Gayet mantıklı şeyler söylemiş, üstelik de çat çat çat diye.
6 Mart 2018 Salı
HUKUK
(La Loi)
Frederic Bastiat
1850
İngilizceden Çevirenler: Yıldıray Arsan , Atilla Yayla
Liberte Yayınları
6. Baskı – Ağustos 2017
77 sayfa
Bastiat, sosyalizme vermiş veriştirmiş. Savunanlara da lafını hiç sakınmamış.
“Bilinçsiz hayranları, ‘Bunu Montesquieu söylediyse mutlaka doğru ve harika bir şeydir’ diyebilirler.” Sf.48
“Bu konuda anlı şanlı Rousseau acaba neler söylemiş?” sf.49
*
Fransız iktisatçı, devlet adamı ve gazeteci olan Frederic Bastiat, Karl Marx ile aynı dönemde yaşadığı halde ve üstelik Marx’ın aksine gelecekle ilgili tahminleri doğru çıkmış olmasına rağmen pek bilinmiyor. Bu bilgiyi önsözde okudum. Edison ile Tesla gibi yani, hakkı teslim edilmemiş birisi.
*
Bastiat sosyalizme karşı çok sert ve bu konuda çok net.
“Eğer güçlü bir millet olarak kalmak istiyorsanız, mevzuatımıza sızmış her sosyalizm partikülünü söküp çıkarmakla işe başlamalısınız.” Sf.28
Bastiat diyor ki, hukuk örgütlenmiş adalettir.
“Mademki hukukun güç kullanarak organize edebileceği tek şey adalettir, o halde işgücü, sosyal yardım, tarım, ticaret, endüstri, eğitim, sanat ve din gibi insan faaliyetlerini organize etmeye yönelik güç kullanma düşüncesini meşrulaştırmak mümkün değildir. Bu faaliyetlerden herhangi birinin yasayla düzenlenmesi ve örgütlenmesi, zorunlu olarak temel örgütün yani adaletin tahrip edilmesine yol açar.” Sf.31
“Güç kullanma yoluyla insanlara işgücünün istihdamını eğitimin konu ve yönetimini veya dinsel bir inanç ve itikadı zorla dayatmaya kalktığı andan itibaren hukuk müdahaleci bir eyleme dönüşür.(…) Artık düşünme melekesini kullanma zorunluluğu da kalmadığından halk, beşeri özelliklerini, kişiliğini ve mülkiyetini de yitirmiştir.” Sf.35
Anladığım kadarıyla adam diyor ki kanun koyucu öyle her ota bota da karışmasın. İnsanları özgür bıraksın.
“İnsanlara özgürlük tanımanın tekin bir yol olmadığı doğruysa, kendileri de insanlık aleminin birer üyesi olan siyasi organizatörlerin kusurlu olmalarını önleyen şey acaba nedir?” sf.66
Hiç!
“Hukukun bilincimize, fikirlerimize, tercihlerimize, eğitimimize, işimize, ticaretimize, yeteneklerimize karışmak ve düzenlemek gibi bir fonksiyonu yoktur. Hukukun görevi, bu hakların özgürce kullanımı sağlamak ve herhangi bir kişinin, başka kişilerin bu hakları özgürce kullanımına müdahale etmesini engellemektir.” Sf.70
“Bu misyonun sınırını aşıp ona dinsel, kardeşlikçi, sosyal adaletçi, hayırsever, eşitlikçi, sınai, edebi ve sanatsal boyutlar eklemeye çalıştığımız takdirde sınırları belirsiz bir arazide kaybolur, her biri hukuku ele geçirerek size dayatan bir ütopya veya daha kötüsü ütopyalar bataklığında boğulursunuz. Adaletin aksine, kardeşlik ve hayırseverlik kavramlarının açık ve kesin sınırları yoktur. Bir kere bu hedeflere yönelmeye görün, nerede duracağınızı kestiremezsiniz.” Sf.71
İstikrarlı bir hükümeti, organize gücünü sadece adaletsizliği önlemeye yönelten hükümet olarak tanımlayıp böyle bir rejimde hiçbir devrim, isyan ve başkaldırı olmayacağını iddia ediyor.
