Emrah CİLASUN/Araştırmacı-Yazar
General Hacı Muhammed Suharto liderliğindeki askeri cunta 1 Ekim 1965 tarihinde Endonezya'da iktidarı ele geçirdi. O ana kadar görevde olan Başkan Ahmed Sukarno yanlış adımlar attı. Darbeciler, Sukarno hükümetiyle ittifak halinde olan ve o dönemde dünyanın üçüncü büyük Komünist Partisi olan Endonezya Komünist Partisi'ni (PKI) derhal yasakladılar. Baskıcı önlemler, PKI ile doğrudan ya da dolaylı olarak bağlantılı tüm örgütleri de etkiledi.
Ekim 1965 ile 1970'lerin başı arasında cunta, parti liderlerini, üyelerini ve sempatizanlarını toplama kamplarında hapsetti ve öldürdü. Endonezya Silahlı Kuvvetleri'nin Özel Kuvvetler Birimi'ne bağlı Ordu Sınır Alayı subayı Sarwo Edhie'ye göre idam edilenlerin sayısı "tahminen iki ya da üç milyondu." Bu suç, bir anlamda komünistlere yönelik bir soykırım olmasına rağmen, dünya tarafından büyük ölçüde bilinmemektedir.
Ancak bu tesadüfi bir durum değil. Endonezya'da komünistlere karşı işlenen kitlesel suçlar, geçmişte Sovyetler Birliği'ndeki Gulag, Çin'deki Kültür Devrimi sırasında Kızıl Muhafızların terörü ve Kamboçya'daki "Ölüm Tarlaları" ile ilgilenmeyi tercih eden "özgür dünya"nın ana akım medyasında yer almıyor.
TAMAMEN YOK ETMEK
Dışişleri Bakanlığı'nın siyasi arşivlerinde yapılan araştırmalar, Federal Almanya Cumhuriyeti'nin ABD ile koordineli olarak Endonezya'da gerçekleştirilen katliam hakkında en başından beri tam bilgi sahibi olduğunu ortaya koyuyor. Dolayısıyla Dışişleri Bakanlığı, Elçilik Müsteşarı Hilmar Bassler'in 3 Aralık 1965'te bildirdiği gibi, "Almanya, Endonezya silahlı kuvvetlerinin komünist partiyi tamamen yok ettiğinin" farkındaydı. Belgeler ayrıca Bonn'un Cakarta'daki askeri diktatörlüğü siyasi, ekonomik ve askeri olarak kayıtsız şartsız desteklediğini de kanıtlıyor.
17 Ağustos (1965) tarihli bir belge, Federal Almanya Cumhuriyeti'nin 1965’te Endonezya'da toplam 22 sanayi, 18 ticaret ve iki ulaşım imtiyazına sahip olduğunu gösteriyor. 19 Ocak 1965 tarihli belgeler Alman hükümetinin Endonezya'ya 100 milyon DM tutarında bir "özel kredi" vermeye karar verdiğini, 17 Mayıs 1968 tarihli belgeler ise bir "sermaye yardımı anlaşması" imzalandığını göstermektedir. Bonn'un bu şekilde Üçüncü Dünya'ya yardım ettiği iddiası burada tamamen yersiz olacaktır. Daha ziyade, yeni sömürgeci bağımlılık ilişkileriyle ilgiliydi.
