Zona hastalığı nedir?
Gece yanığı olarak da bilinen Zona hastalığı, ağrılı bir döküntüye neden olan viral bir enfeksiyondur. Zona vücudunuzun herhangi bir yerinde ortaya çıkabilse de, genellikle gövdenin sol veya sağ tarafını saran tek bir kabarcık şeridi olarak görülür.
Zona, suçiçeğine neden olan aynı virüs suçiçeği-zoster virüsünden kaynaklanır. Suçiçeği geçirdikten sonra, virüs omuriliğinizin ve beyninizin yakınındaki sinir dokusunda pasif kalır. Yıllar sonra, virüs zona olarak yeniden aktif hale gelebilir.
Hayatı tehdit eden bir durum olmasa da, zona çok acı verici olabilir. Aşılar zona riskini azaltmaya yardımcı olurken, erken tedavi zona enfeksiyonunu kısaltmaya ve komplikasyon olasılığını azaltmaya yardımcı olabilir.
Zona hastalığı neden olur?
Zona (gece yanığı), suçiçeğine neden olan aynı virüs olan suçiçeği-zoster virüsünden kaynaklanır. Suçiçeği geçiren herkes zona geliştirebilir. Suçiçeği iyileştikten sonra, virüs sinir sistemine girebilir ve yıllarca uykuda kalabilir. Sonunda, cildinize giden sinir yolları boyunca yeniden aktif hale gelebilir ve zona üretebilir. Ancak, su çiçeği olan herkes zona geliştirmez.
Zona nedeni belirsizdir. Ancak, yaşlandıkça enfeksiyonlara karşı bağışıklığın azalmasına bağlı olabilir. Zona yaşlı yetişkinlerde ve bağışıklık sistemi zayıf kişilerde daha yaygındır.
Suçiçeği-zoster, uçuklara ve genital herpes’e neden olan virüsleri içeren herpes virüsleri adı verilen bir virüs grubunun parçasıdır. Bu nedenle, zona, herpes zoster olarak da bilinir. Ancak su çiçeği ve zonaya neden olan virüs, cinsel yolla bulaşan bir enfeksiyon olan uçuklardan veya genital herpesten sorumlu olan virüs değildir.
Zona hastalığı bulaşıcı mıdır?
Zona hastalığı (gece yanığı) olan bir kişi suçiçeği-zoster virüsünü su çiçeği bağışıklığı olmayan herkese geçirebilir. Bu genellikle zona döküntülerinin açık yaralarıyla doğrudan temas yoluyla oluşur. Enfekte olduktan sonra kişi su çiçeği geliştirir, ancak zona olmaz.
Suçiçeği bazı insanlar için tehlikeli olabilir. Zona kabarcıklarınız kabarıncaya kadar, bulaşıcısınız demektir ve henüz suçiçeği veya su çiçeği aşısı geçirmemiş, özellikle zayıf bağışıklık sistemleri, hamile kadınlar ve yeni doğanlarla fiziksel temastan kaçınmalısınız.
Kimler risk altındadır?
Su çiçeği geçiren herkes zona (gece yanığı) geliştirebilir. Amerika Birleşik Devletleri’ndeki yetişkinlerin çoğu, çocukken, şimdi su çiçeği hastalığına karşı koruyan rutin çocukluk aşısının ortaya çıkmasından önce su çiçeği geçirmiştir.
Zona geliştirme riskinizi artırabilecek faktörler şunlardır:
- 50 yaşından büyük olmak: Zona 50 yaşından büyük kişilerde en yaygın olanıdır. Risk yaşla birlikte artar. Bazı uzmanlar, 80 yaş ve üstü insanların yarısının zona geçireceğini tahmin ediyor.
- Bazı hastalıklara sahip olmak: HIV/AIDS ve kanser gibi bağışıklık sisteminizi zayıflatan hastalıklar zona riskinizi artırabilir.
