Güneş
Güneş'in çapı Dünya'nın çapının yaklaşık 109 katıdır. Büyük ölçüde hidrojenden oluşur.
Coğrafya
Etiketler
Güneş, Güneş'in yapısı, Güneş Sistemi, Samanyolu, hidrojen, helyum, birleşme, Güneş patlaması, Güneş lekesi, fotosfer, renk küre, Güneş tacı, Güneş rüzgarı, bulgurcuk, Güneş fışkırması, uzay aracı, gök bilimi, atom fiziği, parçacık fiziği, coğrafya, fizik
İlgili ekstralar
Görüntüler
Güneş, Güneş Sistemi'nin merkezindeki yıldız olup Samanyolu'nun merkezinden 25-28 bin ışık yılı uzaklıkta yer alır.
Yaklaşık 12 milyar yıl süren yaşam süresinin şu an yarısındadır. Hidrojen kaynağının tükenmesi durumunda kırmızı dev aşamasına gelecektir. Dünya'dan yaklaşık 150 milyon kilometre uzaklıkta (1 astronomik birim) bulunur. Güneş ışınları 8,3 dakikada yeryüzüne ulaşır.
Çapı Dünya'nın çapının 109 katıdır. Kütlesinin dörtte üçü çekirdek füzyonu sırasında helyuma dönüşen hidrojendir. Füzyon sırasında enerji açığa çıkar.
Güneş içindeki basınç öyle büyüktür ki, sanki bir santimetrekarelik yüzeyine 150 milyon ton basınç uygular.
Maddesi katı değil, plazma olduğu için değişik enlem dairelerindeki alanlarda farklı hızla döner; ekvatordaki bir dönüşünü 25 günde tamamlarken kutuplardakini 32 günde tamamlar. Manyetik alan etkinliği Güneş püskürtüleri ve Güneş lekelerinin oluşumuna neden olur.
Atmosferi tabakalardan (ışık küre, renk küre, taç) oluşur ve gittikçe gezegenler arası ortama karışır.
Samanyolu’nun merkezinin çevresinde bir dönüşünü 225-250 milyon yıl içinde 220 km/saniye yörünge hızıyla tamamlar.
Açıklamalar:
Yıldız: Çok büyük, kendiliğinden ışık ve ısı yayan küre şeklindeki, yer çekimi ile bir arada tutulan gaz kütlesidir. Çekirdeğinde atom çekirdeklerinin birleşmesi sırasında açığa çıkan enerjiyi yayar. (Yüzey sıcaklığı binlerce derecedir. Atmosferinin çoğu hidrojenden oluşur.) Katmanlardan oluşur.
Astronomik birim: Gökbilimde kullanılan uzaklık birimi, Dünya'nın ve Güneş'in ortalama uzaklığıyla, yani Dünya'nın yörüngesinin büyük ekseninin yarısıyla aynıdır (149.600.000 km).
Güneş püskürtüsü: Güneş'in renk küresinin ve ışık küresinin genelde Güneş lekelerinin yakınında gerçekleşen kısa süreli parlaklaşmasıdır. Süresi 10-45 dakika olabilir, günde 9-10 kez gözlenebilir.
Fışkırma: Güneş yüzeyinden uzaya sıcak gaz kütlelerinin fırlaması. Elektrik yüklü madde manyetik alanın çizgileri boyunca hareket eder.
Güneş rüzgarı: Güneş tacından yayılan çoğunlukla elektron ve protonlardan oluşan yüklü parçacıklardır.
Güneş lekeleri: Güneş yüzeyindeki manyetik alan olup diğer alanlardan çok daha güçlüdür. Çapı 200.000 km’ye bile erişebilir. Süresi birkaç saatten birkaç aya kadar değişebilir.
Kutup ışıkları: Kuzey ve Güney Kutup bölgelerinde atmosfere giren yüklü parçacıklar tarafından oluşturulan kısa sürede gerçekleşen ışımalardır. Oksijen ve nitrojen atomlarının uyarılması sırasında oluşur, görülme sıklığı Güneş yüzeyinde cereyan eden faaliyetlerle (Güneş lekesi aktivitesi) ilgilidir.
