Bu kaynaklar içerisinde en meşhur olanları kıyas,176[176] istihsan,177[177] istishab,178[178] sedd-i zerai'179[179] ve icmadır.180[180] Ebu Hanife, hadisleri kenara itip kıyasa dayalı hüküm vermekle; Malik, Medine halkının örfüne ve sedd-i zerai'e göre hüküm vermekle; Şafiî de sahabenin fetvalarına uymakla meşhur olmuştur. Ayrıca Şafiî, sahabeler arasında bir derecelendirme yapmış, Ehlisünnet tarafından "aşere-i mübeşşire" olarak bilinen cennetle müjdelenen on sahabeye öncelik vermiş, sonra muhacirleri, sonra ensarı, sonra da Mekke'nin fethinden sonra Müslüman olanları üstün saymıştır. Şafiî'nin Mekkeli yeni Müslümanlardan kastı, Peygamberimizin fetihten sonra canlarını bağışladığı ve daha sonra Müslüman olan kimselerdir.181[181]
Ahmed b. Hanbel de ne şekilde olursa olsun, sahabenin görüşüne ve içtihadına bağlı kalmakla meşhur idi. Hatib el-Bağdadî, onun hakkında şöyle der: "Adamın biri Ahmed b. Hanbel'e helal ve haram hakkında bir şey sordu. Bunun üzerine Ahmed b. Hanbel ona şöyle cevap verdi: Allah sana sağlık versin; git başkasına sor, fakihlere sor, Ebu Sûr'a sor!"182[182]
Muruzî de Ahmed b. Hanbel'in şöyle dediğini nakletmiştir: "Artık hadisten yana rahatladık. Halkın sorularına gelince; bir daha bana soru soracak olurlarsa onlara cevap vermeyeceğim."183[183]
Hiç şüphesiz, istisnasız tüm sahabenin adil olduğu görüşünü Ahmed b. Hanbel ortaya atmış, onun bu görüşü Ehlisünnet ve'l-Cemaat ekolünde etkili olmuştur.
Hatib, Tarih-i Bağdad adlı kitabının ikinci cildinde, Muhammed b. Abdurrahman Sayrufi'nin şöyle dediğini rivayet eder: "Ahmed b. Hanbel'e, 'Allah resulünün ashabı bir konuda ihtilaf ederse, bize göre daha doğru söyleyen herhangi birisine uyabilir miyiz?' diye sordum. 'Allah resulünün sahabeleri hakkında görüş belirtmek caiz değildir' dedi. 'O halde doğru olan nedir?' diye sordum. 'Hangisine istersen ona uyabilirsin' dedi."
Biz de diyoruz ki: Hakkı batıldan ayıramayan bir insanı taklit etmek reva mıdır? Ne ilginçtir ki Ahmed b. Hanbel fetva vermekten kaçındığını söylüyor, ama iş sahabelere gelince "Hangisine istersen hiç düşünmeden uyabilirsin" şeklinde rahatlıkla fetva verebiliyor!
Şia ile Ehlisünnet ve'l-Cemaat'in fıkıh kaynaklarını kısaca incelemiş olduk. Bu incelemeden sonra ortaya çıkan açık ve net sonuç şudur ki, Peygamberimizin (s.a.a) sünnetine bağlı kalan, onu hiçbir şeye değişmeyen ve sünneti kendisine şiar edinen bir grup varsa, o da Şia'dır. Hatta Şia muhalifleri dahi buna tanıklık etmişlerdir. Ama Ehlisünnet ve'l-Cemaat her sahabenin, her tabiînin ve her hükümdarın sünnetine uymayı bir ekol hâline getirmiştir. Onların kendi sözleri ve kendi kitapları bile aleyhlerine tanıklık etmektedir.
İleriki bölümlerde bu konuyu daha da genişletecek ve onların, Peygamber sünnetiyle bir ilişkisi olmadığını yakından göreceğiz. Buraya kadar sonucu okuyucularımıza bırakıyoruz. Gerçek sünnet ehlinin ve gerçek bidat ehlinin kimler olduğuna siz karar verin!
