Michael Burawoy: Trump bilinçsizce sosyalist programa geçişi yönetiyor
Sadece muazzam bir sayıya ulaşan ırkçılıkla ilgili Amerikan filmleri bile, aslında ABD’de siyahlara karşı ayrımcılığın toplumsal boyutlarını gözler önüne serer nitelikte. Linçten yakmaya kadar uzanan vahşetin izlerini George Floyd’a ya da son yıllardan ondan önce öldürülen insanlara yönelik polis tutumunda da sürmek mümkün. İşçi sınıfına ilişkin yaptığı çalışmalarıyla Amerikan toplumuna ayna tutan Berkeley Üniversitesi Öğretim Üyesi Michael Burawoy’le ABD’de sistemsel değişiklik ihtimalini, polis teşkilatına ilişkin radikal reform önerilerini, protestoların geleceğini konuştuk.
POLİS ŞİDDETİ GÖSTERİLER PATLAK VERENE KADAR ÇOK DİKKAT ÇEKMEDİ
Irkçılığa karşı gösterilerin toplumsal boyutu hakkında ne söylemek istersiniz? Ne tür dönüşümler yaşanmasını öngörüyorsunuz? Bu protestoların ırkçılığı zayıflatmasını beklemeli miyiz?
Elbette herkes bunu soruyor! Bu, bir süre devam edip sonra sönümlenen “Black Lives Matter Hareketi”nin zirvesine ulaştığı 2014 yılı gibi mi olacak yoksa sivil haklar protestosunun hukuksal alanda değişikliklere yol açtığı 1960’lar gibi mi olacak? Ve eğer bu gösteriler hukuk düzeninde bir değişikliğe yol açarsa, ne tür bir değişiklik olacak? Sivil Haklar Hareketi, hakları, sadece oy verme hakkını ve pozitif ayrımcılık politikalarını Afro-Amerikalılara ve diğer etnik azınlıklara kadar genişletecek şekilde ikmal etmedi aynı zamanda çok sayıdaki Afro-Amerikalıların yoksulluğunu azaltmak yerine siyah orta sınıfı güçlendirdi. Bu haklarda yaşanan gerileme kamuoyunun epeyce dikkatini çekerken yoksulluğun azaltılması ve daha az polis şiddeti gibi temel sorunlar -en azından kitlesel protestoların patlak vermesine kadar- daha az dikkat çekti.
SİYAHLARIN EYLEMLERİ GÜNEY AFRİKA ÜNİVERSİTELERİNDEKİ SÖMÜRGE KARŞITI HAREKETLE BENZEŞİYOR
Akademide bu gösterilerin sosyal ve politik boyutlarının değerlendirilmesi konusundaki genel eğilim nasıl? Salgın ve protestolar akademiyi hangi yönde etkiledi?
Bu, ilginç bir durum! Önce salgını ele alalım. İster özel ister devlete ait olsun araştırma üniversitelerinde araştırma esas, öğretim ayrıntıdır, ikincil öneme sahiptir. Her zaman özgün hocalar vardı, ancak ödülleri, övgüleri ve terfileri alan araştırmalardı. Covid-19 ile birlikte her şey ters yüz oldu, ayrıntı görülen şey esasa tealluk etmeye başladı. Üniversite idareleri bu süreçle birlikte, üniversitenin maddi temelinin öğrencilere -okul harcı ve eğitim ücretleri, yurtlar, yemek tesisleri, futbol ve diğer yardımcı fonksiyonlardan alınan ücretlere- dayandığının çok fazla farkına vardı.
Artık öğretimin uzaktan olması gerekecek; öğrenciler özellikle de pahalı olan bu bozulmuş, yabancılaştırıcı eğitime geri dönmekte tereddüt ediyorlar. Bazı idareler, özellikle pahalı özel üniversite yönetimleri öğrencileri sonbaharda geri dönecekleri umuduyla fakültelerini “yüz yüze” öğretime geri dönmeye zorluyor. Üniversitelerin iflas edeceği ve birçoğunun hayatta kalamayacağı konusunda genel bir panik var. Bunun doğruluğundan şüpheliyim ama öğrencilerin önde gelen üniversitelere dönmelerini de bekliyorum. Başka ne yapacaklar? İş yok, bazı koşullar gerçekten zor olabilir. Üniversite bir eğitim kurumundan daha fazlası, bir sosyal merkez. Artık öğretim öne çıktı ve araştırma arka koltukta. Bunun kalıcı bir miras olacağını umuyorum.
Protestolara gelince, George Floyd ve diğerlerinin acımasızca öldürülmesi, ülke çapında protestoları tetikledi ve bu üniversiteleri de etkiledi. Her idari birim, birçok departman, birçok organizasyon ırkçılığa karşı dayanışma beyanında bulundu.
Öğrenciler şimdi polisle işbirliği, yetersiz temsil edilen azınlıklar gibi ırkçı eylemlerine bir son vermesinin yanı sıra Afro-Amerikalılara finansmanda pozitif ayrımcılık ve destek gibi üniversiteden militan taleplerde bulunuyorlar. Özellikle Afro-Amerikalılar, ders programlarını değiştiriyor. Bu durum biraz Güney Afrika üniversitelerindeki sömürge karşıtı harekete benziyor.
Üniversitenin kendi polis kuvvetlerini finanse etmesini kesme yönünde acil bir talep oldu – sonuçta Avrupa’daki birçok ülkede üniversitelerin kendi polis kuvvetleri yok. İronik bir şekilde, normalde kampüsteki polis güçlerinin görevi öğrencileri korumaktır, ancak daha sonra öğrencileri düzene sokmak ve tutuklamak için görevlendirildiler. Protestoların ne kadar ileri gidebileceğini ve yönetimlerin değişime direnip direnemeyeceğini göreceğiz ve sadece doğru şeyleri söyleyeceğiz.
YAĞMA VE ŞİDDET OLAYLARINI TETİKLEYEN, POLİS DENETİMİNİN KALKMASI DEĞİL POLİS VAHŞETİDİR
Son gösterilerde şiddet ve yağma konusu çok konuşuldu. Amerikan toplumunda, polis kontrolü ortadan kaldırılıp zayıflatıldığında yağma ve şiddet olaylarının başladığını görüyoruz. Bunun sosyolojik nedenleri hakkında ne söylemek istersiniz?
Polis kontrolünün kalkmasının şiddet ve yağmaya yol açtığını düşünmüyorum. Bence polis şiddeti hiddet ve öfkeyi tetikledi, bu da şiddet ve yağmaya yol açtı. Birileri ‘peki neden şimdi’ diye sorabilir. Bunun çok karmaşık olduğunu düşünmüyorum. Covid-19, zaten hastalığa yakalanmak, hayatını ya da işini kaybetmek gibi salgından orantısız ölçüde etkilenen Afro-Amerikalılar üzerinde yıkıcı bir etkiye yol açmıştı. Bu yüzden, hemen hemen her şey sosyal patlamalara yol açan kıvılcım görevini yerine getirebilirdi. Her zaman Afro-Amerikalıların memnuniyetsizliklerinin temelinde, kökenleri linç edilmeye ve sıkıştırılmaya kadar inen mevcut polis vahşeti olduğu ortaya çıkıyor.
AŞIRI ŞİDDET YÜKLÜ TOPLUMUN ŞİMDİYE KADAR PATLAMAMASI ŞAŞIRTICI
Covid-19 sürecinde Amerikan toplumunun bireysel silahlanmasındaki patlamayı nasıl yorumluyorsunuz? Bunun toplumsal arka planı neydi?
Tabii ki, 1791’de kabul edilen Haklar Yasası’nın bir parçası olan Amerikan Anayasası’nın vatandaşlara silah taşıma hakkını veren ikinci değişiklik (Second Amendment), 19’uncu yüzyıla kadar uzanıyor. Orada yeni bir şey yok. Ancak sorunuz, kendilerini silahlandıran bireylerdeki son artışla ilgili. İnsanlar devlete, devletin yasal ve zorlayıcı kolluk görevlilerine olan güvenlerini kaybettiklerinde kendilerini silahlandırırlar. Mevcut yönetimin kararnamelerinde çok kaotik ve mevzuatında (kötü niyetli) çok itiraza uğradığı bu nedenle politikaların yürürlüğe koyulması noktasında savunmasız hissettirdiği insanların kendilerini silahlandırma olasılıkları daha yüksektir. Birileri iç savaşın yayıldığını hissederken sağ hareketler başkan tarafından cesaretlendirildiğinde insanlar nefs-i müdafaa gerekçesiyle silahlanacaklardır. Bu aşırı şiddet yüklü toplum, -sadece sembolik şiddeti değil aynı zamanda maddi şiddeti kastediyorum- halka karşı eşitsiz bir şekilde konuşlandırılmakta. Bunun şimdiye kadar patlamamış olması şaşırtıcı.
