

Kurtuluş Cephesi, 133. Sayı
Temmuz-Ağustos 2013
İÇİNDEKİLER
Ne Oldu? Ne Oluyor? Ne Yapmalı?
Halk Direnişinde Med-Cezir
Polis Terörüne Karşı Halk Direnişinin Siyasal Niteliği ve Sınıfsal Yapısı
Bir Direnme Aracı: Taş
Kitlelerin Kendiliğinden Başkaldırısı ve Suni Denge
Bir Kez Daha Yeni Orta Sınıf
Eski Orta Sınıf: Esnaflar
Savaşın Kazananı, Barışın Kaybedeni
Olmazmış!?
Kapalı Kapılar Arkasındaki Görüşmelerin Kazanımları
Hafıza-i beşer nisyan ile malüldür
[Özgün formatıyla, .pdf]
Kurtuluş Cephesi, 133. Sayı
Kurtuluş Cephesi, 132. Sayı
Kurtuluş Cephesi, 131. Sayı
Kurtuluş Cephesi, 130. Sayı
Kurtuluş Cephesi, 129. Sayı
Kurtuluş Cephesi, 128. Sayı
Kurtuluş Cephesi, 127. Sayı
Önceki Sayılar .pdf
Ana Sayfaya Dönüş


Polis Terörüne Karşı
Halk Direnişinin
Siyasal Niteliği ve Sınıfsal Yapısı
Ağustos ayına girdiğimiz bugünlerde, Gezi Direnişi ya da tam tanımıyla Gezi Parkına yönelik polis terörüne karşı yükselen halk direnişi dalgası büyük ölçüde geri çekilmiştir. Şüphesiz geri çekiliş, birden ve aniden ortaya çıkmamıştır. 15 Haziran günü Gezi Parkındaki özgür alanın polis saldırısıyla sona ermesiyle başlayan geri çekilme süreci Temmuz ortalarına doğru büyük ölçüde tamamlanmıştır. Halk direnişi, Ankarada (Dikmen) ve Antakyada belli ölçülerde sürdürülmeye çalışılmışsa da, her kesimin elbirliğiyle forumlara dönüştürülmüş ve böylece geri çekiliş belirgin hale gelmiştir.
Örgütsüz, öncüsüz ve kendiliğinden gelişen bir kitle hareketinin belli bir süreden sonra geri çekilmesi, sönümlenmeye başlamasında şaşırtıcı olan bir yan yoktur. Ancak halk direnişinin geri çekilişi, sönümlenmesi, doğrudan Gezi Direnişine, yani halk direnişinin Gezi Parkı bölümüne egemen kılınılan barışçıl ve şiddet içermeyen kitle eylemi anlayışına ve söylemine paralel gitmiştir.
Şu gerçek tartışmasızdır: Halk direnişi, çevre duyarlılığına sahip, ancak İstiklal Caddesi-Harbiye-Nişantaşı çevresinde oturan ve kamuoyunu belli ölçüde harekete geçirme olanağına sahip küçük bir bireyler topluluğuna yönelik polis terörünün bir ürünüdür. Şüphesiz Gezi Parkına yönelik polis terörüne karşı ilk harekete geçenler, hemen her zaman Galatasaray Lisesi ile Taksim Tramvay Durağı arasında protesto eylemleri düzenleyebilen bir kitle olmuştur. Bu kitle yeni ortaya çıkmış değildir. Hrant Dinkin öldürülmesi üzerine yapılan protesto eylemi, on binleri kapsayan bir kitlenin varlığını açık biçimde ortaya koymuştur. Çevre duyarlılığına sahip Gezi Parkı eylemcilerine yönelik polis terörü karşısında ilk harekete geçen ve Taksim meydanını dolduran da bu kitle olmuştur.
