|Resmi Gazete: 31/12/1982 Cuma Sayı: 17915 (Asıl)|
|Maliye
Bakanlığından:


21/1/1982 tarihinde kabul edilen 2588 sayılı Kanunla, 492 sayılı Harçlar Kanununda değişiklikler yapılmış, Emlak Alım ve Gayrimenkul Kıymet Artışı Vergileri ile 193 sayılı Kanunun bazı hükümleri yürürlükten kaldırılmıştır.
Söz edilen Kanunun Tapu ve Kadastro Harçları ve Noter Harçlarına ilişkin hükümleri ile yürürlükten kaldırılan vergiler hakkıda aşağıda belirtilen esaslara göre hareket edilmesi uygun görülmüştür.
I- TAPU VE KADASTRO HARÇLARINA İLİŞKİN AÇIKLAMALAR
B- Mükellef :
C- Harçtan Müstesna Tutulan İşlemler :
Yapılan bu değişiklikle, 198 sayılı Emlak Alım Vergisi Kanununun muafiyet ve istisnalara ilişkin 3 üncü maddesinin a,b,c,d,f ve h bentleri ile 1318 sayılı Finansman Kanununun 35 inci maddesinin (a) fıkrası bu madde kapsamına alınmıştır.
59 uncu maddenin değişiklikten önceki (d) ve (e) bentleri, (c) ve (d) bentleri olarak düzenlenmiştir. Ancak, bu değişiklik sadece bentlerin sıralamasında olmuş anılan bentlerin hükümleri aynen muhafaza edilmiştir.
Sözü edilen maddenin değişiklikten önceki (c) bendinde yer alan hüküm 1983bütçe yılı başından itibaren yürürlükten kaldırılmış, (b) bendinde yer alan hüküm ise kapsamı genişletilerek değişik 59 uncu maddenin (a) bendine aktarılmıştır.
59 uncu maddeye 2588 sayılı Kanunla eklenen (i) bendi ile, tersane yapımı için Devlet Planlama Teşkilatınca verilmiş Teşvik Belgesini haiz tüzel kişilerce bu maksatla iktisap edilen gayrimenkuller ve bu yerlerde inşa veya binaya ilave suretiyle meydana getirilen binalar için yapılan tescil, şerh ve terkinler, 1/1/1983 tarihinden itibaren harcın kapsamı dışında tutulmuştur.
Maddeye eklenen (j) bendi ile de, (a), (e) ve (f) bentlerinde belirtilen şekilde iktisap olunan gayrimenkullerin herhangi bir şekilde başkalarına devir ve ferağı harcın kapsamı dışında bırakılmıştır.
Diğer taraftan, maddenin son fıkrası hükmü ile, maddede sayılan istisnalara ilave olarak, özel kanunlarda yer alan muafiyet ve istisnalara ilişkin hükümler saklı tutulmuştur. Bu nedenle, 1983 bütçe yılı başından itibaren meydana gelecek harca konu olaylarda, özel kanunlarda yer alan muafiyet ve istisnalara ilişkin hükümler de dikkate alınarak işlem yapılacaktır.
D- Harç Alma Ölçüleri ve Nispetleri :
Bu itibarla;
1- Tapu ve Kadastro Harçları, (4) sayılı tarifede yazılı işlemlerden, işlemlerin nev'i ve mahiyetine göre değer esası üzerinden nispi veya maktu olarak alınacaktır.
2- Değer ölçüsüne göre harca tabi işlemlerde (4) sayılı tarifede yazılı değer esas tutulacaktır.
3- Rehinli gayrimenkullerin bağışlanmasında, bağışlama yapıldığı sırada, borçtan hiç ödeme yapılmamış ise, borcun tamamı, kısmen ödeme yapılmış ise kalanı beyan edilen değerden indirilecek ve bakiye miktar harcın matrahını teşkil edecektir.
Rehinle takyit edilmiş olan gayrimenkulün satılması halinde ise harcın matrahı, emlak vergisi değeridir. İpotek miktarının bu değere ilavesi veya bu değerden tenzili söz konusu olmayacaktır.