Federal Cumhuriyet'in Cakarta'daki büyükelçilerine daha yakından bakmak ilginç olacaktır. 1952-1970 yılları arasında Bonn'da görev yapan yetkililer: Werner Otto von Hentig (1886-1984), Helmut Allardt (1907-1987), Dietrich von Mirbach (1907-1977), Gerhart Weiz (1906-1983), Luitpold Werz (1907-1973) ve Hilmar Bassler (1907-1971) - hepsi de 1933-1945 yılları arasında Dışişleri Bakanlığı'nda kariyer yapmış, yani faşizm döneminde Reich Dışişleri Bakanı Joachim Ribbentrop'un aktif hizmetinde bulunmuş kişilerdi. Nazi geçmişleri Bonn'da hiçbir zaman sorun olmadı. Almanya Federal Cumhuriyeti'nin 1952 yılında Endonezya'daki ilk büyükelçisi olan Werner Otto von Henting, Dışişleri Bakanlığı'nın bir memuru olarak 6 Nisan 1945 tarihinde eski Kudüs Müftüsü Muhammed Emin el-Hüseyni'nin mağlup Nazi Almanyası'ndan kaçmasına başarılı bir şekilde yardımcı olmuştur. 1968-1970 yılları arasında Büyükelçilik yapan Hilmar Bassler, İkinci Dünya Savaşı sırasında Doğu Asya'daki Nazi propagandasından sorumluydu. Bonn böylece dünyanın en büyük Müslüman nüfusuna sahip Asya ülkesine önceden bilgi ve bağlantıları olan diplomatlar gönderdi.
Büyükelçiler ve onlara bağlı personel bazen Suharto rejiminin işlediği suçlar hakkında ayrıntılı bilgi sahibi oluyorlardı. Örneğin, Cakarta'daki büyükelçiliğin askeri ataşesi Meyer, Bonn'daki Savunma Bakanlığı'na 8 Ocak 1965 tarihli bir raporla, Endonezyalı muhatabı Tümgeneral İbrahim Adjie'nin kendisine, Komünist Parti’nin tepkisini ölçmek için birliklerinin 1.400 komünist plantasyon işçisini "ihtiyati tedbir olarak ve deneme amacıyla" tutukladığını söylediğini bildirdi. Daha sonra bunlardan 400'ü serbest bırakılmış ve "geri kalanı gömülmüştür".
Araştırmacı-Yazar Emrah Cilasun
İSTİHBARAT ALIŞVERİŞİ
Cakarta'daki Federal Almanya Cumhuriyeti Büyükelçiliği'nden Bonn'daki Dışişleri Bakanlığı'na gönderilen 11 Ekim 1967 tarihli -aynı askeri ataşe olup olmadığı bilinmiyor- "Gizli" ibareli bir mektupta, daha üst düzeydeki anti-komünist işbirliği açıkça ortaya çıkıyor:
"Konu: Endonezya silahlı kuvvetleri ile karşılıklı istihbarat toplanması için işbirliği.
Federal Savunma Bakanlığı'na yazdığı bir mektupta askeri ataşe (...) Endonezyalı istihbarat memurlarının Federal İstihbarat Servisi tarafından eğitilmesini ve hatta komünizm konusunda istihbarat alışverişini destekledi."
Elbette işbirliği sadece bilgi alışverişi ile sınırlı değildi. Örneğin, 26 Ekim 1965'te, katliam tüm hızıyla sürerken, Bonn'daki Dışişleri Bakanlığı personeli "tabanca kabzası ihracatını" şöyle gerekçelendiriyordu: "Şu anda Komünist Parti’ye karşı silahlı eylemde bulunan Endonezya ordusuna bu dolaylı yardımı esirgemek bizim için haklı bir davranış olmaz." Sadece "tabanca kabzalarının bir Alman ürünü olarak işaret almaması" sağlanmalıdır.
Bununla birlikte, dosya malzemesi tabanca kabzalarının satışından çok daha fazlasını ortaya koymaktadır. Dışişleri Bakanlığı Siyasi Arşivi, Endonezya'ya "Made in Germany" silah ve mühimmat ihracatını belgeleyen çok sayıda belgeye ev sahipliği yapmaktadır.
