Yasir Arafat kimdir? Hayatı ve eserleri hakkında bilgi: (1929) Filistinli siyaset adamı. Filistin’in kurtuluşu mücadelesini başlatan el-Feth’in (Filistin Ulusal Kurtuluş Hareketi) kurucusu ve önderi, 1969’dan beri Filistin Kurtuluş Örgütü Yürütme Kurulu başkanıdır. 1929’da Kudüs’te doğdu. Gerçek ve tam adının Abdurrahman Abdürrauf Arafat el-Kud el-Hüseynî olduğu söylenmektedir. Filistinliler arasında ve Arap dünyasında Abu Ammar takma adıyla da tanınır. Uluslararası ün kazanmadan önceki yaşamına ilişkin pek az bilgi vardır. Yaşamının önemli bir bölümü, ancak kendisi ve yakınlarınca bilinen bir giz perdesiy-le örtülüdür. Filistin Kurtuluş Örgütü’nün resmi belgelerinde çocukluğunun Kudüs’teki Ağlama Duvarı ‘na çok yakın bir evde geçtiği yazılıdır.
1948’deki ilk Arap-İsrail Savaşı’nın ardından ailesi ile birlikte Gazze’ye göç etti. Gazze, o tarihte geçici olarak Mısır yönetimi altına girmişti. Üniversite öğrenimi için Kahire’ye gitti. Kahire Üniversitesi’nce inşaat mühendisliği öğrenimi gördü. Mısır başkentindeki öğrencilik yıllarında Filistin Öğrenci Birliği’ni kurdu ve başkanlığını yaptı. Daha sonraki yıllarda birlikte el-Feth’i (Filistin Ulusal Kurtuluş Hareketi) kurduğu ve bugüne değin gerek el-Feth, gerekse Filistin Kurtuluş Örgütü bünyesinde birlikte çalıştığı birçok arkadaşını Filistin Öğrenci Birliği başkanlığı yaptığı bu dönemde tanıdı. Öğrenciliği sırasında askeri eğitim de gördü. Filistinli ve Mısırlı komandoların lideri ve eğiticisi olarak çalıştı. Mısır ordusu saflarındaki Filistin Birliği ile 1956 Arap-İsrail Savaşı’ na katıldı. Port Said ve Abu Kabir bölgelerinde İngiliz ve Fransız kuvvetlerine karşı patlayıcı madde ve sabotaj uzmanı olarak savaştı. 1956 Savaşı’ndan sonra, bir süre Mısır’da inşaat mühendisi olarak çalıştı. Daha sonra Kuveyt’te iş buldu. 1957-1965 arasında Kuveyt’te yaşadı. Bir yandan mühendislik yaparken, bir yandan da Arap dünyasının her köşesine dağılmış Filistinlileri tek bir örgütte toplamak amacıyla çalışmalar yürüttü. Çalışmalarında Kuveyt’te yaşayan Filistinliler’i temel aldı. Kuveyt’te ve Batı Almanya’daki Filistinli öğrenciler arasında gizli hücreler kurulmasına önayak oldu. Kuveyt’te yaşadığı sekiz yıllık dönem içinde örgüt çalışmalarını yürütmek amacıyla sık sık seyahat etti.
Yaşamındaki en önemli dönüm noktalarından biri Filistin silahlı kurtuluş mücadelesini başlatan el-Feth’in kuruluşunda yer almasıdır. el-Feth’in kurucularından biri ve lideri olması, 1969’da Filistin Kurtuluş Örgütü’nün başına geçmesinin ve bu yolla uluslararası politikanın ve yakın tarihin en önemli siyaset adamlarından biri olmasının yolunu açmıştır. el-Feth kurucularından ve Filistin Kurtuluş Örgütü’ nün ileri gelenlerinden Abu Iyad (Salah Halaf), el-Feth’in 10 Ekim 1959’da Kuveyt’te bir evde toplanan birkaç kişi tarafından kurulduğunu açıklayarak şu bilgiyi verir: “el-Feth’in Kuveyt’te kurulmuş olması bir rastlantı değildir, içimizden birçoğu orada önemli görevler yapmaktaydı. Yasir Arafat, Bayındırlık Bakanlığı’nın saygın ve değer verilen bir mühendisiydi. Faruk Kaddumi (Abu Lütuf), Sağlık Bakanlığı’ nın genel müdürlerinden biriydi; Halit el-Hasan ve Abdülmuhsin el-Kattan yüksek devlet memuruydular. Halil ibrahim el-Vezir (Abu Cihad) ve ben lise öğretmeniydik.”
