

345- باب كراهة تخصيص يوم الجمعة بصيام
أو ليلته بصلاة من بين الليالي
ORUCU SADECE CUMA
GÜNÜ TUTMANIN VE CUMA GECESİNİ NAMAZA AYIRMANIN MEKRUH OLUŞU
Hadisler
1764- عَنْ أَبي هُرَيْرة
رضَيَ اللَّه عَنْهُ عَنِ النَّبِيِّ صَلّى اللهُ عَلَيْهِ وسَلَّم قَالَ :
« لا تَخُصُّوا لَيْلَةَ الجُمُعَةِ بِقِيَامٍ مِنْ بَيْن اللَّيَالي ،
وَلا تَخُصُّوا يَوْمَ الجُمُعَة بِصيَامٍ مِنْ بيْنِ الأَيَّامِ إِلاَّ
أَنْ يَكُونَ في صَوْمٍ يَصُومُهُ أَحَدُكُمْ »
رواه مسلم .
1764.
Ebû Hüreyre
radıyallahu anh'den rivayet edildiğine göre Peygamber sallallahu
aleyhi ve sellem şöyle buyurdu:
"Geceler arasında
sadece cuma gecesini namaz kılmaya ayırmayınız. Günler arasında da
sadece cuma gününü oruç tutmaya tahsis etmeyiniz. Ancak, sizden
birinizin tutmakta olduğu oruç cumaya rastlarsa, bunda bir sakınca
yoktur."
Müslim, Sıyâm 148.
Ayrıca bk. Ahmed İbni Hanbel, Müsned, VI, 444
1767 numaralı hadis
ile birlikte açıklanacaktır.
1765- وَعَنْهُ قَالَ :
سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلّى اللهُ عَلَيْهِ وسَلَّم يَقُولُ :
« لا
يَصُومَنَّ أَحَدُكُمْ يَوْمَ الجُمُعَةِ إِلاَّ يَوْماً قَبْلَهُ أَوْ
بَعْدَهُ » متفقٌ
عليه .
1765.
Yine Ebû Hüreyre
radıyallahu anh, Resûlullah sallallahu aleyhi ve sellem' i
şöyle buyururken işittim demiştir:
"Sizden biriniz,
cumadan bir gün önce veya bir gün sonra oruç tutmadıkça, sadece cuma
günü oruç tutmasın."
Buhârî, Savm 63;
Müslim, Sıyâm 147. Ayrıca bk. Ebû Dâvûd, Savm 50
1767 numaralı hadis
ile birlikte açıklanacaktır.
1766- وَعَنْ مُحَمَّدِ بْنِ
عَبَّادٍ قَالَ :
سَأَلْتُ جَابِراً رَضِيَ اللَّه عَنْهُ : أَنَهَى النَّبِيُّ صَلّى اللهُ
عَلَيْهِ وسَلَّم عَنْ صَوْمِ الجُمُعَةِ ؟ قَالَ : نَعَمْ .
متفقٌ عليه .
1766.
Muhammed İbni Abbâd
şöyle dedi:
Câbir radıyallahu
anh'den, Nebî sallallahu aleyhi ve sellem cuma günü oruç
tutmayı yasakladı mı diye sordum? Câbir:
Evet, yasakladı,
dedi.
Buhârî, Savm 63;
Müslim, Sıyâm 146
Aşağıdaki hadis ile
birlikte açıklanacaktır.
1767- وَعَنْ أُمِّ
المُؤْمِنِينَ جُوَيْريَةَ بنْتِ الحَارِثِ رَضِيَ اللَّه عَنهَا أَنَّ
النَّبيَّ صَلّى اللهُ عَلَيْهِ وسَلَّم دَخَلَ عَلَيْهَا يوْمَ الجُمُعَةَ
وَهَيَ صائمَةٌ ، فَقَالَ :
« أَصُمْتِ أَمْسِ ؟ »
قَالَتْ :
لا ،
قَالَ :
« تُرِيدينَ
أَنْ تَصُومِي غداً ؟ »
قَالَتْ :
لا ، قَالَ :
« فَأَفْطِري »
رَوَاهُ البُخاري
.