Bu kitle, büyük ölçüde kimilerinin yeni orta sınıf adını verdiği profesyonellerden ve İstiklal Caddesi çevresinde toplaşmış legalist sol yapıların kadrolarından oluşmaktadır. Yıllar boyu Galatasaray Lisesi önünden Taksim Tramvay Durağına kadar yürüyen ve burada yapılan basın açıklaması ile protesto eylemlerini sonlandıran bu kitle, yüz metrekaralik bir alanda Greenpeaceleştirilmiş eylemlerine polisin fazlaca müdahele etmediğinin, Taksim Tramvay Durağında basın açıklaması yapmalarına icazet verildiğinin bilincindedir. Dolayısıyla Gezi Parkına yönelik polisin şafak operasyonuna karşı tepki verirken, bu bilinçle hareket etmişlerdir. Burada herhangi bir hesap, kitap ya da öngörü mevcut değildir. Her zaman olduğu gibi Taksime çıkmışlardır. Kendilerine göre, çok masum bir çevreci eylemine yönelik polis operasyonunu protesto etmek de masum bir hareketten başka bir şey değildir.
Şüphesiz legalist sol, yılların deneyimiyle protesto eylemlerini Taksim Tramvay Durağının (ya da Ankarada Yüksel Caddesinin) sınırlarının ötesine taşıdıkları andan itibaren büyük bir kitle bulamayacaklarını, icazet alamayacaklarını, dolayısıyla da polisin sert müdahalesiyle karşılaşacaklarını da çok iyi bilmektedirler. Bu nedenle Gezi Parkı eylemcilerine polis müdahalesinin olacağının da farkındaydılar. Ancak Gezi Parkıdaki eylemcilerin çok masum bir çevreci eylem yaptıkları için, onlara yönelik polis saldırısını protesto etmek için Taksim Tramvay Durağının sınırlarını aşmanın da masum görüleceğini umut etmişlerdir. Ama polis, beklenilenin aksine, büyük bir kinle bu kitleye saldırmıştır.
Buraya kadar Gezi Direnişi, alışılagelen bir protesto eylemliliğinin bir devamı niteliğindedir. Farklı olan, Gezi Parkındaki eylemcilere ve onları desteklemeye gelenlere yönelik polis terörünün çok şiddetli olması ve bu şiddete karşı ülke çapında geniş halk kitlelerinin sokağa çıkmasıdır.
İşte ülke çapında halk kitlelerinin sokağa çıkışı, Gezi Direnişinin kendiliğindenliğinin ifadesidir. Bu andan itibaren, İstanbulun pek çok semtinden (özellikle Beşiktaş ve Kadıköy) İzmire, Ankaradan Samsuna, Adanadan Antakyaya kadar yayılan halk direnişi ortaya çıkmıştır. Beklenmeyen olay da budur.
Bir diğer beklenmedik olay ise, Taksim Tramvay Durağı protestocularına İstiklal Caddesi-Nişantaşı bölgesinde oturan yeni orta sınıf (reklamcılar, pazarlamacılar, ofis çalışanları, sanatçılar vb.) mensuplarının kitlesel ölçekte katılması ve polisin biber gazlı, Tomalı saldırısı karşısında dağılmamalarıdır.
Ancak polisin saldırısı karşısında dağılmamak sadece bu kitleye özgü bir durum değildir. Ülkenin her yerinde sokağa çıkan halk kitleleri polis saldırıları karşısında geri çekilmemiş, bulundukları yerleri terk etmemiştir.
Yine de bu yeni bir durum değildir. 1 Mayıslarda sol örgütlerin sokak çatışmalarına hiçbir biçimde benzemeyen bu durum, 29 Ekim olaylarında Ankara/Ulus Meydanında belirgin biçimde görülmüştür. Tomaların karşısında duran, biber gazına aldırmayan ve her türlü saldırıya karşın dağılmayan bir kitle ortaya çıkmıştır. Bu kitle, korku duvarını aşmış bir kitle değildir. Onları bir arada tutan, geriletmeyen güç, yaptıkları eylemin haklılığına olan inançlarıdır.
29 Ekim olayları ulusalcıların eylemi olarak görüldüğünden yeterince değerlendirilmemiş ve çoğunlukla görmezlikten gelinmiştir.
Polis terörüne karşı halk direnişinin üçüncü olayı ise, halk kitlelerinde AKP iktidarının uygulamalarına yönelik tepkinin, özellikle öfkenin patlama noktasına gelmiş olmasıdır.
İstanbulda başlayan ve 77 ile yayılan halk direnişi, şüphesiz tüm motivasyonunu Taksim eylemlerinden ve direnişinden almıştır. Halk direnişi, Taksim direnişinden güç almış ve bu güçle ülke çapında halkın biriken öfkesinin dışa vurulmasına yol açmıştır.