el-Feth’in kurulmasından sonra da yıllarca yaşamını Kuveyt’te sürdürmesine karşılık, çalışmalarını çeşitli Arap ülkelerinde yürüttü. Yeraltında örgütlenen hareketin görüşlerini yaymak için ilk iş olarak bir dergi çıkarılmasına çalıştı. el-Feth’in görüşlerini yayan Filistinuna (Filistinimiz) adlı dergi, 1959’da Beyrut’ta yayımlanmaya başladı. Dergi daha sonra, Filistin sorununun uluslararası politikada genel bir Arap sorunu olmaktan çıkarılıp “Filistinlileştirilmesi”, başka bir deyişle, Filistinliler’in kurtuluşları için Arap devletlerinin ve uluslararası kuruluşların vaadlerini beklemek yerine, kendi kaderlerini kendi ellerine almaları gerektiğinin savunuculuğunu yaptı.
Arafat’ın yaşamında bir başka dönüm noktası, 1964’te toplanan gizli bir el-Feth konferansında silahlı mücadelenin başlatılmasını savunan kanadın içinde yer alması olmuştur. 1962’den başlayarak el-Feth’in yeraltı hücreleri, bütün çabalarını askeri faaliyete geçme yönünde yoğunlaştırmıştı. Bu konuyu tartışmak için 1964’te bir örgüt konferansı toplandı. Çoğunluk, silahlı mücadelenin 1 Ocak 1965’te başlatılması kararını aldı. Arafat, Filistin halkının kendi kaderini kendi eline almasını simgeleyen olay olarak nitelenen ve Filistin Devrimi’nin başlangıç tarihi olarak kabul edilen 1 Ocak 1965’te, İsrail hedeflerine karşı ilk askeri harekâtı gerçekleştiren silahlı müfrezeye komuta etti.
1967 Haziranı’nda Mısır, Suriye ve Ürdün İsrail karşısında bozguna uğradı. Sina Yarımadası, Mısır denetimindeki Filistin toprağı Gazze Şeridi, Suriye’nin Golan bölgesi ve Ürdün egemenliğindeki Filistin topraklarının gen kalan bölümü olan Batı Yakası (Batı Şeria) İsrail işgali altına girdi. Arafat gizlice işgal altındaki Filistin topraklarına geçerek, içerdeki direnme hareketinin örgütlenmesiyle uğraştı. Yaşamının bu kesitini, mücadele arkadaşı Abu Iyad şu sözcüklerle anlatır: “Temmuz 1967 ortasından beri gizlice işgal altındaki topraklarda yaşayan Yasir Arafat’tan raporlar almıştık. Onunkine benzer bir görev yapan arkadaşlar ve Arafat’ın kendisi, Arap yenilgisiyle moral çöküntüsüne uğramayan Şeria’nın Batı Yakası ve Gazze halklarının, ne pahasına olursa olsun savaşın sürdürülmesinden yana olduklarını sevinçle görmüşlerdi. Gerçek kimliğini gizlediği halde, Arafat her yerde kucaklanarak karşılanıyor, besleniyor ve barındırılıyordu. Arkadaşları gibi o da, bir yerden bir yere gitmekte en ufak güçlük çekmedi, hatta birkaç kez doğduğu kent Kudüs’e ve Tel Aviv’e bile girebildi.”
