Nihayet son bir gayretle: "Raif bey. Ben de kendimi tutamamış. Başımı kaldırınca gözlerinden şakaklarına doğru yaşlar sızdığını gördüm." dedim.. bilhassa insanların size ne yaptıklarını bilmek istiyorum. Ayrılmak için elini öptüm. Hayatının en mühim kısımlarını ihtiva ettiği muhakkak olan bu defterle bile artık alakasını kesmiş bulunduğunu anladım. Bunu bekliyormuş gibi hemen siyah kaplı defteri cebime koydum. gözünüzün önünde yakarım!" dedim... İnsanları öğrenmek. Hasta başını şiddetle sallayarak sözümü kesti. Hep ben.. Ben de büyük bir ruhi yorgunluk duymaya başlamıştım. "Yarın sabah getirir. biraz evvelki titizliğine hiç benzemeyen bir tavırla: "Ne yaparsan yap!" makamında omuzlarını silkti.. Bu sahnenin onu yorduğu muhakkaktı. Hatta benim bile!.
. Boşuna yere herkesten kaçmış. Şu kosko-ı. Şimdiye kadar olduğu gibi.. ne anlatabilirim? On seneden beri hiç kimseye bir şey söylediğimi hatırlamıyorum. Artık birbirimize veda etmiş bulunuyorduk... Hangi hain tesadüf dün onları yolumun üstüne çıkardı ve beni. Yolda soğuk bir rüzgâr yanaklarımı kuruttu.. Yazık!. Yazık!" dedi ve gözlerini kapadı. Kime?... senelerden beri dalmış olduğum derin uykudan. Ben de yaşayacağım. Söylemek. Duyulur duyulmaz bir sesle: "Seninle hiç şöyle uzun boylu konuşamadık evladım.. bu kadar acı olacağını tasavvur edememiştim. Bundan sonraki hayatım nasıl dayanılmaz bir işkence olacak!.. Hiç durmadan "Yazık!. yahut öleceğim dersem yalan söylemiş olurum.. Kapının önünde bekleyenlere yüzümü göstermemek için adeta koşarcasına holden geçtim ve sokağa fırladım. Ama nasıl yaşayacağım!. Fakat bunun bu kadar korkunç. artık yavaş yavaş alıştığım hissiz uyuşukluktan ayırdı. Unutup gittiğimi zannettiğim bu hatıraların. Yatağa girerek başucumdaki küçük lambayı yaktım ve derhal Raif efendinin siyah kaplı mektep defterini okumaya başladım: 20 Haziran 1933 Dün başımdan garip bir hadise geçti ve bana on sene evvelki başka birtakım hadiseleri yeniden yaşattı. Otele geldiğim zaman arkadaşımı uyumuş buldum. birçok şeyler anlatmak istiyorum.. bundan sonra beni hiç bırakmayacaklarını biliyorum. Deli olacağım.. bir şeyler.manın bana güç geleceğini biliyordum.... " diye söyleniyordum. boş yere bütün insanları kendimden uzaklaştır47 .. tekrar dudaklarını kımıldattı..ıman dünyada benim kadar yapayalnız dolaşan bir insan daha var mı acaba? Kime... Ama ben dayanacağım. Raif efendi. Yalnız bir şeye dayanmak artık benim için mümkün değil: I ler şeyi kafamda yalnız başıma saklayamayacağım. İnsan tahammül edemeyeceğini zannettiği şeylere pek çabuk alışıyor ve katlanıyor.
mışım; ama bundan sonra başka türlü yapabilir miyim? Artık hiçbir şeyin değişmesine imkân yok... Lüzum da yok. Demek böyle olması icap ediyormuş. Yalnız söyleyebilsem... Bir kişiye olsun içimdekileri dökebilsem... Bunu sahiden istesem bile artık böyle bir insan bulmama imkân yok... Bende arayacak hal kalmadı... Kalsa da aramam... Zaten bu defteri neden aldım? Küçük bir ümidim olsa, dünyada en sevmediğim bu yazmak işine kalkışır mıydım? İnsanın muhakkak kendini boşaltması lazım... Dünkü hadise olmasaydı... Ah, dün her şeyi öğrenmiş olmasaydım... Şimdi eski ve belki de rahat hayatım devam edecekti... Dün sokakta giderken iki kişiye rast geldim. Birini ilk defa görüyordum, öteki de dünyada bana belki en uzak insanlardan biriydi. Bunların hayatım üzerinde bu kadar müthiş tesirleri olabileceği aklıma gelir miydi? Fakat mademki bir kere yazmaya karar verdim, her şeyi sükûnetle ve baştan anlatmalıyım... Bu takdirde birkaç sene, hatta on on iki sene geriye gitmek lazım... Belki de on beş... Fakat sıkılmadan yazacağım... Belki manasız tafsilat arasında asıl korkunç tarafları boğmak, onların tesirinden kurtulmak mümkün olur. Belki yazacaklarım yaşadığım kadar acı olmaz ve ben biraz ferahlarım. Birçok şeylerin zannettiğimden daha ehemmiyetsiz, basit olduğunu görüp kendi heyecanımdan utanırım... Belki... Babam Havranlıydı. Ben orada doğdum ve büyüdüm. Orada ilk tahsilimi yaptım, sonra bir müddet, bize bir saat kadar uzaktaki Edremit idadisine gidip geldim. Umumi Harbin son senelerinde, on dokuz yaşlarında askere alındım; fakat daha talimgahta mütareke ilan edildi. Kasabaya döndüm. Tekrar idadiye devam edip bitirmedim. Zaten okumaya pek hevesim yoktu. Araya giren bir senelik zaman ve o sıralarda bu havalide hüküm süren karmakarışık vaziyet beni tahsilden soğutmuştu. Mütarekeden sonra bütün bağlar gevşemiş, ne doğru dürüst bir hükümet, ne de muayyen bir fikir ve hedef kalmıştı. Bazı mmtakalar ecnebi kuvvetleri tarafından işgal ediliyor, birdenbire türeyen bir sürü çeteler, türlü türlü namlar altında, ba4B
• m düşmana karşı cephe kurarak, bazan köyleri soyarak faaliydi gösteriyor; dün bir kahraman olarak ismi ağızdan ağıza do-l.ışan bir sergerdenin bir hafta sonra tenkil edildiği ve ölüsünün Edremit'te Konakönü meydanında asılı durduğu ilan ediliyordu. Böyle bir devirde, dört duvar arasına kapanarak Osmanlı tarihi veya musahabat-ı ahlâkiye* okumak pek cazip bir şey değildi. Yalnız, memleketin oldukça hali vakti yerindelerin-den sayılan babam, nedense beni okutmak sevdasına düşmüş-lü. Akranlarımdan birçoğunun çapraz fişeklikler takıp mavzeri sırtlayarak çeteliğe çıktığını, bunlardan bir kısmının düşman, bir kısmının eşkıya tarafından öldürüldüğünü görünce, benim de akıbetimden korkmaya başlamıştı. Hakikaten ben de boş durmak istemiyor, gizli gizli hazırlanıyordum. Fakat bu sırada işgal kuvvetleri kasabaya geldiler ve her türlü kahramanlık heveslerim, içimde boğulup kalmaya mahkûm oldu. Birkaç ay serseri gibi dolaştım. Arkadaşlarımın çoğu ortadan kaybolmuştu. Babam beni İstanbul'a göndermeye karar verdi. Nereye gideceğimi o da bilmiyor, "Bir mektep bul, oku!" diyordu. Daima biraz beceriksiz ve mahcup bir çocuk olduğum halde babamın bana böyle söylemesi, oğlunu ne kadar az tanıdığını göstermeye kâfiydi. Ne olsa, içimde bazı cihetlere doğru gizli birtakım arzular duyuyordum. Mektepteyken hocalarımın takdirini kazandığım bir ders vardı: Oldukça iyi resim yapıyordum. İstanbul'daki Sanayii Nefise Mektebi'ne** girmek ara sıra aklımdan geçer ve bana tatlı hayaller kurdururdu. Zaten küçükten beri hakikatten ziyade hayal dünyasında yaşayan sessiz bir çocuktum. Tabiatımda manasız denilecek kadar ileri giden bir çekingenlik vardı ki, çok kere etrafım tarafından yanlış anlaşılmama, aptal yerine konmama sebep olur ve beni üzerdi. Hiçbir şey beni, hakkımdaki bir kanaati düzeltmek mecburiyeti kadar korkutmazdı. Sınıfta arkadaşlarımın yaptığı bir kabahat daima benim üzerime atıldığı halde ben kendimi bir kelime ile olsun müdafaaya cesaret edemez, eve döndüğüm zaman bir kenara saklanıp ağlardım. Annemin ve bilhassa babamın bana sık * Ahlak sohbetleri. ** Güzel Sanatlar Akademisi. 49
sık: "Yahu, sen kız olacakmışsm ama yanlış doğmuşsun!" dediklerini hatırlıyorum. En büyük zevkim evin bahçesinde veya derenin kenarında yalnız başıma oturup hülyalara dalmaktı. Bu hülyalar, hareketlerimle büyük bir tezat teşkil edecek kadar cesurca ve genişti: Okuduğum sayısız tercüme romanlarındaki kahramanlar gibi, her sözüme tereddütsüz itaat eden maiyetimle beraber ortalığı kasıp kavurduğum, bir mahalle ötede oturan ve içimde şeklini pek tayin edemediğim tatlı arzular uyandıran Fahriye ismindeki bir kızı, yüzümde bir maske ve belimde çifte tabancalarla, dağlardaki muhteşem mağarama kaçırdığım olurdu. Onun evvela nasıl korkup çırpınacağmı, sonra, önümde tir tir titreyen insanları, mağaradaki emsalsiz zenginliği görünce nasıl büyük bir hayrete düşeceğini ve nihayet yüzümü açınca, saklayamadığı bir sevinçle nasıl haykırarak boynuma atılacağını tasavvur ederdim. Bazan büyük kâşifler gibi Afrika'da gezer, yamyamlar arasında görülmemiş maceralar geçirir, bazan meşhur bir ressam olur ve Avrupa'yı dolaşırdım. Bütün okuduğum kitaplar, Misel Zevako'lar, Jül Vern'ler, Aleksandr Duma'lar, Ahmet Mithat Efendi'ler, Vechi Bey'ler kafamda silinmez şekilde yer tutmuşlardı. Babam bu kadar okumama kızar, bazan romanları alıp atar, bazan geceleri odama ışık verdirmezdi. Fakat benim her şeye bir çare bulduğumu, küçük kaytan fitilli idare lambasının ışığı altında kendimden geçerek "Paris Esrarı"nı veya "Sefiller"i okuduğumu görünce tazyikinden vazgeçmişti. Elime geçen her şeyi okuyor ve her okuduğum şeyin, ister Mösyö Lökok'un maceraları, ister Murat Bey'in tarihi olsun, tesiri altında kalıyordum. Eski bir Roma tarihinde, Mucius Scaevola isminde bir murahhasın* düşmanla sulh müzakeresi yaparken, kendisine teklif edilen şartları kabul etmezse öldürüleceği yolundaki tehdide cevap olarak, kolunu yanı başındaki ateşe sokup dirseğine kadar yaktığını ve bu sırada sükûnetle müzakereye devam ederek, böyle tehditlerle korkutulamayacağmı gösterdiğini okuduğum zaman, elimi aynı şekilde bir ateşe sokmak ve aynı meta* Elçinin. 50
En büyük bir acıya yüzündeki tebessümü muhafaza ederek tahammül eden bu adamın hayali beni hiçbir zaman terk etmemiştir. Mütareke seneleriydi. hatta İstanbul'dakinden daha az bir para ile geçindiklerini bir yerden duymuş. Hep o korku yüzünden. kendi kendime öğrendim ve mektebe devam etmez oldum. bir iç ifadesi olduğunu İstanbul'da ve Sanayii Nefise mektebinde. Evde veya atölyede karaladığım şeyler arasından ancak en manasızlarını gösterebiliyor. bir mutavassıtlık-tan* ibaret görünüyordu. Dışarıyı alıp bir kâğıda aksettirmekten. Bu iş bana. içimden bir şey vermek gibi gelmiyordu..neti nefsimde denemek arzusuna kapılmış ve parmaklarımı oldukça ağır bir şekilde yakmıştım. bana dair herhangi bir şey ifade eden. Zaten hocalar da bende fazla bir şey bulmuyorlardı. hatta ufak şiirler karalamaya kalkmış. ecnebilerin gayet ucuz. içinde benden herhangi bir şey bulunan resimleri büyük bir titizlikle saklıyor ve ortaya çıkarmaktan utanıyordum. Havran'a dönmek için babamdan para istedim. Yalnız resim yapmaya devam ediyordum. Babam benim işe yarar bir adam olmam için son bir tedbire başvuruyordu. bu manasız ve lüzumsuz ürkeklik yazı yazmama mâniydi. şehir benim tahammül edemeyeceğim kadar hayâsız ve karmakarışık olmuştu. Fevkalade sevindim.. Ne yapacağımı bilmeden uzun zaman İstanbul'da dolaştım. benim oraya giderek "sabunculuk. Bu sanatlara karşı bir heves duy* Aracılıktan. çıplak ve mahrem bir halde yakalanmış bir kadın gibi şaşırıyor. kıpkırmızı oluyor ve kaçıyordum. Bunlar tesadüfen birinin eline geçse. fakat bundan çabuk vazgeçmiştim: İçimdekileri herhangi şekilde olursa olsun dışarıya vurmak korkusu. Almanya'da. Bir zamanlar kendim de yazı yazmaya. yol parasıyla diğer masraflar için bir miktar para yolladığını bildiriyordu. On gün kadar sonra uzun bir mektup aldım. 51 . paranın kıymetini kaybetmesi yüzünden. Resim yapmanın da bir nevi ifade... Nitekim işin böyle olmadığını anlayınca bundan da vazgeçtim. hiç kimsenin yardımı olmadan. bilhassa mis sabunculuğu" öğrenmemi söylüyor.
Hiç lisan bilmiyordum. ve asıl. vahşiliğimin bir sebebi de kitaplarda tanıştığım ve benimsediğim insanları muhitimde bulamayışım değil miydi? Bir hafta içinde hazırlandım ve Bulgaristan üzerinden trenle Berlin'e hareket ettim. İlk haftalar. Sokakları biraz daha geniş.. Umumi Harp'te Türkiye'de bulunmuş ve biraz Türkçe öğrenmiş bir eski zabitten ders almaya başladım. Lisan öğrenmeden bir işe başlanamayacağını düşünerek. Babam mektubunda: "Bir iki senede bu işi öğrenip gelirsen. Pansiyonun diğer müşterileri de bir * Konuşma. Zaten muhitimden uzak duruşumun. bu dilde kitaplar okuyacağımı. sen de ticaret hayatına atılarak altın bileziğin sayesinde mesut ve müreffeh olursun!" diyordu. çok daha temiz. Burası da en nihayet bir şehirdi. Hayatta hiçbir zaman kafamızdaki kadar harikulade şeyler olmayacağını henüz idrak etmemiştim.duğumdan filan değil. insanları daha sarışın bir şehir. bizim burdaki sabunhaneyi büyütür.. şimdiye kadar sadece romanlarda rastladığım insanları işte bu "Avrupa"da bulacağımı tahmin ediyordum. kendimi idare edecek kadar lisan öğrenmek ve hayran hayran etrafıma bakınarak şehri dolaşmakla geçti. ıslah eder ve senin idarene veririm. İlk günlerin şaşkınlığı çok sürmedi. Dört günlük yolculuk esnasında bir mükâleme* kitabından ezberlediğim beş on kelime sayesinde. çocukluğumdan beri gözlerimin önünde bin bir şekilde canlanan. Benim hayalimdeki Avrupa'nın nasıl bir şey olduğunu ve şimdi içinde yaşadığım şehrin buna nazaran ne noksanları bulunduğunu kendim de bilmiyordum. Bir ecnebi dil öğreneceğimi.. Fakat ortada insanı hayretinden düşüp bayılmaya sevk edecek bir şey de yoktu. Pansiyon sahibi madam da boş zamanlarını benimle gevezeliğe hasrediyor ve yardımda bulunuyordu. 53 . birçok hayallerime mevzu olan Avrupa'yı görmek fırsatının böyle hiç beklemediğim bir zamanda çı-kıvermesinden sevindim.. adresini daha İstanbul'dayken defterime yazdığım bir pansiyona gittim. Fakat ben işin bu tarafını düşünmüyordum bile.
. yumruğunu sıkarak havada sallardı. Onun da kendine göre ateşli kanaatleri vardı ve bunlardan bahsederken yüzü büsbütün kızarır.ıssa Hollandalı bir dul kadın olan Frau van Tiedemann. açılan odaya hemen bir başka misafir gelirdi. Fakat bütün bu fikirler hakikaten Almanya'ya değil. Bazan pansiyon müşterilerinden biri gider. zabitlere kızıyor. yemek yediğimiz karanlık salonun daima yanık duran kırmızı abajurlu elektriğine. müstemleke tüccarı durup dururken. zabitler grev yapan ameleyi ve harbe devam etmek istemeyen askerleri kabahatli buluyor. Sabahları odamı düzelten hizmetçi kız bile benimle siyasetten konuşmaya kalkar. 53 . Fakat zamanla bu değişmelere. hatta bunlardan sıkılmaya başlamıştım. boş zamanlarında derhal gazetesini okumaya koyulurdu. Akşam yemeklerinde sofra başında luplanan kalabalık. sofra arkadaşlarımın siyası münakaşalarına alışmış. harp açan imparatora küfür ediyordu. günün hiçbir zamanında eksik olmayan çeşitli lahana kokularına. Benim yarım yamalak anladığıma göre Almanya'nın kurtuluşunu Bismark gibi demir iradeli bir adamın işbaşına geçmesinde ve hiç vakit geçirmeden silahlanmaya başlayarak ikinci bir harple haksızlıkları düzeltmekte buluyorlardı. Bunların arasında bil-lı. Para düşkünlüğü yüzünden servetini kaybeden ihtiyar bir kadın. oldukça renkliydi. Kurtarabildiği bir miktar parasıyla oldukça mütevazı bir hayat sürüyor. yeni tanıştığı terhis edilmiş işsiz Alman zabitlerini de yanında getirir ve onlarla. Por-lekizli bir tüccar olan ve Berlin'e Kanarya adalarından portakal getiren Herr Camera ve ihtiyar Herr Döppke benimle ahbaptılar.I ıııkle ahbaplık etmeyi fırsat sayıyorlar ve saçma sapan suallerle başımı şişiriyorlardı.. gününü. her birinin kendi şahsi menfaatlerine bağlıydı. o sıralarda Ber-I i n'de pek bol olan siyasi toplantılara gidip akşamları intibalarıni anlatmak suretiyle geçiriyordu. saatlerce münakaşa ederdi. Herkesin Almanya'yı kurtarmak için kendine göre bir fikri vardı. Bu sonuncusu Almanya'nın Kamerun müstemlekesinde ticaret yaparken mütarekeden sonra her şeyini bırakarak vatanına sığınmış bir adamdı. Çok kere. Hele bu münakaşalar.
onlar neredeydin demediler. bana göstermekten çekinBelki de bende bu işe fazla bir heves görmediklerinden. buraya niçin geldiğimi hiç aklıma getirmeden. fakat bu mesleğin. Ekseriya öğleden sonraları büyük caddelerde. hayvanat bahçesini. Sabunculuk meselesini babamdan mektup aldıkça hatırlıyor. Bir İsveç grubuna ait olan müessesenin Alman memurları. Fakat ilk aylar geçince eskisi kadar canım sıkılmamaya başladı. Berlin şehrinde. Yavaş yavaş kitap okumaya çalışıyor ve bu işten zamanla daha çok zevk duyuyordum. Haftada üç defa akşamüzerleri eski zabitten Almanca ders alıyor. yüzlerinde çok mühim işler yapmış insanlara mahsus bir ciddilikle evlerine dönen veya bir erkeğin koluna asılarak baygın gözleriyle etrafa tebessüm saçan kadınları ve yürüyüşlerinde hâlâ asker adımlarını muhafaza eden erkekleri seyrederdim. Kendi kendime: "İşte Avrupa! Ne var burada sanki?" diyor ve esas itibariyle dünyanın pek sıkıcı olduğuna hükmediyordum. Yavaş yavaş ben fabrikaya uğramaz oldum. her üz unutulmamış olan silah arkadaşlığının verdiği bir alakayla. boşuna yere vakit ziyan etmemek için böyle yaptılar. bir lüks sabun firmasına müracaat ettim. Havran'da-ki sabunhanemizde göre göre öğrendiğimden daha derin taraflarını. birkaç Türk arkadaşın yardımıyla. kalabalığın içinde dolaşır. Bütün şehri. henüz lisan öğrenmekle meşgul olduğumu. babam mektuplarının arasını uzattı ve ben. yaşamaya devam ettim. Günlerim birbirine tıpkı üpkısına benzeyerek geçiyordu. galiba firmanın sırındır diye. ne yapacağımı. Bu milyonluk şehrin birkaç ay içinde tükenivermesi bana adeta yeis veriyordu. hem kendimi avutuyordum. Babama büsbütün yalan söylemiş olmamak için.Almanya'ya niçin geldiğimi unutmuş gibiydim. müzeleri dolaşmıştım. yakında bu neviden bir müesseseye müracaat edeceğimi yazarak hem onu. Bir müddet sonra bu adeta bir iptila halini aldı. beni gayet iyi karşıladılar. gündüzleri müzelerdeki ve yeni açılan galerilerdeki tabloları seyrediyor ve pansiyona daha yüz adım uzaktayken burnumda lahana kokuları hissediyordum. Yata54 .
fakat buna dair hiç kimseye bir şey söylemeden. National Galeri'deki bir tabloyu saatlerce seyrettiğim ve sonra günlerce aynı çehreyi ve manzarayı kafamda yaşattığım oluyordu. Üzerimde en çok tesir yapanlar Rus muharrirleriydi. Gözümün önünde yepyeni bir dünya açılır gibiydi. gazeteleri karıştırırken. herhangi bir şekilde göze çarpmak. Çok kere lügat aramaya bile tahammül edemez. kendini göstermek temayülü. Günün birinde. **** Ekim. Klara Miliç ismindeki bu hikâyenin kahramanı olan kız. Evvelce içinde yaşadığım halde anlamadığım. çocukluğumun ve ilk gençliğimin tercüme veya telif kitapları gibi sadece kahramanlardan. onlara şimdi hakiki manalarını verdiğimi zannediyordum. yağmurlu ve karanlık bir teşrinievvel**** gününde. gayet iyi hatırlıyorum. etrafımdan. gördüklerim ve duyduklarımdan birer parça buluyordum. Bu sefer okuduklarım. Hele bunlardan bir tanesi günlerce sarsmıştı. ** Utancıyla. Bu kızı nedense kendime pek yakın bulmuştum. *** Düşkünlüğünün. yeni ressamların açtığı bir sergi hakkındaki tenkit makalesi gözüme ilişti. saatlerce kalırdım. oldukça saf bir talebeye âşık oluyor. içinden geçenleri söy-leyememek. görmediğim şeyleri birdenbire hatırlıyor. Hemen hemen hepsinde kendimden. yanı başıma eski ve kaim lügat kitabını kor.ğın üzerine yüzükoyun yatarak kitabı önüme açar. Ben bu yenilerden pek bir şey anlamıyordum.** müthiş iptilasının*** kurbanı olup gidiyordu. böyle bir aptalı sevmenin hica-bıyla. en kuvvetli. Müzelerdeki eski resim üstatları da artık bana sıkılmadan yaşamak imkânını veriyorlardı. en güzel taraflarını müthiş bir kıskançlık ve itimatsızlıkla saklamak cihetinden onu kendime benzetiyordum. benim mizacıma aykırı olduğu için onlardan hoşlan* İpucu. fevkalade insanlardan ve görülmemiş maceralardan bahsetmiyorlardı. cümlelere karine*yle mana vererek geçerdim. Belki eserlerindeki fazla iddia. 55 . Almanya'ya geleli bir sene olmak üzereydi. en derin. Turgenyef in koskocaman hikâyelerini bir defada sonuna kadar okuduğum oluyordu.
biraz vahşi. nispetsiz başlar ve memeler.. kürk mantolu bir kadın portresinin önünde. Bu kadar az emekle bu kadar büyük işler başarmaya kalkan insanlara belki içerlemek icap ederdi. o zamana kadar hiçbir kadında görmediğim garip.. Bu soluk yüz. Fakat onların hiç kimse tarafından anlaşılmamak ve gülünç olmak gibi bir cezayı da adeta marazi bir zevkle ve isteyerek kabul ettiklerini düşününce acımaktan başka yapılacak iş yoktu. Bu portrede ne vardı?. On56 . biraz mağrur ve çok kuvvetli bir ifade vardı... Bunu izah edemeyeceğimi biliyorum. Ama ne olsa insan eğleniyordu. Tesadüfe itaat ederek içeri girmeyi tercih ettim ve duvarlardaki küçüklü büyüklü birçok tabloları alakasız gözlerle seyrederek uzun müddet dolaştım. senelerce kitap arasında kalmış kadar cansız çiçekler ve nihayet. onunla aramızda bir tanışıklık varmış gibi bir hisse kapıldım. bilhassa aradan bu kadar seneler geçtikten sonra.mıyordum. Fakat birkaç saat sonra. bu koyu kumral saçlar ve asıl. masumluk ile iradeyi. Ben bu kadını yedi yaşımdan beri okuduğum kitaplardan. mıhlanmış gibi durduğumu hatırlıyorum. anlatmama imkân yok. O andaki hislerimi. Resimleri seyredip geçenler. vücutla-rıyla beni sağa sola itiyorlar. Bu çehreyi veya benzerini hiçbir yerde. sonsuz bir melal ile kuvvetli bir şahsiyeti birleştiren bu ifade. elişi kâğıdından yapılmış gibi keskin renklerle gösterilmeye çalışılan tabiat manzaraları. Nitekim gazetedeki yazıyı bile okumadım. bu siyah kaşlar ve onların altındaki siyah gözler. bana asla yabancı olamazdı. Kırık bir tuğla parçası kadar şekilsiz kristal vazolar. Büyük salonun kapıya yakın bir duvarının önünde birdenbire durdum. Yapacak mühim işlerim yoktu. beş yaşımdan beri kurduğum hayal dünyalarından tanıyordum. gazetede bahsedilen serginin açılmış olduğu binanın önünde bulunduğumu fark ettim.. yalnız. Resimlerin çoğu insana gülümsemek arzusu veriyordu: Köşeli dizler ve omuzlar. gene rastgele sokaklarda dolaşarak günlük gezintilerimden birini yaparken. Yalnız orada. mücrimler albümünden alınmışa benzeyen korkunç portreler. fakat ben olduğum yerden ayrıla-mıyordum. hiçbir zaman görmediğimi ilk andan itibaren bilmeme rağmen.
Sonlara doğru. Başka hiçbir şey yoktu. Gözkapakları hafifçe şişti. biraz dolgun ve alttakisi daha irice olan dudaklarında tamamen açık bir hal alıyordu. beyzi bir insan yüzü vardı. Buna rağmen bakışındaki hüzün biraz da istiğna** ile karışıktı. Ara sıra dolaşıyor. ** Sakınma. dudakların hafifçe kıpırdadığını zannediyordum. hatta belki de ilk hayranlığımı azaltacağını düşünerek korkuyordum. bir imtizacıydı. Sanki: "Evet. aradığımı bulamayacağım. sahifenin alt tarafında. Ressamın sergide yalnız tek bir eseri. hafifçe sola dönmüş. Bundan biraz da memnun oldum. kendi portresi bulunduğu anlaşılıyordu. O benim hayalimdeki bütün kadınların bir terkibi. Çenesi hafifçe öne doğru kıvrık ve sivriceydi. koyu kumral saçları.* Yabankedisi derisinden bir kürkün içinde. ne pek ince. Bu harikulade resmi yapan kadının başka tablolarının. tablonun numarasının hizasında şu üç kelimeyi okudum: Maria Puder. İnce uzun ve kanatları biraz etli bir burnu vardı.. Vecihi Bey'in Mehcure'sinden. gitgide kendini belli eden bir hayat görür gibiydim. Her defasında yüzünde yeni ifadeler.. köşeli ve oldukça geniş alnını çevreleyerek aşağı doğru uzanıyorlar ve yabankedisinin tüylerine karışıyorlardı. görmeyen gözlerle diğer tablolara bakıyor ve sonra çabucak aynı yere dönerek uzun müddet seyrediyordum. bunun üzerinde. Fakat ne olur?" der gibiydi. hatta mevlit dinlerken tasavvur ettiğim. * Karışımı. Selbstportrât. Bu tablo hakkında orada tafsilat bulacağımı umuyordum. Geç vakte kadar içeride kaldım. üzerimde bu kadar büyük bir tesir yapamayacağını. 57 . Bu istiğna ifadesi. Muhammed'in annesi Âmine Hatun'dan birer parça vardı. Aşağıya doğru bakan gözlerin gizlice beni süzdüğünü. derin düşüncelere dalmış gibi yere bakıyor. Şövalye Büridan'm sevgilisinden ve tarih kitaplarında okuduğum Kleopatra'dan. Adeta ellerim titreyerek katalogu karıştırdım. Kaşları ne pek kalın.da Halit Ziya'nm Nihal'inden. fakat biraz kısaydı. adeta bulamayacağından emin olduğu oir şeyi son bir ümitle aramak istiyordu. gölgede kalmasına rağmen donuk beyaz rengi belli olan küçük bir boyun parçası. Siyah gözleri anlaşılmaz.
hayret verecek kadar büyük bir ifade kabiliyetine malik olduğu... Hemen yemeğimi yemek. sabahleyin aldığım ve bir kahvede oturup okurken sergi hakkındaki makaleyi gördüğüm gazeteydi. Bu. Yazıyı baştan itibaren şöyle bir süzdüm. Hafif bir yağmur çiseliyordu. Bir sergide ilk defa resim teşhir eden bu genç sanatkârdan oldukça uzun bahsediyordu. Her akşamkinin aksine olarak hiç yollarda oyalanmadan pansiyona döndüm. Dolaştım. Daha ziyade klasiklerin yolunda yürümek istediği anlaşılan ressam kadının. Sofrada hiç konuşmadım. "Hiç. galiba beni bekliyordu. derhal modern resim üzerinde konuşmaya başladılar. Kapının yanında duran uzun boylu bir adam. Benim gibi yavaş ve heyacansız bir adamın bu kadar telaşına kendim de hayret ediyordum. Salondakiler. kendi portrelerini yapan sanatkârların çoğunda görülen "güzelleştirme" veya "inadına çirkinleştirme" temayüllerinin onda bulunmadığı söyleniyor. katalogda gördüğüm kelimelerin üzerinde mıhlanıp kaldı: Maria Puder. tuhaf bir tesadüf eseri olarak. Ertesi gün ilk işim. odama çekilerek yalnız başıma o çehreyi gözlerimin önüne getirmek arzusuyla yanıyordum. Pansiyonun sahibi Frau Heppner: "Bugün nereleri gezdiniz?" dedi. duruşu ve yüzünün ifadesi bakımından.Salonda kimseler kalmamıştı.. meşhur kopyalarını satan bir mağazaya 58 . Soyunurken ceketimin cebinden yere bir gazete düştü. Bu yazıda o tablo ile ressamı hakkında neler bulunduğunu öğrenmek için sahifeleri yırtarcasına açtım.. Süratle kendimi toplayarak dışarı çıktım. Ortalara doğru gözlerim. sonra modern ressamların bir sergisini gezdim!" diye cevap verdim. Andreas del Sarto'nun Madonna d elle Arpie tablosundaki Meryemana tasvirine insanı şaşırtacak kadar çok benzediği iddia ediliyor ve yarı şaka bir ifade ile bu "Kürk Mantolu Madonna"ya muvaffakiyetler temenni edilerek başka bir ressamdan bahse geçiyordu. birçok teknik mütaalalardan sonra nihayet tablodaki kadının. Kaldırıp masanın üzerine korken birdenbire yüreğim atmaya başladı. ben yavaşça odama gittim.
lüzumundan biraz fazla tebarüz ettirilen*. Öyle ya. alt dudağı biraz büyükçe olan ağzını açarak konuşmakta. bu harikulade kadın aramızda dolaşmakta. sağındaki sakallı erkekle solundaki genci hiç fark etmiyor-muş gibi gözlerini yere diken bu Madonna'nm yüzü. Benim gibi hayatında hiç macerası olmayan bir erkeğin ilk defa böyle bir kadınla karşılaşması hakikaten korkunç olurdu. * Belirgin kılman. büyük bir korku oldu. Halbuki Sarto'nun bu tablosundaki Meryem. Resmi masanın üzerine bıraktım. düşünmeyi öğrenmiş. Bu ihtimali düşününce ilk duyduğum his. kucağındaki Mesih'e değil. hatta manasızlığa kadar götürülen bir masumluk ifadesi vardı. Bir hayli fena basılmış olan kopya fazla bir şey göstermemekle beraber. toprağa bakıyor ve muhakkak ki bir şeyler görüyordu. Onu herhangi bir yerde görmek mümkün olabilirdi. hatta gökyüzüne de değil. Hayatımda ilk defa böyle bir Madonna görüyordum: Şimdiye kadar tesadüf ettiğim Meryemana tasvirlerinde. başını tutuşu. veya ismini söyleyemeyecekleri bir adamdan peydahladıkları evlatlarına gözlerini dikip şaşkın şaşkın gülümseyen hizmetçi kızlara benzerlerdi. Büyük bir Sarto albümünün içinde onu buldum. bakışlarında ve dudaklarında apaçık görünen melal ve kırgınlık ifadesi aynen dün gördüğüm tabloya benziyordu. hayat hakkındaki hükümlerini vermiş ve dünyayı istihfaf etmeye başlamış bir kadındı. hulasa yaşamaktaydı. makale sahibinin hakkı vardı: Kucağında mukaddes çocuğu ile yüksekçe bir yerde oturan.. Orada tasvir edilen insanın hakikatte de mevcut olduğu ancak bu anda aklıma geldi. 59 . ressam kendi resmini yapmış olduğuna göre.. Dikkatle baktığım zaman bu resimde sanat bakımından büyük bir hususiyet bulunduğuna hükmettim. İki tarafında ibadet eder gibi duran azizlere değil. Albümün bu yaprağını ayrıca sattıkları için hemen alarak odama döndüm. Gözlerimi kapayarak sergideki tabloyu düşündüm. kucaklarındaki bebeğe bakarken: "Gördünüz mü? Allah bana neler ihsan etti!" demek isteyen küçük çocuklara. siyah ve derin gözlerini toprağa veya karşısındakine çevirmekte.giderek Arpie Madonnası'nı aramak oldu.