Böylece Türkünden Kürtüne, BDPlisinden ulusalcısına, legalist solculardan sosyal-demokratlara kadar her cinsten ve her kesimden insanlar halk direnişinin yapıcıları olarak meydanlarda toplanmıştır. Halk direnişinin en özgün tarafı ise, tüm bu kesimlerin kendi bayraklarıyla, kendi sloganlarıyla meydanlara çıkmasıdır. Bu da pek çok önyargının meydanlarda yıkılmasına yol açmıştır.
Burada legalist ve legalize olmuş sol her zamanki tutumunu sergilemekte hiç duraksamamıştır. İstiklal Caddesi çevresinde kümelenmiş bu sol kesimler Taksim direnişine kendi renklerini vermek için hemen harekete geçmişlerdir. 2012 1 Mayısında olduğu gibi, Taksim Meydanı bu sol kesimlerin pankartlarıyla donatılmıştır. Ve yine 2012 1 Mayısında olduğu gibi, Taksim Meydanının bir festival alanına çevrilmesine öncülük etmiştir. Yapabildikleri tek öncülük de bu olmuştur.
Kürt ulusal hareketi ise, bu gelişen ve yayılan halk direnişi karşısında tam anlamıyla millici bir çizgi izlemiştir. BDPnin eşbaşkanı Demirtaşın sözleriyle, milliyetçiler ve kafatasçılarla aynı karede görünmemek adına, barış süreci zarar görmesin diye (ya da Ahmet Türkün sözleriyle, bu fırsatı kaçırmamak için) halk direnişinden uzak durmuştur. İlerleyen günlerde İmralıdan verilen mesaja rağmen bu uzak duruş sürüp gitmiştir.
Öte yandan, ülkenin her yerinde Türk bayrağını alıp sokağa çıkan ve CHPnin olduğu kadar devrimci solun da tabanını oluşturan halk, ulusalcılar olarak damgalanmıştır. Gerçekte ise, Taksim Meydanından polisin çekilmesi ve Gezi Parkının özgürleştirilmesi, bu ulusalcı olarak damgalanan halk kitlesinin ülke çapındaki eylemliliğinin bir sonucu olmuştur.
Örgütlü kesimlerin, yani legalist ve legalize olmuş sol ile Kürt ulusal hareketinin bilinen ve alışılagelen siyaseti karşısında, Taksim Dayanışması etrafında toplanan yeni orta sınıfın barışçıl siyaseti Taksim Direnişine damgasını vurmuştur. Bu barışçıl siyasetle, polise karşı taş atmak dahil her türden aktif savunma çabaları şiddet eylemi olarak damgalanmış ve direnişin kitleselliğine zarar verdiği gerekçesiyle her türden bayrak ve pankart Taksim Meydanından uzaklaştırılmıştır.
Bu barışçıl siyaset, özgürleştirilmiş Gezi Parkındaki 14 günlük kolektif ve komünal yaşamın belirleyicisi olurken, gerçekte çoğunluğu oluşturan, kimi zaman tencere-tava çalarak halk direnişine destek veren ulusalcı kitle giderek uzaklaşmaya başlamıştır.
Ulusalcı olarak damgalanan geniş halk kitlelerinin siyasal tutumu ise, hiç şüphesiz, laik cumhuriyet temeline dayanmaktadır. Laik cumhuriyet Mustafa Kemalle özdeşleştirildiği ölçüde kendilerini kemalist olarak görmektedirler. Bu siyasal tutumun en tipik özelliği, Türkiyenin bölünmez bütünlüğüne karşı gösterdikleri duyarlılıktır. Bu da, Kürt ulusal hareketine karşı duruşlarının nedeni olmaktadır.
