Uluslararası Çeviri Günü için “dilsel çeşitliliği zenginlik olarak kabul etmek”
Birleşik Kitabı Mukaddes Şirketleri Küresel Kutsal Kitap Çeviri Ekibi (Global Bible Translation for the Global Mission Team of United Bible Societies) Kutsal Kitap Hizmetleri İcra Direktörü ve Çeviriler Direktörü Alexander M. Schweitzer, Uluslararası Çeviri Günü vesilesiyle çevirilerin zorlukları ve dünyaya kattıkları devasa zenginlik hakkında konuştu
Günümüzde dünyada kaç tane Kutsal Kitap çevirisi var?
Alexander Schweitzer: Kutsal Kitap’ın tamamı 700’den fazla dile çevrildi, İncil 1500’den fazla dile çevrildi. 1100’den fazla dile ise kısmi çeviri (İncil, Mezmur, Seçilmiş bölümler vb.) bulunmaktadır. Dünyada yaklaşık 7.100 dil olduğunu düşündüğümüzde, Kutsal Kitap’ın çevrilmediği hala 3.700’den fazla dil var. Ve bu rakamlar işaret dillerini ide içeriyor.
En son çeviriler nelerdir?
AS: Tüm İncil veya Yeni Ahit’in tercümesi birkaç yıl sürse de, her yıl yüzlerce dil ilk çeviriye kavuşuyor. Geçen yılın çevirileri arasında lusamia-lugwe (Uganda ve Kenya, 650.000 konuşmacı), Kalanga (Botsvana, 142.000), Rote (Endonezya, 30.000) ve Malto (Hindistan 51.000) gibi diller vardı. Bu dillere Kutsal Kitap’ın tamamının çevirisi yapıldı.
Yeni Ahit (İncil) çevirileri arasında Waray (Filipinler, 632.000 konuşmacı), Blin (Eritre, 112.000), Korku (Hindistan, 550.000) ve Lemi (Myanmar, 12.000) bulunmaktadır. Topluluk, Kutsal Yazıların 2018 yılında 440 milyon insan tarafından konuşulan 66 dile tercüme edilmesine yardım etti.
En büyük çeviri zorluğu nedir?
AS: Kutsal Kitap çevirisi birçok türde zorluklar yaratıyor
Kültürel zorluklar: Kutsal Kitap metinleri Eski Yakındoğu kültürlerini yansıtıyor. Kültürel gerçeklikler çoğu zaman başka kültürlere kolayca çevrilmediğinden, çevirmenler mesajın bir parçası olan Semitik kültürlerin ayırt edici özelliklerini korumaya çalışırken, onları çevrilen dilin konuşulduğu kültür için anlaşılır hale getirme konusundaki zorlukla karşı karşıya kalmaktadır.
Dil zorlukları: Kutsal Kitap birçok farklı edebi tür içerir. Bununla birlikte, birçok dilde Kutsal Kitap’ta yer alan belirli türlere karşılık gelen bir literatür yoktur. Başka bir dilsel zorluk teolojik kelime hazinesi ile ilgilidir. Geri ödeme, bağışlama, suçluluk, günah vb. gibi temel terimler çok sayıda dilde yok. Edebi veya teolojik bir eşdeğeri yoksa bunları nasıl çevirebilirim?
Kiliselerin gelenekleri ve teolojileri, Kutsal Kitap tercümesi süreci üzerinde çok güçlü bir etkiye sahiptir. Bu durum geçmişte bir dilde çeviri yapıldığında ve bu çeviriden bir teoloji geliştirildiğinde ortaya çıkıyor. Çoğu zaman, önceki çeviri, yeni bir çeviri yaklaşımının değişikliklerini büyük ölçüde zorlaştıran “sahte-orijinal” olarak değerlendirilmektidir.
İdari zorluklar arasında finansman sorunları ve özellikle yerel topluluğun talebi, istekleri, ihtiyaçları ve bağışçıların fikirlerini ve ideallerini bir araya getirme zorunluluğu bulunmaktadır. Genellikle Kuzey Yarımküre’nin sanayileşmiş ülkelerinden gelen fon verenlerin Kutsal Kitap tercümelerinin zorluğu ve yerel durum hakkında bilgi sahibi olmaları onları bu sürece maruz bırakmakma ancak mümkün olabilmektidir.
Bu Uluslararası Çeviri Günü’nün kutlanması için özel bir dileğiniz var mı?
AS: UNESCO tarafından ilan edilen Uluslararası Yerli Dil Yılı, Kutsal Kitap metni hakkındaki anlayışımızı ilerletmek için bizi her bir dilin, her bir kültürün benzersiz katkısını tanımaya davet ediyor. Umarım Uluslararası Çeviri Günü bize sadece çeviri çalışmalarının karmaşıklığını değil, dil çeşitliliğini zenginleştirme ve Tanrı Sözü anlayışımızı derinleştirme olarak benimseme davetini hatırlatır.
En sevdiğiniz İncil ayeti nedir?
AS: İncil’i hayatımla yakından ilgili olarak okumaya çalışırken, “en sevdiğim” ayetler veya bölümler değişmeye devam ediyor! Dağdaki Vaaz gibi klasiklerin dışında hala tekrarlanan “favoriler” var. Onları sık sık Mezmurlar’da buluyorum. Bunlardan biri Mezmur 139 (138), özellikle başlangıcı
Ya RAB, sınayıp tanıdın beni.
Oturup kalkışımı bilirsin,
Niyetimi uzaktan anlarsın.
Gittiğim yolu, yattığım yeri inceden inceye elersin,
Bütün yaptıklarımdan haberin var.
Daha sözü ağzıma almadan,
Söyleyeceğim her şeyi bilirsin, ya RAB.
Beni çepeçevre kuşattın,
Elini üzerime koydun.
Kaldıramam böylesi bir bilgiyi,
Başa çıkamam, erişemem.
Nereye gidebilirim senin Ruhun’dan,
Nereye kaçabilirim huzurundan?
Göklere çıksam, oradasın,
Ölüler diyarına yatak sersem, yine oradasın.
Seherin kanatlarını alıp uçsam,
Denizin ötesine konsam,
Orada bile elin yol gösterir bana,
Sağ elin tutar beni.