Güneş
- renkküre
- bulgurcuk
- güneş lekeleri
- fışkırma
- güneş püskürtüsü
- taç
Kesit
- renkküre
- taşınım kuşağı
- 2 milyon K
- ışınım bölgesi
- çekirdek 14,5 milyon K
- ışıkküre 6.000 K
- taç
Bilgiler:
Çapı: 1.392.000 km (109 Dünya çapı)
Kütlesi: 1,989 x 10³⁰ kg (333 000 Dünya kütlesi)
Ortalama yoğunluğu: 1,4 g/cm³
Yüzey sıcaklığı: 5.780 K
Dönme süresi: 25,4 gün
Işınım gücü: 3,85 x 10²⁶ W (6300 W/cm²)
Füzyon süreci
Animasyon
- renkküre
- taşınım kuşağı
- ışınım bölgesi
- çekirdek 14,5 milyon K
- ışıkküre 6.000 K
Resimler
- Güneş lekeleri
- Güneş lekeleri
- Güneş püskürtüsü
- Güneş püskürtüsü
- Fışkırma
- Fışkırma
- Taç
- Taç
Anlatma
Pek çok ilk çağ uygarlığında insanlar Güneş'in doğaüstü olduğunu sanıp ona saygı gösterdi. Mısır'da Amon, Mezopotamya'da Samas, Yunanistan'da Apollon olarak tapınıldı. İlk olarak, MÖ 5. yüzyılda, Yunanlı filozof Anaksagoras, Güneş'in yanıcı bir metal küre olduğunu belirttiği bilimsel açıklamasını yaptı. Bu sıradışı fikir, küfür olarak değerlendirildi ve Anaksagoras görüşleri yüzünden hapsedildi. Galileo Galilei teleskopunu yaptıktan sonra Güneş'i de gözlemledi ve Güneş lekelerini keşfetti. Ardından Isaac Newton bir prizma yardımıyla beyaz ışığı renklere ayrıştırdı. 1800'lü yıllarda William Herschel bu yöntemi kullanarak, kızılötesi ışını keşfetti.
19. yüzyılda, Joseph von Fraunhofer, Güneş tayfında soğurma çizgilerinin olduğunu fark etti. Böylece Güneş'in atmosferinin kimyasal yapısı öğrenildi. Hans Bethe, 1939'da Güneş'in enerjiyi nasıl ürettiğini açıklayan nükleer füzyon teorisini oluşturdu.
1959 ve 1968 arasında Güneş'i gözlemleyen ilk sondalar NASA'nın Pioneer sondalarıydı. Bunlar Dünya'yla aynı uzaklıktaki yörüngede Güneş’in çevresinde dönerek Güneş rüzgarını incelediler ve Güneş'in manyetik alanını da keşfettiler.
ABD - Almanya ortak girişimi olan ve 1974'te fırlatan Helios 1 uzay sondası, Merkür'ün yörüngesinde incelemeler yaptı. Skylab uzay istasyonundan da Güneş'in röntgen ışınlarını uzay teleskopuyla gözlemlediler.
Ulysses uzay sondası yörüngesinden çıktıktan sonra Güneş'i inceleyip Güneş'in kutuplarından pek çok yeni bilgi aktardı. Güneş'i incelenen en önemli sondalardan biri, her zaman Güneş ve Dünya arasında olan SOHO'dur. 1995'ten beri sürekli olarak değişik dalgaboylarında Güneş in görüntüsünü iletiyor.
Günümüzde de Güneş'i pek çok yeni sonda gözlemlemeye devam etmektedir. Güneş'in aktivitesi Dünya'nın havasını etkilediğinden bu gözlemler çok önemli. Güneş'ten gelen enerjinin kullanımı gittikçe artmakta: güneş paneli ve güneş enerjisi santrali yardımıyla elektrik enerjisi, güneş kollektörleri ile termik güç üretiliyor.
