Norm cıvata, uluslararası standartlara ve özelliklere uygun olarak üretilen bir cıvata çeşididir. Cıvatalar, birleştirme ve sabitleme işlemlerinde kullanılan bağlantı elemanlarıdır. Norm cıvatalar, ISO (Uluslararası Standartlar Organizasyonu) ve DIN (Deutsches Institut für Normung) gibi standart kuruluşlar tarafından belirlenen spesifikasyonlara göre üretilir.
Norm cıvataların belirli standartları ve özellikleri vardır. Bu standartlar, cıvatanın boyutları, diş yapısı, malzeme özellikleri, diş adımı, baş şekli ve diğer teknik özellikleri içerir. Örneğin, DIN 933 veya ISO 4017 gibi standartlar, altıgen başlı tam dişli cıvataların özelliklerini tanımlar.
Norm Civata Avantajları
Norm cıvataların kullanılmasının avantajları şunlardır:
Standartlarla Uyumluluk: Norm cıvatalar, uluslararası standartlara uygun olarak üretildiği için, farklı üreticiler ve kullanıcılar arasında uyumluluk sağlar. Bu da, cıvataların kolayca değiştirilebilmesi veya yerine konulabilmesi anlamına gelir.
Kalite Güvencesi: Norm cıvatalar, belirlenen standartlara uygunluğu sağlamak için kalite kontrol süreçlerinden geçer. Bu da, yüksek kaliteli ve güvenilir bir bağlantı elemanı elde etmenizi sağlar.
Yaygın Kullanım: Norm cıvatalar, geniş bir kullanım yelpazesine sahiptir. İnşaat, otomotiv, makine imalatı, elektrik ve elektronik gibi çeşitli sektörlerde yaygın olarak kullanılırlar. Bu da, projelerinizde ve uygulamalarınızda kolayca kullanabileceğiniz anlamına gelir.
Teknik Özelliklerin Standartlaştırılması: Norm cıvataların standartlara uygun olarak üretilmesi, belirli teknik özelliklerin standartlaştırılmasını sağlar. Bu, tasarım ve mühendislik işlemlerinde kolaylık ve tutarlılık sağlar.
Norm cıvatalar, bağlantı elemanı olarak yaygın ve güvenilir bir seçenektir. Standartlara uygun olmaları, kullanım kolaylığı, kalite güvencesi ve geniş kullanım yelpazesi sunmaları açısından avantajlıdır.
Norm Civata Özellikleri
Norm cıvatalar, genellikle DIN (Deutsches Institut für Normung) veya ISO (Uluslararası Standartlar Organizasyonu) gibi standart kuruluşlar tarafından belirlenen spesifikasyonlara göre üretilen cıvatalardır. Bu normlar, cıvataların belirli özelliklerini tanımlar. İşte norm cıvataların genel olarak sahip olabileceği özellikler:
Baş Şekli: Norm cıvatalar genellikle altıgen başlı olurlar. Altıgen baş, somun veya anahtar ile kolayca sıkılabilir ve gevşetilebilir. Bazı norm cıvata tiplerinde farklı baş şekilleri de kullanılabilir, örneğin, yuvarlak başlı, düğme başlı veya düz başlı cıvatalar.
Diş Yapısı: Norm cıvataların diş yapısı, diş adımı ve profiline bağlı olarak değişebilir. Örneğin, tam dişli, yarı dişli veya kısmi dişli cıvatalar mevcuttur. Diş adımı, dişlerin bir birime düşen sayısını belirtir.
Malzeme: Norm cıvatalar, genellikle çelik malzemeden üretilir. Çeşitli çelik sınıfları kullanılabilir, örneğin, karbon çeliği (örneğin, 8.8, 10.9, 12.9 gibi), paslanmaz çelik (örneğin, A2, A4 gibi) veya alaşımlı çelik. Malzeme seçimi, cıvatanın mukavemeti, korozyon direnci ve uygulama gereksinimlerine bağlı olarak yapılır.
Kaplama: Norm cıvatalar, korozyona karşı koruma sağlamak için çeşitli kaplama seçeneklerine sahip olabilir. Bu kaplamalar arasında galvanizleme, çinko kaplama, nikel kaplama veya paslanmaz çelik kaplama bulunabilir.
Boyutlar: Norm cıvatalar, belirli boyutlarda üretilir. Boyutlar, cıvatanın çapı, uzunluğu ve diğer geometrik özelliklerini belirtir. Örneğin, M6, M8, M10 gibi metrik boyutlar veya UNC, UNF gibi inç bazlı boyutlar kullanılabilir.