Yirmi dört yaşında olduğum halde başımdan hiçbir kadın macerası geçmemişti. Havran'dayken, bizden yaşça büyük bazı mahalle arkadaşlarının delaletiyle yaptığımız birkaç hovardalık, manasını anlamama imkân olmayan sarhoşluk maceralarından başka bir şey değildi ve tabiatımdaki sıkılganlık, bunları tekrara heves etmeme mâni olmuştu. Kadın, benim için, muhayyilemi kamçılayan, sıcak yaz günlerinde zeytin ağaçlarının altına uzandığım zaman yaşadığım bin bir türlü maceraya iştirak eden, maddilikten uzak, yaklaşılmaz bir mahluktu. Uzun seneler kimseye haber vermeden âşık olduğum komşumuz Fahriye ile, hayalen, çok kere hayâsızlığa kadar varan münasebetlerim olduğu halde, kendisiyle sokakta karşılaştığım zaman yerlere yıkılacak kadar şiddetli çarpıntılara uğrar, yüzüm ateş gibi kesilerek kaçacak yer arardım. Ramazan geceleri onun, annesiyle beraber, elinde bir fenerle, teraviye gidişini seyretmek için evden kaçıp kapılarının karşısına gizlenir, fakat bu kapı açılıp, dışarı vuran sarımtırak ışıkta siyah feraceli vücutlar görünür görünmez başımı duvara çevirerek, benim burada olduğumu fark edecekler diye titremeye başlardım. Bir kadın herhangi bir şekilde hoşuma gidince ilk yaptığım iş ondan kaçmak olurdu. Karşı karşıya geldiğim zaman her hareketimin, her bakışımın sırrımı meydana vuracağından korkar, tarif edilmesi imkânsız, adeta boğucu bir utanma ile dünyanın en zavallı bir insanı haline gelirdim. Hayatımda hiçbir kadının, hatta annemin bile gözlerine dikkatle baktığımı hatırlamıyorum. Son zamanlarda, bilhassa İstanbul'da bulunduğum müddet zarfında, bu manasız hicapla mücadeleye niyet etmiş, arkadaşlar vasıtasıyla tanıştığım bazı genç kızlara karşı serbest olmaya çalışmıştım. Fakat onlardan ufak bir alaka gördüğüm anda bütün niyet ve kararlarım uçup gidiyordu. Hiçbir zaman masum bir insan değildim: Yalnız kaldığım zamanlar, kafamda canlanan bu kadınlarla, en usta âşıkların bile aklına gelmeyecek sahneler yaşar, sıcak ve zonklayan dudakların sarhoş eden tazyikini ağzımda, hakikatte olabileceğinden birkaç kat daha kuvvetli olarak duyardım. Fakat sergide gördüğüm bu kürk mantolu resim, ona haya60
len dokunmama imkân vermeyecek derecede beni sarmıştı. Onunla bir aşk sahnesi tasavvur etmek değil, karşı karşıya, iki dost gibi oturmayı düşünmek bile elimden gelmiyordu. Buna mukabil, gidip o tabloyu seyretmek, bana bakmadığına emin olduğum o gözlere saatlerce dalmak arzusu gitgide artmaktaydı. Paltomu sırtıma geçirerek tekrar serginin yolunu tuttum; ve bu hal, günlerce devam etti. Her gün, daima öğleden sonra oraya gidiyor, koridorlarda-ki resimlere bakıyormuş gibi ağır ağır, fakat büyük bir sabırsızlıkla asıl hedefine varmak isteyen adımlarımı zorla zapt ederek geziniyor; rastgele gözüme çarpmış gibi önünde durduğum "Kürk Mantolu Madonna"yı seyre dalıyor, ta kapılar kapanm-caya kadar orada bekliyordum. Sergi bekçilerinin ve birçoğu her gün orada bulunan ressamların artık beni bellemiş bulunduklarını fark etmiştim. İçeri girer girmez yüzlerinde bir tebessüm dolaşıyor ve gözleri bu acayip resim meraklısını uzun müddet takip ediyordu. Son günlerde diğer tabloların önünde oynamaya çalıştığım rolü de bırakmıştım. Doğrudan doğruya kürk mantolu kadının önüne gidiyor, oradaki sıralardan birine oturarak gözlerimi bir karşıma, bir de, bakmaktan yoruldukları zaman, önüme çeviriyordum. Bu halimin sergide bulunanların merakını uyandıracağı muhakkaktı. Nitekim bir gün korktuğum başıma geldi. Salonda birkaç kere rast geldiğim ve uzun saçlı, siyah elbiseli, kocaman boyunbağlı ressamlarla konuşuşundan kendisinin de ressam olduğunu anladığım genç bir kadın yanıma sokularak: "Bu resmi pek mi merak ettiniz?" dedi. "Her gün onu seyrediyorsunuz!" Gözlerimi süratle kaldırdım ve hemen indirdim. Karşımda-kinin fazla laubali ve biraz alaycı gülüşü bana fena tesir etmişti. Bir adım önümde duran uzun burunlu iskarpinleri cevap bekler gibi yüzüme bakıyorlardı. Kısa eteğinin altından fırlayan, hakikaten biçimli olduğunu inkâr edemeyeceğim bacakları arada bir hafifçe geriliyorlar ve çorabın altında, yuvarlak dizkapaklarına kadar yayılan, tatlı bir dalga vücuda getiriyorlardı. Onun benden bir cevap almadan gitmek niyetinde olmadığını görünce: 6L
"Evet!" dedim, "Güzel bir resim..." Sonra, neden bilmem, bir yalan söylemek, bir nevi izahat vermek lüzumunu hissederek mırıldandım: "Anneme pek benziyor da..." "Ha, demek onun için böyle gelip saatlerce bakıyorsunuz!" "Evet!" "Anneniz öldü mü?" "Hayır!" Sözüme devam etmemi istiyormuş gibi bekledi. Ben, başım hep önümde, ilave ettim: "Çok uzakta bulunuyor!" "Ya!.. Nerede?" "Türkiye'de!" "Türk müsünüz?" "Evet!" "Ecnebi olduğunuzu anlamıştım!" Hafif bir kahkaha attı. Gayet serbest bir tavırla yanıma oturdu. Bacaklarını birbirinin üstüne atınca eteği dizkapaklan-nm gerisine kadar açıldı ve ben yüzüme her zamanki gibi ateş bastığını fark ettim. Bu halim yanımdakini daha çok eğlendir-mişe benziyordu. Tekrar sordu: "Sizde annenizin resmi yok mu?" Kadının bu lüzumsuz merakı canımı sıkıyordu. Sırf alay için bunu yaptığını fark ediyordum. Diğer ressamlar uzaktan bize bakıyorlar ve muhakkak ki sırıtıyorlardı. "Var ama... Bu başka!" dedim. "Ya!.. Demek bu başka." Ve derhal küçük bir kahkaha attı. Kalkıp kaçmak için bir hareket yaptım. Kadın bunu fark ederek: "Rahatsız olmayın, ben gidiyorum... Sizi annenizle baş başa bırakıyorum!" dedi. Kalktı, birkaç adım yürüdü. Sonra birdenbire durarak tekrar yanıma sokuldu; şimdiye kadar konuştuklarına hiç benzemeyen, ciddi, hatta biraz da hazin bir eda ile: "Sahiden böyle bir anneniz olmasını ister miydiniz?" dedi.
Fakat "Avrupa'da ne öğrendin?" derse ne cevap verecektim? Birkaç ay daha kalmaya. beni buradan da kaçınyorlardı. bu son iki hafta içinde hayatımın nasıl bir mana almaya başladığını ve bunu kaybetmenin ne olduğunu fark ettim. Hem nasıl isterdim!" "Ya!. Kesik saçları ensesinin üzerinde hopluyor ve ellerini ceketinin ceplerine soktuğu için dar tayyörü vücudunu sımsıkı sarıyordu. birdenbire.. bütün günlerimi. bir müddet olsun beni inandırmış.. çekilip gitmişti.. bir insanı aramakla geçirmiş ve bu yüzden bütün diğer insanlardan kaçmıştım. bir yolculukta tanışıp alıştığım. bu müd63 . Pansiyona döner dönmez eski manasız günlerin başlayacağını. Bunu ancak şimdi anlıyordum. içimde. birbirlerinden hiçbir şey anlamayan insanlar. fakat pek çabuk ayrılmaya mecbur olduğum bir insana veda eder gibi bir his vardı. mevcudiyetine ihtimal vermeye bile cesaret edemediğim bir imkân. Babama mektup yazarak artık dönmek istediğimi bildirmeyi düşünüyordum. boş ve manasız akıp giden ömrümün yanma kadar sokulmuş ve sonra." Arkasını dönerek süratli ve genç adımlarla uzaklaştı. yemekte Almanya'nın kurtuluşu planlarını veya inflation yüzünden servetini kaybetmiş orta halli insanların şikâyetlerini dinleyeceğimi. Artık bu sergiye ayak basamayacağımı biliyordum. O resim aradığım bu insanı bulmanın mümkün olduğuna. daha çok içime saklandım. Başımı kaldırıp baktım. Hemen yerimden kalktım ve gözlerimi etrafıma çevirmeye cesaret edemeyerek sokağa fırladım. Onun için. bir daha uyutulması kabil olmayan bir ümit uyandırmıştı."Evet. hatta ona pek yakın bulunduğuma. Etrafımdan daha çok kaçtım. Kendimi bildim bileli. insanlar. geldiği kadar ani ve sebepsiz. haberim olmadan ve nefsime itiraf etmeden. bu sefer düştüğüm inkisar o nispette büyük oldu. içimde. odamda Turgenyefin veya Theodor Storm'un hikâyelerine kapanacağımı düşündükçe. Bir imkân. Son söylediğim cümle ile yalanımı nasıl ele vermiş olduğumu düşününce büyük bir şaşkınlığa uğradım.
sokağın öbür tarafına geçerken garip bir hadise oldu: Karşı kaldırıma geçtiğimiz sırada Frau Tiedemann'ın ayağı kenara takıldı. kollarının arasında daha çok sıkıyordu. uzun müddet oturup gevezelik ediyordu. Buraya geldiğimden beri ara sıra bira içtiğim halde hiç o akşamki gibi olmamıştım.det zarfında onu memnun edecek kadar "mis sabunculuğu" öğrenmeye niyet ettim. ben de utangaçlığı filân unutmuş. Bir aralık bütün salonun başımın üzerinde dönmeye başladığını ve kendimi kaybederek Frau Tiedemann'ın kucağına serildiğimi hatırlıyorum. "seni gidi çapkın seni!" manasına gelen çok bilmiş bir gülümseme ile şaha-detparmağını sallar ve gözlerini süzerdi. dedim. Bir yerde. akşamüzeri eve dönerken ısrar ederek beni bir birahaneye sokmuştu. Farkında olmadan geç vakte kadar içmişiz. Fakat bu sefer. beni bırakmıyor. Aynı İsveç firmasına tekrar başvurdum ve biraz daha soğuk karşılanmama rağmen muntazaman fabrikaya devama başladım. Bilmem sarhoşluğun tesiriyle midir nedir. galiba boyu benden daha uzun olduğu için. Ekseriya. Vakit gece yarısına yaklaştığı için sokaklar fazla kalabalık değildi. Kadın hesabı kendisi vermekte ısrar etti. Gece yatısı bir mektepte bulunan on yaşındaki oğlu için aldığı çocuk romanlarını bana verip okutuyor. bu mesleğe dair yazılmış kitaplar tedarik ederek okumaya çalışıyordum. ben hakikati söyleyince. ona sımsıkı sarılmıştım. düşmemek için bana tutunmak isterken. Hemen eve dönelim. muvazenesi yerine geldiği halde. Birbirimizin kolunda. Bir müddet sonra kendime gelince iyi kalpli dul kadının garsonlara ıslattırdığı bir mendille yüzümü sildiğini gördüm. biraz tombulca olan kadın. fikrimi soruyordu. Bazı akşamlar yemekten sonra manasız bir bahane ile odama geliyor. Bir gün öğleden sonra beraber dolaşmayı teklif etmiş. Birdenbire bu otuz beşlik kadının acıkmış dudaklarını yüzümde hissettim. Nefesi biraz sı64 . Dışarı çıktığımız zaman onun benden daha az sallanmadığını fark ettim. Öğrendiğim formülleri ve usulleri itina ile bir deftere not ediyor. Alman kızlarıyla ne gibi maceralarım olduğunu öğrenmeye kalkar. Pansiyondaki Hollandalı dul Frau Tiedemann da benimle ahbaplığı ilerletmişti. boynuma sarılıverdi. gelip geçenlere çarparak ilerliyorduk.
Bir an kadar gördüğüm yüzü. onu görme65 . Hâlâ bana sarılmış duran kadın bunu fark edince daha çok ateşlenerek saçlarımı buselere boğuyordu. Sarhoşluğum azaldığı için. Koluma girerek beni eve doğru sürükledi. Etrafımızdan geçen birkaç kişi gülerek saadet temennisinde bulundu. Etrafıma dakikalarca bakındım. Ortadan kaybolmuştu. Bütün vücudumun tarifi imkânsız bir heyecanla titremeye başladığını hissettim. ne oldu sana?" diye soruyordu.ıdım kadar ilerideki elektrik direğinin altından bize doğru gelen bir kadına ilişti. kimseler yoktu. Buna rağmen mukavemet etmiyordum. Hayatımda hiç kimseye mukavemet etmeye alışmamıştım. Bizi görünce bir saniye hayret etti ve bu anda bakışlarımız karşılaştı. Bu sırada gözlerim. ya-bankedisi kürkünün içinde. Enseme bir kamçı yemiş gibi silkindim. Frau Tiedemann tekrar yanıma gelmiş: "Ne oldu sana? Söyle bakayım. rabıtalı bir şekilde düşünmeye çalışıyor ve birkaç dakika önce yüzüme dikilip gülümseyen gözleri hatırlamak istiyordum. deminki tesadüf beni serseme çevirmişti. Aynı zamanda. sisli kafamda bir şimşek gibi çakmıştı. Elimden gelen ancak kaçmaktı. Bu oydu. Ne yapacağımı. soluk yüzü. Yolda kolumu vücuduna bastırıyor. Derhal koşarak "Kürk Mantolu Madon-na"ya yetişmek istedim. Kadın üç adım gitmeden beni yakalardı. bu taşkın muhabbet tezahürü içime ağır fakat güzel bir koku gibi yayıldı. "Kürk Mantolu Madonna"ydı.. on . sergide gördüğüm resmin ta kendisi. Fakat ben artık kendimi kurtarmaya çalışıyor ve bize yaklaşan kadına bakmak istiyordum. ne söyleyeceğimi bilmeden köşe başına kadar gittim. onu da şimdi yapamazdım.cak olmakla beraber. Hayır. yüzüme doğru eğiliyordu. Onunla ilk defa böyle bir halde karşılaşmanın fecaatini ve böyle bir tebessümle hakkımda ilk hükmünü vermesinin ne demek olduğunu sarhoşluğuma rağmen gayet iyi anlıyordum. Fakat bütün bunlar şimdi bana bir hayal gibi geliyordu. Onun gözlerinden gülümsemeye benzer bir şeyin geçtiğini gördüm. Yüzünde o kendine mahsus hazin ve bıkkın ifade ile. Sıcak nefesi bu sefer bana. tahammül edilmez derecede ağır gelmeye başlamıştı. Nihayet yaşlı kadının kollarından kurtuldum. Bu. etrafının farkında değilmiş gibi yürüyordu.. siyah gözleri ve uzunca burnu ile.
Fakat kadın hiç de beni bırakmak niyetinde değildi. İhtiyatla sorulan suallere incitmeden cevaplar verildiği ve bu izahatın.. o müthiş ve ezici tebessümüyle beni kıvrandırıyordu. İki ahbap. Bunların hepsi. Dışarıda fısıltı halinde bir konuşma başladı ve uzun müddet devam etti. Sabaha karşı sıkıntılı rüyalar gördüm. derhal uyumak ve manasız vehimlerden kurtulmak istiyordum. Ağır ağır yürüyordu. bir şeyler anlatmak. Siyah gözlerinin keskin ifadesi çenelerimi kilitliyordu. çevik bir hareketle kurtuldum ve yukarı fırladım.. değişmez bir hükümle mahkûm edildiğimi gördükçe daha çok kıvranıyor. Böyle bir vaziyette onunla karşılaşmış olamazdım.mistim. fakat muvaffak olamıyordum. koridorda birbirlerine rastlayınca bir müddet durakladılar. Yatağa yatar yatmaz uyumuşum. O. Bir an evvel eve gidip yatağıma serilmek. iri vücuduyla merdivenleri sarsarak ve tıkanırcasına nefes alarak arkamdan koşuyordu. beni öpmesinin ve nefesini yüzümde dolaştırmasının doğurduğu kâbuslardı. Hatta kadının da bu samimi hislere pek yabancı kalmadığı. elliyi geçtiği halde dinçliğini muhafaza etmiş olan bu koca bekârı yumuşak bağlarla bendetmek hususunda muayyen birtakım planları bulunduğu söyleniyordu. Ben hemen odama girip kapıyı içeriden kilitledim. Ona bir şeyler söylemek. inanmaya azmetmiş kulaklarda yumuşatıcı bir tesir yaptığı anlaşılıyordu. Onun tarafından. derin bir ümitsizliğe düşüyordum. sabık müstemleke tüccarı Herr Döppke göründü. Daha ortalık ağarmadan uyan66 . Eve yaklaştıkça hareketleri daha coşkun bir şekil alıyor. oldukça hali vakti yerinde ve kadınlığının tam ateşli çağlarında bulunan bu dul kadına karşı birtakım tatlı emeller beslediğini bütün pansiyon halkı biliyordu. teskin edilmemiş ihtirasların kuvvetlendirdiği kolu beni daha çok sıkıştırıyordu. Biraz sonra ayak sesleri ve fısıltılar koridorun öteki başına doğru uzaklaştı ve kayboldu. Merdivenlerde tekrar boynuma atıldı. izahat vermek istiyor. kürk mantolu kadın türlü şekillerde karşıma çıkıyor. Onun bu vakte kadar yatmayarak bizi beklemiş olduğunu anladım ve derin bir nefes aldım. yanımdaki kadının bana sarılmasının. Anahtarı odamın kapısına sokmaya çalışırken koridorun öteki başından.
Başım ağrıyordu. birer oyuncak kadar hareketsiz. Kendimi şimdiden. Sabunlara damga vuran preslerin hangi fabrikalar mamulatı olduğunu kaydettim. Bu sıralardan birinde.özlerime sadece bir hayal göründüğünü bildiğim halde sakin-Irşemiyordum. küçük el arabalarıyla evlere süt. tereyağı ve küçük ekmekler bırakan çocuklardan başka kimse yoktu. yumuşak ve kokulu kâğıtlar içinde. Dün akşam ı'. Bunları görünce dün akşamki halimi hatırladım. Kalkıp giyinerek sokağa çıktım. Fakat artık değişecektim. Durgun suyun üzerinde iki kuğu kuşu. sabahleyin hizmetçiler uyanmadan kalkarak kendi odasına geçmesi icap ettiğini düşünmüyordu. benin zavallılığıma sessiz ve içten kahkahalarla gülen iki siyah göz peyda oluyordu. bütün Türkiye'ye nasıl yayılacağını tasavvur ediyordum. Sokaklarda. rutubetli bir Berlin sabahıydı. İçerisine gül esansı atılan sabun kazanlarının yanında defterime uzun uzun notlar aldım. bütün kabahati hayalperestliğimde. Köşe başlarında birkaç polis. üzerinde "Mehmet Raif -Havran" damgası bulunan pembe renkli. yumurta şeklinde sabunların. Soğuk. Kendimi ne kadar manasız şeylerle üzdüğümü anlıyor.ı lı m. Satırlar gözlerimin önünden siliniyor ve beyaz sahifele-11ıı ortasında. üzerine oturulmaktan buruşmuş bir gazete ve birkaç firkete vardı. Dört elle işe sarılmaya ve işsizliğin doğurduğu sıkıntılı vehimlerden bu şekilde kurtulmaya azmet-iniştim. Ormanda çayırlar ve banklar sırılsıklamdı. Havran'da kuracağım büyük ve modern sabunhanenin müdürü olarak görüyor. duvarlara gece yapıştırılan ihtilalci beyannameleri söküp yırtmaya uğraşıyorlardı. Öğleye doğru sıkıntımın azaldığını ve hayatı biraz pembe görmeye başladığımı fark ettim. süzülüyorlardı. Kanalın kenarını takip ederek Tiergarten'e kadar yürüdüm. kendi içime kapanıp kuruntu yapmamda buluyordum. Herhalde Frau Tiedemann da birahanede ve yollarda bir hayli firkete düşürmüş olacaktı ve şimdi ihtimal ki. Meslek kitapları dışındaki okumayı da 68 . Fabrikaya her zamankinden daha erken gittim ve kapıcıyı pek candan selamladım. oda komşusu yaşlı Herr Döppke'nin yanında müsterih bir uyku uyuyor. sisler içinde. Lambayı yakarak bir şeyler okumaya çalıştım.
Fakat bütün gayretime rağmen gündüzki nikbinliğim geri gelmiyordu. Kurfürstendamm dedikleri geniş ve uzun caddeye geldim.. Kilometrelerce uzayan bu caddede böylece birkaç kere gidip geldim. Sonra sağa saparak Wittenberg meydanına doğru yürüdüm. Manasız ve birbiriyle alakası olmayan birtakım şeyler düşünerek ağır ağır yürüyordum. memleketimin itibarlı bir tüccarı olarak yaşardım. 68 . Manasız -hatta manalı da olsa ne çıkardı. tavsiyelerde bulunuyordum. Biz bile burada. Kalbimin etrafında mütemadiyen sıkışıp ezilen bir şey var gibiydi. muhayyel vakalara dayanan bir roman. Kaldırımlarda. Anadolu harekâtı hakkında bildiklerime dayanarak. Herr Döpp-ke ile yanındaki işsiz zabitlere.. milli ordu Hav-ran'ı kurtarmıştı. yağmura rağmen hiç istiflerini bozmayan insanlar geziniyorlardı. Açık havada dolaşırsam bu fena ruh halinden kurtulacağımı ümit ederek acele hesap gördüm. sefarethanede büyük bir toplantı yaparak zaferin heyecanını tatmıştık. Caddenin iki tarafı gazinolar. Burada sema bütün aydınlık bir hal alıyor. mutat sessizliğimden ayrılarak.. Benim gibi bir eşraf çocuğunun mesut olmaması için ne sebep vardı? Babamın zeytinlikleri. yüzlerce metre yukarıdan dökülen yağmur taneleri bile turuncu bir renge boyanıyordu. Buna rağmen akşam olup da ortalık kararınca içime sebepsiz bir hüzün çöktü. Düşman vatandan kovulmuş... sinemalar. Dışarıda ince bir yağmur yağıyordu ve gökyüzü kapalıydı. tiyatrolarla kaplıydı. Hayır. Almanya'nın nasıl kurtulacağına dair. Şehrin bol ışıklarının kızıl aksini tepemizdeki alçak bulutlarda seyretmek mümkündü. Havran'daki iki fabrika ve bir sabunhane beni bekliyordu. her ışık reklamını tetkik ediyordum. mektuplarında coşuyor ve birbiri arkasına vatanperverane cümleler sıralıyordu. Her tabelayı okuyor. Babam.bir resim. artık tamamen değişecektim.azaltacaktım. Sofrada Frau Tiedemann'la karşılaşmamak için yemeği dışarıda yemeye karar verdim ve iki duble bira içtim. hayatımda ne diye rol oynuyordu. Ara sıra. İkisi de zengin birer kocada olan ablalarımın hisselerini de alır. Sanki kafama gelmekte ısrar eden bir fikri uzaklaştırmak istiyordum.. Şu halde ortada sıkılacak bir şey yoktu.
Sokağa sırtımı vererek. onlara yakın bulunan Nollendorf meydanının yolunu tuttum. Sabahtan beri kurduğum binanın yerinde yeller esiyordu. Ayak sesleri tam arkama gelince. sarhoş kafamın bir vehmi olduğunu kendime bu kadar telkin ettiğim halde işte şimdi burada onu. kapı ile oynuyordum. On biri geçiyordu. Onunla karşılaşmaktan bu kadar korktuğum halde şimdi beş altı adım arkasından yürüyordum. Karşıya gelen sokağa girdim ve bir gece evvel Frau van Tiedemann ile sarmaş dolaş durduğumuz yere geldim. kısa ve sert adımlarla bu tarafa yaklaşan kürk mantolu kadını tanıdım. Meydan boştu. onu tekrar gözden kaybetmek korkusuyla. Güya açıp içeri girecekmiş gibi bir tavır almış ve eğilmiştim. pek yakından takibe başladım. Saatimi çıkardım. Cenup tarafındaki büyük tiyatro binasının önünde bir polis dolaşıyordu. Kadın bunu fark etmez 69 .Burada Ka De We dedikleri büyük bir mağazanın önündeki kaldırımlarda. Ben gene eskisi gibi dünyadan uzak ve daima tasavvurlarımın ve iç dünyamın bir oyuncağıydım. Kalbim ufalanı-yormuş gibi ağrımaya ve müthiş bir süratle çarpmaya başladı. Dün akşam gördüğümün bir hayal. o kadını. İskarpinlerinin çıkardığı kuru sesler. Adımlarım birdenbire süratlendi. Bu sefer nereye gittiğimi gayet iyi biliyordum. tenha sokağın iki tarafındaki evlere çarpıp aksediyordu. ben olduğum yerden çıkarak. belki de o hayali bekliyordum. Kadın yoluna devam etti. Yüzünü görmemiştim. Başımı uzatıp baktığım zaman. ayaklarına kırmızı çizmeler giyip kadınlar gibi yüzlerini boyayarak dolaşan birtakım delikanlılar. Tam bu sırada meydanın ortasından geçip bulunduğum sokağa doğru gelen bir insan gördüm. düşmemek ve küçük bir feryat koparmamak için büyük bir gayret sarf ettim ve yanı basımdaki duvarı tuttum. Ayak sesleri adamakıllı yaklaşmıştı. gelip geçenlere davet eden gözlerle bakıyorlardı. Oradaki evlerden birinin kapı aralığına gizlenerek beklemeye başladım. Dün akşam "Kürk Mantolu Madonna"ya orada ve tam bu sıralarda rastlamıştım. Sarhoş değildim. Sanki aradığım insan birdenbire peyda oluverecekmiş gibi gözlerimi ilerideki elektrik direğinin altına diktim. Bu sefer yanılmama imkân yoktu. Demek vakit bu kadar ilerlemişti.
yuvarlak bir dans yeri. kimse: "Niçin arkamdan geliyorsunuz?" demedi. ayak seslerini takip ederek yürüyordum. Başım önümde. Başımı daha çok eğerek bir mahkûm gibi bekledim. Ortada.. Olduğum yerde kaldım. asfalt kaldırımdan başka hiçbir şey görmeden. geriye bakıp beni görmesi ihtimalini düşündükçe daha çok heyecanlanıyordum. kenarlarda yüksek ve kuytu localar vardı. Ancak birkaç saniye sonra. Sokağa doğru fırlamış kocaman bir levhanın üzerinde mavi ampullerle yazılmış "Atlantik" kelimesi bir yanıp bir sönüyordu ve yazının alt tarafında gene ampullerden yapılmış.görünüyordu. Yavaşça gözlerimi kaldırdım: Ortada kadın filan yoktu. deniz dalgalarına benzeyen şekiller vardı. bu kadının buranın daimi müşterilerinden biri olması ihtimali geçti. Bunların yarısından çoğunun perdeleri kapalıydı. Kadının buraya girdiğini anladım ve tereddüt etmeden adama sokuldum: "Biraz evvel önümde yürüyen kürk mantolu kadın buraya mı girdi?" Kapıcı bir kere daha eğilerek: "Evet!" dedi. bulunduğum yerin caddenin diğer kısımlarından daha aydınlık olduğunu fark ettim. içerdeki çift70 . Kapıda duran sırmalı elbiseli. Birdenbire bu sesler kesildi. Yüzünde pek manalı bir tebessüm vardı. Beni görmesi ihtimali karşısında saklanacak yer aradığıma göre ne diye buraya gelmiş ve yolunu beklemiştim? Şimdi ne diye arkasından gidiyordum? Acaba o muydu? Gecenin herhangi bir saatinde bir sokaktan geçen bir kadının ertesi akşam gene aynı yerden geçmesi icap ettiğine nereden hükmediyordum? Bütün bu suallere cevap verecek halde değildim. Zihnimden birdenbire.. oldukça meşhur bir kabare vardı. Derin ve rahat bir nefes alarak paltomu çıkardım ve salona girdim. kapısı elektriklerle aydınlatılmış. iki metre kadar boylu bir adam eğilerek beni içeri davet etti. Birkaç adım ileride. kırmızı kasketli. Kimse bana yaklaşmadı. Hiç eksilmeyen bir çarpıntı ile arkasından gidiyor ve birdenbire. içerisi kalabalıktı. karşıda bir orkestra. çukurda. Her akşam aynı saatte gelişi bunu gösteriyordu.
bu kadar derin bir mana verdiğim kadının nefsini nasıl pazara çıkardığını görünce boş hülyalarımdan kurtulacağımı ümit ediyordum. Bana ne oluyordu? Bir tablo71 . perdeler açılıp kapandıkça. ne geniş ümitler doğurmuştu. Tekrar üzüntülü bir tereddüde düştüm. Acaba bu akşam da yanlış mı görmüştüm? Öyle bir kürkü Berlin'de yalnız bir kadın giymiyordu ya? Zaten yüzünü de görmemiştim. Acı acı güldüğümü hissettim. sonra tekrar localarına girerek perdelerini çekiyordu. yarım saat sonra bu mahrem köşelerin ateşli çiftlerini tamamen bellemiştim. Hiçbirinde tek veya çift olarak oturan ve dansa çıkmayan kimse yoktu. hakikatte asla mevcut olmayan vasıflar bulmuştum. Halbuki o. Henüz kimse tarafından ıutulmamış olduğu anlaşılan bir tanesine gidip oturdum. böyle eğlence yerlerinde adi zevkler peşinde koşuyordu. Herhalde localardan birine girmişti. dikkatle içeri bakıyordum. yanında yaşlı veya genç bir hovarda ile bu masalardan birinde bulacağımı ve bu kadar büyük bir ehemmiyet. onda. O soluk insan yüzüne kitaplar dolduracak kadar çok manalar vermiş. birçok genç kadınlar gibi. Kürk mantolu kadının bunlardan birinde olmadığı muhakkaktı. Bir bira söyledim. Hiç acele etmeyen gözlerle etrafıma baktım. Yirmi dört yaşma geldiğim halde hâlâ çocukluğumun saflığından kurtulamamıştım. Perdeleri kapalı duran locaları sıra ile göz hapsine alarak içindekileri tanımaya karar verdim. Herkesin merakını uyandırmayı da göze alarak. Çarpıntım geçmişti.I<ı ara sıra dans etmek için meydana çıkıyor. kürk mantolu kadını. Dans mahallinin etrafındaki masalarda yoktu. alaycı bir tebessümle bana gözlerini diken bir kadını yürüyüşünden tanımama imkân var mıydı? Bakalım dün akşam onu sahiden görmüş müydüm? Yoksa her şey. haftalardan beri uykumu kaçıran insanı. hatta belki de hiç güzel olmayan bir resim bende ne müfrit intibalar bırakmış. herhalde buralardaki hizmetlerinin bedeliydi. Basit. Benim o kadar hürmetle seyrettiğim yabankedisi kürkü de. Bir akşam evvel sarhoş halimde. bu sabahtan beri tefsir ettiğim gibi bir hayalden mi ibaretti? Kendimden korkmaya başladım. Onu. İnsanlara olduklarından başka gözlerle bakmakta ısrar edişime içerliyordum.
zihnimde yaşattığım mağrur. dans eder ve öpüşürken görsem daha iyiydi!" diye düşündüm. Beyaz ve çok dekolte bir tuvalet giymiş olan genç bir kadın. "Onu demin zannettiğim gibi erkeklerle beraber. Yüzünde yama gibi duran gülümseme. keman çalmakta devam ederek. hatta kucaktan kucağa dolaşırken tasavvur etmek mümkündü. Fakat şimdi yapmakta olduğu bu işi asla istemediği meydandaydı. Hemen çıkıp gitmekten ve kendimi sıkı bir kontrol altına almaktan başka çare yoktu.. Bir projektör. Derhal tanıdım. İçimi tekrar bir burkulma sardı. etrafına bu kadar yalandan tebessümler saçmaya. fakat erkek sesine yakın bir alto ile o zamanın modası olan şarkılardan birini söylemeye başladı. Ses yavaş yavaş yaklaşıyordu. Biraz sonra ağır bir müzik başladı. yerde yumurta şeklinde bir daire çizerek. Yalnız orkestranın bulunduğu yerde hafif bir ışık vardı.. Dans edilen yer boşalmıştı. Fakat onu böyle göreceğimi aklıma getirmezdim. daha doğrusu tesirliydi. Sazların arkasından doğru ince bir keman sesi duyuldu. Artık bütün tereddütlerim. bin bir türlü manasız tahminlerim uçup gitmişti. nitekim masalardan birine eğilip müşterilere doğru baygın birkaç nağme fırlattıktan sonra * Gözü tok. Salon birdenbire karardı.nun bu kadar tesiri altında kalmak. Keman çalışında hiçbir fevkaladelik yoktu ve sesi ancak kendiliğinden güzel. Sonra oradaki kadının gece vakti karşıma çıktığını zannetmek. ortadan kaybolmak için küçük bir fırsat bekliyor gibiydi. Bu halinde. sarhoş olup içer. sonra ayak seslerine ve kürküne göre hüküm vererek rastgele bir kadının peşine düşmek. Kendini unutarak.. Resimde gördüğüm kadını her vaziyette. Çünkü bunları ne de olsa isteyerek yapacaktı. Gayet alçak. Sarhoş bir oğlan çocuğunun ağzından dökülür gibi. aşağıya indi. 72 . şikâyetle titreyen şarkılar söylüyordu. müstağni* kuvvetli iradeli kadınla kıyas edilmeyecek kadar sarih bir zavallılık vardı. kapıp koyuvererek yapacaktı.. bu kadar istemeden şuh cilveler yapmaya mecbur kalarak çalışması bana pek hazin geldi. Onun burada. sanatkârı aydınlatıyordu.
Yaklaştığı masalardan birinde oturan genç ve sarhoş bir erkek yavaşça iskemlesinden kalkarak onu çıplak sırtından öptü. Gözlerim buraya ilişince bütün vücudunu çıplak görmüş gibi bir ürperme ve 73 . belki bir saniyenin dörtte birinden daha az bir zaman sürdü.diğer masaya giderken çehresi bir an için ciddileşiyor. Ço-rapsızdı. fakat bu pek kısa. erkekler bize karşı böyle şeyleri yapmakta serbesttirler!" demek isteyen bir ifade ile başını salladığını gördüm. başını kemana yaslayarak. ne yapacağımı bilmiyordum. erkeğin masa arkadaşı kadına gözlerini çevirerek: "Hoş görün efendim. bir parmak eninde küçük bir kısım vardı. parmaklarının başladığı yerde. beyaz eteklerinin altından kaybolan ayaklarını parkelerin üzerinde sürüyerek masadan masaya ilerliyor ve birbirinin boynuna sarılmış duran sarhoş çiftlerin başucunda. veya içinde neler olup bittiği görülmeyen locaların kapalı perdeleri önünde. Dünyada bana hiçbir şey. aynen resminde gördüğüm ifadeyi alıyordu. Sonra bu halime güldüm. ne iyi yaptınız!" demeye çalıştığını. Onun. Dün gece yarısı karanlık bir sokakta gördüğü bir adamı tanımasına imkân var mıydı? Ben onun için herhangi bir delikanlıdan. Benim masama yaklaştığını görünce büyük bir telaşa düştüm. Sonra aynı kaim ve şikâyet dolu sesiyle diğer bir şarkıya başlıyor. Ayağının üst tarafında. buraya eğlenmeye ve eğlence arkadaşı bulmaya gelmiş bir müşteriden başka ne olabilirdim ki? Buna rağmen başımı önüme eğmiştim. dekolte iskarpinini gördüm. Sonra doğrulup gülümseyerek erkeğe baktığını ve gözleriyle adeta: "Oh. Ona nasıl bakacağımı. ve yanmdaki-nin bu hareketine sinirlenmiş görünen. yerde sürünmekten uçları tozlanmış eteğini ve bunun altından burnu bir parça dışarı çıkan beyaz. yılan sokmuş gibi bir buruşma ve vücudundan buz gibi bir ürperme geçti. projektörün donuk beyaz ışığına rağmen pembeliği belli olan. Kadının yüzünden. pek usta olmayan parmaklarını tellerde dolaştırıyordu. Her şarkıdan sonra birkaç alkış duyuluyor ve kadın başıyla orkestraya başka bir şey çalmasını işaret ediyordu. tabiattan melül bir insanın zorla gülmeye çalışması kadar acı gelmemiştir.
. Ve ben bu anda başka hiçbir şey istemiyordum.. Yoksa dün akşam sokakta kepaze bir halde gördüğü bu çehre kendisine yabancı gelmediği ve beni nereden tanıdığını da bir türlü hatırlayamadığı için ihtiyata riayet olsun diye mi selamladı? Fakat yüzünde en küçük bir tereddüt. hiç mübalağaya kaçmadan. Şarkı söylemiyor. içimin bu kadar genişlediğini hatırlamıyordum. Ne olursa olsun onun bana bu yakınlığı göstermesi beni dünyanın en bahtiyar insanı haline getirmeye yetiyordu.. hemen hemen hiçbir şey yapmadan. Yerimden fırlayarak boynuna sarılmak ve onu ağlaya ağlaya öpmek için müthiş bir arzu duydum. Bunu sadece gözlerini bir kere açıp kapamakla. fakat yanılmama imkân vermeyecek kadar sarih bir şekilde yaptı. hafızasını araştırdığına delalet edecek bir dalgınlık yoktu. Bir insanın diğer bir insanı. Gözlerimle onu takip ederek mırıldanıyordum: "Sana teşekkür ederim. Evet. etrafıma ve şimdi salonun öteki başına gitmiş olan genç kadına bakıyordum. Hayatımda hiç bu kadar mesut olduğumu. Sonra güldü. Bütün yüzüne yayılan... açık. Dünyanın en zengin adamıydım. Yüzünde o eğreti gülümseme yoktu. sonra gülmüştü. yalnız keman çalıyordu.. Koyu renkli." Ve sergideki resmi seyrederken düşündüklerimin doğru çıktığını görmekle memnun oluyordum. hiç sırıtmadan.. önüme. Tam bir emniyetle gözlerimin içine bakmış. dedim.. Bir müddet çaldıktan ve beni bir kere daha. dalgalı ve kısa saçları ensesine dökülmüştü.. yalansız bir gülüşle güldü. Teşekkür ederim!. Eski bir dosta güler gibi güldü. bu kadar mesut etmesi nasıl mümkün oluyordu? Ahbapça bir selam ve temiz bir gülüş.hicap ile gözlerimi yukarı kaldırdım. selam verir miydi? Bir aralık içimden cız diye bir şüphe geçti: Acaba beni birine mi benzetti. Yüzümde hayatlarından memnun insanların o küstah ve rahat gülüşüyle masamda oturuyor. Dikkatle bana bakıyordu. temiz.. bu sefer gözleri ve başıyla selamladıktan sonra başka masalara gitti. Bakışlarımız karşılaşınca gözleriyle beni dostça selamladı. Çıplak kolları ha74 . Başka türlü olsa bana öyle tanıdık gözlerle bakar. O aynen benim tasavvur ettiğim gibiydi.. eski bir dost gibi beni selamladı.