Normal bir yıldız olan Güneş, sarı bir cücedir. Gelişim süresi yaklaşık 12 milyar yıl, şimdi 4,6 milyar yaşında. Bileşimin hemen hemen dörtte üçü olan hidrojen, çekirdekte oluşan nükleer füzyon sırasında helyuma dönüşür, bu arada enerji, yani yüksek enerji fotonları ortaya çıkar.
Gelecekte yakıtı tükendikçe büzüşecek ama bu sırada çekirdeği de o kadar ısınacak ki içindeki helyum karbona dönüşmeye başlayacak ve bu süreç daha fazla enerji üretimine yol açacağından yıldız, bugünkü boyutundan yüzlerce kat daha büyük boyuta ulaşacak (büyük bir olasılıkla Dünya'yı da yutacak). Ama yüzey tabakası bugünkü kadar sıcak olmayacak, kırmızı dev bir yıldız olacak. Bu aşama oldukça kısa zaman sürecek.
Nükleer füzyon bitince iç basınç artacak ve yıldız kendi çekim kuvvetinden tamamen yok olacak. Aşağı yukarı Dünya büyüklüğünde, çok yoğun ve sıcak beyaz cüce olacak ve milyarca yıl sonra tamamen soğuyacak.
Maddesi katı değil, plazma olduğu için, değişik enlem dairelerindeki alanlarda değişik hızla döner; ekvatordakiler 25, kutuplardakiler 32 günde bir tur yapar. Atmosferi tabakalardan oluşur: ışıkküre, renkküre, taç ve gittikçe gezegenler arası uzay maddesine dönüşen madde. Güneş taçı, Güneş tutulması sırasında görülebilir.
Güneş Sistemi'nin merkezindeki Yıldız, Güneş Sistemi'nin kütlesinin %99,87'sini içerir. Güneş kocaman kütlesinden dolayı çok büyük çekim kuvvetine sahiptir ve bu kuvvet yalnız Güneş Sistemi'ni bir arada tutmakla kalmaz, ayrıca bütün gezegenlerin ve küçük gök cisimlerinin hareketini de yönetir. Güneş büyük miktarda yakın morötesi, görünür ve kızılötesi ışınlar şeklinde enerji yayar, ama küçük miktarda gama, röntgen ışınları ve radyo dalgaları da yaymaktadır.
Güneş rüzgarı adını verdiğimiz atom parçacıkları da, özellikle protonlar ve nötronlar yayar. Güneş'in çekirdeğindeki sıcaklık, yaklaşık 14-15 milyon K, atmosfer basıncı 3x10¹¹, yoğunluğu ise 155 g/cm³'tür.
Güneş'in yarıçapının dörtte biri olan iç çekirdeği, füzyon nükleer santrali gibi çalışır, burada hafif parçacıklar ağır parçacıklara dönüşürken gama ve röntgen ışınları şeklinde yüksek enerji fotonları, ortaya çıkar.
Nükleer füzyon sırasında döteryum ve trityum adlı hidrojen izotoplarının çekirdekleri birleşir. Döteryumun çekirdeği bir proton ve bir nötron içerir, trityumun çekirdeği ise bir protondan ve iki nötrondan oluşur. Füzyon tepkimesinde döteryum ve trityum iki proton ve iki nötrondan oluşan helyum çekirdeğine dönüşür ve bu sırada bir nötron ile fotonlar biçiminde enerji salınır. Çarpışma için protonlar arasındaki elektriksel itmenin aşılması gerekir. Bu ise yalnızca hidrojen çekirdekleri çok büyük hızda ve çok yüksek sıcaklıkta olduğunda gerçekleşebilir.
Güneş 6-7 milyar yıl daha şimdiki gibi parlayacak. Çekirdeği çevreleyen röntgen ışınlarının bölgesi Güneş'in yarıçapının yaklaşık %70'idir. Bu bölgede fotonlar sık sık çarpışır, yutulur ve yayılır. Bir foton bu olaylara pek çok kez katıldığından yüzeye on bin yılda bile ulaşamaz. Yüzeyin altında, Güneş'in yarıçapının %25-30'u kadar uzunluğundaki bölgede taşınım (konveksiyon) gerçekleşir. Bu tabakanın adı ’taşınım kuşağı’dır. Isı, malzeme akışıyla ışıkküreye ulaşıp uzaya yayılır.