- Kanser tedavisi görmek: Radyasyon veya kemoterapi hastalıklara karşı direncinizi azaltabilir ve zona tetikleyebilir.
- Bazı ilaçları almak: Nakledilen organların reddedilmesini önlemek için tasarlanmış ilaçlar, prednizon gibi steroidlerin uzun süreli kullanımı gibi şeyler zona riskinizi artırabilir.
Zona hastalığı belirtileri nelerdir?
Zona (gece yanığı) belirtileri genellikle vücudunuzun bir tarafının sadece küçük bir bölümünü etkiler. Bu belirtiler aşağıdakileri içerebilir:
- Ağrı, yanma, uyuşma veya karıncalanma
- Dokunmaya duyarlılık
- Acıdan birkaç gün sonra başlayan kırmızı döküntü
- Açılan ve kabuklanan sıvı dolu kabarcıklar
- Kaşıntı
Bazı insanlar şunları da deneyimler:
- Ateş
- Baş ağrısı
- Işığa duyarlılık
- Yorgunluk
Ağrı genellikle zonanın ilk belirtisidir ve bu bazıları için yoğun olabilir. Ağrının konumuna bağlı olarak, bazen kalp, akciğerler veya böbrekleri etkileyen sorunların bir belirtisi ile karıştırılabilir. Bazı insanlar döküntü geliştirmeden zona ağrısı yaşarlar.
En yaygın olarak, zona döküntüsü, vücudunuzun sol veya sağ tarafını saran bir kabarcık şeridi olarak gelişir. Bazen zona döküntüsü bir gözün etrafında, boynun veya yüzün bir tarafında ortaya çıkar.
Ne zaman doktora görünmeli?
Zona (gece yanığı) hastalığından şüpheleniyorsanız derhal doktorunuza başvurmalısınız, özellikle aşağıdaki durumlarda:
- Ağrı ve döküntü gözün yakınında görülürse (tedavi edilmezse, bu enfeksiyon kalıcı göz hasarına yol açabilir)
- 60 yaşında veya daha büyükseniz (bu komplikasyon riskinizi önemli ölçüde artırır)
- Siz veya ailenizden birinin bağışıklık sistemi zayıfsa (kanser, ilaçlar veya kronik hastalık nedeniyle)
- Döküntü yaygın ve ağrılıysa
Zona hastalığı nasıl teşhis edilir?
Zona (gece yanığı) genellikle görünür olan döküntü ve kabarcıklarla birlikte vücudunuzun bir tarafındaki ağrı geçmişine dayanarak teşhis edilir. Doktorunuz ayrıca laboratuvarda muayene için (biyopsi) bir doku veya kabarcıkların örneğini alabilir.
Zona hastalığı nasıl tedavi edilir?
Zona (gece yanığı) için bir tedavi yoktur, ancak reçeteli antiviral ilaçlarla hızlı tedavi iyileşmeyi hızlandırabilir ve komplikasyon riskinizi azaltabilir. Bu ilaçlar şunları içerir:
- Asiklovir
- Valacyclovir
Zona şiddetli ağrıya neden olabilir, bu nedenle doktorunuz aşağıdakileri de reçete edebilir:
- Kapsaisin topikal yaması
- Gabapentin gibi antikonvülzanlar
- Amitriptilin gibi trisiklik antidepresanlar
- Krem, jel, sprey veya cilt yaması yoluyla verilen lidokain gibi uyuşturucu maddeler
- Kodein gibi narkotik ilaçlar
- Kortikosteroidler ve lokal anestezikler içeren bir enjeksiyon
Zona genellikle iki ila altı hafta sürer. Çoğu insan sadece bir kez zona alır, ancak iki veya daha fazla kez de bu hastalığa yakalanmak da mümkündür.
Unutmayın, hangi ilacı ne şekilde alacağınıza doktorunuz karar verecektir.
Zona hastalığı nasıl geçer?
