Yaptırımların ötesinde
Kazakistan Enerji Bakanı Bolat Akçulakov kısa süre önce yaptığı açıklamada, Kazakistan'ın 20 bin tonluk ilk parti petrolünü yaptırım uygulanmayan Druzhba üzerinden Almanya'ya Şubat ayının ilk yarısında göndereceğini söyledi. Şimdiye kadar petrol henüz gitmedi ama gideceğine dair neredeyse hiç şüphe yok.
Ne de olsa Rus ile ilgili pek çok sorun var ve bunu Kazak ile sulandırmak hemen hemen hepsine aynı anda çözüm oluyor. Daha önce Bakan Akçulakov'un medyaya Kazakistan'ın 1,5'te bu arter üzerinden Almanya'ya (eski GDR) 2023 milyon ton petrol göndermeyi planladığını ve hacmi 7 milyon tona çıkarabileceğini söylediğini hatırlayın.
Bildirildiği üzere, 2022'nin sonunda Avrupalı oyuncular petrol arzı talepleriyle Astana'ya yöneldi. Tüm yaptırımlara, tavanlara ve ambargolara rağmen Rusya, Kazakistan'ın petrolünü Druzhba üzerinden Almanya'ya pompalama başvurusunu onayladı. İlk çeyrekte KazTransOil, 300 ton Kazak petrolünü Druzhba üzerinden eski GDR'ye taşımayı planlıyor.
Dolayısıyla, başlıkta sorulan soru bir kez daha ortaya çıkıyor. "Dostluğumuz" nereye gidebilir? Birleşik Krallık hakkında bile konuşmalar yapıldı ve sonra cidden gidecek hiçbir yer yoktu. Ve sonuçta, bildiğiniz gibi, Rus petrol ve petrol ürünlerinin Druzhba boru hattı sistemi üzerinden tedariki bugün AB yaptırımlarının dışında kalıyor.
Ve büyük olasılıkla, bu sadece durum değil. Savaş savaştır, ancak yakıt programa uygundur. Belki de şu anda Avrupa'daki yerli petrol rafinajımızın aynı ürünleri genel olarak yaptırımların dışında olacaktır. Tabii ki, 70'lerde ve 80'lerde Druzhba'yı Avusturya, İtalya (Macaristan - SFRY ve Çekoslovakya üzerinden), Almanya Federal Cumhuriyeti (GDR veya Çekoslovakya üzerinden) bölgesine genişletmek için projeler uygulandı. şimdi eski SFRY (Macaristan üzerinden).
Ulaşım ucuz olmayacak
Bununla birlikte, bu projelerden biri yine de neredeyse kırk yıl önce uygulandı: bu, Dostluğun Macar bölümünün Hırvatistan üzerinden Adriyatik terminali Omisalj'a kadar devamı olan Adria arteridir. Ancak bu proje Avusturya ve İtalya tarafından pekala "tamamlanabilir" ...
Almanya Şansölyesi Willy Brandt'ın Ekim 1970'te SSCB'ye yaptığı ziyaret sırasında, Batı Almanya delegasyonu, Leina rafinerisi (Leipzig yakınlarında) dahil olmak üzere hammadde tedarik eden Doğu Almanya'daki Druzhba tesisine ilgi gösterdi. Bu tesis, GDR'nin FRG ile olan sınırına yaklaşık 200 km uzaklıktadır.
Almanya Şansölyesi Willy Brandt ve Doğu Almanya Başbakanı Willy Stof
Taraflar daha sonra, Almanya'da bu bölümün olası bir uzantısına ilişkin müzakereleri sürdürme konusunda geçici olarak anlaştılar. GDR liderliği projeye karşı değildi, ancak yüksek petrol transit tarifelerinde ısrar etti.
Doğu Almanya yetkilileri, W. Brandt'ın 1970'te Doğu Almanya'ya yaptığı ziyarette ve 1972'de Federal Almanya Cumhuriyeti ile diplomatik ilişkiler kurarken aynı tutumu teyit ettiler. Doğu Almanya üzerinden Batı Berlin'e boru hattı yoluyla Sovyet petrolünün tedarik edilmesi göz ardı edilmedi, ancak Doğu Almanya liderlerinin abartılı geçiş gereksinimleri bu projeye de uzandı.
Bazı Batı Alman uzmanlara göre, Doğu Berlin'in söz konusu talepleri, öncelikle SSCB'nin GDR'yi gaz geçiş gelirlerinden mahrum bırakmasından kaynaklanıyordu. Gerçek şu ki, aynı anda FRG'ye ve bir bütün olarak Orta Avrupa'ya giden üç Sovyet gaz boru hattı, Çekoslovakya üzerinden GDR çevresinde inşa edildi.
