Vietnam’ın başkenti Hanoi araba sürme sesleri, korna sesleri, inşaat çekiçleri, seyyar satıcılar ve komşuların ahenksiz bir kakofonide birleşen karaoke şarkılarıyla gürültü kirliliği ile ünlüdür. Ancak şehir yönetimi bir yolunu bulursa, yakında kulak boşluğu için yaygara koparan bir kaynak daha olacak: devlet bildirilerini yüksek sesle haykıran hoparlörler.
Hoparlörlerin kullanımı, soğuk savaş dönemi bilgi paylaşımı ve propagandasına geri dönüyor. 2017’de belediye başkanı tarafından resmi olarak emekliye ayrıldılar, ancak Covid-19 sırasında sınırlı bir kapasitede geri dönmeye başladılar.
Hükümet o zamandan beri, 2025 yılına kadar tüm şehri kapsamayı hedefleyen bu yıldan itibaren günlük duyurular için hoparlörleri kullanıma sunma planlarını açıkladı.
Siyasi analist Carl Thayer, planı “arkaik ve gereksiz” olarak nitelendirdi ve hükümetin “dijital teknolojiye odaklanma” konusundaki olağan “geleceğe yönelik” stratejisiyle çelişiyor.
“Ortalama bir Vietnam vatandaşı, haberlere ve bilgilere bağımsız olarak erişme bağımsızlığını ödüllendiriyor” dedi ve hükümetin bunun yerine bir mahalle akıllı telefon uygulamasını kolayca kullanabileceğini de sözlerine ekledi.
İnsan hakları aktivisti ve Hanoi’de ikamet eden Nguyen Quang A, şehirdeki gürültü kirliliğinin zaten “büyük bir sorun” olduğunu ve hoparlörlerin yeniden karışıma dahil edilmesinin muhtemelen “çok sinir bozucu” ve hatta “işkence” olacağını söyledi.
Yerel bir gazeteci olan bir başka Hanoi sakini daha da açık sözlüydü. “Ben de dahil olmak üzere çoğu insanın bunun aptalca bir fikir olduğunu düşündüğünü söyleyebilirim,” dedi ve isminin gizli kalmasını istedi. “Hoparlörler, insanları gelen bombacılara karşı uyardığı ve cephede güncellemeler verdiği savaş zamanında hayatın ayrılmaz bir parçasıydı. Şimdi en iyi ihtimalle beyaz bir gürültü makinesi, daha da kötüsü bir baş belası.”
Nguyen Quang A, bazı yerel halkın muhtemelen “hayal kırıklığına uğradığını”, ancak bu konuda sosyal medyadan şikayet etmekten başka bir şey yapamayacaklarını, diğerlerinin ise sadece iktidardaki Komünist partiyi destekledikleri için destekleyeceğini söyledi.
Kararı “tuhaf” olarak nitelendirdi ve muhtemelen bir projeden sorumlu olmanın getirdiği güç, para ve prestij isteyen “birkaç yerel yetkiliye” fayda sağlayacağını söyledi.
Diğer Hanoi sakini de benzer şekilde, şehir nüfusunun %70’inin buna karşı olduğunu gösteren yakın tarihli bir ankete işaret ederek, kararla “şaşkın” olduğunu söyledi. “Belki de bu politikayı zorlayan kişinin aynı zamanda bir hoparlör firmasına sahip olduğunu tahmin edebiliyorum,” diye espri yaptı.
Thayer, bunun “yerel liderleri koğuş düzeyinde güçlendirme” ve yerel girişimleri teşvik etme amaçlı bir Hanoi programı olduğunu ve ülke çapında hoparlörlerin kurulacağına dair hiçbir belirti olmadığını kaydetti.
Thayer ayrıca, girişimin “rejimin güvensizliği” veya ifade özgürlüğüne yönelik devam eden baskılarla ilgisi olmadığı konusunda da uyardı. “Mevcut rejimin meşruiyetinin, Hanoi sokaklarına yeniden hoparlörlerin yerleştirilmesiyle giderilebilecek yaygın halk desteğini kaybettiğine dair çok az kanıt var.”
Düşük teknoloji propagandası
Güneydoğu Asya’nın diğer tarafında Myanmar’da, yeni cunta da eski usul propaganda yöntemlerine yöneliyor. Ülkenin ordusu, Rohingya krizi sırasında sosyal medyayı nefret söylemi ve dezenformasyon yaymak için kullanmasıyla ünlendi, ancak şimdi aylardır interneti kısıtladığı çatışma bölgelerinde daha düşük teknolojili yöntemlere güveniyor.
2021 darbesine karşı silahlı direnişin özellikle şiddetli olduğu Sagaing bölgesinde, askeri uçaklar ve helikopterler havadan broşürler atarak süregelen istikrarsızlığı İslam İşbirliği Teşkilatı ve etnik-azınlık silahlı gruplarını suçladı.
Dijital haklar grubu Access Now’dan Wai Phyo Myint, bu tür ağır propagandaların artık etkili olmadığını söyledi. “Sagaing’deki farklı kaynaklarımız bunu birkaç aydır görmedi” diyerek, ordudan geldiği bilinen herhangi bir materyalin insanlar “kaynağa güvenmedikleri” için atıldığını açıkladı.
“Bizim daha çok endişe duyduğumuz şey, kaynağı gizleyen daha karmaşık propagandadır” diyerek internet karartma bölgelerinde bunun kulaktan kulağa ağlar aracılığıyla gerçekleştirilebileceğini de sözlerine ekledi.
Buna karşı koymak özellikle zor olurdu çünkü insanlar haberleri doğrulamak için interneti kolayca kullanamazlardı, dedi.
Darbe karşıtı Karenni Milliyetler Savunma Gücü (KNDF) için bir tabur komutanı olan Albert, bunun bir başka direniş kalesi olan Kayah eyaletinde zaten olduğunu doğruladı.
Cuntanın, yerinden edilmiş sivillere uluslararası insani yardım dağıtımını kaçırdığını ve yardım işçileri kisvesi altında rejim yetkililerinin KNDF’ye iftira atmasına izin verdiğini söyledi.
Albert, “Sonuç olarak, bazı köylüler geri döndü ve desteği aldı ve rejimin söylediklerine inanmaya başladı” dedi. KNDF’ye desteğin güçlü kaldığı bölgelerde rejimin yardımı kestiğini söyledi.
Cunta, insanları “bütün acıların KNDF yüzünden olduğuna” ve bazılarının “inanmaya ve bize kin beslemeye” başladığına ikna etmeye çalıştı. “Zor.”