27 Mayıs 1960 Darbesi
1959 yılı iktidar ve muhalefet arasındaki ilişkiler açısından son derece gergin geçmişti. Bu gerginlik 1960'a girildiğinde bir türlü yumuşamak bilmediği gibi daha da sertleşmeye yüz tuttu. 7 Nisan'da DP Meclis Grubu bir bildiri yayımladı.
27 Mayıs darbesi
27 Mayıs 1960'ta Demokrat Parti
iktidarına karşı yapılan ve bu iktidara son veren askeri
Demokrat Parti, çok sayıda siyasi partinin adı olarak kullanılmıştır: Demokrat Parti, 1946 yılında kurulan ve 1960 yılında kapatılan Türk siyasi partisi. Demokrat Parti, 1992 yılında kurulan ve 2005 yılında Anavatan Partisi'ne katılan siyasi parti.
...Tümünü okumak için linke tıklayınız. ihtilal
. 7 Ocak 1946'da kurulan, 1946 seçimlerinde 62 milletvekilliği kazanarak
TBMM
...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
'deki tek parti uygulamasına son veren
TBMM Türkiye Cumhuriyeti parlementosu Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin kısaltması. Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM), Türkiye Cumhuriyeti'nin 23 Nisan 1920'de kurulmuş olan yasama organıdır. Anayasanın 108'nci Maddesine göre, yasama yetkisi Türk Milleti adına Türkiye Büyük Millet Milletvekili genel seçimleri, dört yılda bir, serbest, eşit, tek dereceli, genel oy esaslarına göre, yargı organlarının genel yönetim ve denetimi altında yapılır. Demokrat Parti
...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
1950 seçimlerinden büyük bir zaferle çıktı. 393 milletvekili çıkararak, senelerdir milletin inancı ve yaşayışı üzerine baskı uygulayan
Demokrat Parti, çok sayıda siyasi partinin adı olarak kullanılmıştır: Demokrat Parti, 1946 yılında kurulan ve 1960 yılında kapatılan Türk siyasi partisi. Demokrat Parti, 1992 yılında kurulan ve 2005 yılında Anavatan Partisi'ne katılan siyasi parti.
...Tümünü okumak için linke tıklayınız. Cumhuriyet Halk Partisi
(CHP) iktidarına son verdi.
Cumhuriyet Halk Partisi, Atatürk tarafından 9 Eylül 1923'de kuruldu. Kurtuluş Savaşı'nı örgütleyen ve yürüten "Anadolu ve Rumeli Müdaafa-i Hukuk Cemiyeti'nin" devamı olan partinin başlangıçtaki adı "Halk Fırkası"ydı. Türkiye
...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
'nin iç ve dış politikasında önemli adımlar attı. Şehirlerin imar edilmesi, tarımın makinalaşması, yol, baraj ve modern fabrikaların yapılması, üniversite ve teknik okulların açılması, okullara din derslerinin konulması, ezan yasağının kaldırılarak Arapça aslına uygun olarak okunması gibi birçok hizmetleri gerçekleştirdi. 1954 ve 1957 seçimlerinde de milletin oylarının çoğunu alarak iktidarını sürdürdü.
Cumhuriyet Halk Partisi, senelerce elinde bulundurduğu iktidarı kaybetmenin verdiği hırçınlık içinde yapılan faydalı çalışmalara karşı çıktı. Bu muhalefeti giderek sertleştiren CHP, bakanlar ve milletvekilleri hakkında çeşitli dedikodular yaydı. İktidar ile muhalefet arasındaki sert tartışmalar TBMM dışına da taşmaya başladı. CHP'yi destekleyen basın basit olayları büyüterek tek yanlı bir tutum takip etti. Üniversite öğretim üyeleri ve diğer okumuş kesim de Demokrat Parti iktidarına karşı tutum aldılar. Demokrat Parti içindeki bazı milletvekilleri de bu muhalefete katıldılar.
1957 seçimlerindeki kısmi başarısından cesaret alan CHP mecliste kavga gürültü çıkarmakla yetinmeyerek, siyasi münakaşaları sokağa taşırdı.
