Takas nedir?
Alacak, verecek kalmama, ödeşme, sayışma, değişme, birbirine karşı aynı cinsten zamanı gelmiş alacağı bulunan kişilerden birinin tek taraflı beyanıyla karşılıklı borçların az olanı miktarında sona ermesi. Borçları sona erdirmede kullanılan en eski usullerden biridir. İlk defa İslam hukuku tarafından kesin hükümlere bağlanmıştır.
Türk hukukunda takas, borçlar kanununda (mad. 118-124) düzenlenmiştir. Bu kanuna göre, takas için şu şartlar aranır:
1) Alacakların konusu aynı cinsten olması, 2) Takas beyanında bulunan kimsenin alacağının alınabilir, borcunun da ödenebilir olması, 3) Takastan feragat etmemiş olma, 4) Tarafların birbirinden alacağı bulunmak gerekir.
Aşağıdakiler alacaklarının arzusu olmadıkça takas edilemez: 1) Emanet edilmiş veya haksız alınmış şey veya bedelleri, 2) Nafaka ve iş ücreti, 3) Devlet, vilayet ve köylerin kamu hukukundan doğan alacakları.
Dış ticarette takas: Takas, dış ticarette de kullanılır. Dış ticarette, ihracat ve ithalat bedellerinin para, altın veya senet kullanılmaksızın karşılıklı borçların az olan borç miktarında sona ermesi şekliyle olur. Dış ticarette takas, özel ve genel olmak üzere ikiye ayrılır:
1) Özel takas: İhraç edilen malın bedeli, ithal edilen malın bedeliyle karşılanır. Burada ihracatçı ve ithalatçı aynı kimsedir. 2) Genel takas: Buna elearing (temizleme) de denir: Milletlerarası karşılıklı anlaşma yoluyla olur. İthalatçılar borçlarını ülkelerin yeterli kuruluşlarına, ülkelerinin parasıyla yatırırlar. İhracatçılar da alacaklarını ithalatçıların ödediği paradan tahsil ederler.
Takas odası: Bankalarda takasla ilgili işlerin yapıldığı yerdir. Bu odalar demiryolları, borsalar, mal piyasaları ve milletlerarası ödemeler gibi değişik alanlarda faaliyet göstererek bağlantılı işlemlerin yürütülmesinde önemli rol oynarlar.
Cari hesapta takas: Bir bankada hesabı bulunan müşterinin başka bir bankaya ait çeki vermesi üzerine bu çekin bankalar arasında değiştirilmesidir.
İslam hukukunda takas: İslam hukukunda da, borcu sona erdiren sebeplerden biridir. İslam hukukunda iki çeşit takas vardır:
1. Cebri (zaruri) takas: Bir kimsenin bin lira alacağı olup da, borçlu kendisine bin liraya bir mal satsa veya borçlunun bin lira kıymetindeki malını telef etse, cebri takas meydana gelir. Bugünkü hukukta da olduğu gibi tarafların bu hususta anlaşması şart değildir. Cebri takas için dört şart vardır: a) İkisi de deyn olmaktır. Biri deyn, diğeri emanet olursa cebri takas olmaz. Mesela, Z’nin A’ya on altın borcu olup da, Z ona emanet vermesi halinde takas olamaz. b) İki deyn de muaccel (peşin) olmalı. c) İki deyn aynı cins olmalıdır. Biri altın, öbürü gümüş olursa olmaz. d) İki deyn de, kuvvetçe birbirine eşit olmalıdır. Mesela, nafaka ile karz borcu takas edilemez.
2. Rızai takas: Yukarıdaki durumlarda tarafların anlaşarak takas yapmaları mümkündür.
Sözlükte "takas" ne demek?
1. Mal alıp karşılığında mal vererek ödeşme.
2. Kliring.
Takas kelimesinin ingilizcesi
[taka] n. currency of Bangladesh
n. taka, currency of Bangladesh
n. interchange, exchange, swop, swap, clearing, barter, dicker, truck
Köken: Arapça
Takas ne demek? (Ekonomi)
(Barter, clearence of indebtedness) Kökeni, Arapça’daki "takass" kelimesi. 1. Genel olarak, para kullanılmadan bir malın başka bir malla değişimi şeklinde yapılan ticaret, ayni mübadele. İlkel toplumların uyguladığı bir yöntemdir. Bu Usulde ticaretin yapılmasında önemli güçlüklerle karşılaşılır. Örneğin değiştirilecek malların bölünemez oluşu, bir tarafın vermek istediği malın diğer tarafça beğenilmemesi, v.s. gibi. O bakımdan ticaretin ve iş bölümünün ilerlemesi için takas biçimindeki değişimin yerine parayla değişim yöntemine geçmek gerekir. Modern ekonomilerin en temel bir özellikleri de para ile değişime dayanmalarıdır. 2. Bir dış ticaret yöntemi. Döviz kullanılmadan yapılan ticaret şeklidir. İki ülke, bir anlaşma ile aralarındaki ticareti takas esasına göre yürütebilirler. Diğer bir deyişle, bu ülkeler birbirinden mal alıp (ithalat) karşılığında mal satarlar (ihracat) İki ülkenin paraları arasında belirlenen değişim oranı sadece alınıp satılan malların değerini ölçmeye yarayan bir "hesap birimi" görevi yapar. Takas yoluyla ticarette, dönem sonunda alınıp satılan malların birbiriyle denkleştirilmesi önemli bir konudur. Takas yoluyla ticaretin biraz daha geliştirilmiş şekli Kliringdir. Burada iki ülkenin ithalatçıları ile ihracatçıları arasında dolaysız bir bağ yoktur. Ticarette yine döviz kullanılmamakla birlikte her ülkede ihracatçı ve ithalatçıların ödeme işlemlerini yürütmek ve karşılıklı olarak hesap durumlarını izlemekle görevli olan kuruluşlar (merkez bankaları veya kliring ofisleri) vardır. Gerek takas gerek kliring mallarını serbest dövizle satamayan ülkelerin başvurdukları yollardır. Dünya ticaretinin büyük ölçüde zedelendiği iki savaş arasındaki dönemde bilateral (iki-yanlı) takas uygulamaları oldukça yaygınlaşmıştı.