Felsefede estetik nedir? Ne anlama gelir? Nasıl tanımlanır? Felsefede estetiğin soruları ve tartışma konusu konuları nelerdir?
Estetik, doğayla ve sanatın, güzelliğin ve zevkin takdir edilmesiyle ilgilenen felsefe dalıdır. Estetik, felsefenin doğa ile ilgili, sanat, güzellik ve zevkin takdir edilmesi dalıdır. Aynı zamanda “sanat, kültür ve doğa üzerine eleştirel düşünme” olarak da tanımlanmıştır. “Estetik” kelimesi, “duyuların algılanması” anlamına gelen Yunanca “aisthetikos” kelimesinden türemiştir. Etik ile birlikte estetik, aksiyolojinin (değerlerin ve değer yargılarının incelenmesi) bir parçasıdır.
Pratikte, estetik yargılar (herhangi bir nesnenin takdir edilmesi, mutlaka bir sanat nesnesi olması gerekmemektedir) ile sanatsal yargılar (bir sanat eserinin takdir edilmesi veya eleştirilmesi) arasında ayrım yaparız. Bu nedenle estetik, sanat felsefesinden daha geniş bir alana sahiptir. Aynı zamanda güzellik felsefesinden de daha geniştir, çünkü sanat eseri veya eğlencenin olumlu ya da olumsuz ortaya çıkmasını bekleyebileceğimiz tepkilerin herhangi biri için geçerlidir.
Estetisyenler, “Sanat eseri nedir?”, “Bir sanat eserini başarılı kılan nedir?”, “Neden bazı güzel şeyleri buluruz?”, “Çok farklı nasıl eşit derecede güzel sayılabilir?” gibi sorular sorarlar. , “Sanat ve ahlak arasında bir bağlantı var mıdır?”, “Sanat gerçeğin bir aracı olabilir mi?”, “Estetik yargılar nesnel ifadeler midir yoksa kişisel tutumların tamamen öznel ifadeleri midir?”, “Estetik yargıları geliştirebilir veya eğitebilir mi? ? “
Çok genel terimlerle, bir şeyi güzel, yüce, iğrenç, komik, sevimli, aptal, eğlenceli, gösterişli, sarsıcı, uyumlu, sıkıcı, komik veya trajik yapan şeyleri inceleyin.
Estetik Değer Yargıları
Estetik değerle ilgili yargılar, duyusal düzeyde ayırt etme yeteneğimize dayanır, ancak genellikle bunun ötesine geçer. Güzellik yargıları aynı zamanda duyusal, duygusal ve entelektüeldir.
Immanuel Kant’a göre güzellik nesnel ve evrenseldir (yani, belirli şeyler herkes için güzeldir). Ancak izleyicinin güzellik yorumunda yer alan, öznel olan ve sınıfa, kültürel geçmişe ve eğitime göre değişen zevke ilişkin ikinci bir kavram daha vardır.
Aslında, tüm estetik yargıların bir dereceye kadar kültürel olarak koşullandırıldığı ve zamanla değişebileceği iddia edilebilir (örneğin, Britanya’daki Victorialılar Afrika heykelini genellikle çirkin olarak gördüler, ancak sadece birkaç on yıl sonra, Edward’lı izleyiciler aynı güzel heykelleri gördüler) .
Estetik değer yargıları aynı zamanda ekonomik, politik ya da ahlaki değer yargılarıyla da ilişkilendirilebilir (örneğin, pahalı bir arabayı kısmen bir statü sembolü olarak arzu edilir olduğu için güzel olarak değerlendirebiliriz ya da kısmen bir anlam ifade ettiği için onu itici olarak değerlendirebiliriz). bize aşırı tüketim ve siyasi veya ahlaki değerlerimizi rencide eder).
Estetisyenler, estetik yargıların sanat formları arasında nasıl birleştirilebileceğini soruyorlar (örneğin, bir kişiye, bir ev, bir senfoni, bir koku ve matematiksel bir kanıta güzel diyebiliriz, ancak onlara bu durumu veren hangi özellikleri paylaşıyorlar? ?)
Dilin estetik yargılarda kullanılmasından kaynaklanan belirsizlik ve muğlaklığın çok fazla kafa karışıklığına yol açabileceği de kabul edilmelidir (örneğin, iki farklı insandan türetilen tamamen farklı iki duygu, aynı bir ifade ile temsil edilebilir ve tam tersine çok benzer bir ifade ile temsil edilebilir). cevap çok farklı bir dille ifade edilebilir).