Türkiye Cumhuriyeti, Kuzey yarımkürede, Avrupa ve Asya kıtalarının kesişme noktasında bulunan bir ülke. Ülke topraklarının büyük bir bölümü Anadolu yarımadasında, kalanı ise Balkan Yarımadası'nın uzantısı olan Trakya'da bulunur. Ülkenin üç yanı Akdeniz, Karadeniz ve bu iki denizi birbirine bağlayan Boğazlar ile Marmara Denizi ve Ege Denizi ile çevrilidir. Komşuları Yunanistan, Bulgaristan, Gürcistan, Ermenistan, Nahçıvan (Azerbaycan), KKTC, İran, Irak ve Suriye'dir. İsmet İnönü
...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
ve beraberindeki heyet, gittiği yerlerde iktidar yanlısı vatandaşları tahrik edici söz ve hareketlerde bulundular. Birçok yerde yaralanmalara sebep olan çarpışmalar oldu. Muhalif basının iktidarı ve icraatını kötüleyici yayınları da had safhaya ulaştı. “Zalimleri yıkmak için gereken cesaret bizim ordumuzda ve gençliğimizde vardır” şeklinde sloganlar yayan CHP, orduyu ve üniversite gençliğini de yanına almaya çalıştı. Bu propagandaların tesirinde kalan bir kısım subaylar da hükumetin icraatından memnun olmayanlar safına geçti. 1958'de
Mustafa İsmet İnönü, Osmanlı askeri ve Türkiye Cumhuriyeti'nin orgenerali, siyasetçisi ve ikinci cumhurbaşkanı. Ziştovi eşrafından Zühtü Efendinin kızı olan İstanbul-Süleymaniye doğumlu Mevhibe Hanım'ın eşi. Ömer İnönü, Erdal İnönü ve Özden Toker'in babası. “Dokuz Subay Hadisesi
...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
” diye bilinen bir askeri komplo ortaya çıkarıldı. İddiaya göre bu subaylar Demokrat Parti hükumetini devirip, iktidarı İsmet İnönü'ye teslim etmeye karar vermişlerdi. Komplo, başarısızlığa uğramaktan korkan elebaşılardan Yarbay Samet Kuşçu
tarafından ihbar edildi. Tertipçi dokuz subay hükumet tarafından tutuklatılarak askeri mahkemeye teslim edildi. Uzun süren davadan sonra, komployu ihbar ederek arkadaşlarına iftira etmiş ve onlar hakkında yalan beyanda bulunmuş olmaktan dolayı on sene hapse mahkum edilen Yarbay Samet Kuşçu dışındaki diğer sanıklar delil yokluğundan beraat ettiler.
Samet Kuşçu (d. 1918, Antakya - ö. 16 Ekim 2004, Antakya). Türk asker ve eğitimci. 1958 yılında hükümete karşı askeri bir darbe girişimi olduğunu ortaya çıkaran Dokuz Subay Olayı'nın önemli aktörü. İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi
...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
ndeki birkaç profesörle anlaşan CHP'liler kurdukları çeşitli kuruluşları faaliyete geçirdiler. Böylece ordu ile Üniversite gençliğini kendi saflarına çekmiş oldular. Demokrat Parti düşmanlığıyla tanınan birkaç profesörün gençliği tahrik edici beyanatları 27 Nisan 1960 tarihli gazetelerde yayınlanınca CHP'nin üniversitedeki kuruluşları faaliyete geçti. Bu kuruluşların temsilcileri 27 Nisan günü öğleden sonra grup halinde toplanıp ertesi gün için bir ayaklanma planı hazırladılar. Bu plana göre 28 Nisan günü
İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi 1877’de Osmanlı Meclis-i Mebusan’ında iyi yargıç yetiştirilmesi için daha iyi bir eğitimin verilmesi ve yeni bir hukuk mektebi kuruluşu tartışıldı. Adı Mekteb-i Hukuk-i Sultani olan bu okul 1878’de kapatılarak, bunun yerine yeni bir Hukuk Mektebi düşünüldü. 17 Haziran 1880’de(5 Haziran 1926) Adliye Nezareti bahçesinde faaliyet gösterecek Mekteb-i Hukuk öğretime başladı. İstanbul Üniversitesi
