Riga’nın eski şehir bölgesinin yakınında, 79 metrelik (259 fit) bir sütun, Kızıl Ordu’nun Letonya’da Nazi Almanyası’na karşı kazandığı zaferi anıyor.
Bir tarafta üç heykel var – yontulmuş, sağlam uzuvlu askerler. Öte yandan, bir kadın, “Anavatan” bedenlendi, kolları havadaydı.
Yıllar boyunca, haraç ödendiği için site genellikle çiçeklerle kaplandı. 1997’de Letonyalı milliyetçiler onu havaya uçurmaya çalıştı.
1985 yılında inşa edilen Riga Zafer Anıtı’nın görülmeye değer olduğunu düşünüyorsanız, şansınız kalmadı. Şu anda polis tarafından halka kapatılmış durumda. 15 Kasım’a kadar, gitmiş olacak.
Letonya’da önümüzdeki aylarda kamusal alandan kaybolmaya hazırlanan en az 70 Sovyet dönemi anıtı, anıtı veya levhasından biri.
Rusya’nın Ukrayna’yı işgaliyle tetiklenen yeni bir yasa, yerel makamlara yaklaşık 300 siteyi kaldırma yetkisi veriyor. Kesin toplam henüz belirlenmedi.
Sökülen nesneler müzelere emanet edilecek veya potansiyel olarak imha edilecek.
Geçmişten ani bir kopuş ama üzerinden uzun zaman geçti. 1990-1991 yıllarında Sovyetler Birliği’nin dağılmasının Doğu Avrupa devletlerinde bağımsızlığı kazanmasından bu yana, bu anıtlarla ilgili tartışmalar döngüsel olarak alevlendi.
90’larda Letonya düzinelerce Leninist anıttan kurtuldu.
İsyanlar, 2007’de “Bronz Asker” heykelinin bir savaş mezarlığına taşınmasıyla Estonya başkentini sarstı.
2016 yılında Polonya hükümeti yüzlerce sitenin kapatılmasını emretti.
Ve 2020’de Çek Cumhuriyeti, Rus Mareşal Ivan Konev’i onurlandıran bir Prag heykelinin plaketini yeniden yazdı ve daha sonra tamamen taşıdı.
Bu tür taşınmalar Moskova’yı rahatsız etti.
İkinci Dünya Savaşı sırasında sırasıyla Nazi Almanyası ve SSCB tarafından işgal edilen üç Baltık ülkesinde, tartışma birbiriyle çatışan iki tarih görüşüne indirgeniyor – ve bir soru: kurtuluş mu işgal mi?
Birçok Letonyalı, Estonyalı ve Litvanyalı için, Sovyet savaş anıtları hem Nazilerin yenilgisini hem de on yıllarca süren, ardından Gulag’lara kitlesel sürgünler ve siyasi baskıyla damgasını vuran sancılı SSCB işgalini temsil ediyor.
Diğerleri için, özellikle her bir devletin nüfusunun dörtte biri ile üçte birini oluşturan Rusça konuşan azınlıklardan, Nazi faşizmine karşı savaşan askerleri onurlandırıyorlar.
Letonya gibi, komşu Estonya’da da benzer bir ruh hali hakim.
Estonya Savaş Müzesi müdürü Hellar Lill’e göre, son aylarda bir düzine Estonya belediyesi, Kızıl Ordu askerlerinin cesetlerini içeren anıtların savaş mezarlıklarına taşınmasıyla ilgilendiklerini resmen dile getirdiler.
El Cezire’ye e-posta yoluyla “Sovyet yetkilileri, ideolojik bir anıta mezar taşının kutsallığını vermek için ölüleri kullandı” dedi.
Lill’e göre, geçen ay Otepää kasabasında yapılan bir kazı, orada hiçbir insan kalıntısının gömülü olmadığını ortaya çıkardı.
Böyle bir belediyenin belediye başkanı Pärnu, yerel halkın yıllardır bir parktaki anıtın kaldırılması çağrısında bulunduğunu söyledi.
Romek Kosenkranius e-posta yoluyla “Halkımız işgal sırasında acı çekti ve halkımıza bu zamanın hatırlatılmasını istemiyor” dedi.
Anma yasasını denetleyen parlamento komitesi başkanı Arvils Aseradens’e göre, Letonya hükümeti için Moskova’nın Ukrayna’daki savaşı kırmızı bir çizgiydi.
İşgal her şeyi daha siyah ve beyaz yaptı, dedi ve ekledi: [either] destekleyici [Russian President Vladimir] Putin rejimine karşısınız, yoksa Putin rejimine karşısınız.”
Ašeradens bir telefon görüşmesinde, İkinci Dünya Savaşı kurbanlarına saygı evrensel olmakla birlikte, “Kızıl Ordu’yu yücelten propaganda anıtlarına sahip olmak istemiyoruz” dedi.
Modern Rus ordusunu Sovyet güçlerinin devamı olarak görüyor.
Ancak bu, ulusal parlamentoda hiç milletvekili olmayan ancak AB yasama meclisinde bir parti olan Letonya Rusya Birliği’nin paylaştığı bir görüş değil.