ABD TOPLUMU IRKÇI BİR TOPLUM
Amerikan toplumunun hâlâ ırkçı olduğunu düşünüyor musunuz? Avrupa’da ırkçı ya da aşırı sağ hareketleri de konuya dahil ettiğimizde Batı’daki ırkçılığın boyutları hakkında ne söylemek istersiniz?
Elbette ABD ırkçı bir toplum. Ve birçok ırkçı eyleme karşı körleşmişiz. Birçoğumuz ırkçılığa karşıyız ama yine de çoğaltılmasında suç ortağıyız. Başkalarına karşı saygılı davranmaya çalışıyoruz, hatta ırkçılığa karşı gösterilere bile katılabiliyoruz, ancak ırkçılık kurumlarımızda yerleşiktir. Yani “sistematik ırkçılık” kelimesi, her geçen gün daha fazla etrafta dolaşıyor ve bu da olup biteni gözlerden gizleyen bir etkiye sahip. “Anti-ırkçılık” güçlü bir ideolojidir, ancak “ırkçılığı” kendi bileşenlerine ayırmamız gerekir. Orta sınıfların genellikle sosyal ve coğrafi hareketliliği üzerindeki kısıtlamalar, nerede yaşayabilecekleri, hangi pozisyonları işgal edebilecekleri ile ilgili olarak yaşadığı bir ırkçılık var.
Ve Afro-Amerikalılar sosyo-ekonomik merdivenin basamaklarından yukarı çıktıklarında, içerilmeyle gelen her türlü marjinalleşmeyle karşı karşıya kalıyorlar. Ayrıca kendilerini polisin düşmanca tutumuyla karşı karşıya bulan, kendilerini küçük suçlara mahkûm eden, iş bulamayan Afro- Amerikalıların büyük çoğunluğunu etkileyen bir ırkçılık da var.
Devah Pager’ın meşhur sözlerindeki gibi, siyahlık bir işin reddedilmesi için sabıka kaydından çok daha etkili bir öngörücüdür. Belgesiz göçmenlerin tedavisi hakkında hiçbir şey söylemedim, ama bu başka korkunç bir hikâye. Avrupa’daki sağ kanat hareketleri hakkında bir şey söyleme noktasında tereddütlüyüm.
POLİS TEŞKİLATINI LAĞVETME YALNIZCA EŞİTSİZLİKLERİ EN AZA İNDİRECEK GERÇEK BİR DEVRİMLE MÜMKÜN
Liberallerin büyük çoğunluğunun meseleyi bireysel bir dava olarak gördüğü, sistem değişikliğine sempati duymadığı ve katil polisin en ağır şekilde cezalandırılması halinde sorunun çözüleceğine inanıldığı söyleniyor. Bir sistem değişikliğinin gerekli olduğunu düşünüyor musunuz? Ve ne gibi bir değişiklik olmalı?
Evet, liberal görüşlere sahip insanların önemli bir bölümünün ırkçılığın bireysel önyargının bir işlevi olduğunu düşündüğü söylenebilir, ancak sosyal bilimler, çoğumuzun kontrol edilmesi zor bilinçsiz önyargılara derinden gömüldüğünü ve aynı zamanda kurumların renk körü görünmekle birlikte aslında çalışma biçimlerinde ırkçı olduklarını ortaya koymakta. Yukarıda da söylediğim gibi üniversite bu konuda suçlu. Bununla birlikte Covid-19, birçok eşitsizliğe dikkat çekti ve bu eşitsizlikleri büyüttü ve hatta çocuk sahibi olan hane halkları ile olmayanlar arasındaki eşitsizliklere de yenilerini ekledi! Ancak, elbette büyük eşitsizlikler, evden çalışabilen, geliri garanti altında olanlar, genellikle profesyonel orta sınıflar ile işlerini veya küçük işletmelerini kaybedenler arasındadır. Ekonomiyi devam ettiren bu temel işçiler, yani tarımdaki göçmen işçiler, gıda endüstrisindeki işçiler, hastane ve huzur evlerindeki çalışanlar işte bunlar, genellikle sınırlı bir ücretle zorla çalıştırılmaktadır ve Covid-19’la her gün karşılaşmaktadırlar.
Evet, elbette sistemsel değişim gerekli. Sistemsel bir değişiklik olmazsa insanlık hayatta kalamaz. Esas soru, ekonomik, sağlık ve politika alanındaki krizlerin bunu mümkün kılmak için yeterli olup olmadığına ilişkindir. Kuşkusuz bu üç alandaki kriz birçok konuyu gündeme getirdi. (Geçtiğimiz dönemin solcu başkan adayı) Bernie Sanders, herkes için tek ödemeli sağlık hizmetleri olan Medicare for All’u sürekli vurguluyordu. Ancak sağlık sisteminin fay hatları ortaya çıktığından sağlık hizmetlerinin reformu veya dönüşümü için baskı şimdi daha yoğun. Ama köklü sigorta şirketlerini alt edebilir misin? Kolay değil.
Polisin öyküsü oldukça ilginç. Genelde polis vahşetine yönelik suçlamalar teşkilatın birkaç haydut üyesiyle sınırlı kalır. Bu söylem bitti ve bunun yerini şimdi polisin kurumsal dönüşümü için artan talebin aldığını görüyoruz. Bu bakımdan, polis belediye bütçelerinin bu kadar yüksek oranını tükettiğinden, finansmanın sona erdirilmesi, çok cazip bir çözümdür. Öte yandan bütçenin kesilmesinin bir tehlikesi de, polis teşkilatındaki en insani departmanların lağvedilmesine ve teşkilatın zorba özünün güçlendirilmesine yol açması ihtimalidir. Sıkı gözetim olmadan finansal kaynağı kesmek aslında işleri daha da kötüleştirebilir. Polis gücünün kaldırılması daha radikal bir tutumdur! Toplulukların kendilerini savunması için alternatif yollar düşünmeliyiz ve tabii ki polis teşkilatı icat edilmeden önce böyle bir koruma tarihi var.
Gerek teşkilatın bütçesini kesmek gerek onu ortadan kaldırmak ya da gözetim altında tutmak olsun, ülkenin güçlü bir militarist ideolojiye sahip birimlerinden biri olan polis teşkilatının bu tür değişikliklere baştan ayağa karşı çıkacağından emin olabilirsiniz. Teşkilatı lağvetme yalnızca eşitsizlikleri en aza indirecek gerçek bir devrim ile mümkündür, ama bildiğimiz gibi devrimler genellikle yeni politikaların icadı ile birlikte gelir. Bu noktada önemli olan şu konuların açıkça tartışmasıdır: Bu, ABD’de son 50 yılda hiç olmamış bir şeydir. Ve elbette, Minneapolis’teki polisin siyasi olarak dağıtılmasına dair yaşanmış örneklerimiz var.
TRUMP, İSTEMEDEN SOSYALİST BİR PROGRAMA DOĞRU GEÇİŞİ SAĞLIYOR
Trump’ın seçimlerde kaybetmesi ABD’de bir şeyleri değiştirecek mi sizce?
İşler, ancak yeterli kolektif seferberlik varsa değişecektir. Hiç şüphe yok ki Trump ABD toplumunda, Anayasa Mahkemesi’ne aday göstermesinde de açıkça görüldüğü gibi gerçek bir değişime neden oldu, fakat çoğu alt mahkemelere hâkim atanmasında olduğu gibi bu, el altından gerçekleşti. Ama bir şeyleri değiştirme kapasitesini abartmamalıyız.
Covid-19 ile birlikte Trump, toplumsal hareketlerle karşı karşıya geldi, eğer bu hareketler devam ederse bu hareketlerin ütopik gibi görünen ama yine de bir ‘Green New Deal’* ya da ‘Temel Gelir Hibeleri’ne doğru gerçekten önemli değişimleri zorlayabileceklerini ortaya koydu. Trump’ın fonları havayolu sektöründe faaliyet gösteren büyük şirketlere orantısız şekilde aktardığından eminiz fakat Keynesyen fonlama fikri yaygınlaşabilir ve çok daha geniş bir refah devletine yol açabilir.
