Gabriel García Márquez'in çalışmalarına çok geç kaldım. Kitaplarından birini okumamın neden bu kadar uzun sürdüğünü tam olarak açıklayamıyorum: belki de çabayla ilgili çok fazla görev duygusu vardı, bir Nobel ödüllü-edebiyatın-erkek-dayanağı türü. görev.
Ben hatırlıyorum Yuz Yıllık Yalnızlık Ben çocukken ebeveynlerimin kitaplığında: beni erteleyen 'yüz yıl' oldu: kulağa tarihle ilgili bir şey olmalı, çok sıkıcı bir tarih; 'Yalnızlık' da kulağa pek eğlenceli gelmiyordu. Yüz yıl boyunca yalnız kalan, durmaksızın kendi kendine “Olmak ya da olmamak” şeklinde konuşan bir adam olduğunu hayal ettim. Ayrıca vardı Kolera Günlerinde Aşk bunun kolera ile ilgili olduğunu varsaymıştım. (Evde birçok tıp ders kitabı vardı, her ikisi de ebeveynlerim doktor. Tropikal Bulaşıcı Hastalıklar El Kitabı ve kolera hakkında her şeyi biliyordu.)
Ancak, yirmili yaşlarımdayken Amsterdam'daki bir kitapçının İngilizce bölümünde gezinirken, okudum Yuz Yıllık Yalnızlık ve ilk cümleyi okuyun. Paragrafın geri kalanını okudum ve sonra sayfanın sonuna kadar gittim ve sonra geri dönüp ilk cümleyi tekrar okudum. Kitabı bir yere bıraktım ve yoluma devam ettim, ama kitapçıda dolaşırken, ara sıra kitabın bulunduğu masaya baktım. Kitapçıdan eli boş çıktım ve hayatıma devam ettim, ancak önümüzdeki yirmi yıl boyunca cümle bana geri dönmeye devam etti ve her seferinde parmağımı koymaya çalışarak kelimelerin sırasını dinledim. onlar hakkında bu kadar ilgi çekici olan şey. Bunun zamanla ilgili bir şey olduğunu hissettim - “yıllar sonra” ile “uzak öğleden sonrasını” birbirine bağlayan bir şey ve ana fiilin şaşırtıcı şekilde dönüştürüldüğü bir şey. Bir İngilizce çeviride tam cümle şudur:
Yıllar sonra, idam mangasıyla karşı karşıya geldiğinde, Albay Aureliano Buendía, babasının onu buzu keşfetmeye götürdüğü o uzak öğleden sonrayı hatırlayacaktı.
Ve elbette, orijinal İspanyolcaya sahip olmalıyız:
Yıllar sonra, idam mangasının önünde, Albay Aureliano Buendía, babasının onu buzu görmeye götürdüğü o uzak öğleden sonrayı hatırlamak zorunda kaldı.
Bu cümleye geri döneceğim, ama yapmadan önce, başka bir küçük deneyimden bahsetmek istiyorum, daha yakın zamanda olan bir şey - sadece birkaç yıl önce. Şimdi olduğum gibi, Londra'da yaşıyordum, evli, çocuklu ve yazmaya çalışıyordum. Bir süredir karışık sonuçlarla yazmaya çalışıyordum. Bir yazma kursuna gittim ve öğretmen zamandan bahsetti. 'Zaman,' dedi bu öğretmen, 'tek yöne gidiyor. İleri, geri değil. '
Çok iyi bir öğretmendi; Söylediği şey tartışmasız doğruydu ve böylesine önemli ve açık bir gerçeği fark etmeyi nasıl ihmal ettiğimi merak ettim; Bu gerçeğin daha fazla farkında olmanın yazımı önemli ölçüde geliştireceğini fark ettim. 'Gerçekten,' diye devam etti, 'zamanın geçtiğini hatırlatmak için sadece mevsimlere, sonbaharda düşen yapraklara bakmamız gerekiyor.'
İşte o anda bir takım şeyler başıma geldi. Birincisi: bu cümle ve onun alışılmadık zaman sunumu. İkincisi, García Márquez benim gibi tropik bölgedendi. Üçüncüsü, tropik bölgelerde dört mevsimin olmadığıdır - aslında, bizim hiç mevsimlerimiz olmadığı söylenebilir. 'Söyledikleriniz bizim için tropik kuşakta geçerli değil' diye düşündüm. 'Zaman bizim için farklı.'
Yıllar sonra, idam mangasıyla karşı karşıya geldiğinde, Albay Aureliano Buendía, babasının onu buzu keşfetmeye götürdüğü o uzak öğleden sonrayı hatırlayacaktı.
