Yönetimin belli başlı özellikleri şunlardır: (i) Yalnızca insanlar için geçerlidir. (ii) En az iki insan olmalı ve biri yöneten diğeri yönetilen rolünü üstlenmelidir. (iii) Amaçlar önceden belirlenmeli ve çalışanların iş birliği sağlanmalıdır. (iv) Yönetim basamakları ve bu basamaklara ait yetki/sorumluluk düzeyleri belirlenmelidir. (v) Yönetsel faaliyetlerde verimlilik, etkinlik ve iktisadilik göz önünde bulundurulmalıdır. (vi) Hem bilim hem de sanattır.
Yapılan her tanımda yönetimin bazı özellikleri ön plana çıkarılmakta ve yönetim akademisyenleri, “önemli olduğunu düşündükleri bazı özellikleri daha çok vurgulayarak” kendi yönetim tanımlarını yapmaktadır.
Yönetimi “planlama, örgütleme, yöneltme, koordinasyon ve denetim süreci doğrultusunda eldeki kaynakları verimli, etkili ve iktisadi olarak kullanarak önceden belirlenmiş amaçlara ulaşma” olarak tanımlayabiliriz.
Bu tanımda öne çıkan özellik, yönetimin “planlama, örgütleme, yöneltme, koordinasyon, denetim” gibi faaliyetlerin gerçekleştirilerek yerine getirilmesi ve bu faaliyetlerin birbirini izlemesinin “yönetim süreci” olarak adlandırılmasıdır.
Fonksiyon kavramı, “bir bütünü oluşturan değişkenlerden herhangi birinin bütünün üzerindeki etkisi” olarak tanımlanabilir.
Buna göre, yönetim olarak adlandırılan “bütün”, “planlamaörgütlemeyöneltmekoordinasyondenetim” olarak adlandırılan değişkenlerden oluşmaktadır ve bu değişkenler bütünün işleyişi üzerinde doğrudan etkilidir.
Yönetim, işletmedeki tüm faaliyetleri kapsayan bir fonksiyondur.
Başka deyişle pazarlama yönetimi, üretim yönetimi, insan kaynakları yönetimi gibi tüm işletme fonksiyonlarının yönetimi söz konusudur. Bu bağlamda; yönetim işletmenin “genel fonksiyonu” olarak adlandırılmaktadır.
Yönetimin işletmenin genel fonksiyonu olması doğrultusunda, yönetimin alt fonksiyonları olan planlama, örgütleme, yöneltme, koordinasyon ve denetim diğer işletme fonksiyonlarının hepsinde yer alır.
Şöyle ki üretim planlaması, satış planlaması, finansal planlama, iş gücü planlaması vb. gibi. Ayrıca satın alma fonksiyonu da “tedarik” anlamında diğer işletme fonksiyonları içinde yer alabilmektedir. Örneğin; iş gücünün tedariki ya da finansal fonların tedariki gibi.
Profesyonel yönetici; işletmenin değişen rekabet koşullarına uymasını ve sürekli dinamik hâlde olmasını sağlayan, işletmenin risk dışındaki sorumluluklarını üstlenen, işletmenin amaçlarını ger çekleştirmek için girişimciye karşı sorumluluk üstlenen ve işletme çalışanlarının bireysel amaçlarıyla işletmenin örgütsel amaçları arasında uyum sağlayan bir işletme çalışanıdır.
Girişimciyi, “sermayesini kâr elde etmek amacıyla ortaya koyan ve üretim faktörlerini bir araya getirerek belirli bir mal ve/veya hizmeti üretmek ve/veya pazarlamak riskini üstlenen kişi” olarak tanımlayabiliriz. Girişimcinin en önemli özelliği “girişimcilik ruhuna” sahip olmasıdır.