Onunla bir kelime bile konuşmadığım halde. Elinde kemanı yoktu. fakat fazlasını isteyerek talihimi ürkütmekten her zaman çekinirdim. yolunu bekleyip: "Size evinize kadar refakat edebilir miyim?" dersem hakkımda ne hüküm verirdi? Bana bir parça alaka göstermesine böyle en beylik bir zampara cümlesiyle mi mukabele edecektim? En kibar hareketin... benim masama geliyordu. aklıma bir sürü münasebetsiz ihtimaller geliyordu. Benim bulunduğum tarafa yaklaştığını görünce etrafıma bakındım. bir kısmını ilerisi için saklamak isterdim. Son şarkısını söyledikten sonra hızlı adımlarla orkestranın arkasında kayboldu. Bir gece için bu kadarı çoktu bile.. Sonra.. Yanaklarına dökülen saçlarını geri atmak için başını silkti.. ışıklar tekrar yandı.. İyiyim!. Bana. Büsbütün şaşırdım.reket ettikçe beli hafifçe sağa sola bükülüyor. "Teşekkür ederim. "Hayır" dedim. sırtında ince adale kıpırdamaları oluyordu. Bu hal gerçi birçok fırsatları kaçırmama sebep olurdu.. Yüzünün her hattını ezbere bili7 5 . Ne maksatla?.. "Ne münasebet!" Sesi hiç yabancı değildi. Biraz evvelki gibi ahbapça gülüyordu. Garsonu çağırmak için etrafıma bakındım.. Ne demek istediğini anlayamadığım için. hemen çıkıp gitmek ve yarın akşam gene gelmek olduğuna hükmettim. Hızlı hızlı yürüyordu. sonra gözlerini bana dikerek: "Bana dargınsınız galiba?" dedi. hiçbir şey düşünmeden bir müddet durdum. Önümde durdu ve elini uzatarak: "Nasılsınız?" dedi. Hemen dışarı çıkıp kapının önünde onu beklemeli miydim?..." Karşımdaki iskemleye oturdu. Ben saadetimin neşesi içinde. "Şimdi ne yapmalı?" diye kendi kendime sordum. Gözlerim orkestranın arasından geçerek salona doğru gelen kadına ilişti. Zaten küçüklüğümden beri saadeti israf etmekten korkar.. Ancak bu anda şaşkınlığımdan bir parça kurtuldum ve ayağa kalkmayı akıl ettim.. Yavaş yavaş ahbaplığı ilerletirdim.
sonra bu tasviri. Kadın tekrar sordu: "Demek dargın değilsiniz.. Kadın berrak bir kahkaha attı: "Çok acayip bir çocuksunuz!" dedi. Her şeyi anlamıştım.. çocukluğumda. Pek de dürüst olmayan bir düşünce ile bundan vazgeçtim.. Sergide o resmin karşısında dalgın dalgın otururken yanıma gelip bu resimde ne bulduğumu soran. Bu kahkahayı da hatırladım.. Onun ellerini yakalayarak: "Ah yarabbi. hatta onda. Resmini günlerce seyrederek kafama nakşetmiş. Mademki o karşımdaydı ve benimle konuşuyordu. Beni hakikaten başka birine benzetmişti. yarım bırakmaya. Bunu herhalde bir yerde duymuş olacaktım. artık başka şeylerle meşgul olmak lüzumsuz ve manasızdı. Belki de sadece hayalimde. Kadın benim cevap vermediğimi görünce başka bir suale geçti: "Annenizden mektup alıyor musunuz?" Bir saniyeden daha az süren müthiş bir şaşkınlıktan sonra iskemleden fırladım. Belki çok uzak zamanlarda.. "Anneme benziyor!" dediğim zaman.. Bu sesi nereden tanıdığımı hatırlıyordum. Onu kesmeye. "Beni nereden tanıyorsunuz?" diye sormak için dudaklarımı kımıldattım.. hakikatte mevcut olandan çok daha fazla manalar buluşum tabiiydi. Bunları düşünmekten kurtulmak için bir hareket yaptım. o sizdiniz ha?" diye bağırdım... Peki ama niçin bir daha hiç gelmediniz?" Eyvah!. Fakat sesi. 76 . "Sizde annenizin resmi yok mu?" diyerek kahkahayla gülen kadın buydu. Onu o zaman nasıl olup da tanıyamadığımı bir türlü anlamı* Özür dileme.şim.. Ya bu sualim üzerine yanıldığını anlar.. Madonna tablosuyla adamakıllı ikmal etmiştim. hakikat pahasına da olsa uyanmaya hakkım yoktu. kısa bir itizar* ile kalkıp giderse? Bu harikulade güzel rüya ne kadar çok devam ederse o kadar iyiydi.
. "Fakat ben sizin anneniz olabilir miyim?" "O. birkaç kere baktınız. senelerce söylense bitmeyecek şeyler. Kafamın içinde ona söylenecek uçsuz bucaksız şeyler bulunduğunu hissediyordum. o zaman hiç o resme benzemiyordunuz!" diye mırıldandım..." Sonra.. aslını görmek kudretini gözlerimden alacak kadar mı beni sarmıştı? Fakat siz.. zannetmem. Eli beyaz örtünün üzerine şöylece bırakılıver-mişti. "Yüzüme bakmadınız ki!" "Hayır. gözlerinden bir bulut geçti. bir şey demeden önüne bakıyordu. Tablo." Tekrar güldü.. Küçük uçlara doğru sivrilen ve kemiklerinin gayet ince olduğu hissini veren parmakları vardı ve bunların ucu.... hâlâ öyle bir anneniz olmasını istiyor musunuz?" dedi. Hem nasıl!" "O zaman da aynen böyle söylemiştiniz!" "Belki.. Fakat hiçbiri şu anda aklıma gelmiyordu... Sanki görmemek .." Bir müddet sustuk.. Tabii. Sonra süratle cevap verdim: "Tabii. O da. Nasıl olur?" "Evet. birdenbire cid-dileşerek: "E. İlk anda hatırlamayarak durdum. hayır. "Yoksa size çok gülerlerdi!" "Teşekkür ederim!" Biraz düşündü. "Nereden biliyorsunuz?" dedi... üşümüş 77 .. yirmi altı!. hayır!" "Belki ablanız!" "Kaç yaşındasınız?" "Böyle şey sorulur mu? Ama neyse. Siz?" "Yirmi dört!" "Gördünüz mü? Ablanız olabilirim!" "Evet. hâlâ avuçlarımın içinde duran ellerini çekerek: "Arkadaşlarımın yanına döndüğüm zaman.yordum... için!. Ama nasıl?. Sağ dirseğini masaya dayamıştı. beni tanımadığınızı söylemedim" dedi.
rahatınızı bozan bu seyirciye çevirdiğiniz halde tanımıyordunuz.... Ama hayret ediyorum. Birkaç kere yanınıza sokularak tabloyu sizinle beraber. kırmızıydı. Tereddütsüz cevap verdi: "Isıtın!" Ve her ikisini birden uzattı.. Söylediğim gibi merak da ediyordum. Bir şeyler söyleyerek bunları kafamdan uzaklaştırmak için: "Sizi sergide tanıyamamakta bir parça da mazurdum!" dedim. münekkitlerin "Madonna" dedikleri o ağırbaşlı.... Saçlarınız kısa.. Biraz evvel avcumda tuttuğum ellerinin hakikaten soğuk olduğunu hatırladım... "O kadar neşeli. Sizi sergiye ilk geldiğiniz günden beri hatırlıyorum.gibi. Bir daha sergiye gelmediniz!" "Benimle eğleneceklerini zannetmiştim!" dedim. Adeta koşar gibi.. gelip geçenlerin bile tuhafına gitti.. Siz hiçbir şeyin farkında değildiniz. nasıl söyleyeyim. Acaba?. her haliniz tablodakinin aksineydi. 78 .. Halbuki o: "Evet. Sonra her gün gelmeye başladınız. Bu sözümden alınabilirdi... Kolayca anlayabileceğiniz bir meraka düştüm.... Gözleri hâkim ve iradeliydi. Fakat keşke yapmasaydım. hatta alaycıydınız ki. düşünceli. hoplar gibi yürüyordunuz... Onlar da ısrar ettiler. Fakat derhal pişman oldum. adeta baş başa seyrettim.. Yüzüne baktım.. Öyle garip bir dikkatle bakmaya başladınız ki. Sizi tamamen kaybettik. hatta biraz da kederli tabloya benzetmek herhalde güç bir şeydi. hakkınız var!" diye cevap verdi. Demek çok dalgınmışım!" "Evet. Nihayet yanınıza sokulup konuşmaya karar verdim.. Aklımca bundan istifade etmek isteyerek: "Elleriniz ne kadar soğuktu!" dedim.. gözlerinizi ara sıra.... Hep aynı münasebetsiz ihtimaller aklıma geliyordu. Sonra. Ben de ilk anda resmi bir tanıdığınıza benzettiğinizi zannetmiştim. Canınız sıkılmış gibi dolaşırken birdenbire benim portremin önünde durdunuz. çok.. Diğer ressam arkadaşlar da sizi merak ediyorlardı.. eteğiniz de kısa ve elbiseniz daracıktı.. Bu dalgınlığınızda garip bir cazibe vardı.. Sizi. İlk defa konuştuğu bir adama ellerini terk etmekte hiçbir fevkaladelik bulmuyor gibiydi...
.. "Şimdi farkına varıyorum. "hasta bir köpek kadar yalnız. yanlış anlaşılmaktan korkan bir insanın endişesiyle: "Sakın siz de başka erkekler gibi düşünmeyin.. "Ne gibi?" "Yani... bir şey arıyormuş gibi gözlerini yüzümde gezdirerek: "Berlin'de yalnızsınız değil mi?" dedi..... fakat ben sizi on beş yirmi gün tetkik ettim..... Ne demek istiyordu? Bir kadın.. Sizde genç kızlara mahsus bir hal var.. Ben hep böyle apaçık konuşurum... Evet... Nasıl söyleyeyim." dedi.. Zaten birçok taraflarım erkeklere benzer.. fazla ileri gitmiş olmaktan. Belki de bunun için ilk gördüğüm andan itibaren sizde hoşuma giden bir şey bulduğuma hükmettim.. Kimsesiz... " diye devam etti..... " Parmaklarımı adamakıllı sıkarak biraz yukarı kaldırdı ve sonra masanın üstüne vurdu: "Sizinle arkadaş olabiliriz!" dedi.... Ruhen yalnız... Hiç tecrübem yoktu ve insanları hiç tanımıyordum. Ama Berlin'de değil. Namusunu müdafaa etmek is79 ... "Siz beni yeni tanıyorsunuz.... Belki de bunun için yalnızım. Birdenbire: "Sizde de biraz kadınlık var. " "Ben de yalnızım. "Bütün gece aklıma geldikçe güldüm.. O sözüne devam ederek: "Dün akşamki halinizi unutamayacağım!" dedi. Yalnız işte... Yüzünde. Herkese benzemeyen bir haliniz var.. " Beni baştan aşağı uzun zaman süzdü. " dedi. Bu sefer benim ellerimi kendi avuçlarının içine alarak: "Boğulacak kadar yalnızım.. O bunu fark etmişti.. Bir erkek gibi....Sonra. Bütün dünyada yalnızım... "Sözlerime başka manalar vermeye kalkmayın.. " Annemden ve babamdan çok dinlediğim bu lafı böyle ilk defa konuştuğum bir insandan duymak beni şaşırttı ve üzdü. Tamamen yalnızım..." "Anlıyorum... " dedi. anlıyorum. sizinle gayet iyi arkadaş olabiliriz.. Garip garip yüzüne baktım. Öyle bir haliniz var ki. bir erkeğe bu şekilde ne teklif edebilirdi? Hiçbir şey bilmiyordum.... Küçükten beri.
Böyle yerlere hiç gelmemiştim. bu halleri yüzünden. Annem görüşmek istemiyor.. Biraz şaşırdı: "Kapıya kadar peşimden gelen siz miydiniz?" "Evet. Yalnız bu akşam.." Hayretle gözlerimi açarak: "Tanıyor musunuz?" dedim.... O bunu fark ederek sözü değiştirdi: "Sizi burada ilk defa görüyorum!" "Evet. onunla karşılaştık... "Nasıl tanımam.teyen masum bir genç kız gibi çırpmıyordunuz." "Bu akşam?" Bütün cesaretimi toplayarak: "Sizin arkanızdan geldim!" dedim. Ama bize ne?. Bir müddet sustuk. Umumi Harp'te öldü. Sükûtu ilk bozan ben oldum: "Demek bir anneniz var?" "Sizin gibi!" Manasız bir şey sormuş gibi sıkıldım.... Bir kadın böyle şeylerin farkına varmaz olur mu?" "Fakat arkanıza bakmadınız!" 80 .. "gördüklerimden memnunum" demek isteyen tasvipkâr bir gülümseme ile bakışmakta devam ediyorduk. Halbuki Frau van Tiedemann'dan kurtulmak pek kolay değildir. akrabamdır! Dayımın kızı.. Demek farkına vardınız!" "Tabii.. Ben değil.. Dün akşam bir tesadüf sayesinde yakamı kurtardım. "uygunsuz" bir hayat sürüyor.. annemin tabiriyle.. Kocası avukattı. Dün akşam ne oldu? Kurtulabildiniz mi? Nereden tanışıyorsunuz?" "Aynı pansiyonda oturuyoruz. Ama şimdi dargınız. ikimiz de belli etmeden birbirimizi tetkik etmek istiyor ve bu sırada gözlerimiz karşıl aşı verince. Bizim pansiyonda dayızadenizle yakından alakadar olan bir Herr Döppke var. Şimdi." I Bu cümle ile bahsi kapatmak istediğini anladım..." "Evlenseler bari..
henüz salonu terketmemiş olan müşte81 . fakir bir talebe. başımı çevirmemekte ısrar ederim ve bu sırada kafamdan birçok ihtimaller geçiririm: Peşimdeki genç olabilir. Giderken gene yüzüme bakmış. farkında olmadan aynı saatte kendimi orada buldum.. Yolda konuşuruz. "Saadetimi fark etmiyor musun a sersem!" der gibi dik dik bakıyor..." Bir müddet sustu. sonra çapkınca bir i'. Halbuki ben mütereddit adımlarınızdan yaşlı ve evli bir adam zannetmiştim. beni görürsünüz diye korkumdan bir kapı aralığına saklandım." "Bu akşam da aynı yerden geçeceğimi nasıl tahmin ettiniz? Burada çalıştığımı biliyor muydunuz?" "Hayır.. cesaretlenmiştim.. Bu hareketim onu güldürdü: "Acele etmeyin.. Sonra siz geçerken. Bir şeyler düşündü.ülüşle: "Bu da benim bir nevi eğlencemdir!" dedi. Uzun yapraklı bir defterin üzerine birkaç rakam yazan adamın yüzüne.. "Sokakta birisinin arkamdan geldiğini hissettim mi bütün tecessüsümü yenerek. Adımlarının çıkardığı sesten kim olduğunu tayin etmeye çalışırım ve bu şekilde.. "Daha gidip elbisemi değiştireceğim. zengin bir prens. "Evet.. dostum" dedi." "Haydi gidelim. hatta sarhoş bir serseri de olabilir.. Birdenbire açılmış. Demek bu akşam sizdiniz ha?. Garsonu çağırıp hesap gördüm. Siz beş dakika sonra kapının önünde beni bekleyin!" Çabucak kalktı.. Hatta belki de demedim. belki dedim."Hiçbir zaman dönüp bakmam.. o harikulade gözlerini kırk yıllık bir dost gibi kırparak beni selamlamıştı. fakat ne bileyim. " Benim şaşkınlığımı görünce sordu: "Beni evime kadar götürmek istemez misiniz?" Derhal yerimden fırladım." Birdenbire gözlerimin içine bakarak: "Yolumu mu beklediniz!" dedi... Sağ eliyle eteğini toplayarak hızlı adımlarla orkestranın arkasında kayboldu. ihtiyar ve çökmüş bir kadın avcısı olabilir. nasıl geldiğimi anlamadan yol bitiverir..
hatta orkestrayı.. Geniş. Nihayet dudaklarını hafifçe kıpırdatarak: "Siz sahiden iyi bir insana benziyorsunuz!" dedi. karşımda duruyor. siz sahiden bir genç kız gibi mahcupsunuz!" dedi. sonra kolumu tutan eli yavaşça yanına düştü. hatta bir utanma vardı. içimden. kendinden emin adımlarla yürüdüm ve birkaç ayak merdiveni bir defada atlayarak gardroba gittim.. Neyse ki o da ileri gitmedi. paltomu veren kadına bir mark bıraktım.rileri. gayet serbest bir tavırla kolumu yakaladı. Kapının önünde derin bir nefes alarak etrafıma bakındım. Gözlerimi kaldırınca hayret içinde kaldım.. içimde birdenbire bütün insanlarla sarmaş dolaş olmak. bir karar vermeden düşünen insanlar gibi gözlerini kırpıştırıyordu. ufka yaklaşmış bulunan ince bir hilal vardı. Şimdi çıktım!" diye cevap verdim ve döndüm.. Gözleri yarı kapalıydı ve bana bakmaktan çekiniyordu. ancak duyulur duyulmaz bir sesle: "Bilmem!" diyebildim. "Hayır. Arkamda yavaş bir ses: "Çok beklediniz mi?" dedi. Gökyüzü açıktı ve garpta. Yerimden kalktım.. Yüzüm tutuşarak önüme baktım. küçük bir çocuğu okşarmış gibi yumuşak bir sesle: "Oo. gülerek selamlamak için kuvvetli bir arzu duyuyordum. O. Fakat neden böyle yapıyor?" 82 . uzun yıllar birbirinden ayrı kaldıktan sonra nihayet kavuşan dostlar gibi coşkun bir muhabbetle herkesi öpmek arzusu vardı. Tepemdeki Atlantik yazısı sönmüş. Bir kadının bana bu kadar pervasız muamele edişinden adamakıllı sıkılıyordum. Evvela çenemi bıraktı. Karşımdakinin yüzünde de müthiş bir şaşkınlık. Böyle hovardalıklar hiç âdetim olmadığı halde. serbestliğim. o gelir gelmez uçup gitmişti. ellerine sarılarak öpmek arzusu geçtiği halde. Aklımdan derhal bir sual geçti: "Neden böyle yapıyor? Kendisinin böyle bir kadın olmadığı muhakkak. Kadın. Bütün cesaretim. öteki eliyle çenemi tuttu. Boynundan yanaklarına doğru bir kırmızılık yayılıyordu. ona teşekkür etmek. deniz dalgaları görünmez olmuştu. rahat.
. Kimseye minnettar olmak. Kendilerini daima bir avcı.Düşüncelerimi tahmin etmiş gibi: "Ben böyleyim işte!" dedi.. Çok manasız kaprislerim. " Sonra meçhul bir düşmanıyla kavga ediyormuş gibi hırçın bir sesle devam etti: "Dünyada sizden. Ufak tefek kavgalar edersem ehemmiyeti yok. Erkeklerin öyle bir bakışları.. " dedim. öyle bir gülüşleri.. Kimseye ihtiyacım yok. kaldırıp salladı: "Şuna dikkat edin ki.... bu taleplerin muhakkak söz haline gelmesi şart değil.. Kendilerine ne kadar fazla ve ne kadar aptalca güvendiklerini fark etmemek için kör olmak lazım. Fakat bana öyle geliyor ki. hiçbir şey istemeyeceksiniz. Zaman gösterecek. İsterseniz. birbirine uymaz saatlerim vardır. Beni yanlış anlamayın. Benimle ahbaplık etmek isterseniz birçok şeylere tahammüle mecbur kalacaksınız.. ellerini kaldırışları.." Ben hep aynı yavaş ve korkak sesimle: "Sizi anlamaya çalışacağım... Aldırmazsınız. bir çocuğa uslu durmasını tembih eder gibi..... adeta kaba bir sesle ilave etti: "Ama keyfiniz isterse. hulasa kadınlara öyle bir muamele edişleri var ki.... "Ben garip bir kadınım. yani bütün erkeklerden niçin bu kadar çok nefret ediyorum biliyor musunuz? Sırf böyle en tabii haklarıymış gibi insandan birçok şeyler istedikleri için... sağ elinin şahadetparmağmı." Yolun ortasında durdu... Birkaç adım yürüdük. boşuna emek!.... bizi zavallı birer av * Rahatsız edici 83 . Herhangi bir şekilde talepleri reddedildiği zaman düştükleri şaşkınlığı görmek.. küstahça gururlarını anlamak için kâfidir. Yavaşça koluma girdi ve gayet basit şeylerden bahseder-miş gibi renksiz bir sesle konuşmaya başladı: "Demek beni anlamaya çalışacaksın? Fena fikir değil. Hiçbir şey anlıyor musunuz. benden herhangi bir şey istediğiniz gün her şey bitmiş demektir. kimsenin dostluğunu.... lütfunu istemek niyetinde değilim. Hulasa arkadaş olduğum kimseler için pek müziç* ve anlaşılmaz bir mahlukum.." Sonra kendini bu kadar fenaladığma kızmış gibi keskin.. Yalnız bazan iyi bir arkadaş olabileceğimi zannediyorum..
Çünkü halinizde o manasız kendine güvenme yok.. Bakalım hoşunuza gider mi.. Cümlelerin arasında. Gözlerini kâh yere.. Acele ve sert adımlar atıyordu. Tiergarten civarındaki sokaklardan birinde. istenilen şeyleri vermek.. " Sözlerinin ortasına doğru tekrar yürümeye başlamıştık. Bir dakika: Hâlâ isminizi bilmiyorum!. kâh gökyüzüne dikerek elleriyle işaretler yaparak konuşuyordu.. Anlıyor musunuz? Sizinle. itaat etmek.. Gene uzun bir sükûta dalmıştı. üç katlı taş bir binanın önünde durdu.. " "Raif!" "Raif mi?. Ben de korka korka yanında gidiyor ve susuyordum. "Sözümüze yarın devam ederiz. Kolunu uzatarak elimi avucunun içinde sıktı. Bir hayli yürüdük.. "Ben burada oturuyorum. Fakat oraya gelmeyin. çantasm84 . Size o halimle görünmekten memnun olmayacağımı zannediyorum. Bana nedense özür diliyormuş hissini veren yumuşak bir sesle ikinci defa iyi geceler temenni etti.. Bu kadarcık mı?" "Hatip zade Raif!" "A.....olarak düşünmekten asla vazgeçmiyorlar." dedi. ne de söyleyebilirim! Sadece Raif desem olmaz mı?" "Daha memnun olurum!" "Siz de bana sadece Maria diyebilirsiniz...... Ne aklımda tutabilirim.. Biz isteyemeyiz.... bunun için dost olabileceğimizi zannediyorum. minnet altında kalmak istemem!" Tekrar güldü.. Fakat bilmem. Ben bu ahmakça ve küstahça erkek gururundan tiksiniyorum.. Bunu lehinize bir nokta olarak kaydedebilirsiniz. kendiliğimizden bir şey vermeyiz... Haydi şimdilik iyi geceler. deminden beri birkaç defa ifade değiştiren çehresi tekrar o tatlı. Annemle beraber. Benim Berlin'de kendime mahsus gezinti yerlerim vardır.. Yarın gündüzün buluşalım.. Söyledim ya. Ne kuzuların ağzından vahşi kurt dişlerinin sırıttığını gördüm.... Beraber dolaşırız.. imkânı yok.. sözünü bitirmiş hissini verecek kadar uzun fasılalar bırakıyor ve bu sırada gözlerini tekrar yarı kapayarak yoluna devam ediyordu. Bizim vazifemiz sadece tabi olmak.. dost halini aldı.
Siz hakikaten bir ablaya değil. Kadının eli yanaklarımda dolaştı: "Ne oluyorsunuz? Neredeyse ağlayacaksınız!. fakat pek ciddi olmaya çalışarak : "Demek gidiyorsunuz?" dedi. Kıpkırmızı kesilerek önüme baktım. "Gelin! Gelin!" dedi..... şimdi benden ayrılıp gidiyordunuz değil mi?" "Evet!" "Bir daha beni Atlantik'te aramayacaktınız. Sözüne devam etmesini bekliyordum. "Raif!" Olduğum yerde geri dönerek bekledim. Öyle konuşmuştuk!" "Evet! Yarın gündüzün buluşacağız!" "Nerede?" Aptal aptal yüzüne baktım. Sesinde kahkahalarını zor zapt ediyormuş gibi bir eda vardı. Yüreğim hoplayarak bir adım ileri attım. anladım. Bu hiç aklıma gelmemişti. arkamdan onun sesini duydum.. Siyah gözlerini kurnaz bir tecessüsle yüzümde gezdirerek sordu: "Sizi niçin geri çağırdığımı hâlâ anlamadınız mı?" Anladım. Kapının önündeki merdivenin üst basamaklarına çıkmış olduğu için başımı kaldırarak yüzüne baktım.(ian anahtarını çıkararak arkasını döndü. Hayır. hatta bir bulantı duydum. Söyleyin bakayım. hayır! Ben bunu istemiyordum!.. Beni memnun edip etmediğini o anda tayin edemediğim bir ihtimal ve aklıma getirmekten korktuğum bir ümitle: "Gitmeyeyim mi?" dedim. diye kollarına atılacaktım. Şimdi sokak fenerinin vurduğu yüzü gayet iyi görünüyordu. Nitekim hep o gülmeyi andıran sesle.. Ağır ağır uzaklaştım. İşte geliyorum.. bir şaşkınlık. Fakat içimde. bu histen çok daha kuvvetli bir yıkılma. Gayet nazik bir tavır takınarak: "Size sadece isminizle hitap etmek fırsatını bu kadar çabuk elde ettiğim için bahtiyarım!" diyordu. O da iki basamak aşağı indi. bir anneye muhtaçsınız. Yalvarır gibi sordum: 85 . Alacakaranlıkta kaldığı için bir şey göremedim. I5eş on adım gitmemiştim ki.
Bir an kadar onun yüzünün bana yaklaştığını. Kürk Mantolu Madonna'yı bu halde görmektense.. o zamana kadar gördüklerimden çok daha sıcak bir ifadeyle.. Umulmaz bir cesaretle kendimi toplayarak: "Siz harikulade bir kadınsınız!" dedim.. Fakat bu ihtimal de üzücüydü. Şu halde yarın öğleden sonra gelin beni buradan alın!" "Hangi dairede oturuyorsunuz!" "Ben sizi pencerede beklerim.."Beni bunun için mi çağırdınız?" "Tabii. Onunla alelade bir çapkınlık macerası yaşamaktan korkuyordum. Fakat şimdi gönlüm rahattı. "Acele etmeyin. saflığımla. 86 .. beni bu şüphelerden kurtardığı için. Hele benim hakkımda hüküm verirken çok ihtiyatlı olun!" Ellerine sarıldım ve öptüm.. onun tarafından aptal. istediğiniz yerde yolunuza çıkmaz ki. "Siz nerede oturuyorsunuz?" "Lützow caddesinde!" "Uzak değilmiş!. acemi yerine konmayı tercih ederdim. Onların ilk işi evvela bu cihetleri sağlama bağlamaktır.. Aradığınız insan daima bu geceki gibi. Siz başınızı alıp gidiyorsunuz.. Ayrıldıktan sonra arkamdan güleceğini. cesaretsizliğimle alay edeceğini düşünmek. Yüzümün birkaç santim ilerisine kadar yaklaşan bu saadet karşısında kalbim duracak gibi oldu.. Yukarı çıkmanıza hacet yok!" Kapının üzerinde duran anahtarı çevirerek içeri girdi. bütün insanlara büsbütün arkamı dönmemi. Galiba gözlerim yaşarmıştı. Siz sahiden başka erkeklere benzemiyorsunuz. herkesten ümidimi keserek tamamen kendi içime kapanmamı icap ettirecek kadar ağır neticeler verebilirdi... Birkaç dakika evvelki edepsizce şüphelerimden dolayı büyük bir utanma ve karşımdaki kadına karşı da. Bunu yapamazdım. büyük bir minnettarlık duyuyordum. Fakat o birdenbire ve oldukça sert bir hareketle ellerini çekti ve doğruldu. gözlerinin. " Ruhumdan ezici bir şüphenin kalktığını hissettim. beni adeta kucakladığını gördüm.
Çocukluğumdan beri belki ilk defa olarak. bütün varlığını bir noktaya biriktirerek her tarafta bu insanı araştıran. her rast geldiğini bu bakımdan tetkik ede ede adeta marazi bir meleke ve hassasiyet kesbeden* nişlerimin yanılmasına imkân var mıydı? Bu hisler şimdiye kadar asla hata etmemişlerdi. Bununla beraber. saçlarının yastığa nasıl serildiğini tasavvur ediyor ve hayatta bu manzarayı görmekten daha büyük bir saadet olamayacağını düşünüyordum. sonra ne olacak sanki!" demeden uykuya daldım. diye kendi kendime soruyordum. "Bugün de geçti işte. Vücudum bana her zamankinden daha hafif geliyordu. Gözlerimin önünde hep onun hayali vardı. Bir şeyler mırıldanıyor. zapt etmeme imkân olmayan kesik ve sessiz kahkahalar atıyordum. Saat iki buçuğa doğru Tier-garten'den geçerek Maria Puder'in oturduğu eve yaklaştım. hayatımın se-bepsizliğini ve boşluğunu düşünerek içim ezilmeden. Dikkat edince onun ismini tekrarladığımı ve bir sürü okşayıcı kelimelerle hep ona hitap ettiğimi anladım. Henüz ona dair hiçbir şey bilmediğimi. geceki işinin yoruculuğunu düşünerek onu rahatsız etmekten çekiniyordum. İçimde ona karşı tarifi imkânsız bir şefkat vardı. asla aldanmadığıma dair sarsılmaz bir kanaatim vardı. Ertesi gün fabrikaya gitmedim. Bütün dikkatini. Acaba erken mi. Ara sıra. Hayatım müddetince hep onu aramış. onu beklemiştim. nasıl ağır ağır nefes aldığını. Pansiyona geldiğim zaman ufuk aydınlanmaya başlamıştı. Ve bütün günlerim hep böyle geçecek.. Bir insan hakkında ilk hükmü onlar verir. O zamana kadar bütün insanlardan esirgediğim alaka. Sabaha kadar uykusuz kaldığını. bütün hükümlerimin tasavvur ve hayallerime dayandığını biliyordum. fakat bunların ne olduğunu bilmiyordum. * Kazanan. Yatağında nasıl uzandığını.Bu sefer süratli adımlarla evin yolunu tuttum.. 87 . hiç kimseye karşı tam manasıyla duymadığım sevgi sanki hep birikmiş ve muazzam bir kütle halinde şimdi bu kadına karşı meydana çıkmıştı.
ilk hükmümün doğruluğunu. Artık Maria Puder. uyuduğum zamanlar bile dopdoluydu. Hakkında müspet hüküm verdiğim bir insanın zamanla bana fena göründüğü veya bunun aksi olduğu olurdu. Zaman zaman beni saran hüzünlerin. Halbuki şimdi her şey değişmişti. gayesizliğini sırf böyle bir insandan mahrum oluşumda bulmaya başlamıştım. Ben de. Bu kadının resmini gördüğüm andan beri geçen birkaç hafta içinde. Her günüm. bir ruhu bulunduğunu tespit ediyordum. Maria Pu-der bana bir ruhum bulunduğunu öğretmişti ve ben de onun. Bu yaşıma kadar mevcudiyetinden bile haberim olmayan bir insanın vücudu birdenbire benim için nasıl bir ihtiyaç olabilirdi? Fakat bu hep böyle değil midir? Birçok şeylere ihtiyacımızı ancak onları görüp tanıdıktan sonra keşfetmez miyiz?. şimdiye kadar rastladığım insanlar arasında ilk defa olarak. ekseriya yanlış olarak. ömrümün bütün senelerinden daha çok yaşadığımı hissediyordum. haberim olmadan bekleşen üstü örtülü derin tarafların da birdenbire meydana çıkarak bana fevkalade cazip. hayat bıkkınlığının bir ruhi hastalık alameti olmasından korkardım. tadil ederdi. Bana sadece yorgunluk veren uzuvlarımın değil. o zamana kadarki hayatımın boşluğunu. bunun üzerinde mantığın. içimde.. kıymetli manzaralar arz ettiklerini görüyordum. ruhumun da yaşamaya başladığını. ama birçoğu bunun farkında değildi 88 . Muhakkak ki bütün insanların birer ruhu vardı. daha ehemmiyetli olduğunu fark edince insan hayatının ürkütücü hiçliğini düşünür ve yeis içinde kalırdım. yaşamak için kendisine kayıtsız ve şartsız muhtaç olduğum bir insandı. Bir kitabı okurken geçen iki saatin ömrümün birçok senelerinden daha dolu. tecrübelerim bunu. her saatim. O zaman kendi kendime: "Demek ilk intibam beni aldatmış!" derdim. -bu müddet kısa veya pek uzun olabilirdi. lakin bir müddet sonra.sonra aklım. içimden geçenlerin en küçük bir parçasını bile etrafıma sezdirmekten çekinişim bana sebepsiz ve manasız görünürdü. insanlardan kaçışım. harici tesirlerin veya aldatıcı vakaların yaptığı değişmelerin yalancı ve geçici olduğunu kabule mecbur kalırdım. Fakat her defasında haklı çıkan gene bu ilk his oluyordu. Bu his ilk anlarda bana da garip geliyordu.
. hicaplar bir tarafa bırakılıyor. Bu karanlık ve sıkıntılı manzara ne kadar güzeldi! İçime çektiğim bu ıslak hava ne kadar tazeydi! Yaşamak. . birbirine koşuyordu. tabiatın en küçük kımıldanışlarını sezerek.. kuvvetli ve zayıf taraflarımla. bir peşin hükmün tesiriyle nasıl: "Bu beni anlamaz!" demişsem. sırf mukavemet edilmez bir hissin.. Eskiden her insan hakkında. Evin camları parladığı için pencerelerin arkasında kimse bulunup bulunmadığı görünmüyordu.. bizim aklımıza. bir ana bir ömür kadar çok hayat doldurduğunu bilerek yaşamak. ruhlar birbirleriyle kucaklaşmak için. Buradaki köprünün üzerinden Maria Puder'in evi görünüyordu. Bir ruh. Bunların. her şeyi çiğneyerek. Ve bilhassa bütün bunları anlatacak bir insanın mevcut olduğunu düşünerek. Çünkü bütün ömrümce susmuş. Ta ilerilerde büyük ve motorlu bir mavna. zihnimden geçen her şey için: "Adam sen de. Ağır ağır yürürken Tiergarten'in cenup kenarından geçen bir kanala kadar gelmiştim. Saat henüz üçtü. çırçıplak ruhumu onun önüne sermek için sabırsızlanıyordum. Ona söyleyecek ne kadar çok şeylerim vardı. meydana çıkıyordu. Biz ancak o zaman sahiden yaşamaya.. en küçük bir noktayı bile saklamadan. -ruhumuzla yaşamaya. bütün ömrümce konuşsam bitmeyeceğini sanıyordum. söyleyip de ne olacak sanki?" demiştim.ıncak bir benzerini bulduğu zaman ve bize. bu sefer bu kadın için. Yeni başlayan hafif bir yağmur suyun tüylerini diken diken ediyordu.ve gene farkında olmadan geldikleri yere gideceklerdi. onu bekleyerek yaşamak. rıhtımdaki arabalara meyve ve sebze boşaltıyordu... Kenarlardaki ağaçlardan tek tük düşen yapraklar havada kıvrıntılar yaparak aşağıya süzülüyorlardı.. daha kuvvetli yaşadığını. gene hiçbir esasa dayanmadan.. hesaplarımıza danışmaya lüzum bile görmeden. hiçbir esasa dayanmadan. herkesten daha çok. bütün iyi ve fena. hayatın sarsılmaz bir mantık ile akıp gidişini seyrederek yaşamak.başlıyorduk.. 90 . Köprünün kenarına yaslanarak hareketsiz sulara baktım. fakat o yanılmaz ilk hisse tabi olarak: "İşte bu beni anlar!" diyordum. O zaman bütün tereddütler. Bu kadının karşısında her şeyimi ortaya dökmek. Bütün çekingenliklerim yok olmuştu.
Bu kadar büyük bir saadetin böyle kolayca gelivermesi tabii değildi.. Kafam derhal birtakım teselliler bulmaya bile başlamıştı. Her geçen dakika ile telaşım daha çok artıyor. Yüzü gülüyordu.Dünyada bundan daha ferah verici bir şey olabilir miydi? Şimdi onunla beraber bu ıslak yollarda yürüyecek. hatta kendime bile söylemediğim şeyler anlatacaktım. Onun ellerini tekrar avuçlarımın içine alacaktım. Dün akşam başımdan geçenler. uyuşuk günlerin zincirine yapışıp kalmak daha rahat değil miydi?. insanın hayatında bir defaya münhasır kalan fevkalade hallerden biriydi. Bir kelime ile. Bunun tekerrürünü beklemek doğru olmazdı. Burada bekleyeceğimi tahmin edebilir miydi? Acaba hakikaten gelecek miydi?. dedim. kalbim daha hızlı çarpıyordu. Sırtında ince bir pardösü. Fakat bir kere aklıma gelen bu nevi ihtimaller büyük bir hızla birbirlerini kovalıyorlardı. Acaba uyandı mı. bir haksızlık. Hayatımın birdenbire böyle yeni ve ilerisi karanlık bir yola girmesi benim için belki hayırlı olmayacaktı. Evin önüne doğru gitmek ve orada dolaşmak doğru olur muydu? Pencereden bakacağını söylemişti. Acele bir işi çıkmış ve bir yere gitmiş olabilirdi. uçları biraz kırmızı olan üşümüş parmaklarını ovuşturarak ısıracaktım. Bunların çoğu kafamda bir anda doğuyor ve beni hayrete düşüren bir süratle yerlerini yenilerine bırakıyordu. "Bir saatten beri!" Sesim heyecandan titriyordu. başında lacivert bir bere. Böyle olması lazımdı. Hastalanmış olabilirdi. onun bana doğru gelmekte olduğunu gördüm. Bu şüpheyi derhal kafamdan kovdum. O bunu şikâyet zannederek. yarı şaka bir sitem ile: 90 . şimdiye kadar hiç kimseye. Saat üç buçuğa geliyordu. ona yakın olacaktım. kendi kurduğum binaya bir tekme vurmak olduğunu hissediyordum. Böyle düşünmenin ona karşı bir itimatsızlık. Ona birçok şeyler. Eski sükûnetime dönmek. Yanıma gelince elini uzatarak: "Beni burada mı beklediniz? Ne zamandan beri?" dedi. ayaklarında alçak ökçeli iskarpinler vardı. tenha ve loş bir yerde oturarak göz göze gelecektik.. Başımı çevirdiğim zaman.