YÜRÜMENİN FELSEFESİ
(Marcher, une philosophie)
Frederic Gros
2009
Türkçesi: Albina Ulutaşlı
Kolektif Kitap
7. Baskı – Ocak 2018
191 sayfa
Çok da sevdalısı değilim ama yürümeyi severim.
Esasen trafiği sevmediğim için yürümeyi tercih ederim mümkünse.
Kitapta örnekleri verildiği gibi 1700-1800’lü yılların kırlarında olsam belki mecburiyetten değil, içimden gelerek severdim.
*
“Yürümek spor değildir.” diyerek başlıyor kitap. Bir ayağı diğerinin önüne atmak, hepsi bu.
Yürümenin faydalarından bahsediyor.
“Erteleme özgürlüğü sunar. Şöyle bir dolaşmaya çıkmak bile endişelerin ağırlığını hafifletmeyi, işleri bir süreliğine unutmayı sağlar.” Sf.11
Yalnız mı yürümek lazım, birlikte mi? İkisinin de yeri ayrı diyor.
Yürümek her zaman amaçsızca takılmak anlamına gelmez. Bir amacı ve belirli kuralları olan Hac yolculuğu örneğin.
Tarihi yürüyüşler ya da, örneğin Gandi’nin 1930 tuz yürüyüşü.
Kırda yürümek başka, kentte başka. “Kentte yürümek, kesintili ve düzensiz bir ritim gerektirdiğinden, doğada uzun yürüyüşler yapmaya aşık olanlar için işkencedir.” Sf.153
Nietzche, Rimbaud, Rousseau, Henry David Thoreau, Kant...gibi yürüyüş yaparak çalışan ve yaşayan isimlerin hayatından ve yürüyüşün hayatlarında kapladığı yerden bahsediyor.
“Yürümek kafayı boşaltır.” deniyor. “Akşam olduğunda düşünmeye hemen hiç ihtiyaç duymazsınız.” Sf.91
Yoooo.
Benim yürüyüş yaparken kafam boşalmadığı gibi dünya kadar dertle tasayla doluyor. Akşam da düşünmeye devam ediyorum. Ben de mi bir bozukluk var acaba?
SPINOZA’NIN SEVİNCİ NEREDEN GELİYOR?
Reddedilemeyecek Bir Felsefi Teklif
Çetin Balanuye
2016
Ayrıntı Yayınları
3. Basım – Aralık 2017
160 sayfa
Bir çırpıda bitirdim.
Aslında önce Spinoza’nın Ethica adlı eserini okumak, sonra üzerine cila olarak bunu okumak daha iyi olabilirdi belki ama neyse böyle de iyi oldu.
*
Kitap sevinç duygusunun geldiği gibi kaybolup gitmesi yerine onu kalıcı kılmayı sorgulamış. Sevinç duymakla yetinmeyip sevince dönüşmeyi anlatmış.
Böyle bakınca “kendine yardım” kitapları gibi gözükebilir ama değil.
İşte bu konuları didik didik inceleyen Benedictus Spinoza’nın görüşünü didik didik incelemiş yazar.
*
Dünya görüşlerimizin temelini oluşturan varsayımlar var. Spinoza sevinç düşmanı bu varsayımları (din, günah korkusu…vb) tek tek ortaya çıkarmış ve onları sevinçli başka varsayımlarla değiştirme yoluna gitmiş.
*
Yazar kendi başına gelen bir olayı anlatmış. Ellerinde siğiller varmış. Babası ellerine dokunup dua etmiş, ertesi gün siğiller geçmiş.
Mucize gibi gözüküyor olabilir ama esasen olan plasebo etkisi.
“İyileşeceğine yönelik güçlü bir inanç ve beklentinin geliştiği bazı vakalarda, hastanın durumunda tıbbi müdahalenin marifeti olmayan bir iyileşme ortaya çıkabilmektedir.” Sf.28
Örneğin; İkinci Dünya Savaşı’nda yaralanan askerlere artık verecek morfin kalmayınca doktorlar morfin diye tuzlu su vermişler. Onu morfin sanan yaralı askerlerde iyileşme gözlenmiş.
