Familial Mediterranean Fever (FMF), tekrarlayan ateş atakları ve karın, eklemler ve akciğerleri kaplayan zarların akut enflamasyonu ile karakterize, kalıtsal bir otoinflamatuar hastalıktır. Otoinflamatuar sendromlar, doğuştan gelen bağışıklık sistemindeki bir anormalliğe bağlı olarak tekrarlayan inflamasyon epizodları ile karakterize edilen bir grup bozukluktur. Bazı durumlarda, etkilenen kişilerde alt bacakları etkileyen deri döküntüleri gelişebilir. Daha az sıklıkla, kalbi kaplayan veya beyni ve omuriliği kaplayan zarın iltihaplanması meydana gelebilir. Bazı kişiler, amiloid adı verilen belirli proteinlerin vücudun çeşitli dokularında biriktiği, amiloidoz olarak bilinen ciddi bir durum geliştirebilir. FMF’de, amiloid böbreklerde birikir ve böbrek fonksiyonunu bozabilir. Bu, böbrek yetmezliği gibi yaşamı tehdit eden komplikasyonlara neden olabilir. FMF’nin spesifik semptomları ve şiddeti oldukça değişkendir. Bazı kişiler amiloidoz geliştirir, ancak FMF ile ilişkili diğer semptomların hiçbiri yoktur. Bu vakalara bazen FMF tip 2 olarak atıfta bulunulur.
FMF, Sefarad (Aşkenaz olmayan) Yahudi, Ermeni, Arap ve Türk mirasına sahip insanlarda daha yaygındır.
Nedenleri
FMF, 16. kromozomun kısa (p) kolunda bulunan MEFV genindeki mutasyonların neden olduğu genetik bir hastalıktır. Hastalık, otozomal resesif bir özellik olarak kalıtılır. Başlangıçta, biri anneden diğeri babadan olmak üzere MEFV geninin iki anormal kopyasını gerektiren resesif bir hastalık olduğu düşünülse de, çocuklar tek bir mutasyona uğramış gen olsa bile FMF’ye sahip olabilirler. FMF, otozomal resesif bir bozukluk olmasına rağmen, sadece bir anormal geni (heterozigotlar) miras alan bazı kişiler, FMF’ye çok benzer inflamatuar hastalık semptomları geliştirecektir. Bu bireyler ayrıca Bechet hastalığı ve Crohn hastalığı gibi diğer enflamatuar hastalıkları geliştirme genel popülasyonundan daha büyük bir risktir. Bu bireylerdeki hastalığın ciddiyeti, genellikle iki hastalık genini (homozigotlar) miras almış kişilere veya iki farklı mutasyona (bileşik heterozigotlar) sahip bireylere benzerdir ve bu bireyler genellikle tedavi gerektirir. Mutasyona uğramış bir gene sahip bazı bireylerin semptom geliştirmesinin nedeni tam olarak anlaşılamamıştır. Bunun neden meydana geldiğini ve bu vakalarla ilişkili belirli bir hastalık modelinin olup olmadığını belirlemek için daha fazla araştırma yapılması gerekmektedir. Genellikle, geniş aileden birinin hastalığı vardır. Nadiren, anormal gen bulunmasa bile hastalara FMF teşhisi konabilir.
MEFV geninin 300’den fazla farklı mutasyonu tanımlanmıştır ancak sadece dört tanesi açıkça patojeniktir. MEFV geni pyrin olarak bilinen bir proteini kodlayan talimatları içerir. MEFV genindeki mutasyonlar, yetersiz fonksiyonel pyrin seviyelerine yol açar. Pyrin, iltihabın doğal kontrolünde rol oynar. MEFV geni düzgün çalışmadığında, iltihap kontrolden çıkar ve hastalar enfeksiyon yokken ateş ve ağrı nöbetleri yaşarlar.
Belirtileri
Hastaların %90’ında ilk atak 20 yaşından önce ortaya çıkar. Hastaların %50’sinde yaşamın ilk 10 yılı içerisinde, %5’inde ise 30 yaşından sonra hastalık belirtileri görülebilir. Atağın süresi çoğunlukla 2-4 gün arasında değişmesine rağmen daha uzun veya daha kısa süren nöbet şekilleri olabilir. Tetikleyici etmenler genellikle bilinmemekle birlikte enfeksiyonların veya stresin önemli rol oynadığı düşünülmektedir. Ataklar çoğunlukla herhangi bir bulgu vermeksizin ani olarak ortaya çıkar ve daha sonra kendiliğinden kaybolur.
Ailesel Akdeniz ateşinin belirti ve semptomları genel itibariyle şunları içerir:
- Ateş
- Karın ağrısı
- Göğüs ağrısı
- Ağrılı, şişmiş eklemler
- Kas ağrıları
- Sinirlilik
- Baş dönmesi
- İştah artışı
- Tat duyusunda değişiklikler
Teşhis
FMF hastalığı için kesin tanı koydurucu muayene bulgusu ve özgün bir laboratuvar testi yoktur. FMF tanısı; klinik bulgular, aile öyküsü, biyokimyasal ve genetik laboratuvar verileri, tedaviye yanıt ve diğer ailesel periyodik ateş sendromlarının dışlanması ile konmaktadır. Genetik analiz FMF hastalığı tanısında tanıyı desteklemekle birlikte kesin tanı koydurucu bir kriter değildir. Hasta eğer atak sırasında görülmüşse atağa eşlik eden inflamatuar bulguların varlığı [lökositoz, sedimantasyon (ESR), C-reaktif protein (CRP) ve fibrinojen yükselmesi] ve bu testlerin atak sonlanınca normal değerlere inmesi tanıya yardımcı olur. Bu testlerin pozitif bulunmasının FMF’ye özgü olmadığı, sadece vücutta inflamasyonun varlığına işaret ettiği unutulmamalıdır. Klinik pratikte hastalığın tanısını koymak için kabul edilmiş bazı tanı kriterleri kullanılmaktadır.
Tedavi
Ailevi Akdeniz Ateşi (FMF) için bilinen bir tedavi yoktur. Hekimler sadece hastalığın semptomlarını tedavi edebilirler.
FMF için yaygın bir tedavi, iltihabı azaltan bir ilaç olan kolşisin ilacının günlük kullanımıdır. Bu terapi, ilacı düzenli olarak alan hastaların yüzde 75’inde ateş ataklarını önlemede başarılı olmuştur ve hastaların yüzde 90’ından fazlası belirgin bir iyileşme göstermiştir. Kolşisin ateş ataklarını engellemese bile amiloidozu önlemektedir. Hasta ilacı almayı bırakırsa, sadece bir dozu kaçırdıktan sonra bile ataklar geri dönebilir. Düzenli olarak kolşisin alınırsa, FMF’li çocukların büyük çoğunluğu normal bir yaşam beklentisiyle normal bir hayat yaşayabilir.
Günümüzde FMF hastalığına genetik bir tedavi bulma çalışmaları sürmektedir.