Erkek Infertilite Tedavisinde Kullanılan İlaçlar
HMG ve HCG: Bunlar hipogonadotropik hypogonadism olan erkeklerde sperm üretimini uyarmak için kullanılır( hipotalamik veya pituter malfonksiyondan dolayı düşük FSH ve LSH seviyesi olan erkekler ) ama bu durum çok nadirdir. Tedavi fertil seviyede kalitede spermi depolamak için sıklıkla aylarca sürer. Kombinasyon tedavisi gerekir;HCG ile testosteron üretirken FSH ile sperm üretimini uyarır. Başlangıçta erkekler 6 ay boyunca haftada 3 gün HCG enjeksiyonlarını alır. Bu normal olarak testisin büyümesinin artmasına ve testosteronun normal seviyelere ulaşmasını sağlar. HMG enjeksiyonları sonradan eklenir. Bunlar HCG ile karıştırılabilir ve haftada 3 kez de verilebilir. Sperm üretiminde başarılı olunduğunda HMG durdurulur ve HCG tedavisi tek başına verilir. Başarılan sperm üretiminde sayı normalden az olmasına ragmen(10 milyondan az ) doğru teşhis edilmiş hastaların yarısında başarılı gebelik elde edilir. Maalesef bu pahalı bazen düşük sperme sahip erkeklerde ampirik tedavi olarak yanlış kullanılmaktadır ve beklendiği üzere moral bozucu sonuçlara yol açmaktadır.
Bromokriptin: Kadınlardaki olduğu gibi yüksek prolaktin seviyesi olanlarda prolaktini azaltmak için kullanılır
Testosteron: Bu sperm üretimini bastırmak için, ilaç kesildikten sonra(genelde 5-6 ay) sperm üretimini orjinalden daha yüksek seviyelerde oluşturabilmek umudutla verilir.(testosteronu da ) bu tedavi fertiliteyi etkileyebileceği ve çok tehlikeli oldugundan dolayı çok nadir yapılmaktadır. Kan testosteronu düşük olduğu durumlarda impotans ve azalmış libidoyu tedavi etmek için kullanılabilir. Testosteron yağlı bir enjeksiyonun içindedir ve haftada bir i.m olarak uygulanır. Oral preparatlar günümüzde mevcut olmasına rağmen bu ilaçlar oldukça pahalı ve daha az etkilidirler
Klomifen: İnfertil erkeklerde en çok kullanılan ilaçtır. Yaygın olarak ampirik tedavi olarak kullanılır ve sonuçları tahmin edilememektedir. 25 mg tablet olarak günde 1, bir ayda 25 gün ve elbette 3 ile 6 ay boyunca kullanılır. Testislerin testosteron ve sperm üretimini sitümule eden FSH ve LH seviyesini arttırarak hareket eder. Klomifenden fayda gören erkeklerin çoğu düşük sperm sayısına ve düşük yada düşük-normal gonadotropin seviyesine sahiptir. Fakat klomifen seçilen erkeklerde sperm sayısını arttırmasına rağmen hamilelik oranlarında artış sağladığı kanıtlanamamıştr.
Tüp Bebek Yönteminde Kullanılan İlaçlar
Kasik gebe kalma yöntemlerini denemiş fakat başarıyla sonuçlanmamış kadınların sıkça tercih ettiği, gebeliğe yardımcı tedavilerden biri de tüp bebek yöntemidir. Bu yöntem erkek ve dişi hücrelerinin laboratuvar ortamında birleşmesini sağlar. Oluşan embriyoların, anne rahmine transfer yöntemiyle uygulanmasıyla birlikte tüp bebek yöntemi başarıyla neticelenmiş olur.
- Yumurtalıkları baskılayan ilaçlar,
- Yumurtalıkların uyarılması için kullanılan ilaçlar,
- Yumurtaların olgunlaşması için uygulanan ilaçlar,
- Embriyonun rahim içine tutunmasına yardımcı olan ilaçlardır.
İlaçların dozu ayarlanamadığı ve yüksek dozda ilaç verildiği zamanlarda hastada yumurtalıkların aşırı uyarılma hastalığı (OHSS) dediğimiz bir hastalık oluşur. Bunun neticesinde yumurtalıklarda aşırı büyüme, karın içinde su toplama, karın şişmesi ve gerginlik hissi oluşur. İlerleyen saflarda ise hasta bazen yoğun bakım tedavisi uygulanabilecek kadar ağır şekilde rahatsızlanabilir.
Tüp Bebek Yönteminde Kullanılan İlaçlar Şöyle Sıralanabilir
Klomifen: FSH (beyinde hipofizden salgılanan ve yumurtalıklardaki folikülleri uyarıp büyümesini sağlayan hormon) salınımını arttıran Klomifen, kısırlık tedavisinde kullanılmaya başlayan ilk ilaçlardan biridir. Tablet şeklinde bulunan ilaç, genelde adet döngüsünün 5 ya da 9. günleri arasında kullanılmaya başlanması gerekimektedir. Bu ilaç overlerde birden fazla follikül gelişimine yardımcı olabilir.