4- Harçlar Kanununun 63 üncü maddesinde sözü edilen "kayıtlı değer" deyimi Vergi Usul Kanunu hükümlerine göre tespit edilen vergi değerini ifade etmektedir. Vergi Usul Kanununun 268 inci maddesine göre; vergi değeri, bina ve arazinin rayiç bedelidir. Bu bedel Emlak Vergisi Kanununun 29 uncu maddesi ile aynı maddede belirtilen tüzük hükümlerine uygun olarak belirlenir.
5- Tapu ve Kadastro Harçları (4) sayılı tarifede yazılı nispetler üzerinden
alınır. Muhtelif işlemler aynı zamanda yapılırsa, örneğin, birden fazla
gayimenkul için aynı tapu istem belgesi ile talepte bulunulursa, her işlem
(her gayrimenkul) ayrı ayrı harca tabi tutulur. Harç işleme konu gayrimenkullerin
değerleri toplamından değil, herbirinin değeri üzerinden ayrı
Çıplak mülkiyet ve intifa haklarına ait harçların hesabında, kayıtlı değerin üçte biri çıplak mülkiyete, üçte ikisi de intifa hakkına ayrılır.
Kanunun 65 inci maddesine göre, tapu sicilinde kayıtlı arsa ve arazi üzerine yeniden inşa olunacak bina vesair tesislerin tescilinde veya her nevi vasıf değişikliklerinde tashih harcı alınması icap eder.
E- Harcın Ödenmesi :
Tapu ve Kadastro harçlarının ödeme yerini belirleyen 67 nci madde hükmü 2588 sayılı Kanunun 11 nci maddesi ile değiştirilmiştir. Buna göre tapu ve kadastro harçları, şimdiye kadar olduğu gibi bundan böyle de işlemin yapıldığı yerin vergi dairesine ödenecektir. Ancak Bakanlığımızca uygun görülmesi halinde harç, tapu daireleri veya diğer kuruluşlarca da tahsil edilebilecektir. Kanunla Bakanlığımıza verilen bu yetkinin kullanılması halinde, tahsilatı yapacak olan kuruluşlar ile buna ilişkin usul ve esaslar ayrıca belirlenip duyurulacaktır.
F- Çeşitli Hükümler :
G- (4) Sayılı Tarifede Yapılan Değişiklik :
- 198 sayılı Kanunun Emlak Alım Vergisinin konusunu belirleyen hükümleri,
- 1318 sayılı Kanunun Gayrimenkul Kıymet Artışı Vergisinin mevzuuna ilişkin hükümlerinden (2) sayılı tarifeye alınanlar dışındaki hükümleri
(4) sayılı tarifenin I-Tapu işlemleri bölümünün 13 üncü bendin (a) fıkrası değiştirilerek bu fıkraya ve aynı bölüme eklenen 20 numaralı bende aktarılmıştır.
Aynı madde ile 14 üncü bentteki "ve Emlak Alım Vergisi " ibaresi metinden çıkartılmıştır.
(4) sayılı tarifenin diğer fıkralarında herhangi bir değişiklik yapılmamıştır.
1- Yeniden inşa olunacak bina vesair tesislerin tescilinde alınacak harç;
13 numaralı bendin (a) fıkrası hükmüne göre, tapu sicilinde kayıtlı arsa ve arazi üzerinde yeniden inşa olunacak bina vesair tesislerin tescili harca konu olacak ve harç bunların Emlak (bina) Vergisi değeri üzerinden ödenecektir.
İmar ve İskan Bakanlığının görüşü alınarak Bakanlığımızca tespit ve ilan edilmiş bulunan sosyal mesken, işçi evleri ve bunlardan daha düşük nitelikteki meskenler için indirimli (binde 15) harç oranı uygulanacaktır. Harcın matrahı bu meskenlerde de Emlak (bina) Vergisi değeridir.
13 numaralı bendin yukarıda sözü edilen hükümleri uyarınca alınacak harç Emlak (bina) Vergisi beyannamesi verilmesi sırasında ilgili vergi dairelerine ödenecektir.