Okşanmış bir küçük kedi gibi gözlerinin içine baktım : "Teşekkür ederim!" "Neye teşekkür ediyorsunuz?" Cevabımı beklemeden koluma girdi: "Haydi gidelim!" Ona tabi olarak yürümeye başladım. Bu sual. Nereye gideceğiz. kendimi yiyordum. tesadüfen fark ettim!" Demek beni beklemişti. ikimiz de konuşmuyorduk. aynı zamanda benim kafamda da canlandı: Nasıl oluyordu da. Kendimi zorladıkça kafamın büsbütün boşalıp daha zavallı bir hale geldiğini ve beynimin zonk zonk vuran bir et parçasından başka bir şey olmadığını hissediyordum. Evin önüne gelmeyerek bu şairane manzarayı tercih ettiğinizi biraz evvel. fakat süratli adımlar atıyordu. Biraz evvel zihnimden birbiri arkasına geçen ve her biri mühim ve alaka verici olmakta diğerine taş çıkartan o güzel fikirlerden bir tanesi bile meydanda yoktu."Kendi kabahatiniz. Yan gözle baktığım zaman bendeki bu telaş ve heyecandan onda eser bulunmadığını gördüm. Tekrar yüzüne baktığım zaman kalın ve biraz dağınık kaşlarını. Biraz kalkık duran şahadetparmağı ilerideki bir noktayı işaret ediyormuş gibi manalıydı. bir şey düşünüyor gibi. Kısa. Demek ben onun için ehemmiyeti olan bir insandım. Başını birdenbire bana çevirerek: "Neden bana bu kadar dikkatli bakıyorsunuz?" dedi. "Ben sizi bir buçuk saatten beri bekliyorum. dudaklarının kenarında tebessümü andıran o belli belirsiz kıvrıntı ile. kaldırmış olduğunu gördüm. Siyah gözleri yere çevrilmiş. yüzünde taş gibi sağlam ve hareketsiz bir sükûn. mutlaka bir şeyler söylemek icap ettiğini düşünerek. Göz-kapaklarmın ince mavi damarları belli oluyordu. Saçları da yer yer ıslanmıştı. Sol elini kolumun üzerine şöylece bırakıvermişti. diye sormaktan korkuyordum. hiç çekinmeden. beyim" dedi. yoluna devam ediyordu. bir kadına belki ilk defa olarak 91 . Ben bu sükûttan fevkalade memnun olduğum halde. Siyah ve gür kirpikleri hafifçe titremekteydi ve bunların üzerinde minimini birkaç yağmur damlası parlıyordu.
dayanamadım : "Siz aslen Alman mısınız?" dedim.. Maria bir aralık: "Nereye gidiyoruz?" diye sordu. hep aynı şekilde. Yahudiyim.. Fakat o da sarışın değil!" Merakla sordum : "Demek siz Yahudisiniz?" "Evet.. Yoksa siz de mi Yahudi düşmanısınız?" "Ne münasebet. Bizde böyle şeyler yoktur. fakat biraz da mütereddit görünen bir hareket oldu. sordum işte. Babam Praglıydı. "Babam Yahudiydi. "Annem Almandır. Fakat tahmin etmemiştim!" "Evet. O sözüne devam etmedi. Daha ben doğmadan Katolik olmuş!" "Şu halde din itibariyle Hıristiyansınız!" "Hayır." dedi. "Evet! Neden sordunuz?" "Saçlarınız sarı ve gözleriniz mavi değil!" "Olabilir!" Yüzünde. Yavaş yavaş şehrin kenar taraflarına geliyorduk. "Bilmem!" "Hiç merak etmiyor musunuz?" "Ben size tabiyim. cesaretimi kaybetmeden ona bakmakta devam ediyordum? Beni de hayrete düşüren bir cesaretle: "İstemiyor musunuz?" dedim. Nereye isterseniz!" 92 .bu kadar dikkatle baktığımı aklıma getirmeden. Yani benim hiçbir dinle alakam yok!" Bir hayli yürümüştük. Belki istiyorum da onun için sordum!" Gözleri o kadar siyah ve o kadar manalıydı ki... o bu suali sorduktan ve gözlerini bana çevirdikten sonra bile. Yağmur.. her zamanki tebessümünü andıran. devam ediyordu. Herhalde bu havada bir kır gezintisi yapacak değildik.. Ben de başka bir şey sormadım.... onu uzun uzadıya seyrediyordum? Ve nasıl oluyordu da hâlâ. Nereye gittiğimizi merak etmeye başladım. ondan değil. "Hayır.
Adımlarını yavaşlatarak: "Buraya girelim mi?" dedi. Onların alıştıkları yerlerden sökülerek buraya getirildiğini ve böyle suni tedbirler... Maria: "Burası Berlin'in en güzel yeridir.. Sizin hiçbir fikriniz. "Bu mevsimde. bir arzunuz yok mu? Derhal dün akşamki sözlerini öne sürdüm: "Sizden herhangi bir şey istemekten beni menetmiştiniz!" Cevap vermedi.Çiy taneleriyle örtülmüş beyaz bir çiçek gibi nemli ve soluk yüzünü bana çevirerek : "Pek yumuşak başlısınız.. Büyük ve kayalık havuzların etrafında çeşit çeşit ve renk renk otlar.. İki tarafımız ilerlemiş olan mevsime rağmen yapraklarını dökmeyen bir sürü ağaçlarla çevriliydi." dedi... Ben her zaman buraya gelirim. Kumlu yollarda uzun müddet dolaştık.. Berlin'de senenin ancak yüz gününde hava açık ve güneşli. Limonlukların projektörleri ve suni gü93 . Demir parmaklıklı büyük bir bahçenin önüne gelmiştik. Bir müddet bekledikten sonra devam ettim : "Yoksa dün akşam ciddi değil miydiniz? Yahut bugün fk-rinizi değiştirdiniz mi?" Şiddetle reddetti: "Hayır! Hayır!.. ihtimamlarla yaşatılmaya çalışıldığını gördükçe biraz da hallerine acırım. Hep aynı fikirdeyim. ziyaretçisi yok denecek kadar tenhadır. kaim gövdeli ve küçük yapraklı ağaçları vardı. iki yüz altmış beş gününde kapalıdır. "Neresi burası?" "Nebatat bahçesi!" "Siz bilirsiniz!" "Öyleyse girelim." Tekrar düşüncelere daldı. Yüksek limonlukların içinde sıcak memleket nebatları.. Suların yüzünü iri yapraklar örtüyordu... Sonra bu garip ağaçlar bana daima hasretini çektiğim uzak memleketleri hatırlatır. Hele böyle yağmurlu havalarda. Biliyor musunuz. çiçekler ve yosunlar vardı." İçerde kimseler yoktu..
... Göreceksiniz ya. sergide tabloları seyrederken yüzünüzün aldığı ifadeden belliydi. Cesaretim olmadığını anladım.. Siz benim Atlantik'teki işimi belki pek hazin buldunuz.. Ama buna yaşamak denir mi?. Yalnız bana birçok şeyler düşünmek. Hakiki hayatım benim için can sıkıcı bir rüyadan başka bir şey değildir. Zaten bu işi annemin yüzünden yapıyorum.... kurumuyorlar. Canlı bir mevcudu kendisine uygun olan iklimden ayırarak. Sizin resme ne kadar istidadınız olduğu... benim cesaretim var. ben dünyadan ziyade kafamın içinde yaşayan bir insanım....neşleri bu ağaçların ışığa ve sıcağa alışmış yapraklarını doyurabilir mi? Buna rağmen yaşıyorlar. Hatta ba-zan beni eğlendirdiği de oluyor. Kendiniz için söylüyorum.. Doğrusu beni de pek alakadar etmiyor.. "Belki asırlarca evvel bu ağaçlarla.. Ona bakmaya mecburum ve bir sene zarfında yaptığım birkaç resimle geçinmek imkânı yok. birkaç meraklının keyfi için bu berbat şartlara tabi etmek bir nevi işkence değil midir?" "Ama siz de bu meraklılardan birisiniz... Biz de bunlar gibi yerimizden sökülüp dağıtılmış değil miyiz? Ama bunlar sizi alakadar etmez... kafamın içinde birçok şeyler yaşamak imkânını veriyor. deyiniz.... Ben de yanına iliştim. Bana gelince. Resim yapmak ve insanlar hakkındaki hükümlerimi bunlara aksettirmek istiyorum ve bel94 . fakat buraya her gelişimde içim derin bir hüzünle doluyor!" "Ne diye geliyorsunuz öyleyse?" "Bilmem!" Islak sıralardan birine oturdu. Eliyle yüzündeki yağmur tanelerini silerek: "Ben buradaki nebatları seyrederken biraz da kendimi düşünüyorum!" dedi. bu garip çiçeklerle aynı yerlerde yaşamış olan ecdadımı hatırlıyorum. Siz resimle uğraştınız mı?" "Bir parça!" "Neden devam etmediniz?" "İstidadım olmadığını anladım!" "İmkânı yok. Bir erkek için bu kadar korkak olmak pek hoş değil... " "Evet... halbuki ben onun böyle olup olmadığının farkında bile değilim...
. Buna rağmen dünyada ciddiye aldığım yegâne iş budur. Fakat bu da boş.. anlayabilecek olanlar ise.. Para sarf ediyor. Herkes tabii olanı ka95 ..ki biraz da muvaffak oluyorum. zaten istihfafa layık olmayanlar. benden istenileni yapmaya mecbur olacağım.... Ne olur? An-laşamayacağımızı anlarsak veda eder ayrılırız. Hakkıdır.. ve günün birinde hatalarını anlayınca. Dün akşam sarhoşun biri sırtımı öperken oradaydınız değil mi? Öpecek tabii.... kireç gibi bir hal alarak: "Yok... bütün birleşmeler yalancıdır. Yüzümü bile göremezsiniz. Raif bunu istemem. İnsanlar ancak muayyen bir hadde kadar birbirlerine sokulabilirler. En tahammül edemediğim şey merhamettir. üst tarafını uydururlar.. Siz de öpmek ister misiniz? Paranız var mı?" Dilim tutulmuş gibi kaldım. Şu halde bütün sanatlar gibi resim de muhatapsız.. Bu o kadar mühim bir felaket mi? Hayatta yalnız kalmanın esas olduğunu hâlâ kabul edemiyor musunuz? Bütün yakınlaşmalar. Sırf bunun için resim yaparak geçinmek istemiyorum.. Kendilerini istihfaf ettiğim insanların bunu anlamasına imkân yok... Ve benim sırtımın da cazip olduğunu söylüyorlar... "İlerde arkadaşlığımızı bulandırması ihtimali olan şeyleri açıkça konuşmaktan çekinmemeliyiz. Maria bunu fark edince kaşlarını çattı.. yüzü her zamankinden daha soluk.. hayallerindekini hakikat zannetmekten vazgeçseler bu böyle olmaz... Asla. dudaklarımı ısırıyordum. Asla... "İşte.. Bana acıdığınızı hissettiğim anda allahaısmarladık!. Bu gibi meselelerde korkaklık zararlıdır.. Gözlerimi çabuk çabuk kırpıştırıyor.... Halbuki mümkün olanla kanaat etseler..." Elini külhanbeyce dizime vurdu. Çünkü o zaman kendi istediğimi değil. Çünkü onun bence ehemmiyeti yok.. bizim yaptığımız da başka bir şey değil zaten. yeislerinden her şeyi bırakıp kaçarlar.. Vücudumu pazara çıkarmayı tercih ederim. aziz dostum." Büsbütün şaşırdığımı asıl benim acınacak halde olduğumu görünce kolunu omzuma attı: "Sözlerime gücenmeyin!" dedi.. Katiyen. yani asıl kastettiklerine hitap etmekten âciz..
Küçük bir çocuk gibi ona sokuluyor. düşüncelerinin benimkilere ne kadar benzediğini gördükçe. Beni kemiren sadece büyük bir yalnızlık hissiydi ve gene bu yalnızlığın tesiriyle. hayattaki acı tecrübelerine. herkesten şüphe ediyordu. aramızdaki yakınlığı daha kuvvetle hissederek seviniyor. başımı o tarafa büküyordum. Halbuki ben bu kadar hakikatsever olmak istemiyordum. ne inkisar kalır. Ben ise bütün ömrüm boyunca insanlardan uzak kaldığım ve onlar tarafından pek rahatsız edilmediğim için kimseye kızdığım yoktu.. ama kendi kendimize acımalıyız. hoşlanmadığı insanlar arasında yaşamaya. Başkasına merhamet etmek.. Artık gidelim mi?" İkimiz de doğrulduk.bul eder. daha insanca ve daha insaflı olmaz mıydı? Her hususta doğru ve salim hükümler veren bu kadının. Hiçbir hakikatin beni ondan uzaklaştırmasına tahammül ede-miyeceğimi anlıyordum. fakat henüz lambalar yanmamıştı. Çünkü müphem bir his bana.. kim olursa olsun bir insanı tamamen gördükten ve gördüklerini kendinden saklamadıktan sonra. Bu sefer ben onun koluna girmiştim. İstemediği. Ruhlarımız için en lüzumlu. muhitin bozucu tesirlerine tabi olarak böyle düşündüğü muhakkaktı. Onun birçok hislerinin. Paltolarımıza biriken yağmur damlalarını silktik. ne pahasına olursa olsun. bana yakın olduğunu an96 . en kıymetli olan şeyleri birbirimizde bulduktan sonra diğer teferruatı görmemezlikten gelmek. kendisini aldatmayı asla istemediğini anladığım için korkuyordum. aynı yollardan geçerek dönüyorduk. Sokaklar kararmaya başlamış. fakat onun bir noktada benden ayrıldığını. ne de başkalarını bizden daha zavallı görmeye hakkımız yoktur. Geldiğimiz gibi hızlı adımlarla. Islak kumlar ayaklarımızın altında gıcırdıyordu. ne kendimizi bu kadar büyük. Bu halimizle hepimiz acınmaya layıkız. hakikatleri kendi kendisinden saklamayı.. İçimde sevinçle hüzün arasında garip bir hal vardı. onlara zorla gülmeye mecbur olduğu için böyle derin bir infiale kapılıyor. daha doğrusu büyük bir hakikat için küçük hakikatleri feda etmek. ondan daha kuvvetli olduğunu zannetmektir ki. ona hiçbir zaman büsbütün yaklaşılamayacağını fısıldıyordu. ortada ne hayal sukutu.
Bir aralık sokağın ortasında durdu. Hatta bugünkü gezintimizden memnunum. Sokaklar aydınlık ve kalabalıktı. Herhangi bir şey yapmış olmak için gözlerini etraftaki masalarda gezdirdi. Ara sıra yüzüme ilişen gözlerinde dalgın bir hal ve gülümseyişinde beni ürküten bir yabancılık vardı. Bir köşede milli elbiseleriyle Bavyeralı bir kadın orkestrası gürültülü havalar çalıyordu. Benim iş vaktime kadar konuşuruz!" Hiç beklemediğim bu teklifi lüzumsuz bir heyecanla karşıladım. Şehrin garp taraflarında büyücek bir lokantaya girdik. yemeği bir yerde beraber yiyelim.I adığım bir insana karşı birçok noktalarda kendimi aldatmaya hazırdım. içimde sebepsiz bir sıkıntı ve ezilme vardı. Kadın bunu fark edince. içerisi pek kalabalık değildi. Korka korka : "Bir şeye mi canınız sıkıldı?" dedim. "Hayır!" diye cevap verdi. Önündeki şaraptan birkaç yudum içti ve birdenbire bana dönüp gözlerimin içine bakarak: "Ne yapayım? Ne yapayım? Başka türlü olamıyorum işte!" dedi. "Haydi. Ne demek istiyordu? Bunu ancak karanlık bir şekilde sezi97 . Nitekim çabucak eski halini aldı. Herhalde memnunum." Bunları söylerken başka şeyler düşündüğü belliydi.. Kenardaki bir masaya oturarak yemek ve şarap ısmarladık. Fakat söylediklerine kendinin de inanmadığı görülüyordu. düşüncelerinden kurtulmaya ve biraz açılmaya. "Canımı sıkacak bir şey olmadı. Şehrin ortalarına gelmiştik. Karşımdakinin durgunluğu bana da geçmişti. "Eve gitmek istemiyorum!" dedi. Elini masanın üzerinde duran elime vurdu: "Ne somurtuyorsunuz? Genç bir kadınla ilk defa yemek yiyen delikanlılar daha neşeli ve konuşkan olur!" diye şaka yaptı. Fakat bu halimin onu daha çok yabancılaştırdığını görerek çabucak kendimi topladım ve önüme baktım.. Maria Puder düşünceli ve galiba biraz da mahzundu. gülümsemeye çalıştı.
Onun yapamadığını söylediği şeyle beni deminden beri üzen şeyin aynı olduğunu hissediyor.yordum.. "Boş ümitlere kapıl-mamanız için sizinle apaçık konuşmak daha iyi olacak.. Akşam yemeğini beraber yiyelim dedim.... fakat bunun mahiyetini vazıh olarak tayin edemiyordum... Ama niçin beni kabahatli zannettiler? Kendilerine asla vaat etmediğim...." diyordu... 98 ... münakaşa. sizi de sevmiyorum." Şaşırmıştım.. Deminden beri hep bunu düşündüm. hatta hiddetle beni terk ettiler. gene erkeksiniz..... Fakat sizi sevmiyorum..... Dün yanınıza geldim. Bugün beraber gezmeyi teklif ettim.. Siz nasıl isterseniz öyle olur!" dedim. Şimdi ne diye durup dururken bunları söylediğimi merak edersiniz. yani kendilerini sevmediğimi. Fakat sükûnetimi bozmamaya çalışarak : "Bunlara ne lüzum var? Arkadaşlığımızın şekli bana değil. ama bu kadar. Güle güle.. Tekrar söze başladı.. sonra sizinle oynadığımı iddia etmeyesiniz: Ne kadar başka olursanız olun. bunlar beni muhakkak ki memnun edecek. Dediğim gibi.. Sizinle konuşmak.... Ne yapayım? Sizi belki hoş. başka şeyler bekleyerek ileride bana darılmaymız diye.. sevemediğimi anlayınca. tekrar barışmak. sadece kafalarında yaşattıkları bir şeyi vermedim diye mi? Bu haksızlık değil mi? Sizin de hakkımda aynı şekilde düşünmenizi istemem... büyük bir teessür... Bunu da lehinizde bir nokta olarak kaydedebilirsiniz.. Darılmak. belki de şimdiye kadar tanıştığım erkeklerin hepsinden ayrı taraflarınız olduğunu görüyorum... birçok şeylerden bahsetmek. Size ne verebileceğimi şimdiden bildireyim ki.. Ama bana darılmayın. Beni evime götürmenizi istedim. Gözleri her baktığı yerde takılıp kalmak istiyor ve o bunları sanki güçlükle oradan ayırabiliyordu. Bir sedef kadar donuk beyaz yüzünden ara sıra belli belirsiz ürpermeler geçiyordu. Fakat sevmek? Bunu yapamıyorum. hatta cazip buluyorum. Hayır. size tabidir. Sesinde birdenbire peyda olan bir titreme zor zapt edilen bir heyecan vardı: "Bana sakın darılmayın... Ve bütün tanıştığım erkekler bunu. Adeta size musallat oldum.. kavga etmek.
Hiçbir zaman erkeklerin önünde kızar-madım ve onlardan bir iltifat beklemedim. kendimi erkeklere beğendirmek için öğrenmedim.Şiddetle itiraz etti: "Hayır. tabi olmaya. Babam. başkalarına karşı olsun. Bilhassa tahammül edemediğim bir şey. akıl öğrettim. bilhassa kadın ve erkek münasebetleri o kadar karmakarışık ve arzularımız. Acaba bende anormal bir taraf mı var.. emelleri beni daima tiksindirdi.. İnsan. Böylece erkek tahakkümü görmeden. hiç kimse ne yaptığını bilmiyor ve akıntıya kapılıp gidiyor. Mektepte kız arkadaşlarımın miskinliği. yani tabii olarak büyüdüm. Çünkü hayatım. dedim. bu mevzu üzerinde kendime karşı olsun.. Hayatta yalnız yürümek itiyadını kaybetmiş. bunu asla kabul edemedim. Bu hal beni müthiş 100 . belki diğer kadınlardan daha normal olduğum için böyle düşünüyorum. gördünüz mü? Siz (le bütün diğer erkekler gibi. ben daha küçükken öldü. Neden? Niçin dâima biz kaçacağız ve siz kovalayacaksınız?. hiç de öyle olmaz. hayır. bana tam manasıyla şeyleri yapmak. Beni yüzde yüz doyurmayan. Evde annemle ikimiz kaldık. diğer kadınları mukadderatlarını tabii görmeye alıştıran tesirlerden uzak geçti.. Yok dostum! Böyle yatıştırıcı laflarla meseleler halledilmiş olmaz. destek oldum. hislerimiz o kadar anlaşılmaz ve bulanık ki. Niçin böyleyim. Hiçbir şeyi. itaat etmeye alışmış olan kadınlığın adeta bir timsaliydi. beni kendi gözlerimde küçültüyor. kadının erkek karşısında her zaman pasif kalmaya mecbur oluşu. bizim reddedişlerimizde bile bir aciz bulunacak? Çocukluğumdan beri buna daima isyan ettim. daima açık ve riyasız hükümler vermeye çalıştığım halde bir neticeye varamadım. her şeyi kabul eder görünerek her seyi kabul ettirmek yolunu tutuyorsunuz. Düşününüz ki. daha doğrusu bu itiyadı asla kazanmamıştı. Bakın. Ben bunu istemiyorum. Hayır. sırf bir tesadüf eseri olarak. bilakis. Annem. Ona ben metanet tavsiye ettim. niçin diğer kadınların farkına bile varmadıkları bir nokta bana bu kadar ehemmiyetli görünüyor? Bunun üzerinde çok düşündüm. Yedi yaşında olduğum halde onu ben idare etmeye başladım.. Niçin daima biz teslim olacağız ve siz teslim alacaksınız? Niçin sizin yalvarışlarınızda bile bir tahakküm.
fakat aynı zamanda herhangi bir şekilde muzaffer olduğunu zanneden ahmakça bakışlarla yanıma sokulduklarını gördüm. 100 ... Buna rağmen bu hallerini bir kuvvet tezahürü zannedecek kadar yersiz bir gururları vardır. Halbuki acınacak halde olan. biliyorsunuz.." Biraz durup yüzümü tetkik etti. Sonra ben tabiatı çok severim. Kendime göre güzellik telakkilerim var.. Bir kadınla sevişmeyi güzel bulmuyorum. her ikimize aynı derecede zevk veren beraberliklerden sonra.. Ama keşke öyle olabilsem. onlara insan olmaktan daha kolay ve cazip geliyordu.. Nasıl söyleyeyim. Bir kere bunları fark ettikten sonra erkekleri sahiden sevebilmem imkânsızdı.. zannettiğiniz gibi değil. Aman yarabbi. fakat aynı zamanda korkak ve rahatına düşkün değildir. O zaman erkek azminin ve kuvvetinin ne olduğunu gayet iyi anladım. Erkeklerle de arkadaş olmadım. Ama sahiden bir erkek.. zavallılıkları meydana çıkan onlardı.... Kendimde hiçbir gayri tabii temayül bulunmadığını bildiğim halde.. En hoşuma giden ve birçok hususlarda bana yakın olan adamların bile.... Kız arkadaşlarım benimle ahbaplık etmeyi ve fikirlerimi kabul etmeyi zevklerine ve rahatlarına aykırı buldular. bir kadına âşık olmayı tercih ederim. himaye etmeye çalışan.bir yalnızlığa mahkûm etti. Muhakkak ki insan ruhunu daha az alçaltan bir şey yapmış olurum. Estetik değil. insan deli olur. "Ne diye şaşırdınız?" diye devam etti. Hiçbir kuvvete dayanmadan » Kibirli. özür dilemeye.. bu kurt dişlerini gösterdiklerini. dünyada hiçbir mahluk bu kadar kolay muvaffakiyetler peşinde koşmaz ve hiçbir mahluk bir erkek kadar hodbin. Biraz şarap içti. Tabii olmayan şeylere karşı her zaman çekingen davranırım.. ihtiras halindeki bir erkek kadar âciz ve gülünç olamaz.. Hoş tutulan bir oyuncak olmak. Konuştukça açılıyor ve sıkıntısından kurtuluyor gibiydi. Aradıkları yumuşak lokmayı bende bulamayınca müsavi kuvvetlerle karşı karşıya gelmektense kaçmayı tercih ettiler.. Hiçbir kadın. Yalnız ben ressamım.. "Korkmayın... kendini beğenmiş ve nahvetli*. Bunun için muhakkak bir erkeği sevmem lazım geldiğine inanıyorum... küçük vesilelerle.
sizi neden sevmiyorum.. Ana noktalarda asla değişmem.. Ben sizinle nasıl açıkça konuştumsa siz de bana içinizi dökebilirsiniz.. Benim bu sözlerimi kesmeden. Hayattaki tecrübelerinizin sizi böyle uzun bir izahat vermeye sevk ettiğini de görüyor ve bunu. İhtiyatlı bulunmak 101 .... ben olabilirim. tam bir erkek. fakat siz de benim aradığım değilsiniz... Benden bir şey istemeden........ " Tasdik makamında başını hızlı hızlı salladı. Gözlerimi onun benden cevap bekleyen siyah ve dalgın gözlerine dikerek ağır ağır: "Maria" dedim.. beni tezlil etmeden beni sevecek ve yanımda yürüyecek bir erkek. Buna rağmen içimde garip bir durgunluk vardı. bana verdiğinden fazla bir şey istemeye alışmamıştım..... Beni anladığınız gözlerinizden belli. Fakat pek çocuk. Şimdi anlıyor musunuz.. Tıpkı annem gibi sizi de birinin idare etmesi lazım... gayet iyi dost olabiliriz. Hiçbir insandan... Eğer isterseniz. "sizi gayet iyi anlıyorum. Kafamdan yalnız bir arzu geçiyordu: Ne pahasına olursa olsun. beni fikrimden çevirmeye. Gerçi biraz evvel bahsettiğim o manasız nahvet sizde yok.. Zaten sevecek kadar da zaman geçmedi.. Dün akşam da söylemiştim... ondan ayrılmamak.. Yani hakikaten kuvvetli. bana hâkim olmadan. Öte tarafının bana lüzumu yoktu. Fakat fazla bir şey olamam. Onun hakkında son bir hüküm vermekten korkuyor ve bunda isabetli olamayacağımı seziyordum.... Devam ettim: "Belki bana bunları söylemenize lüzum yoktu. Demek ki bu dostluğun sizce bir kıymeti var. ileride dostluğumuzu sarsabilecek şeylere mâni olmak için yaptığınızı düşünerek memnun oluyorum. ikna etmeye.. Nasıl? Benimle arkadaş olacak mısınız?.beni sürükleyebilecek bir erkek. yani yola getirmeye kalkmadan dinleyen ilk erkek sizsiniz.. Bu.. Bu kadarı da az mı? Fazla şeyler isteyerek bunu da kaybetmek daha mı iyi? Ben bunu asla istemem." Bütün bu sözler beni serseme döndürmüştü.. Fakat bu sizi yanlış düşüncelere sevk etmemeli.. benim bazan bir halim bir halime uymaz.. Fakat nereden bileceksiniz? Birbirimizi yeni tanıyoruz. ona yakın bulunmak.. Dediğim gibi.. daha doğrusu pek kadın gibisiniz. Sizinle mükemmel arkadaşlık ederiz...
Eğer birbirimizde bunu bulursak harikulade bir şey olur. insan ayağı basmamış zannedilen yerlerde mermer köprülere. zeytin ağaçlarına dair birçok şeyler anlatabilirsiniz!" diye söze başladı.daha iyi. Tarihlerde okuduğumuz birçok medeniyetler oralarda kurulmuş ve yıkılmıştır. kendi insanımızı.. Kısa bir zaman içinde yüzünün ne kadar çok ifade değiştirdiğine hayret ediyordum. masanın üzerinde duran elime vurdu: "Siz zannettiğim kadar çocuk değilsiniz!" dedi. asıl kendini tezlil etmesi demektir. Ben de sizin gibi tabiatı çok severim. Bunlar benim çocukluğumun arkadaşları.. Gözleri bunun aksine olarak. Çam ağaçlarıyla kaplı dağlarında. hayallerimin mev-zuuydu. fakat kendim kadar hürmet etmediğim ve kendim kadar kuvvetli bulmadığım bir insanı sevebileceğimi aklıma bile getirmedim. Pek az insanla tanıştım ve daima kendimle yaşadım. böylece. peşin kararlarla onu bağlamaya çalışmayalım!" Maria şahadetparmağıyla. memleketinize. Gerçi başımdan geçmiş maceralarım yok. "Bana hayatınıza. Asıl ehemmiyeti olan budur. Biz ona suni istikametler vermeye. Kadın. üzerimde dolaşıyordu. Demin tezlil edilmekten bahsettiniz. "Ben size ço102 . ağlamak üzere bulunan küçük bir kız halini almıştı. erkek münasebetlerine gelince.. hiçbir zaman korktuğunuz cinsten bir insan olmadığıma emin olabilirsiniz. Benim hayatta sizin kadar tecrübem yok.. hatta diyebilirim ki insanlardan ne kadar uzak kaldıysam tabiata o kadar sokuldum. O zamandan beri tabiatı ve onun mantığını her şeyin üstünde tutarım. Bir erkeğin buna müsaade edebilmesi bence kendi şahsiyetini inkâr etmesi... Bırakalım. Biraz büyükçe olan alt dudağını daha çok dışarı çıkarmış. kararsız ve ürkek. düşünceli ve araştırıcıydı. başka yollardan gittiğimiz halde ikimiz de aynı neticeye varmışız: ikimiz de birer insan arıyoruz. On on beş asırlık zeytin ağaçlarının altında yatarken bir zamanlar bunların mahsulünü toplayan insanları düşünürdüm.. arkadaşlığımız da tabii yolunda yürüsün.. Benim memleketim dünyanın en güzel yerlerinden biridir. öteki meseleler ikinci derecede kalır. Görüyorum ki. işlemeli sütunlara rastlardım. Gözleri.
103 . Ah. gülüşümüzü. kendisiyle alışverişi olmayan her kadına karşı. Çünkü insafsızlığa ve ba-zan terbiyesizliğe kadar varan kalabalığı..ı-ukluğumu ve babama ait hatırlayabildiğim bazı şeyleri söylerim. bana bir baron kadar ince kur yapar ve beni kibarlığına hayran ederdi. Küçük iradımız enflasyon yüzünden gitti. müessesenin ciddiyetini korumak arzusundan ziyade. vücudumuzu değil. insanlığımızı da satmamızı istediğini görseniz irkilirsiniz. Mesela bizim Atlantik'in sahibi gayet nazik bir adamdır. onun kabaresinde çalış-masam. Bundan şikâyetçi değilim. siz böyle yerlerin patronlarının ne demek olduğunu bir bilseniz!" "Çok mu kabadırlar?" "Hem nasıl! İşte erkekleri yakından tanımak için bu da bir vesiledir. aldatılmak korkusundan ileri geliyor." Uzak bir tedai* ile sözünü kestim: "Babanız neciydi?" dedim. Bana dokunan. Ba* Çağrışımla. Benim bu halimde bir fevkaladelik yok. Sonra akademiye devam ettim. Vaziyetimiz fena değildi. Para kazanmaya mecbur oldum. Çalışmak hiç de fena bir şey değil. Harp esnasında hastabakıcı-lık yaptım. Herhalde konuşacak söz bulmakta sıkıntı çekmeyiz. Neden sordunuz? Bu hallere nasıl düştüğümü mü merak ettiniz!" Sustum. "Kazanç ahlakı" dese daha doğru olacak.. Babamın bıraktığı para ile okudum.. Yalnız müşterilerine karşı değil. ruhlarımızı alçaltmadan çalışmak isteyişimizin hoş görülmemesi. Galiba salon boş da onun için. Sonra bir de hep sarhoş ve insan etine acıkmış kimselerle karşı karşıya bulunmak mecburiyeti beni sıkıyor... Fakat kendisinden para alan insanlara karşı birdenbire değişiyor ve buna galiba "meslek ahlakı" diyor. İhtimal ki iyi bir aile babası veya dürüst bir vatandaş olan bu adamın nasıl bizden sadece sesimizi.... "Almanya'yı henüz pek tanımadığınız anlaşılıyor. Muhakkak ki.. "Söylememiş miydim? Avukattı. Zavallılar çalgılarının gürültüsü ile hiç olmasa patronu neşelendirmek istiyorlar... Fakat burada ne kadar çok gürültü oluyor..
.. biliyor musunuz? Gittiniz mi?" "Hayır. içimden geçenleri anladığına emin olduktan sonra. sizinle buralara yakın bir kahveye gidelim!" dedi. İğrenç.. Bu. Her zaman sanatkârlar tarafından ziyaret edilen bu kahvenin geceleri on birden sonra yaşlı. Ciddi söylüyorum. Acayip insanlar göreceksiniz.. kurnazlığının. her yaştan birçok jigoloların bu zamanlarda oraya gidip kendilerini beğendirmeye çalıştıklarını duymuştum.. Uzun müddet cevap veremedim. yüksek sesle münakaşa 104 . İnsan riyakârlığının. Yalnız bu kadar olsa gene tabiidir. gürültüsünü büsbütün artırmıştı.. Buna sadece hayvanlık diyemeyeceğim. Henüz vakit erken olduğu için kahvede sadece genç sanatkârlar vardı. Bavyera elbisesi giymiş şişmanca ve mısır püskülü gibi saçlı bir kadın avaz avaz. Boyuna konuşuyor ve sizi sabahtan beri oradan oraya sürüklüyorum. zevk düşkünü. Vakit daha erken!" dedi. Maria: "Haydi bakalım. genç meraklısı ve paralı kadınlarla dolduğunu ve her milletten. Grup grup oturmuşlar." Etrafına bakındı.. duydum!" Güldü: "Ay sonlarında parasız kalan arkadaşlarınızdan mı?" Ben de gülümsedim ve önüme baktım.. Yüzüne de bakmadım. Sokağa çıkınca: "Gelin.. canınız sıkıldıysa sizi serbest bırakayım!" Ellerini tuttum. Sonra dikkatle yüzüme bakarak: "Yoksa sizi sıkıyor muyum?..zan öyle bir bakışları var ki." "Romanisches Kaffe'ye mi?" "Evet. hayvanlıktan da aşağı bir şey. Kadınların bu kadar sokulgan olması iyi bir şey değil. "Çok hoş bir yerdir.. ancak o zaman: "Size minnettarım!" dedim.... Buna rağmen.. "Ben de size!" dedi ve ellerini çekti. gırtlağından acayip sesler çıkararak etrafına dönüyordu.. sessiz bir yerde oturalım. Orkestra.. zavallılığının karıştığı bir hayvanlık. neşeli dağ havaları söylüyor.
İstemiyor musunuz?" "Ne demek? Teşekkür ederim!" "Of! O kadar çok teşekkür ediyorsunuz ki!" "Biz şarklılar çok kibar insanlarızdır. Ona birçok şeyler söylemeyi gündüzden tasarlamıştım.. Etrafımızda geniş kenarlı siyah şapkaları. "Bana "sen" dediniz. ağızlarında pipoları. farkında mısınız?" "Evet... kafamdan yepyeni şeyler geçiyordu. Nihayet karar verdim ve rastgele konuşmaya başladım. sonra yanaklarından öptü. uzun saçları ile Fransız mukallidi genç ressamlar. Muayyen bir şey anlatmıyor.ediyorlardı. genç efendi!" diye. çocukluğumdan. Ne düşünüyordum biliyor musunuz? O adam sizi öptü ve ben hiç kıskanmadım. ağzının hizasına kadar favorili bir genç uzaktan işaretler ederek bizim masamıza geldi. Gözlerimi yere diktim ve bekledim. İtimatla. herhalde sanatkâr usulü bir selam verdikten sonra uzaklaştı. Nihayet delikanlı Maria'nın elini şiddetle sıkıp salladıktan ve bana: "Allahaısmarladık.. Sütunlar arasındaki bir merdivenden yukarı kata çıktık. "Kürk Mantolu Madonna'yı selamlarım!" diyerek Ma-ria'nın başını ellerinin arasına aldı. komşumuz Fahriye'den ve tanıdığım eşkıyalardan bahsediyordum. Hâlâ önüme bakıyordum." "Sahi mi?" "Ve niçin kıskanmadığımı merak ediyorum!" Uzun uzun bakıştık. Aynı sergide resim teşhir ettikleri anlaşılıyordu. "Bana biraz da kendinizden bahsetsenize!" dedi. evvela alnından. okuduğum kitaplardan. Güçlükle boş bir masa bulduk. Peki makamında başımı salladım. birbirimizi araya araya bakıştık. Kadın : "Ne düşünüyorsun?" diye sordu. Fakat bunların hiçbiri aklıma gelmiyor. Uzun boylu. kurduğum hayallerden. Şimdiye kadar kendime bile 105 . sarışın. uzun tırnaklı parmaklarıyla habire sahife dolduran muharrirler oturuyorlardı. Şundan bundan konuştular. askerliğimden.