Serin bir banyo yapmak veya kabarcıklarınıza serin, ıslak kompres uygulamak kaşıntı ve ağrıyı hafifletmeye yardımcı olabilir. Ayrıca, mümkünse, hayatınızdaki stres miktarını da azaltmaya çalışmalısınız.
Zona hastalığına İbrahim Saraçoğlu’nun bitkisel çözümü
Zona hastalığı önlenebilir mi?
İki aşı zona (gece yanığı) hastalığını önlemeye yardımcı olabilir. Bunlar su çiçeği aşısı ve zona aşısıdır.
Suçiçeği aşısı
Suçiçeği aşısı (Varivax) suçiçeğini önlemek için rutin bir çocukluk aşısı haline gelmiştir. Aşı, hiç suçiçeği geçirmemiş yetişkinler için de önerilir. Her ne kadar aşı suçiçeği veya zona almamanızı garanti etmese de, komplikasyon şansınızı azaltabilir ve hastalığın şiddetini azaltabilir.
Zona Aşısı
Zona aşısı almak isteyenlerin iki seçeneği vardır: Zostavax ve Shingrix.
2006 yılında Gıda ve İlaç Dairesi (FDA) tarafından onaylanan Zostavax‘ın yaklaşık beş yıldır zonaya karşı koruma sağladığı gösterilmiştir. Genellikle üst kolda tek bir enjeksiyon olarak verilen canlı bir aşıdır.
Shingrix 2017 yılında FDA tarafından onaylandı ve Zostavax’a alternatiftir. Araştırmalar Shingrix’in beş yıldan fazla zonalara karşı koruma sağladığını göstermektedir. Bir virüs bileşeninden yapılmış, cansız bir aşıdır ve dozlar arasında iki ila altı ay olmak üzere iki dozda verilir.
Shingrix, daha önce Zostavax almış olanlar da dahil olmak üzere 50 yaş ve üstü insanlar için onaylanmış ve tavsiye edilmiştir. Zostavax 60 yaşına kadar önerilmez.
Her iki zona aşısının en yaygın yan etkileri kızarıklık, ağrı, hassasiyet, enjeksiyon bölgesinde şişme, kaşıntı ve baş ağrılarıdır.
Suçiçeği aşısında olduğu gibi, zona aşısı zona bulaşmayacağını garanti etmez. Ancak bu aşı muhtemelen hastalığın seyrini ve şiddetini azaltacak ve postherpetik nevralji riskinizi azaltacaktır.
Zona aşısı sadece önleme stratejisi olarak kullanılır. Şu anda hastalığı olan insanları tedavi etmek amaçlanmamıştır. Hangi seçeneğin sizin için doğru olduğu konusunda doktorunuzla konuşmalısınız.
Zona hastalığı komplikasyonları
Zona (gece yanığı) komplikasyonları şunları içerebilir:
- Postherpetik nevralji: Bazı insanlar için, kabarcıklar temizlendikten çok sonra zona ağrısı devam eder. Bu durum postherpetik nevralji olarak bilinir ve hasarlı sinir lifleri cildinizden beyninize karışık ve abartılı ağrı mesajları gönderdiğinde ortaya çıkar.
- Görme kaybı: Göz içindeki veya çevresindeki zona (oftalmik zona) görme kaybına neden olabilecek ağrılı göz enfeksiyonlarına neden olabilir.
- Nörolojik problemler: Hangi sinirlerin etkilendiğine bağlı olarak, zona beynin iltihaplanmasına (ensefalit), yüz felci, işitme veya denge sorunlarına neden olabilir.
- Cilt enfeksiyonları: Zona kabarcıkları uygun şekilde tedavi edilmezse, bakteriyel cilt enfeksiyonları gelişebilir.
Kaynak ve ileri okuma:
- https://www.nia.nih.gov/health/shingles
- https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/shingles/symptoms-causes/syc-20353054
- https://www.webmd.com/skin-problems-and-treatments/shingles/shingles-skin
Not: Konu hakkında ilgili videoyu aşağıdan izleyebilirsiniz: