Tüm fikirlerin buluştuğu, tüm inançların bir arada olduğu, zihinlerin dış dünyaya kapanarak sessizce bilgi zikrettiği, irfan aşıklarının tekkesi… İki kez yanarak neredeyse yok olan Kongre Kütüphanesi (Library of Congress), bugün dünyanın en büyük iki kültür mabedinden biri.
İçerdiği kitap sayısı bakımından “dünyanın en büyük kütüphanesi” olan ve Guinness Rekorlar Kitabı’na giren Kongre Kütüphanesi dergiler, gazeteler, dijital edisyonlar, kayıtlar, haritalar, pullar, çizimler gibi tüm materyaller göz önüne alındığında Britanya Kütüphanesi’nden sonra ikinci sırada yer alıyor.
1800’de Washington’da Amerikan Kongre Binası’nda kurulan kütüphane bugün üç ayrı binadan oluşuyor. Bunların arasında en eski ve aynı zamanda en etkileyici olanı 1897’de açılan Thomas Jefferson binası. Kurulduğunda 3000 kitabı olan Kongre Kütüphanesi bu çok değerli arşivini 1812 Savaşı sırasında kaybetti. 1814’te ABD’nin eski başkanı Thomas Jefferson’ın koleksiyonuyla tekrar kütüphane niteliğini kazansa da, 1851’deki yangında arşivinin üçte ikisi yanarak kül oldu. İç Savaş’la beraber kütüphane duraklama dönemine girdi, bütçe azaldı, halk kendi derdine düştü, kütüphane ıssızlaştı.
1865’te ülkenin idealist gazetecilerinden Ainsworth Rand Spofford Kongre Kütüphanesi’nin başına geçtiğinde bir tek şeye inanıyordu: “Demokratik bir devlet yapısı ancak ve ancak bilgi ve enformasyon ile mümkündür.” Spofford’un bu inancı kendisinden sonra gelen tüm Kongre kütüphanecilerine rehber oldu. Spofford’dan sonra gelen John R. Young’la birlikte 1898’de görme ve fiziksel engelli vatandaşlar da kütüphaneyi kullanmaya başladı. Bir sonraki yönetici Herbert Putnam ise iki yıl içinde kitap sayısını bir milyona çıkararak 1900 itibariyle Kongre Kütüphanesi’ni en fazla kitaba sahip kütüphane haline getirdi. 1938’de ana binaya destek olarak ikinci bina John Adams, 1980’de ise müdürlüğün konuşlandığı ve Hukuk Kütüphanesi’nin bulunduğu üçüncü bina James Madison yapıldı.
Bugün 165 milyondan fazla materyale sahip olan Kongre Kütüphanesi’nin en heyecan verici kısmı şüphesiz Nadir Kitaplar ve Özel Koleksiyon bölümü. 1930’dan beri kütüphanenin arşivinde bulunan ve dünyada sadece üç tam kopyası bulunan 15. yüzyıla ait parşömen baskı Gutenberg İncili gibi başka bir yerde görmenin mümkün olmadığı kitaplar, broşürler, posterler, fotoğraflar, Ortaçağ ve Rönesans’tan kalma el yazmaları, gravürler ve Thomas Jefferson’dan kalan kitapların dahil olduğu 800 bin materyalle, bu bölüm kültür turistlerinin ölmeden önce görmesi gereken yerlerin başında geliyor.
İpek Cent