Sanat nedir?
Son yıllarda “sanat” kelimesi az çok yaratıcı sanat ya da güzel sanatların kısaltması olarak kullanılmaktadır ve bazı becerilerin sanatçının yaratıcılığını ifade etmek, izleyicinin estetik duyarlılıklarını yakalamak ya da ilgi çekmek için kullanıldığı yerlerdir. seyirciyi “daha ince” şeylere doğru Kullanılan beceri daha düşük veya pratik ise, sanat yerine genellikle “zanaat” kelimesi kullanılır. Benzer şekilde, beceri ticari veya endüstriyel olarak kullanılıyorsa, “tasarım” (veya “uygulamalı sanat”) olarak kabul edilebilir. Ancak bazıları, güzel sanatlar ile uygulamalı sanatlar veya zanaatlar arasındaki farkın, tanımdaki herhangi bir açık farklılıktan çok, sanat hakkında yapılan değer yargılarıyla ilgili olduğunu savundu.
20. yüzyılın başlarındaki Dada sanat hareketinden bu yana, artık tüm sanatların amacının güzellik olduğu varsayılamaz. Bazıları, sanat okulları, müzeler ve sanatçılar ne kazanırsa kazansın, resmi tanımlardan bağımsız olarak (sanatın sözde kurumsal tanımı) sanat olarak kabul edilmesi gerektiğini savundu.
Bazı yorumcular (John Dewey dahil), bir sanat eserini sanat yapanın, bir nesnenin doğal bir özelliği veya sanat dünyasının kurumları tarafından ne kadar iyi karşılandığı değil, yaratılma veya sergilenme süreci olduğunu öne sürerler. sanat (örneğin, bir yazar bir parçayı şiir olarak tasarlasaydı, mesele diğer şairlerin onu tanıyıp tanımadığıdır, oysa bir gazeteci notlarla aynı kelimeleri yazsaydı, bunlar şiir sayılmazdı).
Leo Tolstoy (1828 – 1910) da dahil olmak üzere diğerleri, bir şeyi sanat yapanın (ya da olmayanın) yaratıcısının niyeti değil, izleyicisinin onu nasıl deneyimlediğini iddia ediyor.
Monroe Beardsley (1915-1985) gibi işlevselciler, bir parçanın sanat olarak sayılıp sayılmayacağını, belirli bir bağlamda gerçekleştirdiği işleve bağlı olduğunu savunuyorlar (örneğin, aynı Yunan vazosu bir bağlamda sanatsal olmayan bir işlevi yerine getirebilir: şarap taşımak). ve başka bir bağlamda sanatsal bir işlev).
Metafizik ve ontolojik düzeyde, örneğin bir oyunun oynandığını gördüğümüzde, bir sanat eserini (performansın tamamı) değerlendiririz veya oyunun yazımı, yönü ve ortamını ayrı ayrı değerlendiririz. çeşitli aktörler, kostümler, vs.? Benzer düşünceler müzik, resim vb. için de geçerlidir. 20. yüzyılda konsept sanatının yükselişinden bu yana sorun daha da vahim hale geldi (örneğin, Andy Warhol’un Parıltılı Kutularını gördüğümüzde tam olarak neyi yargılıyoruz?)
Estetisyenler de sanatın değerinin ne olduğunu sorgularlar. Sanat bir tür bilgi edinmenin bir yolu mudur? Bir eğitim mi, telkin mi yoksa kültürleştirme aracı mı? Sadece başka yollarla siyaset mi? Sanat bize insanlık durumu hakkında bir fikir verir mi? Bu bizi daha ahlaklı yapar mı? Bizi ruhen yükseltebilir mi? Sanatın sanatçı için değeri, halk için değerinden oldukça farklı olabilir mi? Sanatın toplum için değeri, insanlar için değerinden farklı olabilir mi?