Arafat, 1967 Ağustosu’nda işgal altındaki topraklardan ayrılarak Ürdün’e geçti. Arap bozgununun ardından Filistin gerilla mücadelesinin İsrail’e karşı tırmandırılması çabalarını örgütledi. Ürdün Krallığı ile İsrail işgali altına giren Batı Şeria’yı ayıran Şeria (öbür adıyla Ürdün) ırmağı boyunca gerilla üsleri kurdurdu. Gerilla savaşını yönetti. 1967 Sonbaharından sonra adı uluslararası alanda duyulur oldu. Aynı yıl, tüm yönetici kadrolarının gizliliğini koruyan el-Feth tarafından örgüt sözcüsü olarak ilan edildi. Böylece, uluslararası kamuoyunun karşısına, yeni doğan silahlı Filistin mücadelesinin temsilcisi olarak çıktı.
Siyasi yaşamındaki bir başka önemli olay, el-Feth’in önce sözcülüğü, sonra liderliğine ek olarak Filistin Kurtuluş Örgütü Yürütme Kurulu Başkanlığı’na getirilmesidir. 1969’da Filistin Ulusal Konseyi’ nin Beşinci Toplantısı’nda kısaca FKÖ olarak anılan kuruluşun, tüm Filistinli gerilla örgütlerini içinde toplayan bir çatı örgütü olması gerektiğini savundu. el-Feth, Filistin Ulusal Konseyi’nin (FKÖ’nün Parlamentosu) Beşinci Toplantısı’na etkin olarak katıldı.
Toplantı, örgütün Arafat’ın istediği yapıya kavuşması ve kendisinin de Yürütme Kurulu başkanlığına getirilmesiyle kapandı. Arafat, bu göreviyle Arap diplomasisinde rol oynama olanağını da elde etti. 19701971 yıllarında Filistin gerillalarının Ürdün’ü terket-meyc zorlandıkları ve yaklaşık 40.000 kişinin yaşamını yitirdiği kanlı iç savaşta birkaç kez ölüm tehlikesi atlattı. İç savaş sırasında Filistin güçlerini yönetti. * 197Tde Ürdün’ü terkederek Filistin mücadelesinin siyasi ve askeri merkezini Lübnan’ın başkenti Beyrut’a taşıdı.
Filistin Kurtuluş Örgütü, 1974’te Fas’ın başkenti Rabat’ta toplanan Arap Devlet ve Hükümet Başkanları Zirvesi’nde, Filistin halkının tek meşru temsilcisi ilan edildi. FKÖ’nün kazandığı bu diplomatik ağırlık büyük ölçüde Arafat’ın eseriydi. FKÖ aynı yıl, Birleşmiş Milletler’e gözlemci olarak kabul edildi. Böylece, Birleşmiş Milletler, tarihinde ilk kez, egemen devlet statüsünde olmayan bir kuruluşu üyeliğe kabul etmiş oluyordu. Kendisi de Birleşmiş Milletler Genel Kurulu’na konuşmacı olarak katıldı. Konuşmasını “buraya bir elimde bir kurtuluş savaşçısının tüfeği, öbür elimde zeytin dalı ile geldim. Zeytin dalının elimden düşmesine izin vermeyin. Savaş Filistin’den patlak verir, ama barış da Filistin’den filizlenir,” sözleri ile bitirdi. Birleşmiş Milletler konuşmasından sonraki dönemde, uluslararası politikada Filistin silahlı mücadelesinin görüntüsünü değiştiren, Filistin sorununa barışçı bir çözüm yolu arayan usta bir diplomat kimliği ile sivrildi.