Bana çarpıcı gelen Trump’ın otoriter yönetimi dayatmak için ekonomik, siyasi ve toplumsal krizleri kullanamayacağını ya da kullanmak istemediğini göstermesidir. Bir diktatör olmayı seviyor ama otoriter bir yönetim inşa etmek konusunda bilgisiz. Bir diktatör olamaz, bu yüzden sonuç merkezî olmayan yarı kaotik bir yönetimdir. Seçimi kazanması imkânsız değil, fakat başka bir ad altında (muhtemelen adı Trumpizm) sosyalist bir programa doğru gidişata belki bilinçsizce nezaret ediyor.) Cumhuriyetçi Nixon’ın sadece uluslararası ilişkilerdeki bir değişimi değil, ABD’nin New Deal’den** bu yana gördüğü en ilerici refah düzenlemelerinden bazılarını hayata geçirdiğini unutmayalım. Trump’ın seçilmesinden daha önemli olan Kongre’nin gelecekteki kompozisyonudur. Her neyse ülke, tanımı gereği belirsiz olan organik bir krizle karşı karşıya.
ABD POLİSİNİN İSRAİL’DE EĞİTİLMESİ, KRİZİN KÜRESEL BOYUTLARINI GÖSTERMEKTE
Minnesota polisinin İsrail’de eğitilmesi hakkında ne düşünüyorsunuz?
Yukarıda polis hakkındaki düşüncelerimi aktardım. İsrail devletinin en gelişmiş gözetim ve terörle mücadele tekniklerini geliştirdiğini biliyoruz, bu nedenle ABD’deki polis güçlerinin İsrail’de eğitilmesi şaşırtıcı değil. Ama bu beni konuşmadığım bir konuya, yani Covid-19 bağlamında küresel ilişkilere getiriyor. Kuşkusuz, bütün milletlere musallat olan krizler benzer olsa da, sonuçların ulusal sosyal oluşumlar ve bunların küresel düzendeki yerleri ile şekilleneceğine inanıyorum. Bu farklı bir tartışma olabilir, ancak belirli bir ülkede neler olabileceğini anlamak için önemlidir.
Michael Burawoy kimdir?
Michael Burawoy, Zambiya, ABD, Macaristan ve Rusya’da endüstriyel işyerlerinin katılımcı gözlemcisidir. İşçi sınıfının bakış açısından farklı projelerinde postkolonyalizm, kapitalizmin rıza imalatı, sınıf bilincinin kendine özgü biçimleri ve devlet sosyalizminde çalışma organizasyonu ve son olarak sosyalizmden kapitalizme geçişte yaşanan ikilemleri aydınlatmaya çalıştı. Kırk yıllık araştırma ve öğretim hayatı boyunca, etnografik araştırmalarından daha kapsamlı sonuçların çıkarılmasını sağlayan genişletilmiş vaka yöntemini geliştirdi. Aynı yöntemle dokuz yüksek lisans öğrencisi ile ortak bir şekilde, ‘Global Ethnography’de küreselleşmeyi deneyimleyenlerin yaşamlarına katılarak küreselleşmenin nasıl “aşağıdan” incelenebileceğini gösteren bir kitap kaleme aldı. Sosyolojik kariyeri boyunca yaptığı çalışmalarında hep yeniden yapılandırılmaya çalıştığı Marksizm ile uğraştı. Amerikan Sosyoloji Derneği Başkanlığı (2003-4); Uluslararası Sosyoloji Derneği Başkanlığı (2010-14); ISA dergisinin kurucu editörlüğü, Global Dialogue başkanlığı (2010-2017) görevlerini üslenen Michael Burawoy şimdi Berkeley Öğretim Elemanları Derneği Başkanı’dır.
** Yeşil Yeni Anlaşma (GND), iklim değişikliğini ve ekonomik eşitsizliği ele almayı amaçlayan ABD’deki bir mevzuat paketidir. Bu isim, ‘Büyük Bunalım’a yanıt olarak Başkan Franklin D. Roosevelt tarafından üstlenilen bir dizi sosyal ve ekonomik reform ve bayındırlık projeleri olan ‘New Deal’a atıfta bulunuyor. Yeşil Yeni Anlaşma, Roosevelt’in ekonomik yaklaşımını, yenilenebilir enerji ve kaynak verimliliği gibi modern fikirlerle birleştirmektedir.
*** Franklin D. Roosevelt tarafından ekonomik iyileşme ve sosyal reformu teşvik için tasarlanmış program.
İstanbul Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi'nden mezun oldu. Gazeteciliğe Selam gazetesinde başladı. Bir dönem kitap yayıncılığı alanında faaliyet gösterdi. Ardından Filistinhaber, Time Türk, Dünya Bülteni, Birleşik Basın gibi internet sitelerinde editörlük, TRT Arapça, Kanal On4, Kudüs TV gibi televizyonlarda haber müdürlüğü ve TV 5'te program moderatörlüğü, bazı Arap televizyon kanallarının Türkiye temsilciliğini yaptı. Halen Marmara Üniversitesi Ortadoğu ve İslam Ülkeleri Araştırmaları Enstitüsü Ortadoğu Sosyoloji ve Antropolojisi'nde doktora eğitimini sürdürmektedir.
YAZARIN DİĞER YAZILARI
Anayasa Hukukçusu Prof. Dr. Osman Can’a göre, her devlet ihlallerde bulunabilir ya da bazı dönemlerde bazı yetkililer yetkisini kötüye kullanabilir. Ona göre hukuk devleti ihlalin asla yaşanmadığı devlet değildir. Hukuk devletinde de ihlaller yaşanır ancak, devlet bunu planlı ve kasten yapmaz. Bunu yaptığı taktirde o ülkede faşizm hüküm sürmeye başlar. Bu yüzden hukuk devletlerinde telafi ve hak arama mekanizmaları kurulduğunu belirten Prof. Can’la gündemdeki hukuki konuları masaya yatırdık.
Muhafazakarlık, Kemalizmle hesaplaşırken bile ikircikli tutumunu sürdürmekte Ayasofya’yı müze yapan Bakanlar Kurulu kararına cepheden karşı çıkıp eleştirmek yerine resmî karardaki imzanın sahteliği üzerinden bir eleştiri sistematiği geliştirmektedir. Bu açıdan tıpkı Türkiye’deki diğer ideolojiler gibi muhafazakarlık da orijinal değerlerini açık ve kararlılıkla savunacak cesareti kendinde görememekte, M. Kemal Atatürk’ü alınan karardan temize çıkarmak için bir sahte imza hikayesini uydurabilmektedir.
Erhan Keleşoğlu, toplumsal olarak Suriyelilerin muhafazakar bir toplum olmakla birlikte apolitik olduklarını, kendileri hakkında iktidarın payandası şeklindeki bir algının doğruyu yansıtmadığını düşünüyor. Suriyeli mültecilerin kendi iç farklılıklarının göz ardı edildiği ve hepsini aynı kefeye koyma yönündeki eğilimlerin Suriyelileri anlamayı daha da zorlaştırdığı görüşünde.
Vatiyye üssüne kimin saldırdığının elbette önemi var ama (şayet Fransa saldırdıysa bunun yansımaları farklı BAE saldırdıysa farklı olacaktır) her halükarda bu saldırı, Libya’da Türkiye’nin ve UMH’nın karşısında konumlanan aktörlerin ne yapmak istedikleri, niyet ve hedeflerine ilişkin önemli bir işaret fişeği aslında. Muhtemelen Türkiye’nin mevcut kutuplaşma siyasetleri içerisinde güttüğü strateji, karşı kampı bölmek yerine düşman kampı bir araya getirmeye yaramış görünüyor.
Avrupa ve ABD’de feminist hareketin örgütlenmeye ve sesini duyurmaya başladığı 19'uncu yüzyıl, Arap-İslam dünyasındaki kadın hareketi açısından son derece cılızdır. Bu yüzden Arap kadın hareketinin güçlenmesi için 19'uncu yüzyıl sonu ve 20'nci yüzyılın başını beklemek gerekecektir. Araştırmacı Selma Abdüssettar Ebu’l Hüseyn’e göre kadın hakları hareketinin öğretileri, 20'nci yüzyılın ilk döneminde Batılı ülkelere ziyarete giden bilimsel delegasyonlar, Arap entelektüellerinin yaptıkları çalışmalar ve yarı aristokrat sınıfın Batı kültür ve davranış kalıplarını taklidi yoluyla Arap ülkelerine girmeye başlar.
Koç Üniversitesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Murat Somer, Türkiye’de giderek otoriterleşen ve anayasa dışı siyasete başvuran iktidar karşısında partiler üstü bir demokrasi blokunun olmazsa olmaz olduğunu düşünüyor. Muhalefetin sokak siyasetiyle sokakta görünür olma arasındaki farkı anlaması gerektiğine işaret eden Somer, halk neredeyse siyasetin orada olması gerektiğini vurguluyor.