Mukavemet Sınıfları: Norm cıvatalar, belirli mukavemet sınıflarına sahip olabilir. Mukavemet sınıfları, cıvatanın yük taşıma kapasitesini belirtir. Örneğin, 8.8, 10.9, 12.9 gibi mukavemet sınıfları kullanılabilir.
Norm cıvataların spesifik özellikleri, kullanım amacına, standartlara ve uygulama gereksinimlerine bağlı olarak değişebilir. İlgili standartlara başvurarak, belirli bir norm cıvatanın tam özelliklerini belirleyebilirsiniz.
Bu tip cıvatala, genellikle somunla birlikte kullanılan bir cıvata çeşididir. Havşa başı, cıvatanın baş kısmının etrafında genişletilmiş bir yüzeye sahiptir. Bu genişleme, cıvatanın somunu veya başka bir parçayı daha iyi kavramasını sağlar.
Havşa başlılar, yüksek yük taşıma kapasitesi ve yüksek dayanıklılık gerektiren uygulamalarda yaygın olarak kullanılır. Havşa başı, somunun altına daha fazla yüzey alanı sağlayarak, cıvatanın somuna daha sıkı bir şekilde oturmasına ve daha güvenli bir bağlantı sağlamasına yardımcı olur.
Bu cıvatalar genellikle inşaat, otomotiv, makineler, aletler ve benzeri endüstrilerde kullanılır. Malzeme ve boyutları farklılık gösterebilir, böylece uygulama gereksinimlerine uygun olarak seçilebilirler.
Havşa Cıvata Kullanım Alanları
Bu cıvataların genel özellikleri şunlardır:
Havşa Başlı Tasarım: Havşa başlı cıvataların baş kısmı, genişletilmiş bir yüzeye sahiptir. Bu yüzey, cıvatanın somunu veya başka bir parçayı daha iyi kavramasını sağlar.
Yüksek Yük Taşıma Kapasitesi: Havşa başlı cıvatalar, genellikle yüksek yük taşıma kapasitesine sahip olacak şekilde tasarlanmıştır. Bu, daha güvenli ve sağlam bir bağlantı sağlar.
Dayanıklılık: Havşa başlı cıvatalar, genellikle dayanıklı malzemelerden üretilir. Bu, cıvatanın aşınmaya, korozyona ve diğer dış etkenlere karşı daha dayanıklı olmasını sağlar.
Çeşitli Malzeme Seçenekleri: Havşa başlı cıvatalar, farklı malzemelerden üretilebilir. Örneğin, çelik, paslanmaz çelik veya pirinç gibi malzemeler tercih edilebilir. Malzeme seçimi, uygulama gereksinimlerine ve ortam koşullarına bağlı olarak yapılır.
Farklı Boyutlar: Havşa başlı cıvatalar, farklı boyutlarda bulunabilir. Boyutlar, cıvatanın çapı, uzunluğu ve diğer özellikleri üzerinde değişiklik gösterebilir. Bu, farklı uygulamalara uygun olarak çeşitli boyutlarda seçim yapmayı mümkün kılar.
Somunla Birlikte Kullanım: Havşa başlı cıvatalar, genellikle bir somunla birlikte kullanılır. Somun, cıvatanın diğer tarafında yer alır ve bağlantıyı sıkılaştırmak veya gevşetmek için kullanılır. Havşa başlı tasarım, somunun altına daha fazla yüzey alanı sağlar ve daha iyi bir bağlantı sağlar.
Bu özellikler, havşa başlı cıvataların sağlam, dayanıklı ve güvenli bir bağlantı sağlamak için tercih edildiği uygulamalarda önemli avantajlar sunar. Ancak, spesifik uygulama gereksinimlerine bağlı olarak, belirli bir projede kullanılacak havşa başlı cıvatanın özellikleri ve gereksinimleri dikkate alınmalıdır.
Havşa Cıvata Çeşitleri
Havşa başlı cıvatalar, farklı tasarım ve özelliklere sahip çeşitli türlerde bulunabilir. İşte bazı yaygın havşa başlı cıvata çeşitleri:
Standart Havşa : Genellikle en yaygın kullanılan türdür. Düz bir alt yüzeye sahip havşa başı vardır.
Düz Havşa Cıvata: Standart havşa başlı cıvatalara benzer, ancak düz bir alt yüzeye sahiptir.
Genleşmeli Başlı : Bu tür cıvatalar, montaj yüzeyinde genleşen bir alt yüzeye sahiptir. Bu, daha fazla yük taşıma kapasitesi sağlar.