.. Kendini toplamaya çalıştı. hiçbir şeyi değiştirmemek için o kadar gayret sarf ediyor. Yerimden fırlayarak : "Fakat işinize geç kalacaksınız!" diye bağırdım.. Ona yalan söylememek. Heyecanlandığım zamanlar yavaş yavaş elimi okşuyor. bu akşamın intibalarıni içimize yerleştirmek ister gibi dalgın ve doluyduk. Asla.söylemekten çekindiğim taraflarım. bu suretle gene hakikatten ayrılmış oluyordum. hayır.. bazan hayret eder gibi ağzını hafifçe açıyordu. On bire geliyordu.. Fakat kabahat bende. "Sizin yüzünüzden mi?. hatta bu gayrette bazan ileri giderek kendi aleyhimdeki noktaları o kadar tebarüz ettiriyordum ki. üşüyeceksiniz!" dedim. söz haline getiremediğim taraflarımı da anlamak ister gibi yüzümde gezdirdiğini gördükçe büsbütün açılıyordum. sözlerim şikâyet eden bir eda alınca şefkatle gülümsüyordu.. kendimi tahrif etmemek. Ehemmiyeti yok. meçhul bir kuvvet tarafından dürtülmüş gibi sözümü kestim ve saatime baktım. Onun nasıl bir dikkatle beni dinlediğini. gözlerini nasıl. daima susturulmuş heyecanlar bir sel gibi.. Yolun sonlarına doğru vücudumun ürperdiğini hissettim. Sizin yüzünüzden.... gitgide büyüyerek kabararak. Bir aralık. Hatıralar ve uzun zaman zapt edilmiş hisler. Yarın buluşuruz!" 106 . "Benim yüzümden eve gidip kürkünüzü giyemediniz.. hızlanarak dışarı akıyordu. hiç bir şeyi örtbas etmeden görünmek istiyordum. Ellerimi daha çok sıktı. Doğru. Yolda hemen hemen hiç konuşmadık. saklandıkları yerlerden çıkıyor ve ortaya dökülüyorlardı. İkimiz de. Etrafımızdaki masalarda kimseler kalmamıştı. Çabuk yürüyelim!" "Sizi tekrar eve götürmek için bekleyeyim mi?" "Hayır. Bir insana ilk defa kendimden bahsettiğim için bütün çıplaklığımla. Beresini başına yerleştirirken ilave etti: "Ne güzel konuşuyorduk!" Onu Atlantik barının önüne kadar getirdim.. hiç bana haber vermeden. Bazan tasdik eder gibi ağır ağır başını sallıyor. acele etmeden doğrularak: "Hakkınız var!" dedi..
Nasıl biraz evvel ağzımdan çıkacak küçük bir sesin o tasavvur edilmez saadet anının havasını bozacağından kork-tuysam. O zaman onun çehresinde rahat bir gevşeme oldu. Karanlık merdivenli pansiyon bana pek şirin. hiçbir şey söylemeden. Bundan sonra. bulandıracak diye korkuyordum. bize düşüncelerimizi söylemek ve bunların birbirine ne kadar yakın olduğunu tespit etmek imkânını veriyordu. gözlerini kaldırıma dikti ve fısıltı gibi bir sesle fakat çabuk çabuk: "Demek beni kıskanmıyorsunuz ha?" dedi. boğazımın kuruduğunu hissettim. kolumdan çıkarak elini uzattı. Elektriklerin aydınlattığı kapının önüne yaklaşınca durdu. bana daha çok sokuldu. ağır ağır yürüdü ve içeri girdi. hiçbir şey hatırlamamak istiyordum. gerçi bunda. Bu anda neler duyduğumu ona söyleyecek bir kelime bulamadığım için göğsümün daralır gibi olduğunu. hatta ağzımdan çıkacak her ses. onlara hatıralarımla bile dokunmaktan ürkecek kadar kıymetliydiler. Her söz. Beni çekerek duvarın kenarına sürükledi. Hiçbir şey düşünmemek. koridorları dolduran bütün kokular hoş geldi. Fevkalade ciddi bir şey düşünüyor gibiydi. O hâlâ. her gün Maria Puder'le buluşup beraber gezmeye başladık."Siz bilirsiniz!" Belki üşümemek için. saadetimi bozacak. yüzüme doğru eğildi. bir tarafın fikrini kabul edip kendisine mal etmeye I 108 . Nihayet. Sonra başımı tutarak bir defa ağzımdan öptü ve arkasını dönerek. Birbirimize söyleyecek şeyleri ilk akşam bitirmiş değildik. Dinlenir gibi bir saniye gözlerini kapadı. bu sefer biraz da korkuyla. "Beni sahiden bu kadar çok mu seviyorsun?" Birdenbire gözlerini kaldırdı ve merakla yüzüme bakmaya başladı. Her zaman karşılaştığımız insanlar. Bu gecenin hadiseleri. Pansiyona adeta koşarak döndüm. Çaresizlikten gözlerimin yaşardığım fark ettim. Bu fikir yakınlığı. her noktada aynı şekilde düşünmenin neticesiydi. manzaralar. bugün yaşadığım birkaç saatin harikulade vakalarına ve bu vakaların emsalsiz ahengine zarar vereceğinden çekiniyordum. yüzüme bakıyordu. bu sefer de hayalimle yapacağım her kurcalamanın.
Acaba daha neler var. Fabrikaya yalnız öğleden evvelleri gidiyordum. başka bir sebep dolayısıyla da operaya gitmek istemiyorum. on buçukta buradan çıkıp işine gitmek ona güç geldiği için opera ziyaretlerinden vazgeçtik. Fakat arkadaşlığımızı başka sahalara 108 . onların kıymetleri hakkında münakaşalar yapıyordu. Buluştuğumuz zaman. fakat ben. Onun da benden hoşlandığı. Frau Heppner ara sıra: "Sizi birisine kaptırdık galiba!" diye takıldığı halde sadece gülmüş ve lafı uzatmamıştım. ayrı kalmış arkadaş çocuklar gibi seviniyor. Halbuki ortada kimseden saklanacak bir şey yoktu. belki Türkiye'den kalmış bir itiyatla. İçimde bütün bir dünyayı sevecek kadar çok muhabbet bulunduğunu hissediyor ve bunu nihayet bir yere sarf edebildiğim için kendimi mesut sayıyordum. Bana yeni ve eski üstatların tabloları hakkında izahat veriyor. Sonraları bu tecessüsün yerini bir alışkanlık aldı. Fakat karşısındakinin her kanaatini doğru bulup benimsemek için vesile aramak da bir nevi ruh yakınlığı alameti değil miydi? En çok. Bazı sebeplerle iki üç gün görüşemesek birbirimizi adamakıllı göreceğimiz geliyordu. hiçbir vesile ile hatırlatılmamıştı. Fakat gece saat onda. böyle icap ettiği kanaatindeydim. beni aradığı muhakkaktı. diye merak ediyor ve gayet çok konuşuyorduk. el ele tutuşarak yürüyorduk. Sonradan bir gün bana: "Yalnız zaman bakımından değil. Oradan çıktıktan sonra Atlantik'te şarkı söylemek bana dünyanın en gülünç. en bayağı bir işi gibi geliyor" demişti.diğer tarafın evvelden hazır bulunmasının da tesiri vardı. Bilhassa Frau van Tiedemann'ın bir şey duymamasını istiyordum. Birkaç kere tekrar nebatat bahçesine. her ikimiz tarafından da. bir iki akşam da operaya gitmiştik. Onu çok seviyordum. İlk akşamdan beri dostluğumuz. aramızda kararlaştırdığımız hudutlar içinde kalmış ve Atlantik önündeki sahne. Maria bunda belki mahzur görmezdi. İlk zamanlarda bizi birbirimize yaklaştıran daha ziyade bir tecessüstü. Pansiyon halkıyla hemen hemen görüşemez olmuştum. müzelere ve resim galerilerine gidiyorduk.
mücerret bir mefhum yoktu. Kadınla erkek arasındaki sevgiye hakiki ismini vermemek bir nevi kendimizi aldatmaktan başka bir şey değildi. dostluğumuzu tahlile kalkardım. günün birinde nereye kaçıp gittiğini de bilmeyiz.) Şimdi ben bütün bu insanlara âşık mıyım?" Ben fikrimde ısrar ederek: "Evet" demiştim. nereden geldiğini bilmediğimiz gibi. O zaman Maria şahadetparmağını sallayarak gülüyor: "Hayır dostum. Onun bu mevzuu ne kadar lakayt. bana dayanarak yürüyordu. sempatiler bir nevi aşktı. Benim fikrimce aşk diye ayrı. Halbuki arkadaşlık devamlıdır ve anlaşmaya bağlıdır.götürmek için asla vesile vermiyordu. Bir gün Berlin civarında bir orman olan Grünewald'da dolaşırken kolunu boynuma atmıştı. bazan sözü maharetle kendimize nakleder. dünyada hepimizin hoşlandığımız birçok kimseler. hayır!" diyordu. Derhal yumuşak fakat kati bir hareketle kolunu çekti. Fakat buna rağmen. İnsanlar arasında çeşit çeşit kendini gösteren bütün sevgiler. bizim tahlil edemediğimiz öyle bir histir ki. "En çok sevdiğinize hakikaten ve diğerlerine birer parça âşıksınız!" 109 . mesela benim hakikaten sevdiğim birçok dostlarım vardır. Fakat o andaki ciddiliği. Sonra düşünün. O büsbütün başka. her şeye razı olmuş. Omzumdan aşağı sarkan eli hafif hafif sallanıyor ve başparmağı havada daireler çizer gibi kımıldıyordu. Evet. Bunun üzerinde hiçbir şey konuşmadık ve gezintimize devam ettik. Yalnız yerine göre isim ve şekil değiştiriyorlardı. Bazan aramızda aşk meselelerinden bahsettiğimiz olurdu. "Aşk hiç de sizin söylediğiniz basit sempati veya bazan derin olabilen sevgi değildir. Nasıl doğduğunu anlamadığım bir arzu ile bu eli yakaladım ve avucunun içini öptüm. ne kadar kendinden uzak bir şeymiş gibi incelediğini gördükçe içimde garip bir ezilme duyardım. Aşka girmeyen şey ise tahlildir. (Muhterem Beyefendinin bunların en başında geldiğini söyleyebilirim. onun bütün şartlarını kabul etmiştim. bir daha bu şekildeki hislerime kapılmaktan beni menedecek kadar açık ve kuvvetliydi. Nasıl başladığını gösterebilir ve bozulursa bunun sebeplerini tahlil edebiliriz.
içimizde zaten mevcut olan hislerin bizi şaşırtacak kadar şiddetlenivermesinden ibarettir. Ne kadar çok insanı seversek. bütün ruhuyla. zamanı tayin edilemeyecek olan bir anda.." "Ben Şarklıları başka türlü düşünür zannederdim!" "Ben öyle düşünmüyorum!" Maria gözlerini sabit bir noktaya dikip uzun uzun daldıktan sonra: "Benim beklediğim aşk başka!" dedi. Birleştiğimiz noktalar ne kadar çok olursa olsun. birdenbire birikir. Ne kendi sözlerim. bize tabi olmayan birtakım gizli. O. fakat başka zamanlar gene ele almıştık. tekasüf eder*.. "İçinizde mevcut olan sevgi." Bu münakaşayı burada bırakmış. . 110 . istemek. "O. Sevmek ve hoşlanmak başka. nasıl tatlı tatlı ısıtan güneş ışığı bir adeseden geçtikten sonra bir noktada toplanıyor ve yakmaya başlıyorsa. sonra izah etmeye çalıştım: "İçinde hakikaten sevmek kabiliyeti olan bir insan hiçbir zaman bu sevgiyi bir kişiye inhisar ettiremez ve kimseden de böyle yapmasını bekleyemez. bütün mantıkların dışında. alaka. Onu dışarıdan birdenbire gelen bir şey zannetmek doğru değildir. müphem düşüncelerin ve arzuların idare ettiği muhakkaktı. Mukavemet edilmez bir istemek!" O zaman onu yakalamış gibi kendimden emin bir edayla: "Bu söylediğiniz bir an meselesidir" dedim. ayrı olduğumuz yerler de vardı ve bir taraf diğer tarafa * Yoğunlaşır. ne de onun fikirlerinin yüzde yüz isabetli olmadığını seziyordum. bütün vücuduyla. Aşk bence bu istemektir. tarifi imkânsız ve mahiyeti bilinmeyen bir şey. birbirimize karşı ne kadar açık olmak istersek isteyelim. Aşk dağıldıkça azalan bir şey değildir. sarih olarak bilinmeyen bazı vesilelerle. her şeyiyle istemek başka. kuvvetini fevkalade artıran bu sevgi de sizi sarar ve tutuşturur. Her ikimizi de. asıl sevdiğimiz bir tek kişiyi de o kadar çok ve kuvvetli severiz.Maria hiç beklemediğim bir cevap vermişti: "Şu halde niçin beni kıskanmadığınızı söylüyordunuz?" Söyleyecek bir şey bulamayarak bir müddet düşündüm.
Bu hareketsizliğin. Eski mahcupluğum ve sıkılganlığım kalmamıştı. Asıl noktanın mütemadiyen etrafında dolaştığımı bildiğim halde bu noktaya gidecek yollan bilmiyor.kolayca uyuyorsa. Bütün isteklerimin en son gayesi belki de ona tamamen. bunu ancak daha ehemmiyetli bulduğu bir gaye uğrunda yapıyordu. ama hep bu ana noktaya dokunmamak şartıyla. bu gayeye gözlerimi çevirmekten çekiniyor. seyretmekte olduğu ve yakalamak istediği harikulade güzel bir kuşu küçük bir hareketiyle kaçıracağından korkan bir insan gibi atıl kalıyordum. ileriye atılmayan her adımın insanı geriye götürdüğünü ve yaklaştırmayan anların muhakkak uzaklaştırdığını karanlık bir şekilde seziyor ve içimde sessizce yanan. Fakat başka türlü yapabilmem için başka türlü bir insan olmam lazımdı. araya on iki seneden fazla bir zaman girdikten sonra. fakat elde edebildiğimi de kaybetmek korkusuyla. Bugün. 112 . korkuya dayanan bu tereddüdün daha zararlı olduğunu. o günkü halimi gözümün önüne getiriyor ve bu neticeleri çıkarıyorum. bence bütün meselelerin üstünde onu muhafaza etmek arzusu vardı. Ruhlarımızın böyle en saklı köşelerini bile ortaya dökmekten ve üzerinde münakaşa etmekten çekinmiyorduk. asıl bu cihetlerin mühim olduğunu fısıldıyordu. buna rağmen hiç dokunmadığımız taraflar da vardı. araya-mıyordum. bütün maddi ve manevi varlığıyla sahip olmaktı. hiç noksansız. insan münasebetlerinde bir noktada taş kesilmiş gibi kalınamayacağını. Maria hakkındaki hükümlerim de aynı zaman mesafesinin tasfiye ve tetkikinden geçmiş bulunuyor. hatta belki de biraz müfrit şekilde ruhumu meydana veriyordum. Şimdiye kadar bana bu derece yakın olan bir insana tesadüf etmediğim için. Kendi içime kapanmıyor. Bütün bunları o zamanlar bu kadar vazıh ve derin düşünüp düşünmediğimi bilmiyorum. fakat bir his bana. fakat günden güne büyüyen bir endişenin yer etmeye başladığını hissediyordum. çünkü bunların ne olduğunu biz de doğru dürüst bilmiyorduk.
çünkü insanların kendilerini bir an için mesut zannetmek sevdasıyla başvurdukları bu nevi manasız merasimi saçma bulduğuma göre böyle garip ve lüzumsuz vecibelerle dolu olan Yahudi dinini hoş bulamayacağım gayet tabiidir. Yalnız o. Bütün bu karışık hisler. Bazan aşırı derecede durgun. olduğu yerde kalmak suretiyle. Kânunuevvel* ayının sonralarına doğruydu. "Hayır" dedi." "Yılbaşının da sence hiçbir hususiyeti yok mudur?" diye sordum. Annesi Noel'i geçirmek için Prag civarındaki uzak akrabalarından birine gitmişti. ve biz. "senenin diğer günlerinden ne farkı var sanki? Tabiat onu herhangi bir şekilde ayırmış mı? Ömrümüzden * Aralık. ışığa çıkmaktan korkar gibi. bunun için. isteyen. Zaten halis Alman kanında bir Protestan olan annem de. bendeki diğer birçok tarafların kendisi için feda edilemeyecek kadar kıymetli olduğunu görüyor. ruhlarımızın en saklı köşelerinde durmaktaydı. Fikirlerimi zındıkça buluyorsa bunda. "Bunu Yahudiliğime hamletmeyin. Fakat bu halleri pek çabuk geçiyor. hatta soğuk oluyor . Fakat birdenbire her şey değişiverdi ve hiç beklenmedik bir istikamet aldı. nefsime menet-tiğim cesareti verecek kadar müfrit bir alaka gösteriyor. adeta beni açıkça tahrik ediyordu. aramızda tekrar eski arkadaşlık havası peyda oluyordu. bir çıkmaza girdiğini fark ettiği muhakkaktı. 112 . hakikatte hep eskisi gibi birbirini arayan. bazan da birdenbire coşuyor.O sıralarda Maria'nm da birtakım tezatlı hisler içinde bulunduğunu anlıyordum. bana. sırf ihtiyar olduğu için ve iş olsun diye bu âdetlere bağlı. Maria bundan memnundu: "Dünyada en sinirime dokunan şeylerden biri de o mumlar ve yaldızlarla donatılan çam fidanıdır" diyordu. birbirinin huzurundan her zaman daha memnun ve zengin olarak dönen iki candan arkadaştık. dini kanaatlerinden ziyade. kendisinden uzaklaşmama sebep olacağını zannettiği şeyleri yapmaktan çekiniyordu. son günlerinin ruh sükûnetinin bozulması korkusu amil oluyor. dostluğumuzun. Onun da benim gibi. asıl aradığını bulamamakla beraber.
.. Acaba ben dans edebilecek miyim?" İstanbul'da Sanayii Nefise mektebine devam ettiğim aylarda bazı arkadaşlar... soyunmak için arka taraflarda bir yere gitti. renkli fenerler.. Dans edenlerin aşağı yukarı hepsi öpüşüyor ve yılışıyordu. İçerisi kâğıt şeritler. Halk şimdiden sarhoş olmuşa benziyordu.. Atlantik'e vardığımız zaman o. bazan dans ettiğim kimse hoşuma gider ve bu yüzden o sıkıntıya katlanırım. ilk geldiğim akşam oturduğum masaya yerleştim. herkes gibi biz de sarhoş oluruz. o sıralarda şehri dolduran Beyaz Ruslardan öğrendikleri birtakım dansları bana da göstermişlerdi. Ne dersin? Hem biz seninle hiç dans etmedik değil mi?" "Hayır. "Hakikaten bu gecenin fevkaladeliği nerede? Kendimiz uydurup kendimiz inanıyoruz.. 113 . Fakat belki bir buçuk seneden beri hiç göstermediğim bir marifeti bu akşam becerebilecek miydim? "Adam sen de. İçimde sebepsiz bir can sıkıntısı vardı: "Ne olacak sanki?" diyordum. etmedik!" "Ben zaten dans etmekten fazla zevk almam.." "Bu iş için hoşuna gideceğimi tahmin etmem!" "Ben de tahmin etmem. Hatta bir parça da vals yapabiliyordum.. Beraber çıkar... Benim Atlantik'teki işim gece yarısından evvel biter. canın isterse. çünkü o gece diğer birçok fevkalade numaralar da var. Ama biz felsefeyi bırakalım da. Ama olsun. çünkü ömrümüzü senelere ayırmak da insanların uydurması. yaldızlı tellerle donanmıştı.... İnsan ömrü doğumdan ölüme kadar uzanan tek bir yoldan ibarettir ve bunun üzerinde yapılan her türlü taksimat sunidir. Herkes evine gidip yatsa daha iyi. Biz ne yapacağız? Bunlar gibi birbirimize sarılıp döneceğiz. arkadaşlıkta fedakârlık lazımdır!" Yılbaşı gecesi akşam yemeğini beraber yedik ve onun iş vaktine kadar lokantada oturup konuştuk. yarıda bırakır otururum!" dedim... yılbaşı gecesi beraber bir yere gidelim.bir sene geçtiğini göstermesi bile o kadar mühim değil. ben salonda. Ara sıra kendi kendimizden kurtulup cereyana kapılmak hoş bir şey. Bir farkla: Biz öpüşmeyeceğiz.
hoplaya hoplaya eski usul vals yapan çiftlerin ayak patırdısı birbirine karışıyordu. Maria üstünü değiştirince hemen çıktık. Müthiş bir can sıkıntısına ve melankoliye düşmemek için ne kadar gayret ettiğimi görüyorsun. Zaten onların da bakalım hepsi göründükleri gibi mi? İstemiyorum. Kendimi herkesin akıllısı veya duygulusu yerine koymak istemiyorum. Başını önüne dayayıp daha şimdiden uyuyanlar.Maria'nın keman çalması ve şarkı söylemesi zannettiğimden de kısa sürdü ve gürültüye geldi. birbirinin kucağında oturanlar görülüyordu. Bağırışlar. Bu akşam herkes kendi kendinin numarası olmayı tercih ediyordu. Farz et ki biz. Cılız vücutları. Karşımdaki iskemleden kalkarak yanıma oturmuş ve kolunu omzuma atmış114 . Gazinonun asıl neşesi gece yarısından sonra başladı. İç ve gül!. Raif. kemikleri çıkmış yüzleri ve bir asabi hastalığa uğramış gibi parlayan gözleriyle. kahkahalar. Göz alabildiğine büyük salonlarda yüzlerce çift habire dans ediyordu. " Biraz sarhoş olmaya başladığını anlamıştım. Burayı dolduran bir sürü insandan biriyiz. bu akşam olsun kendimizden ayrılalım.. "Avrupa" dedikleri büyük bir yere gittik. ölçüsüz bir neşe içinde kendilerini kaybeden delikanlıların.. dört muhtelif yerde yırtmırcasına çalan müziğin gürültüsü. Masaların üzeri renk renk şişelerle dolmuştu.. Hiç iyi yapmıyorsun. Üst üste getirttiği buruk lezzetli Ren şaraplarını hayret ettiğim bir süratle içiyor ve içmem için beni de zorluyordu. Maria elime tekrar bir kadeh tutuşturarak fısıldadı: "Raif. batıl hükümlerine isyanın en iyi şeklini cinsi arzularını başıboş bırakmakta bulunduklarını zanneden genç kızların hali sahiden hazindi. Bırak. ve cemiyetin haksız ve mantıksız bağlarına. Anhalter istasyonu karşısında. Maria bu akşam garip denilecek kadar çok neşeliydi. Harp sonu senelerinin dizginsiz coşkunluğu burada bütün çıplaklığıyla görülüyordu. Burası küçük ve mahrem Atlantik'ten büsbütün başkaydı. Koluma vuruyor: "Böyle somurtup oturacağını bilseydim bu akşam için kendime başka bir delikanlı seçerdim!" diyordu. biz değiliz.
. Maria'ya hiçbirinde rastlamadım. Buralarda. Uzun müddet bekledim. Bir vals çalmaya başladı. Bu siyah ve dalgın gözlerde ara sıra anlayamadığım bir şey parlıyor ve beni şaşırtıyordu. Sarhoş olmaktan ziyade sersemdim.h. Maria gözlerini bana dikmişti.. Bütün ısrarlarına rağmen fazla içmekten kaçmıştım. ona yakın olmak.. O beni mahzun zannediyordu." Sözümün ikinci kısmını duymamış gibi yaptı. dört tarafımızdan sıkıştıran vücutların keyfine tabi olarak oradan oraya sürüklenmekten ibaretti. Göğsünden hafif fakat harikulade güzel bir ten kokusu yayılıyordu. Fakat ikimiz de bundan şikâyetçi değildik. dans etmek falan değildi. bir anda son derece şiddetlenen bir endişe başladı. Yavaşça kulağına eğildim: "Haydi. "Ne kalabalık! Galiba sıkılmaya başlayacağım!" Tekrar ve üst üste şarap içti.. gülemeyecek kadar mesuttum ve saadetimi ciddiye alıyordum. "Fakat ben pek iyi bilmem. Onu bulamadım. "Nasıl oluyor da bir insan diğer bir insanı bu kadar çok mesut edebiliyor?. Bakışları dumanlı ve manasızdı: "Haydi oturalım!" dedi. Salonların kenarındaki kanepelerde kıvrılıp sızan kadınlara teker teker baktım.. Bu. Halbuki değildim. Bir yerde düşüp kalmış olmasın diye gidip bütün tuvaletleri gezdim. İnsanın içinde ne müthiş kuvvetlerin saklı olması lazım!" Gözlerinden tekrar o parıltı geçti. Merak etmeye başladım. Kalabalığın içinde dönmeye başladık. Oturan ve 115 . onun için bir şey olduğumu bilmek vardı: "Maria" diye fısıldadım. Kalbim. Bütün bunların üstünde. ökseye tutulmuş bir kuş yüreği gibi hızla çarpıyordu. Aradan on beş dakikaya yakın bir zaman geçtiği halde geri gelmedi. İçimde. Fakat bana bir müddet daha dikkatle baktıktan sonra dudağını ısırdı. Bir aralık yerinden kalkarak : "Şimdi geliyorum!" dedi ve sallana sallana uzaklaştı. Şimdi. yerinden fırlayarak : "Haydi!" dedi." dedim. Başım ağrıyordu. elbiselerinin kopan yerlerini iğne ile tutturmaya çalışan veya ayna karşısında tuvalet tazeleyen kadınlar vardı.
Sık ve şiddetli nefes alıyordu. Yoktu. gülümsedi: "Nerede kaldın!" dedi. Orada beyaz bir şey duruyor gibiydi. Sokaklarda birçok sarhoş çiftler vardı. Sırtında ince bir yün elbiseden başka bir şey yoktu. boynuna sarılmak isteyenlere üstünkörü bir gülümseme ile mukabele ediyor. Haydi gidelim!" Onu hemen hemen zorla içeri soktum. şarkılar söylüyorlardı. Saçlarına ve ensesine ağır ağır kar taneleri düşüyordu. Ayaklarımız sokağın karlarına gömülerek yürümeye başladık. bu neşeli ve sarhoş insanların arasından daha hızlı geçip gitmek için beni çekiyordu. ellerinden maharetle sıyrılıyor ve beni sürük-lüyordu.. bir iskemle bulup oturttum. bu havada ve böyle gece yarısından iki üç saat sonra ilkbahar safasına çıkmış gibi keyifli kahkahalar atıyorlar. Yukarı çıkıp hesabı gördüm ve vestiyerden paltomu ve onun kürk mantosunu getirdim. iki kolunu başının hizasında yan yana getirerek. sonra bana döndü: 116 ." dedi. Merdivenlerin birkaçını birden atlayarak alt kata indim ve aradım. Büyük caddeler kalabalık insan grupları ile doluydu. Kolumdan sımsıkı tutuyor ve hızlı gitmeye çalışıyordu. gazinonun dönen kapısının buğulu camları arasından dışarıya ilişti. Yazlık elbiseleri ile sokağa çıkmış hissini verecek kadar ince giyinmiş kadınlar. Bu sırada gözüm. "Siz nerede kaldınız? Ne yapıyorsunuz? Deli mi oldunuz!" diye bağırdım. "Hava almak ve serinlemek istiyorum.ayakta duran insanlara çarparak bir salondan öbürüne koştum. Mana Puder. Parmağını dudaklarına götürerek: "Sus!. Maria. Derin bir "oh!" çekti. Biraz daha tenha sokaklara geldiğimiz zaman yavaşladı. kapının hemen önündeki ağaçlardan birine dayanmış ve yüzünü oraya yapıştırmıştı. Onun ayakta duramayacak kadar sarhoş olduğunu zannetmekle ne kadar hata etmiş olduğumu anlıyordum. Sesimi duyunca başını çevirdi. Kapıya atıldım ve dışarı çıkınca bir feryat kopardım. Yolda kendisine laf atanlara.
Kuvveti ve iradesi onu bırakmışa benziyordu.."Nasıl? Bu geceden memnun musun? Eğlendin mi? Ah. Ben böyleyim işte.. Raif. onu yukarı götürmek için döndüğüm zaman sıyrıldı.. Bir kaldırımdan karşı tarafa geçerken az daha karların üzerine yuvarlanacaktık.... Sırtını merdivenin duvarına vererek bekledi. Sevgili Raif. koşarak merdivenleri çıkmaya başladı. "Anahtarlar nerede?" diye sordum.. İşte. Kapıyı açtım. Halbuki soğuk hava beni tamamıyla açmıştı. Bana darılma!. Şimdi duyulur duyulmaz bir sesle karmakarışık sözler mırıldanıyordu..... "Raif.. ara sıra ayaklarına basıyordum. ben çok eğlendim. "Düşeceksin!" dedim. Onu belinden yakalayarak götürüyor.. sonra tekrar söyleniyordu : "Hayır. "Darılma. " Kahkaha ile gülmeye başladı. Muhakkak ki sen iyi bir çocuksun!. Fakat kederlenmeye lüzum yok. fakat kolumu bırakmıyordu." diyordu. o kadar. göğsü sarsılıyor. Yukarı katlardan birinde.. Dememiş miydim?. Neredeyse ağlayacak diye korkuyor.. " dedi. Bir günüm bir günüme uymaz diye... Bütün yüzüyle gülerek : "Ah.. o kadar eğlendim ki!. sonra bana hitap ettiğini anlayarak kulak verdim: "Evet. kendini üşüttün!" dedim. Evvela kendi kendine şarkı söylemeye çalıştığını zannettim. o kadar eğlendim ki. hayır... Sen çok iyi bir çocuksun. Yolun sonralarına doğru adımları dolaşmaya başladı...." Birdenbire hıçkırmaya başlıyor. Kendim çıkarım!" Anahtarlar bende olduğu için arkasından gittim.. " Yarım saat sonra kapısının önüne geldik. Boğulacak gibi kıvranıyor.. cebimde olacak!" Elini kürkünün iç taraflarına sokarak üç anahtardan ibaret bir deste uzattı. Birdenbire bir öksürüğe tutuldu. Soluya soluya cevap verdi: "Hayır. kederlenmeye lüzum yok.. karanlıktan bana seslendi: . onu bir an evvel evine götürüp bırakmayı bu sefer ben istiyordum. Ben böyleyim işte. Biraz sükûnet bulunca: "Ne oldun? Gördün mü...
117 .
Hayır.. Eski. fakat oldukça iyi muhafaza edilmiş mobilyalar ve güzel bir meşe karyola ilk bakışta göze çarpıyordu.. Kolumu hızla çekerek beni yatağının kenarına oturttu.. entarisini başından sıyırıp bir iskemleye attı ve yorganın içine girdi. Odanın ortasında kımüdamadan duruyordum. Kürk mantosunu çıkarıp bir kenera bırakırken bana bir iskemle göstererek: "Otursana!" dedi. "demek sen böyle de olabiliyorsun?. yüzüne bir sarhoş gülüşü yayıldı. Oturduğum yerden kalktım. Beyaz örtülerin altından fırlayan sağ omzu ve kolu yüzü kadar soluk ve beyazdı... Tekrar baktığım zaman yatakta bir parça doğrulduğunu ve gözlerini. biliyorum! Ellerini çekme. Bunu sana ispat edeceğim.. çoraplarını çıkardı. Odasında elektriği yaktı. yüzünü avuçlarımın içine yerleştirerek: "Ah. Kafasının içinde şuraya buraya kaçan ve bir türlü yakalanmayan bir şeyi tutmaya çalışır gibi bir ceht* * Çaba.. 118 . Hâlâ inanmıyor musun? Hâlâ şüphe mi ediyorsun?" Gözlerini kapadı. Hakkın var. ellerini iki yanağıma koydu: "Bana bak!" dedi. hayır. Ama eğlendik değil mi? Muhakkak. Raif" dedi."Buradayım.. büyük bir endişe içindeymiş gibi açtığını ve ara sıra. bir bilsen. Asıl kendime ispat edececeğim. "Üşüyeceksin!" dedim.. Ah.. Beraber içeri girdik. İlk defa gördüğü bir insanı tetkik ediyormuş gibi beni süzdü. bir uykudan uyanmaya çalışır gibi kırptığını gördüm. Sol dirseğini yastığa dayamıştı. Sonra yaklaştı. Fakat ne yapayım? Bilsen. Neden böyle duruyorsun?... Gözlerimi indirdim. "Düşündüklerin doğru değil. iki elimi birden tuttu.. Ne güzel ciddi olabiliyorsun! Ama sebep ne?" Başımı kaldırdım. hiçbir şey söylemeden ona elimi uzattım... Sonra kendisi yatağın kenarına ilişti... Büyük bir süratle iskarpinlerini... Bu kapıyı aç!" El yordamıyla açtım. Seni hiç böyle görmemiştim. Yatakta diz çökerek yanıma oturdu..
Muhakkak seviyorum. bana arkasını dönmüş. Şaşkın şaşkın gülümseyerek: "İşte böyle. Yandan vuran elektrik ışığı kirpiklerinin gölgesini burnunun üst tarafına düşürüyordu.. içim titriyordu? Ondan daha ne isteyebilirdim? Daha ne bekliyordum? Bütün arzularım son haddine kadar yerine gelmiş değil miydi? . Yüzü bu anda tablodakinden de. Gözlerini açtı. alnı ve kaşlarının arası buruşuyordu." dedi... İçimde bir sabırsızlık vardı. Nefes aldıkça burnunun kanatları kımıldıyor. sırtına sardım ve kaymasın diye elimle tuttum. gözlerimi açar açmaz bulmayı ümit ettiğim sükûn ve emniyet yoktu. ağzının üzerine dökülen birkaç tel saç havalanıyor ve tekrar düşüyordu. Saçları beyaz yastığa dalga dalga serilmişti. uyuyordu. Saçları alnına dökülmüştü. Başka türlü olmasına imkân var mı?. Fakat neden şaşırıyorsunuz? Başka türlü olacağını mı zannediyordunuz? Beni ne kadar çok sevdiğinizi anlıyorum.. " Başımı kendisine doğru çekti ve bütün yüzümü ateş gibi buselere boğdu. hakkında verilecek hükmü bekleyen bir maznun gibi. Vücudunun titrediğini hissettim. Uyandığı zaman bana nasıl bakacağını... Çıplak omuzlarının titrediğini görünce yorganı çektim. "Tabii sizi seviyorum. Yorganı tutan kolumla onu kendime doğru çektim. İçimde. sonra sözüne devam edemeyerek odanın bir köşesine bakmaya başladı. Ağzı bir parça aralıktı ve dudaklarının kenarında gayet ince tüyler vardı.. Ben de sizi şüphesiz o kadar çok seviyorum. Kesik kesik nefes alarak : "Tabii. Tabii!" dedi. uyanmasından korkuyordum. Bunun sebebini bir türlü anlayamıyordum. Alt dudağı hafif hafif ürperiyordu. Sen de gülüyorsun değil mi?..sarf ediyor. Niçin hâlâ. Herhalde seviyorum.. Başımı yastığa bıraktım... bana neler söyleyeceğini merak ediyor. fakat. Sabahleyin uyandığım zaman onun derin ve muntazam nefeslerini duydum. gözlerimi tavana dikerek beklemeye başladım. Hem çok seviyorum... sebebini bilmeden.. Kolunu başının altına koymuş. Arpie Madonnası'ndan da güzeldi.
119 .
Fakat bu. bazan siz diye hitap ediyorduk. yersiz korkuların şu anda hiç lüzumu olmadığını. 120 . Daha ziyade Atlantik'teki müşterilere karşı sarf ettiklerine benziyordu. Fakat bu tesir ancak bir gün sürdü. Epey zamandan beri uyanık olduğunu anladım ve içimdeki endişelerin birdenbire büyüdüğünü. ümidini kesince. fakat unuttuğunun ne olduğunu bir türlü bulamayarak hafızasını ve ceplerini araştıran. Bir şey noksandı. fakat bu neydi? Evden çıktıktan sonra bir şey unuttuğunu fark ederek duraklayan. Bir müddetten beri Maria'nın muntazam nefes alışının kesildiğini fark ettim. Gözlerini kırpmıyordu.. bakıyordu. Siz uyanalı çok oldu mu?" "Biraz evvel!" Sesi bana tekrar cesaret verdi. içime ferahlık getirmişti. Bana "Uyandınız mı?" demişti. aklı geride. birdenbire çıkıp gelen güvenilecek bir dost gibi. "Kalkmıyor musun?" dedi. göğsümü adeta görünmez bir çemberin sarıp sıktığını hissettim. Fakat bu gecenin sabahında bana böyle mi demeliydi? Belki hâlâ uykusu açılmamıştı. yüzüne dökülen saçlarını bile çekmemişti. Gözlerini belli olmayan bir noktaya dikmiş. onun her zamanki içten. nihayet. Gülümsüyordu. Yavaşça başımı kaldırıp baktım. Hiç kımıldamamış. Yatakta bana doğru döndü. Başını çevirmeden sordu: "Uyandınız mı?" "Evet!. ileri gitmek istemeyen adımlarla yoluna devam eden bir insan gibi üzüntülüydüm. Uzun zamandan beri kulaklarımın en tatlı aşinası olan ve bende yalnız iyi hatıralar uyandıran bu ses. Benim kendisini seyrettiğimi bildiği halde başını çevirmeden o meçhul yere bakmakta devam etti.İçimde boş kalan bir taraf bulunduğunu ve bu boşluğun bana adeta maddi bir eziklik verdiğini hissediyordum. hayatımın en aydınlık gününü vehimler ve fena sezişlerle karartmanın sebepsizliğini düşündükçe büsbütün canım sıkılıyordu. Gerçi son günlerde birbirimize rastgele bazan sen. yakın tebessümü değildi. Bütün bu manasız hislerin.
aramızdaki buzları...... Sonra yatağa doğru sokuldum: Onu okşamak... Bir iskemle çekerek karşısına oturdum. Ne oluyoruz? Sahiden evlenmiş insanlar gibi birbirimizden sıkılmaya mı başladık?" Ne demek istediğimi anlamayan gözlerle yüzüme baktı.. yüzümü yıkadım ve çarçabuk giyindim. ayaklarını aşağıya salladı ve sırtına ince bir hırka aldı. Sen artık memnun olabilirsin! Ama ben ne yapayım?" Başı önüne düştü. Daha çok sıkıldım ve sustum. o zamana kadar hiç görmediğim bir pembelik kapladı. Başparmağını yukarı doğru kaldırıyor. daha ziyade kuvvetlenmeden kırmak istiyordum.. diğer parmaklarını aşağıya kıvırıyordu. Çıplak ayaklarının uçları halıya dokunuyordu. Onun beni. Belki de içkiden. Sözümü tutmadım mı? Birbirimize her zamandan ziyade yakın olmamız lazım gelen bu anda neler söylüyorsun?" 121 . yattığı yerden göz ucuyla takip ettiğini sezmiştim. Hâlâ yüzüme bakmakta devam ediyordu.. O da doğruldu. Kolları cansız gibi aşağıya sarktı. En kıymetli hazinesini. Ama ben istiyorum. Birçok şeyler istiyorum ve hiçbirini elde edemiyorum. "Çırılçıplak sokaklara uğrayacak ne vardı?" Omuzlarını silkti ve tekrar arkasını döndü... fayda yok. Göğsü ağır ağır kalkıp inerek devam etti: "Daha ne istiyorsun? Başka bir şey isteyebilir misin?. Kendimi pek o kadar iyi hissetmiyorum. Sen?" "Bilmem. "Belki de dün akşam üşüdün!" dedim... Aklımca nükte yapmak istedim: "İkimize de bir sessizlik çöktü.. Biraz kırgınlığım var."Kalkacağım!. hayatının sebebini kaybetmek üzere olan bir insan gibi.. sesim heyecandan titreyerek: "Maria" dedim.. "Maria! Benim Kürk Mantolu Madonnam! Birdenbire ne oldu? Sana ne yaptım? Hiçbir şey istemeyeceğimi vaat etmiştim. Nihayet gayet sakin bir sesle: "Neden sıkılıyorsun?" dedi. Kalktım. Her çareye başvurdum. Ellerini yakaladım.. Halinde daha ziyade yaklaşmama mâni olan bir şey vardı. Sırtım da ağrıyor. Odanın içinde sıkıntılı bir hava vardı. Soluk yüzünü birdenbire.
