B vitamini, sekiz B vitamininden oluşan bir grubu içerir. Bunlar, diğer şeylerin yanı sıra metabolizma, kan oluşumu ve sinirler için önemlidir. Vücut B vitaminlerini kendisi üretmez, besinler yoluyla emmesi gerekir. Dengeli beslenme genellikle eksikliği önlemek için yeterlidir.
Bir bakışta
- Sekiz B vitamini vardır. En önemlileri B1, B6, B9 (folat) ve B12'dir.
- B vitaminleri insanlar için elzemdir. Bu vitaminler besinler yoluyla alınır.
- Vücuda en az bir B vitamini yeterince sağlanamıyorsa, buna B vitamini eksikliği denir.
- Semptomlar çok farklıdır ve hangi B vitamininin eksik olduğuna bağlıdır.
- Yeterli B vitamini genellikle dengeli beslenmeyle alınır.
- Bazı hastalıklar veya örneğin hamilelik sırasında artan ihtiyaç, eksikliğe neden olabilir.
- Eksiklik durumunda tablet formunda gıda takviyeleri faydalı olabilir.
Not: Bu yazıdaki bilgiler bir doktor muayenesinin yerini tutamaz ve kişinin kendi kendine teşhis yapabilmesi veya tedavi etmesi için kullanılmamalıdır.
B vitamini eksikliği nedir?
Vücuda yeterli B vitaminleri sağlanamıyorsa, buna B vitamini eksikliği denir.
Herkes insan için elzem olan sekiz B vitamini vardır. Vücut bunları kendisi üretemez. Bu yüzden onları yiyeceklerden almalıdır. En önemli B vitaminleri B1, B6, B9 (folat) ve B12'dir.
B vitaminleri diğer şeylerin yanı sıra, metabolizma ve kan oluşumu ile sinirlerin ve bağışıklık sisteminin işlevi için önemlidir.
Semptomlar, B vitaminlerinden hangisinin eksik olduğuna bağlı olarak büyük ölçüde değişir.
Eksikliğin olası nedenleri, B vitaminlerinin emilimini sınırlayan bazı hastalıklar veya ilaçlar ve aynı zamanda dengesiz beslenmedir. Ayrıca hamilelikte B vitamini ihtiyacı artar.
B vitamini ihtiyacı diyet değişikliği ile karşılanamıyorsa, gıda takviyeleri bir seçenektir.
B vitamini eksikliğinin semptomları nelerdir?
Hangi semptomların ortaya çıktığı, hangi B vitamininin eksik olduğuna bağlıdır.
Hafif bir B vitamini eksikliği genellikle fark edilmez. Sadece bu daha belirgin olduğunda semptomlar ortaya çıkar.
B1 vitamini eksikliğinin belirtileri
B1 vitamini eksikliği kendini örneğin şu şekilde gösterir:
- Yorgunluk
- Kafa karışıklığı
- Kaygı
- Kramplar, örneğin baldırlarda
- Kol ve bacaklarda karıncalanma veya uyuşma
- Felçler
- Su tutma (ödem)
- Nefes darlığı
- Bayılma
- Mide-bağırsak sorunları
- Kilo kaybı
B6 vitamini eksikliğinin belirtileri
B6 vitamini eksikliği varsa, bu, diğer şeylerin yanı sıra şu şekilde kendini gösterir:
- Kansızlık
- Cilt döküntüleri
- İltihaplanmış, pullanmış dudaklar
- Ağız kenarında çatlama
- Dilde iltihaplanma
- Depresyon
- Bebeklerde: nöbetler
B9 ve B12 vitamini eksikliği belirtileri
B9 vitamini (folat) veya B12 eksikliği varsa, aşağıdaki gibi semptomlar görülür:
- Kansızlık
- Yorgunluk
- Solgun cilt
- Daha düşük verimlilik
- Depresif ruh halleri
- Unutkanlık
- Baş ağrısı, baş dönmesi
- Sarımsı cilt
- Göğüs ağrısı, nefes almada zorluk
- Ağız ülserleri
- Özellikle bacaklarda karıncalanma veya uyuşma
- Yürüme sorunları
- Anne karnındaki çocuklarda: malformasyonlar
- Bebeklerde: gelişimsel gecikme, düşük tansiyon, titreme veya kasılmalar
B vitamini eksikliğinin nedenleri nelerdir?
B vitamini eksikliğinin çeşitli nedenleri vardır. Örneğin:
- İleri yaş
- Beslenme alışkanlıkları
- Bazı hastalıklar
- İlaç kullanımı
- Kilo verme amaçlı ameliyatlar
- Aşırı alkol tüketimi
- Hamilelik sırasında artan gereksinim
Yaşlılık
Yaşlı insanlarda B vitamini eksikliği olma olasılığı daha yüksektir. Bunun nedeni, çok az yemeleri veya genel olarak vitamin açısından zengin yiyecekleri yeterince yememeleri olabilir.