Türkiye kendince karşısındaki sert ittifak blokunu yumuşatmaya ve mümkünse aralarındaki anlaşmazlıkları derinleştirmeye dönük hamlelerini artırıyor. Ankara, Mısır’ın Libya’ya ilişkin önerisini kabul etmeyeceğini açıkça deklare ederken buna mukabil Tobruk’taki Meclis Başkanı Hafter yanlısı Ukayla Salih’le görüşülebileceğini ifade etmesi böyle bir mantığın sonucu. Bir taraftan diplomatik çözüme kapıları bütünüyle kapatmadığı yönünde mesaj verirken diğer taraftan da karşı safların içine anlaşmazlık tohumları ekmeye çalışıyor.
Sosyal medyanın bir silaha dönüştürülmesi, zaten otoriter olan ülkelerde içerideki kutuplaşmayı artırırken otoriterliğe ilişkin çarpan etkisi yapması, sosyal medya şirketlerini önlemler almaya itiyor. Ancak mavi tik uygulaması başta olmak üzere Twitter’in aldığı önlemler yetersiz bulunurken, akademisyenler ve siyasiler kafa kafaya vermiş kamuoyunda ekstra önlemler üzerinde duruluyor. Bu kapsamda Twitter, kamuoyunu ilgilendiren özellikle de devlet görevlilerine ait hesapların açıklamalarının gerçekleri yansıtıp yansıtmadığına ilişkin ‘teyit’ ibaresini koymaya başladı.
Levent Baştürk, ABD’deki siyahların mücadelesinde Malcolm X ile Martin Luther King arasındaki farklılıkların bugünkü siyah mücadelesini etkileyen boyutları olduğunu belirterek kurucu liderlerinin ta baştan bir “imparatorluk” olarak gördüğü “Amerika” gerçeğiyle de yüzleşmeyi gerektirdiği kanaatinde. Baştürk, birçok Amerikalı yazarın bugünleri görerek ülkede yaşanacak kaoslara işaret ettiğini aktarıyor ve pandemik süreci ve ekonomik krizlerin şu anki protesto gösterileriyle birleşerek güçlü bir Amerikan devleti algısını zayıflattığını vurguluyor.
George Floyd meselesinde Amerikan toplumunun liberal değerleri esas alan kesimlerinin bu olayı münferit bir vaka olarak değerlendiriyor. Irkçılığın Amerikan politik sisteminin ürettiği yapısal bir patoloji olarak değerlendirmek yerine daha partikülarist yaklaşım geliştiren bu anlayış biçimi, sistemin işleyişinde temel bir sorun olmadığı, mevcut işleyişi ihlal eden tutumların tamamen istisnai vakalar olduğunu ileri sürüyor. Böylelikle geleceğe ilişkin kapsamlı bir sorgulamanın ve bu doğrultuda yapılacak bir reformun önünü ister istemez tıkanmış oluyor.
Al Rifai, Müslüman Kardeşler başta olmak üzere İslami hareketlerin devlet algısının büyük ölçüde bir yanlış anlama ve yaşananları yeterince kavrayamamaktan kaynaklandığını belirtirken Hz. Muhammed’in getirdiği orijinal İslam tasavvurunda otorite kavramını içeren bir devlet anlayışının yeri olmadığını kaydediyor. Değişimin devletten değil toplumdan başlaması gerektiğini savunan ve modern devleti büyük ölçüde totaliter aygıtlardan oluşan bir kavramsallaştırma olarak gören yazarla Seyyit Kutup başta olmak üzere İslamcıların önder olarak gördüğü isimlerin devlet tasavvurunu masaya yatırdık.
İslam düşünce tarihi ve İslam Hukuku uzmanı Wael Hallaq’ın kaleme aldığı ve süratle Arapçaya tercüme edilen “İmkânsız Devlet” yayınlanır yayınlanmaz, İngilizce olarak yayınlandığı Batılı ülkelerde ve ama daha çok Arap ve İslam ülkelerinde yankı buldu. Kanada vatandaşı, Filistinli bir Hıristiyan olan Hallaq’ın çalışması, analitik yaklaşımı ve İslam siyasi tarihine ilişkin projeksiyonlarıyla dikkat çekiyor.
Politik psikoloji çalışan Rüveyda Yılmaz, son dönemde yaşanan önemli travmalardan biri olan İbrahim Gökçek’in ölümünün ve onun bedenine Kayseri’de yapılan saygısızlığın toplumda bir utanç duygusu oluşturduğuna, ancak toplumun bu utanç duygusuyla yüzleşmekten kaçtığına işaret ediyor. Nasıl bir haleti ruhiye içerisinde olduğumuzu analiz için buyrun söyleşiye...
İçinden geçmekte olduğumuz sürecin Selefilik açısından önemli bir dönüm noktası olduğunu belirtelim. NATO ittifakı da IŞİD’i besleyen bir damara dönüşmesi nedeniyle Selefiliği destekleme politikalarını, bu tür örgütlerin kendisi için ciddi bir tehdide dönüşmesi nedeniyle bir dönem için de olsa rafa kaldırdığı söylenebilir.
Küreselleşme eleştirisi üzerine kurulu Avrupa aşırı sağının büyük ölçüde tektipleştirici, yerel eğilimleri göz ardı eden küreselleşmeye doğal bir tepki olarak geliştiğini belirten Sinan Baykent’e göre, yaşadığımız salgın da zaten içe kapanma eğilimi gösteren ulusalcı hareketlerin elini daha da güçlendirecek. Baykent, Avrupa aşırı sağının kimyasını bozanın, Amerikan sağının Avrupa sağına sızması olduğunu düşünüyor. Baykent’le Avrupa sağının ideolojisini, aralarındaki teorik farklılıkları, geçmişteki faşist ve nasyonal sosyalist çizgiden farklılaştığı ve ona benzediği noktaları konuştuk.
Nekbe, Filistin’in İsrail’in yalanlar üzerine kurulu Siyonist tarih teorilerinin uluslararası toplumda ikna edici bulunmasıyla gerçekleşen trajik ve travmatik tarihinin bir özetidir aslında. Filistin halkının yaşadığı büyük felaketlerin müsebbibi olsa da Nekbe’nin en önemli yönü, Siyonistlerin yaşadığı katliamlar ya da yerinden yurdundan edilmeden daha çok, ırkçı Siyonist ideolojinin post-truth bir mantıkla geliştirdiği tarih tezleridir.
İhtisas alanı Türkiye’de darbeler ve sivil asker ilişkileri olan Tanel Demirel, 2016’daki birtakım hukuki düzenlemelere rağmen sivil-asker ilişkilerinin ideal noktada olduğunun söylenemeyeceği görüşünde. Öte yandan Demirel, sivil kontrol prensibinin hayata geçirilmesinin liberal demokrasi için gerekli olduğunu ancak yeterli olmadığını ifade ederken Türkiye’deki demokrasinin sorunlarının sadece askeri vesayete indirgendiğini vurguluyor. Tanel Hoca, seçilmiş olmanın otomatik olarak kimseyi demokrat yapmadığı kanaatinde. Röportajı ilgiyle okuyacağınızı umuyoruz.
El Müstakbel Partisi’nin içinde yaşanan çatışmalar Âdem’in çocukları Habil’le Kabil arasındaki kavgaya benzetiliyor. Gelecek Partisi yetkilisi Velid el-Ba’arin bu konuda şunları söylüyor: “Biz bu olaylar yaşanana kadar Kabil ve Habil'in hikâyesinin tarihte kaldığını zannediyorduk. Meğerse her ülkenin kendi Kabil’i varmış.”
“Yalanın Siyaseti” kitabının yazarı Yalın Alpay, internet ve sosyal medya olmadan post-truth’un varlık alanı bulamayacağını, zira tek bir merkezden yürütülen propagandanın post-modern düşünce biçiminin çocuğu olan post-truth’tan farklı olarak siyasetçilerin seçmenlerle el ele ürettiği bir yalan olduğunu ifade ediyor. Çağımıza damgasını vuran bu kavramın farklı boyutlarını Yalın Alpay Gazete Duvar’a anlattı.