Fakat elimde değil. Ama değil. hayır!" dedi. sırtımda gittikçe artan ağrılardan başka hiçbir şey hissetmiyorum.. Demek ki. Sihirli bir el tarafından tamamen değiştirileceğimi.. Beni asıl. ruhumda.. bu sabah uykudan.. sana da âşık olmadıktan sonra hiç kimseyi sevemeyeceğimi.. bu ümidin boşa çıkması üzüyor. İçimde hep o boşluk var.. Seninle aramızdaki yakınlaşmanın bir hududu.. Sana âşık değilim..." Tekrar yatağına girerek. odam soğuk. Yüzüne tatlı bir yumuşaklık geldi.. Bu sondu.. Halbuki dünyada sana âşık olmam icap ettiğini.... Çocukluğuna ait bir masal söylermiş kadar tatlı bir sesle: "Dün akşam..... hatta senden çok istediğime emin ol. Fakat hakikat ne kadar başka. Gözlerini kapadı... benden başka bir insan.... Ne kadar isterdim. bir sonu olmamasını ne kadar isterdim. "Birbirimize her zamandan ziyade uzağız! Çünkü artık bir ümidim yok. fakat aynı zamanda bütün hayatımı kavrayacak kadar kuvvetli heyecanlar duyacağımı. küçük kız çocukları gibi masum. Bunu olduğu gibi kabul etmekten başka çare yok. Bundan 122 .. her şeye rağmen bana yabancı. bütün ümitlerimi terk etmek lazım geleceğini gayet iyi biliyorum. Benim iyi kalpli dostum........ Yaramda. Daha da büyümüş olarak. Hava her zamanki gibi kapalı. arka üstü uzandı. ben böyleyim. Adalelerimde yorgunluk ve başımda ağrı. Raif." Bir müddet sustu. daha fazla sokulmak için atılan her adım daha çok uzaklaştırıyor. Ne yapalım? Kabahat sende değil. Eliyle gözlerini kapadı ve devam etti: "Demek ki insanlar birbirine ancak muayyen bir hadde kadar yaklaşabiliyorlar ve ondan sonra... Başka türlü olmayı senin kadar..Başım sallayarak: "Hayır dostum. Bir defa da bunu tecrübe edeyim dedim.. Başka türlü olmayı ne kadar isterdim. bütün yakınlığına rağmen benden ayrı. Belki bu noksandı.. diye düşündüm. hele buraya geldikten sonra... başka bir dünyaya doğar gibi uyanacağımı sanmıştım. Ne yapayım? Ağzımda dün akşamki içkilerin burukluğundan. bir an neler ümit etmiştim...
Yüzüme adeta yalvararak bakıyordu... Gene yürüdüm... buz tutmuş kanalların üstünden yürüdüm.... Yürüdüm. Ortalık tenha. Haydi artık Raif. Ara sıra dallardan yere pat diye kar parçaları düşüyordu.sonra kendimizi aldatmaya lüzum yok. Güldüm ve elimi yüzüme kapatarak dışarı fırladım. belki tekrar dost olur ve bu sefer daha akıllı davranırız. Haydi artık git. Yoluma devam ettim. Böyle gitme.. Artık eskisi gibi apaçık konuşamayız.. Hiçbir şey düşünmüyordum. Birbirimizden.. hayır böyle olmaz. Mevcut olmayan bir şeye malik olalım derken mevcut olanları kaybettik. neyin uğrunda feda ettik? Hiç!." Başımı göğsüne doğru çekerek saçlarımı okşadı. Her şey bitti mi? Zannetmem. Şehrin sonuna gelmiştim. Yanımdan bisikletli insanlar ve uzaktan yerleri sarsarak bir tren 123 .. Bunları ne diye.. Sakin olmak için müthiş bir gayret sarf ederek : "Dargın değilim.. müteessirim!" dedim.. Kararmış yüzlü evler. Gel!. Soğuktan gözlerimi kırpıyor ve koşar gibi hızlı adımlarla ilerliyordum.. İki tarafımda muntazam dikilmiş çam ormanları vardı.. Saatlerce yürüdüm. Cenup istikametinde gidiyordum.... Terlediğim için paltomun önünü açtım.. Bu an gelince ben seni ararım... Bana darılarak gidiyorsunuz.. " Elini gözlerinden çekmişti. omnibüsler geçiyordu. "Hayır.. Demiryolu köprülerinin altından. Yanağını yüzüme sürdü: "Bana bir kere gül ve ondan sonra git!" dedi. Parmaklarının ucundan tuttum ve: "Allahaısmarladık" dedim. Hep yürüdüm. kolunu uzattı. parke kaldırımlar başladı. Ta birbirimizi tekrar görmek ihtiyacını şiddetle duyuncaya kadar.. Yanımdan. Yalnız bir müddet dinlenmek ve birbirimizden uzak kalmak lazım. buğulu camlarıyla tramvaylar. verebileceğimizden fazla şeyler beklemeyiz ve istemeyiz.. O kadar yalnız kalmak istiyorum ki... İkimizin de çocuk olmadığımızı biliyorum. Sokakta rastgele yürümeye başladım..... "Ben müteessir değil miyim? Beni görmüyor musun?. dükkânların çoğu kapalıydı.. Ben size ne yaptım?" diye bağırdı.
Ayaklarının birini havaya kaldırıyorlar. yüksekçe bir yerde. Buraları evvelce de bir kere gördüğümü hatırlıyor fakat ne zaman geldiğimi. el ele tutuşup ilerdeki bir burnun arkasına doğru uzaklaşıyorlardı. Sağ tarafta büyükçe bir göl ve üzerinde paten kayan bir kalabalık gördüm. vücutları muntazam hareketlerle sağa sola kıvrılıyor. Bütün hatıralarımı toplayarak bir hüküm vermek istediğim zaman. Etrafı tel örgü ile çevrilmiş korularda minimini çam fidanları.. ahşap bir kır gazinosu vardı. Bütün bunlara dikkat ediyordum. buranın neresi olduğunu bir türlü bulamıyordum. Hayatımın en dolu. her adımlarında boyları bir uzanıyor. Kadın sevebileceği zaman sevmiyor. kadınların hiçbir zaman sahiden sevemeyecekleri neticesine varıyordum. ancak tatmin edilmeyen arzulara 124 .. Başımın yanması azalmış. Yürüdüm. beyaz pelerinli çocuk gibi titreşiyorlardı. En tatlı emellerinin tahakkukunu gördüğü bir rüyadan acı hakikate uyanan bir insan gibi içim çekiliyordu. oldukları yerde dönüyorlar. Demek ki beni bir türlü sevemiyordu.geçiyordu. Yalnız içimde müthiş bir boşluk hissi vardı. en manalı zannettiğim bir devresi birdenbire boşalmış. Zaten kadınlar pek acayip mahluklardı. Gölün üzerinde kısa etekli kızlar ve paçaları bağlı delikanlılar hiç durmadan kayıyorlardı. bütün manasını kaybetmişti. burnumun kökünde hissettiğim karıncalanma geçmişti. Kır gazinosunun arkasından dolaşarak karşı taraftaki ağaçların altına doğru gittim. Belki dört saatten beri yürüyordum. niçin geri dönmediğimin farkında değildim. Ağaçların arasına saparak o tarafa gittim. Beni hayatımda hiç. Hakkı vardı. birkaç ihtiyar ağaç vardı. Kızların renkli boyun atkıları ve erkeklerin sarı saçları rüzgârdan uçuyor. Ne diye yoldan ayrılıp buraya saptığımın. Orada durdum. üstlerine yüklenen karla. Sadece müteessirdim. Uzakta iki katlı. Ayak bileklerime kadar karlara batarak yürüyor ve her şeye dikkat ediyordum. Ona hakikaten dargın değildim. bir kısalıyor gibi görünüyordu. Gölün üzerindeki kalabalığı tekrar seyre başladım. hiç kimse sevmemişti. Ormanın her tarafında uzun. birbirine karışan kayak izleri vardı. Gazinodan birkaç yüz metre ötede. asla kızmıyordum. "Bunun böyle olmaması lazımdı" diyordum.
Önümdeki seneler bana tahammül edilemeyecek kadar ha125 . Şimdi.. bu çeşit bir mahluk addedemezdim. bütün mesafelerin ötesindeymiş kadar uzak bulunduğunu kabule mecbur olmak acı bir şey. Fakat bu neydi? Bende. Yaşadığım müddetçe türlü türlü yerler gezecek. Fakat böyle düşünmekle Maria'ya karşı haksızlık ettiğimi çabuk anladım. Beni.üzülüyor. Yalnızlığımı hissediyor ve üzülüyordum fakat bundan kurtulmanın mümkün olabileceğini ummuyordum.. Onu bulamayacağımı daha şimdiden biliyordum. Bunun böyle olmaması lazımdı. bu haldeydim. Maria'nm da dediği gibi. bütün ömrümce bir meçhulü. daha doğrusu aramızdaki münasebette eksik olan neydi? Bir kadının bize her şeyini verdiğini zannettiğimiz anda onun hakikatte bize hiçbir şey vermiş olmadığını görmek. bunu tabiatımın acayipliğine vermiş. fakat beni memnun edecek hayat hakkında da bir fikrim yoktu. bize en yakın olduğunu sandığımız sırada bizden.. sürüklenip gitmiştim. kırılan benliğini tamir etmek istiyor. Maria. Onun bana böyle yapmaya ne hakkı vardı? Senelerden beri. Sonra onun da ne kadar ıstırap çektiğini görmüştüm. insanlardan kaçsam bile. yapılacak bir şey yoktu. O beni birdenbire sessiz ve karanlık dünyamdan ayırmış. Maria Puder'i. Onu. Bunu yapmamalıydı. herkeste onu. Bir ruhum bulunduğunu ancak o zaman fark etmiştim. boşluğunu apaçık görmeden. her şeye rağmen. O da aradığı ve bulamadığı bir şeye yanıyordu. hele benim tarafımdan. Fakat aramamak elimde olmayacaktı. geldiği kadar sebepsiz ve ani. ışığa ve sahiden yaşamaya götürmüştü. dilini bildiğim ve bilmediğim insanlarla tanışacak ve her yerde. mevcut olmayan bir şeyi aramaya mahkûm ediyordu. daha doğrusu onun tablosu karşıma çıktığı vakit. Fakat benim için bundan sonra eski uykuya dönmek imkânı yoktu. Fakat.. kaybedilen fırsatlara yanıyor ve bunlar ona aşk çehresi altında görünüyordu. şöyle böyle bir ömür sürmüş. Sırf bana acıdığı için bu kadar üzülmesine imkân yoktu. çekilip gidiyordu. Kürk Mantolu Madonna'yı arayacaktım.
Fakat bulunduğum yer. Eğleniyorlardı. Geldiğim yoldan. birkaç adım ileride yatıyorlardı. bitip tükenmez bir yolculuğa çıkmışlar gibi. şimdi bulunduğum ağaçların altında yüz seneden fazla bir zaman evvel bedbaht Alman şairi Kleist ile sevgilisinin birlikte intihar ettiklerini söylemişti. yan yana uzandık-karını görür gibi oluyordum. ikinci Frederik'in "Gamsız" sarayının parkını gezmeye giderken. Dünyada en güvendiğim mahluktan ayrıldıktan ve onun. Beni buraya getiren neydi? Rastgele yürürken gözüm bu taraflara ilişince neden hemen sapmıştım? Hatta neden evden çıkar çıkmaz bu istikameti tutarak sözleşmiş gibi buraya gelmiştim. Hâlâ beraberdiler. o. Kaymaktan yorulanlar sırtı tırmanarak gazinoya doğru gidiyorlar.. kahkahalar geliyordu. gölün üzerinden. Hatta bunları o zaman düşünüp düşünmediğimi de iyice tayin edemiyorum.. Birbirini bellerinden tutan çiftler. Çimenler arasından kıvrıla kıvrıla akan ve bir gölcük halinde birleşen kanlarına bastığımı zannediyordum. kafamın içine ve yal126 .. birdenbire ayaklarımın altını yakmaya başlamıştı! Kadının göğsünde ve erkeğin kafasında birer tabanca kurşunuyla. Bu göl. hiç durmadan dolaşıyorlardı. Tam düşüncelerimin burasında gözlerimden bir perde sıyrılır gibi oldu. ölüme bile beraber giden bu insanların hayattan ayrıldıkları yere gelmek suretiyle ona bir nevi cevap mı vermiş oluyordum? Yoksa sadece kendimi inandırmak. gerisingeriye koşmaya başladım. Gazinonun ikide birde açılan kapısından dışarı müzik sesi ve ayak patırtısı vuruyordu. Yaşıyorlardı. dünyada yarı yolda kalmayan sevgiler de bulunabileceğini hatırlamak mı istemiştim? Bilmiyorum. Bulunduğum yerin neresi olduğunu hatırladım. Mukadderatları gibi kanları da birbirine karışmıştı.zin görünüyordu.. Ve işte şurada. iki insanın ancak muayyen bir hadde kadar birbirine yaklaşabileceklerine dair söylediklerini dinledikten sonra. Bu yüke katlanmak için bir sebep bulamıyordum. trenin penceresinden burasını göstermiş. VVansee'ydi. Aşağıdan. herhalde grog içerek kızışmak ve biraz dans etmek istiyorlardı. Bir gün Maria Puder'le Potsdam'a. Ve ben.
bir fazlalık değil. Hiç kimsenin benden bir şey beklediği ve benim hiç kimseden bir şey beklediğim yoktu. şu gramofon. kitleden ayrılmanın bir hususiyet.. fakat midemde açlıktan ziyade bir nevi bulantı hissediyordum. gövdeme doğru yayılan bir gerilme vardı. Hayat beni kaybetmekle hiçbir şey ziyan etmeyecekti. Lüzumsuzluğuma. beni bir müddet için tesiri altına aldı ve oyaladı. Her hareketlerinin bir manası vardı. bir ağaç kurdu gibi beni kemirmekten başka ne yapıyordu? Şu ağaçlar. Bu insanlar dünyada nasıl yaşamak lazımsa öyle yaşıyorlar. Bundan sonraki gün127 . vazifelerini yapıyorlar. Fakat ruhumun en derin bir köşesinde bu kanaat yeryüzünün bana ihtiyacı olmadığı kanaati. faydasızlığıma bu andan itibaren inandım. hayata bir şey ilave ediyorlardı. boşta yuvarlanan bir araba tekerleği gibi sallanıyor ve bu halimden kendime imtiyazlar çıkarmaya çalışıyordum.nız kendi ruhuma kapanmakla onların üstünde değil. Muhakkak ki dünyanın en lüzumsuz adamıydım. altında bulunduğumu anlıyordum. hatırlıyorum. Hiçbir hareketim onun tesirinden kurtulamadı. yaşadığımı zannettiğim oldu. hayatımın istikametine hâkim olan değişme başladı. aradan bu kadar uzun seneler geçtiği halde her şeyi. İşte bu andan itibaren bende. ilk bakışta göze görünmeyen bir manası. o zaman kendi hakkımda verdiğim hükümlerde hata etmiş olmadığımı görüyorum. Ara sıra hayata tekrar döner gibi olduğum. Şimdiye kadar zannettiğim gibi. Koşa koşa asfalt yola geldim ve Berlin'e doğru yürümeye başladım. onların dallarını ve eteklerini örten karlar. bilhassa cesaretimi büsbütün kırarak beni etrafımdan tamamen uzaklaştıran o anın bütün teferruatını. Dün akşamdan beri bir şey yememiştim. Ben neydim? Ruhum. her zaman için yerleşip kaldı. yepyeni bir vaziyet. şu ahşap bina. Ben ise. şu göl ve üzerindeki buz tabakası ve nihayet bu çeşit çeşit insanlar hayatın kendilerine verdiği bir işi yapmakla meşguldüler.. bir sakatlık demek olduğunu hissediyordum. Şehre yaklaştıkça ümitsizliğim artıyordu. Bu sefer ağır ağır ve düşüncelere dalarak gidiyordum. ve bugün de. dingilden fırlayarak. Hatta bunları düşündükten birkaç gün sonra. Bacaklarımda yorgunluk değil.
Gene aynı köprülerin altından ve üstünden geçtim. fikrini değiştirmemesinin imkanı yoktu. sonra deli gibi "Ra-if! Raif!" diye bağırıp benden bir cevap almaya çalışacaktı.. Yerde son nefesimi verirken ihtimal ki. bu ihtimali ciddilikten uzak. Böyle bir şey hem elimden gelmez. Akşam olmaya başlamıştı. Buna rağmen saatlerce oturdum. cazip. Küçük bir parka girip oturdum..lerimin ondan ayrı olarak geçeceğini bir türlü kabul edemiyor.. Gözlerim yanıyordu. mikrofon başında kafama bir kurşun sıkmak. iki insanın birbirini 128 . Çocukluğumda kurduğum hayallere benzeyen. Nereye gittiğimi bilmiyordum. kısaca veda ederek. Tanıştığımız ilk günlerde olduğu gibi bin türlü güzel. bu sesleri de duyar ve gülümseyerek ölürdüm.. polise haber veremeyecek ve ertesi gün elleri titreyerek gazeteleri karıştırıp. Hiçbir zaman başımı eğip yalvarmaya gidemezdim. Maria günlerden sonra.. fakat onlara nazaran daha delice. rahatsız ettiğim için af diledikten sonra. kandırıcı fikirler kafama hücum ediyordu. tam onun Atlantik'te numara yaptığı sıralarda. gülünç. Hep ona hitap ediyordum. Kalktım ve tekrar yola düzüldüm. Vücuduma garip bir uyuşukluk yayıldı. Şehre yaklaşmıştım.. Benim nereden telefon ettiğimi bilmediği için çaresizlik içinde çırpınacak. Gözlerim yaşararak ve sesim titreyerek ona aramızdaki yakınlığı. daha saçma ve daha kanlı şeyler tasavvur ediyordum: Gece. Burada donup kalmak ve ertesi gün sessiz sedasız bir yere gömülüvermek. ne güzel olurdu! Bu müthiş sesi duyunca. kendisini telefona çağırmak. evvela ne olduğunu anlamayarak bir müddet duracak. ömrünün sonuna kadar beni unutamayacağını. Yolda kendi kendime söylenmeye başladım. imkânsız buluyordum. Bu sözlerin ona tesir etmemesinin. esrarı çözülemeyen bu facia hakkındaki tafsilatı okurken kalbi nedamet ve yeis içinde çırpınacak. tesadüfen bunu haber alınca ne yapardı? Yüzü nasıl bir şekil alırdı? Bütün yaptıklarına nasıl pişman olurdu? Düşüncelerim hep onun etrafında dönüp dolaşıyordu. Karlar ayaklarımı donduruyordu. Başımı arkaya atarak gökyüzüne baktım. hem de bir faydası olmazdı. kendimi kanla hatırasına bağladığımı anlayacaktı. Şehrin ortalarına gelmek için daha saatlerce yürümem lazımdı.
Evet. Üç gün arka arkaya aynı şekilde onu yolda bekledim. Kendisini her gece. onu beklemeye başladım.. Penceresinde ışık yoktu. kitap okumaya çalışıyordum. Benim gibi her zaman sakin.. Koşa koşa evinin önüne kadar gittim.. aradan biraz zaman geçmesini beklemekten başka bir şey yapamayacağımı anlıyordum. hemen bu akşam görmeliydim. Fakat gelmedi. Onu derhal. bütün gündüzki kararlarımın aksine olarak. Her gün odamda oturuyor. evinden çıkıp gidişime hayret etmiş. Has129 . Sabahleyin o kadar kolay kabul ettiğim korkunç kararı değiştirmeliydi. O zaman hastalığının artmış olduğunu tahmin ettim. Herhalde uyuyordu.. hummalı bir hasta gibi bana olmayacak şeyler düşündürüyordu. onun gene işine gitmediğini anlayınca. uzaktan bakmakla iktifa ediyordum. Beşinci gün. rüyamda gördüm. Fakat geceyle beraber muhayyilem faaliyete başlıyor. Rahatsız etmenin doğru olmayacağını düşünerek pansiyona döndüm. ona evvela garip görünüyor.. bir gazinodan Atlantik'e telefon ettim ve Maria Pudefi sordum. karanlık pencerelerine baktım ve hiçbir şey yapmaya cesaret edemeyerek döndüm. darıl-mıştı. geç vakit evden fırlıyor. Onu görmek ve bütün bunları anlatmak lazımdı. bu akşam gelmedi!" dedi. Hatta belki de benim. onun kararlarının kati olduğunu. Nihayet. Nihayet kapıda duran sırmalı adama sordum: "Bilmem.. Bir tek harfini bile fark etmeden sayfaları çeviriyor. sonra yavaş yavaş ellerimi tutarak gülümsüyor ve: "Hakkın var!" diyordu. Değiştirecekti. eskisinden daha yakın olarak. bir yukarı gezinerek. her şeyi kabule amade bir insanın birdenbire coşması. Saat on bire kadar dolaştım ve gece Atlantik'in önünde. dikkat etmeye azmederek baştan başlıyor. fakat birkaç satır sonra gene zihnimin başka yerlerde dolaştığını görüyordum. Böylece beş gün geçti. bazan. onun geçeceği yollarda ve evinin etrafında dolaşıyordum. bir aşağı.bulması bu kadar güç olan bu dünyada bizim böyle manasız sebeplerle ayrılmamızın imkânsızlığını anlatıyordum. Gündüzleri hadiseleri olduğu gibi kabul ediyor. Artık sırmalı kapıcıya sormaya utandığım için. hemen hemen hiç itiraz etmeden. sonra kapısının önüne gittim.
içeride hiçbir hareket olmadı.ta olduğu için birkaç günden beri gelmediğini söylediler." Suallerimin hücumu karşısında şaşıran hizmetçi. "Burada oturanı!" Yüzüme dikkatle baktıktan sonra. Bir sarhoşluk gecesinin saba-hındaki sahneye bu kadar kıymet vermek doğru olamazdı. Münasebetimizin hududu. Beklediğim ayak sesi duyulmadı.. İlk rastgeldiğim 130 . başını sallayarak cevap verdi: "Hayır. "Hastalığı?" "Bilmiyorum!" Arkamdan hayretle bakan hizmetçi kıza teşekkür bile etmeden merdivenleri dörder dörder atladım. Yüreğim hopladı: "Başka yere mi taşındılar!" Telaş ve heyecanım karşımdakini biraz yumuşatmışa benziyordu. kısaca çaldım ve bekledim. evinin yolunu tuttum. bakacak kimsesi olmadığı için hasta kasasının doktoru hastaneye kaldırttı!" Bunları söyleyen kıza doğru koştum: "Hastalığı nedir? Ağır mı? Hangi hastaneye kaldırdılar? Ne zaman?. ev halkını uyandıracaksınız. annesi hâlâ Prag'dan gelmedi. Ondan sonra. Demek sahiden bu kadar hastaydı. Kendisi de hastalandı.. Yalnız karşı taraftaki evin kapısı aralandı. Uykuda bile olsa uyandırmak kararıyla. uyku sersemi bir hizmetçi: "Ne istiyorsunuz?" diye sordu. birkaç kere daha. Bundan şüphe mi ediyordum? Niçin onun hastalığına inanmak için böyle bir tasdik beklemiştim? Benden kaçmak için işine gitme saatlerini değiştirecek veya kapıcılara talimat vererek beni savdıracak değildi ya!.. her şeye rağmen bunu yapmak hakkını bana verecek kadar genişti. İki gün evvel kaldırdılar. galiba Charite'ye götürdüler!" dedi. bir adım geri çekildi ve: "Bağırmayın. Merdivenleri nefes nefese çıktım ve tereddüt edip vazgeçmemek için derhal elimi zile götürdüm. ters bir tavırla: "Orada kimse yok!" dedi.. uzun uzun çaldım.
ziyaret günü olmadığı halde. öğrenirsiniz!" demekle mukabele ediyordu. İçerde hastam olduğunu söyleyince. Fakat ben hiç tereddüt etmeden büyük kapıya doğru gittim ve kapıcıyı odasından çıkardım. nöbetçi doktordan hastayı görmek müsa131 . Ara sıra beyaz bir otomobil hastanenin kapısından içeri giriyor. bir insan diğer bir insana bazan hayata bağlandığından çok daha kuvvetli bağlarla sarılabilirmiş. canı sıkıldığı halde gülümsemeye çalışarak: "Yarın dokuzda gelin. Rüzgâr karları bir duvardan öbürüne savuruyor ve gözlerime dolduruyordu. ne de nereye yatırıldığından haberi vardı. Ne böyle bir kadının geldiğinden. onun bunlardan hangisinde olduğunu tahmin etmeye çalışıyor. Yüzlerce metre uzunluğundaki büyük taş bina içime ürperme verdi. Birçoklarından dışarı sönük ve sarı bir ışık vuran pencerelere bakıyor. bana dik dik baktı ve üçüncü seferinde buralarda neden dolaştığımı sordu. onu kaybettikten sonra. yanında bulunmak. ne hastalığından. Sokaklarda hiç kimse yoktu. hastanenin müteaddit kapılarından girip çıkan beyaz otomobiller çoğaldı. sabaha kadar yüksek taş duvarların etrafında dolaştığım ve hep onu düşündüğüm bu gecede tam manasıyla anladım. Bu akşam anladım ki. fakat bundan sonraki tesadüflerinde halime acıyan bir sükûtla yanımdan geçip gitti. Biraz sonra. sokaklar yavaş yavaş canlandı. biraz sonra tekrar çıkıyordu. Her sualime. Maria Puder'i ne kadar sevdiğimi ve ona nasıl delice bağlı olduğumu. Ne maksatla olduğunu bilmeden oraya gittim. Bir polis. gidip istirahat etmemi ve yarın gelmemi tavsiye etti. ben dünyada ancak kof bir ceviz tanesi gibi yuvarlanıp sürüklenebilirim. Gene bu akşam anladım ki. Gece yarısından sonra gelen ve bu müthiş soğukta kendisini rahatsız eden ziyaretçiye karşı belki de hak ettiğinden biraz fazla nezaket gösteren kapıcının bana verebilecek hiçbir bilgisi yoktu.polisten Charite dedikleri bu hastanenin nerede olduğunu öğrendim. Saat tam dokuzda. Ortalık aydınlanmaya başlayınca. ikinci defa yanımdan geçerken. ellerimle alnının terlerini silmek için mukavemet edilmez bir arzu duyuyordum. ona hizmet etmek.
sonra vazgeçti. fakat gülümsemedi. fakat o. "Bir şey değil. Maria Puder. Uzun boylu tavsiyelerle ve deste deste reçetelerle. Hastanenin etrafında!" Gözlerini üstümde gezdirdi. hakkımda bu istisnanın yapılmasına sebep olmuştu. karşı dairenin hizmetçisi buraya getirdiklerini söyledi. çünkü yaşasam şimdi aklımda bu günlere ait hiç olmazsa küçücük bir hatıra bulunurdu. doktorlara burada sıkıldığını. Yalnız benzinin solukluğu sarımtırak bir hal almıştı. örtünün nihayetini kabartan ayakları.adesini aldım. Belki daha fazla tutacaklardı. hemen gülümsedi. Maria başını çevirip beni görünce.. Yanma sokularak: "Sen ne oldun? Bak gördün mü?" dedim. ara sıra kenara kayan gözlerini ve büyük bir güçlükle nefes alan göğsünü seyrettiğim zamanların haricinde hiçbir şey yapmadım. tek yataklı bir odadaydı.. onu kaybetmek korkusu sarardı. Başını salladı. başucunda durarak. karlı bir günde.. Maria Puder. terleyen yüzünü. Sesi hiç değişmemişti. Yanımda gelen hemşire. hastaneden çıkıp evine geldi. Yatağın kenarından dışarı fırlayan parmakları. Herhalde yüzümün perişan ifadesi. Ben bu yirmi beş gün zarfında ne yaptığımı şimdi pek hatırlamıyorum. hastanın yorulmasının doğru olmadığını söyledi. daha 132 . Ama sen pek bitkin duruyorsun!" "Hasta olduğunu bu gece Atlantik'ten öğrendim. Eve gittim. Galiba onu gidip gördüğüm.. Hatta yaşamadım bile.. Herhalde geçecek. Ama doktor pek tehlikeli bulmuyordu. Bir şey söyle-yecekmiş gibi bir hareket yaptı. Gece içeri bırakmadılar. Hemşire kapıyı araladı.. içerde çok kalmamamı. Hemşire odadan çıkıp bizi yalnız bırakır bırakmaz: "Ne oldun Raif?" diye sordu. Gayet ciddiydi. Yalnız onun yanındayken içimi müthiş bir korku. Hastaya veda ettim. Fakat yüzü birdenbire değişti ve telaşlı bir hal aldı. evde de kendisine iyi bakacağını söyledi. Hastalık zatülcenpti. hastanede yirmi beş gün kaldı. ben de sabahı bekledim!" "Nerede?" "Burada.
kendisini soyup yatağına yatırdığım zaman bitkin bir haldeydi. Evet.. buna rağmen. birkaç kişiyle beraber. koluna girerek merdivenlerden indirdim.. Bütün ruhum korkunç bir boşluk halindeydi. Bu anda ona ait bütün işler bitmiş olacağına göre. Mütehassıs daha birkaç gün kalmasını istiyordu. Bütün ısrarlarıma rağmen Maria annesinin çağrılmasına razı olmadı. İhtiyarca bir kadın öğleye kadar gelip evi temizliyor. son işleriyle uğraşacak. dudakları ve gülüşü de. sükûnetimi muhafaza ederek. onu toprağın altına koyduktan ve mezarının başındakiler dağılıp onunla baş başa kaldıktan sonra ne yapabilirdim?. yukarı çıkarırken. Hatta yüzü. benim yeryüzünde bulunuşum kadar gülünç. bir an bekliyor gibiydiler.. yirmi beşinci günü. sen keyfine bak ve kışı orada geçir" diye mektuplar yazıyordu. gizlice mezarın başına gelecek ve onunla yalnız kalacaktım.şimdiden ölü bir hal almışlardı. beni de üzer!" diyordu. mezarının yerini seçecek. Nihayet. O zaman ne yapacaktım? Buraya kadar her şeyi bütün teferruatıyla düşünüyor. Onu asıl bu andan itibaren kaybetmiş olacaktım. sebepsiz bir şey olamazdı. beni artık çıkarsınlar" dedi. "O gelirse bana yardımı olmaz.. Eli fitreye fitreye: "İyiyim.. küçük bir fırsat. çünkü kendisi yardıma muhtaç. Ve işte her şey bu anda başlayacakta. bir kap hasta yemeği pişiriyordu. onu kürküne sardım. Boşuna yere üzülür. bu sırada Prag'dan dönmüş bulunacak olan annesini teselli edecek ve nihayet onu. Herkesle beraber oradan ayrılacak. bir gün bana: "Doktorlarla konuş. Sonra. fakat bundan sonrasını asla tasavvur edemiyordum. bıktın mı?" 133 . çukura bırakacaktım. büyük bir çini sobayı yakıyor.. mırıldandı: "Bana sen daha iyi bakarsın!" Cevap vermeden dışarı fırladım. şoför de bir kolundan tutarak yardım etti. bir müddet sonra. Sonra gene o ehemmiyet vermeyen edasıyla mırıldanıyordu: "İşte sen bana bakıyorsun ya! Yoksa yoruldun.. Bu andan itibaren ona hakikaten yalnız ben baktım. bu korkunç değişmeye tabi olmak için. alelade bir şey söylüyormuş gibi. O zaman ben ne yapacaküm? Evet. İyileşmeye başladıktan sonra. Razı olduk. Bir taksiyle evine getirdim.
kendisine yüksek sesle kitap okurken. "Hiçbir şey yapmadım!" diye cevap verdim. Maria uzun müddet gözlerini kapayarak sustu. "Sahi mi?" "Bilmem. herhangi bir mesele üzerinde konuşurken.. lakayt bir sesle: "Yılbaşından sonra birbirimizi görmediğimiz günlerde ne yaptığını anlatmadın!" dedi. Her şey. yalnız kendi içinde doğan ve hiç kimse tarafından sezilmeden gene çabucak ölen ümitleri usta bir kalemle tasvir edilmişti. İlk defa olarak bu mevzua temas ediyordu. Bende bir şeyler arıyor gibiydi. Bir gün. buradaki hayatımız. benim hastaneye ziyaretlerim. bir kelimeyle olsun anılmamıştı. Hikâye bittikten sonra.. Yalnız kendisini hastanede gördüğüm ilk günü beni tebessümle karşılamış. ondan sonra inatçı bir ciddiliği muhafaza etmişti. Sonraları öteki odalardan büyükçe bir divan ve annesinin yatak örtülerini getirerek aynı odada yatmaya başladım. sabahleyin erkenden gelirdim. hep ciddi ve düşünceliydi. akşamüzeri lambasının ışığı altında. buna hadise demek caiz değildi. Zaten hastalığından beri hemen hemen hiç gülmemişti. daha doğrusu. Sonra bana döndü." Tekrar bir sükût oldu. hayatında hiç kimse tarafından sevilmemiş ve kendisine bile itiraf etmediği halde. Hatta bu suali uzun zaman134 . Ama ben şaşırmamıştım. Bu meseleler hakkında en küçük bir imandan her ikimiz de kaçıyorduk. Fakat onun bir şeyler düşündüğü muhakkaktı. Zavallı adamın ruh yalnızlığı. bir insan sevgisi bekleyerek ihtiyarlamış bir muallimden bahsediliyordu. teşekkür ederken. Yılbaşı gününün sabahı aramızda geçen hadise. o küçük konuşma. gözlerinin mütemadiyen beni takip ettiğini. Burada. şaka yapmıyordu. Odada birtakım işlerle uğraşıp gezinirken. Jacob VVas-sermann'ın "Hiç Öpülmemiş Ağız" diye uzun bir hikâyesini okuyordum.Fakat bunu söylerken gülümsemiyor. hiç yorulmadan üzerimde durduğunu hissediyordum. üzerinde konuşmaya lüzum olmayacak kadar tabii telakki ediliyordu. onu alıp evine getirişim. bir aşk. Geceleri geç vakte kadar başucunda bekler. kendisine. Bir şeyi rica ederken.
Bu nükteme gülmedi. tekrar kapadı. Buna rağmen ben devam ediyordum. adeta insafsızdım. Bunun için hem kendi hakkımdaki. geçeceği yolda ve sonra evinin etrafında dolaştığımı. İçinde yaşadığım hadiseler bana. hastanede olduğunu haber alınca. Uyuduğunu zannettirecek kadar hareketsizdi. nasıl oraya koştuğumu ve sabaha kadar dışarıda beklediğimi anlattım. aradan uzun seneler geçmiş hatıralar gibi yabancı geliyordu. daha çabuk uyursun!" dedim. VVansee'de gördüklerimi ve düşündüklerimi. nihayet. Onlarla aramda bir mesafe teşekkül etmişti. bunlar üzerinde münakaşa ediyor.dan beri beklemekte olduğumu fark ettim. Çünkü hiçbir maksadım yoktu. telefonda ona veda etmek istediğimi anlatırken. son akşam. Evden nasıl çıktığımı. Bir an tereddüt ettim: "İstersen yılbaşından sonra geçen beş günde neler yaptığımı anlatayım. Çehresinin hiçbir hattı oynamıyordu. hafızamı toplamak için ara sıra duraklayarak. Gözlerini kapamıştı. cevap da vermedi. Mahiyetini henüz kendimin de anlayamadığım bazı hislerimi olduğu gibi söylüyor. Hiçbir şeyi saklamıyor. nerelere gittiğimi. Bütün bunları daha ziyade kendime tekrar ediyormuş gibiydim. Teferruat üzerinde duruyor. Yalnız bir defa. bir neticeye varmadan başka şeylere geçiyordum. içimden geçenleri. mümkün olduğu kadar can sıkıcı şeyler okuyarak onu uyutmayı âdet etmiştim. yüzüme dikkatle baktı. Sesim gayet sakindi. geceleri nasıl. gözlerini açtı. "Sen bilirsin!" Yemekten sonra. Fakat cevap vereceğim yerde ona yemeğini yedirdim. Ağır ağır. ortaya döküyordum. O da hiç kımıldamıyordu. Onu yollarda beklediğim gecelerde kafama hücum eden yığın yığın kandırıcı cümlelerden hiçbiri aklıma gelmiyordu ve ben bunları 135 . her türlü gizli düşünceden ve hesaptan uzak. teker teker hatırlayıp tahlil etmeye çalışarak. başladım. tekrar başucuna oturdum ve: "Bir şey okuyayım mı?" dedim. hem onun hakkındaki hükümlerimde. yalnız "Söyle" der gibi başını salladı. Adeta başkasına ait hadiseleri hikâye ediyormuş kadar heyecansızdım. Sonra güzelce üstünü örttüm. buna lüzum görmüyordum.