1767.
Mü'minlerin annesi
Cüveyriye Binti Hâris radıyallahu anhâ'dan nakledildiğine göre,
kendisi oruçlu iken bir cuma günü Peygamber-i Zîşan sallallahu aleyhi
ve sellem onun yanına girmişti. Efendimiz:
"Dün oruç tuttun
mu?" diye
sordu, Cüveyriye:
Hayır, tutmadım,
dedi.
"Yarın oruç
tutmak istiyor musun?"
diye sordu.
Hayır,
tutmayacağım, dedi. Bunun üzerine Peygamber Efendimiz:
"O halde orucunu
boz"
buyurdu.
Buhârî, Savm 63
Açıklamalar
Yukarıdaki dört
hadis, sadece cuma günü oruç tutulmasının yasak kılındığı hususunda
muhtevâ olarak birbirini tamamlayıcı niteliktedir. Bu sebeple hepsini
bir arada açıklamamız daha uygun olacaktır. Sadece bunlardan birinde
cuma gecesinin ihyâ edilmesi ile ilgili hüküm de yer almaktadır.
Birinci hadisten açıkça anlaşılacağı gibi, haftanın geceleri içinde
sadece cuma gecesinin ihyâ edilmesi, o geceye has nâfile namaz
kılınması, Kur'an okunması, zikir yapılması ve bu gecenin uyanık
geçirilmesi Peygamber Efendimiz tarafından uygun görülmemiştir. İmam
Nevevî, sadece cuma gecelerinin ihyâ edilmesinin bu hadisle gayet açık
bir şekilde yasaklandığını ve bu konuda bütün âlimlerin görüşbirliği
içinde olduklarını belirtir. İslâm âlimleri, bazı câhillerin iddia
ettiği gibi özellikle cuma gecelerine has "reğâib namazı" adı
altında bir namazın bulunmadığını ve bunu bid'atçıların uydurduğunu
belirtirler. Hatta bazı âlimler bu namazın bir bid'at ve sapıklık
olduğuna dair kitaplar yazmıştır. Bütün geceler Allah'a ibadetle ihyâ
edilmeli, haftanın herhangi bir gecesi diğerinden ayırdedilmemelidir.
Sadece cuma günleri
oruç tutmanın câiz olup olmadığı hususunda ulemâ ihtilaf etmişlerdir.
Bir kısım âlimlere göre sadece cuma günü oruç tutmak kesin olarak
mekruhtur. İbrahim en-Nehaî, Zührî, Şabî, Ahmed İbni Hanbel ve İbni
Abdülberr bu kanaattedirler. Onların bu yöndeki dayanakları Hz. Ali'nin
cuma günü oruç tutmanın mekruh olduğu yönündeki görüşüdür. Sahâbeden Ebû
Hüreyre, Selmân el-Fârisî ve Ebû Zer de aynı görüştedir. Çünkü cuma
gününün müslümanların haftalık bayram günü olduğu sahih rivayetlerle
bildirilmiştir. Bayram günü oruç tutmak câiz değildir. O gün dua, zikir,
ibadet, gusül abdesti almak, namaza erken gitmek, namazı beklemek, hutbe
dinlemek gibi faziletli davranışları zinde bir vaziyette yerine getirmek
gerekir; oruç ise bu zindeliğe engel olur. Bir başka açıdan bu yasağın
sebebi, o gün oruç tutma âdetinin yaygınlık kazanması halinde, bazı
kimselerin bu orucun farz kılındığını zannetmeleri endişesidir. Ayrıca
yahudi ve hıristiyanlar haftanın sadece bir gününü, yahudiler cumartesi,
hıristiyanlar da pazar gününü ibadete ayırdıkları için, müslümanlar
onlara benzemekten sakındırılmış, Allah'a kulluk vazifesine sadece bir
gün ayırmaları ve bir ibadet günü ihdas etmeleri yasaklanmıştır.
Bazı âlimlere göre
ise cuma günü oruç tutmak kesinlikle mübahtır. İmam-ı Âzam Ebû Hanîfe,
İmam Mâlik ve İmam Muhammed bu kanaatte olup, onların bu yöndeki
dayanakları da İbni Abbâs ile Muhammed İbni Münkedir'in görüşleridir.