1975-1976 yılları, siyasi yaşamının zorlu bir dönemi oldu. Bu yıllarda patlak veren Lübnan İç Savaşı’nda, bir yandan Lübnanlı Hıristiyan örgütlerin oluşturduğu cephenin silahlı güçlerine, öbür yandan Lübnanlı Hıristiyanlarca ittifak yaparak Lübnan’a giren Suriye ordusunun Filistinliler’e saldırmalarına karşı koydu. Lübnan Iç Savaşı, ülkenin fiili bölünmesi ile sonuçlandı. Filistinliler’in denetimi altında kalan bölgelerde, Filistin Kurtuluş Örgütü bir devlet biçimini aldı. Diplomatik çabalara da ağırlık verdi. 1980’lere gelindiğinde FKÖ, 100’den fazla ülke ile diplomatik ilişki kurmuştu.
Arafat, artan siyasi ağırlığı sayesinde, 1977’de Mısır ile Libya arasında arabuluculuk yaptı. 1979’da Tahran’daki ABD Büyükelçiliği’nin işgali üzerine İran ile ABD, 1980’de patlak veren İran-Irak Savaşı üzerine de söz konusu iki ülke arasında arabuluculuk yapmaya çalıştı. Kıbrıs sorununun çözümü için Türkiye ile Yunanistan arasında arabuluculuk yapmayı önerdi.
Siyasi, askeri ve diplomatik alanlarda inişli-çıkışlı zorlu yaşamının en çetin günlerini, 1982 -1983 yıllarında geçirdi. 1982 Haziranı’nda İsrail, tüm Güney Lübnan’ı işgal ederek Beyrut’u kuşattı. Arafat, Güney Lübnan işgalinin başlaması üzerine, o sırada bulunduğu Suudi Arabistan’dan Filistin gerillalarının askeri yönetimini üstlenmek amacıyla Beyrut’a dönmüştü. Beyrut’ta, İsrail kuşatması altında yaklaşık iki aya yakın tarihin en zorlu kent direnmesini yönetti. İsrail’in boy hedefi olmasına karşın, bir yandan katı bir direniş ortaya koyarak kuşatıldığı kente İsrail güçlerinin girmesini önlerken, öte yandan da usta Beyrut’un diplomatik manevralarla zaman kazanarak Filistin boşaltılması gerillalarının kenti boşaltmalarını sağladı. 30 Ağustos 1982’dc 12 yıl boyunca Filistin mücadelesini yönettiği, Filistin sorununun uluslararası siyaset gündeminin en üst sırasına yerleşmesini gerçekleştirdiği Beyrut’ tan ayrılarak Tunus’a gitti. FKÖ’nün yeni merkezini Tunus’ta kurdu. Filistin mücadelesinin en bunalımlı deneyiminin ardından 1983 Şubatı’nda Cezayir’de toplanan Filistin Ulusal Konseyi’nin 16. Oturumu’nda, yeniden FKÖ Yürütme Kurulu Başkanlığı’na getirildi.1983 Mayısı’nda Suriye ile arasındaki geleneksel uyuşmazlık yeniden patlak verince Suriye’nin başkenti Şam’dan sınırdışı edildi; bir daha Suriye’ye girmemesi istendi, İsrail’e sınırdaş en önemli mücadele bölgesi olan Suriye ve Lübnan’daki Filistin güçleri ile doğrudan bağlantısı koptu. Aynı dönemde, el-Feth içinde kendisine karşı başlatılan, Suriye ile Libya’nın da desteklediği bir ayaklanmayla karşı karşıya kaldı. Filistin mücadelesinin yıllarca rakipsiz liderliğini yaptıktan sonra, bu konumunun devamına ilişkin kuşkular yaratıldı. Uluslararası diplomaside kazandığı deneyime ve özellikle işgal altındaki Batı Şeria ve Gazze’deki Filistin halkı arasındaki saygınlığına dayanarak liderliğine yönelen tehditleri gidermeye çalıştı.