. Vakaları bana olan nispetleri bakımından değil. Hastanede başucunda onu seyrederken neler düşündüğümü. diyordum. her akşam duymaya alıştığım bu muntazam ve yumuşak nefes hışırtısının başlamasını bekledim. "Günaydın!" dedim ve dışarı çıkarak yüzümü yıkadım. Oda henüz karanlıktı. Kendimden geçmemek için gayret ediyor ve mütemadiyen kımıldıyordum. Bunu gayet iyi hissediyordum. Bütün hareketsizliğimize rağmen odanın içini birbirimizin etrafında dolaşan düşüncelerimizin neşrettiği bir hava dolduruyordu. Her ikimizin içine de birçok şeyler birikiyordu. Maria'nm arkasını bir yastığa dayayarak bana bakmakta olduğunu fark etti. Perdelerin arasından pek az bir ışık sızıyordu. Buna rağmen ilk dalan gene ben oldum. yatacağım yeri düzelttim. Sözlerimi bitirdikten sonra sustum. basit bir "hikâye etmek ihtiyacı"ndan başka hiçbir alaka yoktu. Belki on dakika böyle kaldık. fakat geç vakte kadar uyuyamadım. belli belirsiz gülümsedi (yahut ben böyle zannettim) ve gayet sakin bir sesle: "Artık uyumayalım mı?" dedi.. İçimde. Beklediğim sesi: Onun nefes alışını gene bulamadım. en küçük bir hareket bile yapmadığı halde. kendisini nasıl ölmüş olarak tasavvur ettiğimi anlatırken. Nihayet başını bana çevirdi. Tekrar odaya girdiğim zaman hasta kadın hep aynı va136 . O da sustu. nefesinin duyulmayışmdan anlıyordum. Her ikimiz de. Ve o..aramıyordum.. uzun zamandan beri ilk defa olarak. Bunu adeta maddi bir şekilde hissediyordum. Sabahleyin erkenden gözlerimi açtım. birkaç kere gözlerini kırptı.. Yavaşça başımı kaldırdım.. kendi ehemmiyetleri bakımından kıymetlendiriyordum. Onun da uyanık olduğunu. O kadar. Aynı zamanda müthiş bir meraka düşmüştüm: Acaba ne zaman uyandı? Yoksa hiç uyumadı mı. karanlığa alışan gözlerim. beni bütün dikkatiyle dinliyordu. Yavaş yavaş gözlerime ağırlık çöktüğü halde. soyundum ve elektriği söndürdüm. Odada insanı ürküten bir sükût vardı. ruhlarımızın bütün gerginliğiyle bekliyor gibiydik. Yerimden kalktım. gözlerini açtı.
Mümkün olduğu kadar lakayt görünmeye çalışan bir sesle: "Demek çok iyisin!" dedim. üstümü giyindikten sonra. ne geleceği düşünmüyor. Perdeleri açtım.ziyetteydi. Parmaklarımın onun yanaklarına. alnına yapıştığını hissediyordum. Gece lambasını kaldırdım.. Hizmetçiye kapıyı açtım ve Maria'nm sütünü içmesine yardım ettim. Yattığım sediri düzelttim. ancak yaşamakta olduğum anları biliyordum.. akşamı buluyordum. Tıraş olup. değil miydi? Bilmiyordum. fakat cevap vermedim.. öğleye kadar sabun fabrikasına gidiyor ve öğleden sonra. gitmek için Ma-ria'dan izin istedim: "Nereye gideceksin?" dedi. adeta bir rahatsızlık vardı. Her gün aynı şekilde kalkıyor. Maria'nın halinde tuhaf bir telaş." Hiçbir hareket yapmadığı halde.. Sanki bütün iradesi cildinde toplanmıştı. Ruhum rüzgârsız ve kırışıksız bir deniz gibi sakindi. Her şey kendiliğinden bu yolu almıştı ve ben sadece tabi oluyordum. aynı işlerle meşgul oluyor. Çok iyiyim. Bütün gün hep yanımda kalmanı istiyorum!" Bunu bir hastalık kaprisi saydım. Hayret ettim: "Bilmiyor musun?" dedim. fakat neden?" "Bilmem. Bunun böyle olması lazım mıydı. Ne geçmişi. "Fabrikaya!" "Bugün gitmesen olmaz mı?" "Olur.. İçimde hiçbir arzu yoktu. dışarıda gördüklerimden ve duyduklarımdan bahsederek. Bütün bunları hemen hemen hiç konuşmadan yapıyordum. bu akşam neden hiç uyumadın?" 137 . "Peki. elimi yüzünden çekmemi istemediğini anladım. Gazeteleri bir kenara bırakarak. Hizmetçinin yatağın kenarına bıraktığı sabah gazetelerini karıştırmaya başladım. yanına gidip oturdum ve elimi alnına koydum: "Bugün nasılsın?" "İyiyim.. ona gazete veya kitap okuyarak.
Bunun için artık seni yalnız bırakamam! Korkuyorum. Bu sualime cevap vermemek için çırpındığı anlaşılıyordu. Birdenbire gözlerini kapadı. Şimdi daha çok. En ufak bir ses çıkarmıyor.. " "Bilsem anlatmazdım!" dedim. Boynundan yanaklarına doğru bir kırmızılık yayıldı.. bir yaprağın damarları gibi ince çizgiler vardı. hastanenin etrafında nasıl dolaştığını... Hep seni düşündüm.. kafama hücum edeceklerini. Başını iki elimle birden yakaladım ve kolumun üzerine yatırdım. Yalnız bugün için değil.. öyle demek istemiyorum.. Evet.. başı arkaya dayandı. Bu sırada avucumun içinde sıcak bir yaşlık hissettim.. tertemiz gülümsüyordu. Kendim için söylemiyorum. Elinin iç tarafında. sen gider gitmez. Gülümsüyordu. bu kadar sükûn içinde ağlanabileceğim tasavvur edemezdim. Hayretle yüzüne baktım. büyük bir dermansızlık hissediyormuş gibi. tekrar açıyor ve elini yumruk yaparak avucumun içinde sıkıyordum. bütün tafsilatıyla. Bunları yavaşça sildim.. "Ne var?" Biraz kendini topladı. Artık sana güvenemeyeceğim! Seni yalnız bırakmaktan korkuyorum. fakat gözyaşları aynı nispette çoğalmıştı. Dünyada bu kadar rahat.Bir an şaşırdı. beni bir dakika bile rahat bırakmayacaklarını zannediyorum. Parmaklarını kıvırıyor... Artık seni hiç yanımdan ayırmayacağım!.. Benden ayrıldıktan sonra neler yaptığını. "Bugün yanımdan ayrılmanı istemiyorum. Çabuk çabuk nefes alarak: "Hiç!" dedi. Neden biliyor musun? Dün akşam anlattığın şeylerin. 138 . Beyaz yatak örtüsünün üzerinde birer küçük beyaz kuş gibi duran ellerini tuttum ve onlarla oynamaya başladım. daha rahat gülüyordu. duyulur duyulmaz bir sesle: "Ah RaifL" dedi. göğsü herhangi bir hıçkırıkla sarsılmıyordu. bu akşam hemen hemen hiç uyumadım.. " Alnında küçük küçük ter taneleri belirmişti... Başını sallayarak cevap verdi: "Hayır. hatta senin anlatmadığın kısımlarla birlikte gördüm. fakat gözlerinin kenarından yanaklarına doğru yaşlar sızmaktaydı.. uzun zamandan beri ilk defa olarak. apaçık.
. O kadar basit... sana âşık olmadığımı zannediyormuşum. Bende inanmak noksanmış. Bir iyi olsam!. Birkaç hafta sonra biraz daha kuvvetlendi.. yosunlu suları ve kuğuları seyrederdik.." Cevap vermedim. Demek ki. bir kanepeye oturturken veya sırtına ince bir hırka bırakırken. hiçbir şey konuşmaz. insanlar benden inanmak kabiliyetini almışlar.. Ne zaman iyi olacağım acaba?.. Sonra kendi kendine söyleniyormuş gibi: "Şimdi aramızda noksan olan şeyin ne olduğunu biliyorum!" dedi.. hayır!" diyerek koluma sarıldı.. onu hastalığı ve beni saadetim çocuklaştırmıştı. Dışarı çıkmadan evvel.. Ama şimdi inanıyorum.. saatlerce dışarıyı seyreder. yalnız ara sıra birbirimize bakıp gülerdik. Ve bir gün her şey bitti. Seni istiyorum. hiç yanından ayrılmadım. Oradan Tiergarten'deki gölcüklerden birinin kenarına gider.. Bundan sonra. o kadar kati bir şekilde bitti ki.. zaman bana korkunç derecede uzun görünüyordu... Deli gibi değil. eğildiği zaman öksürük tuttuğu için çoraplarını bile giydiriyordum.. Ve evden yüz elli metre kadar ötedeki bir kanepede biraz dinleniyorduk.. Onu kolundan tutup. Yiyecek ve meyve almak. Sen beni inandırdın. Pencerenin önünde karşı karşıya oturup. hayatımı bir başka insana vakfetmiş olmanın nihayetsiz saadetini duyuyordum. Bunu şimdi anlıyorum.. Güzel havalarda beraber sokağa çıkıp yarım saat kadar dolaşmaya başladık. bana ait. yahut pansiyona uğrayıp çamaşır değiştirmek için onu bir iki saat yalnız bırakmaya mecbur olunca. Gözleri parladı: "Hayır.. "Bu eksik sana değil. İçimde müthiş bir arzu var. Seni seviyorum. o iyi olup ayağa kalkıncaya kadar.Başını yavaşça yastığa bıraktım: "Yorulacaksın!" dedim... ilk anda işin azametini anlamak benim için müm139 . merdivenlerden ağır ağır indiriyordum!.. Sonra kürk mantosunu sırtına geçiriyor.. yüzümü gözlerinin kenarına sürerek yaşlarını kuruladım.. gayet aklı başında olarak seviyorum. Beni bu kadar çok sevdiğine bir türlü inanamadı-ğım için.. onu itina ile hazırlıyor.
Buna rağmen artık yarım saat ev140 . Dört beş basit. bu sefer. bir hareket yapmadığımı görünce. Yol parasını telledim. haber verin de polise bildirelim. Sonra kalktım.. ev sahiplerinin bana karşı biraz soğuk davranmalarına sebep oluyordu. Ne bende. Hepsi bu kadardı. fakat bu hadisenin hayatım üzerinde bu kadar büyük. Bavullarımı açarak kendime lazım olan bazı şeyleri aldım. biraz evvel hazırladığım paketi kolumun altına sıkıştırdım. Buna rağmen uzun müddet elimdeki kâğıda baktım. İçinde bir seneden fazla bir zamandır yaşadığım bu oda.. Ben işi şakayla geçiştirmek istedim: "Sizi bırakmama imkân var mı?" diyerek odama girdim. üç günden beri bekliyor!" dedi ve katlanmış bir kâğıt uzattı. bana tamamen yabancı görünüyorlardı. Hizmetçinin elindeki telgrafı bir türlü alamıyordum. Her kelimeyi teker teker ve birkaç defa okudum.. Maria herhalde pencerede beni bekliyordu. manası gayet açık kelime.. şurada burada atılmış duran kitaplar. Bir gün Frau Heppner: "Başka bir yere taşındıysanız. Odamın parasını peşin olarak vermiş olmama rağmen oraya hiç uğra-mayışım. Hayır. Derhal gel!" diyordu. Evvela hiçbir şey anlamadım. Ne olmuştu? Etrafımda hiçbir şeyin değişmediğini görüyordum. bu kâğıdın benimle bir alakası olamazdı. telgrafı masanın üzerine bırakarak gitti. bu kadar değişmez bir tesiri olacağını asla düşünmedim. Bu sırada hizmetçi kız içeri girerek: "Sizin bir telgrafınız var.. Her şey biraz evvel gelirken olduğu gibiydi.. Onun içindekini öğrenmemek suretiyle. Yalnız biraz şaşırdım. Son günlerde pansiyona gitmekten çekiniyordu m. Eniştemdendi. Sonra bizi mesul ederler!" dedi. birçoğunu Türkiye'den getirdiğim eşyalarım. bir hayli üzüldüm. ne beni saran eşyada bir başkalık vardı. "Baban öldü. süratle telgrafı açtım. ne olacaksa bir an evvel olsun diye. bir gazeteye sardım. Hizmetçi beni hayretle süzdü.kün olmadı. Yerimden fırladım. etrafımda dolaşan bir felaketi uzaklaştırabileceğimi ümit ediyordum. dışarı çıktım.
ne Maria herhangi bir şey sezmemiştik. diye düşünmek nasıl aklımıza gelmiyorsa ve bütün bunları nasıl hiç mütalaa yürütmeden kabule mecbursak. trenin penceresinden dışarı bakabilir. bu sırada gözüne bir kömür parçası kaçar. bu doğruydu. Hayatımızın. Fakat böyle olmayacağını da gayet iyi biliyordum. kafa mı.velki "ben" değildim. fakat bazı mantıksızlıklar ve yolsuzluklar vardı ki. kiremit mi mühim. Bir taraftan da bu hakikati hâlâ kabul etmemek için çırpmıyordum. avuç içi kadar kâğıt. çünkü asıl hayatın teferruattan ibaret bulunduğunu görüyordum. telgrafın geldiği uzak yerlere ait olduğumu hatırlatıyordu. Yahut bir kiremit. beni Havran'a 141 . Acaba hakikaten böyle miydi? Dünyada önüne geçilemeyecek hadiseler vardı ve biz bunların sebep ve mantıklarını anlayamıyorduk. o ehemmiyet vermeden bunu ovuşturur ve bu minimini hadise dünyanın en güzel gözlerinden birini kör edebilirdi. hayatın daha başka türlü birçok cilvelerine de aynı tevekkülle katlanmaya mecburduk. benim buraya değil. bu vaka günlerce belki de haftalarca evvel olduğu halde. hafif bir rüzgârla yerinden oynayarak. Mesela. Fakat birdenbire. Bunların kendiliğinden düzelmesi. güya tabiattan örnek alınarak yapıldığı halde. devrin gıpta ettiği bir kafayı parçalayabilirdi. yapılmaması pek mümkündü. Binlerce kilometre uzakta. Bunun böyle olmaması lazımdı. her şeyi altüst ediyor. Göz mü mühim kömür parçası mı. bir insan yaşamaz oluvermişti. ne ben. Bizim mantığımızla hayatın mantığı asla birbirine uymuyordu. bu nadir saadete ermekti. Günlerin birbirinden farkı yoktu. beni bu dünyadan alıp oraya götürüyor. Öte tarafı hep teferruattı. birbirimizi bulmuş olmak hakikatine uyması lazımdı. bunun devamına ümit bağlamak suretiyle ne kadar yanıldığımı gayet iyi anlıyordum. birtakım ehemmiyetsiz teferruatın oyuncağı olduğunu. iki insanın birbirini bulması bu derece güç olan şu dünyada. asıl büyük noktaya. Asıl mühim olan. Burada birkaç aydan beri beni saran hayatı sahici zannetmek. Bir kadın. Herhangi bir yerde doğmuş ve herhangi bir adamın oğlu bulunmuş olmak bu kadar mühim değildi.
... Ara sıra kaçamak bakışlarla beni süzüyordu. Bahan orada geçiririm. ama muhakkak ki benim hayatıma istikamet verecek kadar mühimdiler... Nasıl olsa daha uzun zaman çalışamayacağım. Akşamüzeri Maria'yı hemen seyahate hazır bir şekilde görünce adamakıllı şaşırdım." "Ya?!." Beni bir tarafa bırakarak kendine ait projelerden bahsetmesi biraz tuhafıma gitti. "Bilmem? Yol parasını alınca hareket etmeli. Bir müddet için ben de giderim.. Halbuki buraya bütün hayatımla. Raif!" dedi. Şu halde neden burada kalamıyordum? Gayet basit: Havran'da işler yüzüstü kalır.. eniştelerim bana para göndermezler ve ben burada hiçbir şey yapmaya muktedir olmadan çırpmırdım... Bunların insan hayatları için ne derece lüzumlu olduğunu anlamaya imkân yoktu. 142 . annemin yanında kalırım.bağlayan şeyler neydi? Uç beş zeytinlik.. Maria Puder'e meseleyi anlattığım zaman bir müddet sustu. Ayrıca birçok şeyler daha vardı: Pasaportlar." Hayret edişim onu güldürdü : "Hep çocuksun.. " Ufak tefek işlerimi yoluna koymak.. müthiş bir gayretle itidalimi muhafazaya çalışıyordum. . "Önüne geçmek mümkün olmayan işlerde telaş ve heyecan göstermek çocukluktur. sefarethaneler.. birçok şeyleri düşünür kararlaştırırız. birkaç sabunhane. "Ne mi yapacaksınız? Tabii gideceksiniz. Yüzünde garip bir tebessüm vardı: "Ben dememiş miydim?" der gibi önüne bakıyordu. kendilerini tanımayı asla merak etmediğim birkaç akraba. Orada kır hayatı sıhhatim için herhalde iyidir. Yalnız birkaç kere: "Ne yapayım? Ne yapayım?" dedim. "Boş yere vakit ziyan etmeye ne lüzum var?" dedi. "Ne zaman gideceksin?" dedi. Prag'da. pansiyonla alakamı kesmek için tekrar dışarı çıktım. Hem daha vaktimiz var. "Bir an * Bağlıydım." "Belki ben daha evvel giderim. Ruhumdan bütün geçenleri ortaya dökersem gülünç olacağımı sanıyor. bütün yaşayan taraflarımla merbuttum*. ikamet tezkereleri.
" Başka bir şey konuşmadık. Mektuplarının beni bulabilmesi için her mektubumda. akşam treniyle gitti. beni herhalde pek üzecekti. Defterlerimize birbirimizin adreslerini kaydettik.. Ne bileyim." "Nasıl istersen!. hiç söylememeyi tercih ediyordum. korkunç derecede çabuk geçti. yan yana bulunduğumuz zamanın durup kalmasını. Halbuki ben.. Zihnimden bin bir türlü şey geçiyordu... Aynı manasız gülümsemelerle dolu olan yirmi dakika bana bir saniye kadar kısa göründü.evvel giderim ve seni. yol hazırlıklarını tamamlamakta serbest bırakırım. Çünkü ne onun Arap harflerini yazmasına. Halbuki dünden beri pek çok şeyler söylemek mümkündü. Düşünüp kararlaştırmaya niyet ettiğimiz şeylere küçük bir kelimeyle bile dokunmadık.. ne kadar saçma olursa olsun. insanı şaşırtacak kadar lüzumsuzdu. Mütemadiyen elimi tutup bırakıyor: "Ne manasız şey?.. Pencerenin önünde karşı karşıya oturup dışarıyı seyrettik. Senden evvel Berlin'den ayrılmaya karar verdim işte. Bundan sonra zaman. üzerinde kendi adresim yazılı bir zarf gönderecektim. Fakat bunları bu kadar dar bir vakte sıkıştırmaktansa. asla bitmemesini temenni ediyordum. Ertesi gün. Sebebini kendim de bilmiyorum. Ara sıra birbirimize bakıp şaşkın şaşkın gü-lümsüyorduk. 143 .. Sonra. Ne diye gidiyorsun sanki?" diye söyleniyordu.. Bir saat kadar havadan sudan. Bir an evvel vaktin geçmesini istediği besbelliydi. Buna rağmen. Eşyalarını yerleştirince kompartımanda kalmayarak benimle beraber perona inmekte ısrar etti. Niçin bu kadar dümdüz ayrılıyorduk? Maria Puder son birkaç dakika zarfında biraz sükûnetini kaybetmişe benziyordu. bu sene kışın uzun sürdüğünden. Bunu tespit edince memnun oldum: Onun hiç sarsılmadan gittiğini görmek. Öğleden sonra hiç dışarı çıkmadık. ne de bizim Havran'daki posta memurlarının Latin harflerini okumasına imkân vardı. konuştuğumuz şeyler. İstasyona gitmek saati gelince adeta derin birer nefes aldık... şubat sonlarına geldiğimiz halde hâlâ ortalıktan kar kalkmadığından bahsettik.
."Asıl sen gidiyorsun. münakaşa-sız ve hesapsız! Bundan daha güzel bir ayrılık olamazdı. Fakat ne zaman çağırırsan gelirim. Türkiye'ye dönüp işlerimi biraz yoluna koyar koymaz onu ça144 . Maria içeri girmiş. Maria Puder merdiven basamağına atladı. yavaş bir sesle.... Biliyorum!" Trenin hareket saati gelmişti. sonra yavaşladım. Bir müddet onun bulunduğu pencerenin yanında koştum. Halbuki ortada artık üzülecek bir şey de yoktu.. Ben bile. O da bir an durdu ve ilave etti: "Nereye çağırırsan gelirim!" Bu sefer anlamıştım.. "Raif. Evvela ne demek istediğini anlamadım. Kısa. elimi sallayarak: "Çağıracağım. onunla beraber dolaştığımız sokaklardan geçerken tuhaf oluyordum. Niçin dünden beri bu noktaya temas etmemiştik? Niçin bavul yerleştirmekten. Şimdi ben gidiyorum!" dedi. vize işleri peşinde koşmaktan göz açamadığım halde. fakat tane tane: "Şimdi ben gidiyorum.. bu senenin kışından bahsetmiş... Şimdi onun niçin benden evvel seyahate çıktığını da anlar gibi oluyordum. Gülerek başını salladı. bilet. Muhakkak çağıracağım!" diye bağırdım. Ben gittikten sonra Berlin ona ilk günlerde herhalde pek sıkıcı gelecekti. yol hazırlıkları. yolculuğun zevklerinden. Ellerine sarılmak.. Bir teklif ve bir kabul. Muhakkak. sonra bana eğilerek. pasaport. içimde yarı kalmış bir konuşmanın üzüntüsü vardı.. tren sessiz sedasız hareket etmişti. " dedi... Bu sözümü fark etmemiş göründü. Kolumdan tuttu. fakat asıl kendimize ait olan şeylere hatta yaklaşmamıştık? Ama belki bu daha iyiydi. ben daha buradayım!" dedim. Yüzü ve bakışları bana inandığını gösteriyordu.. öpmek için atıldım. Ona niçin söyleyemediğime yanarak kafamda sakladığım bir sürü güzel laflar bunun yanında pek âciz ve renksizdi. Bir memur vagon kapısını örtüyordu. Uzun uzun konuşacak ne vardı? Hepsi aynı neticeye varacak değil miydi? Maria en iyi şekli bulmuştu. "Evet.
Bunu hakikatte bu kadar geç idrak ettiğimden dolayı büyük bir utanma duydum. kahve ocağına var.. İşte bu kadar. Bu sefer benim ikide birde ileri sürdüğüm şahsi fikirlerime ve mütalaalarıma biraz da istihfafla bakıyordu. Son zamanlarda her arzuma muvafakat edişi. değirmi ve kır sakallı adamla. Havran civarında yaptıracağım güzel köşkün yerini ve onu alıp gezdireceğim tepeleri ve ormanları gözlerimin önünde görüyordum. Bu ikincisinin babam olmasını ne kadar isterdim. Beni Türkiye'ye çeviren hadise üzerinde. hatta bunu takip eden birçok senelerin yazılacak bir hususiyetleri yok. Havran'a yaklaştıkça içime daha çok hüzün çöküyordu. saçsız başlı.. Hayal kurmaktaki büyük maharetim bu sefer de hemen kendini göstermişti.. Polonya ve Romanya üzerinden Türkiye'ye döndüm. Bütün bunlara rağmen kafamda. Demek babam ölmüştü. fakat yokluğunu hissedecektim. bir şerbet iç de mahalleye dön. Bu yolculuğun. askere gidip geldiğim zaman bile bana karşı muamelesi değişmemişti... Akşamları kaşlarını çatarak sessiz sedasız eve giren ve ne bizi ne annemizi hitaba layık görmeyen. verecek cevap bulamazdım. onun hatırasını kirletecek bir şey yoktu. onunla aramızda daima bir yabancılık mevcut kalmıştı ve birisi bana: "Senin baban iyi bir adam mıydı?" diye sorsa. Halbuki o halinde bile beni görünce derhal yüzü ciddileşir: "Ne dolaşıyorsun buralarda?. münakaşa etmeye tenezzül etmeyecek kadar bana ehemmiyet vermediğinin bir alametiydi. " diye bağırırdı: "Haydi..ğıracaktım. orada oyna!" Büyüdüğüm. 145 . Onun boşluğunu değil.. Gerçi babamı gerçek bir muhabbetle sevmem için de ortada bir sebep yoktu. Babam benim için "insan" olarak hemen hemen hiç mevcut değildi. Hatta nedense ben akıllandığımı zannettikçe onun nazarında daha küçülüyor gibiydim... Dört gün sonra. Çünkü iyiliği ve fenalığı hakkında bir fikir sahibi olacak kadar onu tanımıyordum. yalnız "Baba" dedikleri mücerret bir mefhumun insan şeklinde görünüşüydü. Havuzlu kahvede göğsünü bağrını açıp gülüşerek ayran içtiğini ve küfür savururak tavla oynadığını gördüğüm kimse bence birbirinden tamamıyla ayrıydı. ancak Köstence'de vapura bindikten sonra düşünmeye başladım.
Babamın işlerini elime almak istediğim zaman. Ablalarım da bakıcılara beraber gidiyorlar. 146 . Onların tavsiyeleriyle zeytinliklerde kazılmadık ağaç dibi.. anam eskisinden daha zavallıydı. bilhassa eniştelerimin. hem de eniştelerimden birine satmış olduğu anlaşıldı. fakat bazı hususların anlaşılması için.. Sorduğum zaman: "Ne bileyim evladım! Rahmetli herhalde gömdüğü yeri haber vermeden gitti. Evimiz kapatılmış. hatta alelumum* babamda pek bol olduğu rivayet edilen nakit paralar ve altınlar ortada yoktu.. Bunları uzun uzun anlatmaya lüzum yok. Havran'da hiç de hoş karşılanmadım.. Hatta bugünleri takip eden on seneden hiç bahsetmemeyi tercih ederdim. hayatımın en manasız devresi olan bu günlere tahsis edilmesi lazım. Bana düşen malların ne olduğunu eniştelerimden bir türlü doğru dürüst öğrenemedim. bir türlü sonu gelmeyen gömü araştırmalarına için için güldüklerinin farkın-daydım. evde eşilmedik duvar kenarı kalmadı.. ablalarım tamamen yabancı. Gömünün yerini diyi-vermedi besbelli. Eniştelerim benimle alay eder gibi. Annem hiçbir şeyin farkında değildi. Hakikaten annem bundan sonra Havran civarında ziyaret etmedik bakıcı bırakmadı. Elinde avucunda kalan beş on parça altını bu uğurda harcadı. ölümünden evvel mirası bölüştürdüğünü haber aldım..Evimizi ve bütün kasabayı. fakat masrafa pek yanaşmıyorlardı. Bunların bedeli. anam büyük eniştemin yanına göçmüştü. Mahsul zamanı geçtiği için zeytinliklerden bir şey almama imkân yoktu. hiç olmazsa birkaç sahifenin. Ne yapmalı şimdi? Bir bakıcıya gitsek bari.. onsuz tasavvur etmek bana güç geliyordu. bunların bir müddet evvel babam tarafından. Onlara her şey malum!" diyordu. Öleceği aklına gelir miydi?. Eniştelerin son günlerde hiç başından ayrılmadılar. İki sabunhanenin hiç lafı geçmiyordu. Bunların bir kısmının gelecek senelerdeki mahsu* Genellikle. Bana öyle bir teklifte bulunmadığı için eski emektarlardan bir kadınla beraber kocaman evde yalnız başıma yaşamaya başladım.
nedense en çorak. Bir sürü saçma işlerle uğraştığım bu çamurlu ilkbahar ve boğucu yaz günlerinde bana bir parça ferahlık veren onun mektupları ve ona mektup yazdığım saatlerdi. ayağımda çizmeler. Ben geldikten bir ay kadar sonra annesiyle beraber Berlin'e dönmüştü. hem yalnız sonbahara kadar değil. Daha dün akşam öğrendim. Buna mukabil. Bana verilecek çok güzel bir haberi olduğunu. Bütün yaz. en yolsuz. oradan kendisi gidip alıyordu.. yani eniştelerime bırakılmıştı. birçok mektuplarımda tekrar tekrar sorduğum halde. önümüzdeki sonbaharda. Maksadım bu yazı şöyle böyle atlatmak.. Mektuplarımı Pots-dam meydanı postanesine yolluyordum.lünü satarak birkaç kuruş temin ettim.. bekledim. Fakat ben yorulmadan çalışmak suretiyle her şeyi düzelteceğimi ümit ediyor. Maria'dan gelen her mektuptan yeni cesaret ve şevk alıyordum. Babamın. sulak ve kasabaya yakın yerlerde bulunan ve her bir ağacı yarım çuvaldan fazla mahsul veren zeytinlikler ablalarıma. annemin zavallılığından ve ablalarımın korkaklığından istifade edilerek yokluğumda bir hayli dolaplar dönmüşe benziyordu. tam on sene bekledim. Hep "Bekle. senelerden beri buda-nıp temizlenmedikleri için. dağda bayırda zeytinlikleri dolaştım. bu iyi haberin ne olduğunu yazmadı. Yaz ortasında bir kere garip bir şeyler yazmıştı... (Sonbaharda kendisini çağıracağımı ümit ettiğimi yazmıştım!) Bundan sonra. Gezip dolaştığım yerlerdeki ağaçların çoğunun. en güdük yerleri bana bırakmış olduğunu hayretle görüyordum. ovada. Ve bu "güzel" haberi tam on sene sonra öğrendim. Fakat şimdi bunu bırakalım ve her şeyi sırasıyla anlatalım. yabanileşmeye başladıklarını. zeytin mevsimi başlar başlamaz. Evet. fakat bunu ancak geldiği zaman ve bizzat söyleyeceğini bildiriyordu. altımda bir at. Babamın hastalığından. babamın zamanında kimsenin zahmet edip bu dağ başlarından mahsul kaldırmaya gelmediğini anladım. bütün gayretimi sarf ederek vaziyetimi düzeltmek ve derhal Maria Puder'i getirtmekti.. Türkiye'ye geldikten sonra onunla sık sık mektuplaştık. geldiğim zaman öğrenirsin!" diyordu. 147 .
Bir daha Maria Puder'den haber alamadım ve ismini duyamadım. tam zeytin işlerinin kızışmaya başladığı ve benim onu çağırmayı düşündüğüm sıralarda birdenbire mektupların arkası kesildi. ** Yıkanılacak yer. Bir ay * Ekim.. bin bir türlü ihtimallerle beni kıvrandırmaya başladı.Teşrinevvel* başlarında. vesveselenmeye hazır olan zihnim.. Üst üste yazdığım mektuplara da cevap alamayınca büsbütün yeise düştüm. Bütün mektuplarını önüme dökerek teker teker okudum. Zaten son mektuplarının arası gitgide açılmıştı ve sahifeler gitgide daha az ve daha güçlükle doluyor gibiydi. Fakat on beş yirmi gün geçtiği halde Maria'nın bana cevap yazmaması beni fena halde telaşa düşürdü. İstanbul'a sipariş ettiğim birçok ev eşyası meyanmda bir de banyo getirtmiş ve eski gusul-haneye** fayans döşeterek oraya koydurmuştum.. her yarım kalmış ifadeden.. Şüphelenmeye. Evi tamir ettirmiş.. saklanmak isteyen bir şeyler ve her zamanki açık Maria'ya pek yakışmayan kaçamaklı. Ben bu ithamlara için için gülüyordum. bir an evvel çağırmamı mı istiyor. Onların beni anlamalarına imkân yoktu. Bunun sebebini henüz hiç kimseye ifşa etmediğim için herkes bu hareketimi züppeliğe. Fakat daha buraya gelmedik. 148 .. ukalalığa hamlediyordu.. Hatta. tabii en başta akrabalarımın hakarete kadar varan istihfafları ve hayretleri arasında. üstünkörü frenk mukallitliğine. Eski evlerde genellikle su dökünmek için yapılmış küçük. Bütün yazdıklarım boşa gitti ve bütün korktuklarım doğru çıktı. gizli kapaklı ifadeler vardı. Artık her satırdan. Hele benim gibi daha işlerini şöyle bir nizama sokmamış bir adamın borç almak veya mahsul satmak suretiyle eline geçirdiği birkaç kuruşu aynalı dolapla banyoya verişi doğrudan doğruya delilikti. Son aylarda yazılanlarda biraz şaşkınlık.. İzahat vermeye de asla mecbur değildim. Yalnız dün. bütün Havranlıların. her şakadan birtakım manalar çıkarıyor ve deliye dönüyordum. diye tereddüde düştüğüm de olmuştu. hüc-remsi yer. yoksa çağırmamdan korkuyor ve sözünden dönmek mecburiyetinde kalacağı için üzülüyor mu.
onun mektuplarını ve benim geri gelen mektuplarımı tekrar tekrar okuyor. posa haline geldiğimi fark ettim.sonra. Maria Puder'le tanışmadan evvelki boş. Aradaki bu muazzam mesafe elimi kolumu bağlıyordu. maksatsız günler. dünyanın zannedildiği kadar manasız olmaya* Yetenekli. Etrafımın artık hiç farkında değildim. toplamak. gidip kendisiyle konuşmak. Zeytinlerini silkmek. benim de içimde. o zamana kadar gözümden kaçan noktalar üzerinde duruyor ve acı acı gülüyordum. Birkaç gün içinde ne kadar değiştiğimi düşününce bugün bile şaşıyorum. hulasa yaşamak kabiliyetini veren bir şey içimden çekilip alınmış gibi. 149 . duymak. gece yarısı eve gelip mindere uzanıyor ve birkaç saat uykudan sonra ertesi sabah. onu ikna etmek düşüncesi beni hiçbir zaman terk etmemişti. görmek. eskisinden çok daha ıstırap verici bir halde. "postaneden alınmadığı için gönderene iade" kaydıyla geri geldi. Bu sefer. Fakat şimdi tamamen âcizdim. Ona yakın olmak şuuru. miskin halimden kurtarmış. yılbaşı gecesini takip eden günler gibi de değildim. daha doğrusu insan olduğumu. Arada bir fark vardı: Hayatın bundan ibaret olduğunu zannettiren bilgisizliğimin yerini şimdi. gayesiz. yok denecek bir hale gelmişti. Hiçbir şeyden zevk almama imkân olmadığını hissediyordum. İşlerime. hiç insan yüzü görmeyeceğim taraflarda dolaşmayı tercih ediyor. O zaman asla bu kadar ümitsiz olmamıştım. O zaman her şeyden ümidimi kestim. fabrikaya götürüp yağ çıkartmak işlerini şunun bunun elinde bıraktım. yeniden başlamıştı. Bazan çizmelerimi çekip kırlara çıksam bile. odadan odaya dolaşıyor. son göndermiş olduğum mektuplar. o kadın beni her zamanki âciz. hissetmek. dünyada başka türlü de yaşanabileceğini bir kere öğrenmiş olmanın azabı tutuyordu. hatta alelumum kendime karşı alakam birdenbire azalmış. Evde kapanıyor. "neden hâlâ yaşıyorum?" diye acı bir hisle uyanıyordum. Bana hareket etmek. yaşamaya müstait* taraflar bulunduğunu. bana erkek. kısa bir müddet. düşünmek. Bir müddet.