Onlar, yani ulusalcı kitle, demokratik ve laik, bağımsız bir ülke istemine ve özlemine sahiptirler. Tam bağımsız ve gerçekten demokratik bir Türkiye bu ulusalcı kitlenin istem ve özlemlerine karşılık gelen bir slogandır. Bu yanlarıyla Türkiyedeki devrimci mücadelenin temel kitlesini oluştururlar. Ancak Kürt ulusunun kendi kaderini belirleme hakkının tanınmasını ülkenin parçalanması ve cumhuriyetin dağılmasına yol açacağını düşündüklerinden, bu hakkın tanınmasına karşıdırlar. Bu da onların ulusalcılık (millicilik anlamında) ile milliyetçilik arasındaki farklılığı kavramamalarına yol açmaktadır. Onlar için en büyük tehlike, emperyalizm ve şeriatçılıktır. Bildikleri şey ise, emperyalizme ve şeriatçılığa karşı tüm Türkiyenin bir bütün olarak birlikte mücadele etmesidir. Bu yönüyle Kürt ulusal hareketi, bu bütünlüğü ve birliği bozan, ortak mücadeleyi dışlayan bir hareket olarak görülmektedir. Diğer yandan, PKKnin İmralı aracılığıyla AKP iktidarıyla ittifak kurması ve bu ittifakın en büyük düşmanı olarak ulusalcı-darbecileri görmesi de (Gezi Direnişinde bu açıkça ortaya çıkmıştır) birbiriyle uzlaşmaz bir karşıtlık yaratmıştır.
Ulusalcı olarak yargılanan ve damgalanan kitle, geleneksel olarak CHPnin seçmen kitlesini oluşturmaktadır. Bu kitle, aynı zamanda 1980 öncesindeki devrimci kitledir ve Anadoludaki Gezi Direnişinin kitlesidir. Her ne kadar Kürt sorununda milliyetçi bir çizgiye savrulmuşlarsa da, demokratik, bağımsız ve laik bir toplumsal sistem istemleri belirleyici niteliktedir. Onların ulusalcılığını belirleyen anti-emperyalist siyasal tutumdur.
Gezi Direnişinin sönümlenmeye yönelmesinde ulusalcı kitlenin değişik nedenlerle geri çekilmesi belirleyici olmuştur. Bu nedenlerin başında, kendilerinin siyasal temsilcisi olarak gördükleri CHPnin pasif davranması ve kendisini geri planda tutması gelmiştir. Bu geri çekilişte, Taksim Dayanışmasının siyaset üstü tutumu sonucu her türden bayrakın direniş meydanlarından dışlanması da etken bir unsur olmuştur. Direnişe, laik, demokratik ve bağımsız bir Türkiye istem ve özlemiyle katılan ve bunun doğal sonucu olarak AKPnin iktidardan düşürülmesini bekleyen bu kitle, beklentilerinin gerçekleşmeyeceğini gördüğü ölçüde geri çekilmiştir. Gezi Direnişine güç veren ve ülke çapına yayılmasını sağlayan büyük bir kitlenin bu geri çekilişi, Gezi Direnişinin geri çekilme sürecini başlatmıştır. Polisin 15 Hazirandaki Gezi Parkını ve Taksim Meydanını boşaltmaya yönelik nihai saldırısı, bu kitlesel geri çekilmeye paralel gelişmiştir.
Adına ulusalcılar denilse de, polis terörüne karşı halk direnişinin temel kitlesi, direnişin AKPnin iktidardan düşürelene kadar sürdürülmesinden yana olmuştur. Tayyip İstifa, Hükümet İstifa sloganları bu halk kitlesinin direnişten beklentisinin ifadesi olmuştur. Kendilerinin siyasal temsilcisi olarak gördükleri CHPnin böylesi bir amaca sahip olmadığını görmüş olmalarına rağmen, direnişe devam etmişlerdir. Onları uzaklaştıran, geri çekilmelerine yol açan, asıl olarak Gezi Direnişine damgasını vuran yeni orta sınıf siyasetinin de böylesi bir amaçtan uzaklaştığını düşünmeleri olmuştur.