Human Menapozal Gonadotropinler (HMG): Menapoz dönemi sonrası kadınların idrarından saflaştırılarak elde edilen, FSH ve LH (yumurtlamaya yakın dönemde artış gösteren hormon) hormonlarını birlikte içeren ilaç türüdür. Günlük olarak uygulanan deri altı enjeksiyonudur. IVF (laboratuvar ortamında döllenme) ve ICSI için yumurtalıkların uyarılmasını sağlamakta ve birden fazla follikül elde edilmesi için uygulanmaktadır.
Uriner FSH: Menapoz dönemi sonrası kadınların idrarından saflaştırılarak elde edilen, sadece FSH hormonu içeren ilaçtır. Günlük olarak hastaya deri altı enjeksiyonu olarak uygulanmaktadır. Döllenmenin sağlanması için yumurtalıkların uyarılması ve birden fazla follikül elde edilmesi için kullanılmaktadır.
Gonadotropin Relasing Hormon Agonistleri (GnRHa): Beyindeki hipotalamus adlı merkezden salınan hormonun sentetik halde elde edilen biçimidir. İğne yöntemiyle ya da burundan sprey olarak alınabilir. Hipofiz bezinden FSH ve LH hormonu salgılanmasına yardımcı olur. LH hormonu seviyesinin erken yükselmesi, tedavi sürecindeki çok önemli sorunlardan biridir. Bu durum folliküllerin tahmin edilen süreden önce çatlamasına neden olabilir. Böylece sayı ve kalite olarak yeterli yumurta elde edilme şansını azaltabilmektedir.
GnRH Antagonistleri: İşlev bakımından GnRH analogları ile aynı etkiye sahiptir. Ancak etki gösterme ve kullanım süresi daha kısa olduğundan, hastaların tüp bebek merkezlerine gitmesi gereken gün sayısını indirerek, tedavinin maliyetini aza indirger. Diğer bir avantajı da hastaya yapılan enjeksiyon sayısının daha düşük olmasıdır.
Rekombinant FSH: Rekombinant FSH preparatları %100 olarak saf biçimdedir. Laboratuvar koşullarında, genetik mühendislik sayesinde üretilmektedir. Eskiden yalnızca subkütan (deri altına) yöntemle enjeksiyon yardımıyla uygulanan ilacın, şimdililerde otomatik doz ayarı yapan kalem şeklinde olanları da mevcuttur. İlacın hedefi, FSH yumurtalıkları uyararak birden fazla follikül gelişimini sağladıktan sonra, gebeliği kolaylaştırmak için birden fazla yumurta elde etmektir.
Human Koryonik Gonadotropini (Çatlatma iğnesi): Yumurta toplanmasından yaklaşık olarak 35 – 36 saat öncesinden hastaya enjekte edilir. Bu enjeksiyondan tahmini olarak 36 – 38 saat sonra follikül çatlaması sağlanarak yumurtalar salınır. HCG enjeksiyonunun zamanlaması oldukça önemli olduğundan mutlaka gereken zamanda uygulanmalıdır. Bu hormon, folliküller içindeki yumurtaları olgunlaştırarak döllenmeye hazırlar ve progesteron salgılanmasını başlatır. Doğal bir hormon olan LH’a benzeyen bu ilaç tipi, sorun yaşayan kadında yumurtanın çatlamasına neden olmaktadır.
Letrazol: Muayene sırasında yumurta gelişiminin zor olacağı anlaşılan hastalarda kullanılan bu ilaca adetin 2 veya 4. gününde başlanır. Günde 2 tablet olmak üzere toplamda 5 gün boyunca kullanılması gerekir. Doz yeterli gelmediği ve yumurta gelişimi gerçekleşmediği takdirde, doktorun uygun gördüğü şekilde arka arkaya 3 – 4 adet kullanılabilmektedir.
Progesteron: Rahim içini döşeyen ve döllenen yumurtanın yerleştiği tabakanın sağlıklı büyümesi ve gelişebilmesi için gerekli olan bu hormonun, vücut tarafında yeterli olarak sağlanamadığı takdirde embriyonun rahme sağlıklı olarak yerleşmesi olanaklı değildir. Bu yüzden gebeliğe yardımcı işlemlerde yerleşmeyi desteklemek için bu hormon dışarıdan sağlanmalıdır. Bu tedavi işlemi vajinal fitil ya da jel olarak uygulanmaktadır.
Op. Dr. Sibel KAYA
Kadın Hastalıkları ve Doğum Uzmanı