Konuyu Tamamlayan Önemli Noktalar
Şiîler her zaman fıkıh kaynağı olarak Kurân ve sünnete bağlı kalmışlar ve kendilerinden ona bir şey ilave etmemişlerdir. Zira Ehlibeyt imamlarının yanında ihtiyaç duyulan her konuda yeteri kadar nass mevcut idi.
Bazı bu meseleyi şaşkınlıkla karşılayarak şöyle diyor: Nasıl olur da Ehlibeyt imamları aradan onca zaman geçmesine rağmen halkın tüm ihtiyaçlarını karşılayacak nassı ellerinde bulundurabiliyorlar?
Bu gerçeği gözler önüne serebilmek için birkaç konuya işaret etmemiz gerekiyor:
"O (öyle bir ilahtır ki), dinini bütün dinlere üstün kılmak için resulünü hidayet ve hak din ile gönderdi."184[184] ayeti gereğince Müslüman bir kimse, Hz. Muhammed'in (s.a.a) Allah tarafından diğer semavî dinleri tekmil etmek ve insanlara yol göstermek üzere gönderildiğine, artık ondan sonra peygamber gelmeyeceğine ve hayatın ondan sonra da devam ettiğine inanıyorsa…
"Allah katında hak din İslam'dır."185[185]"Kim, İslam'dan başka bir din ararsa, bilsin ki kendisinden (böyle bir din) asla kabul edilmeyecektir."186[186] ayetleri gereğince Müslüman bir kimse, tüm davranışlarında ve konuşmalarında kulların Allah'a itaat etmesi gerektiğine inanıyorsa, o halde Allah'ın hükümleri kapsamlı olmak zorundadır. Ancak bu takdirde insanlar karşılaştıkları zorlukları aşabilir, tehditler karşısında ayakta durabilir ve hedeflerine ulaşabilirler. Nitekim Allah-u Taâla bu hakikat hakkında şöyle buyurmaktadır: "Biz, bu kitapta (Kurân) hiçbir şeyi eksik bırakmadık."187[187]
Bundan dolayı, Allah'ın kitabında değinilmeyen bir şey kalmamıştır. Ama insan azıcık aklıyla Allah'ın değindiği her şeyi idrak edemez. Bu söylenenler delile dayalıdır ve ancak bilge insanlar bilirler. Zira yüce Allah şöyle buyurmaktadır: "O'nu hamd ile tespih etmeyen hiçbir şey yoktur. Ne var ki siz, onların tespihini anlamazsınız."188[188]
Ayette geçen "hiçbir şey yoktur" ibaresi, canlı-cansız tüm varlıkları içine almaktadır. Yani insanlar, hayvanlar ve tüm cansız varlıklar Allah'ı tespih etmektedirler. İnsan, hayvanlar ve bitkiler gibi canlı varlıkların tespihini kabul edebilir, ama taş gibi cansız varlıkların tespihini kabul edemez. Hâlbuki Allah, şöyle buyurmaktadır:
"Biz, dağları onun emrine vermiştik. Akşam sabah onunla beraber tespih ederlerdi."189[189]
Eğer bu ayeti kabul ediyor ve ona iman ediyorsak, anlamıyor olsak da insanların ihtiyaç duyduğu tüm meselelerin kıyamet gününe kadar Kurân'da var olduğuna inanmamız gerekir. Ama bu kitabın nazil olduğu kimseye, yani onu her yönüyle idrak eden Peygamberimize (s.a.a) müracaat edersek o başka…
Allah-u Taâla yine şöyle buyurmaktadır: "Ve biz sana her şeyi açıklayan kitabı gönderdik."190[190]
Eğer bu ayeti kabul ediyor ve ona inanıyorsak, tüm bilgilerin Allah tarafından Peygamber'e (s.a.a) verildiğine ve Peygamber'in de bu bilgileri insanlara aktarmakla görevlendirildiğine inanmamız gerekir. O halde bunu da kabul etmek zorundayız ki, Resul-i Ekrem (s.a.a), kıyamet gününe kadar ihtiyaç duyulabilecek her şeyi insanlara söylemiş, söylenmedik bir şey bırakmamıştır.