Şöyle ki doğa (yani üretimin gerçekleştirileceği yer), sermaye (yani para, arazi, bina, makine, ham madde), iş gören (ücret karşılığında çalışanlar) ve teknoloji (patent, lisans, know how, imtiyaz) gibi üretim faktörlerini girişimcilik ruhu bir araya getirir.
Endüstri Devrimi öncesinde, Orta Çağ’da kölelerin yeterince verimli çalışmadığının fark edilmesi ve bazı bölgelerde köle ayaklanmalarının yaşanması, toprak sahiplerini mevcut sistemden daha farklı bir çözüm yolu aramaya itmiştir.
Böylece, kendilerine üretmedikleri için verimsiz çalışan kölelerin serbest bırakıldığı ve elde edilen ürünün toprak sahibi ile köylüler (köleler artık köylüler olmuşlardır) arasında paylaşıldığı yeni bir model ortaya konulmuştur.
Tarımsal gelişmeyle ve tarım ürünlerinin çeşitlenmesiyle sistemli bir şekilde artan ticari tarımsal üretim, üretime katılmayan ama üretici ile tüketici arasında köprü oluşturan tüccarlar sınıfının ortaya çıkmasına neden olmuştur.
Tüccarlar, toprak sahipleriyle köylüler arasında aracı konumuna gelmiş ve denizciliği de kullanarak büyük zenginlikler elde ederek diğer iki sınıfa egemen olacak kadar güçlenmiştir.
Zamanla toprak işçilerinin toprak sahipleri için çalıştığı feodal sistem, zanaat işçilerinin ve ustaların sermaye sahipleri için üretim yapmasıyla birlikte kapitalist sisteme dönüşmüştür.
Endüstri Devrimi sonrasında, öncülüğünü Frederick W. Taylor’un (18561917) yaptığı “bilimsel yönetim yaklaşımı”; öncülüğünü Henry Fayol’un (18411925) yaptığı “yönetim süreci yaklaşımı” ve öncülüğünü Max Weber’in (18641920) yaptığı “bürokrasi yaklaşımı”, klasik yönetim olarak adlandırılmaktadır.
Bu üç yaklaşımın “klasik” olarak adlandırılmasının nedeni, “üzerinden çok zaman geçse bile varsayımlarının değerini yitirmemesinden” kaynaklanmaktadır. Neoklasik yönetim, klasik yönetimin eksik olan yönlerini tamamlamaktadır.
Elton Mayo (18801949) ve ekibi tarafından gerçekleştirilen Hawthorne Araştırmaları verimliliğin ya da başka deyişle kurumsal performansın daha da artırılmasının klasik yönetimin eksik bıraktığı yön olan “insan unsuruna” önem vererek gerçekleştirilebileceğini kanıtlamıştır. Modern yönetim; “sistem yaklaşımı” ve “durumsallık yaklaşımı” olarak adlandırılan iki yaklaşımdan oluşmaktadır.
Bu yaklaşımların temelinde; işletme olarak adlandırılan bütünün, kendisini meydana getiren unsurlarına analiz yoluyla ayrılması ve bu unsurların teker teker ele alınıp ayrıntılı olarak incelenmesinden sonra, sentezle bütünün (işletmenin) yeniden oluşturulması bulunmaktadır.
Güncel yönetim yaklaşımlarını şöyle sıralayabiliriz: Kaynak bağımlılığı, Örgütsel strateji, Vekâlet, İşlem maliyeti, Kurumsallık ve Örgütsel ekoloji.
Güncel yönetim yaklaşımların temel özelliği, “maliyetler üzerinde odaklanarak kurumsal performansı desteklemeleridir”. Bunun nedeni, genellikle bu yaklaşımları önerenlerin “örgütsel ekonomi” olarak adlandırılan bir uzmanlık alanında çalışmalarıdır.