Yazar için de benzer bir şey olmuş, ama altında tıbbi açıklaması da var:
Ödül beklentisi içinde olduğumuz her durumda (örneğin, iyileşme beklentisinde) beynin dopamin salgılamaktan sorumlu bölümü etkinleşiyor, artan dopamin salgısı bağışıklık sisteminde yer alan beyaz kan hücrelerini baskılıyor, zamanla beyaz kan hücreleri azalıyor ve siğil denilen tümör dokuları kayboluyor.
İskender de bir savaşta savaşı kaybedeceğini düşünüp umutsuzluğa kapılmış. Uykusunda gördüğü rüyayı bir yorumcuya yorumlatmış. Rüya yorumcusu savaşı kazanacağını söylemiş ve İskender gerçekten savaşı kazanmış. Yani “sevinçli motivasyon”
“Elimizden en sık tutan duygu keder ise şayet, onunla el ele gideceğimiz yolun sonunda, bizi yenilgiden başkası bekliyor olamaz. Oysa sevinç ve coşku, hemen her zafer yolunda atılmış en doğru ilk adımdır.” Sf.99
*
Kendimizi zihin ve beden diye ayırmamamız gerektiğini söylüyor Spinoza. “Ona göre gerçekliğin ‘düşünce’ ve ‘madde’ diye birbirinden tümüyle farklı iki kaynağı yoktur. Doğa/Tanrı, olmakta olan ne varsa onun ‘tek’ kaynağıdır ve sonlu varlıklar bu tek kaynağı türlü biçimlerde kavrayabilirler. Bu farklı kavrama biçimlerinden biri ‘zihinsel’ yani düşünce yoluyla gerçekleştirilen soyut, cisimsiz ya da tinsel bir kavrayıştır. Diğer kavrayış biçimi ise ‘maddi’ yani fiziksel yollardan gerçekleştirilen, somut, cisimli ya da bedenli bir kavrayıştır.” Sf.43
Ayrıca Tanrı ve doğayı da ayırmıyor Spinoza. İkisini bir görüyor.
Tanrı’yı da aşkıncı bir yaklaşımla bütün evreni ve varlıkları aşan, en üstte görmüyor.
*
Benim için en civcivli konu: Özgür irade.
Spinoza’ya göre özgür irade sahibi değiliz. Tanrı/Doğa da değil. Tanrı/Doğa kendi zorunluluklarını yerine getiriyor. İnsan da başka bedenlerle (başka bir insan olabilir, hayvan olabilir, bitki olabilir…vb) karşılaşıyor ve onlardan etkileniyor.
Özgür irade şöyle tanımlanıyor kitapta: “Bir varlığın eylemlerindeki ilk, tek ve belirleyici nedenin kendisi olması” sf.59
Örneğin;
A ve B adında iki farklı birey olduğunu düşünelim. A, B’yi itiyor. B düşüyor. B’nin düşmesi özgür iradesi ile olmadı diyebiliriz rahatlıkla. Çünkü eylemi gözlemledik.
A, B’ye oyunu X Partisi’ne vermesi içn propoganda yaptığında ve B oyunu X Partisi’ne verdiğinde ise bunun özgür iradesiyle olduğu zannına kapılıyoruz. Halbuki yooo.
Yazar da diyor ki: “Gözlemlenemez etkileşimlerin sonucu olan gözlemlenebilir eylemlerimize özgür iradenin bir seçimi diyoruz.” Sf.60
Kendi seçimimiz olmayan pek çok davranışımızı kendi seçimimiz sanarak davranışımıza gerekçeler uyduruyoruz.
Deneyler yapılmış. Örneğin bir hastanın başına, rızasını alarak elektrotlar yerleştirilmiş. Uzaktan kumanda ile gönderilen sinyaller sayesinde hastanın başını oynatması sağlanmış. Hasta, başını neden çevirdiği sorulduğunda “Bir ses duydum.”, “Yatağın altına bakacaktım.” gibi şeyler söylüyormuş. “Yorumcu beyin” deniyormuş buna.
Yani zihnimiz bize sürekli hikaye anlatıyor. En büyük hikaye de özgür irade olabilir.
(Bu konuda bir kitap için Bkz: Incognito
Seçimlerimizin patronu olmadığımız gerçeğiyle yüzleşmek Spinozacı bir sevinç olabilir.
*
Spinoza’ya göre yanılsamalarımızdan özgürleşmemiz gerekir. Örneğin insan olarak kollarını kanatmış gibi kullanıp uçamayacağını bilirsen uçamıyorum diye üzülmezsin.
*
Evrenin eşsiz bir tasarım olduğu ile ilgili olarak da yoo yok öyle bir şey deniyor. Çünkü “Bu evreni tam olarak neyle kıyaslayarak onun kusursuz bir düzene sahip olduğunu söyleyebiliriz?” sf.82
Bu konuda bir kitap için Bkz: Tanrı Yanılgısı
*
Mutluluğa ulaşmak/ilerlemek gibi kavramların evrende olmadığını anlatıyor kitap.”Evrende hiçbir varlık tekrar eden (yinelenen) devinimler dışında hep ileriye denecek türde bir ulaşma çabası içinde değildir. Ne rüzgarın, ne yağmurun, ne sincapların ne de her mevsim bir oraya, bir yeniden buraya göç eden kuşların özel bir ulaşma ereği vardır: Var-kalmak için çabalamanın sıradan hali! Yaşama direncinin gerektirdiği zorunlu yer değiştirmeler…Varlıklar arasında yalnız biz kederli insan varlıkları, ‘ulaşmak’tan ‘ilerleme’yi anlarız.” Sf.88
Var kalmak için örneğin okul bitiren, ayrıca yabancı dil öğrenen bir kişi, diğer yanda okul bitiren ayrıca iki yabancı dil öğrenen bir kişi. İkincisi daha etkin bir güce dönüşmüş ve bu açıdan var kalma çabasını güçlendirmiş. Var kalma çabamızı çeşitlendirerek sevinçli duygularımızı arttırırmışız. Aynı zamanda etkileme gücümüz de artarmış.
*
Peki toplum içinde nasıl sevinçli, erdemli kalacağız? Spinoza'nın nasıl sorusuna verdiği yanıt şöyle:
1- Doğa/Tanrı’ya karşı sevgi, olumlama ve merak tavrını olabildiğince çoğalt.
2- Bu tavrın insanlar arasında olabildiğince yayılması için etkide bulun.
3- Etkide bulunmanın en iyi yolunun, her insanın kendi karşılaşmalarına taraf olan tekil şeyleri akılları yettiğince bilmelerine ve eyleme güçlerini artırmalarına olanak verecek bir toplumsal özgürlük için çalış.
4 Mart 2018 Pazar
SOFIE’NİN DÜNYASI
Felsefe tarihi üzerine bir roman
(Sofies verden)
Jostein Gaarder
1991
Pan Yayıncılık
Türkçesi: Sabir Yücesoy
49. Basım - Ocak 2018
591 sayfa
Bu kitabı ilk olarak lisede okumuştum.
Ama tamamen unutmuşum. Yeniden elime geçti, merak edip okudum tekrar. Ne kadar güzelmiş, çok beğendim.
*
Sofie 15 yaşında bir kız.
Bir gün posta kutusuna kim olduğunu bilmediği birinden esrarengiz mektuplar gelir. Mektuplar felsefe tarihi ile ilgilidir. Mektupları yazan adam Sofie’ye felsefe dersi vermektedir.
Nihayet Sofie ve felsefe hocası bir araya gelirler.
Felsefe dersleri devam eder, bir yandan da ikisinin içinde bulunduğu dünyada tuhaf şeyler olur. Bir adam, kızına Sofie aracılığıyla mektuplar yollar, kızının doğum gününü kutlar.
Anlaşılır ki Birleşmiş Milletler için çalışan bu baba, kızının doğum günü için Sofie ve felsefe hocasının içinde bulunduğu bir roman yazmıştır.
Yani Sofie ve hocası aslında roman karakteridirler. Fakat bunu kabul etmezler. Romanın dışına çıkıp başka bir evrene geçerler.