Yuvarlak Havşa Cıvata: Havşa başı, yuvarlak bir şekle sahiptir ve daha geniş bir temas alanı sağlar.
Kare Başlı : Havşa başı, kare bir şekle sahiptir ve daha güçlü bir bağlantı sağlar.
Yarı Havşa: Havşa başı, yarı daire şeklinde olup daha az yer kaplar ve bazen düşük profil gerektiren uygulamalarda tercih edilir.
Dikdörtgen Cıvata: Havşa başı, dikdörtgen bir şekle sahiptir ve belirli uygulama gereksinimlerini karşılamak için tasarlanmıştır.
Dişli Havşa Cıvata: Havşa başının alt kısmında dişli bir yapısı vardır. Bu tür cıvatalar, somun kullanmadan doğrudan bir yere vidalanabilir.
Havşa başlı cıvata çeşitleri, farklı uygulamaların gereksinimlerini karşılamak üzere tasarlanmıştır. Hangi çeşidin kullanılacağı, bağlantı gereksinimleri, yük taşıma kapasitesi, malzeme ve diğer faktörlere bağlı olarak belirlenir.
Silindirik yada konik yüzeylerin ortası boş olacak şekilde her iki ucuna veya tümüne aynı adım ve profilde açılan helisel kanalların oluşturduğu bağlantı elemanına saplama denir. Belirli çap ve boylarda imal edilmektedir. Aynı zamanda özel ölçülerde de üretilebilmektedir. Tak-sök işleminin yoğun olarak kullanıldığı, gerilim ve baskı oluşan alanlarda tercih edilmektedir. Diğer isimleri vida mili, gijon ve tij olarak da kullanılmaktadır. Şekil olarak cıvataya benzer. Farklı kalınlık ve uzunlukta, bir yanı yivli, yuvarlak metal silindirik elemanlardır.
Saplama Çeşitleri
Saplama, baskı ve gerilme yapılan ortamlar için her iki ucu dişli, ortası boşluklu veya tamamı dişli uzun çubuklar olarak üretilmektedir. Saplamalar ihtiyaca göre farklı tiplerde üretilmektedir.
Tam boy dişli saplama, bağlantı elemanı gövdesinin tamamı dişli olan saplama çeşididir. Bu parçalar diğer bağlantı parçasının tümünün birbirine geçmesi halinde kullanılmaktadır.
Tapa uçlu saplama farklı uzunluktaki parçaların birbirine geçmesi amacıyla kullanılmaktadır.
Her iki bağlantı parçasının eşit uzunlukta olduğu durumlarda ise çift uçlu saplama cıvatalar kullanılmaktadır.
Yivli uçlu saplamalar ise sızdırmazlık için kullanılmaktadır. Özel uygulamalarda kullanılanlara U Bolt, J Bolt ve L Bolt isimleri verilmiştir. Özel amaçlı kullanılan kısa gövdeli çift uçlu saplamalar da saplama çeşitlerinin bir diğer çeşididir.
Saplama, askı sistemlerinde bağlantı elemanları olarak kullanılmaktadır. Gerdirme amaçlı kullanıldıkları alanlar ise çelik konstrüksiyon sistemlerdir. Ayrıca tam dişli, kısmi dişli ve her iki ucu dişli saplama modelleri de saplama çeşitleri arasındadır. Saplama civata üretiminde kaplama olarak, Inox (paslanmayan), elektro galvaniz ve dakroment kaplama tercih edilmektedir.
Diğer Saplama Çeşitleri
Aks Saplama, Tam Diş Saplama,
Yarım Diş Saplama,
Kimyasal Saplama,
Kimyasal Cam Tipi Saplama,
Donatı Vida Dişli Ankraj,
Metrik Dişli Saplama,
Egsoz Saplaması,
Çift Taraflı Trifon Saplama,
İki Ucu Dişli Kanepe Çekyat Saplaması(DIN901),
İki Ucu Dişli Saplama(DIN901),
Yarım Dişli Saplama(DIN525),
Galvaniz Kaplamalı Tam Dişli (DIN975),
Lak Kaplamalı Tam Dişli (DIN975),
Whitworth Tam Dişli (DIN975),
Paslanmayan İnoks Tam Dişli (DIN975),
Çelik Tam Diş Saplama (DIN975),
Pahlı Tam Dişli Saplama (DIN976),
Tam Dişli Kimyasal Saplama,
Tam Dişli Saplama (DIN975)
Saplama Ölçüleri ve Fiyatları
Saplamalar M100’e kadar farklı ölçü ve ebatlarda üretilmektedir. İsteğe göre özel ölçülerde de imal edilmektedir. Değişik ölçü ve tiplerde olduğundan saplama ölçü ve fiyatları değişkenlik göstermektedir.
