Saldırganlık Savaşı Bağlamında Srebrenitsa Soykırımı
1993 baharında Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi, Srebrenica’yı dünyanın ilk uluslararası korunan “güvenli bölgesi” ilan etti. Bosnalı Sırp güçleri 60.000 Bosnalı Müslüman yerleşim bölgesini istila etmeye hazırlanırken, dünya teşkilatı kasabayı askerden arındırma ve sakinlerini korumak için BM barış güçlerini görevlendirme sözü verdi.
Josip Broz Tito yönetimindeki 45 yıllık göreceli etnik hoşgörüden sonra, Yugoslavya’yı oluşturan altı cumhuriyet 1991’de iç savaşa dönüştü. Yugoslav ordusunun tanklarını ve ağır silahlarını ele geçiren Slobodan Milošević liderliğindeki Sırp aşırı milliyetçileri bir kampanya başlatmıştı. bir “Büyük Sırbistan” yaratmak. Dengesiz bir savaşta, Hırvatları ve Müslümanları Bosna ve Hırvatistan’ın “büyük Sırbistan”a dahil etmeyi umdukları bölgelerinden sürdüler. 1993 baharında Srebrenica, Bosna’da kuşatma altındaki Müslümanların Sırp güçlerine saldırmak için mücadele ettiği yarım düzine çevrili kasabadan biriydi.
Srebrenica’nın güvenli bölge ilan edilmesinin ardından BM Güvenlik Konseyi, Bosna’daki diğer beş kuşatma altındaki kasaba ve şehri de “güvenli liman” ilan etti. BM Genel Sekreteri Boutros Boutros-Ghali, BM üye ülkelerinden kendilerini savunmak için 37.000 barış gücü askerine katkıda bulunmalarını istedi. Güvenlik Konseyi üyelerinin talebin boyutunu eleştirmesinin ardından, Boutros Ghali sayıyı yalnızca 7.600 barış gücü askerinden oluşan “hafif bir seçenek”e indirdi. Bu karar Srebrenitsa sakinlerini diğer tüm eylemlerden daha fazla mahkum etti. Uluslararası toplum, Srebrenitsa ve Bosna halkına yardım sözü verdi, ancak bunun için gereken askeri kaynakları sağlayamadı.
1993’ten 1995’e kadar, önce Kanadalı, sonra Hollandalı barış gücü askerleri, şehri savunmak için Srebrenitsa’ya geldi. Bosnalı Müslüman savunucularının ağır silahlarını ellerinden aldılar ve yerleşim bölgesi çevresinde BM kontrol noktaları kurdular. Yıllarca, yerleşim bölgesi içinden Bosnalı Müslümanlar, çevredeki Bosnalı Sırp köylerine aralıklı olarak baskınlar düzenlediler. Bu arada Sırp güçleri, gıda konvoylarını ve BM birliklerinin rotasyonlarını aralıklı olarak engelledi.
“Bosna anayasasında reform yapılmalı ve Sırp veto yetkisi kaldırılmalıdır. Saraybosna’daki birçok genç insan hoşgörülü olmaya devam ediyor. Ama üç taraftan da insanlar başka bir çatışmadan korkuyor.”
Temmuz 1995’e kadar, kasabada yalnızca 400 hafif silahlı ve yetersiz tedarik edilen Hollandalı barış gücü askeri kaldı. Sırp kuvvetleri 6 Temmuz’da şehri almak için büyük bir saldırı başlattığında , konuşlandırılmış Hollanda kuvvetleri Sırp ilerlemesini durdurmak için iki kez NATO hava saldırıları talep etti. BM komutanları talepleri defalarca reddetti. 11 Temmuz 1995’te bombalama talebi nihayet onaylandı ama çok azdı, çok geçti. Yerleşim bölgesi, 11 Temmuz 1995 günü öğleden sonra Sırp güçlerinin eline geçti.
Bosnalı Sırp Ordusu komutanı General Ratko Mladiç Srebrenitsa’ya girdi ve bir Bosnalı Sırp televizyon ekibine, Srebrenitsa bölgesinde 1804 yılında çıkan ve 1804’te Srebrenica bölgesinde çıkan bir Sırp isyanı olan “Dahijaların isyanı”nın intikamını alacağını muzaffer bir şekilde ilan etti. bölgede hüküm süren Osmanlı Türkleri tarafından vahşice bastırılmıştır. Yerel Sırp sakinler de, Bosnalı Müslümanların yerleşim bölgesi içinden yaptıkları baskınların intikamını almaya hevesliydi.
Bir katliamdan korkan binlerce Bosnalı Müslüman erkek ve çocuk, düşmüş yerleşim bölgesinden Bosna hükümetinin kontrolündeki merkezi Bosna’ya otuz millik bir yürüyüş yapmaya çalıştı. Mladiç’in birlikleri yolları kapattı, pusu kurdu ve çalıntı BM araçlarını ve üniformalarını Bosnalı Müslümanları teslim olmaya ikna etmek için kullandı.