Güneş'in atmosferi özellikle hafif kimyasal elementlerden oluşur: %71 hidrojen, %27 helyum, %2 ise ağır elementler. Çekirdekteki hidrojen oranı sadece %35'tir.
İlgili ekstralar
Yakın gezegenlerin, yıldızların ve galaksilerin gösterilmesi.
Nükleer birleşme enerjisi, çevre dostudur ve sınırsız enerji kaynağı olarak kullanılabilecektir.
Güneş etrafında içte karasal gezegenler, dışta gaz devleri döner.
Güneş etrafında eliptik bir yörüngede 8 gezegen döner.
Güneş ve gezegenler, yaklaşık 4,5 milyar yıl önce, bir gaz bulutunun yoğunlaşması sonucunda oluştu.
Orta ve büyük kütleli yıldızların gelişim süreci.
Dünya'nın Kuzey ve Güney Manyetik Kutbu coğrafi Kuzey ve Güney Kutbu'nun yakınında.
Dünya küresel katmanlardan oluşur.
Bitkiler inorganik moleküllerden (karbondioksitten ve sudan) organik molekül olan şekeri üretir.
Güneş'in günlük görünür hareketi Dünya'nın kendi ekseni etrafında dönüşünün sonucudur.
Güneş, Ay ve Dünya bir düzlemde olduğu zaman Ay Güneş'i tümüyle ya da kısmen örter.
Gezegenlerin hareketlerini açıklayan üç matematiksel yasa Johannes Kepler tarafından keşfedildi.
Az ókori egyiptomiak emberek felett álló szellemvilága rengeteg különleges lényből tevődött össze.
Samanyolumuz yaklaşık 100.000 ışık yılı çapındadır ve içinde aralarında Güneş'in yer aldığı 100 milyardan fazla yıldız bulunuyor.
Madde, etkileşimlerine bozonların aracılık ettiği kuarklar ve leptonlardan oluşur.
Dalgalar hayatımızın birçok alanında son derece önemli bir rol oynamaktadır.
Dünyamız oksijen içeren atmosfere ve sağlam kabuğa sahip kayaç gezegen.
Görüntü, Dünya'nın ve Ay'ın oluşumunu gösterir.
Güneş ışığının enerjisini kullanarak elektrik enerjisi üretir.
Güneş ışığının enerjisini güneş kollektörü ve güneş pili yardımıyla kullanıyoruz.
Görüntü Güneş Sistemi'miz hakkında bize çok sayıda ilginç bilgi sunar.
Hidrojen molekülündeki hidrojen atomları kovalent bağ ile bir arada tutulur.
Hubble uzay teleskobu, atmosferik etkilerden bağımsız çalışır.
Güneş Sistemi'mizin en büyük gezegeni olan Jüpiter'in kütlesi, bütün gezegenlerin toplam kütlesinden 2,5 kez daha büyük.
Kuyruklu yıldızlar, Güneş etrafında dolanan göz kamaştırıcı gök cisimleridir.
Kızıl gezegende su ve yaşam izleri aranıyor.
Güneş Sistemi'nde en küçük ve Güneş'e en yakın gezegen.
Güneş Sistemi'nde en son gezegen, en küçük gaz devi.
Animasyonda plazma televizyonun yapısı ve çalışması tanıtılıyor.
Bir cüce gezegen olan Plüton'un en büyük uydusu Charon'dur.
Güneş Sistemi'nde ikinci en büyük gezegen, tipik halka sisteminden kolayca tanınır.
Güneş'ten sayarsak yedinci gezegen, Jüpiter benzeri gezegen, yani gaz devi.
Güneş'ten sayarsak ikinci gezegen. Ay'dan sonra gece gökyüzündeki en parlak gök cismi.
Ay Dünya'nın tek uydusudur.
Işık ışını, iki farklı kırılma indisi özelliğine sahip ortamın sınırında kırılır ve yansır.
Nükleer füzyon sırasında ortaya çıkan enerji elektrik enerjisine dönüştürülür.