Möntrö Boğazlar Sözleşmesi Nedir?, Möntrö Boğazlar Sözleşmesinin Maddeleri, Möntrö Boğazlar Sözleşmesinin Önemi Nedir?, Möntrö Boğazlar Sözleşmesi Ne Zaman İmzalandı?, Möntrö Boğazlar Sözleşmesi Hangi Tarihte İmzalandı?, Montrö Boğazlar Sözleşmesi’nin Sonuçları Maddeler Halinde
Montrö Boğazlar Sözleşmesi (20 Temmuz 1936)
♦ Boğazların yönetimi, Lozan Antlaşması’na göre Türkiye’nin başkanlığındaki bir komisyona bırakılmıştı. (Komisyonda üye bulunduran diğer devletler: İngiltere, Fransa, İtalya, Japonya).
♦ Lozan Barış Antlaşmasında tespit edilen Boğazların statüsünde yabancı gemilerin geçişiyle ilgili hükümler Misakı millî esaslarına uygun olmakla birlikte, Boğazların her iki yakasında yaklaşık 20 km’lik askerden arındırılmış bölge oluşturulmuştu.
♦ Boğazların güvenliğinde Milletler Cemiyeti’nin teminatına bırakılmıştır. Bu durum Türkiye’nin Boğazlar üzerinde tam bir hâkimiyet kurmasını ve Boğazları kontrol etme hakkı engellemiştir.
♦ 1930’lu yıllarda İtalya’nın, Habeşistan’ı işgal etmesi Almanya’nın Ren Böl- gesi’ni silahlandırması, Avusturya’nın zorunlu askerliği yeniden başlatması Cemiyetin Boğazlarla ilgili güvencesinin yeterli olmadığını göstermiştir.
♦ Dünya barışını tehdit eden bu olaylar nedeniyle Türkiye Cumhuriyeti, Milletler Cemiyeti’ne başvurarak Boğazların idaresinin tamamen kendisine verilmesini istemiştir.
♦ 1933’te Türkiye, Boğazların durumunun değişen dünya şartları altında yeniden görüşülmesini istemiş ancak bu istek 1936’ya kadar büyük devletlerce olumlu karşılanmamıştır.
♦ Almanya’da Hitler’in iktidara gelmesi ve dünya dengelerinin değişmesi üzerine Türkiye, Nisan 1936’da Lozan Barış Antlaşması’na taraf olan devletlere birer nota göndererek Boğazlar Sözleşmesi’nin değiştirilmesini istemiştir.
♦ Milletler Cemiyeti 20 Temmuz 1936’da Boğazların yönetimini Türkiye Cumhuriyeti’ne vermiştir.
Montrö Boğazlar Sözleşmesinin Maddeleri
♦ Komisyon kaldırılarak Boğazların yönetimi Türkiye Cumhuriyeti’ne verilecek,
♦ Türkiye, Boğazların iki yakasını da silahlandırma hakkını elde edecek,
♦ Boğazlardan ticaret gemilerinin geçişi serbest olacak, savaş gemilerinin geçişi ise zaman ve ağırlık bakımından sınırlandırılacak,
♦ Savaş zamanında,Türkiye tarafsız ise savaş gemileri, Boğazlarda tam bir geçiş özgürlüğünden yararlanacaklardır. Bununla birlikte,savaşan herhangi bir devletin savaş gemilerinin (Milletler Cemiyetinin kararı doğrultusunda) Boğazlardan geçmesi yasak olacak,
♦ Savaş zamanında, Türkiye savaşan ise, savaş gemilerinin geçişi konusunda Türk hükümeti tümüyle dilediği gibi davranabilecek,
♦ Sözleşme 20 yıl geçerli olacak,ancak bu sürenin bitiminden iki yıl önce,taraflardan biri sözleşmenin feshini istemezse, sözleşme kendiliğinden yürürlükte kalacak.
Montrö Boğazlar Sözleşmesi’nin Sonuçları
♦ Türkiye, diplomatik bir başarı kazanmıştır.
♦ Türkiye Cumhuriyeti, Boğazlarda tam hakimiyet sağlamıştır.
♦ Türkiye’nin hakimiyetini sınırlandıran engeller ortadan kaldırılmıştır.
♦ İngiltere ile yakınlaşma süreci başlamıştır.
♦ Montrö Boğazlar Sözleşmesi’ni İtalya iki yıl sonra tanımıştır.
♦ Bu antlaşma günümüzde de geçerliliğini korumaktadır.