Eğer bu açıklamalar bize ulaşmamışsa bu, bizim gevşekliğimizden, güçsüzlüğümüzden veya düşüncesizliğimizdendir. Yahut da bizi Peygamber'e ulaştıran aracıların ihanetindendir. Veyahut da Peygamberimizin anlatmasına rağmen sahabelerin, anlatılanları iyice anlayamamasındandır. Ama Allah-u Taâla olası tüm ihtimalleri biliyordu ve dininin yok olmasına izin vermemişti. Kulları arasından öncü imamlar seçmiş, kitap ilmini onlara miras bırakmış, insanların Allah katında bahaneleri olmaması için onları Kurân'ı açıklamakla görevlendirmişti.
Nitekim yüce Allah şöyle buyurmaktadır: "Sonra kitabı seçkin kullarımıza miras bıraktık."191[191]
Evet, Resul-i Ekrem (s.a.a) insanların ihtiyaç duydukları tüm meseleleri açıklamış, bu ilmini, kıyamet gününe kadar insanlara açıklamak üzere vasisi olan İmam Ali'ye (a.s) miras bırakmıştır. Çünkü İmam Ali, onu sahabelerden ayırt eden farklı özelliklere sahipti. Oldukça zekiydi. Anlatılanları çok çabuk kavrıyordu ve güçlü bir hafızası vardı. Bu yüzden Peygamberimiz bildiği her şeyi ona öğretmiş, ümmetini ona yönlendirmiş ve onu ilminin kapısı olarak tanıtmıştı.
Bazıları şöyle der: "Resul-i Ekrem herkes için gelmiştir. Dolayısıyla ilmini bir kişiye ihtisas edip de diğerlerini bundan mahrum bırakamaz!"
Bu itiraz karşısında cevap şudur: Peygamberimizin bu konuda yapabileceği bir şey yoktur. O, emir alan bir kuldur. Allah ona neyi emrediyorsa o da onu yapar. İslam, tevhit dinidir ve bu esas üzere kurulmuştur. Bu, her şeyde böyledir. Bundan dolayı halkı tek bir hâkim etrafında toplamak gerekir. Bu konu oldukça açık ve bilinen bir şeydir. Nitekim Kurân, akıl ve vicdan da buna tanıklık eder. Yüce Allah şöyle buyurmaktadır:
"Eğer yerde ve gökte Allah'tan başka ilah olsaydı ikisi de muhakkak bozulup giderdi."192[192]
"Onunla beraber hiçbir ilah da yoktur. Aksi takdirde her ilah kendi yarattığını götürürdü ve onlardan bazıları bazılarına üstün gelirdi."193[193]
Aynı şekilde eğer Allah, aynı anda iki mürsel peygamber göndermiş olsaydı, insanlar iki ümmete ayrılır, işin sonu gruplaşmaya ve ayrımcılığa varırdı.
Yüce Allah şöyle buyuruyor: "Hiçbir ümmet yoktur ki içinde bir korkutucu/uyarıcı olmasın."194[194]
Her peygamberin vasisi vardı ve bu vasi, ümmetin dağılmasını engellemek ve insanları bir arada toplamakla görevliydi. Allah'a ant olsun ki bu, oldukça tabiî bir şeydir. Âlimiyle, cahiliyle, müminiyle, kâfiriyle herkes bu gerçeği bilir. Görmüyor musunuz; her kabile, her hizip ve her devletin bir başkanı var ve bu başkanlar halklarına rehberlik ediyorlar? Hiçbir topluluk aynı anda iki başkan tarafından yönetilemez.