*
Felsefe ile ilgilenmeyi düşünenler için gayet keyifli bir başlangıç.
Bu meyanda keyifli bir başka kitap için bakınız: Felsefenin Kısa Tarihi
20 Şubat 2018 Salı
AY BATARKEN
(The Moon is Down)
John Steinbeck
1942
Türkçesi: Aslı Biçen
Sel Yayıncılık
1. Baskı – Temmuz 2016
110 sayfa
İşgalciler bir ülkeyi işgal eder.
Bu ülkenin küçük bir şehrinde madencilikle geçimini sağlayan kendi halinde bir halk vardır.
Belediye başkanı yıllardır bu şehrin başkanıdır ve halk tarafından sevilmekte, sayılmaktadır. İşgalcilere boyun eğmek istemez ama halkı da bunun için örgütleyecek durumda değildir.
İşgalciler kendilerine karşı gelen insanları cezalandırır.
Halkın arasından iki kişi yurt dışına kaçar. Oradan şehirlerine yardım edecek bir yöntemle dönerler.
Şehrin üzerinden uçaklar uçmakta, uçaklar paraşütle yere patlayıcı düzenekleri bırakmaktadır. Patlayıcıların nasıl çalışacağının yazılı olduğu notlara birlikte.
İşgalciler bunu fark eder ve engellemeye çalışır. Belediye başkanı ve yardımcısı olan doktor Winter'ı tutuklarlar.
*
Başkan kendisini öldüreceklerini bilir ve bu noktada arkadaşı doktora Sokrates’in son sözleri ile veda eder.
“Kriton, Asklepios’a bir horoz adamıştım. Borcumu ödersin değil mi?” Doktor Winter da “Borç ödenecek” der.
18 Şubat 2018 Pazar
PİRAYE
Canan Tan
2003
Doğan Kitap
17. Baskı - Mayıs 2017
383 sayfa
Kardeşim almış bu kitabı, okumuş.
Ben de merak ettim nedir diye, okumaya başladım.
72 sayfa kadar okuyabildim. Çünkü aşırı derecede içim şişti.
İpek Ongun'un 13-17 yaş kızlara hitap eden "Bir Genç Kızın Gizli Defteri" kitaplarını andıran basitlikte, gelgelelim ben 13-17 yaş arasında değilim.
Kardeşime sordum kitabın ne anlattığını. Anlattı. Ağalı, konaklı dizi tadında bir kitapmış. Kardeşim anlatırken ruhumu teslim ettim sıkıntıdan.
*
Kardeşimin anlattığına göre;
Diş hekimliği okuyan güzel ve modern kızımız Piraye, Haşim adlı Diyarbakırlı bir aşiret ağasıyla evlenir. Diyarbakır'da Haşim'in mailecek kaldığı konakta yaşamaya başlarlar. Piraye'nin çocuğu olur ama kız çocuğu olduğu için Haşim'in anasının hoşuna gitmez. Haşim'e kuma bulunur...
Ay şiştim.
Sonunda Piraye erkek çocuk doğuruyormuş. Haşim ölüyormuş. Çocuğun adını da Haşim koyuyormuş Piraye.
*
Daraldım.
Ay yazarken bile vefat ettim.
Tam bir leş edebiyat.
14 Şubat 2018 Çarşamba
ÇEKİM YASASI
(The Law of Attraction)
Esther - Jerry Hicks
2006
Doğan Müzik Kitap
Türkçeye çeviren: Merve Duygun
236 sayfa
Geçen gün kütüphaneye gittim. Elim bu kitaba gitti. Okumayayım şunları diyorum ama yine dayanamıyorum, kötü alışkanlık gibi, bırakamıyorum.
*
Klasik şeyler artık bunlar benim için ama yine de okuyorum. Diyor ki:
Benzer benzeri çeker, hayatındaki her kişi ve olayı aslında sen seçersin, bunu düşüncelerinle yaparsın, istediğin de başına gelir, istemediğin de. İstemediğin şeyin üzerinde çok düşünürsen bunu da hayatına çekersin. O yüzden istediğin şeyi düşün.
Bla bla bla...