Beslenme alışkanlıkları
Vegan beslenen, yani hayvansal kaynaklı gıdalardan tamamen kaçınan insanlar, gıdalardan neredeyse hiç B12 vitamini almazlar ve bu da eksikliğe neden olur. Örneğin anoreksiya gibi bir yeme bozukluğuna veya dengesiz beslenmeye bağlı olarak gelişen yetersiz beslenme de olası nedenler arasındadır.
Nadiren yenidoğanlarda da B vitamini eksikliği olabilir. Bunun nedeni annedeki B vitamini eksikliği, yani bebeğin anne karnında ve daha sonra emzirirken yeterince beslenememesidir.
Bazı hastalıklar
Crohn hastalığı veya çölyak hastalığı gibi kronik bağırsak hastalıkları, B vitaminlerinin zayıf bir şekilde emilmesine neden olabilir. Hashimoto tiroiditi gibi tiroid bezinin kronik bir hastalığı veya kalıtımsal olarak mide mukozasının iltihaplanması (gastrit) da vitaminlerin emilmesini zorlaştırabilir.
Romatoid artritli kişilerin daha fazla B6 vitaminine ihtiyacı vardır, cilt rahatsızlığı eksfolyatif dermatiti olan kişilerin ise daha fazla B9 vitaminine ihtiyacı vardır.
İlaç kullanımı
İlaçların B vitaminlerinin emilimini engelleyerek eksikliğe neden olması da mümkündür. Bunlara örneğin mide asidi blokerleri veya tip 2 diyabette kullanılan bir ilaç olan aktif bileşen metformin dahildir.
Kilo verme amaçlı ameliyatlar
Aşırı kilo (obezite) durumlarında yapılan bariatrik operasyonlar olarak adlandırılan ameliyatlar B vitamini eksikliğine yol açabilir: Mide bandı veya gastrik bypass mide bölgesini küçültür, böylece vücut sadece daha az kalori emmekle kalmaz, aynı zamanda daha az besin maddeleri de emer.
Aşırı alkol tüketimi
Aşırı miktarda alkol tüketen kişilerde B vitamini eksikliği daha sık görülür. Karaciğer alkolden zarar görürse vücut aldığı vitaminleri daha az kullanır. Ayrıca, alkol tüketimi yüksek olan bazı kişiler, dengesiz beslenmekte ve yiyeceklerle birlikte çok az vitamin almaktadır.
B vitamini eksikliğinin görülme sıklığı nedir?
B12 vitamini eksikliği en yaygın olan B vitamini eksikliğidir. Batılı sanayileşmiş ülkelerde nüfusun yaklaşık yüzde 5 ila 10'unda görülür. 60 yaş üstü kişilerin yaklaşık yüzde 20'sinde B12 vitamini eksikliği vardır.
B1 ve B9 vitamini eksiklikleri daha az yaygındır.
B vitamini eksikliğinin sonuçları nelerdir?
B vitamini eksikliğinin sağlığı nasıl etkilediği, hangi B vitamininin eksik olduğuna ve eksikliğin ne kadar şiddetli olduğuna bağlıdır.
Uzun süreli B1 vitamini eksikliğinin etkileri
Kuru beriberi hastalığı, merkezi sinir sistemini (CNS), yani beyindeki ve omurilikteki sinir yollarını etkiler. Diğer şeylerin yanı sıra kas erimesi ve yürüme güçlüğü meydana gelir.
Kuru beriberi, örneğin bir beyin hastalığı olan Wernicke ensefalopatisini içerir. Bu sırada, zihinsel yetenekler giderek azalır. Hastalık tedavi edilmezse ve ilerlerse, bir noktada artık tedavi edilemez hale gelir. Doktorlar bu durumu Korsakoff sendromu olarak tanımlar.
Islak beriberi hastalığında eksiklik kardiyovasküler sistemi etkiler. Kalp düzgün çalışmaz, sıvı birikir ve şişmeye (ödem) neden olur. Bu, acil müdahale gerektiren tıbbi bir acil durumdur.
Uzun süreli B9 vitamini eksikliğinin etkileri
B9 vitamini (folat) eksikliği, diğer şeylerin yanı sıra kansızlığa (anemi) yol açabilir.
Hamilelerde bu eksiklik doğmamış çocuğa da zarar verebilir. Olası sonuçlar, açık sırt (spina bifida) veya düşük gibi malformasyonlardır.