Önümüzdeki on gün içinde, Sırp güçleri Srebrenitsa’dan 8.000’den fazla Bosnalı Müslüman’ı öldürdü. İnfaz yerleri bir depodan bir çiftliğe ve bir toprak baraja kadar uzanıyordu. Bosnalı Sırp topraklarına gittiğimde ve toplu mezarlardan bazılarını bulduğumda, Sırp güçleri cesetleri çıkardılar ve yeni yerlere yeniden gömdüler.
Aralık 1995’te 60.000’den fazla Amerikan ve NATO askeri Dayton Barış Anlaşmalarını uygulamak için Bosna’ya geldi. Bosnalı Müslümanlar arasında, Sırp güçlerinin sivil lideri General Mladiç ve Bosnalı Sırp Cumhurbaşkanı Radovan Karadziç’in tutuklanıp Eski Yugoslavya Uluslararası Ceza Mahkemesi’ne yargılanmak üzere gönderileceği umutları yükseldi. Ancak Bosna’da devriye gezen ABD ve NATO birlikleri, Karadziç ve Mladiç’i tutuklamak için büyük bir çaba göstermedi. Birkaç yıl Bosna’da kaldıktan sonra Sırbistan’a geçtiler ve saklandılar. Her iki adam da yıllarca yerel aşırı milliyetçilerin ve bazı hükümet yetkililerinin desteğiyle Sırbistan’da yaşadı.
2009 yılında, Sırp hükümet güvenlik güçleri Karadziç’i nihayet tutukladı ve Avrupa Birliği’nden yıllarca süren diplomatik ve ekonomik baskının ardından onu Lahey’e gönderdi. 2011 yılında General Mladiç de tutuklandı ve teslim edildi.
Bugün, katliam, uluslararası toplumun eski Yugoslavya’daki başarısızlığının en büyük sembolüdür. Srebrenitsa’dan sağ kurtulanların şehre geri dönmelerine ve Sırp etnik temizliğini tersine çevirmelerine izin verme vaatleri ancak kısmen yerine getirildi. En endişe verici olanı, Bosna başarısız bir devlettir.
Dayton Anlaşmalarının bir parçası olarak kabul edilen anayasa, Bosnalı Sırp milliyetçilerinin Bosnalı Müslümanlar ve Bosna Hırvatlarının güçlü bir merkezi hükümet kurma çabalarını veto etmelerine izin veriyor. Her üç taraftaki hükümet yetkilileri tarafından yapılan yolsuzluklar yaygındır. Yetenekli genç Müslümanlar, Hırvatlar ve Sırplar, yurtdışında daha iyi fırsatlar aramak için ülkeden sürüler halinde kaçıyorlar. Srebrenitsa’dan sağ kurtulan binlerce kişi mülteci olarak ABD’ye taşındı. Şu anda Srebrenitsa’dan sağ kurtulanların ABD’de yaşadığına inanılıyor.
Karadzic ve Mladić birincil hedeflerine ulaştılar. Bir zamanlar çok ırklı Bosna’dan fiilen etnik olarak saf bir Bosnalı Sırp devleti oluşturuldu. Srebrenitsa’dan sağ kurtulan birçok kişi, kasabanın uluslararası bir komplonun parçası olarak kurban edildiğine inanmaya devam ediyor. Haziran 2013 itibariyle bir komploya dair kesin bir kanıt ortaya çıkmamıştı. 2003 yılında ölmeden önce Bosna Cumhurbaşkanı Aliya İzzetbegoviç, Srebrenitsa’yı feda etmek için herhangi bir anlaşma yapmayı reddetti. 2010 yılında vefat etmeden önce, Richard Holbrooke kasabayı da feda etmeyi şiddetle reddetti.
Geriye dönüp bakıldığında, BM Güvenlik Konseyi üyelerinden barış gücü askerlerinin olmaması, BM’nin, Bosnalı ve Hollandalı komutanların beceriksizliği kasabanın düşmesine neden oldu. Kötü silahlanmış, yetersiz donanıma sahip ve kötü yönetilen bir barışı koruma görevi, Srebrenitsa halkını korkunç bir şekilde başarısızlığa uğrattı.
8.000 ölü ve kayıp kişiye hizmet etmenin en iyi yolu Bosnalı Sırp ayrılıkçılara karşı siyasi mücadeleyi sürdürmektir. Bosna anayasasında reform yapılmalı ve Sırp veto yetkisi kaldırılmalıdır. Saraybosna ve diğer şehirlerdeki ve büyük kasabalardaki birçok genç insan hoşgörülü olmaya devam ediyor. Ancak her üç taraftaki insanlar başka bir çatışmadan korkuyor.
Uluslararası toplumun yıllarca ihtiyatlı davranması, Bosna’da yavaş ilerlemeye yol açtı. Kararlı bir siyasi eyleme ihtiyaç var. Srebrenitsa’da ölü ve kayıp 8 bin kişi bunu hak ediyor.
KAYNAK : https://srebrenica.org.uk/what-happened/history/introduction-srebrenica