

Dev Yıldız Karadeliği Tartışmaya Açtı


Resimde magnetar, çok zengin ve genç yıldız kümesi Westerlund 1 içerisinde gösterilmiştir. Bu kayda değer küme, kimisi neredeyse 1 milyon Güneş kadar parlayan yüzlerce büyük yıldız içermektedir.
Astronomlar, Güneş'i gölgede bırakacak büyüklükte devasa bir yıldız keşfettiler. Bu keşif, yıldızların yaşam döngüsü, nasıl öldükleri ve karadeliğe nasıl dönüştükleri ile ilgili teorilerin doğruluğunu tartışmaya açtı.
Keşfedilen yıldız; magnetar(ışıma enerjisini, sahip olduğu muazzam manyetik alanından sağlayan bir çeşit nötron yıldızı) olarak adlandırılan özel bir kozmik cisimdir. Magnetarlar, süpernova patlamaları sonucunda oluşan, son derece yoğun ve süper manyetik yıldızlardır. Samanyolu Galaksisi'nde birkaç magnetar saptanabilmiştir.
Yeni keşfedilen bu magnetar, oldukça kafa karıştırıcı nitelikte. Çünkü astronomların hesaplamalarına göre, magnetara dönüşen orijinal yıldızın kütlesi, Güneş'in yaklaşık 40 katı. Bu kadar kütleye sahip olan büyük yıldızların, süpernova patlaması sonucu karadeliklere dönüştükleri düşünülüyordu, magnetarlara değil.
Almanya'daki Bonn Üniversitesi ve Hollanda'daki Utrecht Üniversitesi'nden Norbert Langer, şunları ifade ediyor:
''Bu durum, yani Güneş'ten 40 kat daha büyük olan bir yıldızın bile çökerek bir karadeliğe dönüşmeyi başaramaması, bir yıldızın karadeliğe dönüşebilmesi için ne kadar büyüklüğe sahip olması gerektiğine dair çok zor bir soruyu akla getirmektedir."
Büyük yıldızlar süpernova patlaması ile ömürlerini tamamladığında, arkalarında kalıntılar bırakır. Eğer yıldız çok büyük ise bu kalıntı, aşırı yoğunluğa ve kendisinden ışığın bile kaçamadığı çok güçlü çekim kuvvetine sahip olan bir karadeliktir. Eğer yıldızın büyüklüğü nispeten az ise, süpernova kalıntısı bir nötron yıldızı olur. Bunlar çok büyük oranda nötron ihtiva eder ve normal bir yıldızdan daha fazla, bir karadelikten ise daha az yoğunluğa sahiptir.
Magnetar, Dünya'nın sahip olduğundan trilyonlarca kat daha fazla boyutta manyetik alana sahip nötron yıldızıdır. Olağan dışı kabul edilen bu magnetar, 16 bin ışık yılı uzaklıkta, Ara takımyıldızının güneyindeki Westerlund yıldız kümesinde keşfedildi. Bu kümede bulunan yüzlerce büyük çaplı yıldız, aynı olay sürecinde şekillendi. Yani bu yıldızların hepsi yaklaşık aynı yaşta; 3,5 milyon – 5 milyon yıl.
Kümenin yaşı ve karakteristik özellikleri, magnetarın büyüklüğünün hesaplanabilmesine olanak sağladı. Yıldızın hesaplanan kütlesine bakıldığında, karadeliğe dönüşmesi beklenen yıldızlar grubunda olması gerekiyordu.
BÜYÜK YILDIZLAR NASIL ÖLÜR?
Bilim adamları, Güneş'in 10 ila 25 katı başlangıç kütlesine sahip olan yıldızların öldükleri zaman nötron yıldızlarına; bunlardan daha büyük olanların ise karadeliklere dönüştüğü düşüncesine sahiptir.
Araştırmacılar, söz konusu magnetarın yolun sonuna gelip ölmeden evvel, kütlesinin büyük bir bölümünü kaybetmiş olması gerektiğini düşünüyor.
İspanya'daki Alicante Üniversitesi'nden araştırmacı Ignacio Negueruela'nın görüşleri şöyle:
''Bu yıldızlar, süpernova patlamasından önce kütlelerinin 9/10'nu kaybetmelidir; aksi takdirde karadeliğe dönüşmeleri gerekirdi. Patlama öncesi bu derece muazzam kütle kayıpları ise, yıldızların yaşam döngüsüne dair öne sürülen güncel teorilerin doğruluğunu tartışmaya sunmaktadır.''
Magnetar, Avrupa Güney Gözlemevi(European Southern Observatory, ESO)'nin Çok Büyük Teleskopu ile Şili'de gözlemlenmiştir. Elde edilen bulgular, ''Astronomi ve Astrofizik Dergisi''nin gelecek sayısında yayınlanmak üzere araştırmacılar tarafından derlenerek makale haline getirilmiştir.
Güncelleme: 13/11/2010
Kaynak: Clara Moskowitz, ''Massive Mega-Star Challenges Black Hole Theories'', LiveScience, çev. Furkan Eser, yaklasansaat.com, 18/08/2010.