Gastroenterit Nedenleri
Gastroenterit, ishal, karın krampları, mide bulantısı, iştahsızlık ve diğer sindirim rahatsızlıkları belirtilerine neden olan ve bağırsaklarda oluşan bir iltihaptır. Gastroenterit neden olur? Gastroenterit hastalığının en yaygın iki nedeni viral ve bakteriyel enfeksiyonlardır: (1)
Viral Enfeksiyonlar
Norovirus gibi virüsler gastroenterit hastalığına neden olmaktadır. Norovirüs’ün yanı sıra diğer Rotavirüs, Astrovirüs ve Adenovirüs isimli üç virüs de gastroenteritin yaygın nedenleri arasındadır.
Rotavirüs, Astrovirüs ve Adenovirüs, özellikle bebekler ve küçük çocuklarda hastalık oluşturmaya eğilimlidir. Bunlar kirli dışkılar tarafından yayılmaktadır. Dışkılardaki virüsler, yiyecek veya suya ya da daha sonra gıdaya temas eden böceklere bulaşmaktadır. Bu durum maalesef modern zamanlarda bile hala çoğu ülkede önüne geçilemeyen bir problemdir. (2)
Norovirüs, yetişkinlerde ve büyük çocuklarda gastroenteritin tipik formudur. Yılın herhangi bir zamanında ortaya çıkabilmektedir. Bu virüs fekal-oral yolla yayılmaktadır ve aynı zamanda kişiden kişiye bulaşma riski de oldukça yüksektir.
Rotavirüs ise çoğunlukla 3-5 aylık olan bebekleri etkilemektedir. Yapılan araştırmalara göre, rotavirüs salgınları, her sene özellikle sonbahar ve kış aylarında ortaya çıkmaktadır ve kolaylıkla yayılabilmektedir. (3)
Adenovirüs, 2 yaşın altındaki çocuklarda gastroenteritin ikinci en sık nedeni olarak bilinmektedir. Yılın herhangi bir zamanında ortaya çıkma olasılığı bulunmaktadır.
Astrovirüs, adenovirüs gibi her yaştan insana bulaşabilmektedir ancak bebekleri ve küçük çocukları etkilemesi daha muhtemeldir. Kışın oldukça yaygın olarak yaşanmaktadır, ama diğer yandan yılın herhangi bir zamanında da ortaya çıkabilmektedir.
Bebekler için bezler önemli bir enfeksiyon kaynağıdır. Dışkılardan gelen mikroorganizmalar hem bebeği hem de ebeveynlerin ellerini virüslere karşı savunmasız bırakmaktadır.
Virüsler, ince bağırsağın duvarındaki hücreleri enfekte ederek veya tahriş ederek hastalığa neden olmaktadır. Sonrasında ise vücut için gerekli olan sıvılar, mineraller ve tuzların kontrolsüzce vücuttan çıkmasına sebep olan ishali ortaya çıkarmaktadır. (4)
Bakteriyel Enfeksiyonlar
Gastroenterit’e neden olan çeşitli bakteriler şöyle sıralanmaktadır:
- Yersinya, domuz etinde bulunur
- Stafilokok, süt ürünlerinde, etlerde ve yumurtalarda bulunur
- Shigella, suda (sıklıkla yüzme havuzlarında) bulunur
- Salmonella, et, süt ürünleri ve yumurtalarda bulunur
- Kampilobakter, et ve kümes hayvanlarında bulunur
- coli, kıyılmış sığır ve salatalarda bulunur
Bakteriyel gastroenterit salgınları, özellikle bakterilerin bulaştığı gıdalarla hazırlanan yemekler nedeniyle ortaya çıkmaktadır. (5)
Bakteri, bakteriyel gastroenterit yaşayan kişinin temiz olmayan elleri yoluyla kişiden kişiye kolaylıkla bulaşabilir. Bu bakterilerle enfekte olmuş bir kişi yiyecek, nesne veya diğer insanlara dokunursa, bakteriyi çevresindeki kişilere yayabilir. Enfekte olmuş ellerle gözlere, ağza veya diğer açık kısımlara dokunursanız, enfeksiyonun kendi vücudunuza girmesine neden olabilirsiniz.