Yeniden inşa olunacak bina vesair tesislerin tapu siciline tescil işleminin yapılmaması harcın ödenmesini engellemez. Bu nedenle, inşaatı tamamlanan bina vesair tesislerle ilgili harcın Emlak (bina) Vergisi beyannamelerinin verilmesi sırasında tarh, tahakkuk ve tahsil edilmesi icap eder.
13 numaralı bent hükümlerine göre harç alınabilmesi için, bina vesair tesislerin tapu sicilinde kayıtlı arsa ve arazi üzerine inşa edilmiş olması zorunludur. Dolayısiyle tapuda kayıtlı olmayan arazi üzerine inşa edilen bina vesair tesislerin bu fıkra hükmüne göre harca tabi tutulması mümkün değildir.
Yeniden inşa deyimi, arsa veya arazi üzerine inşa veya binaya ilave suretiyle binalar, bağımsız bölümler veya katlar (Eklentiler ve ortak yer payları dahil) meydana getirilmesini ifade etmektedir. Gayrimenkulün mütemmim cüzü mahiyettinde olan tesisatın yeniden meydana getirilmesinin de bu deyim içinde mütalaa edilmesi gerekir.
2- (a) fıkrası dışında kalan cins ve kayıt tashihinde alınacak harç; 13 numaralı bendin (c) fıkrası hükmüne göre, bu bendin (a) fıkrası dışında kalan her nevi cins ve kayıt tashihinde harç, Emlak Vergisi değeri üzerinden alınacaktır.
3- Tesis, devir ve iktisaplarda alınacak harç:
(4) sayılı tarifeye eklenen 20 numaralı bent hükümlerine göre;
Harcın konusuna giren gayrimenkuller, irtifak hakları, gayrimenkul mükellefiyetleri
ve kuru mülkiyet ivaz karşılığında iktisap veya tesis ve devredildiği takdirde
harca tabi tutulacak, ivaz söz konusu olmadığı ahvalde numaralı bent hükmü
uyarınca harç alınmıyacaktır. İvazsız surette vaki intikaller, şartları
mevcutsa Veraset ve İntikal Vergisinin konusunu teşkil edebilecektir. Bu
kabil intikallerde tarifenin 4 üncü bendi hükümlerinin
Harcın konusunda yer alan iktisapların ve hakların mahiyeti Medeni Kanunun "Ayni Haklar" bölümünde açıklanmıştır. Söz konusu iktisap ve haklarla ilgili işlemler daha ziyade tapu dairelerine mevdu görevler meyanında bulunduğundan bu hususta daha ayrıntılı açıklama yapılmasına lüzum görülmemiştir.
4- Tesis, devir ve iktisaplarda alınacak harcın matrahı ve mükellefi :
a) Gayrimenkullerin ivaz karşılığında veya ölünceye kadar bakma akdine dayanarak yahut trampa hükümlerine göre devir ve iktisabında harç, Emlak Vergisi değeri üzerinden (cebri icra ve şuyuun izalesi hallerinde satış bedeli, istimlaklerde ise takdir edilen bedel üzerinden) ödenecek, devir eden ve devir alan için ayrı ayrı hesaplanacaktır.
b) Gayrimenkullerin, irtifak haklarının ve gayrimenkul mükellefiyetinin sermaye şirketlerine sermaye olarak konulmasında harç Ticaret Mahkemesince tayin olunan değer üzerinden hesaplanacak ve devir alan ile gayrimenkul devir hallerinde devreden adına ayrı ayrı tarh edilecektir.
c) Gayrimenkul mükellefiyetinin tesis ve devir yoluyla iktisabında harcın matrahı, tesis ve devir için ödenen bedel olacaktır. Bu bedel muayyen zamanlarda ... yapılacak şeylerin 20 misline eşit sayılır. Harcın mükelelfi devir alan olacaktır.
d) Gayrimenkul hükmündeki daimi ve müstakil hakların tesis ve devrinde matrah, tesis ve devir için ödenen bedeldir. Bu bedel, bunların ayrı kayıtlı değerleri mevcut ise bu değerden, mevcut değilse üzerlerinde bu hakların tesis edildiği gayrimenkullerin Emlak Vergisi değerinin yarısından aşağı olmaz. Harç devir alan tarafından ödenir.
