Labrador
Kanada'nın kuzeydoğu kesiminde, Nevvfoundland eyaletinin bir kısmı olan yarımadadır. Yüzölçümü 250.000 km.2 kadardır. Labrador kıyılarını sarp kayalıklar kaplar. Bu bölge iç kısımlarında maden ve orman bakımından büyük bir zenginlik gösterir. Demir, bakır, altın yatakları vardır. Ormalarında ayı, tilki, vaşak, kunduz gibi hayvanlar yaşar. Bu bakımdan bölgede kürkçülük gelişmiştir. Ayrıca halk, balıkçılık ve avcılıkla geçinir. Labrador'un iklimi soğuk iklimdir. Bunun başlıca sebebi, Kuzey Buz Denizi'nden gelen Labrador soğuk su akıntısının Labrador kıyılarından geçmesidir.
Kanada topraklarının en doğu bölümünü oluşturan Labrador Yarımadası, kuzeyde Hudson Boğazı'ndan güneyde Belle isle Boğazı'na kadar uzanır. İskandinavyalılar İS 986'da Labrador'a gelmiş, ama yarımadanın iç bölgeleri 20. yüzyıla kadar keşfedilmemiştir. Labrador'un en kuzey ucunda, doğudaki dağların en yükseği olan Torngat Dağları yer alır. Daha güneyde engebeli bir yayla vardır. Girintili çıkıntılı olan kıyı, fiyortlar ve orta büyüklükteki akarsularla derin bir biçimde oyulmuştur. Labrador'un en önemli akarsuyu olan 480 km uzunluğundaki Churchill Irmağı üzerinde 97 metre yüksekliğindeki Grand Çağlayanı vardır.
Çok fazla kuzeyde olmamasına karşın, Kuzey Kutup Bölgesi'nden gelen akıntılar kıyılarını etkilediği için Labrador çok soğuktur. Kışın akarsular ve göller donar; tüm kıyılar buzlarla kaplanır. Kar, genellikle eylülden hazirana kadar yerde kalır. Labrador'un büyük bölümü yosunlar ve likenlerle kaplıdır. Ama vadiler ve güneydeki alçak tepelerin yamaçları kara ladin ağaçlarından oluşan sık ormanlarla kaplıdır. Kuzey Amerika kıtasının en çok kereste elde edilen alanı, Churchill Irmağı'nın güneyidir. Bölgenin başlıca hayvanları kunduz, vaşak, misk sıçanı, susamuru, Kuzey Amerika'ya özgü rengeyiği, ayı, sansar, volverin, mink, kırmızı sincap, mavi tilki ve kutup tilkisidir. Çoğunun kalın kış postları olan bu hayvanlar kürk avcıları için çok değerlidir. Keklik, ormantavuğu, su çulluğu, kaz ve ördek bölgede bulunan başlıca kuşlardır.
Labrador'un kıyı bölgelerinde yaşayanların büyük çoğunluğu İskoç ya da İngiliz kökenlidir. Labrador'da az sayıda Eskimo da yaşar. İç bölgelerde, avcılıkla yaşayan göçebe Amerika Yerlileri olan Dağlılar ve Naskaplar vardır.
Labrador'daki en eski uğraşlardan biri balıkçılıktır. Mayısekim ayları arasında kıyılarda morina, daha kısa bir süre için de ringa, halibut ve somon balığı avlanır. Labrador kıyılarında ayıbalığı ve balina avcılığı da yapılır. Yerliler ile Eskimolar'ın tuzaklarla avladıkları kürk hayvanları bir zamanlar önemli bir gelir kaynağıydı; ama 20. yüzyılda önemi azalmaktadır.
Churchill ve Kaniapiskau ırmaklarının kaynaklarının arasındaki bölgede büyük demir cevheri yatakları vardır. Bunların en önemlisi Quebec sınırındaki Schefferville yakınlarındadır. Çıkarılan demir cevheri yaklaşık 580 km güneyde, St. Lawrence Körfezi'ndeki SeptIles limanına demiryoluyla taşınır. Güneybatıda bakır ve Ungava Körfezi'nin batısında nikel çıkarılır. Labrador'da altın ve uranyum madenleri de bulunmuştur. Akarsular, özellikle Churchill Irmağı üzerindeki Muskrat ve Churchill çağlayanları hemen hemen sınırsız bir elektrik enerjisi kaynağıdır. Labrador'da büyük kentler yoktur:
En büyük yerleşim merkezleri Quebec sınırı yakınındaki Labrador City ve Wabush ile kıyıdaki Happy ValleyGoose Bay'dir. Goose Bay'deki havaalanı, okyanus aşırı uçuşlar için başlıca yakıt ikmal yerlerinden biridir. 16. ve 17. yüzyıllarda Fransa, Channel Adaları ve İngiltere'den gelen balıkçılar Labrador'a yerleştiler. Daha sonra kürk avcıları bölgeye geldi. Labrador yakınındaki Newfoundland Adası, morina avcılığı yapılan Grand Sığlığı'na daha yakın olduğu ve daha iyi limanları bulunduğu için Labrador'dan daha iyi bir konumdadır. Bunun sonucu olarak Labrador uzun yıllar fazla ilgi çekmemiştir. Günümüzde Newfoundland eyaletinin bir parçası olan Labrador'un sınırı tarihi boyunca Quebec ile Newfoundland arasında anlaşmazlıklara neden olmuştur. Newfoundland 1949'da Kanada'nın 10. eyaleti olunca, Labrador da Kanada'nın egemenliği altına girmiştir. Nüfusu yaklaşık 28.000'dir (1980).
Labrador akıntısı
Labrador Akıntısı, Labrador Denizi'nin batı kıyısı boyunca güney yönünde akan okyanus yüzey akıntısıdır. Akıntının sıcaklığı her zaman 0 °C'nin altındadır; tuzluluk oranı ise binde 30-34 arasında değişir. Kıta sahanlığıyla sınırlı olan Labrador Akıntısının derinliği 600 m'nin biraz üzerindedir. Atlas Okyanusu’nda derin su akıntıları genel olarak ekvatora yönelen soğuk su akıntılarıdır. Arktik ve Antarktik su akıntıları, ılık ve sıcak sularla karşılaştıklarında, yoğunlukları fazla olduğundan, dibe çökerler. Kuzeyden gelen soğuk sular (-1°C) 50° kuzey enleminden sonra 3.000 m derinliğe inerek güneye doğru akar, Cebelitarık önlerinde tuzlu Akdeniz sularıyla karşılaşırlar.
Daha sıcak olan Güney Kutbu suları (+6°C) 800 m derinlikte kuzeye doğru akar. Kuzey ve güney derin su akıntıları ekvatora yakın enlemlere kadar uzanırlar. Okyanus akıntıları iklim koşullarını etkiler (Kuzey Amerika kıyıları soğuk Labrador Akıntısı’nın, Avrupa kıyıları ılık Gulp Stream’in etkisinde kalır); sıcak ve soğuk enlemler arasında ısı değişimini, denizin derin bölgelerine oksijen taşıyarak canlıların yaşamlarını sürdürmelerini sağlar.
Sözlükte "labrador" ne demek?
Labrador kelimesinin ingilizcesi
n. peninsula in northeastern North America which contains the Canadian province Newfoundland and borders the province of Quebec; Labrador retriever, breed of dog
n. Labrador, island in North America; retriever, breed of dog
n. Labrador, peninsula in northeastern North America which contains the Canadian provinces of Quebec and Newfoundland; Labrador retriever
Köken: İngilizce