Cıvata, makine parçalarını bir arada tutan metal bir bağlantı elemanıdır. Hatırlanması gereken önemli şey, cıvataların kullanılabilecek tek tip bağlantı elemanı olmasıdır. Somun, dişli kısmı ve düz yüzey üzerinde bir veya iki, tipik olarak yuvarlak çentiği olan metal bir bağlantı elemanıdır. Bir pul, cıvata ve somun arasına oturan dairesel veya dikdörtgen ince bir metal parçasıdır.
Cıvatalar tüm şekil ve boyutlarda gelir, ancak çoğunlukla bir arabadaki tekerlekleri bir arada tutmak için kullanılırlar. Her birinin kendine özgü kullanımları olan birçok farklı cıvata türü vardır. Örneğin, alçıpan cıvataların geniş başlı ve düz bir tepesi vardır, böylece duvarlara veya çevredeki malzemeye zarar vermeden dövülebilirler; Taşıyıcı cıvatalar ise metalden kolayca kayabilmeleri için yuvarlak başlı ve pürüzsüz yüzeylere sahiptir. Cıvatalar, ahşap ve metal vidaların, yapı çerçevelerinin ve diğer yapıların, asma dolapların veya mutfak aletlerinin sabitlenmesi de dahil olmak üzere, ev yapımı ve onarımında çok çeşitli amaçlar için kullanılır. Örneğin, bir sandalyede kullanılan cıvatalara, takıldıkları yüzeye zarar vermemek için havşa açılabilir. Cıvatalar, matkap veya yönlendirici gibi büyük makinelerle birlikte şeyleri sabitlemek için de kullanılabilir. Cıvatalar tüm şekil ve boyutlarda gelir, ancak çoğunlukla kare ve altıgen başlıklar vardır.
Cıvata Çeşitleri Nelerdir?
Birçok farklı cıvata türü vardır. Ancak tüm cıvatalar eşit yaratılmamıştır.
En yaygın cıvata türü, altıgen şeklinde bir kafaya sahip olan ve genellikle çelik veya bronzdan yapılan altıgen cıvatadır. Motosikletlerde kullanılanlar gibi bazı cıvatalar, korozyona direnmek için bakır alaşımından yapılmıştır. Bazı cıvataların içinde bir tornavida veya başka bir uygun aletle sıkılması amaçlanan bir diş vardır. Cıvatanın başı dişlere takılabilir ve daha sonra sıkmak için vidalanabilmektedir. Bu tip cıvatayı kullanırken aşırı sıkmamaya ve kırmamaya özen gösterilmelidir.
Ek ekipman olmadan takmak için vidaya vidalanmış bir iç dişe sahip kendinden kılavuzlu vidalar da vardır. Dişli Uçlar, içi boş bir dişli yuvaya vidalanan poliüretan eklerdir. Dişli uç vidanın mili üzerine yerleştirilir ve ucun her iki yanındaki bir tutamaç döndürülerek sıkılmaktadır. Vidayı sıkmak veya gevşetmek için anahtarsız bir mandren kullanılabilmektedir.
Diğer bir cıvata türü ise, genellikle ortadaki bir delikten dişli bir çubuk geçirilerek ve her iki tarafta kelebek somun ile sabitlenerek diğer uca bağlanan halkalı cıvatadır.
Diğer bir cıvata türü, uzunluğu boyunca kesilmiş dişlere sahip olan ve kullanımına bağlı olarak çeşitli kalınlıklarda, uzunluklarda, çaplarda, malzemelerde ve tasarımlarda bulunabilen dişli çubuktur.
Son olarak, kendinden diş açan vidalardan farklı olan ahşap vidalar vardır, çünkü bunlar, sabitlemek için ahşaba nüfuz eden bir dış dişe sahiptir ve kendinden diş açan vidalar, ahşaba kendi yollarını delerler.
Görünüme Göre Cıvata Tiplerini Belirleme:
Ankraj Cıvatası: Baş yuvarlak ve düzdür, içinden bir delik vardır. Başın her iki tarafında, somunu sıkarken cıvatanın veya rondelanın geri kalanıyla hizalamaya yardımcı olan iki delik vardır. Kare şeklinde kesilmiştir ve gövdenin her iki tarafında birbirine nispeten yakındır.