Bunu her yerde kurgusal olarak görüyorsunuz: mevsimlerin değişmesiyle ifade edilen zamanın geçmesi - yazarlar, bize her mevsim, beraberinde getirdiği sembolizmle birlikte zamanın geçişini göstermenin bir aracı olarak yazın sonbahara, kışın bahara döndüğünü gösteriyor. Bu kadar uzun süredir ılıman bir iklimde yaşadığıma göre, bunun yaygınlığını şimdi anlıyorum. Ben bunu yazarken, örneğin, kış: neredeyse saat dört, zaten karanlık; Bütün gün meşguldüm ve yürüyüşe çıkmadım ve şimdi gün neredeyse bitti! Ve yine de kış ayları geçiyor gibi görünüyor; Baharın dönüşünü hevesle bekliyoruz.
Yaz, sanki sonsuza dek sürecekmiş gibi bir kalıcılık duygusuyla gelir, ama çok geçmeden yapraklar dönüyor ve sonra ağaçlardan düşüyor ve yine caddede yürürken, “Aynen öyle! Bir yıl daha geçti! ' Ilıman bir iklimde, dünya sürekli olarak gözünüzün önünde değişiyor: çevre, zamanın geçtiğini sürekli olarak hatırlatıyor.
Ama dünyanın her yerinde öyle değil. Tropiklerde sonbahar yoktur. Yaygın yaprak dökümü yoktur. Kış ya da bahar yok. Venezuela açıklarında, ekvatorun on bir derece kuzeyindeki küçük, ikiz ada ülkesi Trinidad & Tobago'daki geldiğim ülkedeki düzeni düşünün. Tüm yıl boyunca aşağı yukarı aynı sıcaklıktır — gündüz 80-90 ° F. Yılın her günü güneş sabahın altı civarında doğar; doğrudan öğle vakti havai; ve akşam altı buçukta başlıyor.
Tüm yıl boyunca dalgalanma yaklaşık yirmi dakikadır, sanki hiç fark yokmuş gibi hissetmek için yeterince az, sanki her gün bir önceki günle hemen hemen aynıymış gibi. Uzatma ve kısaltma yok: ya gündüz ya da gece, bu kadar basit. Ağaçların kendi ritimleri vardır, ancak birbirleriyle koordineli değildirler. Yaygın yaprak dökülmesi, ölüm veya yeniden doğuş hissi yoktur. Yağmur olup olmadığı sorusunun yanı sıra, her gün bir öncekiyle birebir aynıdır.
Aslında, tek gerçek varyasyon dır-dir yağmur.Yılın yarısında hava çok kurak: buna kurak mevsim diyoruz. Yılın diğer yarısı için çok yağmurlu: Buna yağmur mevsimi diyoruz. Kuru mevsim, yağmur mevsimi, kurak mevsim, yağmur mevsimi: işte böyle. Böylece ritmimiz basit bir iki: kuru-ıslak veya gündüz-gece. Kuru-ıslak, gündüz-gece, kuru-ıslak, gündüz-gece, hiç bitmeyen bir-iki bir-iki, bir metronomun sonsuz tik takları gibi. Ve sonra, tabii ki, çevremizdeki her yer deniz. Bir düşünün. Dalga gelir, sonra söner. İçeri, dışarı. İçeri, dışarı. Hiç biter mi? Herhangi bir ölüm ve yeniden doğuş görüyor musun? Kuru, ıslak, gündüz, gece, içeri, dışarı. Hayır, manzaramız zamanın geçişini önermiyor,Ilıman ikliminizde manzaranız size yapar. Manzaramız tamamen farklı bir şey önermektedir: zamanın sonsuzluğu, zamanın hiç bitmemesi.
Bizim ritmimiz basit bir iki: kuru-ıslak veya gündüz-gece.
Bu cümleye tekrar bakalım.
Yıllar sonra, idam mangasıyla karşı karşıya geldiğinde, Albay Aureliano Buendía, babasının onu buzu keşfetmeye götürdüğü o uzak öğleden sonrayı hatırlayacaktı.
