Eski Atina’da Ostrakismos, siyasi liderler de dahil olmak üzere herhangi bir yurttaşın 10 yıl boyunca şehir devletinden dışlanıp kovulabileceği bir süreçti.
Ostrakismos: Çömlek Mahkemesi
Amacı basitçe şudur; aşırı gücün tek bir adamın eline geçmesini önlemek ve böylece tiranlığın oluşmasını engellemekti. Bu amaçla, Tirana dönüşmesi muhtemel tehlikeli ve hırslı olarak görülen politikacılar, şehrin siyasi hayatından çıkarılması için on yıllık bir sürgüne zorlanırdı.
M.Ö. 490’da Maraton savaşında Perslere karşı kazandıkları zaferden kısa bir süre sonra Atinalılar, yükselen herhangi bir tiranın gücünü dizginlemek için tasarlanmış bir seçim şekli olan dışlama uygulamasına başladılar.
Dışlanma prosedürü basitti. Her kış, Atina vatandaşlarının (yani özgür yetişkin erkekler) tam meclisine bir ostrakismos yapmak isteyip istemediği sorulurdu.
İnsanlar yılda bir kez Agora‘da bir araya gelir ve herhangi birinin çok güçlü olup olmadığını ve bir tiranlık kurabilecek durumda olup olmadığını belirlemek için oy kullanırlardı. Belli bir çoğunluk evet oyu verirse, iki ay sonra Agora’da tekrar bir araya geliyorlardı.
Bu ikinci toplantıda her vatandaş yanında dışlamak istediği kişinin adını kazıdığı bir “Ostrakon” (çömlek parçası) getirirdi. Birden fazla oyu önlemek için vatandaşlar oylama tamamlanana kadar beklemek zorunda kalırdı. Daha sonra parçalar sayılır ve eğer en az 6.000 oy kullanılmışsa bu 6.000 oy içinden en çok oyu alan adam dışlanır ve on yıl sürgün edilirdi.
Dışlanan vatandaşa, işlerini halletmesi ve Atina’yı terk etmesi için on gün verilirdi. Bu on yıllık süreçte dışlanan kişinin vatandaşlığı düşmez, mülküne dokunulmazdı. Ayrıca gelirlerinin erişimine izin verilirdi.
Daha erken bir tarihte halk oylamasıyla geri çağrılmadıkça, şehre on yıl boyunca dönemezdi ama olur da dönerse ölüm cezası ile cezalandırılıyordu.
Dışlama Siyaseti: Etkinliği
Prosedür, 480’lerde daha sık bir şekilde uygulansa da sonrasında daha az kullanıldı. Başlarda işe yarayan bir fikir gibi görünse de, uzun vadede politik hırsı dizginlemek için pek işe yaramadı. Çünkü seçkin bir adam, yeterince güçlüyse, Ostrakismos seçimini baş rakibini ortadan kaldırmak için kullanabilirdi.
Nitekim böyle bir olay, Perikles‘in politikalarına, özellikle de yapım programına yönelik şiddetli eleştirilerle karşı karşıya kaldığı MÖ 443’te kaydedilmiştir. Baş rakibi Melesias’ın oğlu Thukydides‘in (tarihçi Thukydides değil) sürgüne gönderilmesine neden olan bir dışlama yapıldı.
Ostrakismos: Özet
Arkeologlar, büyük çoğunluğu Agora ve Kerameikos kazılarında olmak üzere şimdiye kadar 11.000’den fazla ostraka çömlekleri buldu.
Aşırı gücün tek bir adamın eline geçmesini önlemek ve böylece tiranlığı imkansız kılmak için yapılan Ostrakismos, MÖ 5. yy’da şehrin siyasetinde önemli bir rol oynamıştır.
Büyük olasılıkla, Atina anayasası, Peisistratos ve soyundan gelenler kırk yıllık tiranlığın ardından demokratik çizgilerde yeniden düzenlendiği Kleisthenes‘in MÖ 508/507’deki reformları sırasında tanıtıldı.
Benzer içerikte yazıları okumak için tıklayın.
Kaynak ve detaylı bilgi için;