

Spermata Nedir?
Tohumlar.
Antik Çağ Yunan felsefesinin çok önemli terimi ilkin atomcu Anaksagoras
tarafından kullanılmıştır. Empadokles, evrenin dört öğeden oluştuğunu
ileri sürerken bu öğelerin pek küçük parçacık (Yu. Morion)lara bölünmüş
ve yan yana dizilmiş olduğunu söylüyordu. Bölünmez (Yu. Atoma) deyimini
tasarımlayamamıştı.
Ama bu parçacıkların küçüklüklerinden ötürü
algılanamayacaklarını ilerisürüyordu. Ona göre bu parçacıklar cisimleri
oluşturduğu gibi cisimlerdeki bütün değişmeler de küçücük dış
deliklerden giren bu parçacıkların birleşmeleri (sevgi) ve ayrılmaları
(nefret) yoluyla gerçekleşiyordu. Bu parçacıklar özdeksel, aynı zamanda
da tanrısaldılar (eşanlamda ruhsaldılar, çünkü sevgi ve nefret gibi
ruhsal bir itkiyle birleşip ayrılıyorlardı). Bu yüzen idealistler,
Empadokles kuramına psikofizik atomculuk derler. Aristotelesin
bildirdiğine göre Anaksagoras spermata kuramını Empedoklesin bu
tasarımından çıkarmıştır. Anaksagorasın tohumları da bir çeşit
atomdurlar. Anaksagorasa göre cisimleri, bunların niceliksel oranları
oluşturur. Örneğin belli bir nicelikte tohum odun olur, belli bir
nicelikte tohum demir olur vb. Anaksagorasa göre bu tohumlar tümüyle
özdekseldir. Bu tohumlar niceliksel ve niteliksel olarak sonsuzdurlar.
Bu kuramlar daha sonra Abderalılar tarafından geliştirilmiştir.
Empadokles, Anaksagoras ve Demokritos, birer bilgi kuramcıları değil,
birer doğa bilginleridir.
Spermata terimi daha sonra Stoacı Zenon tarafından da kullanılmıştır.
Zenon, doğayla tanrıyı özdeş tuttuğundan bu spermatikoilerin ilksiz ve
sonsuz tanrısal yasalara göre evreni oluşturduklarını ileri sürer; büyük
öke Herakleitosun birçok bakımlardan etkisi altında bulunan Zenon, bu
tohumcuklara Herakleitosçu bir deyimle logoi de der.
Derleyen: Sosyolog Ömer YILDIRIM
Kaynak: Atatürk Üniversitesi Sosyoloji Bölümü 1. Sınıf
"Felsefeye Giriş" ve 3. Sınıf "Çağdaş
Felsefe Tarihi" Dersi Ders Notları (Ömer YILDIRIM); "Felsefe Sözlüğü"
Orhan Hançerlioğlu