Anlaşmazlığın boyutlarını anlama bakımından bu tutuklamaları tam olarak hangi istihbarat kurumunun yaptığını belirlemek oldukça önemli. Yönetim içerisindeki mekanizmalarda üst düzey konum işgal edenler arasında kim bu kararları alıyor? Bu kişi, İran’a mı Rusya’ya mı bağlı? Bu yaşananların İran’la Rusya arasında Suriye üzerinde yaşanan nüfuz rekabetiyle yakından ilgisi var mı? Gerçekten bu iki ülke arasında nüfuz çatışması var mı?
“Siyasette Dinselleşme” kitabının yazarları Mol, Kara ve Taştan, AKP’nin 2000’li yılların başlarında siyasi partilere duyulan güvensizliğin beraberinde getirdiği krizden de yararlanarak neoliberalizmle inancı bütünleştiren bir hegemonya tesis ettiğini, dinin de burada araçsal bir rol oynadığını ifade ediyor. Gelecekte özellikle de Covid-19 pandemisi ve yaşanan neoliberal kriz ışığında dinin siyasi söylemlerdeki yeri artar mı azalır mı? Bu röportada bütün bunları konuşmaya çalıştık.
Suudi-BAE ittifakı, yıllar süren savaş sonucunda ilan ettikleri hiçbir hedefe ulaşamadıkları gibi, düşmanları ise sınırı kalbura çevirerek Suud toprakları içinde yapmış oldukları operasyonlarda binlerce Suudi askerini öldürdü, binlercesini esir etti. Krallık yönetimi şu an, güney sınırlarındaki kontrolü büyük ölçüde kaybetmiş durumda ve sınır kentlerinde vatandaşlarının güvenliklerini sağlayamamanın acziyetini yaşıyor.
Tarık Çelenk, sağ gelenekten gelen bir isim olarak sağcılığa ilişkin dikkat çekici tespitlerde bulunuyor. Türk sağının iktidardaki başarılarına rağmen teorik ve düşünsel başarısızlığına vurgu yapan Çelenk, Türk sağının dayandığı kaynaklarla sağlıklı bir ilişki kuramamasından yakınıyor ve bu durumun ciddi semptomlara yol açtığını düşünüyor. Çelenk’le hem Türk sağının bugününü hem de geleceğini konuşmaya çalıştık.
AKP sözcüsü Mahir Ünal’ın, hiçbir meşru bir gerekçeye dayanma ihtiyacı hissetmeksizin, ülkenin içinden geçtiği bu zor günlerde muhalefetin yardım faaliyetlerini paralel devlet ifadesi üzerinden kriminalize ettiği açıklaması, bir söylem analizine tabi tutulduğunda kendini açığa vuran şeyin sadece keyfilik olmadığı görülecektir.
Reha Ruhavioğlu, bölgedeki süreci değerlendirirken mümkün mertebe sayısal verilerden ve sahadaki gerçeklerden hareket etmeyi tercih eden bir isim. Sahadaki verilere ilk elden ulaşabilme imkanına sahip olan Ruhavioğlu, bölge insanının devletten yana iyi niyet gördüğünde maruz kaldığı ihmal ve eşitsizliğe rağmen tüm ön yargı ve ideolojik angajmanlarını bir kenara bırakabildiğini ifade ediyor. Bölge insanının bu süreçte Sağlık Bakanı Koca’yı başarılı bulmasına rağmen hükümeti bilgi akışı noktasında şeffaf bulmamasına dikkat çeken Ruhavioğlu, iktidarın tam da salgının ortasında kayyım atamasına nasıl enerji harcayabildiğini ve buna nasıl motivasyon bulabildiğine şaşırıyor.
Öyle görünüyor ki istifa olayı, AKP içerisinde şu aralar görünürlüğe kavuşan ama aslında alttan alta varlığını devam ettiren çatışmayı su üstüne çıkarmış görünüyor. Bu çatışma görebildiğimiz kadarıyla partide Erdoğan sonrası süreci kimin yürüteceği, AKP liderinin halefinin kim olacağı üzerinden yürüyor.
Trump’ın sağ popülizmi iflas etmek üzere. “Ben başka ülkelerin değil ABD’nin başkanıyım” mantığıyla başka ülkelerdeki salgınlara kayıtsız kalması, kendisini zor duruma düşürmekten başka bir işe yaramadı. ABD’deki müesses nizam, dünya liderliğini, virüs konusunda ilk başta ciddiye almasa da hemen tutumunu değiştirip hızlı ve kararlı tutumuyla ölümlere son vermiş olan Çin’e kaptıracağından endişeli.
Öyle şeyler oluyor ki Türkiye’de, bazı olayların gerçekten yaşanıp yaşanmadığına bir süre ikna olamıyor insan. Açıklanan ekonomik paketteki öngörü yoksunluğuna, belediyelerin hesaplarına el koymadaki basiretsizliğe ve hukuksuzluğa, milletvekilleri oğullarının test kiti satarak krizi kâra çevirme utanmazlığına ses çıkarılmazken görüşlerini açıklayan TIR şoförünün tutuklanmasındaki aymazlığa girmiyorum bile.
Her ne kadar Covid-19 virüsü ABD’ye ve AB’ye sıçrayarak 'virüsü ürettiği' iddia edilen ülkeleri diğerlerinden daha çok vursa da hâlâ doğruluğu tartışmalı komplo teorileri birbiri ardına sökün ediyor. Kimi virüsün doğal olmadığını, laboratuvar ortamında üretildiğini söylerken kimi ise yıllar önceden bilindiğini yine kanıtlanamayacak bir takım iddialarla ispat etmeye çalışıyor. Dr. Altay Ünaltay’la virüsün tıbbi boyutunun yanı sıra bu teorilerin arka planını ve virüse ilişkin sıra dışı iddiaları, ulus-devletlerin bu süreçte nasıl bir sınav verdiğini konuştuk.
İnsanlığın artık en az veba ve Covid-19 kadar tehlikeli olan bu ucube sistemden kurtulmasının zamanı geldi de geçiyor bile. Bunu salt ideolojik bir mesele değil, gerekli adımlar atılmazsa dünyayı yok oluşa götürecek ortak insani bir mesele olarak görmek gerekiyor.
Bu haftaki söyleşimizi, yeni kurulan DEVA Partisi’nin Kurucular Kurulu Üyesi Ahmet Faruk Ünsal’la yaptık. Uzun yıllardır insan hakları mücadelesi veren ve aktivist kimliğiyle ön plana çıkan Ünsal, devletteki keyfiliğin ortadan kalkması için parlamenter sisteme geri dönülmesinin şart olduğunu ifade ediyor. Her şeyin belirsiz bir niteliğe büründüğü bu süreçte AK Partililerin de memnun olmadığını belirten Ünsal’a göre AKP sonrası restorasyon sürecinde ilk yapılması gereken şey, bu belirsizliğin ortadan kaldırılması, kendini hukukla kayıtlayan bir yapıyı yeniden inşa etme mücadelesine girişilmesi ve parlamenter sürece geri dönülmesi gerekiyor. Söyleşi boyunca konuğumla Türkiye’nin hallerini ve DEVA’nın derde deva olma potansiyelini konuşmaya çalıştık.
Alpaslan Kuytul, Türkiye’nin dindar kesimlerinin statüko yanlısı tutumu aksine hukuksuzluğa karşı mücadelesiyle öne çıkan bir isim. Müslüman kesimin muhafazakarlaştırıldığını düşünen Kuytul’a göre dindarlar, sadece kendisine yapılan haksızlıklara değil Irak’ın işgali ve Suriye meselesi başta olmak üzere küresel güçlerin yaptıkları ve Türkiye’deki iktidarın ortak olduğu haksızlıklar karşısında da sessiz kaldı.
DEVA’nın hangi derde derman olacağı elbette tartışılır ve tartışılmalı. Güçlü bir özeleştiri yapmadıkları taktirde maşeri vicdandaki yerleri oldukça tartışmalı olacak, bu gayet net. DEVA’nın halkın teveccühünü kazanıp kazanmayacağı ayrı mesele bunu zaman gösterecek ancak, hareketin geleceğini daha çok muhalefet bloğuyla ve Millet İttifakı'yla ilişkisi belirleyecek gibi görünüyor.
Abdullah Gül’ün "Siyasal İslamcılık paradigması çöktü" ifadesi birçok okumayı gerektiren bir yaklaşım. Her şeyden önce "İktidar İslamcı mı?", "İslamcılar nerede hata yaptılar?", "Tartışma doğru bir mecrada mı ilerliyor?", "Yaşanan sıkıntılar temel metinlerle kurulan çarpık ilişkinin bir sonucu mu?", "Mesele teorik mi yoksa daha çok pratik nedenlerden mi kaynaklanıyor?" Ahmet Taşgetiren’le bunları konuştuk.