KOMÜNİST SIÇRAMA TAHTASI
28 Ocak 1966 tarihinde Dışişleri Bakanlığı III. Dairesi tarafından hazırlanan bir raporda, Endonezya ordusuna 40 milyon DM değerinde "patlayıcı üretimi için 15 komple tesis" teslimatı için ihracat lisansı talep edilir. Belgeye göre Ferrostaal şirketinin "komple tesisi" "aylık yaklaşık 2.000 ton patlayıcı, toz ve ara ürün, 1.100 km infilak fitili ve 1,1 milyon fünye kapasitesine" sahipti. Gerekçede, diğer hususların yanı sıra şu ifadeler yer almaktadır: "Orduyu siyasi ve ekonomik istikrarı sağlama çabalarında desteklemek bizim de çıkarımıza olacaktır. Endonezya ordusunun emirlerini reddetmek, desteklemek istediğimiz güçleri zayıflatacak ve böylece dolaylı olarak geri kalan komünist unsurların ekmeğine yağ sürecektir."
İTİRAZ YOK
1 Şubat 1966'da Rheinstahl Hanomag şirketi Federal Savunma Bakanlığı'na "başta Kanone avcı tankları olmak üzere" piyade savaş araçları için "reklam faaliyetlerine başlama izni" başvurusunda bulundu. Dışişleri Bakanlığı da 8 Haziran'da Savunma Bakanlığı'na gönderdiği bir mektupla "hayır teşekkürler" cevabını verdi.
30 Haziran 1966'da Federal Ekonomi Bakanlığı Dışişleri Bakanlığı'na bir başvuru göndererek Fritz Werner şirketinin Endonezya'ya gönderilmek üzere Dynamit Nobel şirketinden 255.800 kilogram nitrogliserin satın almak için onay talep ettiğini ve AA'nın 4 Temmuz'da "itiraz yok" cevabını verdiğini bildirdi.
Federal Ekonomi Bakanlığı, 24 Haziran 1968 tarihli bir "hızlı mektup" ile Dışişleri Bakanlığı ve Savunma Bakanlığı'ndan Endonezya ordusuna 10.000 adet Heckler & Koch G3 tüfeğinin teslimatı için onay istedi. Aynı gün Dışişleri Bakanlığı'ndan onay belgeleri geldi. Bir kez daha "rezervasyon yok" yazıyordu.
Federal Ekonomi Bakanlığı, 12 Kasım 1968 tarihli bir yazıyla Dışişleri Bakanlığı'ndan Industriewerke Karlsruhe AG şirketi adına Endonezya'ya "NATO işaretleri olmayan 20.000.000 adet 7,62 mm fişek" ihraç etmek için lisans istedi. Dışişleri Bakanlığı'ndan 19 Kasım 1968 tarihinde gelen cevap: "Çekince yok" şeklindeydi.
İkinci Dünya Savaşı'ndan 20 yıl sonra Endonezya'ya verilen kredilerin ve silah satışlarının arkasında şüphesiz siyasi bir niyet vardı. Federal Almanya Cumhuriyeti'nin Cakarta Büyükelçiliği'nin 22 Aralık 1964 tarihli "Eylem Planı" tutanaklarında yer alan argüman şuydu: "Endonezya, komünizmin Avustralya'ya girmesi için ya bir sıçrama tahtası ya da bir engeldir. Ulusal çıkarımız Endonezya'daki varlığımızı korumaktır ve bu belirli sınırlamalarla birlikte doğal bir mali fedakarlıktır. Endonezya çok önemli bir test vakasıdır". (Kaynak: B 37 REF. IB5 171PA AA 398-403/550)
Bu, Batı Almanya'nın Endonezya politikasının temelini oluşturmuştur. Soğuk Savaş'ın arka planında, Bonn'un bağlantısız bir üçüncü yol izleyen Sukarno hükümetiyle ilişkisi oldukça inişli çıkışlı oldu. Ancak en geç 1 Ekim 1965'te, kanlı darbeden sonra, Endonezya komünizme karşı bir "bariyer" olduğunu kanıtlamıştı.
