2 Tartışmalı Harita
1) Grönland ve Afrika'nın Aynı Büyüklükte Olduğunu Gösteren Harita
1973’te, Alman film yapımcısı ve gazeteci Arno Peters, “Mercator Haritası” olarak bilinen, yaygın kabul gören dünya haritasının geçersizliğini duyurmak amacıyla bir basın toplantısı düzenledi (ana görselde görünen ve yaygın olarak bilinen harita). İlk olarak Flaman kartograf Gerardus Mercator tarafından 1569’da geliştirilen silindirik bir projeksiyon olan Mercator Projeksiyonu, Peters’ın görüşüne göre, hatalı olduğu gibi büsbütün ırkçıydı da. Peters, Mercator haritasının kuzey yarımküresinde, Kuzey Amerika ve Avrasya ülkelerini olduklarından daha büyük gösterecek şekilde bir bozulma olduğuna dikkat çekti. Örneğin, haritada Grönland ve Afrika, gerçekte Afrika yaklaşık 14 kat daha büyük olmasına rağmen, neredeyse aynı büyüklükte. Aksine, Ekvator boyunca yer alan ülkeler – Afrika, Hindistan ve Güney Amerika – özellikle haritanın bozulmuş kuzey yarısının yanında, daha küçük görünmekte. Peters’ın inanışına göre, bu hata gelişmiş dünyanın birçoğunun, Ekvator çevresindeki daha büyük, daha yoksul ulusların mücadelelerini görmezden gelmelerine sebep oldu.
Elbette ki, Peters’ın bu problemin çözümüyle ilgili bir önerisi vardı: kendi haritası – dünyayı daha doğru, eşitlikçi bir biçimde gösterdiğini iddia ettiği Peters Projeksiyon haritası.
Peters’ın haritası gelişmekte olan ülkelerin ölçülerini daha doğru gösterdiği için, o bölgelerde çalışan yardım kurumları hemen destek verdiler. Sonunda, haritası o kadar kabul gördü ki, bazıları Mercator haritasının, kolonyalizmin eski bir sembolü olduğuna inanarak, tamamen yasaklanması için çağrıda bulundu.
Aslında, kartograflar Mercator haritasının geçersiz, yanlış olduğunu ve dünya topraklarını temsil edecek bir harita olmadığını çoktan kabul etmişlerdi. 1940’lardan beri yeni bir projeksiyon kullanımı için çağrıda bulunuyorlardı.
Uzmanların Mercator’dan vazgeçmek istemelerinin sebeplerinden biri haritadaki bozulmaydı. Ancak, haritanın geçerli bir sebep için çarpıtıldığını da biliyorlardı. Mercator haritası, Avrupalı denizciler için, A noktasından B noktasına düz bir çizgi çizebildikleri ve rotalarını az bir sorunla bulabildikleri bir yön bulma aracı olarak düşünülmüştü. Avrupalı denizciler için yapıldığından, Avrupa’yı olduğundan daha büyük göstermesi aslında kullanışlıydı. Bu politik bir durum değil, tamamen kullanım kolaylığı sağlaması için alınan bir karardı.
Ancak, kartograflara yapılan en büyük hakaret Peters projeksiyonunun kendisiydi. Projeksiyonu Peters kendisi oluşturduğunu iddia etse de, gerçekte, 1855’te James Gall isimli bir kartograf tarafından hazırlananla aynıydı. Pek çoğu bu benzerliğin farkına vardı. Artık Peters’ın haritasına “Gall-Peters Projeksiyonu” dendiğini sıklıkla görebilirsiniz.
Bugün, tartışma büyük oranda sona erdi. Daha hatasız haritalar geliştirildikçe, iki projeksiyon da hatalı görülerek kullanım dışı kaldı. Artık sınıflarda, Robinson Projeksiyonu veya Winkel Tripel Projeksiyonu’nu görmeniz daha olası. Gall-Peters haritası hala bazı organizasyonlar tarafından desteklense de, pek çok harita yayıncısı tarafından basılmıyor bile. Ve tartışmalara rağmen, Mercator projeksiyonu hala dünyada en yaygın kullanılan navigasyon araçlarından biri ve Google Maps’in de temel projeksiyonu.
2) Amerika'ya İlk Gelenlerin Çinliler Olduğunu Gösteren Harita
Görünen o ki, herkes Kristof Kolomb’un ününün en büyük savını çürütmek istiyor. Bu sefer tarihi yeniden yazmakla tehdit eden ise bir Çin haritası.
2001 yılında Liu Gang tarafından Şangaylı bir satıcıdan sadece 500 $’a satın alınan harita, Kuzey ve Güney Amerika’nın gelişmiş bir resmini de içeren bir dünya haritası. Üzerindeki yazı, haritanın 1763 yılında çizildiğini belirtirken, 1418 yılında çizilmiş başka bir haritanın kopyası olduğu iddia ediliyor. Orijinal haritanın, bilinen gezileri Hindistan ve Doğu Afrika’yı da içeren, büyük Çinli kâşif Zheng He’ye ait olduğu söylendi. Ancak sayısız hata ve tarih yanlışları sayesinde, haritanın doğruluğu sorgulanmaya başladı.
Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, sitemizin/uygulamamızın çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, %100 reklamsız ve çok daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.Kreosus
Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.
Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.Patreon
Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.
Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.YouTube
YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.
Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.Diğer Platformlar
Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.Giriş yapmayı unutmayın!
Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.
Örneğin, Kaliforniya ada olarak gösteriliyor – ki bu hata 17. yüzyıl Avrupa haritalarındaki meşhur hatalardan biri. Ayrıca, nehirlerin detaylı gösterimi, Zheng He tarafından kullanılan, filoları kimi zaman 28.000 adam taşıyan gemiler kadar büyük gemilerle ulaşılamayacak kadar zor olurdu. Son olarak, o dönemde Çinliler, üç boyutlu bir küreyi iki boyutlu bir haritaya geçirme becerisini gerektiren harita projeksiyonu hazırlama anlayışına sahip değillerdi. Kısacası, haritanın çizildiği iddia edilen dönemde, Çinliler harita çizmeyi bile bilmiyorlardı.
Harita üzerindeki notlar da büyük oranda hatalı görünüyor. Bunun muhteşem bir örneği Doğu Avrupa ile ilgili bir not: “Buradaki insanların hepsi Tanrı’ya (shang-di) tapıyorlar ve dinlerine “Jing” deniyor.” Ancak, ünlü profesör ve harita eleştirmeni Dr. Geoff Wade’e göre, Hıristiyan Tanrısı için kullanılan “shang-di” terimi 16. yüzyılın sonlarına dek ortaya çıkmamıştı. Belki de en sakıncalıları, Çin etrafındaki sulara ilişkin “Büyük Qing Okyanusu”na verilen referanslar. Ne yazık ki, Qing hanedanı 1644 yılında başladı – orijinal haritanın yapılmış olması gereken tarihten 200 yıl sonra.
Bu kanıta göre, Çinlilerin Yeni Dünya haritasının, Avrupa haritalarının verileriyle kendi zamanının terminolojisini kullanan bir 1763 kartografının bir ürünü olduğu görülüyor. Bu nedenle, Zheng He’nin kesinlikle muhteşem bir kâşif olduğu iddia edilebilirse de, Amerika’ya ulaştığı şüpheli.
İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!
Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.Soru & Cevap Platformuna Git
- 2
- 1
- 1
- 1
- 0
- 0
- 0
- 0
- 0
- 0
- 0
- 0
Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?
Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:
kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci
Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 21/04/2024 02:48:39 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/1938
İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.
This work is an exact translation of the article originally published in Mental Floss . Evrim Ağacı is a popular science organization which seeks to increase scientific awareness and knowledge in Turkey, and this translation is a part of those efforts. If you are the author/owner of this article and if you choose it to be taken down, please contact us and we will immediately remove your content. Thank you for your cooperation and understanding.