Partinin yeni yasaya karşı başlattığı bir dilekçe, “Letonya’nın kurtuluşu için verilen mücadelede 150.000’den fazla Sovyet askeri öldü” diyor.
“Letonya’daki hemen hemen her Rusça konuşan aile ve birçok Letonyalı aile, bu savaşın kurbanları ve Hitler karşıtı koalisyonun yanında savaşan atalarının anısını yaşatıyor.”
İki tutum uzlaşmaz görünüyor.
Ancak Birleşik Krallık’taki Manchester Üniversitesi’nde araştırmacı olan Dmitrijs Andrejevs, anketlerin bu ayrımı doğrulamasına rağmen, her bir toplulukla ilişkili görüşlerin “tek parça olmaktan uzak” olduğu konusunda uyarıyor.
Ayrıca, Andrejevs, Riga Zafer Anıtı veya Tallinn Bronz Askerinin duygusal gücüne çok az anıtın sahip olduğunu söyledi.
Karşılaştırılabilir siteler genellikle dikkatlerden kaçar. Estonya’nın Kärdla kasabasında (“Stone George” lakaplı) SSCB askerlerini onurlandıran bir heykel, okuldan ayrılanların ritüelinin bir parçası oldu; araştırmacı, yerel çocukların onu birayla yıkayacağını söyledi.
Andrejevs, Rusça konuşanlar arasında görüşlerin nerede doğduğuna bağlı olduğunu söyledi: “Genç nesillerin hem ‘özgürlük’ hem de ‘işgal’ ile ilgili eşzamanlı, melez anılarla meşgul olma olasılığı çok daha yüksek.”
20. yüzyılda Baltık bölgesine genellikle iş için gelen Rus yerleşimcilerin çocukları ve torunları evde veya (belli bir yaşa kadar) okulda Rusça konuşabiliyor, ancak çoğu zaman büyükanne ve büyükbabalarından farklı görüyorlar.
39 yaşındaki Andrejs, Riga’da doğmuş bir Rus-Letonyalı.
Sosyal çevresinin çoğunluğunu oluşturan “yerli Letonyalılar” için Zafer Anıtı’nın “işgalin sembolü olduğunu ve her zaman öyle olduğunu” anlıyor.
Ancak kişisel olarak, bu konuda güçlü hissetmiyor.
Anıtı kaldırmak yerine bağlam içine yerleştirmek için eklenen işaretleri görmeyi tercih ediyor.
“Sovyet devleti tarafından dikildi, ancak zafer için bir anıt olarak. [World War II]Letonya’nın Sovyet devletinin bir parçası olması için değil.”
Ukrayna savaşı nedeniyle, kamusal alanlarda belirsizliğe yer azalıyor.
Her üç Baltık ülkesi de son zamanlarda kendi ülkelerinde belirli Rus medyasını yasakladı. Rusça eğitimin geleceği de tartışma konusu. Rusça konuşanlar, ana ulusal dilde yetersiz ustalıkla bağlantılı olarak, genellikle akranlarından daha düşük eğitim ve mesleki kazanıma sahiptir.
Rus azınlık topluluğu içinde kutuplaşma zamanıdır.
Andrejs’in Rus-Letonyalı çağdaşlarından hiçbirinin Ukrayna’daki mevcut savaşı desteklemediğini, ancak arkadaşının Moskova’daki ebeveynlerinin çoğunun desteklediğini söyledi. Ailesi olmasa da, birçok aile bu konuda çatışıyor.
30 yaşındaki Rus-Estonyalı Stas’a göre durum Estonya’da da benzer.
Tallinn’den telefonda konuşan Stas, “bir tür ayrımcılığa maruz kaldığını, ancak Güney Afrika’nın agresif bir ırk ayrımcılığıyla değil” büyüdüğünü açıkladı.
Sınıf arkadaşları ve öğretmenleri gibi mahallesi de çoğunlukla Rustu. Zamanla, toplumsal bölünmenin daha az belirgin hale geldiğini hissetti. Sonra Rusya Ukrayna’yı işgal etti.
Artık kutuplaşmayı sadece Rus azınlıkta değil, genel olarak Estonya’da görüyor.
Savaş patlak verdiğinde, Estonyalı milliyetçiler tarafından internette yayılan “saçma” Rus karşıtı duyguları ve aynı şeyin Rusça forumlarda da devam ettiğini gördü.
Hem Stas hem de Andrejs, bazı politikacıların sorunları gündeme getirdiğini düşünüyor.
Stas, “Bazen her türlü yapıcı diyaloğu aktif olarak engellemeye çalışan politikacılar görüyorum” dedi.
Ukrayna savaşının toplumsal uzlaşma üzerindeki uzun vadeli etkisi görülmeye devam ederken, Riga Zafer Anıtı’nın kaderi mühürlendi.
Riga Kent Konseyi, “Belediye tarafında herhangi bir gecikme olmayacak ve gerekli tüm prosedürler mümkün olan en kısa sürede gerçekleştirilecektir” dedi.
Ne zaman gidecek, nereye varacak, diye sordu bu muhabir. Cevap: Yorum yok.
Kaynak : https://www.aljazeera.com/news/2022/7/8/latvia-leads-charge-to-fell-soviet-memorials-in-europe