Ekonomik ve siyasi olduğu kadar askeri çıkarlar da göz önünde bulundurulduğunda bu konu o kadar önemliydi ki, 27 Eylül 1966 tarihinde ABD Başkanı Lyndon B. Johnson ile Almanya Başbakanı Ludwig Erhard arasında yapılan görüşmenin tutanaklarına bile geçti:
"Başkan, kızının Almanya ziyaretinden olumlu bir heyecanla ve tanıştığı insanlara duyduğu hayranlıkla döndüğünü belirtti. Birçok genç insan tanıyordu, von Braun'ları ve keman virtüözlerini tanıyordu, bunlardan biri önceki akşam çalmıştı ve dünya bu tür insanları takasın bir parçası olarak elde edebilirse dilini yalayacaktı. Öte yandan, Şansölye ve kendi döneminde komünizmin büyük bir kayıp verdiğini ve bu kayıptan yeterince yararlanılamadığını söyledi: Endonezya. Burada yüz milyonluk bir ulus komünizme yenik düşmüştü. Eğer dünyanın geri kalanı komünizmin ilerlemekte değil de geri çekilmekte olduğunu görseydi, Berlin'deki baskı daha az olurdu. Komünistleri Endonezya'dan uzak tutmanın mümkün olup olmadığı, özgür dünyanın ne kadar hızlı hareket edeceğine bağlıdır. Bu sabah Endonezya Dışişleri Bakanı ile yaptığı görüşmede kendisine komünistlerin kovulduğunu ancak ekonomik sorunların çok büyük olduğunu söyledi. Endonezya hummalı bir şekilde ekonomik bir plan üzerinde çalışıyordu. Amerika çok fazla ekonomik destek, teknik yardım ve gıda veriyordu. Endonezya Dışişleri Bakanına ülkesine başka kimlerin yardım ettiğini sormuş, o da cevap vermişti: Almanya, özellikle makine tedarik ederek çok şey yapıyordu. Şansölye'nin Endonezya'daki mevcut liderleri Alman sanayicileri ve hükümet yardımı ile destekleyebileceğini umuyordu.
Şansölye, Endonezya'ya sadece komünizmi getirmekle kalmayıp aynı zamanda ülkeyi ekonomik düzensizliğe de sürükleyen Sukarno'nun artık her şeye kadir olmadığı için Almanya'nın tutumunun da değiştiğini belirtti. Bununla birlikte, zeminin artık daha büyük bir faaliyet için hazır olduğuna inanıyordu.
Başkan, Şansölye'nin belki de Endonezya'da çıkarları olan Alman ihracat şirketleriyle güçlerini birleştirebileceğini ve ayrıca devlet kredilerinin kullandırılmasını sağlayabileceğini söyledi. Bu çok yardımcı olur. Aynı zamanda Almanya'nın Amerika'nın yanında yer alması Amerika üzerindeki baskıyı da azaltacaktı. Amerika'nın Almanya'da bulunması da daha kolay olacaktır çünkü böyle bir işbirliği Almanların Üçüncü Dünya'ya yardım konusunda Amerikalılarla omuz omuza durduğunu gösterecektir."
Komünizmle mücadelede safların sıklaştığını gösteren bu sözlerin pratik sonucu, 1965'te Endonezya'da başlayan ve 1970'lerin başına kadar süren Güneydoğu Asya'da komünistlere ve müttefiklerine karşı mücadele oldu. Bu, iki milyondan fazla insanın hayatına mal olan bir soykırımdı.
KAPSAMLI İŞBİRLİĞİ
Alman Dışişleri Bakanlığı Siyasi Arşivleri'nde yapılan araştırmalara göre, Bonn'un soykırım öncesinde, sırasında ve sonrasında Endonezya ordusu subaylarının Almanya seyahatlerini finanse ettiğini, Cakarta'da Alman çıkarlarını temsil eden bakanlara rüşvet verdiğini (oğullarına Almanya'da burs vererek ve okumalarına izin vererek) ve Endonezya gizli servisine para verdiğini artık biliyoruz. Endonezya gizli servisinin Almanya'daki muhalifleri izlemesine de izin verildi.