Yönetim uygulamalarını şöyle sıralayabiliriz: Toplam kalite yönetimi, Altı sigma, Dengeli ölçüm kartı (kurum karnesi), Kıyaslama, Temel yetenekler, Dış kaynak kullanımı, Küçülme kademe azaltma ve doğru ölçeği bulma, Personeli güçlendirme, Değişim mühendisliği, Yalın organizasyonlar, Stratejik ortaklıklar, Kurumsal sosyal sorumluluk ve Sürdürülebilirlik.
Bu yönetim uygulamalarının ortak özelliği, maliyet minimizasyonu ve gelir maksimizasyonu doğrultusunda kurumsal performansın yükseltilmesidir.
Bu amaca, yönetim uygulamaları doğrultusunda örgüt yapısında gerçekleştirilen değişikliklerle ulaşılabilecektir.
Örgüt yapısı; bir işletmedeki bölümlerin, hiyerarşi zincirinin, karar verme anlayışının, çalışanlar arasındaki ilişkilerin örgüt kültürü doğrultusunda oluşturulduğu dinamik bir yapılandırma sürecidir.
Dinamik olmasının nedeni, gerçekleştirilen her yönetim uygulamasının örgüt yapısını değiştirmesinden kaynaklanmaktadır.
Bu bağlamda, örgüt yapısının temel unsurları şöyle sıralanabilir: (i) Yatay farklılaşma, (ii) Dikey farklılaşma, (iii) Merkezîleşme ve merkezîleşmeme, (iv) Biçimselleşme ve biçimselleşmeme, (v) Örgüt kültürü.
Yönetim bilimi, yönetim alanında karşılaşılan olguları daha iyi anlayabilmek ve sorunları çözebilmek için açılımlar geliştirmiştir.
Bu açılımların tümü, gider minimizasyonu ve gelir maksimizasyonu doğrultusunda kurumsal performansın artırılması ve işletmenin yaşamının sürekli kılınması doğrultusundadır.
Yönetim biliminin açılımları, işletme lisans eğitimi boyunca değişik sınıflarda ve farklı yarıyıllarda öğrenciye aktarılmaktadır.
Yönetim biliminin temel açılımlarını şöyle sıralayabiliriz: (i) Stratejik yönetim, (ii) Örgütsel davranış, (iii) İnsan kaynakları yönetimi. Bu açılımların her birinin kendi “alt açılımları” bulunmaktadır.
Stratejik yönetimin temel özelliği; üretim, pazarlama, araştırma-geliştirme, insan kaynakları gibi “bölümlerin yöneticilerinin aynı dilden konuşmalarını” sağlamasıdır.
Ayrıca; değişen çevre koşullarının, dünya konjonktürünün ve piyasaların sürekli analiz edilmesi doğrultusunda “doğru zamanda doğru yatırımların” yapılmasına olanak tanır.
Örgütsel davranış, sosyal tarafların (işveren temsilcileri ve işçiler) davranışlarından oluşan örgütün tüm davranışlarını ve bu davranışların kurumsal performans üzerindeki etkisini incelemektedir.
İnsan kaynakları yönetiminin amacı; nitelikli, yetenekli çalışanları işletmeye çekebilmek ve uygun görevlerde istihdam edebilmek, yaptıkları işte verimli olabilmeleri için eğitmek, kariyer planlaması doğrultusunda daha sonraki görevlerine hazırlanabilmeleri için geliştirmek, performanslarını değerlendirmek, ücretlerini adil olarak belirlemek ve iş gücünün sürekliliğini sağlayabilmektir.
Bu amaç ları doğrultusunda gerçekleştirdiği faaliyetler ise insan kaynakları planlaması ve iş gücü gereksinimini belirleme, seçme ve işe yerleştirme, işe uyum eğitimi (oryantasyon), eğitim ve geliştirme, iş de ğerlemesi, performans değerlemesi, ücret yönetimi, kariyer yönetimi, işçi sağlığı ve güvenliği, endüstriyel ilişkiler, şikâyet ve disiplin yönetimi olarak sıralanabilir