Soçi ve Astana anlaşmalarıyla karşılaştırıldığında bu kez ‘Suriye’nin toprak bütünlüğü’ ifadesi yerine ‘Suriye Arap Cumhuriyetinin toprak bütünlüğü’ ifadesi kullanılması dikkat çekici. Burada da aslında Şam yönetiminin Suriye’nin BM tarafından tanınmış bütün sınırlar içerisindeki askeri ve siyasi egemenliğine güçlü bir vurgu yapılmış.
Hatay-Antep-Kilis hattına Patriot yerleştirilmesi, NATO üyesi bazı ülkelerin istihbarat ve elektronik savaş konusunda destek olması, elbette sahadaki dengeleri değiştirir ancak, Ankara’nın her an değişkenlik gösteren NATO ve ABD’ye güvenerek Rusya ile kapsamlı bir çatışmaya girmesini beklemek çok rasyonel olmayabilir.
Türkiye, Rusya karşısında elinin zayıf olduğunun farkında ancak asıl rahatsızlığı bu değil, bunun kamuoyuna yansıması. Türkiye’yi yönetenler, zaaf içerisinde olduklarını ifşa edecek her şeye bundan sonra daha sert ve düşmanca bir tutum alacaklardır.
Darbe söylentisinin kime yarayacağı aşikâr. Onca yaşananlardan sonra yeni bir maceraya girişmek, artık gücü giderek tükenmekte olan AKP’yi iyice konsolide etmek demek. Öte yandan sivil-asker ilişkilerine dair kaleme alınmış teorilerin büyük bir bölümü her ne kadar askerlerin sivil iradeye tabi olmasını demokratikleşmenin ön koşulu olarak görse de bu kriterlerin yerine getirilmesinin kaçınılmaz olarak demokratikleşmeyi beraberinde getirmediğini görüyoruz.
Türkiye’nin tam da savaşın eşiğine geldiği bu süreçte, Rusya uzmanı Aydın Sezer’le Astana ve Soçi süreçlerini, bu süreçlerde tarafların mutabakatlara yükledikleri anlamları, anlaşma maddelerinin iyi niyetle yorumlanıp yorumlanmadığını, Suriye’yi gelecekte neyin beklediğini ve Rusya ile Türkiye arasında anlaşma koşullarının ne olduğunu konuştuk.
Maceracı politikaların artık durulmasını beklerken tam tersi gelişmeler yaşanmasına yol açan birçok neden bulunabilir ama bunların başında iç politikayla dış politika arasındaki ayrımı kaldıran tutumun geldiği açık. Dış politika, içerideki beka çizgisini besleyen bitmek bilmez bir memba olarak görüldükçe bu tutumdan vazgeçilmesi sadece hayal gücünün konusu olabiliyor.
Burak Bilgehan Özpek, şahsiliğin son dönemde giderek bütün kurumları etkisi altına aldığına ve kurumsallaşmada yaşanan zaaflara işaret ediyor. Kendisiyle bu çerçevede Türkiye’nin demokratikleşme serüvenini, Kemalizm’e ilişkin otoriterlik tartışmalarını, Türkiye’nin içinden geçmekte olduğu otoriter süreci ve ülkenin modernleşme macerasını konuştuk.
Türkiye, Astana ve Soçi anlaşmalarını Rusya tarafından oldukça farklı yorumlayarak uzun süredir mevcut dezavantajlı konumunu telafi etme ve kazanımlarını koruma peşinde. Ancak Türkiye, elindeki kozların zayıf olmasına rağmen sahada rakiplerini köşeye sıkıştıracak hamleler yapabileceğini düşünüyor.
Kazım Güleçyüz’le yazdığı yazılar ve yaptığı paylaşımlar nedeniyle yargının kendisine vermiş olduğu cezaları, yargı üzerinde gerçekleşen baskıları, iktidarın sistematik olarak muhalifleri sindirme politikalarını, iktidarın dindar kesimi nasıl sindirdiğini ve mevcut otoriter durumdan kurtulmanın yollarını konuştuk.
Aslında Trump, Yüzyıl’ın Planı’nı ilmek ilmek ördü. Önce Kudüs’ü İsrail’in başkenti ilan etti. Bir sonraki adımı ise Siyonistlerin 1967 yılında gasp ettiği Golan Tepeleri’ni İsrail toprağı olarak tanımasıydı. Ardından, geçtiğimiz sene Bahreyn’de bir zirve düzenleyerek Yüzyılın Planı’nın ekonomik ayağını oluşturmaya çalıştı. Şimdi de planı ilan ederek Filistin sorununa nihai darbeyi vurmuş oldu.
Eğitimci ve tarihçi Vedat Kara ile Alevilerin sorunları, tarihsel olarak Aleviliğin süreklilik ve kopuşlarını, Alevi inanç ve ritüellerini, pirlerin ve dedelerin konumunu, modern dönemdeki sorunlarını, tanınma ve kimlik taleplerini konuştuk.
İslam’ın sol ile ilişkilenemeyeceğini söyleyenlerin ortaklaşa yanılgısı, İslam düşüncesinin doğasına ilişkin kanaatlerinden kaynaklanan bir takım çıkarımlar görünüyor. İslam’ın kendisi ilahi bir din olmakla birlikte İslam düşüncesi, içerisine yorum, tevil ne derseniz deyin farklı insanî faaliyetlerin eşlik ettiği beşerî bir düşüncedir. Sekülerliği aşırı önemseyen sol da laikliği büyük bir küfür olarak gören ve metnin literal anlamını yüceleştiren İslamilik de aynı eksenden hareket ediyor. Halbuki Kuran’ın kendisiyle Kuran’ı anlama çabasını eşitlemek, Kuran’la Kuran tefsirlerini ya da Kuran üzerine yapılan araştırmaları aynı görmek kadar yanıltıcı.
Siyaset bilimci Polat Alpman, Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi'ni, değişen AK Parti'yi, eski devlet ile yeni devlet arasındaki farkları ve Milli Görüş ile siyasal İslam ilişkisini anlattı.
Arap dünyasının temel özelliklerinden biri de sosyalizmle ateizm arasında zorunlu bir birlikteliğin olmaması. Ancak bu, Arap dünyasındaki solun ya da daha doğru bir ifadeyle Marksistlerin çok dindar bir yapıya sahip olduğu anlamına gelmiyor. Tabii bu noktada Marksistlerle sosyalistleri birbirinden ayırt etmek gerekiyor. Arap Marksistlerin önemli bir bölümü, hala ateist çizgi üzerinde hemfikir. Ama sosyalizmle din arasında belirli ölçüler dahilinde geçişkenlikler olduğu söylenebilir.
Atrisi, post-Süleymani sürecinde bölgenin daha büyük istikrarsızlıklara sürükleneceği ve bölgede suların yakın zamanda durulmayacağı kanaatinde. Bu çerçevede bölgede rejim karşıtı gösterilere dış desteğin daha fazla olacağını belirten Atrisi, yabancı desteğin gösterileri güçlendirmek yerine zayıflattığı görüşünde. Gazete Duvar’a konuşan Lübnanlı araştırmacı, ayrıca önümüzdeki dönemde Irak yönetimini zor bir sürecin beklediğini ve İran’ın Irak’taki Amerikan üslerini yine hedef alacağını kaydetti.
İran, Kasım Süleymani suikastının ardından hesaplarını Trump’ın gidişini hızlandıracak şekilde yapmak zorunda olduğunu fark etti. Bu nedenle suikasta misilleme yapmama gibi bir seçeneği yoktu. Ancak içeride protesto gösterileri dışarıda ise ABD saldırısı nedeniyle sıkıntılı günler yaşayan ülke, misillemesini kapsamlı bir savaşa yol açmayacak ancak Trump’ın gidişine katkıda bulunacak şekilde yapmalıydı.
Suveyhli, Libya ile ilgili konularda uluslararası medyanın taraflı tutumundan oldukça şikâyetçi. Medya’nın Libya’daki gerçeklerle pek ilgilenmediğini daha çok bağlı bulunduğu çıkar odaklarının menfaatini gözeten bir tutum içerisinde olduğunu dile getiriyor. Hafter güçlerinin işlemiş olduğu savaş suçlarına dikkat çeken Libyalı analist, BAE’nin Libya’da yerine getirdiği kritik role ilişkin ilginç ve önemli bilgiler veriyor.
İran, bu süreçten yüzünün akıyla nasıl çıkacağının hesabını yaparken ABD’nin önümüzdeki on yılı, Trump’ın berbat ettiği bir çuval incirin oluşturduğu çevre kirliliğini temizleme çalışmalarıyla geçecektir.
