TÜRK MİTOLOJİSİNDE “KAN”
JEAN PAUL ROUX
Her ne kadar Türkler büyük avcı ve savaşçı olarak sıkça kan akıtmışlarsa da, gerektiğinde büyük şahsiyetleri, kurban hayvanlarını ya da avlarım kan akıtmadan öldürmeye çok dikkat ettiklerini görmekteyiz. Örneğin bir yayın kirişiyle veya ilmikle boğmak, boğazlamak, vurarak öldürmek, taşlamak, bir damarım kesmek, kalbini söküp çıkarmak veya üstünde tepinerek öldürmek. Bütün bu karmaşık yöntemler sonucunda kan vücudun içinde kalır ve tek bir damla kan bile akmaz. Gerçekte Kâşgarlı bize taşlanan tilki ve yaban domuzlarından bahseder; kayalara yapılmış çizimlerde hayvanların üstünde sallanan topuzları görmekteyiz; daha sonraki dönemlere ait tarihsel örneklerde, yukarıdaki yöntemlerden biri kullanılarak öldürülmüş prensler mevcuttur; nihayet birkaç metin olayın nasıl cereyan ettiğini betimler. “Oğuzlar” der İbn Fadlan, “boğazlamazlar. Koyunun başına vururlar sadece, ölene kadar.” Ve İbn Fadlallah al-‘Umari Türklerden şöyle söz eder: “Bir hayvanı öldürmek için onun ayaklarını sıkıca bağlar, elleriyle kalbini bulur ve hayvan ölene kadar yumruklarıyla bastırırlar veya kalbini çıkarırlar.” Sonuncu betimlemeye çağdaş seyahatnamelerde neredeyse kelimesi kelimesine rastlamak mümkündür. Kan akıtma yasağım ilk incelemiş kişi olan M. F. Köprülü, kurbanlık hayvanın ve hükümdarın kutsal oldukları ve bu nedenle böyle bir muameleye maruz kaldıkları görüşündedir. Fakat daha başka birçok örnekte de görüldüğü üzere, tanrısal bir güce sahip olan kan’ın kendisidir, dolayısıyla onu akıtmaktan da çekinir. Kâşgarlı tarafından kısım kısım alıntılanan ve Brockelmann tarafından da tekrar edilen eski bir Türk şiiri, görevini yerine getirmek istemeyen bir savaşçının kan’ıyla toprağı sulama cezasına çarptırıldığını anlatır. Eğer kan’ın, canlının ruhunu veya ruhlarından birini içerdiğini varsaymak için nedenlerimiz varsa, bu durumda muhtemeldir ki, kan akıtma yasağı da yer ile ilgili belli bir tasarımdan kaynaklanmaktadır.
JEAN PAUL ROUX, ESKİ TÜRK MİTOLOJİSİ, BİLGESU YAYINCILIK, 1.BASKI – 2011, s. 83