...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
bahçesinde toplananüniversite talebeleri “Kahrolsun hükumet, Menderes istifa” sloganlarını atmaya başladılar. Polisler kalabalığı dağıtmak için göz yaşartıcı bomba kullandılar. Kısa bir dağılmadan sonra tekrar toplanan 4000 civarındaki üniversite öğrencisi hükumete karşı hakaret ifade eden sloganları söylemeye devam ettiler. Göstericileri dağıtmak isteyen polislere kalabalık tarafından taşlarla hücum edildi. Polisler geri çekilmek zorunda kalınca süngülü askerler başlarında subayları olduğu halde talebe kalabalığının üzerine doğru yürüdüler. Tam bu sırada öğrenciler var güçleriyle; “Yaşasın ordu, yaşasın Türk askeri” diye bağırmaya başladılar. Askerlerle kalabalık arasında birkaç adımlık mesafe kaldığı sırada askerler durdular. Aradan birkaç saniye geçmeden askerler ve subaylarla öğrenciler birbirlerine sarılarak kucaklaştılar. Böylece iktidara karşı üniversite gençliği ile ordu mensupları arasındaki gizli anlaşma ortaya çıkmış oldu. Daha sonra tekrar Bayezid Meydanında toplanan göstericiler polise karşı daha sert hareket etmeye devam ettiler. Silah sesleri arasında gürültü son haddini buldu.
Bu gösteriler sırasında Turan Emeksiz adında bir Orman Fakültesi öğrencisinin polis kurşunu ile öldüğü, bir lise öğrencisinin de kaza eseri olarak, tank altında kalarak hayatını kaybettiği sonradan anlaşıldı.
Bizans ve Osmanlı geleneklerinin birlikte incelenebileceği görüşünde olan Alman hukuk tarihçisi Richard Honig, İstanbul Üniversitesi tarihinin 1 Mart 1321'e götürmektedir . Bugünkü Merkez Bina'nın bulunduğu tepede kurulan , Roma üniversiteleriyle eşdeğer olan , tıp, hukuk, felsefe ve edebiyat fakültelerinden oluşan bu üniversite aslında İstanbul'da Üniversite'nin başlangıcı olabilir . Ankara
...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
'da da
Ankara, Türkiye Cumhuriyeti'nin Başkenti, dünyanın 40. büyük şehri. Nüfusu 2007 nüfus sayımına göre 4.466.756 kişidir. Topraklarının büyük bölümü İç Anadolu Bölgesi'nin Yukarı Sakarya bölümünde yer alan Ankara ilinin merkez kenti'dir. Rakımı ortalama 890 metredir. İstanbul
...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
'dakine benzer öğrenci gösterileri oldu. Her geçen gün yeni olaylar başgösterdi.
İstanbul, Marmara Bölgesi'nde il ve Türkiye'nin en büyük kenti. Tarih boyunca çeşitli imparatorluklara başkentlik yapan şehir, 133 milyar dolarlık yıllık üretimiyle Dünyada 34. sırada yer alır. Türkiye'nin kültür ve finans merkezidir. İstanbul, 41° K, 29° D koordinatlarında yer alır. Marmara kıyısı ve İstanbul Boğazı (Boğaziçi) boyunca, Haliç'i de çevreleyecek şekilde Türkiye'nin kuzeybatısında kurulmuştur. Öğrenci olayları
...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
nı bastırmak için Ankara ve İstanbul'da sıkıyönetim ilan edildi. Buna rağmen gösterilere devam eden öğrencilerden elebaşı durumunda olanlar tutuklandı. Tutuklananlardan çoğunun CHP'li kuruluşların üyesi olduğu dikkati çekiyordu.