Buna rağmen bu şehirde yaşayan milyonlarca insandan ancak birkaç tanesiyle konuşmuş. "O bile böyle yaptıktan sonra!. nebatat ve hayvanat bahçesi.. Başka kimden sorabilirdim? Annesiyle beraber Prag'dan döndükleri zaman yeni bir eve çıktıklarını yazmıştı... ve asıl bunun için muhayyilem en fena ihtimaller üzerinde duruyor ve en ağır hükümleri veriyordu. bu sebepten dolayı istediğim malumatı veremeyeceğini bildiriyordu. Almanya'da kaldığım iki seneye yakın zaman zarfında ne kadar az insanla tanışmış olduğumu düşününce hayret ettim. Ama. onun tesirinden kurtulur kurtulmaz. içimde insanlara karşı öyle bir itimatsızlık. tam bir vehim olduğu meydana çıkınca ne yapılabilirdi? Bu sefer inanmak ve ümit etmek kabiliyetini ben kaybetmiştim.. Buna rağmen yaşadım. hiç değilse muzır bir mahluk telakki ediyordum. Kim olursa olsun. bundan zaman zaman kendim de korkuyordum.bileceğini öğretmişti.. Fakat o da olmayınca? Her şeyin bir hayal. işte netice meydanda. temasa geldiğim herkesi düşman. Bana yaklaşmak isteyenlerden kaçtım. yaşadım. Gezmediğim müze. Bir daha Maria'dan haber alamadım.. Bir insana bir insan herhalde yeterdi." diyordum. onunla aramdaki rabıtayı kaybeder etmez.. Öyle ya. Berlin'den başka bir yere gitmemiştim. Seneler geçtikçe bu his kuvvetini kaybedeceğine şiddetlendi. resim galerisi.. İnsanlara karşı duyduğum şüphe.. Berlin'deki pansiyon sahibesi verdiği cevapta Frau van Tiedemann'm artık onların yanında oturmadığını.. Fakat adresini bilmiyordum. bu malum değildi. Eğer buna yaşamak demek caizse. kin derecesine çıktı. şehri aşağı yukarı çıkmaz sokaklarına kadar biliyordum. öyle bir acılık peyda olmuştu ki. Fakat ben. tekrar eski halime dönmüştüm. Ona ne kadar muhtaç olduğumu şimdi anlıyordum. Ne yapmıştı.. Kendime en yakın bulduğum veya bulacağımı zannettiğim insanlardan en çok korkuyordum. Daima onun gibi bir desteğe muhtaçtım. Bir ayrılık anın150 . aldatıcı bir rüya. orman ve göl bırakmamıştım. Belki bu da kâfiydi. Ben hayatta yalnız başına yürüyebilecek bir insan değildim. Bunlardan mahrum olarak yaşamam mümkün olamazdı. yalnız bir tanesini tanımıştım.
inanamamak. unutma ki. Buna rağmen böyle yaptı. karımın bana herkesten daha uzak olduğunu anladım. nereye varacağı malum olmayan bir maceraya atılmak.. "Unutma. Postaneden mektuplar alınmaz.. Bunu bırakıp. Onları sevdim.. Çocuklarım oldu. hangi yakın ve daha makul saadet şimdi ona kollarını açmış bulunuyordu. fakat hayatta kaybetmiş olduğum şeyi bana asla veremeyeceklerini bile bile." diye beni hakikate davet ediyordu. Borçlarım.. sonu!" diyordum. Bunun ne kadar korkunç olduğunu her gün.. Kim bilir hangi yeni macera.. unutma.. bana fenalık etmeye geliyormuş gibi. götürdü. İşlerim bana hiçbir zaman alaka vermedi. derhal kendini gösteriyor. hemen kendimi topluyor: "Hayır...... Bir makine gibi. emvali metrukeden yok pahasına mal almaya alışmışlardı. çıkmaz bir şekilde yerleşmiş olan o korkunç hüküm. Parası olanlar.. münasebeti hiç münakaşasız kesivermekti. Eniştelerim tarafından aptal yerine kondum ve aldırış etmedim. Fakat işte. Var zannedilen şeyler bir anda yok oluverirdi. endişe ile karşılıyordum? Bazan kendimi bir müddet için unuttuğum.. Bu histen kurtulmak için yaptığım bütün hamleler boşa çıktı. Aramızda artık mesafe bile kalmamıştı. borçlarımın faizi ve evlenme masrafları elimde avcumda kalan birkaç parça malı aldı.. Zeytinlikler para etmiyordu. her yaklaşan insanı. bir insanda kendime yakın taraflar bulduğum oluyordu. saf bir çocuğa biraz da gönlünü almak için söylenmiş bir söze bağlanarak meçhul bir hayata. Daha o gün. onun daima iyi işleyen kafasının kabul edeceği bir iş değildi.. o bana daha çok yaklaşmıştı.... İnanmamak. Fakat niçin bunları bu kadar ince düşündüğüm halde bir türlü kendimi hadiselere uyduramıyordum? Niçin hayatta önüme çıkan her yeni yola adım atmaktan bu kadar çekiniyor. Herhangi bir kimsenin bana bir adıma kadar yaklaştığını görüp ümitlere düşsem. Evlendim. basit bir heyecanın şevkiyle verilmiş bir sözü tutmamak için en kolay çare.da. o sana daha yakındı. hayır. Senede yedi sekiz liralık mahsul verebilecek olan bir ağaç kökü yarım liraya 151 . Fakat kafama.. Bile bile aldatıldım ve bundan bir nevi de zevk duydum. her an hissediyordum. Cevap verilmez. ne yaptığımı bilmeden çalıştım...
Lisan bildiğim için. Belki gene kafa dengi bir insanla beraber nebatat bahçesinin kızıl yapraklı ağaçlarını veya loş bir sergide. Fakat bir türlü kendimi o şüpheden kurtaramıyordum. aradan seneler geçtiği halde. birçok insanlar. Her yerde birçok fırsatlar çıkıyor. Kim bilir şimdi kimlerle yaşıyor. onun aleyhinde düşünmeme imkân olmadığını hissediyordum. Aldığım kırk lira ile hepsini geçindirmeme imkân yoktu. Senelerce kaldım.müşteri bulamıyordu. adeta bütün insanlara dağılmıştı. ruhumda daha büyük bir infial duyuyordum. Karımın babası henüz sağdı ve Balıkesir'de memurdu. sırf beni müşkül vaziyetimden kurtarmak ve ailenin servetinin dağılmasına meydan vermemek için borçlarımı ödediler ve zeytinliklerimi aldılar. Aile yükü arttıkça benim hayatla alakam azalıyor. Bir akşam eve dönerken mahallenin bakkalına 152 . Kaynatam öldü ve baldızımla kayınlarım başıma kaldı. artması icap eden gayretim büsbütün yok oluyordu. onun delaletiyle vilayet merkezinde bir şirkete memur oldum. şimdi çalıştığım bankaya aldırdı. Ma-ria'nm bu anda nerede bulunduğunu tasavvur ederdim. etrafımdakiler için varlığımla yokluğum müsaviydi. pısırıklığıma rağmen çabuk terakki edeceğimi umuyordu. Hiç de beklediği gibi olmadı. Ak-şamüzerleri evde çocukların gürültüsünü. Dünyada bir tek insana inanmıştım. On dört odalı harap evden ve birkaç parça eşyamızdan başka bir şeyim kalmamıştı. Hayatta en güvendiğim insana karşı duyduğum bu kırgınlık. Karımın uzak bir akrabası beni Ankara'ya. O kadar çok inanmıştım ki. Ama bir kere kırılmıştım. Ona kızgın değildim. mutfakta bulaşık yıkayan karımın terlik seslerini. Nerede bu-lunduysam. Sonra. batmakta olan güneşin camlardan vuran ışığı altında. Ona kızmama. tekrar yaşamaya başlamak için bana kısa ümitler veriyordu.. nasıl hâlâ ona bağlı olduğumu gördükçe. darılmama. bunda aldanmış olmak. çünkü o benim için bütün insanlığın timsaliydi. Eniştelerim. kimlerle dolaşıyordu. usta fırçaların ölmez eserlerini seyrediyordu. bende artık inanmak kudreti bırakmamıştı. O beni çoktan unutmuş olacaktı. tabak şıkırtılarını ve baldızımla kayınlarımın ağız kavgalarını dinlerken gözlerimi kapar.. ruhumda fazlasıyla bulunduğunu bildiğim sevgiyi sarf etmek.
Az daha elimdeki paketleri yere düşürecektim. çocuklarımdan. İnsanlara kızmama imkân yoktu. yolda. Adeta gününün yetmesini bekleyen bir mahpus gibiydim. Berlin'de. Maria ile beraber gittiğimiz birkaç operadan biri de buydu ve onun Weber7 e hususi bir muhabbeti olduğunu biliyordum. sevgilerine ve alakalarına muhtaçtılar. "Bu öyle olmayabilirdi!" düşüncesi. iradesiz. öteberi almıştım. aile sahibi olmanın hakiki ismi. Başkalarına emniyet edebilir miydim? Böylece herhalde seneler geçecek. Yavaş yavaş hislerim kütleşmişti. en güvendiğim insanda aldanmıştım. henüz pek uzak olan bu günü hasretle beklemek şeklini aldı. Tam kapıdan çıkacağım sırada. yaşayıp gidiyordum. her türlü dünya saadetinin acısı zamanla unutuluyor. "birtakım yabancılar beslemek" ti. Günlerin. çünkü en inandığım. şuursuz. en iyisi. Benim bu insanlara ne lüzumum vardı? Beş on kuruş ekmek parası için bana tahammül edilebilir miydi? İnsanlar birbirinin maddi yardımlarına ve paralarına değil. Bunun sebebi herhalde. yoksa insan mukadder telakki ettiği şeyleri kabule her zaman hazır. Bir nebat gibi. alelumum ev halkından fazla bir alaka gördüğüm yoktu. en sevgilisi bana en büyük kötülüğü etmişti. diğerlerinden başka bir şey beklenebilir miydi? İnsanları sevmeme ve onlara tekrar yaklaşmama da imkân yoktu. beklediğim gün gelecek 153 . hiçbir şeye sevinmiyordum. hep onun uvertürünü ıslıkla çalardı. Hiçbir şeyden müteessir olmuyor. Kaybedilen en kıymetli eşyanın. Weber'in Oberon operası uvertürünü çalmaya başladı. Bu olmadıktan sonra. Yavaş yavaş bütün hayatım. Bunun bir an evvel sona ermesini ve onların bana hiçbir suretle muhtaç olmayacakları anı özlüyordum. karşı evin bir odasında kira ile oturan bekârın radyosu. o garip yılbaşı gününde ilk defa olarak duyduğum lüzumsuzluk hissi bende tamamen yerleşmişti. şikayetsiz. Kendisinden daha dün ayrılmış gibi taze bir hasret duydum. fakat bunu beklemeye hakkım olmadığını da biliyordum. Yalnız kaçırılan fırsatlar asla akıldan çıkmıyor ve her hatırlayışta insanın içini sızlatıyor. ancak beni bu akıbete yaklaştırmak bakımından birer kıymeti vardı. çünkü insanların en kıymetlisi. servetin. Karımdan.uğramış.
. insan bu kadar değişir!" diye bağırıyor ve sokaktan geçenler bize bakıyordu. Prag'a gittik. fakat pek zararlı değilim!" "Tebrik ederim. ne başkalarına kabahat bulmuyor. Başımı yavaşça kaldırdım. yanılmıyorum. " "Evet evet.ve her şey sona erecekti. Ama bunun sürüp gitmesine lüzum yoktu. Bir kadın sesi kulağımın dibinde adeta bağırırcasına: "Herr Raif!" diyordu. sizi Ankara'da görmek kimin aklına gelirdi?" dedim. Sesi de hiç değişmemişti: "Ah.. sadece sıkılıyordum. Ortalık oldukça sıcaktı.. Sıkılıyordum. Kadın beni sımsıkı yakalamış: "Hayır... öğleüzeri eve gelmiş ve soyunmuştum.. asfalt yoldan dönmek istiyordum. Siz döndükten pek az zaman sonra biz de pansiyondan ayrıldık. işte. Başka hiçbir şey istemiyordum. Yani dün. hadiseleri olduğu gibi kabul ediyor ve sessizce katlanıyordum. demek... siz sahiden Herr Raif siniz! Aman.. Dükkânlardan birinin önünde sallanan kocaman saat altıyı gösteriyordu. " Prag der demez içim cız etti. Hale kadar yürüdüm.. "Hayır. Pekâlâ. Neredeyse korkumdan silkinip kaçacaktım.. Başka bir şikâyetim yoktu. Tabii beraberce. Frau van Tiedemann. Deminden beri aklıma getir154 . cumartesi günü.... Bu Almanca hitaptan fena halde şaşırdım. Birdenbire kolumdan yakalandığımı hissettim. Sadece Frau DöppkeL Bir koca uğruna bir van feda ettim. Eve her zamanki eğri büğrü sokaklardan değil. Sokaklarda maksatsız dolaşanlar ve tozlu havada bir parça akşam serinliği arayanlar çoktu. Daha yüzünü görmeden. çarşıya kadar bir daha yorulu-ver!" dedi. muazzam vücudundan. kim olduğunu anlamıştım. Canım istemeye istemeye giyindim. Günün birinde. ne kendime. Hayat bana kötü bir oyun oynamıştı.. Karım öteberi lazım olduğunu söyledi: "Yarın dükkânlar kapalıdır.. Frau van Tiedemann değil. biraz dolaşarak da olsa. tahmin ettiğiniz gibi. Ben de alışverişi bitirdikten sonra paketleri koltuğuma sıkıştırarak heykele doğru yürüdüm.
... Dün gece geldik. fakat artık benim tavsiyelerimi dinlemiyor.. Hâlâ sokak ortasında durduğumuzu fark ettim ve: "Gelin bir yerde oturalım. bir saatten az kalmış. Aman yarabbi. Fakat siz hiç değişmemişsiniz!" "Siz de!" Biraz evvel daha samimi olduğunu hatırladım ve sesimi çıkarmadım.. beni alakadar etmeyen mevzularda dolaşıyordum." Bir limonatacıda beş dakika oturmaya razı oldu ve hikâyesine orada devam etti: 155 . Bunları hiç öğrenmemek daha iyi olmaz mıydı? Aradan bu kadar seneler -tam on sene.. hep lüzumsuz. bir yerde otursak ne iyi olurdu. hakkınız var. evet. sekiz dokuz yaşlarında sarı benizli. bakın asıl bunu anlatayım. Ankara'da olduğunuzu bilseydim muhakkak arardım. "akrabam!. "Ankara'ya niçin geldiğinizi hâlâ söylemediniz!" "Ha... Maria Puder hakkında soracağım şeylere nasıl başlayacağımı bir türlü bilmiyor.. On iki yaşında filan. Güldüm: "Kızınız mı?" dedim! "Hayır" dedi. sessiz bir kız çocuğu bulunduğunu ancak şimdi görüyordum. Sizi Ankara'da gördüğüme hâlâ hayret ediyorum!" dedim.mek istemediğim şeyi bu sefer zapt etmeme imkân kalmamıştı. Biz Ankara'ya gelmedik.. " "Evet. Ankara'dan geçiyoruz. Fakat ne diye soracaktım? Benim Maria ile olan münasebetimden onun haberi yoktu... hatta biraz da fazla. O zaman daha pek küçüktü... sualime ne mana verecekti? Nereden tanıdığımı sormayacak mıydı? Sonra söyleyeceği şeyler. Kaçırmayalım. " Kadının yanında.. Bu akşam da gidiyoruz.. sonra gülerek: "Evet.. "Evet.geçtikten sonra öğrenmenin ne faydası vardı?. Geçerken uğradık. Aşağıya doğru yürüyorduk. Oğlum hukuk tahsilini bitiriyor!" "Gene kendisine kitap tavsiye ediyor musunuz?" Bir müddet hatırlayamadı... fakat bizim tren vakti geliyor.. seneler ne çabuk geçiyor!... birbirimize soracak şeyler vardır..
fakat bunu ancak şimdi fark etmeme ne demeliydi? Onun çehresini gözlerimin önüne getirmek lüzumunu hissetmemiş miydim? İlk aylarda yüzünün bütün hatlarını hafızamda sakladığı156 . Hâlâ soramıyordum.. "Pek münasebetsizsin" der gibi yüzüme baktı: "Bilmiyorum. pek çabuk buluşacağımızı tahmin etmiş ve hafızalarımızın kuvvetine güvenmiştik." "Demek sık sık Berlin'e gidip geliyorsunuz!" "Senede iki defa!" "Herr Döppke'nin işleri iyi gidiyor galiba!" Güldü ve kırıttı. nasıl soracağımı bilmemekten değil... ne benim onda. Nasıl olmuş da ayrılırken bunu düşünmemiştik? Haydi. Düşündüğüm zaman ben de onun çehresini hatırlayama-dım ve on seneden beri ilk defa olarak. Biliyorsunuz ya. Fakat kocamın sıcak memleket mahsulleri üzerinde ihtisası var. Bağdat'ta hurma üzerine iş yapıyor!" "Kamerun'da da hurma ticareti mi yapıyordu?" Kadın.. Artık kendim de farkına varmıştım ki."Kocam şimdi Bağdat'ta. hem de. öğreneceklerimden korkmaktan geliyordu...." yanında oturan soluk benizli çocuğu gösterdi: "Hem de bu çocuk için. "inanacak adam" arıyordu. kendisine mektup yazın ve sorun! Kadınları ticaret işlerine karıştırmıyor!" "Şimdi nereye gidiyorsunuz!" "Berlin'e. diyelim ki. ne de onun bende resmimiz bulunmadığını fark ettim.. Fakat benim için her şey müsavi değil miydi? İçimde hiçbir canlı his yoktu... bu tereddüt. Hem memleketi ziyaret.. Belki de hâlâ bekârdı ve erkekten erkeğe koşarak. Hayret içinde kaldım. o müstemleke tüccarıdır!" "Ama Bağdat Alman müstemlekesi değil galiba!" "Biliyorum canım. Herhalde benim çehremin hatlarını bile unutmuş olacaktı. Şimdi tekrar alıp götürüyorum. Neden korkuyordum? Maria da kendisine göre bir başka Herr Döppke bulmuş olabilirdi.. Biraz zayıf diye kışı bizim yanımızda geçirdi.
. pek çok değil. bütün eski günleri ve hatıraları.. son bir kararla. Halk her yabancıya adeta zorla evine girmiş biri gibi bakar. Ne lüzumu var? Frau Döppke saatine baktı ve kalktı. söze başladım: "Berlin'de akrabanız çok mudur?" "Hayır. Çek Alınanlarından... Ankara'dan ve Türkiye'den pek memnundu: "Ecnebilere bu kadar hürmet edilen bir memleket görmedim!" diyordu. Kadın.. muhayyilemde bile olsa. bu çehreyi görmekten ve tasavvur etmekten büyük bir dikkatle kaçmıştım. sizin akrabanız olduğunu söyleyen bir kadın görmüştüm de. şimdi.. Sonra. Ancak.... hiç güçlük çekmeden hayalimde yaşattığımı hatırlıyordum.. Halbuki Türkiye'de herkes.. Buna dayanamayacağımı biliyordum. Her şeyin bittiğini anlayınca. sonra Ankara pek hoşuma gidiyor!" Yaşlı kadın boyuna konuşuyordu. " "Nerede?" "Berlin'de.. Ve bende bir resmi bile yoktu... İlk Kocam da Hollandalıydı. Neden sordunuz?" "Ben oradayken.. fakat bulamamıştım. eliyle yolun kenarındaki ağaçlara dokunuyordu. Beraber istasyona doğru yürüdük.. onun çehresini aramış. Ben asıl Praglıyım. Küçük kız beş on adım ileriden gidiyor. Onun. refahını ecnebi seyyahlara borçlu olduğu halde. bana bütün sükûnumu kaybettirecek kadar kuvvetli ve tesirliydi. Galiba ressamdı. Sonra?" dedi. hiçbir heyecan duymayacağımdan emin olarak.. Ben tereddüt ederek: 157 . Bir resim sergisinde tesadüf etmiştim. fakat mümkün olduğu kadar lakayt görünmeye çalışarak. İstasyona bir hayli yaklaştıktan sonra. Kürk Mantolu Madonna'nın yüzü... "İsviçre bile.. bir kere daha yâd etmek isteyince. böyle değildir..mı ve her an. " Kadın birdenbire alakalandı: "Peki.... bir ecnebiye bir kolaylık yapmak için sanki fırsat bekliyor..
"Sonra... Bilmem... Bir kere mi ne konuşmuştuk... Güzel bir tablosu vardı... O vesileyle... " "İsmini hatırlıyor musunuz?" "Galiba Puder olacaktı... Öyle ya, Maria Puder! Tablonun altında imzası vardı... Katalogda da yazıyordu... " Kadın cevap vermiyordu. Tekrar kendimi topladım: "Tanıyor musunuz?" dedim. "Evet, akrabam olduğunu size ne diye söyledi?" "Bilmem... Galiba ben oturduğum pansiyondan bahsetmiştim de, o da benim orada bir akrabam vardır, demişti... Yahut da başka türlü... Şimdi hatırlayamıyorum tabii... On sene bu!" "Evet... Az zaman değil... Annesi bana, kızının bir zamanlar bir Türkle ahbap olduğunu ve bütün gün ondan bahsettiğini söylemişti de, acaba siz miydiniz diye merak ettim. Fakat garip değil mi, kadın kızının hayran olduğu bu Türk'ü bir kere bile görmemiş... O sene Prag'a gitmişti, Türk talebenin Berlin'den ayrılmış olduğunu, orada kızından öğrenmiş!.. " İstasyona gelmiştik. Kadın trene doğru yürüdü. Ben, sözü değiştirirsek bir daha aynı mevzua dönemeyeceğimden ve asıl istediklerimi öğrenemeyeceğimden korkuyordum. Onun için, sözüne devam etmesini büyük bir alakayla bekleyerek gözlerinin içine baktım. Kadın, eşyasını vagona yerleştirmiş olan otel garsonunu savdıktan sonra, bana döndü: "Neden soruyorsunuz?" dedi. "Maria'yı pek az tanıdığınızı söylüyordunuz!" "Evet... Fakat üzerimde çok kuvvetli bir tesir bırakmış olacak... Tablosu çok hoşuma gitmişti..." "İyi bir ressamdı!" İçimde birdenbire beliren, fakat mahiyetini anlayamadığım bir endişe ile sordum : "Ressamdı mı dediniz? Şimdi değil mi?" Kadın, etrafına bakınarak, küçük kızı aradı, onun vagona girip oturmuş olduğunu görünce, başını bana doğru eğerek: "Tabii değil..." dedi. "Çünkü artık yaşamıyor!" "Nasıl?" 158
Bu kelimenin ağzımdan bir ıslık gibi çıktığını duydum. Et-rafımızdakiler dönüp baktılar ve kompartımandaki çocuk başını pencereden uzatarak hayretle beni süzdü. Kadının gözleri dikkatle üzerimde dolaşıyordu: "Niçin bu kadar şaşırdınız?" dedi, "Neden sarardınız? Pek az tanıdığınızı söylemiştiniz?" "Ne de olsa" dedim, "hiç tahmin edilmeyen bir ölüm!" "Evet... Ama yeni bir şey değil... Belki on sene oluyor..." "On sene mi? İmkânı yok..." Kadın beni tekrar süzdükten sonra, biraz kenara çekti: "Görüyorum ki, Maria Puder'in ölümü sizi alakadar ediyor. Kısaca anlatayım bari" dedi. "Siz Türkiye'ye dönmek için pansiyondan ayrıldıktan iki hafta kadar sonra, biz de Herr Döppke ile beraber kalktık, Prag civarında bir çiftlik sahibi olan akrabalarımıza gittik. Orada bu Maria PudeıTe annesine tesadüf ettik. Annesiyle aram pek iyi değildi, fakat orada bunun üzerinde durmadık. Maria pek zayıf ve halsizdi, Berlin'de ağır bir hastalık geçirdiğini söylüyordu. Bir müddet sonra, tekrar Berlin'e döndüler. Kız oldukça kendini toplamışta. Biz de kalktık, kocamın asıl memleketi olan Doğu Prusya'ya gittik... Kışın Berlin'e geldiğimiz zaman Maria Puder'in teşrinievvel başlarında öldüğünü duyduk. Tabii dargınlığı filan unuttum ve hemen annesini aradım. Pek perişandı, adeta altmış yaşında gibi olmuştu. Halbuki o sırada ancak kırk beş kırk altı yaşlarmdaydı. Bize anlattığına göre, Prag'dan ayrıldıktan sonra Maria kendisinde bazı değişiklikler hissetmiş, doktora gitmiş, gebe olduğu anlaşılmış. Evvela bundan pek memnun olmuş, fakat annesinin bütün ısrarlarına rağmen çocuğun kimden olduğunu söylememiş. Hep: "Sonra öğreneceksin!" dermiş ve yakında yapacağı bir seyahatten bah-sedermiş. Gebeliğin sonlarına doğru sıhhati bozulmaya başlamış, doktorlar doğumu tehlikeli bulmuşlar, bir hayli ilerlemiş olan vaziyete rağmen müdahale etmek istemişler, Maria çocuğa dokunulmasına asla razı olmamış, sonra birdenbire fenalaşıver-miş ve hastaneye yatmış. Galiba albümin çokmuş... Evvelce geçirdiği hastalık da vücudunu sarsmış... Doğumdan evvel birkaç kere tamamıyla kendini kaybetmiş. Doktorlar müdahale ederek 159
çocuğu almışlar ve yaşatmışlar; buna rağmen Maria'ya nöbetler gelmekte devam etmiş ve bir hafta sonra, koma halinde ölmüş. Hiçbir şey söyleyememiş. Öleceğini asla tahmin etmiyormuş. Kendini bildiği en son dakikalarda bile annesine: "Öğrendiğin zaman hayret edeceksin; fakat sonra sen de memnun olacaksın!" gibi anlaşılmaz şeyler söyler, bir türlü adamın ismini vermezmiş. Annesi, Prag'a gitmeden evvel kızının kendisine sık sık bir Türk'ten bahsettiğini hatırlıyor. Fakat ne yüzünü görmüş, ne ismini biliyor... Çocuk dört yaşına kadar hastanelerde ve bakımevlerinde kaldı, sonra büyükannesi yanma aldı. Biraz zayıf ve durgun bir kız; fakat pek sevimlidir... Siz öyle bulmuyor musunuz?" Olduğum yere düşüverecekmişim gibi bir dermansızlık hissettim. Başım dönüyordu, buna rağmen dimdik ayakta duruyor ve gülüyordum: "Bu kız mı?" dedim ve başımla vagonun penceresini gösterdim. "Evet... Şirin değil mi? O kadar iyi huylu ve sessizdir ki!.. Kim bilir büyükannesinin ne kadar göreceği gelmiştir!" Kadın bunları söylerken, hep yüzüme bakıyordu. Gözlerinde adeta düşmanca diyebileceğim bir parıltı vardı. Tren kalkmak üzereydi. Vagona atladı. Biraz sonra her ikisi yan yana pencerede güründüler. Çocuk lakayt bir tebessümle istasyonu ve ara sıra beni seyrediyordu. İhtiyar ve şişman kadın beni bir türlü gözlerinin çemberinden bırakmıyordu. Tren hareket etti. Onlara elimi salladım. Frau Döppke'nin haince güldüğünü fark ettim. Çocuk içeri çekilmişti... Bütün bunlar, dün akşam oldu. Bu satırları yazdığım sırada aradan yirmi dört saatten biraz fazla bir zaman geçmiş bulunuyor. Dün gece bir saniye bile uyuyamadım. Yatakta arka üstü yatarak hep trendeki çocuğu düşündüm. Vagonun sarsıntılarıyla kımıldayan başını görür gibi oluyordum. Bol saçlı bir çocuk başı... Ne gözlerinin, ne saçlarının rengini hatta ne de ismini bi160
hiç tereddüt etmeden. sitem yoktu. asla affedilmeyeceğini seziyordum.. diz çökerek. yüzünü hatırlayamadığımı zannetmiştim. Yanı başımda. Mütemadiyen onları düşünüyordum. Utancımdan deli olacaktım. Halbuki bu anda onu. Daha birkaç saat evvel. kendi kızıma dair hiçbir şey bilmiyordum. Belki biraz hayret. gayesi. gözleri da161 . bir ölüye kızmış. benim Kürk Mantolu Madonnam. biraz istiğnahydı... fakat daha ziyade. teferruatlı olarak görüyordum. aman yarabbi. sessiz sedasız gözlerimin önüne dikildi: Maria Puder. en mukavemet edilmezi.. Yüzü daha solgun. Ona hiç dikkat etmemiştim. Yüzünde hiç dargınlık. sebebi olan kimseden on sene. bir ölüyü suçlu tutmuştum. seven bir kalbi yüzüstü bırakmak ihanetini yüklemenin. Şimdi yolda-lar. Ayrılırken elini bile sıkmamıştım. Bir ölüye karşı duyulan hazin ve faydasız nedametle kıvranıyordum.. Fakat nihayet daha fazla dayanamadım ve kafamdan uzak tutmak istediğim hayal.. Aynen tablodaki gibi biraz mahzun.. zavallı ruhumun bütün kırgmlığıyla. onun hatırasına karşı işlediğim cinayetin kefaretini vermeye çalışsam. alaka ve şefkatle bana bakıyordu. bunda gene muvaffak olamayacağımı. haksızlık edebileceğimi hiç düşünmeden şüphelenmiştim. Ömrümün sonuna kadar. Ve kızı alıp gitti. bende bir fotoğrafı bulunmadığı için. Halbuki sebeplerin en büyüğü.. Hiçbir şey. dudaklarının kenarındaki ince kıvrıntı ve siyah gözlerinin derin bakışlarıyla karşımda duruyordu. dememiştim. Onun hatırasına bundan daha büyük bir hakaret yapılabilir miydi? Hayatımın temeli.. Kadın muhakkak ki birçok şeyler sezmişti.. insanların en günahsızına kabahatlerin en ağırını... Halbuki bende onun bakışlarını karşılayacak cesaret yoktu. belki de böyle yapmasının ve beni terk etmesinin bir sebebi vardır. ölüm varmış. Niçin bana o kadar hain bakmıştı? Herhalde bir şeyler tahmin etmişti. yavaşça. Tekerlekler bir raydan bir raya atlarken kızımın uyuyan başı hafifçe sarsılıyor. hayattayken gördüğümden çok daha canlı.liyordum. bir adım ötemde durduğu halde bir kere merakla yüzüne bakmamıştım. On sene. Onun hakkında en akla gelmeyecek şeyleri tasavvur etmiş ve bir an olsun durup da. tam on sene.
hayatımdan o kadın çıktıktan sonra. o dört beş aylık zaman. beni sıkıntıya sokmamak için. aramızda konuşulan her kelimeyi hatırlıyordum. On seneden beri ona karşı duyduğum hiddetin. Asıl "ben". daha tesirliydiler. bütün hareketlerimin. beni imkânsızlıklar içinde kıvrandırmamak. ellerini tekrar avuçlarıma alıp ısıtmak istiyordum. bütün sırrını beraber alarak ölmüştü. etrafıma karşı kendimi aşılmaz bir duvar içine alışımın hakiki sebebini şimdi anlıyordum: On sene. İçime ondan başka hiçbir kimsenin girmesine müsaade etmemiştim. Atlantik'te şarkısını dinleyişimi. hiç azalmayan bir aşkla. düşüncelerimin. hislerimin benden uzak bir yabancıya aitmiş kadar benden uzak olduğunu gösteriyordu. Bunları bir yabancıyı besler gibi doyuracağım. nebatat bahçesi gezintilerini. Demek on sene evvel ölmüştü! Ben onu beklerken. belki de daha evvel. Her zamankinden daha çok yaşıyordu. hep beraber gezmeye gittiler. yanıma sokulmasını. evimi ona kabule hazırlarken ölmüştü. her şey hakikiliğini kaybetmiş. yatakta Maria ile karşı karşıyayken anladım ki. benimle alâkası olmayan manasız bir hüviyetin derinliklerine gömülüp kalmıştım. ağzı: "Ah. Ev halkı bugün erkenden. Bunlar bana. ben onunla beraber.. ancak üç dört ay kadar yaşamış. odasında karşı karşıya oturuşlarımızı. oradan oraya sürükleyeceğim ve daima merhamet ve istihfafla seyredeceğim. Alt dudağı bana doğru uzanıyor. Hiç kimseye bir şey söylemeden. Onunla beraber geçen hayatımız. bundan sonra bana daha güç gelecektir. Sergide resmini görmekten başlayarak. onu sevmekte devam etmiştim. bütün teferruatıyla gözlerimin önündeydi. Karşımdaki hayale kollarımı uzatıyor. Ben keyifsizliğimi bahane ederek evde kaldım.ha siyahtı. on seneden beri bir an bile yaşamamış olduğumu. otuz beş seneye yaklaşan ömrümde. sonra. Her noktayı. Fakat şimdi onu her zamandan ziyade seviyordum. böyle kısa bir zamana sıkıştırıldıktan için hakikattekinden daha canlı.. hastalığını birer kere daha yaşıyordum. Bir hayatı baştan aşağı dolduracak kadar zengin olan hatıralar. ölmüşüm. Raif!" demeye hazırlanıyordu. Sabahtan beri 162 . bu kafayı taşımak. Dün akşam. benimle münasebeti olmayan bu vücudu. Gene dün akşam anladım ki.
gene aynı şekilde. belki senin gibi birini bulabilirdim. Ortalık kararmaya başladı.. ben onu kaybettim.. Hayatımın başka türlü olmasına imkân var mıydı? Zannetmem. Hâlâ gelmediler. Fakat birazdan gülüşüp bağrışarak sökün ederler. Bunu sonuna kadar götüre-mediysen. Senin hakkında verdiğim yanlış bir hükme dayanarak bütün insanları suçlu tuttum. Ama bundan sonra her şey bitti. Aramış olsaydım. kabahat senin değil. bizim kızımız. insanlara inanmamakta haksızlık etmişim. Bugün hakikati anlıyorum. Buna rağ163 . benim bir de ruhum bulunduğunu öğrettin. Gene makine gibi akşamüzerleri alışveriş edeceğim. Halbuki konuşmaya ne kadar muhtacım. ruhlar beraber olmadıktan sonra. dünyada başka türlü bir hayatın da mevcut olduğunu. Her şeyi içinde boğmaya mecbur olmak. birkaç ömür kıymetinde değil midir?. onlardan kaçtım.. Hayat ancak bir kere oynanan bir kumardır. Kim ve ne olduklarını merak etmediğim insanlarla görüşüp onların sözlerini dinleyeceğim. yaşayıp gidecektim. İkinci defa oynayamam. Benim bunlarla münasebetim nedir? Aradaki bütün bağlar.. Tesadüf seni önüme çıkarmasaydı. uzak yerlerde dolaşıp duracak. Asıl büyük ve affedilmez haksızlığı sana karşı yaptıktan sonra. ne ifade ederler? Senelerden beri hiç kimseye bir tek kelime söylemedim. Böyle birkaç ay. Sen bana... Bana hakikaten yaşamak imkânını verdiğin birkaç ay için sana teşekkür ederim.. sessizce yan yana yürüyerek ruhlarımızın konuştuğunu dinleyemiyoruz? Niçin yanımda değilsin? On seneden beri belki boşuna yere herkesten kaçmışım. belki zamanla alışır. ne bulunduğu yeri. Fakat ona dair hiçbir şey bilmiyorum.bunları yazıyorum. Artık benim için eskisinden beter bir hayat başlayacak. Ne ismini. Her şeyi o zaman öğrenmiş olsaydım. fakat her şeyden habersiz. hiçbir şeyi düzeltmek istemiyorum. niçin seninle bir pencere kenarında oturup konuşamıyoruz? Niçin rüzgârlı sonbahar akşamlarında. yeryüzünde bir babası bulunduğundan habersiz. Yollarımız bir kere karşılaştı. diri diri mezara kapanmaktan başka nedir? Ah Maria. fakat nefesimi ebedi bir yalnızlığa mahkûm etmeye mecburum. Vücudunun bir parçası olarak geride bıraktığın çocuk. seni başkalarında bulmaya gayret ederdim.
bu defterin yapraklarına aksettirmiş. Kapı açıldığı zaman karşılaştığım telaş. büyük bir korkuyla sakladığı ruhunu bir kereye mahsus olmak üzere dışarıya. Şirkette Raif efendinin boş masasına oturdum ve siyah kaplı defterini önüme koyarak bir kere daha okumaya başladım. Hep yazmak istiyorum.1 164 . asıl şimdi bulmuş gibi bir his vardı. Fakat buna tahammül edemeyeceğimi. Her şeyi. içeriden gelen ağlamalar. O bu dünyadan ayrılırken. Bir an kararsızca durup bekledim.Şubat 194.men hayalimde onu daima takip edeceğim. Ama ne lüzumu var? Bu kadar yazdım da ne oldu? Bizim kıza yarın başka bir defter almalı ve bunu kaldırıp saklamalı. hayatının en canlı taraflarını seyrettiğim. Sanki. her şeyi.. Verdiğim sözü yerine getirmek için defteri cebime koyarak. Dün akşam bana: "Seninle şöyle bir oturup konuşamadık!" demişti. hatta birlikte yaşadığım bu insanın birdenbire manasız bir yığın haline geldiğini göremeyeceğimi hissettim. hiçbir kayıt yoktu. nasıl güldüğünü ve nasıl düşündüğünü tasavvur ederek bundan sonraki senelerimin yalnızlığını doldurmaya çalışacağım. Raif efendinin defteri burada bitiyordu. Bundan sonra onu daima yanımda bulacaktım. Dün akşam onunla uzun uzun konuşmuştum. yavaşça sokağa çıktım. Onun nasıl büyüdüğünü. Diğer sahifelerde hiçbir not. İçimde onu kaybetmiş gibi değil. ondan sonra gene içine kapanıp senelerce susmuştu. Dışarıda gürültüler oluyor. Herhalde bizimkiler döndüler. Sabah oluyordu. bütün bir gece. nasıl mektebe gittiğini. bilhassa ruhumu hiç bulunmayacak yerlere saklamalı. Ben artık böyle düşünmüyordum. benim hayatıma.0. Raif efendiyi son bir defa görmeden gitmek istemiyordum. Mnciteşrin 194. başka hiçbir insana nasip olmayacak kadar canlı bir şekilde giriyordu. Raif efendinin ölümü bana o kadar tesir etmemişti. bana her şeyi anlattı. hastanın evine gittim. Kafamda ona bir hayat seyri icap edip yanında yürüyeceğim..
rastgele gözüme çarpmış gibi önünde durduğum "Kürk Mantolu Madonna"yı seyre dalıyor. yanıtlanması zor sorular soruyor.ta kapılar kapanıncaya kadar orada bekliyordum. yaşamın uçuculuğuna ve aşkın olanaksızlığına (?) dair.koridorlardaki resimlere bakıyormuş gibi ağır ağır. Yapıtlarında insanların görünmeyen yüzlerini ortaya çıkaran Sabahattin Ali. Kollarıyla bizi sarar." Kimi tutkular rehberimiz olur yaşam boyunca.fakat büyük bir sabırsızlıkla asıl hedefine varmak isteyen adımlarımı zorla zapt ederek geziniyor.bu kitabında güçlü bir tutkunun resmini çiziyor.Her gün daima öğleden sonra oraya gidiyor. Sorgulamadan peşlerinden gideriz ve hiç pişman olmayacağımızı biliriz. . Düzenin sildiği kişiliklere.
This action might not be possible to undo. Are you sure you want to continue?