Prof. Dr. Mehmet Evkuran’a göre Batı emperyalizmi, medeniyetler arası çatışma teorisini askıya aldı ve daha kullanışlı başka bir projeyi devreye soktu. Şu an geleneksel İslam’ın Müslüman dünyada medeniyet içi bir çatışmayı tetikleme operasyonuna hizmet ettiğini düşünen Evkuran Hoca, Müslüman dünyada zaman kaybı olduğuna dair bir propagandaya maruz kalan ve hem modern olana hem de kendi geleneğine eleştirel bakmayı becerebilen İslam modernizminin aslında elimizdeki tek seçenek olduğunu düşünüyor. Bunun için tek koşul ise, İslam modernizminin üzerindeki elitist havayı atıp aydınlanmacı tortularından kurtulabilmesi.
Yeni bölgesel sistemin kuruluşu, bölge ülkelerinin performansına ve yöneticilerin yeni kurulmaya çalışılan düzene intibak kapasitesine bağlı.
Şankıti, Batılı değerler manzumesinin ödünç alınmasının yeterli olmayacağını, İslam dünyasının bu düşünce sistematiğinden yararlanarak yeni bir değerler manzumesi yaratması gerektiğini söylüyor. İslam dünyasını çepeçevre kuşatan imparatorlukların dayattığı otoriterliğin belirleyici olduğunu ifade eden Moritanyalı yazar, Roma-Yunan demokratik değerleriyle İslam’ın sözleşmeci çizgisinin bu koşullarda filizlenme imkanı bulamadığını kaydediyor.
Son 20 yılda dünyada meydana gelen ayaklanmalar ya da “devrimler”, küreselleşme politikalarıyla yakından alakalı olmakla birlikte eski toplumsal hareketlerin tersine, toplumsal bir ütopyayı değil bireysel hayal ve ideallerin tetiklediği ayaklanmaları temsil ediyor.
Karabaşoğlu’na göre mütedeyyin kesim, özgürlük kavramının ne kadar hayati olduğunu anlayabilmiş değil ve şu an, mezkur eksikliğin açmazlarını yaşıyor. Ona göre gerek Kuran-ı Kerim’de gerekse Risale-i Nur külliyatında istibdat düşüncesine meşruluk kazandırmak mümkün değil. Bu minvalde İslamcılığın kendisini, farklı tarihsel dönemlerde oluşmuş otoriter kültür üzerinden değil; Kuran’da vurgulanan siyasi prensipler üzerinden yeniden yapılandırması gerekiyor.
Libya’nın gerek son derece girift siyasi ve askeri krizleri gerek aktörlerin çeşitliliği gerekse buraya siyasi anlamda yatırım yapan uluslararası aktörlerin beklentileri bakımından en az Suriye kadar hatta ondan daha kompleks ve sorunlu hale gelmiş durumda. Bu nedenle Türkiye’ye maliyeti en az Suriye kadar ve ondan da fazla olabilir.
Batı’da yıllardır Türkiye’de ise yeni yeni tartışılmakta olan İslami feminizmin nasıl bir şey olduğunu konuşabileceğimiz en doğru isimlerden biriydi Hidayet Şefkatli Tuksal. Kendisiyle feminizm, feminizmler, İstanbul Sözleşmesi, mütedeyyin bir camiada kadın hakları mücadelesi, aynı anda hem feminist hem de dindar olmanın zorlukları, mazbut bir hayat sürerek de kadın hakları mücadelesi verilip verilemeyeceğini, radikal feminizmin taleplerini konuştuk.
Yarım saattir salonda bekleyen Fransız istihbarat ajanları endişeliydiler. Her yerde fotoğraftaki özelliklere sahip kişiyi arıyorlardı, ama sanki yer yarılıp içine girmiş, Carlos ortadan kaybolmuştu. Hartum'da olduğunu dünyadaki üç istihbarat örgütü, "CIA", Ürdün istihbaratı ve Fransızlar biliyordu...
Buzgan, Kürt sorununun ve dindarların sorunlarının çözümü noktasında çıtayı yükselterek önce çok yüksek beklentiler oluşturan ardından da bu beklentileri bütünüyle tahrip eden AK Parti iktidarından ümidi tamamıyla kestiklerini, dindar da olsa Kürtlerin bundan sonra AK Parti’ye ilişkin herhangi bir umut beslemesinin söz konusu olmayacağını ifade ediyor. CHP ile ilgili rezervlerine rağmen mütedeyyin Kürtlerin yine de sosyal demokratları denemeye değer bulduklarını, CHP’yi bir imkan olarak değerlendirdiklerini ifade ediyor.
Bazı Türk-İslam sentezcileri gibi meseleyi sadece Horasan erenleri, Türk Hanefiliği ya da Matüridiliğiyle açıklamak, Anadolu’nun etnik ve mezhebi çeşitliliğini tek bir nedene indirgemek mümkün değil. Ancak bu tür bir dini anlayışın Anadolu topraklarına hem tarihsel olarak hem de modern dönemde son derece olumlu getirilerinin olduğunu, bu anlayışın farklılığa ve çeşitliliğe önem veren karakteristiğinin toplumsal yapımıza kattıklarını unutmamak gerekiyor.
Doğu Konfederasyonu, geçmişte el Fetih içerisinde gerilla deneyimi yaşamış olan Nakkaş’a göre, başta Türkiye olmak üzere birçok Ortadoğu ülkesi arasındaki bölgesel sorunlara son vereceği gibi ülkelerin kendi içindeki demokratikleşme, ekonomik kalkınma, zenginliklerin doğru yatırımlara dönüştürülmesi vs. gibi sorunlara da çözüm üretecek.
FKÖ lideri Yasir Arafat, İsrail işgal güçlerine karşı sürdürdüğü mücadelede hem kendisinden destek almak hem de sahip olduğu gerilla savaşı deneyimlerinden yararlanmak için yanına ziyarete gittiği Mao’dan bazı taktikler vermesini ister. Mao, Arafat’a "Arapların çok büyük bir gerilla liderine sahip olduğunu başkalarından taktik almasına gerek olmadığını" söyleyerek yanıt verir.
Hem kendi iktidarını hem de bu iktidarın oturduğu toplumsal zemini milliyetçi söylemle tahkim eden Abdülhamit, Ertuğrul vs. gibi diziler, AKP’nin tarihsel olayların milliyetçi-muhafazakâr bakış açısıyla aktarımından öte anlamlar taşıyor. Tokdoğan, oluşturduğu analiz çerçevesinde AKP elitlerinin nasıl bir zihin dünyasına sahip olduğunu anlatırken onların muhafazakâr değerleri nasıl yağmaladığına da dikkat çekiyor.
Vox Partisi ve lideri Abascal hakkında gerçek olduğu belgelerle kanıtlanmış iki konu var ki partinin ve liderinin İslam’la ilişkisini oldukça netameli ve kompleks hale getiriyor. Bunların ilki, Vox Partisi’nin bir İranlı ve en azından Müslüman aidiyeti olan bir kuruluş tarafından fonlanması. Diğeri ise tarihi belgelere göre atalarının Endülüs’te üst düzey görevlerde bulunmuş bir Arap ve Müslüman olması.
Kuruluşundan beri çatışmasız bir gün dahi geçirmeyen Ensarullah Hareketi'nin öyle görünüyor ki daha uzun yıllar savaşacak enerjisi var. Zira kuruşulundan bugüne sürekli saldırılara maruz kalmış bir hareket için savaş, bir yaşam tarzı haline gelmiş durumda.
Her iki ülkede de hükümetler istifa etse hatta mevcut siyasi elit bütünüyle karar alma mekanizmalarından çekilse bile kimlik merkezli düzen değişmediği sürece kalıcı bir çözümün üretilme ihtimali neredeyse imkânsız. Zira her iki ülkede de taifeci sistem, yabancı ülkeler tarafından dayatılmış.
Irak’ta bilanço her geçen gün ağırlaşıyor. Hükümetin istifa etmesi an meselesi ancak bunun da çözüm olup olmayacağından insanlar emin değil. Birçok Arap ülkesi gibi Irak da kendisini büyük bir açmazla karşı karşıya hissediyor. Gençlerin geleceğe ilişkin umutları azalmış vaziyette. Irak’ın önde gelen siyasi yorumcularından Dr. Vasık el Haşimi ile Irak’ta uzun bir süre devam edecekmiş gibi görünen gösteriler üzerine konuştuk.
