Örgütün Sahip Olduğu Soyut Varlıklar • Soyut Varlıklar; örgütün sahip olduğu değerleri, etkinlikleri ve kaynakları betimleyen bir kavram olarak, mevcut durumda somut bir maddi değer ifade etmeyen, alınıp satılması çok güç olan ve gelecek adına ekonomik faydalar vadeden maddi olmayan varlıklar ya da örgütün kendine özgü sistemlerinde ve işgörenlerin deneyimlerinde saklı olan bilgiler olarak tanımlanabilir.
Soyut Varlıklar ve Entelektüel Sermaye • Bilginin üretiminin ve yayılma hızının arttığı, bilginin ve bilgili insanın bütün kurumlar için en önemli değer kaynağı olduğu günümüz örgütlerinde, bilgi yönetimi ve soyut varlıkların yönetimi kavramları giderek daha fazla önem kazanmaktadır. • Entelektüel sermaye, bir örgütün değere dönüşme potansiyeli taşıyan soyut varlıkları olarak tanımlanabilir.
Entelektüel Sermayenin Boyutları • Entelektüel sermaye; insan sermayesi, yapısal sermaye ve ilişkisel sermaye olarak üç boyutta incelenmektedir. • İnsan sermayesi, “bireylerin başkalarına çözümler sunması için gerekli yetenekleri”dir. • Yapısal sermaye, “kuruluşun piyasa gereklerini karşılamasını sağlayan örgütsel yetenekler”dir. • İlişkisel sermaye ise, “kuruluşun iş yaptığı insanlarla ve etkileşim içinde bulunduğu diğer kişi ve kuruluşlarla olan ilişkilerinin değeri”dir.
1) İnsan Sermayesi • İnsan sermayesi, “bireylerin, kurumun amaçlarına hizmet etmek ve başkalarına çözümler sunmak için gerekli yetenekleridir” • Okullarda insan sermayesi; yöneticilerin, öğretmenlerin ve öğrencilerin bilgi, beceri ve tutumlarından oluşan, entelektüel sermayenin “düşünen boyutu”dur.
1) İnsan Sermayesi • a) Yeterlik (Competence) Sermayesi: Problem çözme becerileri, teknik ve akademik bilgiler, yönetsel beceriler, insan ilişkileriyle ilgili beceriler, öğretimle ilgili teorik bilgiler ve uygulamaya dönük becerilerdir.
1) İnsan Sermayesi • b) Tutum (Attitude) Sermayesi: “Stratejik niyet” (okulun amaçları doğrultusunda çaba göstermeye istekli olma ve diğerlerini de bu doğrultuda yönlendirme), “iyi iş davranışları” (dinamik bir iş ortamı oluşturacak ve diğerlerinin şevkini arttıracak uygun iş davranışları sergileme) ve “iş etiği”. • c) Entelektüel Çeviklik (IntellectualAgility) Sermayesi: Bireylerin, okulun başarısı adına, yenilikçi fikirler üretebilme yeteneklerdir.
2) Yapısal Sermaye • Yapısal sermaye, örgütün yapılarında, sistemlerinde ve süreçlerinde depolanan, işgörenler değişse bile devamlılığını koruyan bilgi ve deneyimler bütünüdür. Yapısal sermaye bir bütün olarak kuruma aittir; yeniden üretilebilir ve paylaşılabilir. • Yapısal sermayeyi bilgi stokları ve bilgi akışı şeklinde iki grupta incelemek mümkündür:.
2) Yapısal Sermaye • A) Bilgi Stokları: Okulların sahip oldukları bilgi stokları, örtülü ve açık bilgiler olmak üzere iki grupta incelenebilir. Sezgiler, temel kurallar, zihniyet yapıları, bilinç dışı değerler, yazılı olmayan nüfuz alanı kuralları ya da yazılı olmayan örgütsel kültürün diğer unsurları örtülü bilgiler arasındadır. Örgütün bürokratik kuralları ya da sistemler ve süreçlerle ilgili diğer formal kurallar da açık bilgiler arasında sayılabilir .
2) Yapısal Sermaye • B) Bilgi Akışları: Yapısal sermayenin hem oluşması hem de değere dönüşebilmesi için okul içinde bilgi paylaşımının olması gerekmektedir . Bunun için; • Bireysel ve örgütsel öğrenme kolaylaştırılmalı, • Kurum içindeki bireylerin iletişim kurmalarının önündeki engeller kaldırılmalıdır.
3) İlişkisel Sermaye • Okulun yakın ilişki içinde bulunduğu, onlara hizmet sunduğu, çeşitli vesilelerle onları etkilediği ve onlardan etkilendiği; öğrenciler, ebeveynler, toplum, eski mezunlar, okula kaynak sağlayan kişiler ve kurumlar, yerel ve ulusal düzeydeki eğitim otoriteleri, teftiş kurulları, üniversiteler vb. eğitim-öğretimle doğrudan ya da dolaylı ilgili olan kişiler ve kurumlarla okul arasındaki, değer yaratma potansiyeli olan ilişkiler, okulun ilişkisel sermayesini oluşturmaktadır.