Sosyolojik Araştırmalarda Kullanılan Yöntemler ile Sosyolojinin Yöntem ve Teknikleri Nelerdir?24 Şubat 2018
Sosyolojinin bilim olarak doğması ve gelişmesinin nedenlerinden biri, sosyolojik araştırmalarda kullanılan yöntem ve tekniklerdir. Sosyoloji, diğer bilimlerin de yöntemi olan, genel yöntemler ya da akıl yürütme yöntemleri denilen tümdengelim, tümevarım ve analojiyi kullanmanın yanı sıra kendine özgü veri toplama tekniklerini de kullanır.
Bu Yazıda Bulabilecekleriniz
Sosyolojinin Yöntem ve Teknikleri
Genel Araştırma Yöntemleri
- Tümdengelim
- Tümevarım
- Analoji
Veri Toplama Teknikleri
- Gözlem
- Monografi
- Anket
- Örnek olay incelemesi
- Sosyometri
- İstatistik
Genel Araştırma (Akıl Yürütme) Yöntemleri Nelerdir?
- Tümdengelim, bütünden parçalara doğru giden bir düşünme yöntemidir. Gerek akıl gerekse gözlem ve deney yoluyla elde edilmiş genel bir ilkeyi ayrı ayrı olaylara uygulamaktır. Başka bir deyişle, özelin bilgisini genel yargılardan çıkarmaktır.
Örnek: Toplumsal değişmenin çok hızlı olduğu dönemlerde suç oranı artar. Büyük kentlerde toplumsal değişme hızı çok fazladır. O hâlde büyük kentlerde suç oranı artar.
- Tümevarım, gözlenen tek tek olaylardan yola çıkarak genel yargılara ulaşmaktır. Başka bir deyişle, özelden genele giden bir akıl yürütme yöntemidir.
Örnek: Sulu tarımın yapıldığı Seyrek köyünde köyden kente göç oranı azdır. Sulu tarımın yapıldığı Ortaklar köyünde köyden kente göç oranı azdır.
- Analoji, özelden özele doğru yapılan akıl yürütme yöntemidir. Bu yöntemde benzer iki olay arasında karşılaştırma yaparak sonuca ulaşılır.
Örnek: Arjantin’de enflasyon oranı yüksek olduğundan toplumsal muhalefet fazladır. Yunanistan’da da enflasyon oranı yüksektir. O hâlde Yunanistan’da da toplumsal muhalefet fazla olabilir.
Sosyolojide Veri Toplama Teknikleri Nelerdir?
- Gözlem; Herhangi bir toplumsal birimi, planlı bir biçimde ve bütün ayrıntılarıyla incelemektir. Aile ve köy gibi küçük grupların ya da bir örnek olayın tüm değişkenleriyle derinlemesine bir şekilde incelenmesidir.
- Monografi; Bir gruptaki bireylerin birbirleriyle ilişkilerini, eğilimlerini ve üyelerin ilişki örüntüsünü ortaya çıkaran; grup içindeki alt grupları, lideri veya izole edilmiş kişileri belirlemeye yarayan objektif ve güvenilir bir tekniktir. Küçük gruplarda, grup üyeleri arasındaki duygusal yakınlaşma derecesini (sevme, kıskanma, nefret etme gibi) belirlemeye yarayan bir araştırma tekniğidir.
- Anket; Toplumsal olaylar hakkında bireylerin görüşlerini öğrenmek için önceden hazırlanarak kâğıda dökülmüş soruların, soru formu hâlinde uygulanması esasına dayanır. Örneğin köy yolunun yapılmasından sonra köylülerin bu konudaki düşünceleri anket yapılarak saptanabilir.
- Örnek olay incelemesi; Diğer araştırma tekniklerinden elde edilen bilgilerin sayılarla ifade edilerek yorumlanması esasına dayanır. Örneğin köylerine ilk defa otomobil yolu yapılan köylülerin bu konudaki olumlu ve olumsuz görüşleri anket tekniği ile belirlenerek elde edilen sonuçlar sayılarla ifade edilebilir.
- Sosyometri; Toplumsal olayların oluş hâlindeyken amaçlı olarak izlenmesidir. Bu gözlem katılımlı ya da katılımsız olabilir. Örneğin bir köye ilk defa araba yolu yapılmasından sonra köy yaşantısında meydana gelecek olan değişmelerin gözlenmesi gibi. Bu gözlemde araştırmacı köye yerleşirse katılımlı gözlem, dışarıdan biri olarak gözlemde bulunursa katılımsız gözlem yapmış olur.
- İstatistik; Bir olayın ya da karmaşık bir sorunun derinliğine, bütün yön ve boyutları ile yoğun bir gözlem ve çözümlemeye tabi tutulmasıdır. Toplumsal yaşantıda belirleyici bir etkide bulunan bir toplumsal olayın incelenmesi esasına dayanır. Örneğin geçmiş dönemde yapılan bir ihtilalin toplumsal yaşantıyı ne yönde etkilediğinin belirlenmesi gibi.