Ancak bu hikâyenin sonu değil. Soykırımın başından itibaren Bonn, kaç kişinin nerede ve ne zaman öldürüldüğü de dahil olmak üzere tüm gelişmeler hakkında neredeyse her gün bilgilendirildi. Aşağıda birkaç örnek verilmiştir.
Her şeyden önce, Federal Almanya Cumhuriyeti'nin Cakarta Büyükelçiliği askeri ataşesi Meyer, 25 Ekim 1965'te "25 Ekim 1965'e kadar askeri ve siyasi durumun gelişimi" başlıklı raporunda Endonezya ordusunun komünist partiye karşı "salam taktikleri" başlattığını belirtmektedir.
Büyükelçi Werz, 29 Kasım 1965 tarihinde "İç Siyasi Durum" başlıklı üç sayfalık raporunda, diğerlerinin yanı sıra Bonn'a şu bilgileri aktarır: "... Ordudan alınan güvenilir bilgilere göre, PKI lideri Aidit 21 Kasım'da Orta Java'daki Solo'da ordu tarafından yakalandı ve ertesi gün vurularak öldürüldü."
ÖLDÜRÜLEN KOMÜNİSTLER
Büyükelçi Werz, 14 Aralık 1965 tarihli "Bu Yılın 1 Ekim'inden Beri Endonezya Halkının Uğradığı Kayıplar" başlıklı raporuna "Ordunun ve Müslümanların Komünistlere karşı mücadelesi Cakarta dışında inatla, hatta bazen insanlık dışı bir zulümle devam ediyor" sözleriyle başlar. Haber şöyle devam ediyor: "Devlet haber ajansı Antara, inatçı komünistlerin tutuklanması ve öldürülmesiyle ilgili günlük raporlar yayınlasa da, burada belirtilen rakamlar şu ana kadar elimizdeki bilgilerin çok altında görünüyor.
“Gerçek ölü sayısı resmi rakamların çok üzerindedir" diyerek ülkenin farklı bölgelerindeki soykırımın ilk değerlendirmesini sunmaktadır:
•Doğu Java: Yaklaşık 50 bin ölü (çoğu komünist)
•Orta Java: Yaklaşık 40 bin ölü (komünistler ve komünist olmayanlar)
•Batı Cava (Cakarta dahil): Yaklaşık 10 bin ölü (çoğu komünist)
•Kuzey Sumatra: Yaklaşık 20 bin ölü (çoğunlukla komünistler)
•Atjeh: Yaklaşık 3,000 ölü (çoğunlukla komünistler)
•Madura: Yaklaşık 2 bin ölü
•Bali: Yaklaşık 3 bin ölü (çoğunlukla komünistler)
TAMAMEN YOK EDİLDİ
Raporun yazıldığı 1 Ekim ile 14 Aralık 1965 tarihleri arasındaki dönem için Werz tarafından verilen rakamların toplamı 128.000 ölü anlamına gelmektedir. Dolayısıyla Endonezya'da komünistlere yönelik katliamın boyutları Federal Almanya Cumhuriyeti tarafından en geç 14 Aralık 1965 tarihinden beri bilinmekteydi.
Dışişleri Bakanlığı Devlet Sekreteri'nin 17 Aralık 1965 tarihli "Endonezya'daki Durum" başlıklı mektubunda da darbeci generallerden Sukendro'nun Bonn ziyareti kaydedilmektedir. Kitapta sadece Werz'in rakamları tekrarlanmakla kalmıyor, aynı zamanda şu cümle de okunabiliyor: "Atjeh ve Madura da komünist parti köklerine kadar tamamen ortadan kaldırılmıştır.”
Video haberler için YouTube kanalımıza abone olun