Gözlü Cıvata: Bu tip cıvatanın, bir tarafında düz bir yüzeye ve diğer tarafında sıkarken yerine hizalanmasına yardımcı olan üç girintiye sahip kare kesimli bir başı vardır.
Civata, parçaları birleştirmeye yarayan uç ve gövde kısmında vida dişi bulunan baş ve gövde kısımları farklı şekillerde üretilen en önemli bağlantı elemanlarından biridir. Mukavemeti arttırılması için somun ile kullanımı çoğunluktadır. Kullanımlarına göre farklı civata çeşitleri ve ölçüleri bulunmaktadır. Cıvatalar baş ve gövde biçimlerine göre 2 farklı çeşide ayrılmaktadır. Baş ve gövde biçimine göre civataları inceleyecek olursak;
Baş Biçimlerine Göre Civata Çeşitleri
Altı Köşe Başlı Civatalar: En çok kullanılan civata çeşitlerinden olan altı köşe başlı civataların dişleri ince imal edilmektedir. Kullanım alanlarında göre tam boy dişli civata ya da bir kısmı dişli civata olarak üretilebilmektedir. Alyan Civatalar: Baş tarafının görünmemesi gereken yahut alyan anahtarı kullanılamadığı alanlarda alyan civatalar diğer adıyla allen civatalar kullanılmaktadır.
Havşa Başlı Civatalar: Alyan civatalarda gibi baş kısımları ince bir yapıya sahiptirler. Yüksekliği kısa olan parçaların montajında civata başı gözükmesi istenmeyen durumlarda tercih edilmektedir. Baş tarafındaki havşa ile deliğin merkezinde sıkma yapılarak mukavemet sağlanmaktadır.
Tornavida Ağızlı Civatalar: Civata başında tornavida ucunun girebileceği kanal mevcuttur. Tornavidalarla sökülüp takılacak boyuttaki düşük bağlantılarda kullanılabilir.
Yıldız Tornavida Ağızlı Civatalar: Tornavida ağızlı civatalarda olduğu gibi yıldız uçlu tornavidanın gireceği kanal sayesinde daha kuvvetli sıkma yaparlar. Ayrıca tornavida ağızlı civatalara göre sökme ve takma sırasında ağız yapısı bozulmaz.
Özel Amaçlı Civata Çeşitleri: Cıvatalar otomotivden, iş makinalarına tüm bağlantı gerektiren her yerde kullanılmaktadır. tüm bunlar için standart civata çeşitleri ve ölçüleri mevcuttur. Bunlar haricinde özel ihtiyaçlara göre özel ölçülerde ve çeşitlerde civatalar üretilebilmektedir.
Gövde Biçimlerine Göre Cıvata Çeşitleri
Başsız Civata: Bir diğer adı saplama olan bu civatalar, sağ ve sol taraftan diş açılmış, başı olmayan civatalardır. Bağlantı yapılacak parça saplama ve somunlar ile makine gövdesine sabit kalacak şekilde kuvvetlice sıkılır.
Esnek Civatalar: Bu tip civatalar elastik bir malzemeden üretilen ince bir yapıya sahiptirler. Civataya sıkma kuvvet uygulandığında inceltilmiş olan bölümden cıvata bir miktar uzamaktadır. Bu civatalarda gövde çapı, diş dibi çapının %10’ u kadar incelebilmektedir. Cıvataya uygulanan kuvvet kalkınca cıvata ilk haline döner. Kuvvetli sıkılmaları ve elastik yapıları gereği emniyet sistemine gerek yoktur.
Gövdesi Toleranslı Cıvatalar: Yüksek oranda moment ileten makine parçaları gövdesi toleranslı olarak taşlanmış özel cıvatalarla bağlanmaktadır.
Vidalı pimler : Birbirine bağlanacak hareketli ya da iç içe geçen parçaların, uygun deliklerinden geçirilerek kayma engellenmektedir.
Civata Ölçüleri
Bir projede kullanılacak civata çeşiti ve civata ölçüleri için teknik bilgiyle hesaplanması gerekmektedir. Cıvatayı tam ve hassas olarak hesaplamak çok net sonuca ulaştırmayabilir. Genellikle pratikte tablolar yardımı ile civata seçimi yapılmaktadır. Eğer gerekliyse daha detaylı ve hassas ölçüm ve kontrol yapılmaktadır. Hesaplama için örnek vermek gerekirse; ilk olarak cıvataya gelecek yük hesaplanır. Cıvatayı zorlayan boyuna kuvvet ve cıvata malzeme kalitesine göre tablodan cıvatanın anma çapı seçilir.