Çok seyahat ediyorsanız veya kalabalık bir alanda yaşıyorsanız, bu enfeksiyonlar için özellikle risk altındasınızdır. Ellerinizi sık sık yıkayarak ve yüzde 60’dan fazla alkol içeren ıslak mendilleri kullanarak çevredeki insanlardan bakteriyi kapmayı engelleyebilirsiniz. (6)
Gastroenterit Hastalığı Nedir?
Gastroenterit, viral, bakteriyel veya paraziter enfeksiyonun neden olduğu sindirim kanalının tahriş olması durumudur. İshal, kusma ve karın ağrısı gibi belirtileri içermektedir. Tedavisinde esas olarak belirtilerin hafifletilmesi için çalışılmakta ve sıvı takviyesi uygulanmaktadır. Gastroenterit ayrıca mide gribi, bağırsak gribi, gıda zehirlenmesi ve gezgin ishali olarak da bilinmektedir.
Gastroenterit oldukça sık görülen bir durumdur, zira gastroenterit oluşturabilen virüsler ve bakterilerle karışmış olan yiyecek veya su yoluyla kolayca bulaşmakta ve kişiden kişiye temas yoluyla yayılmaktadır. Enfeksiyon, sindirim sisteminin bozulmasına neden olmaktadır, neticesinde de durum diyare ve kusma, karın ağrısı ve kramp gibi başka belirtilerle sonuçlanmaktadır. (7)
Gastroenterit Belirtileri
Gastroenterit’in başlangıcının ilk belirtisi ishaldir. Gastroenterit sırasında kolon (kalın bağırsak) enfekte olduğunda, sıvıları tutma kabiliyetini kaybetmektedir. Sonuç olarak da dışkı daha gevşek veya sulu bir hale gelmektedir. Gastroenterit nasıl anlaşılır? Gastroenterit’in diğer belirtileri şunları içerebilmektedir:
- Karın ağrısı veya kramp
- Mide bulantısı
- Kusma
- Ateş
- Zayıf beslenme (bebeklerde)
- İstenmeyen kilo kaybı (sıvı kaybı belirtisi de olabilir)
- Aşırı terleme
- Nemli bir cilt
- Kas ağrısı veya eklem sertliği
- Dışkı kontrolü kaybı (8)
Gastroenterit Tedavisi
Gastroenterit nasıl geçer? Çoğu zaman fazla sürmeden hızlı bir şekilde ve belirli bir tıbbi tedaviye ihtiyaç duymadan iyileşmektedir. Temel amaç, sıvı kaybı oluşmasını önlemek veya oluşmuşsa bunu tedavi etmektir.
Genel olarak, normalde içtiğiniz şeylere ek olarak, ishalin her bölümünden sonra yaklaşık olarak 250 ml sıvı içmeyi deneyebilirsiniz. Beraberin kusma da varsa, sonrasında tekrar içmeyi deneyin, ancak kustuktan 10 dakika sonra daha yavaş yavaş yudumlayarak içmeye özen gösterin. Bazen ishali daha da kötüleştirebileceğinden, sadece suyu tercih etmek ve diğer şekerli içeceklerden uzak durmak önemlidir.
Gerekirse, sıvı kaybını onarıcı içecekleri bir eczacınızdan temin edilebilirsiniz.
Küçük öğünler şeklinde hafif yemekler yiyin, ancak aç değilseniz kendinizi yemek için zorlamayın. Baharatlı, yağlı veya ağır yiyeceklerden kaçının. (9)
Şiddetli gastroenterit belirtileri varsa, doktorunuz mide bulantısını, kusmayı ve ishali azaltmak için ilaçlar reçete edebilir; şiddetli dehidrasyon belirtileri için intravenöz sıvılar uygulayabilir. Gastroenterit bakteriyel bir enfeksiyondan kaynaklanıyorsa, antibiyotik tedavisine başlanır. (10)
Gastroenterit İçin Hangi Doktora Gidilir?
Gastroenterit hastalığının teşhisi ve tedavisi için aile hekimlerine, iç hastalıkları uzmanlarına ve sindirim sistemi hastalıkları uzmanlarına başvurabilirsiniz. (11)