Çünkü onlara göre cuma günü oruç tutmak yasaklanmış değildir. O gün oruç
tutma açısından haftanın diğer günlerinden biri gibi olup, cuma
namazının ve hutbenin bulunması ve mü'minler için haftalık bayram olması
oruç ibadetine engel teşkil etmez.
Bazı âlimlerin daha
uzlaştırıcı buldukları ve Peygamber Efendimiz'in tavrına ve tavsiyesine
daha uygun kabul ettikleri üçüncü bir görüş ise, sadece cuma günü oruç
tutmanın mekruh, fakat ondan bir gün evvel veya bir gün sonrasıyla
birlikte tutmanın mekruh olmadığıdır. Ebû Hüreyre, Muhammed İbni Sîrîn,
Tâvûs ve Hanefîlerden İmam Ebû Yûsuf'un görüşü bu yöndedir. Bir rivayete
göre İmam Şâfiî'nin de bunu câiz gördüğü nakledilmiştir. Nevevî'nin
belirttiğine göre, Şâfiî ulemâsının çoğunluğu cuma günü oruç tutmanın
mekruh olduğu görüşündedir.
Netice itibariyle,
oruç tutmak için sadece cuma günlerini kollamak ve özellikle o gün oruç
tutup başka günler tutmamak hoş karşılanmamış, mekruh görülmüştür.
Perşembe ile birlikte cuma, cuma ile birlikte cumartesi veya ayın
başından, ortasından ve sonundan belli günleri oruçlu geçirmeyi âdet
edinmiş olanlar için o günün cumaya rastlaması gibi durumlarda oruç
tutmak sakıncalı veya mekruh kabul edilmemiştir.
Cenâb-ı Hak cuma günü
mü'minlere cuma namazını farz kılmış ve onların haftanın sadece bu
gününde büyük yerleşim merkezlerinde bir araya gelerek öğle vaktinde bu
namazı kılmalarını ve hutbe dinlemelerini emretmiştir. Bu, cuma gününü
diğer günlerden farklı kılan en önemli özelliktir. Sahih bir rivayette:
"Cuma günü bayram günüdür. Bayram gününüzü oruç gününüz kılmayınız.
Ancak bir gün önce ve bir gün sonradan oruç tutmanız müstesna"
(Hâkim, Müstedrek, I, 437; Zebîdî, İthâfü's-sâde, IV, 258)
buyurulmuştur. Fakat cuma gününün çeşitli faziletlerinden bahseden bir
çok hadîs-i şerîfler vardır. Kitabımızın "Cuma Gününün Fazileti"
bölümünde, 1149 1160 numaralar arasındaki hadislerde biz bunları ele
almış ve etraflıca açıklamaya çalışmıştık. Bilgi edinmek isteyenler o
bölümü bir kere daha okuyabilir.
Hadislerden
Öğrendiklerimiz
1. Haftanın geceleri
içinde sadece cuma gecelerini ibadete ayırmak Peygamber Efendimiz
tarafından hoş karşılanmamış olup, böyle bir uygulama mekruhtur.
2. Müslümanların
yahudi ve hıristiyanlar gibi haftada sadece bir günü yoğun ibadet günü
olarak özelleştirmeleri yasaklanmıştır. Müslümanlar için bütün günler
ibadet günleridir.
3. Haftanın sadece
cuma günlerini oruca ayırmak İslâm âlimlerinin çoğunluğu tarafından câiz
görülmemiş, mekruh kabul edilmiştir.
4. Ebû Hanîfe, İmam
Mâlik ve İmam Muhammed cuma günü oruç tutmayı sakıncalı görmemişler, Ebû
Yûsuf ise bunu mekruh görmüştür.
5. Bir gün önce veya bir gün sonrasıyla birlikte cuma gününü oruçlu
geçirmek câiz olduğu gibi, bir kimsenin âdeti üzere tutmakta olduğu
oruç, cuma gününe rastlarsa o gün oruç tutmasında herhangi bir sakınca
yoktur.