Bu kitle, 29 Ekimde görüldüğü gibi, AKP iktidarıyla ve onun polis gücüyle cephesel çatışmaya girme ve sonuna kadar gitme iradesine sahiptir. Bu iradenin tarihsel temeli, 1965-1980 dönemindeki devrimci mücadeledir. Bu yönüyle devrimci mücadeleye açık bir kitle söz konusudur. Ancak devrimci mücadelenin gelişmediği, devrimci öncünün bulunmadığı koşullarda, bu kitle kolayca devrimci-milliyetçi bir yöne kanalize edilebilmektedir. Mustafa Kemalin Askerleriyiz sloganında ifadesini bulan bu devrimci-milliyetçi çizgi, İPin gençlik örgütlenmesi olan TGBnin bu kitle üzerindeki etkisinde kendi gerçekliğini bulmaktadır. B. Ecevit döneminde demokratik sol çizgiye kanalize olan, devrimci mücadelenin gelişmesine paralel olarak devrimci mücadelenin kitlesini oluşturan bu halk kitlesinin bugün devrimci-milliyetçi çizgiye yakınlaşması ve bu çizginin sloganlarını atması geçici bir olgudur. Asıl olan bu kitlenin devrimciliğidir.
Legalist ve legalize olmuş solun Kürt ulusal hareketine bağlı ve paralel hareket etmesi, bu halk kitlesinin ulusalcılar olarak bir yana bırakılmasını getirmiştir. Bu kitlenin devrimci niteliği bir yana itilmiş, milliyetçi yanı öne çıkartılmıştır.
Gerçeklikte, Kürt ulusunun kendi kaderini belirleme hakkını tam ve doğru biçimde ortaya koyan bir devrimci hareket, bu ötekileştirilmiş halk kitlesini kendi saflarına kolayca çekebilecektir.
Şüphesiz her siyasal tutum bir sınıfsal temele sahiptir. Dolayısıyla Gezi Direnişinde ortaya çıkan farklı siyasal tutumlar da farklı sınıfsal niteliğe sahiptir.
Barışçıl ve şiddet içermeyen gösterilerin ve protestoların ve partiler üstü siyasetin savunucuları, mevcut düzenin yıkılmasından daha çok restorasyonundan, reforme edilmesinden yana olan toplumsal kesimlerin çıkarlarına uygun siyaset yapmaktadırlar. Bu kesimler, globalleşen dünyadan yanadırlar ve bu nedenle globalizme karşı olan anti-emperyalist mücadeleden uzak dururlar. Karşılıklı-bağımlılık tezlerini destekleyen bu kesimlerin anti-emperyalist mücadeleyi, yerellik, içe kapanıklık ve globalleşen dünyada çağdışı kaldığı ilan edilen ulus-devlet istemi olarak görür. Sosyolojik anlamda yeni orta sınıf, bu tutumun sınıfsal temelini oluşturur. Onların varoluşunu sağlayan globalleşen dünya ve neo-liberal ekonomidir. Onların karşı çıktıkları, ülkenin her yanını rant alanına çeviren, HESler inşa eden, AVMler kuran, kentsel dönüşüm adı altında kentlerin rant alanı haline gelmesine yol açan vahşi kapitalizmdir. Sweezynin tanımlamasıyla, bireyin temel toplumsal birim olduğu bir ütopyaya bağlanma eğilimindedirler. Gezi Direnişinde bireysel özgürlüklere yapılan vurgular da bu sınıfın niteliğine uygundur.
Bu kesimler, kendi varlık koşullarını sağlayan globalizmin, yani para-sermayenin ve metaların uluslararasılaşmasının krize girdiği, kendi varlık koşullarını ortadan kaldırdığı koşullarda, klasik terimlerle söylersek, işlerini kaybettikleri, eski yaşam standartlarını yitirdikleri koşullarda hızla yerelleşirler. Yerel koşulların (ki bu ulusal devletin egemen olduğu koşullardır) modernleştirilmesiyle globalleşmeyle elde ettikleri koşullara ulaşmayı umarlar. Onların kriz koşullarında yerelleşmesi, kaçınılmaz olarak yerel olan ulusalcılara yaklaşmalarına yol açar
Ulusalcılık ise, en genel anlamıyla kent küçük-burjuvazisinin siyasal tutumudur. Küçük-burjuvazinin bir bölümünü oluşturan yeni orta sınıftan farklı olarak, sadece globalleşen dünyanın getirdiği tüketim olanaklarından yararlanır. Geleneksel serbest meslek sahipleri ile bürokratların (kamu emekçileri) ağırlığını oluşturduğu bu kent küçük-burjuvazisi, globalizm yanlısı yeni orta sınıfın tersine, yerel ve ulusal niteliklere sahiptir. Yeni orta sınıfla toplumsal ilişkileri oldukça sınırlıdır. Kent küçük-burjuvazisinin bu iki kesimi, eğlence mekanlarından tatil yerlerine kadar birbirinden ayrılmışlardır. Her iki kesimin serbest çalışanları, avukatlar ve doktorlarda açıkça görüldüğü gibi, birbirinden farklı hukuk ve sağlık anlayışına sahiptirler. Örneğin, yeni orta sınıfa mensup avukat şirket avukatı olurken, diğerleri klasik avukatlıkla geçimlerini sağlarlar. Birincileri uluslararası hukuktan, ikincileri ise ulusal hukuktan yanadır. Kaçınılmaz olarak bu iki farklı hukuk yaklaşımı anayasa hukukunda da kendisini dışa vurur. Birinci kesim, ulusal anayasada geniş ve belirsiz bir yurttaşlık tanımından yanayken, ikinci kesim belirgin ve ulusu esas alan bir yurttaşlık tanımından yanadır.
