Sarıkamış Harekâtı'nın 100. yıldönümünde, donarak şehit olan 90.000 askerin anısına, eksi 20 derecede 35 km.lik yürüyüş gerçekleştirilecek
22 Aralık 1914'te I. Dünya Savaşı sırasında Osmanlı...
Sarıkamış Harekâtı'nın 100. yıldönümünde, donarak şehit olan 90.000 askerin anısına, eksi 20 derecede 35 km.lik yürüyüş gerçekleştirilecek
22 Aralık 1914'te I. Dünya Savaşı sırasında Osmanlı İmparatorluğu ve Rusya İmparatorluğu arasında Sarıkamış'ta gerçekleşen Sarıkamış Harekâtı'nda, henüz düşman birlikle karşılaşmadan donarak şehit olan 90.000 askerin anısına bugün yürünecek. Yürüyüş 5 Ocak 2014 tarihine kadar devam edecek. Edebiyatçı Tekin Sönmez'le bu konuda söyleşi gerçekleştirdik:
Bir edebiyat adamı olarak ilginizi çektiğine göre olayın aslı nedir, yılda kaç yürüyüş yapılıyor?
Yılda iki kez yapılan, "Top Yolu Harekâtı" diye savaş literatürüne giren olay, 22-24 Aralık 1914'te Soğanlı Dağları'nda yaşandı. Doksan bin dolayında insan o günkü koşullara göre eksi otuz derecede savaşmak için ileri sürüldü. "Top Yolu" diye Erzurum, Narman'dan harekât başlatıldı. Tıpkı Fransız İmparatoru Napolyon' nun, tıpkı İsveçli Kral Demirbaş Şarl' ın Moskova önlerinde kara ve kışa yenilgileri gibi trajik bir durum da Soğanlı Dağları'nda yaşandı. General kış'a yenildi Osmanlı ordusu.
On yıldır yapılan yürüyüşün olmazsa olmazı var mı ve kimlerdir?
Sarıkamış Şehitleri Yürüyüşü'nü kitleye anımsatan, mali açıdan yüklenen kişi, olmazsa olmazı kalp cerrahı Prof. Dr. Bingür Sönmez. Kayaktan, okçuluk alanına Türkiye şampiyonlukları olan, bu dağları dolaşarak yeni şehitlikler bulan Erzurum AKUT Bölge Başkanı Bünyamin Akbulut. İstanbul, Erzurum, Narman, Bardız, Sarıkamış, Kars... katılımcılarla bire bir ilişki kuran, yerleşim turizm direktörü Haluk Kurt. Dördüncü karo ası; güvenliği sağlayan komutan ve erler olmak üzere Türk ordusu mensupları.
Doksan bin dolayında insanın olumsuz koşullarda savaşa sürülme kararı nasıl alındı?
Çeşitli yerlerde konferanslarla konuyu görselikle belgeleyen; sesli, yazılı arşivi olan Prof Dr. Bingür Sönmez'in verdiği notların arasında şunlar var: Enver Paşa 16 Aralık'ta (1914) askere şu söylevi veriyor: "Askerler! Ayağınızda çarığınız, sırtınızda paltonuz olmadığını da gördüm. Fakat karşınızdaki düşman sizden korkuyor. Yakında Kafkasya'ya gireceğiz. Siz orada her türlü bolluğa kavuşacaksınız. İslam dünyasının tüm umudu sizin son bir yardımınıza bakıyor. İleri, daima ileri ki zafer, şan, şehadet, cennet hep ileride, ölüm ve zillet geridedir. "
Askere cesaret verme konusu; "Düşman sizden korkuyor" diyor. Bunlar her komutanın yaptığı şey. Bir söyleşide: "Osmanlı Genel Kurmayı sansür uyguladı" dediniz. Nasıl oldu, sansür geldi?
Aldığım notlara göre olayların kronolojik seyrine bakalım. Savaşın yitirildiğini gören Enver Paşa (Bardız) Gaziler bucağı üzerinden Erzurum'a döner. Savaş bitmiştir ve yitmiştir.
Fakat Enver Paşa, "Savaş komutası yetkisi"nin kendisinde olduğunu, 5 Ocak 1915 günü bir telgrafla Sadaret'e bildirir. İstanbul'a varınca bildiri yayınlar: "Harbe ait her türlü havadisleri karargâh-ı umumi vereceğinden bundan hariç ihbaratta bulunanların /../ divan-ı harbe sevk edileceği /../" duyurulur.
Bildiride: "Divan-ı Harbe sevk" sözü var. Gerçek nasıl ve ne zaman açığa çıktı? 10 yıl önce başlayan anma yürüyüşü neden daha önce değil ve neden Sayın Bingür Sönmez?
Sarıkamış faciasını başka şeylerle karıştırmamak gerekir. "Ayağınızda çarığınız sırtınızda paltonuz olmadığını da gördüm" diyen Osmanlı genelkurmay başkanı ve öte yanda eksi otuz derece soğukta savaşa zorlanan halk çocukları... Savaştan geri dönmeyenlerin anneleri babaları askerlik şubelerine gidip çocuklarını sorduklarında aldıkları cevap: "Onlar mahrem bir göreve gittiler, bilgi veremeyiz." Yine notlarıma bakıyorum. Sarıkamış faciasından İstanbul'un haberi-bilgisi ancak 1919'da bazı esirlerin dönmeye başlaması ile oluyor. Gazetelerde çıkan haberlere de sansür konulur. Yürüyüş neden daha önce yapılmadı ve neden Sayın Bingür Sönmez başlatıyor? Buna verilecek kısa yanıt var: Tarihi determinizm...
İlgili Galeriler