e) Gayrimenkul üzerine irtifak hakkı tesis ve devrinde harç, tesis ve devir için ödenen bedel üzerinden alınacaktır. Harcın mükellefi devir alan olacaktır. Ancak, 634 sayılı Kat Mülkiyeti Kanununa göre yapılan kat irtifakları harcın konusuna girmediğinden, bu işlemler nedeniyle harç alınması söz konusu olmayacaktır.
f) İvaz karşılığında kuru mülkiyet itizabında devir bedeli matrah olacak, harç devir eden ve devir alan tarafından ayrı ayrı ödenecektir.
20 numaralı bendin (e) fıkrasında yer alan irtifa hakkı ile (f) fıkrasında yer alan kuru mülkiyetin değerleri, 492 sayılı Kanunun 64 üncü maddesinin son fıkrasına göre hesaplanan miktarlardan düşük olamıyacaktır. Diğer bir ifade ile, tesis ve devir için ödenen bedel, kuru mülkiyetin devrinde ilgili gayrimenkulün kayıtlı değerinin üçte birinden, intifa hakkı tesis ve devrinde üçte ikisinden az ise, harcın matrahı tesis ve devir için ödenen bedel değil, kayıtlı değere göre bu şekilde hesaplanan miktar olacaktır.
II- NOTER HARÇLARINA İLİŞKİN AÇIKLAMALAR
2588 sayılı Kanunun 15 inci maddesi ile söz konusu tarifenin I-Değer veya ağırlık üzerinden alınan nispi harçlar bölününe eklenen (5) numaralı bent hükümlerine göre; tapuda kaydı bulunmayan gayrimenkullerin, zilyetlik devir sözleşmeleri ile devrinde gayrimenkulün Emlak Vergisi değeri üzerinden binde 40 oranında harç alınacaktır. Mükellef devreden ve devir alan olacak, harç, her bir mükellef adına binde 40 oranı üzerinden ayrı ayrı tarhedilecektir.
2588 sayılı Kanunun 15 inci maddesi hükmü 1/1/1983 tarihinde yürürlüğe gireceğinden, anılan tarihten önce meydana gelmiş olan devir işlemlerinin harca tabi tutulmayacağı açıktır.
III- TAPU VE KADASTRO HARÇLARI İLE NOTER HARÇLARININ MATRAHINI TAYİNDE
DİKKAT EDİLECEK HUSUSLAR :
Öte yandan, Kanunun 63 ncü maddesinde de "kayıtlı değer" deyiminin Vergi Usul Kanununa göre tespit edilen vergi değerini ifade ettiği belirtilmiş, Vergi Usul Kanununun 268 inci maddesinde ise, vergi değerinin Emlak Vergisi Kanunun hükümlerine göre belirleneceği hükmü yer almıştır.
Emlak Vergisine esas değerin de vergi değeri olması nedeniyle, sonuç olarak "Emlak Vergisi değeri" ve "kayıtlı değer" deyimleri ile aynı şey, yani vergi değeri ifade edilmek istenmiştir.
Emlak Vergisi Kanununun 29 uncu madesi ile aynı Kanunun 31 inci maddesine göre hazırlanan Tüzük hükümleri uyarınca, Emlak Vergisi mükellefleri, bina arsa ve arazilerinin rayic bedelin, diğer bir ifade ile normal alım satım bedelini beyan etmek zorundadırlar. Emlak Vergisinin tarhına mükellefler tarafından anılan hükümlere göre tesbit olunarak beyan edilen değerler esas tutulur. Ancak, mükellefler Emlak Vergisi beyannamesi vermemeleri veya verilen beyannamelerde gösterilen değerlerin rayicine nazaran düşük veya yüksek görülmesi halinde, vergi tarhına esas olacak değerler aynı hükümlere göre idarece takdir edilir.
Diğer taraftan, Emlak Vergisi Kanununun 10 ve 20 nci maddelerinde 2587 sayılı Kanunla yapılan değişiklikler sonucu getirilen esaslar uyarınca mükellefler tarafından bine ve arsalar için beyan değerlerin, asgari ölçülere göre belirlenen miktarlardan düşük olmaması gerekir. Düşük beyanda bulunulduğu takdirde,tarhiyata beyan edilen değer değil, asgari ölçülere göre belirlenen miktar esas tutulur.
Kayıtlı değer veya Emlak Vergisi değerine göre alınacak tapu ve kadastro harçları ile noter harçlarında harcın matrahının, yukardaki açıklamalara göre belirlenecek değer olacağı tabiidir.
Tesis, devir ve tescil sırasında Emlak Vergisine ilişkin değerleme işlemlerinin sonuçlanmamış olması halinde harcın, Emlak Vergisi Kanunu 13 seri No.lu Genel Tebliğinde yapılan açıklamalar çerçevesinde ve Emlak Vergisine esas olan değer üzerinden tahsili, ilişik kesmede de aynı genel tebliğ esaslarına göre hareket edilmesi icap eder.
Değerleme işleminin ilişik kesildikten sonra sonuçlanması ve istimlaklerde, istimlak bedelinin açılan tezyidi bedel davası üzerine artırılması halinde, kesinleşen değer ve mahkeme kararına göre gerekli ikmal tarhiyatının yapılacağı tabiidir.
IV- MEMURLARIN SORUMLULUKLARI VE ÖDEME İLE İLGİLİ HUSUSLAR HAKKINDA AÇIKLAMALAR
:
Bu nedenle, gerekli harçlar ödenmeden tapuda devir, tescil ve tesis işlemi yapılamıyacak, zilyetliğin devri muamelesi gerçekleştirilemiycek, ayrıca yapı kullanma izni (iskan belgesi) de verilemiyecektir. Aksi takdirde, gerekli harçlar tamamen ödenmeden işlem yapan memurlar harcın ödenmesinden mükellefler ile müteselsilen sorumlu tutulacaklardır.
Diğer taraftan, daha önce de açıklandığı üzere, (4) sayılı tarifenin 13 numaralı bendi uyarınca alınacak harçların Emlak (bina) Vergisi beyannamesinin verilmesi sırasında ödenmesi gerekmektedir. Bu nedenle harcın, Emlak Vergisi beyannamesi verildiği sırada tahakkuk ettirilerek aynı günde ödenmesi icap eder. Emlak Vergisi beyannamesi verilmemiş olan hallerde ise, Emlak Vergisi değerinin belirlenmesini müteakip, harcın bu değer üzerinden ihbarname kuralına göre cezalı olarak tarh, tahakkuk ve tahsili gerekir.
V- KALDIRILAN HÜKÜMLERE İLİŞKİN AÇIKLAMALAR :
- 198 sayılı Emlak Alım Vergisi Kanunu ile bu kanunda ek ve değişiklik yapan kanun hükümleri,
- 1318 sayılı Finansman Kanununun Gayrimenkul Kıymet Artışı Vergisine ilişkin hükümleri ile bu hükümlerde ek ve değişiklik yapan kanun hükümleri,
- 193 sayılı Gelir Vergisi Kanununun mükerrer 80 inci maddesinin birinci fıkrasının (1) numaralı bendi ile mükerrer 81 nci maddesinin ikinci fıkrasının (1) numaralı bendi,
yürürlükten kaldırılmıştır.
2588 sayılı Kanunun geçici 1 inci maddesi hükümleri uyarınca, 1/1/1983 tarihinden önceki dönemlere ilişkin Emlak Alım, Gayrimenkul Kıymet Artışı ve Gelir Vergisine tabi olay ve hukuki durumlarda, söz konusu kanunların hükümleri ile bu kanunların ek ve değişikliklerine ait kanun hükümleri uygulanacaktır.
Bu nedenle, yukarıda belirtilen tarihten önceki dönemlerde meydana gelen olay ve hukuki durumlar dolayısiyle doğan Emlak Alım, Gayrimenkul Kıymet Artışı ve değer artış kazancı nedeniyle Gelir Vergisinin bu vergilere ilişkin genel tebliğ iç genelge ve genel yazılardaki esaslar da dikkate alınarak, tarh, tahakkuk ve tahsiline devam edilecektir.
Tebliğ olunur.