Bu cümle hakkında pek çok harika şey var ama benim bahsetmek istediğim şey zamanın işlenmesi. Yıllar sonra zamanda iki noktayı birbirine bağlar. Bir zaman vardır, buna X diyelim, geçmişte ve zaman yıllar sonra , buna Y deyin. Yıllar sonra bu iki noktayı birbirine bağlar ve aralarında gidilen yola dair ipuçları verir. X gününde meydana gelen bir şey, Y gününde olan bir şeyle ilgilidir ve bir kağıt parçası üzerinde biri X gününü ve diğeri Y gününü temsil edecek şekilde iki nokta oluşturmayı hayal ederseniz, aralarına bir çizgi çizebilirsiniz ve Çizdiğiniz çizgi, kendi varlığı, X ve Y'nin bir fonksiyonu olan bir varlıktır. Sanki bu koordinatların her birinin tek boyutluluğunu aşıyor ve daha yüksek seviyeli bir bilgi parçası haline geliyor. Ve bu çizgiyi, X ile Y arasındaki çizgiyi, herhangi bir çizgi olarak görselleştirebiliriz: düz bir çizgi veya dalgalı bir çizgi veya bir spiral olabilir. Her ne olursa olsun, 'yıllar sonra' olarak tanımlanmaktadır.
Elbette birçok yazar böyle bir cümle kullanabilir. Yirmili yaşlarımdayken, Amsterdam'da bir kitapçıda, kitabın ilk satırını okudum. Yuz Yıllık Yalnızlık . Yıllar sonra, kırklı yaşlarımda, Londra'da yaşarken tekrar okudum. X, yirmili yaşlarımda, Amsterdam'da olduğum zamandır; Y, kırklı yaşlarımda, Londra'da olduğum zamandı. Yıllar sonra iki olay arasında geçen yirmi yılı temsil eder. Ama cümle bize yirmi küsur yıllık dönemle ilgili özel bir şey olduğuna dair herhangi bir fikir veriyor mu? 'Ertesi gün' veya 'birkaç ay sonra' veya 'bir yıl sonra' yerine geçebilir miyiz? Sanırım yapabiliriz. Sanırım bu cümlelerin yazarının (bu durumda, ben) geri gelip 'yıllar sonra' kelimesine anlam katması ihtimali var, ancak şimdiye kadar, bu belirli zaman diliminde özel bir şey olduğunu öne sürecek hiçbir şey yok . Yani sahip olduğumuz tek şey:
Bir şey oldu.
Zaman Geçti.
Başka bir şey oldu.
Bunda yanlış bir şey yok; Ben her zaman böyle şeyler yazıyorum ve diğer birçok yazar da öyle. Vurgulamakta olduğum nokta, 'yıllar sonra' ifadesini kullanmanın kendi başına bir deha darbesi olmadığıdır.
Peki, Garcia Marquez neyi farklı yaptı? Bir sonraki cümleyi düşünün: w Ancak idam mangasıyla yüzleşecekti —Her şeyin biraz çıldırmaya başladığı yer burası. Her şeyden önce, bir romanın (uzun bir roman) açılış satırındayız ve idam mangasıyla karşı karşıya olan bir karakterle yan yanayız. Bir dakika: oturma odanızdaki rahat koltuk, belki yanınızda bir fincan çay ile, diyelim ki çatırtılı bir ateş, ayaklarınızın dibinde kedi; bir sonraki an: idam mangası. İkinci olarak, genellikle bilinmeyen bir şeyin bilgisi, kişinin kendi ölüm anı ile sunulur. Hemen, her şeyi bilimin biraz gerçeküstü alanına giriyoruz: yani, bir ayağımızı gerçekte tutuyoruz, çünkü şüpheci bir şüpheci, bu karakterin ölümünün, onun geldiğini görebilmesi için yeterince yakın olduğuna makul olarak işaret edebilir; ama diğer ayak gerçeğe o kadar sıkı bağlı değildir, çünkü kişinin kendi ölüm anını önceden görmek normal varoluşumuzun bir parçası değildir.
Sonra, geliyoruz hatırlamaktı bazen şu şekilde çevrilir hatırlayacaktı ( Hatırlamak zorundaydım ) . Zamanın neresindeyiz? X'te miyiz yoksa Y'de mi? Karakterin hatırlamayı yaptığı an Y zamanında gerçekleşir, ancak hatırlamaktı bizi zamanın dışında bir yere yerleştiriyor gibi görünüyor, bizi zamanın dışında tamamen askıya almak için bile.
Cümlenin sonunda, şu ifadeyi yerine getiren X'i buluyoruz: yıllar sonra başlangıçta karşılaştık: babasının onu buzu keşfetmeye götürdüğü o uzak öğleden sonra . Bölümün ilerleyen kısımlarında, buzun aslında bir çingene tarafından bir soğuk kutuda taşınan buz olduğunu öğreniyoruz, ancak bu açılış cümlesinde herhangi bir buz olabilir - büyük ve kadim bir buzul olabilir. Babanın oğlunu bir şeyi 'keşfetmeye' götürmesi, 'uzak öğleden sonradan' bile daha eski bir şeyi ima ediyor ve önceki nesillerin zaman içinde dalgalanan bilgilerinin izlenimini veriyor. (İspanyolca, bazen 'ilk kez görmeye götürmek' olarak çevrilen 'conocer' dır, ancak aynı zamanda bir kişiyle tanışmak için 'buluşmak' veya 'tanışmak' veya 'tanışmak' anlamına da gelir. ile. ”“ Keşfet ”kesinlikle İngilizce'de çok güzel bir seçimdir.)
Öyleyse, cümlenin sonunda, bu ilk üç kelime, yıllar sonra , ek bir anlamla sessizce yankılanır, çünkü neredeyse sonuna gelmiş bu adamın hayatının neredeyse toplamını içerirler. Bu sözlerde, son anlarında bir karakteri betimleyen, aynı anda bu büyük zaman dilimine geri dönen bir acayiplik var - ve bu kendi başına bir zaman aşımıdır - ve diğer yandan onun hakkında tam bir bilgiye sahip olmak. gelecek. Bütün bunlar bu zarif cümlede, bu kısa an hayatının tamamını baştan sona görebildiği zaman.
Garcia Marquez, alternatif bir zaman anlayışı, zamanın sadece doğrusal bir şey olarak değil, aynı zamanda hiç bitmeyen bir şey olarak da sunuluyor.
O zamandan beri Garcia Márquez hakkında biraz daha okumaya başladım ve bu cümlenin neden benim üzerimde böyle bir etki yarattığını daha iyi anlayabilmem için onun diğer çalışmalarından bazılarını daha yakından okuyabildim. Benim hipotezim, García Márquez'in alternatif bir zaman anlayışı, zamanın sadece doğrusal bir şey olarak değil, aynı zamanda hiç bitmeyen bir şey olarak da sunulmasıdır.
Bir bakıma, öğretmenim, zamanın tek yönde, ileri değil geri hareket ettiğini söylemekte elbette haklıydı; hiçbirimiz yapmak ya da geri almak, söylemek ya da geri almak için geçmiş bir ana geri dönemeyiz. Bu, tüm hayatımızı yöneten bir yasadır ve eğer kurgu bir şekilde insan olmanın ne olduğunun bir yansımasıysa, o zaman kurgu da bu yasaya uymalıdır. Nitekim şimdi gözlerim bu gerçeğe açıldığına göre, iyi kurgunun bu yasaya uyduğunu ve kötü kurgunun bu yasayı görmezden geldiğini defalarca fark ediyorum. Garcia Marquez itaat ediyor. İtaat etmekten fazlasını yapar: Dikkate çekilir ve selam verir - sonra biraz göz kırpır.
Çünkü aynı zamanda alternatif bir zaman kavramı sunmayı da başarıyor, sanırım tropikal iklimin önerdiği zaman: sonsuz olarak zaman. Hikayelerinin her yerinde, sonsuzca tekrar eden döngülerin döngüsellik kavramlarını görüyoruz. Çalışmalarından bazılarını ince bir diş tarağı ile inceledim ve cümleleri geleceğe mi yoksa geçmişe mi işaret ediyorlarsa işaretledim ve ortaya çıkan, gelecek-geçmiş, gelecek-geçmiş kalıplarına tamamen şaşırmadım. gelecek geçmiş . . . tik takli bir metronomun ileri geri, ileri geri hareketi. Tıpkı ilk cümlesindeki gibi Yuz Yıllık Yalnızlık , Garcia Marquez, sanki geçmişle gelecek arasında bir tür eşitlik varmış gibi, neredeyse zamanın ileri oku yokmuş gibi yazar.
Gelişmekte olan bir yazar olarak, García Márquez’in zamanla ilgili yaklaşımını büyüleyici ve heyecan verici buluyorum. Belki iyi yazmanın “kuralları” vardır - ve yine de burada, kendisini bu kuralların tanımladığı alanla sınırlamayan biri var. Bu kurallar, istemeden, görünmez bir şekilde dünyanın belirli bir bölümü tarafından tanımlanmış olabilir ve burada, dünyanın farklı bir yerinden, benim geldiğim dünyanın bir kısmından biri tarafından onlara meydan okundu. Bana kesin bir güven veriyor. Sanki her şey mümkünmüş gibi hissettiriyor.