Bu nedenledir ki Allah, kulları arasından elçiler seçmiş, onları insanlara öncü kılmış ve insanları Allah'ın emirlerine davet etmek üzere onları görevlendirmiştir. Nitekim yüce Allah şöyle buyurmaktadır: "Allah Âdem'i, Nuh'u, İbrahim ailesi ile İmrân ailesini seçti ve onları âlemlere üstün kıldı."195[195]
Ve Allah, son peygamberi olan Hz. Muhammed'in (s.a.a) vasileri olarak tertemiz Ehlibeyt imamlarını seçti. Onların hepsi İbrahim'in (a.s) soyundandır ve hepsi birbirlerinin evlatlarıdır. Peygamberimizin, "Benden sonra halifelerim on iki kişidir ve hepsi de Kureyş'-tendir"196[196] diyerek tanıttığı gerçek halifeler işte bunlardır.
Her zamanın bir imamı vardır ve zamanının imamını tanımadan ölen, cahiliye ölümü üzere ölmüş sayılır.
Yüce Allah bir imam seçmiş, onu temiz ve masum kılmış, ona ilim vermiştir. Allah tarafından ilim ve hikmet, ancak liyakati olanlara verilir.
Asıl mevzua bakacak olursak, İmamların, halkın ihtiyaç duyduğu tüm konuları bildiğini ve bunların Kurân ile sünnette yer alan nasslara dayandığını görmekteyiz. Bu nasslar, kıyamet gününe kadar insanların karşılaşmış olduğu ve olacağı tüm meselelere cevap verebilir düzeydedir. İslam ümmeti içerisinde Ehlibeyt imamları dışında hiç kimse böyle bir iddiada bulunamamıştır. Çünkü onlar, Peygamber'in (s.a.a) anlattığı ve Ali b. Ebu Talib'in (a.s) kaleme aldığı sahifeye sahipler. Ve bu sahifede hiçbir mesele eksik bırakılmamıştır.
Daha önce bu sahifenin Camia adlı bir kitap olduğunu, İmam Ali'nin onu yanında taşıdığını ve Buharî ile Müslim'in Sahih'lerinde bu kitaba işaret ettiklerini yazmıştık. Dolayısıyla hiçbir Müslüman bu gerçeği inkâr edemez, yalanlayamaz.
Sözün kısası, Ehlibeyt imamlarına sarılan Şia, dinî meselelerde Kurân ve sünnete dayalı nasslara göre hüküm vermektedir ve şimdiye kadar başka şeylere yönelmeyi gerektirecek hiçbir zorlukla karşılaşmamıştır. En azından on iki imamın içinde bulunduğu üç asır boyunca bu, böyle olmuştur.
Ne var ki Ehlisünnet ve'l-Cemaat, (işin daha başında) içtihat, kıyas vb. şeylere yönelmek zorunda kalmıştır. Çünkü ellerinde yeterli ölçüde nass yoktu veya ilk halifeden itibaren öncü olarak kabul ettikleri kişiler bu tür bilgilere sahip değillerdi.
Eğer onların halifeleri Peygamber'den kalan nassları yakarak insanların onlara ulaşmasını engellemeye çalışmışlarsa veya öncülerinden biri "Kurân bize yeter!" diyerek sünneti kenara itmişse, elbette ki takipçileri de nasslara ulaşmakta ve hatta Kurân'ı açıklamakta zorlanacaklardır.
Hepimiz biliyoruz ki hükmü açıkça ortada olan Kurân ayetleri çok azdır ve hatta onlar dahi Peygamber'in açıklamasına muhtaçtır. Nitekim Kurân-ı Kerim şöyle buyurmaktadır: "İnsanlara, kendilerine indirileni açıklaman için sana bu Zikr'i (Kurân'ı) indirdik."197[197]
Hükümlerini ve hedeflerini anlatabilmek için sünnete ihtiyaç duyan Kurân, sünnetten yoksun kalırsa; Ehlisünnet ve'l-Cemaat'in öncüleri, Kurân'ı beyan eden sünneti yakmışlarsa; o zaman ellerinde bir nass da kalmış olmuyor ki Kurân, vasisi olan sünneti açıklamış olsun!
Çaresiz, içtihat ve kıyasa başvurdular; âlimleriyle meşveret edip istihsana ve anlık menfaatlere yöneldiler. Her şeye rağmen onların bu tavrı bize doğal geliyor. Çünkü nassları yakılmıştı ve bundan başka çareleri de kalmamıştı.