Bağırsak tıkanması
Bağırsak tıkanması, ciddi bir rahatsızlık olmasına karşılık, zamanında ameliyat edilerek hasta için tehlike en aza indirilebilir. Bağırsak kaslarının dalgalı kasılmalarıyla, yenilen maddeler mideden makata geçer. Kasılmalar 24 saat sürer ama yemeklerden sonra şiddetlenir. Çoğumuz yemekle çok miktarda hava yutarız. Bu havanın bağırsaklardaki hareketi kolayca fark edilir. "Karın gurultusu" diye söz ettiğimiz bu duruma doktorlar, "bağırsak sesi" adını verirler. Bağırsak sıvılarının normal akışını engelleyen herhangi bir şey, bir süre (saatler, günler, hatta aylar) sonra sorun çıkarır. Belirtiler görülmeden önce geçen zaman, tıkanmanın yerine, derecesine ve oluşma zamanına bağlıdır.
Nedenleri
Bağırsak tıkanması tanısı, genellikle kolay konur ama tıkanmanın nedeni ancak özel testlerle saptanır. Bağırsak tıkanmasının en sık görülen nedeni "boğulmuş fıtık" tır. "Strangülasyon" diye de bilinen bu durum, acil cerrahi girişim gerektirir. Kanser de bağırsağı dışarıdan sıkıştırarak ya da bağırsak içine doğru büyüyerek tıkanmaya neden olabilir. Bir başka tıkanma da bağırsağın kendi üstüne bükülmesi sonucu oluşur.
Belirtiler
Tıkanmanın yerine göre belirtiler değişir. Sözgelimi incebağırsağın mideye yakın bölümünde birden ortaya çıkan tam tıkanmanın ilk belirtisi ağrıdır. Bu ağrının oldukça özgün bir niteliği vardır: Kısa aralıklarla yineler, yani diş ağrısı gibi sürekli değildir. İçindekileri, tıkanma noktasının altına atmaya çalışan bağırsağın boşa kasılmalarından kaynaklanır.
Hastalar bu tip ağrıdan genellikle "karın ağrısı" diye söz ederler; doktorlar ise, "kolik" adını verirler. Tıkanmanın gerisinde sıvı birikir ve mideyi doldurur. Mide aşırı dolduğunda hasta kusar. Kusma çok rahatsız edici ve fazla miktardadır. Sonuçta beden sıvısı hızla azalır (dehidratasyon) ve hastanın durumu kötüleşir. Derinin kurumuş ve esnekliğini yitirmiş olması dehidratasyonun göstergesidir.
Tıkanma, incebağırsağın sonunda, kalınbağırsağın hemen başında ise, kusma hemen görülmez, ama karın şişer ve bağırsakta ses olur. Zayıf hastalarda bağırsak hareketleri dışarıdan gözlenebilir. Bağırsak sıvısı düzgün biçimde akamadığından, özellikle kalınbağırsaktaki bakteriler tarafından enfekte olur (incebağırsak içeriğinde pek bakteri bulunmaz). Bakteri dolu sıvı, soluğa tatlımsı bir koku, kusmuğa da keskin bir koku verir. Kalınbağırsağın sonlarına yakın, kısmi tıkanmaların belirtisinin görülmesi haftalar, hatta aylar sürebilir. Ancak dışkılama alışkanlığında değişiklik ve karında gerginlik fark edilebilir. Tıkanma noktasından yalnız sıvı geçebildiği için, hastada ishal görülebilir.
Tanı hastanın anlattıklarına, karın muayenesi bulgularına ve röntgen filminde görülenlere göre konur. Tıkanmada dışkılama olmayacağına göre, doktorun öğrenmesi gereken en önemli şey, hastanın kabız olup olmadığıdır. Ayrıca hastanın makattan gaz çıkarıp çıkarmadığı da soruşturulur. Her insan 2 - 3 saatte bir gaz çıkarır. Bu yüzden, hiç gaz ve dışkı çıkarılmaması, tıkanmanın başlıca göstergesi sayılır. Karnın şişmesi ve ağrıması da tıkanma belirtisidir ama bu rahatsızlıklar başka durumlarda da görülebileceğinden yanıltıcı olabilir. Dinleme aletiyle duyulan bağırsak sesleri çok tipiktir: Davul gibi gerilmiş bağırsak cepleri içinde hareket eden gazdan kaynaklanan çıkırtıya benzeyen sesler duyulur. Doktor tanıyı bir kez de röntgende denetler. Biri, hasta yatırılarak, öteki ayakta, iki film çekilir. Tıkanma, bağırsak sıvısı gölcükleri oluşturur; incebağırsaklarda bir miktar gaz da bulunur. Hasta ayağa kalktığında bağırsaktaki sıvı, üstünde gaz boşlukları bulunan küçük gölcükler oluşturur. Hava-sıvı arasındaki bu sınır, röntgen filminde "hava - sıvı düzeyi" diye adlandırılır ve kesin tanı konmasını sağlar.
Bağırsak tıkanması, zamanında ameliyat edilirse, tehlikeli değildir. Anestezinin karın ameliyatlarının yapılmasını olanaklı kılacak kadar ileri olmadığı yıllarda sıvı yitimi ve şok, ölüme yol açardı. Kuşkusuz her cerrahi girişim bir ölçüde tehlikelidir ama bu tür ameliyatların çok yaşlı ve zayıf kişiler dışında riskli olduğu söylenemez. Bununla birlikte, tıkanmadan sonra çok uzun bir süre geçmişse, ameliyat zor olabilir.
Tedavi
Para ve düğme gibi yabancı cisimler, genellikle bağırsakta tıkanma yapmazlar. Bedenden doğal yoldan atılacaklarından herhangi bir cerrahi girişim gerektirmezler. Ama başka nedenlerle oluşan tıkanmalarda (sözgelimi bağırsakta boğulma ve boğulmuş fıtık gibi durumlarda ameliyat zorunludur. Hasta sıvı yitirmişse ve kusuyorsa, ameliyattan önce hastanın durumu düzeltilmeye çalışılır. Ameliyatta tıkanan bağırsak parçası çıkarılıp iki uç birleştirilir. Ameliyattan sonra iyileşme, tıkanmaya neden olan duruma bağlıdır ama genellikle hasta hızla eski durumuna döner.