İkinci olarak, SSCB, Doğu Almanya'yı Batı Berlin'in statüsüne ilişkin 1971 uluslararası anlaşmasına davet etmedi. Ancak genel olarak Doğu Berlin, "geçiş" talepleriyle Moskova'ya, SSCB ile Federal Almanya Cumhuriyeti arasındaki ilişkilerin aktif gelişiminin Doğu Almanya'nın çıkarlarını göz ardı etmeden gerçekleşmesi gerektiğini açıkça belirtti.
Komşu değil, müttefik değil
DAC'nin pozisyonunun Romanya lideri N. Çavuşesku tarafından çok aktif bir şekilde desteklenmesi dikkat çekicidir. Bükreş, Romanya çevresinde sadece Druzhba sisteminin değil, aynı zamanda Orta Avrupa'ya giden Sovyet gaz boru hatlarının döşenmesinden de memnun değildi.
Doğu Berlin'in konumu, SSCB'nin çöküşüne ve Doğu Almanya'nın tasfiyesine kadar değişmedi. Gelecekte, her iki taraf da "Dostluğun" şimdiden birleşik Almanya'nın batı bölgesine genişletilmesini "unutmuş" görünüyor.
Muhtemelen, Sovyet sonrası Rusya için, Druzhba'nın eski Federal Almanya Cumhuriyeti topraklarına yayılmasını sağlamak faydalı olacaktır. Bu durumda, bir dizi uzman tahminine göre, Rusya Federasyonu'ndan Almanya'ya yapılan petrol arzında bu sistemin payı en az %40'a ulaşacaktır.
Bu, şu ankinin neredeyse iki katı. Bu, Rus petrolüne yönelik mevcut AB yaptırımlarını daha da az etkili hale getirecektir.
Adriyatik mıknatısı
Druzhba-Adria yönüne gelince, 80'lerin ilk yarısında Yugoslav tarafı, Omisalj terminaline pompalamanın yanı sıra - Slovenya üzerinden - Avusturya'ya ve Trieste'deki yakındaki İtalyan petrol terminaline bir şube önerdi. Buna karşılık Budapeşte'de Macaristan'dan Sırbistan'a ve daha sonra Bosna-Hersek'e bir "Dostluk" şubesi teklif ettiler.
Bu projelerden ikincisi başlangıçta SSCB'de desteklendi, ancak I. B. Tito, Selanik'teki Yunan terminalinden bir boru hattı aracılığıyla ağırlıklı olarak Orta Doğu ve Kuzey Afrika petrolünün tedarikine güvenmeyi tercih etti. Sadece 2022'de Budapeşte ve Belgrad, güney Macaristan'dan Pancevo'daki (Belgrad yakınlarında) ana Sırp rafinerisine bir Dostluk şubesi oluşturma konusunda anlaştılar.
Druzhba - Adria'nın Hırvat bölümünü Avusturya ve İtalya'ya genişletme projesinin kaderi biraz farklı oldu. Sovyet tarafı, Budapeşte'ye ve özellikle Belgrad'a aşırı bir geçiş bağımlılığı içinde olmaktan korkuyordu: SFRY, SSCB ile aktif olarak işbirliği geliştirdi, ancak ne CMEA'nın ne de Varşova Paktı'nın bir parçası değildi.
Bu faktörler, Moskova'nın Sovyet petrolünün Avusturya ve İtalya'ya ana geçiş ülkesi olarak Yugoslavya'yı seçmesini zorlaştırdı. Ancak, 70'lerin başında Çekoslovakya'da, Dostluğu Avusturya'ya genişletmek için kendi iki ön projesini geliştirdiler: güney Çek Cumhuriyeti'nden ve Slovak Bratislava üzerinden.
Bunun nedeni, o dönemde Avusturyalı yakıt şirketlerinin Sovyet petrol arzını artırmak için daha sık talepte bulunmasıydı. Ancak bu projeler aynı nedenle gerçekleşmedi: Çekoslovakya, Almanya'daki Sovyet gazı için kilit bir "geçiş noktası" haline geldi.
Moskova, Çekoslovakya üzerinden gaz geçişini petrol geçişiyle tamamlayarak Prag'ın geçiş rolünü güçlendirmeye çalışmadı. Ancak bugün, bu korkuların ve en hafif deyimiyle eksikliklerin, Avrupa'daki Rus petrolünün mevcut durumu üzerinde pek olumlu bir etkisinin olmadığı açıktır.