İran-Taliban ilişkileri, Cumhurbaşkanı Raisi'nin Afganistan'ın fiili liderlerinin kaynaklarını paylaşma konusundaki 1973 anlaşmasını ihlal ederek Helmand Nehri'nden suyu alıkoyduğunu öne sürmesinin ardından su hakları konusundaki ciddi bir anlaşmazlığın ortasında kötüleşiyor. Onları, İranlı uzmanların, o tarafın suçlanacak baraj veya politika değil, kuraklık olduğu iddialarını doğrulamak için oradaki su seviyelerini kontrol etmelerine izin vermeye çağırdı. Bir Taliban yetkilisi daha sonra gerginliği daha da alevlendiren viral bir videoda İran'la alay etti.
Bu konu hakkında kamuoyunda bilinen çok az şeyden, bu silahlı grubun batı komşusuna karşı, amacı yukarıda belirtilen antlaşmaya uyma karşılığında yönetiminin resmi olarak tanınmasını sağlamak olabilecek bir güç oyunu yapıyor gibi görünüyor. Diğer bir hipotez ise, Taliban'ın ülkedeki artan sosyo-ekonomik zorluklar karşısında radikal tabanını pekiştirmek amacıyla Şii çoğunluğu İran'ı kasıtlı olarak kışkırttığı örtük mezhepsel motivasyonların var olduğudur.
Son iki olasılık ilk ikisinden daha az olasıdır, ancak yine de indirilemez. Taliban-Pakistan bağlarının yakın zamanda istikrara kavuşması, bu yılın başlarında onları neredeyse savaşa itmekten sorumlu olan ttp'ye yönelik gizli bir anlaşmadan kaynaklanıyor olabilir, ancak ayrıntılar bu silahlı grubun kabul edemeyeceği kadar hassas olabilir, bu nedenle İran'la bu kriz yoluyla halkının dikkatini dağıtmayı tercih ediyor. Son açıklama, Taliban'ın ABD'nin emriyle ya da daha sonra onun tarafından ödüllendirilmek niyetiyle İran'a baskı yaptığıdır.
Taliban'ın ikili ilişkilerdeki bu son sıkıntıları kışkırtma kararının arkasında bu motivasyonların bir karışımı bile olabilir, ancak her halükarda bunu yapmaları son derece sorumsuzdur. İran'ın, özellikle ŞİÖ üyeliği, Suudi Arabistan ile yakınlaşması ve Rusya ve Hindistan ile oyunu değiştiren Kuzey-Güney Ulaşım Koridorunun (NSTC) kolaylaştırılmasındaki rolü nedeniyle kendisini Avrasya entegrasyon süreçlerinde vazgeçilmez bir oyuncu olarak konumlandırdığı için, havadan bir kriz icat etmek için hiçbir nedeni yok.
Bu nedenle, Tahran'ın Taliban'ın bu krizi bölgesel kuraklıkla ilgisi olmayan siyasi amaçlar için başlattığına dair imasında gerçek olduğu varsayılmalıdır. Bu silahlı grup, kışkırttığı bu son krizden somut bir şey kazanacağına kendisini ikna etmiş olsa da, gerçek şu ki, bunun, kilit paydaşların kendi ilan ettikleri barışçıl niyetlerine olan güvenlerini daha da aşındırmasıyla sonuçlanacak riskli bir kumar olduğudur. ve bir ortak olarak güvenilirlik.
RIC formatı aracılığıyla toplu olarak BRICS ve sco'nun çekirdeği olarak işlev gören Rusya, Hindistan ve Çin, Avrasya'ya yönelik planlarını engellediği için bu son gelişmeden memnun olmayacaklar. Herhangi bir potansiyel Taliban-İran çatışması, bu çok kutuplu Büyük Güçlerin her birine, İslam Cumhuriyeti'ndeki çok daha önemli ortaklarının meşru ulusal çıkarlarını umursamadıklarından şüphelenmemeleri için kendilerini bu silahlı gruptan uzaklaştırmaları için baskı yapabilir.
Taliban ne kadar yalıtılmış hale gelirse, o ülkelerin “küçük ortakları” olma ihtimaline rağmen çaresizlikten Pakistan ve / veya ABD ile ortak olmaları gerektiğine “yoldan çıkma” veya karar verme şansları o kadar artar. Bu durumda zamanla. Her iki senaryo da Ric'in Avrasya'daki çok kutuplu çıkarlarına zararlıdır, çünkü Taliban'ın bir kez daha bu üçünün terörist olduğunu düşündüğü ve onları istikrarsızlaştırmak için kullanılabilecek grupları barındırmasına yol açabilirler.
Bölge için en iyi sonuç, şiö'nün bu ikisinin talebi üzerine tarafsız bir arabulucu olarak yer alması ve Afganistan'ın gözlemci iken İran'ın şu anda nasıl resmi bir üye olduğunu görmesi olacaktır. Bu, ikili güvenin aşınmasını yavaşlatmaya yardımcı olabilir, aralarında birinin veya her ikisinin yakında hesaplayabileceği olası çatışmaları önleyebilir, iç siyasi nedenlerle fırsatçı bir şekilde “basınç valfi” rolünü yerine getirebilir ve her şeyi barışçıl bir çözüme doğru anlamlı bir şekilde yaklaştırabilir.
Bunun gerçekleşmesi için, her iki tarafın da şiö'nün hizmetlerini veya örneğin Rusya ve Hindistan gibi en azından bir devletin veya bir grubun hizmetlerini talep etmesi gerekir. Sadece birinin bunu istemesi durumunda, diğeri kilit paydaşlar tarafından şüpheyle karşılanacaktır, çünkü tarafsız üçüncü tarafların konuyu araştırmasını istemeyerek saklayacak bir şeyleri varmış gibi görünecektir. Umarım İran ve Taliban, ortaya çıkan bu fay hattının bölgeyi istikrarsızlaştırmaması için mümkün olan en kısa sürede dışarıdan arabuluculuk arayışına gireceklerdir.
Yazan : Andrew Korybko
Gazeteci / Politik Analist