Arafat’ın tüm yaşamı, Filistin davasının aşamalarının bir aynası gibidir. Arafat % 60’ı topraklarının dışında ve dünyanın çeşitli köşelerine dağılmış, % 40’ı da işgal altında yaşayan parçalanmış bir halkı kendi adı çevresinde birleştirebilen tek Filistinli siyaset adamıdır. Hiç evlenmemiştir. “Filistin Devrimi ile nikâhlı olduğu” sözü ünlüdür. Yaşamının gençlik dönemlerini araştıran İsrailli gazeteciler, Kahire’de geçirdiği öğrencilik yıllarında kızlarla hiç ilgilenmediğini, ağzına içki koymadığını, lükse ve rahata düşkün olmadığını; olağanüstü cesareti, alçakgönüllülüğü, basitliği ve yandaşlarına adanmışlığı gibi özellikleri ile çevresinde efsanevi bir kişilik yarattığını yazmışlardır.
Özel yaşamı gibi günlük yaşamı da gizemlidir. Çeşitli suikast girişimleri atlatmıştır. En ciddi suikast girişimi, 1971’de Suriye’deki Filistin birliklerini denetlemekteyken arabası pusuya düşürülerek yapılmış, şoförünün ölümüne karşılık, kendisi yaralanmadan kurtulmuştu. Sayısız düşmanı nedeniyle bir suikaste uğramamak için, Beyrut’ta yaşadığı dönemde aynı yerde üst üste iki gece yatmadığı söylentisi yayılmıştı. Birkaç kez de İsrail saldırılarının doğrudan hedefi olmuştu. 10 Nisan 1973’te Beyrut’a bir harekât düzenleyen İsrail komandoları, Filistin mücadelesinin üç önemli yetkilisini, FKÖ Yürütme Kurulu üyesi ve el-Feth kurucularından Muhammed Yusuf Neccar’ı (Abu Yusuf), el-Feth liderlerinden ve kurucularından Kemal Advan’ı ve FKÖ sözcüsü Kemal Nasır’ı öldürmüşler, ama Arafat’ı bulamamışlardı. 1979’da kendisini hedef alan bir suikastte, özel güvenlik sorumlusu öldürülmüştü. 1981 Temmuzu’nda İsrail savaş uçakları Beyrut’taki çalışma bürosunu bombalamışlar; 300 kişinin yaşamını yitirdiği hava saldırısı sonucunda merkez karargâhının bazı katları yıkılmış, kendisi yine kurtulmuştu. 1982 Yazı’ndaki Beyrut kuşatmasında da sayısız bombardımandan yara almadan sıyrılabilmişti.
Arafat, hareketli siyaset yaşamında üç kez tutuklandı: 1965’te Tapline petrol boru hattına yapılan sabotajdan sorumlu olduğu düşüncesiyle Suriye’de; bir yıl sonra o tarihte Suriye Savunma Bakanı olan Hafız Esad tarafından yine Suriye’de ve salıverildikten kısa bir süre sonra Lübnan-Israil sınırı yakınlarında, İsrail’e bir askeri harekâta girişmek üzereyken Lübnan’da. Son tutukluluğunda Beyrut’un Sablons Hapishanesi’nde üç hafta yatmıştı.
Uluslararası yaşamda asıl ününü eylem adamı olarak yaptı. İdeolojik görüşleri pek yansımadı. Pragmatik bir siyaset adamı ve özellikle en umutsuz koşulları atlatabilen, bir ayakta kalma ustası olarak ün kazandı. Amerikan basını bile onu 1980’lerin önde gelen 20 dünya lideri arasında saydı. “Realpolitik” (Güçler Dengesi Doktrini) kurallarına bağlı bir siyaset adamı, Araplararası ve uluslararası dengeleri gözönüne alarak siyaset saptayan kıvrak bir lider olarak nitelendi. Hiçbir zaman ön plana çıkmamakla birlikte, ideolojik tutumu zaman içinde değişiklikler geçirdi. Siyasi düşüncelerinin biçimlendiği Kahire’de-ki öğrencilik yıllarında, o tarihlerde Mısır politikasında çok etkin olan ve Filistin’in İsrail’den kurtarılması sloganını en ateşli biçimde ortaya atan Müslüman Kardeşler örgütü ve söz konusu örgütün düşünceleriyle yakınlığı olduğu ileri sürülür. İsrailli kimi gazeteciler, Arafat’la ilgili biyografi çalışmalarında Müslüman Kardeşler örgütüne katılmış olduğunu yazarlar. Yakın çalışma arkadaşları ise Müslüman Kardeşler’le 1950’lerin başında yakın ilişkileri olmakla birlikte, hiçbir zaman örgüte üye olmadığını belirtirler. Büyük bir olasılıkla el-Feth’in öbür kurucuları gibi, Müslüman Kardeşler’le ilişkilerine Filistin davasına karşı bu örgütün takındığı militan tutum neden oldu.