Çağdaş Amerikalı filozof Denis Dutton (1944 – 2010), insan estetiğinde yedi evrensel imza belirledi. Birçoğunun birçok istisnası ve itirazı olmasına rağmen, bunlar estetiğin değerlendirilmesi için faydalı bir başlangıç noktası teşkil ederler:
- Deneyim veya Erdemlilik (teknik sanatsal beceriler geliştirilir, tanınır ve beğenilir)
- Faydacı olmayan zevk (insanlar sanat için sanattan zevk alırlar ve pratik değer talep etmezler)
- Stil (sanat nesneleri ve performanslar, onları tanınabilir stillere yerleştiren kompozisyon kurallarını karşılar)
- Eleştiri (insanlar sanat eserlerini yargılamaya, takdir etmeye ve yorumlamaya önem verirler)
- Taklit (bazı önemli istisnalar dışında (örneğin müzik, soyut resim), sanat eserleri dünya deneyimlerini simüle eder)
- Özel odak (sanat sıradan yaşamdan ayrılır ve dramatik bir deneyim odağı haline gelir)
- Hayal gücü (sanatçılar ve izleyicileri, hayal gücünün tiyatrosunda varsayımsal dünyaları eğlendirir)
Estetiğin Tarihçesi
Antik Yunan filozofları başlangıçta estetik açıdan çekici nesnelerin kendi içlerinde güzel olduğunu hissettiler. Plato, güzel nesnelerin parçaları arasında orantı, uyum ve birlik içerdiğini hissetti. Aristoteles, güzelliğin evrensel öğelerinin düzen, simetri ve tanım olduğunu keşfetti.
İslam’a göre insan eserleri, Allah’ın eserine göre mahiyetleri itibariyle kusurludur ve herhangi bir hayvanı veya insanı gerçekçi bir şekilde tasvir etmeye çalışmak Allah’a karşı küstahlıktır.Bu, imkân sahasını daraltıcı bir etki yapmıştır. mozaikler, hat sanatı, mimari ve geometrik ve çiçek desenleri.
Hint sanatı, izleyicide özel manevi veya felsefi durumlar yaratmaya veya onları sembolik olarak temsil etmeye vurgu yaparak gelişti.
MÖ V. yüzyılda devam ettikleri sürece Çinli filozoflar zaten estetiği tartışıyorlardı. Konfüçyüs (MÖ 551-479), insan doğasını genişletmede sanat ve beşeri bilimlerin (özellikle müzik ve şiir) rolünü vurguladı. Neredeyse çağdaşı Mozi (MÖ 470 – 391), müzik ve güzel sanatların sınıf odaklı ve müsrif olduğunu, zengin insanlara fayda sağladığını, ancak sıradan insanlara fayda sağlamadığını savundu.
Batı ortaçağ sanatı (en azından Rönesans sırasında klasik ideallerin yeniden canlanmasına kadar) yaklaşımında oldukça dindardı ve tipik olarak Kilise, güçlü dini bireyler veya varlıklı laik patronlar tarafından finanse edildi. İlham verici bir dini mesaj, figüratif kesinlik veya ilham verici kompozisyondan daha önemli kabul edildi. Zanaatkarın becerileri, yalnızca Tanrı’yı insanlığa açıklamak amacıyla Tanrı’nın armağanları olarak kabul edildi.
17. yüzyılın sonlarından itibaren Batı felsefesindeki değişimle birlikte, özellikle Alman ve İngiliz düşünürler, güzelliği sanatın ve estetik deneyimin temel bileşeni olarak vurgulamışlar ve sanatın zorunlu olarak güzelliği hedeflediğini düşünmüşlerdir. Friedrich Schiller‘e (1759 – 1805) göre, güzelliğin estetik olarak takdir edilmesi, insan doğasının duyusal ve rasyonel kısımlarının en mükemmel uzlaştırılmasıdır. Hegel, sanatın, mutlak tinin kendisini duyusal algıya hemen gösterdiği ilk aşama olduğunu ve bu nedenle, güzelliğin öznel olmaktan çok nesnel bir ifşası olduğunu savundu. Schopenhauer‘a göre, güzelliğin estetik tasavvuru, saf aklın iradenin emirlerinden olabileceği kadar özgürdür.
Shaftesbury’nin 3. Kontu (1671 – 1713) gibi İngiliz sezgiciler, güzelliğin sadece ahlaki kalitenin duyusal eşdeğeri olduğunu iddia ettiler. Lord Kames (1696 – 1782), William Hogarth (1697 – 1764) ve Edmund Burke gibi daha analitik teorisyenler güzelliği bir nitelikler listesine indirgemeyi umarken, James Mill (1773 – 1836) ve Herbert Spencer (1820) gibi diğerleri – 1903), güzelliği bazı bilimsel psikoloji veya biyoloji teorileriyle ilişkilendirmeye çalıştı.