Yeni Bağdadilerin ve IŞİD benzeri yapıların birkaç devlet büyüklüğündeki topraklarda kanlı eylemlerine bir kez daha tanık olmak istemiyorsak, söz konusu yapıları ortaya çıkartan koşullar üzerinde düşünmeye ve emek vermeye ihtiyacımız var.
Vasıf el Hareke, Lübnan’daki protesto eylemlerinin önderlerinden. Hareketin seyri ve alınan kararlar üzerinde etkili bir isim. Avukat ve aktivist olan Vasıf el Hareke ile protesto eylemlerinin amacı, mantığı, Arap dünyasındaki farklı toplumsal hareketler, Gezi olayları ve hükümetin reform paketi üzerine konuştuk.
Lübnan’daki siyasi kalıtım (tevarüs), ülkenin bağımsızlığını kazandığı 1943 yılından bu yana siyasi hayata olumlu katkıda bulunmak bir yana zaten karmaşık olan yapıyı daha da derinleştirmiş, siyaseti patronaj ilişkisine dönüştürmüş bulunuyor. Bunda Lübnan’ın kuruluş aşamasında söz konusu feodal toplumsal ilişkileri ve ailelerin yönetim üzerindeki etkisini tahkim eden ve meşrulaştıran anayasa ve yasaların katkısı büyük.
Ümit Aktaş İslamcı gelenekten gelmekle birlikte mevcut İslami birikim içinde farklı bir çizgiyi temsil eden bir yazar. Sadece İslam düşüncesine ilişkin değil, ideoloji, Aydınlanma, siyaset-din ilişkisi, Batı felsefesinin sorunları üzerine de kafa yoran velud bir yazar. Kendisiyle İslam ve Avrupa düşüncesinin sorunlarını ve çözüm yollarını konuştuk.
Ülkemizde son on yıldır demokrasinin esamesi bile artık okunmuyor ayrı mesele de; savaş, barış, harekât, askeri müdahale, antlaşma, muahede, sulh vs. gibi bir ülkenin kaderini ilgilendiren konularda karar alamayacak ve halka danışılmayacaksa, sizin demokrasiniz, adalet mekanizmalarınız, güvenlik aygıtlarınız ne işe yarar?
Müslüman Kardeşler’in Dünya Teşkilatı Sözcüsü Kemal Hilbavi örgüte yönelik uzun süredir takındığı eleştirel tutumla biliniyor. Savaş karşıtı Muslim Association of Britan'ın kurucusu Hilbavi ile İslam Birliği Araştırmaları Merkezi’nin düzenlediği sempozyumda bir araya geldik. Hilbavi Müslüman Kardeşler'i, İslamcıların beklentilerini ve dünyayla ilişkilerini Gazete Duvar'a anlattı.
Erdoğan meyve veren ağacı kurutmuş olabilir ama o ağacın meyveleri aslında hormonluydu ve Erdoğan değilse de bir başkası askeri darbelerin kolunu kanadını kırdığı bu ağacın köküne kibrit suyu dökecekti zaten. Sonuç olarak, devletin sınırsız hegemonyası ve dayatmaları karşısında ezilen kitleler, kişilere bel bağlamak ya da devleti vatan, millet, Sakarya edebiyatı adına kutsamak yerine özgür ve adil bir yönetimin toplumu güçlendirerek inşa edebileceğinin farkına varması gerekiyor.
Uluslararası kamuoyunda Husiler olarak bilinen Ensarullah Hareketi, merkezi Yemen’in Sada kentinde gelişip büyüyen bir hareket. Her ne kadar üyeleri Şiiliğin Zeydi kolundan olsa da hareketin askeri yapılanması Devrim Komiteleri içerisinde Sosyalist, Arap milliyetçisi ve Marksist her kesimden insan bulunuyor. Ayrıca bazı Sünni Yemenli kabileler de hareketle ittifak kurmuş durumda. Hareketin güçlü isimlerinden Yüksek Devrim Konseyi Başkanı Muhammed el Husi, son günlerde Yemen’de yaşanan gelişmelere ilişkin Gazete Duvar’a konuştu.
Mısır ve Cezayir gibi ülkeler, diğer Arap ülkeleriyle karşılaştırıldığında kurumsal yapısı ve bürokratik meşruiyet bakımından birbiriyle benzeşirken diğer Arap ülkelerinden ayrışıyor. Her iki ülkede de teamülleri olan, uluslararası arenada göreli olarak belirli saygınlığı olan devlet denebilecek bir olgunun varlığından bahsetmek mümkün. Aynı şeyi Sudan ve diğer Arap ülkeleri için söyleyemiyoruz.
Fas Tevhid ve Islah Hareketi’nin Başkan Yardımcısı Muhammet Tullabi, Marksist-Leninist bir örgütün üst düzey yöneticiliğinden 90’lı yılların başlarından itibaren İslami hareketin saflarına geçmiş. Ona göre İslam dünyası entelektüel açıdan komada ve bölgeye şizofrenik bir tarih bilincinin hâkim olduğunu düşünüyor. Güç dengelerinin değiştiğini medeniyetin ağırlık merkezinin doğuya kaydığını da söyleyen Tullabi, "ABD’nin küresel düzlemde işlediği hatalar nedeniyle değil, daha çok tarihin alttan alta işleyen kanunları nedeniyle meydana gelen bir medeniyet değişimi ve medeniyetin doğuya göç etmesi nedeniyle olacak. Ben Avrupa’da görüştüğüm öğretim üyeleri ya da düşünürlere Avrupa Birliği’nin bu yüzyılın ortasında çökeceğini söylüyorum. Bu aynı zamanda Batı’nın sönümlenmesinin başlangıcı olacak. Bizler İslam dünyası olarak yükselmekte olan Doğu güçleriyle, yani Konfüçyüs medeniyeti ve Hindu medeniyeti havzası güçleriyle bir çatışmaya girmekten kaçınmamız gerekiyor" ifadelerini kullanıyor.
Tunus seçimlerini yakından takip edenler için yerleşik düzen için deprem anlamına gelen bu seçimlerle ilgili sorulması gereken soru şu: Tunus’un en örgütlü siyasal partisi olan ve en disiplinli parti tabanına sahip Nahda, örgütsel yapısında ciddi reformlara imza atmış olmasına rağmen neden başarısız oldu?
Geçen hafta Canan Kaftancıoğlu ile ilgili yazısının yayınlanmaması üzerine gazetesi Yeni Şafak'tan istifa eden Özlem Albayrak, istifaya kadarki süreci anlattı. Medyanın inandırıcılığını yitirdiğinden bahseden Albayrak hükümeti fanatizm düzeyinde destekleyen yüzde 80'in hiçbir etkisinin olmadığının altını çizdi.
Dünyadaki güç dengelerinin Batı’dan Doğu’ya doğru kaymaya başladığı bu süreçte, geleceğin süper güçleri olarak Rusya’dan daha çok Çin ve Hindistan’ın mevcut küresel gücün yerini alacağını ifade eden Tullabi, bunu gerekçelendirirken büyük ölçüde nüfus faktörüne dayanıyor. Nüfus ve ekonomik güç üretemeyen küresel güçlerin düşüşe geçeceğini, yerini güçlü insani alt yapıya sahip Çin ve Hindistan gibi ülkelerin alacağını, AB’nin de yeterli nüfus üretemediği için 21. yüzyıl ortalarında çöküşle yüzleşeceğini kaydediyor.
Akademisyen Özet: Yeni muhafazakar orta-üst sınıfların "Başakşehir'e sığındık" ifadesi ile dile getirdiği kaygı, sadece kentsel kalabalıklardan uzak kalma arzusu taşımaz. Aynı zamanda Kemalizm'e dönük bitmek bilmez yabancılaşma eleştirisinin “bir iktidar söylemi”nden öteye uzanamadığının da itirafı niteliğinde.
Dindar kitlenin, Peygamber sonrası dönemde saltanata evrilmiş, zalim sultana itaat fikrinde somutlaşan bir iktidar anlayışının mirasçıları olduğu göz önüne alındığında onların bu tutumunu salt rant ve çıkarla açıklamanın mümkün olmadığı aşikar.
Sapla samanı birbirine karıştırmamak adına hukuki bir vaka olan Kuran kurslarındaki cinsel istismar meselesiyle toplumsal bir ihtiyacı karşılayan kurslar ve cemaatlerin varlığı meselesinin birbirinden ayrı tartışılması gerektiği açık. Bir başka ifadeyle sorun, “Kuran kursları kapatılsın” ya da “Buraları finanse eden dernekler lağvedilsin” naifliğiyle çözülecek basitlikte değil.