Siyasi görüşleri ve ideolojik tutumu, en somut biçimde el-Feth’in ve daha sonra FKÖ’nün ideolojik-siyasi çizgisinde görülür. Bugüne değin en kararlı biçimde bağlı kaldığı ilke, Filistin hareketinin bağımsızlığıdır. Bununla, Filistin hareketinin kararlarının Araplar tarafından değil, Filistinliler tarafından alınması gerektiği; Araplar’ın rolünün Filistinliler’e destek olmaktan, mücadelelerini sürdürebilmeleri için elverişli koşullar yaratmaktan öteye gitmemesi zorunluluğu anlatılmak istenmiştir. Bu amaçla, “hiçbir Arap Devleti’nin Filistin Devrimi’nin içişlerine karışmaması, buna karşılık Filistin Devrimi’nin hiçbir Arap Devleti’nin içişlerine karışmaması” formülünü savundu. Bu formül, kendisine geniş bir siyasi yelpaze içinde yer alan, çeşitli renkler gösteren her Arap rejimi ve lideriyle yakın ilişkiler kurma olanağını sağladı. Aynı ilke nedeniyle Filistin mücadelesini denetim altında tutmak isteyen Arap rejimleri ve liderleriyle de zaman zaman çok sert çatışmalara girişti. Bu tutumuyla, bir tür “Filistin milliyetçiliği”nin babası sayılabilir. Geniş anlamda ise 1950’lerde Mısır lideri Nasır’ın kişiliğinde ortaya çıkan Pan-Arap milliyetçiliğinin içinde kabul edilebilir. 1960’ların sonlarında Filistin mücadelesinin ideolojik tanımını yaparken sık sık “Filistin Devrimi’nin vücudu Filistinli, yüreği Arap’tır” demiştir.
Arafat, Filistin toprakları üzerinde Müslüman, Hıristiyan ve Museviler’in bir arada özgürce barınabileceği laik ve demokratik bir Filistin Devleti düşüncesinin de savunucusu oldu. Bu amaçla, Yahudiler’le, giderek İsrailliler’le ve hatta Filistin halkının kendi kaderini tayin hakkını kabul eden Siyonist İsrailliler’ le bile diyalog gereğine işaret etti. Yahudilerle Araplar’ın diyalogunu savunduğu gibi Filistinlilerara-sı uyuşmazlıkların da demokratik diyalogla çözümü ilkesini ortaya attı. Bu yönüyle, çoğunluğu sürgünde yaşayan bir halkın siyasi kurumlarının demokratik mekanizmalarla oluşturulmasına katkıda bulundu, israil ve yandaşlarınca uzun yıllar bir terörist olarak nitelenmesine ve kimi zaman savaşçı niteliğini ön plana çıkarmasına karşılık, bu özellikleriyle benzerine pek rastlanmayan bir siyaset adamı tipi çizdi. Yakın tarihin en ilginç devlet adamları arasfında yerini aldı.
Kaynak: Türk ve Dünya Ünlüleri Ansiklopedisi, 7. cilt, Anadolu yayıncılık, 1983