İran Devrimi 40 Yaşında
İran yönetimi, Ayetullah Ruhullah Humeyni liderliğinde gerçekleşen ve 11 Şubat 1979'da Muhammed Rıza Şah Pehlevi iktidarının devrilmesiyle sonuçlanan İslam devrimin 40'ıncı yılına ABD yaptırımlarının gölgesinde giriyor. Buna rağmen on milyonlarca İranlı, İslam Devrimi'nin 40. zafer yıldönümünü ülkenin dört bir noktasında coşkuyla kutluyor.
İran'da 58 yıllık Pehlevi Hanedanlığının yıkılmasıyla sonuçlanan Ayetullah Humeyni liderliğindeki 1979 devrimi, 20'nci yüzyılın en önemli olaylarından biri olarak kayda geçmiş ve İran uzun süre gerek bölgesel gerekse küresel güçlerin gündemini meşgul etmişti.
Devrimden 9 ay sonra gerçekleşen ABD'nin casusluk yuvası olan büyükelçiliğin işgali nedeniyle başlayan ABD ambargoları, 14 Temmuz 2015'te imzalanan ve 16 Ocak 2016'da yürürlüğe giren Kapsamlı Ortak Eylem Planı (KOEP) olarak adlandırılan nükleer anlaşma ile bir süre kısmi olarak kalksa da ABD Başkanı Donald Trump'ın 8 Mayıs 2018'de anlaşmadan çekilmesi ve 7 Ağustos ile 5 Kasım 2018'de yaptırımları iki aşamalı olarak yeniden devreye koyması nedeniyle İran, devrimin 40'ıncı yılına da ambargoların gölgesinde giriyor.
Şah'ın 1979 devrimine yol açan politikaları
Şah, Beyaz Devrimden sonra İran'a giren yüksek miktardaki parayı kontrolsüz bir şekilde ülke için harcıyor ve lükse kaçarak eleştiriye neden olan yatırımlar yapıyordu. Bu nedenle de ülkedeki enflasyon artmaya ve köyde yaşayanlar şehirlere aktığı için ülkede siyasi kaos oluşmaya başlıyordu. Bu süreçte 1971 yılında İran ekonomisi kötüye giderken Şah, İran İmparatorluğunun 2 bin 500'üncü yılı için çok gösterişli bir kutlama yapar. 61 ülkeden devlet başkanlarının katıldığı organizasyonda yüksek paralar harcanır. Şah'ın imajının iyice bozulmasına neden olan bu kutlamadan sonra protestolar daha da artar.
Petrol İhraç Eden Arap Ülkeleri Örgütü'nün (Organization of Arap Petroleum Exporting Countries: OAPEC) 1973 – 1974 petrol krizinde Arap-İsrail Savaşı nedeniyle İsrail'e yardım eden Amerika'ya ambargo uygulaması petrol fiyatlarının birden tavan yapmasına ve İran petrol gelirlerinin beklenmedik bir şekilde artmasına yol açar. Şah, bu sayede 1974'te İran'ın petrol gelirini 4 milyon dolardan 20 milyon dolara çıkarma imkanı yakalar. Bu gelişme ile düşen halkın tansiyonu Şah'ın ABD'den yüklü miktarda silah almasıyla yeniden yükselir ve gösteriler yeniden hızla artar. Şah'a karşı muhalefet giderek büyür ve ekonomi, gösteriler ile grevlerden çok etkilenir. Şah, 1957'de kurduğu "Savak" isimli gizli güvenlik teşkilatı ile protestoculara yönelik baskısını artırır.
Ülkede baş göstermeye başlayan ayaklanmalar üzerine Şah, 1977'de çıkardığı yasa ile kendi partisi dışındaki tüm partilerin çalışmasını yasaklar. 9 Ocak 1978'de İmam Humeyni'ye karşı hakaret içeren bir makalenin yayınlanması üzerine Kum kentinde düzenlenen protesto yürüyüşünde Savak güçleri, kalabalığa ateş açarak yaklaşık 100 kişiyi öldürür. Bu olaydan sonra yas geleneğine göre protestolar her 40 günde bir tekrarlanır ve kitlesel gösterilerin ülke ekonomisini felç etmesiyle yeniden sertleşen yönetim, 8 Eylül 1978'de büyük kentlerde sıkıyönetim ilan eder.
Ters tepen bu adımlardan sonra sokakların iyice karışmasından endişelenen Şah, politika değiştirmeye karar verir ancak kontrolden çıkan olayları bir türlü yönetemez ve sükuneti sağlayamaz. 1979'a gelindiğinde öğrencilerin gösterilerde olması nedeniyle Tahran başta olmak üzere çoğu üniversitede, dersler yapılamaz hale gelir. Şah ılımlı muhalefetin önemli isimlerinden Şahpur Bahtiyar'ın başbakan olmasına razı olarak rejimi kurtarmaya çalışır fakat bu girişim de artık monarşi rejimiyle her tür uzlaşmayı reddeden tüm muhalefet tarafından reddedilir.