Benzer durum tıp alanında da ortaya çıkar. Yeni orta sınıf mensubu bir doktor, sağlık hizmetlerinin özelleştirilmesinden yanadır ve çokluk özel hastanelerde parça başı ücretli olarak çalışır. Diğer doktorlar ise, devlet hastanelerinde istihdam edilir. Kaçınılmaz olarak, sosyal güvenlik yasasındaki düzenlemelerden bir taraf doğrudan etkilenirken, diğer taraf neredeyse hiç etkilenmez.
Yeni orta sınıf olarak tanımlanan kent küçük-burjuva kesimleri, ulusalcılardan farklı olarak, globalizmden yanadır ve kendisini ulusaşan kozmopolitik bir dünya vatandaşı olarak görür.
İşte bu farklılıkları nedeniyle kent küçük-burjuvazisi homojen değil, heterojen bir yapıya sahiptir. Bu heterojenlik içinde yeni orta sınıf mensupları bireysel hak ve özgürlükleri, yani bireysel hakları öne çıkartırken, klasik kent küçük-burjuvazisi toplumsallığı ve kamu çıkarını öne çıkarır. Yeni orta sınıf, Radikal ve Taraf gazetesinin çizgisini kendisine yakın görürken, diğerleri Cumhuriyet (ve giderek Sözcü) okuru ya da düşüncesine yakındırlar. Bu nedenle de, birincileri neo-liberal solda yer alırken, ikinciler klasik solda yer alırlar.
İşte bu farklılıklar, ağırlıklı olarak kent küçük-burjuvazisini kapsayan Gezi Parkı Direnişinde somut olarak görünür hale gelmiştir. Bu direnişin birinci aşamasında, yani daha başlangıçında kent küçük-burjuvazisinin yeni orta sınıf kesimi ağırlığını koymuş ve direnişe kendi damgasını vurmuştur. Ancak bundan sonraki süreçte, yani mücadeleye devam sürecinde, klasik kent küçük-burjuvazisinin mücadele gücü ve katılımı belirleyici niteliktedir.
Şüphesiz bu sınıf ilişkileri içinde belirleyici olan kent küçük-burjuvazisidir. Bu süreçte işçi sınıfı ve köylülük kendisine yer bulamamıştır. Demokratik halk devriminin bu iki temel gücünün Gezi Direnişinde önemsenebilir bir yere sahip olmaması, kaçınılmaz olarak Gezi Direnişinin tipik bir küçük-burjuva kitlesel hareketi olmasına yol açmıştır. Tipik bir küçük-burjuva hareketi olarak da, direnişin bir saman alevi gibi parlayıp sönmesine neden olmuştur. Gezi Parkı Direnişine damgasını vuran kesimler, bu saman alevini tüm bozkırı tutuşturacak bir kıvılcım olarak algılama eğilimindeyseler de, bozkır denilen şey, işçi ve köylü kitlesinden başka bir şey değildir.
Ve tüm marksist-leninistlerin çok iyi bildiği gibi, bu bozkırı tutuşturacak olan kıvılcım, proletaryanın ideolojisini benimsemiş bir devrimci öncüden başkası değildir.
Kurtuluş Cephesi, 133. Sayı, (Temmuz-Ağustos 2013

