Anatomi
Diz ekleminizi oluşturmak için üç kemik bir araya gelir: uyluk kemiğiniz (femur), kaval kemiği (tibia) ve dizkapağınız (patella).
Kemikler bağlarla diğer kemiklere bağlanır.Dizde dört tane ana bağ vardır.Kemikleri bir arada tutmak ve dizinizi sabit tutmak için güçlü halatlar gibi davranırlar.İki adet yan bağ,2 adette çarpraz bağ mevcuttur.
Yan bağlar ,dizinizin yanlarında bulunur.Medial kollateral ligaman(iç yan bağ) içeride ve lateral kollateral ligaman(dış yan bağ) dışarıdadır.Dizinizin yan tarafındaki hareketini kontrol eder ve sıra dışı hareketlere karşı destekler. Ön çapraz bağ ve arka çapraz bağ bir “X” oluşturmak için birbirlerine geçerler.Çapraz bağlar dizinizin ileri geri hareketini kontrol eder.
Ön çapraz bağ, diz ortasında çapraz olarak uzanır.Tibianın(kaval kemiğinin), femurun(uyluk kemiği) önünde kaymasını önler ve ayrıca dizde dönme stabilitesi sağlar.
Açıklama
Ön çapraz bağdaki tüm yaralanmaların yaklaşık yarısı, eklem kıkırdağı, menisküs veya diğer bağlar gibi diz içindeki diğer yapılarada zarar verir.
Yaralanan bağlar, şiddet derecesinde derecelendirilir.
1.Derece Burkulmalar.Bağlar hafif hasarlıdır.Hafifçe sünmüştür, ancak yine de diz eklemini sabit tutmaya yardımcı olurlar.
2. Derece Burkulmalar. Bu genellikle bağın kısmi bir yırtılması olarak adlandırılır.
3. Derece Burkulmalar.Bu burkulma tipine bağın tam bir yırtılması denir.Bağ, iki parçaya bölünmüştür ve diz eklemi kararsızdır.
Ön çapraz bağın kısmi yırtıkları nadirdir;yaralanmalarının çoğunda neredeyse tamamen yırtılmıştır.
Sebebleri
Ön çapraz bağ çeşitli şekillerde yaralanabilir:
Hızla yön değiştirme
Aniden durmak
Atlayışta yanlış iniş yapmak
Futbol maçlarındaki gibi doğrudan temas veya çarpışma
Bazı araştırmalar, kadın sporcuların bazı spor dallarında erkek sporculardan daha yüksek ön çarpraz bağ hasarı oranına sahip olduğunu göstermiştir.Bunun fiziksel kondisyonlama, kas kuvveti ve nöromüsküler kontrol farklılıkları nedeniyle olduğu öne sürülmüştür.Diğer önerilen nedenler arasında leğen kemikleriyle, bacakların diziliminde farklılıklar, bağlarda gevşeklik artışı ve östrojenin bağ özellikleri üzerindeki etkileri bulunmaktadır.
Belirtiler
Ön çapraz bağınızı yaraladığınızda, ani bir gürültü duyabilir ve dizinizin çıktığını hissedebilirsiniz.Diğer tipik belirtiler şunlardır:
Şişlik ile ağrı.24 saat içinde diziniz şişer.ihmal edilirse, şişme ve ağrı kendiliğinden çözülebilir.Bununla birlikte, spora geri dönmeye çalışırsanız, diziniz muhtemelen dengesiz olur ve dizinizin yastıklama kıkırdağına (menisküs) daha fazla zarar verebilirsiniz.
Hareket kısıtlılığı
Dizdehassasiyet
Yürürken aksama
Boşluk ve dizde gezme hissi
Güvensizlik,merdiven inmede zorlanma.