Durumunun ümitsizliğini gören Muhammed Rıza, 16 Ocak 1979'da kesin olarak ülkeyi terk eder ve Şahpur Bahtiyar'ın muhalefetle uzlaşma çabaları da sonuçsuz ve Bahtiyar ülkeyi terk eder. Şah'ın en öne çıkan muhalifi ve anti emperyalist hareketin lideri 76 yaşındaki Humeyni'nin 1 Şubat 1979'da ülkeye dönüşüyle, son direnci de kırılan 58 yıllık Pehlevi Hanedanlığı yıkılır.
Humeyni, önce 1 Şubat 1979'da İslam'a sadık bir İran istediğini televizyonlardan duyurur, ardından 1 Nisan 1979'da gerçekleştirilen referandum sonucu İran resmen İslam Cumhuriyeti olur ve Aralık 1979'da ülke şeriatı ve İmam Humeyni'nin dini ev siyasi liderliğini onaylar. Bu şekilde İran'daki İslam Devrimi resmen gerçekleşmiş olur, Ebul Hasan Beni Sadr cumhurbaşkanı seçilir ve Mehdi Bezirgan da başbakan olur. Devrimden sonra İran bayrağındaki Şah yönetimini ve monarşiyi simgeleyen aslan ve güneş amblemi kaldırılmış, yerine İslam Cumhuriyeti amblemi olan "Allah" yazısının logo şekli konmuştur.
İmam Humeyni'nin Fransa'dan dönüşünün 10'uncu gününe denk gelen 11 Şubat ülkede her yıl devrimin yıl dönümü olarak kutlanıyor.
İlk Yorumu Siz Yapın
- BUGÜN
- BU HAFTA
- BU AY
İran: "ABD Kendi Kendini Vurmuş Olabilir"
Saldırıyı Düzenleyen Belli Oldu
Akar: F-35 Programından Çıkarılmamız NATO'yu Olumsuz Etkileyecek
Trump ABD'nin İran'a Ait Bir İHA'yı Düşürdüğünü İddia Etti
Yurt Dışından Getirilen Telefon Harçlarına Zam
Trump'tan Türkiye Açıklaması
Düzce'de Sel; 7 Kişi Kayıp
Suriyeli Korsanlar Yollarda!
Terör Saldırısı.. 50 Ölü!
İran'dan Sert Uyarı
İmam Hamanei: Düşman Eninde Sonunda Diz Çökecek
İngilizlerin Deniz Korsanlığını Karşılıksız Bırakmayız
Yeni Parti Kuracağını Resmen İlan Etti
Suriyelilerin Yasal Kalış Hakları Sonlandırılıyor
İngiltere İran Petrolü Taşıyan Tankere El Koydu
"İran, Füzelerin Menzilinde"
Perinçek'ten İlginç FETÖ Çıkışı
Perinçek'ten İlginç FETÖ Çıkışı
Hürmüz'de Sular Durulmuyor
Zarif: "Trump Yönetimiyle Görüşebiliriz"
İran: "ABD Kendi Kendini Vurmuş Olabilir"
Saldırıyı Düzenleyen Belli Oldu
Esad: İran Her Zaman Yanımızda Yer Almıştır
Macron: 'Ruhani, Putin ve Trump'la Görüşeceğim'
"Yasalar yaptırım Gerektiriyor"
İran'ın Füze Programını Görüşmeye Hazırız
Rusya: Türkiye’ye Savaş Uçağı Satabiliriz
Diğer Haberler
Hürmüz'de Sular Durulmuyor
Esad: İran Her Zaman Yanımızda Yer Almıştır
Büyükelçi Yıldız: Musul Başkonsolosluğu Yakında Açılacak
Ambargolar Bizim İrademizi Daha Güçlü Kılıyor
İsrailli Bakan Batı Şeria'nın Tamamının 'İlhakını' İstedi
İran'dan Sert Uyarı
Şeyh Zakzaki'nin Serbest Bırakılması İçin Protestolar Sürüyor
ABD, İran ve Yemen Açıklarını Uluslararası Koalisyonla 'Korumak' İstiyor
İran İngiliz Petrol Tankerine Müdahale İddiasını Yalanladı
"İran, Füzelerin Menzilinde"
Netanyahu İran’a Baskıların Arttırılmasını İstedi
İngilizlerin Deniz Korsanlığını Karşılıksız Bırakmayız