Başbakan Adnan Menderes
Ege bölgesine düzenlediği gezi sırasında gelişen olayların CHP'nin sert tutumu sebebiyle ortaya çıktığını anlatarak halk desteğini sağlamaya çalıştı. 22 Mayıs'ta Harp Okulu öğrencileri Ankara'da sessiz yürüyüş yaparak olaylara yeni boyut kazandırdı. İktidara karşı gelişen gizli ordu muhalefeti böylece açığa çıkmış oldu. CHP, basın, üniversite gençliği ve ordu, Demokrat Parti iktidarının karşısında açıkça ve birlikte hareket etmeye devam ettiler. Hükumetten memnun olmayan subaylar aralarında bir komite kurarak gerekli bütün ön hazırlıkları yaptıktan sonra 26-27 Mayıs 1960 gecesi saat dörtte harekete geçtiler. PTT,
Adnan Menderes 1899 yılında Aydın'da doğdu. Babası İzmirli Katipzade İbrahim Ethem Bey, annesi Aydınlı Hacı Alipaşazadeler'den Tevfika Hanım'dır. Anne ve babasını küçük yaşta kaybetti. Onu anneannesi büyüttü. Tahsil hayatına İzmir İttihat ve Terakki Mektebi'nde başlayan Adnan Menderes, Kızılçulu Amerikan Koleji'nde okurken misyonerlerle başı derde girdiği için çeşitli mercilere müracaat etti. Müracaat ettiği makamların birinin başında Celal Bayar vardı. Ankara radyosu
...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
ve tespit edilen diğer yerleri ele geçirmek için silahlı Harp Okulu öğrencileri şehre indiler. Küçük çapta bazı mukavemetle karşılaştılarsa da bir buçuk saatte duruma hakim oldular. Önce hükumet üyeleri sonra da Refik Koraltan ve diğer Demokrat Partili milletvekilleri yataklarından kaldırılarak tutuklandılar ve Harp Okuluna gönderildiler. Bu sırada Ankara Radyosu iktidarın silahlı kuvvetler tarafından ele geçirildiğini halka ilan etti. İstanbul'da her şey aynı zaman ve sürat içinde olup bitti.
Milli Birlik Komitesi
...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
(MBK) adı altında teşkilatlanan darbeci subaylar her türlü siyasi faaliyeti yasaklayarak TBMM'yi ve hükumeti fesh ettiler. Cumhurbaşkanı Celal Bayar'ı tutuklayarak Çankaya Köşkünden alıp
27 Mayıs İhtilalinden sonra, Türk Silahlı kuvvetleri adına ve geçici olarak iktidara elkoyan heyetin adı. Harp Okulu
27 Mayıs hareketini gerçekleştirenler, amaçlarını sonradan yeni bir anayasa ile Atatürk devrimlerini teminat altına alma ve hukuk devletinin şartlarını yerine getirme olarak belirlediler (1924 Anayasasının Bazı Hükümlerinin Kaldırılması ve Bazı Hükümlerinin Değiştirilmesi Hakkında l Sayılı kanun). 27 Mayıs günü radyolar aracılığıyla, müdahalenin, mevcut siyasi partilerden hiç
...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
na gönderdiler. Eskişehir'de bulunan Başbakan Adnan Menderes,
Harp Okulu askeri lise öğrencilerinin eğitimi bittiğinde gittikleri, sivil öğrencilerin özel sınavlarla az sayıda alındıkları, mezun olunduğunda teğmen rütbesi ile subay olunan üniversite seviyesinde olan okuldur.
Kütahya
...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
'ya doğru hareket ettiği sırada alçaktan uçan askeri uçaklar tarafından takip edildi. Kütahya'ya vardığı sırada tutuklanarak beraberindekilerle birlikte Harp Okulundaki tutukluların yanına konmak üzere uçakla Ankara'ya götürüldüler. Genelkurmay Başkanı Rüşdü Erdelhun ve bazı yüksek rütbeli subaylar da gözetim altına alındılar. Tutuklular daha sonra Harp Okulundan alınarak Marmara Denizindeki
Kütahya rengârenk çinileriyle, Türkiye’nin çini atölyesi olarak bilinen, şifalı kaplıcaları ile meşhur, millî târihimizde müstesnâ bir yeri bulunan, Ege bölgesinin İçbatı Anadolu bölümünde yer alan il. 38o 70’ ve 39o 80’ kuzey enlemleri ile 29o 00’ ve 30o 30’ doğu boylamları arasında yer alır. Yassıada
...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
'ya nakledildiler.
MBK başkanlığına ve Türk Silahlı Kuvvetleri başkomutanlığına Orgeneral
Yassıada Marmara Denizi'nde küçük bir adadır. Eni 185, boyu 740 metredir. Biri sivri, diğeri yassı görünümlü olan iki Hayırsızada'dan yassı olanıdır. Arazisi düzdür, ancak sahilleri genellikle denize dik olarak iner. Burası da Bizans'ın sürgün yerlerinden biridir. Tarihte, Latinler'in ve Ruslar'ın istilalarına uğramıştır, İstanbul'un fethinden sonra Yassıada ve üzerindeki manastırla ilgilenen olmamıştır. Cemal Gürsel
...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
getirildi. Yeni bir anayasa hazırlanması için faaliyete geçildi. İstanbul Üniversitesi Rektörü Sıddık Sami Onar'ın başkanlığında bir kurul yeni anayasayı hazırlamakla vazifelendirildi. Cemal Gürsel, MBK başkanlığı ve Türk Silahlı Kuvvetleri başkomutanlığının yanında Başbakanlık ve
Cemal Gürsel (1895-1966) Türkiye Cumhuriyeti'nin dördüncü cumhurbaşkanı (27 Maysı 1960 - 28 Mart 1966), 27 Mayıs hareketinin lideri. 1895 yılında Erzurum'da doğdu. İlk öğrenimini Ordu ilinde yaptı. Daha sonra öğrenimini Erzincan ve İstanbul'da askerî öğrenci olarak sürdürdü. Milli Savunma Bakanlığı
...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
vazifelerini de üstlendi. 12 Haziran 1960'ta geçici anayasa metni açıklandı. İhtilalden kısa bir müddet sonra
Milli Savunma Bakanlığı Silahlı Kuvvetlerin bütçe ve maliye, tedarik, askeralma, inşaat, emlak ve teftiş hizmetlerini yürütmekle görevli bakanlık. Türk Silahlı kuvvetleri
Osmanlı Devletinde Milli Savunma Bakanlığına Ağa Kapısı Bakana ise Yeniçeri Ağası deniliyordu. Önceleri devlete büyük hizmetler veren, fakat son zamanlarında disiplinsizliği artarak zararlı bir kuruluş haline gelen Yeniçeri Ocağı, Sultan İkinci Mahmud Han tarafından kaldırılarak, yerine Asakir-i Mansure-i Muhammediye adı ile nizami bir ordu
...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
nde büyük bir tasfiyeye gidildi. İhtilale karşı olması muhtemel olan 235 general ve amiral ile çeşitli rütbelerde 4000 subay re'sen emekliye ayrıldı. Üniversitelerle ilgili bazı düzenlemelere gidilerek, 147 öğretim üyesi vazifeden uzaklaştırıldı. MBK içinde anlaşmazlıklar ve bölünmeler ortaya çıktı. Ondörtler olarak adlandırılan grup tasfiye edilerek idareden uzaklaştırıldı.
Cumhurbaşkanı
Türk Silahlı Kuvvetleri (TSK), Türkiye Cumhuriyeti devletini içten ve dıştan gelebilecek olan tehditlere karşı savunma vazifesini üstlenmiş olan silahlı Devlet kuvvetidir. Yaptırım gücünü, Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'ndan alır. Celal Bayar
...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
, başbakanAdnan Menderes ve diğer hükumet üyeleriyle Demokrat Partili idarecilerin yargılanması için 14 Ekim 1960'ta
Celal Bayar Türkiye Cumhuriyeti'nin üçüncü cumhurbaşkanı. 1883 yılında Bursa Gemlik ilçesinin Umurbey köyünde doğdu. İlk ve orta öğreniminden sonra memuriyet hayatına atıldı. Adalet, reji ve bankacılık sahasında memuriyet görevlerinde bulundu. 1908 yılında İkinci Meşrutiyet'in ilanından sonra İttihat ve Terakki Cemiyeti çalışmalarına katıldı. Bu cemiyetin İzmir Şubesi Genel Sekreterliğini yaptı. Yüksek Adalet Divanı
...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
adıyla olağanüstü bir mahkeme kurdurdu.
Hukuk
...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
kurallarını çiğneyerek peşin hükümlerle ve uydurma belge ve bilgilerle faaliyet gösteren bu mahkeme 14 Ağustos 1961 tarihine kadar süren çalışmaları sırasında Celal Bayar ve Adnan Menderes'in de dahil olduğu 15 kişiyi ölüm, 32 kişiyi de ömür boyu hapis cezasına çarptırdı. Adnan Menderes,
Hukuk, belirli bir toplumda kişiler arasındaki ilişkileri düzenleyen ve devletin yaptırım gücüyle uyulması zorunlu kılınan davranış kurallarının oluşturduğu düzen. Yazılı olsun olmasın, hukuk kurallannı öteki toplumsal kurallardan ayıran en önemli özellik devletin yaptırım gücüyle desteklenmiş olmasıdır. Hasan Polatkan
...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
ve
Hasan Polatkan Türk siyâset ve devlet adamı. 1915 yılında Eskişehir’de doğdu, 1960 İhtilâli sonrasında, 16 Eylül 1961’de İmralı Adasında asılarak îdâm edildi. Fatin Rüştü Zorlu
...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
dışındaki sanıkların cezaları ömür boyu hapse çevrildi. Türk demokrasi tarihinde büyük hizmetler gören, Türkiye'yi içte ve dışta aşağılık kompleksinden kurtaran, ülkeyi bir baştan bir başa imar edip kalkındırmaya çalışan ve on senelik bir döneme damgasını vuran Başbakan Adnan Menderes 17 Eylül 1961'de, çalışma arkadaşları Hasan Polatkan ve Fatin Rüştü Zorlu ise bir gün önce, 16 Eylül 1961'de İmralı Adasında asılarak idam edildiler. Böylece Türk demokrasi tarihine silinmez bir leke konulmuş oldu. Ancak 1990 senesinde çıkarılan bir kanunla itibarlarının iade edilmesi sağlandı. Adnan Menderes, Fatin Rüştü Zorlu ve Hasan Polatkan'ın naaşları İmralı'dan alınarak 17 Eylül 1990 tarihinde başta devlet büyükleri, Cumhurbaşkanı
Fatin Rüştü Zorlu, (d. 20 Nisan 1910, İstanbul, Osmanlı İmparatorluğu – ö. 16 Eylül 1961, İmralı Adası, Türkiye Cumhuriyeti), Türk Devlet adamı. Turgut Özal
...Tümünü okumak için linke tıklayınız.
ve hükumet erkanı olmak üzere milletvekillerinin ve halkın katıldığı bir törenle İstanbul'da Adnan Menderes Bulvarı-Topkapı çıkışında yapılan Anıt Mezara nakledildiler.
Kurucu Meclis tarafından hazırlanan 27 Mayıs 1961'de kabul edilen yeni anayasa 9 Temmuz 1961 tarihinde yapılan halk oylamasında % 60,4 kabul oyuyla benimsendi. Kurucu Meclis genel seçimlerin 15 Ekimde yapılmasını kararlaştırdı. Sivil idareye dönüşten sonra demokrasinin oturması uzun zaman aldı. 27 Mayıs 1960'ta açılan askeri darbe çığırı 12 Mart 1971 ile 12 Eylül 1980 yıllarında da tekrarlandı.
Kaynak
Rehber ansiklopedisi
Turgut Özal Malatya'da doğdu. 1950 yılında İstanbul Teknik Üniversitesi'nden Elektrik Mühendisi olarak mezun oldu. 1952 yılında A.B.D'ne giderek ekonomi tahsili gördü. Türkiye'ye döndükten sonra Elektrik İşleri Etüd İdaresi Genel Müdür Yardımcısı oldu ve Türkiye'nin elektrifikasyonu ile ilgili projelerde çalıştı.
...Tümünü okumak için linke tıklayınız.