Uzun süreli B12 vitamini eksikliğinin etkileri
B12 vitamini eksikliği, bir omurilik hastalığı olan füniküler miyeloz gibi nörolojik bozukluklara yol açabilir.
Hamilelerde B12 vitamini eksikliği de düşük doğum ağırlığına veya erken doğuma neden olabilir. Bebeklerde eksiklik zamanında fark edilmezse, gecikmiş gelişim veya kalıcı nörolojik hasar oluşabilir.
B vitamini eksikliği nasıl önlenir?
Dengeli bir beslenmeyle yeterince B vitamini alınır.
Tam tahıllar, baklagiller, sebzeler, balık ve et B1 vitamini içeren besinler arasındadır.
B6 vitamini özellikle maya, kepekli tahıllar, yeşil sebzeler, baklagiller, karaciğer, balık, et ve yumurta sarısında bulunur.
Marul ve ıspanak gibi yapraklı yeşillikler, domates, portakal ve tahılların yanı sıra karaciğer ve böbrek zengin B9 vitamini (folat) kaynaklarıdır.
B12 vitamini esas olarak hayvansal gıdalarda, örneğin karaciğerde, böbreklerde, kas etlerinde, balıklarda, yumurtalarda ve ayrıca süt ve süt ürünlerinde bulunur. Lahana turşusu gibi fermente edilmiş bitkisel gıdalar da B12 içerir, ancak bu gereksinimi karşılayamayacak kadar düşük miktarlardadır. Bu nedenle vegan beslenen herkes, B12 vitamini tabletleri almanın mantıklı olup olmadığını açıklığa kavuşturmalıdır.
Uzmanlar, hamile olan veya hamilelik planlayan herkesin aynı zamanda B9 vitamininin bir öncüsü olan folik asit almasını da tavsiye etmektedir.
B vitamini eksikliği riskiniz yüksekse, seviyenizi düzenli olarak kontrol ettirmelisiniz. Bu, örneğin Crohn hastalığı veya çölyak hastalığı olan kişiler için geçerlidir. Bu sayede eksiklik erken aşamada tespit edilip tedavi edilebilir.
Örneğin mide bandı nedeniyle B vitamini ihtiyacı daha yüksek olan kişiler, tablet veya enjeksiyonlarla eksikliği önleyebilir.
B vitamini eksikliği nasıl teşhis edilir?
B vitamini eksikliğinin semptomları farklı ve net olmadığı için doktor önce beslenme alışkanlıkları, hastalıklar ve ilaçlar hakkında detaylı sorular sorar.
Laboratuvar testleri - genellikle kan testleri - B vitamini eksikliği şüphesini doğrulayabilir.
Ancak eksiklik genellikle rutin bir muayene sırasında tesadüfen keşfedilir.
B vitamini eksikliği nasıl tedavi edilir?
B vitamini eksikliğini gidermek için genellikle beslenmenizi değiştirmek ve B vitamini açısından zengin yiyecekleri menüye koymak yeterlidir.
Bu yeterli olmuyorsa veya vegan beslenme nedeniyle mümkün değilse, gereken B vitaminini içeren tabletler veya enjeksiyonlar düşünülebilir. Doktor hangi ilacın ve dozun uygun olduğunu size bildirecektir.
Ayrıca bilinmesi durumunda B vitamini eksikliğinin nedenleri de tedavi edilebilir.
- Ankar A, Kumar A. Vitamin B12 Deficiency [Updated 2021 June 7]. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2021 Jan-. Aufgerufen am 15.10.2021.
- Brown M, Ameer M, Beier K. Vitamin B6 Deficiency [Updated 2021 July 25]. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2021 Jan-. Aufgerufen am 15.10.2021.
- DynaMed [Internet], Ipswich (MA). Thiamine Deficiency. EBSCO Information Services. Record No. T116008. 2018 (1995). Aufgerufen am 15.10.2021.
- Sukumar N, Saravanan P: Investigating vitamin B12 deficiency. BMJ 2019; 365 :l1865 doi:10.1136/bmj.l1865.
- UpToDate (Internet). Clinical manifestations and diagnosis of vitamin B12 and folate deficiency. Wolters Kluwer 2021. Aufgerufen am 15.10.2021.
- UpToDate (Internet). Overview of water-soluble vitamins. Wolters Kluwer 2020. Aufgerufen am 15.10.2021.
- Wiley KD, Gupta M: Vitamin B1 Thiamine Deficiency [Updated 2021 June 21]. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2021 Jan-. Aufgerufen am 15.10.2021.
Institut für Qualität und Wirtschaftlichkeit im Gesundheitswesen (Sağlık Hizmetlerinde Kalite ve Verimlilik Enstitüsü) (IQWiG) ile birlikte hazırlanmıştır.Tarih: