"Nasıl ki, madrup, elbette dâribe delâlet eder. San'atlı bir eser, san'atkârı icab eder. Veled, vâlidi iktiza eder. Tahtiyet, fevkiyeti istilzam eder, ve hâkezâ..." Bu cümleleri izah eder misiniz?
Değerli Kardeşimiz;
"Nasıl ki, madrup, elbette dâribe delâlet eder. San'atlı bir eser, san'atkârı icab eder. Veled, vâlidi iktiza eder. Tahtiyet, fevkiyeti istilzam eder ve hâkezâ..."(1)
Madrup, elbette dâribe delâlet eder: Ortada fiil varsa, fail de vardır demektir; fail olmadan fiilin olması imkansızdır. Dövülme fiili, döven faili gösterir, yani ortada bir dövülme varsa, döven de var demektir; döven olmadan dövülmenin olması mümkün değildir.
San'atlı bir eser, san'atkârı icab eder: Sanat varsa mutlaka bu sanatın sanatkarı vardır, sanatkar olmaksızın sanatın olması mümkün değildir.
Veled, vâlidi iktiza eder: Ortada bir çocuk varsa, onu doğurtan bir babası vardır, baba ve anne olmaksızın çocuk olamaz. Yani fiil ile fail arasında şiddetli bir gereklilik, lüzumiyet bağı vardır. Bu bağı ve gerekliliği ortadan kaldırmak mümkün değildir.
Tahtiyet, fevkiyeti istilzam eder: Bir şey alta ise, mutlaka onun bir üstü vardır. Zira alt kavramını ortaya çıkartan ve meydana getiren şey onun üstüdür. Alt, üst ile vardır.
Mesela; oğul kavramını anlamlı kılıp varlık haline sokan şey, babalık kavramıdır. Babalık olmadan oğulluk olmaz. Demek altın varlığı, üstün varlığına bağlı ve onun ile kaimdir. Yani altlığın varlığını meydana çıkaran ve devam ettiren üstlük kavramıdır.
İşte bu gereklilik ve lüzumluluk hakikati; Allah ile kainat arasında da cari bir hakikattir. Allah olmadan kainat olmaz ya da kainat varsa Allah da vardır. Nasıl dövülme fiili, mecburi olarak döven faili gösteriyor ise; kainattaki haddi hesabı olmayan her bir fiil ve icraat da Allah’ı akla vacip derecesinde lüzumlu ve gerekli kılar. Bu pencerenin ana teması budur.
Kainattaki her bir fiil; Allah’ın bir ismine ya da sıfatına intikal eder. Rızkın Rezzak’a, temizlik fiilinin Kuddüs ismine, hayatların Hay sıfatına intikal etmesi gibi...
Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editörü