Teşhis
Fizik muayenede doktorunuz, yaralı dizinizin tüm yapılarını kontrol edecek ve bunları yaralanmamış dizinizle karşılaştıracaktır.Bağ yaralanmalarının çoğu dizin tam bir fizik muayenesi ile teşhis edilebilir. Ön çapraz bağınızın teşhisine fayda vermeyecek olsalar da, röntgenler yaralanmanın kırık bir kemikle ilişkili olup olmadığını gösterebilir.
Manyetik rezonans görüntüleme (MR) taraması.Bu çalışma, ön çapraz bağ gibi yumuşak dokuların daha iyi görüntülerini sağlar.Bununla birlikte, yırtık bir ön çarpraz tanısı koymak için genellikle MR gerekli değildir.
Tedavi
Bir ön çarpraz bağ yırtığı tedavisi, hastanın bireysel ihtiyaçlarına bağlı olarak değişecektir.Örneğin, çevik sporlara katılan genç bir atletin büyük olasılıkla güvenli bir şekilde spora geri dönmesi ameliyat gerektirecektir.Daha az aktif, genellikle daha yaşlı olan birey, ameliyat olmadan daha sessiz bir yaşam tarzına geri dönebilir.
Cerrahi Olmayan Tedavi
Yırtık bir ön çarpraz bağ ameliyat olmadan iyileşmez.Ancak cerrahi olmayan tedavi yaşlı veya çok düşük aktivite seviyesine sahip hastalar için etkili olabilir.Dizin genel stabilitesi sağlamsa, doktorunuz basit, cerrahi olmayan seçenekler önerebilir.
Doktorunuz, dizinizi kararsızlığa karşı korumak için bir dizlik önerebilir.Dizinizi daha fazla korumak için bacağınıza ağırlık vermemeniz için koltuk değnekleri verilebilir.
Fizik Tedavi.Şişlik azalırken dikkatli bir rehabilitasyon programı başlatılır.Özel egzersizler
dizinize fonksiyon kazandıracak ve onu destekleyen bacak kaslarını güçlendirecektir.
Cerrahi Tedavi
Bağ yeniden oluşturulur ön çarpraz bağ yırtıklarının çoğu birbirine dikilemez.Ön çarpraz bağı cerrahi olarak onarmak ve diz stabilitesini düzeltmek için bağın yeniden yapılması gerekir.Doktorunuz yırtık bağınızı bir doku grefti ile değiştirir.
Greftler çeşitli kaynaklardan elde edilebilir.Genellikle, diz kapağıyla kaval kemiği arasında uzanan patellar tendondan alınırlar.Uyluğun arkasındaki hamstring tendonları yaygın bir greft kaynağıdır.Son olarak, kadavra grefti (allogreft) kullanılabilir.
İyileşme zaman aldığından, bir sporcunun ameliyat sonrası spora geri dönmesi altı ay veya daha fazla olabilir.
Ön çapraz bağın yeniden yapılandırılması, küçük kesiler kullanılarak bir artroskopla yapılır.Artroskopik cerrahi daha az invazivdir.Daha az invaziv tekniklerin faydaları arasında ameliyattan sonra daha az ağrı, hastanede daha az zaman ve daha hızlı iyileşme süreleri sayılabilir.
Rehabilitasyon
Tedavinizin cerrahi müdahalesinin yapılıp yapılmamasına bakılmaksızın, rehabilitasyon sizi günlük aktivitenize geri götürmede hayati bir rol oynar.Fiziksel bir terapi programı diz gücünü ve hareketini yeniden kazanmanıza yardımcı olacaktır.
Ameliyat olduysanız, fizik tedavi ilk önce eklem ve çevresindeki kasları harekete döndürmeye odaklanır.Bunu yeni bağı korumak için tasarlanmış bir güçlendirme programı takip eder.Bu güçlendirme, bağ üzerindeki yükü kademeli olarak arttırır.Rehabilitasyonun son aşaması, sporcu için özel olarak tasarlanmış fonksiyonel bir çalıştırmaya yöneliktir.