İyad Ebu Şekranın Şark Al-Avsat için kaleme aldığı 09.04.2007 tarihli yazıyı arkadaşımız Furkan TORLAK çevirdi.
Bushun macerası mı, Pelosinin rekabeti mi?
Amerikadaki siyasi hayatı takip edenler Amerikanın iki büyük partisi olan Demokratların ve Cumhuriyetçilerin Arap-İsrail mücadelesine ilişkin tavrını sürekli olarak izlemektedir. Demokratlar özellikle 2.Dünya Savaşı sonrası dini ve etnik azınlıklarla etkin ve ilerlemeci grupların çıkarlarını gözeten liberal bir güç olarak belirmişken Cumhuriyetçiler kapitalizme sıkı bağlı pragmatistler ve dini ve etkin çoğunlukların çıkarları peşinde koşan bir güç olarak belirdi.
Belirli bir zaman dilimi sonrası hangi partinin Araplara karşı İsraili daha fazla desteklediğini kestirmek zorlaştı. Belirginleşen tek şey iki partinin yapısı ve ideolojik farklılığıydı. Cumhuriyetçiler, Amerikan çıkarları ve emperyal nedenlerle İsraili destekliyor; İsraili Ortadoğuda stratejik öneme sahip bir uygar üs olarak telakki ediyorlardı. Demokratlar ise Yahudilerin azınlık olmalarını sebebiyle ve kalkınan Batı'nın Yahudilere karşı uyguladığı (özellikle de Nazilerin) soykırım dolayısıyla besledikleri liberal düşüncelerden dolayı İsraili destekliyorlardı.
Bill Clinton dönemi boyunca Amerikan yönetimi kuruluşundan beri İsraili en fazla destekleyen hükümet olarak nitelendirildi. Aşırı Hıristiyan Siyonistlerle Yeni Muhafazakarların desteğiyle 2000 yılında başa gelen oğul Bush ise Clinton yönetimini geride bıraktı; 11 Eylül saldırılarını bahane ederek işgal ve yönetimleri devirme politikalarını benimsedi.
Yeni Muhafazakarlar için bir dönüm noktası olan 2000 yılından beri Ortadoğu bölgesi önemli olaylara sahne oldu.
Haziran ayında Başkan Hafız Esad önünce yerine gelen yeni yönetim eski muhafızlar çevreleri Suriye içerisindeki önemli görevlerinden uzaklaştırmaya başladı. Şamın neredeyse tüm imkanlarını elinde tuttuğu Lübnanda ise müttefikleri vuruldu. Aynı yılın eylül ayında aksa intifadası patlak verdi, ardından George Bush Amerikan Başkanlık seçimlerini kazandı. 2001 Mart ayında da Şaron İsrailde yönetime geldi. 11 Eylül 2001de ise Newyork ve Washingtona saldırılar düzenlendi. Bu da Bush ve Yeni Muhafazakarlara bölgeyi ve İslam dünyasını değiştirme fırsatı tanıdı.
Değişimin Afganistan ayağı az kayıpla gerçekleştirildi. Tabi El-Kaide üyelerinin bir kısmının 2003 Mart ayında gerçekleşen işgal sonrası Afganistandan Iraka geldiği söylemi bir istisna sayılıyor. Irak ayağı ise güvenlik, politik, mezhepsel ve yaşamsal olarak tehlikeli uzantılar meydana getirdi ki bu bölgeyi tehdit etmeye ve kaygılandırmaya başladı.
Herkes Yeni Muhafazakar yapılanma içerisinde güçlü olan Likud Lobisinin Irak işgalini ve Iraktaki rejimi devrilmesini desteklediğini; Irakın kitle imha silahlarıyla ABDnin müttefiklerini tehdit ettiği gerekçesini öne sürdüğünü biliyordu. Nitekim aynı lobinin bu işgali fırsat bilen bazı Iraklı çevrelerle de ilişkileri bulunuyordu.
Sonunda patlayan Irak sahasında Washingtonun beklemediği birçok hadise yaşandı. Likudlular birden bire Bush yönetiminin bu sahadaki çalışmalarını en fazla eleştirenlere dönüştüler. Zira Likudluların işgaldeki tek hedefi Irak ordusunun tahrip edilmesi ve Irakta mezhep ayrışmasının bir kaos yaratmasıydı.
Şamdaki yeni yönetim ise bölgesel durum nedeniyle kaygı duyuyordu. Bu yüzden Lübnandaki elini güçlendirmeye ve İranla ve İranın Lübnandaki uzantılarıyla stratejik ilişkilerini sağlamlaştırmaya çalışıyordu. Bu şekilde Batı'nın açıkça karşı çıkmasına rağmen Başkan Emil Lahudun görev süresi uzatıldı. Bu uzatmaya yanıt olarak 1559 sayılı Güvenlik Konseyi kararı çıktı. Bu kararın 14 Şubat 2005de imzalanmasının ardından eski Başbakan Refik Hariri ve bazı arkadaşları suikastlar zinciri içerisinde öldürülmeye başladı.
Bu suikastla birlikte Suriyenin Lübnandaki askeri varlığı sona erdi. Ancak bölge dinamikleri ile bölgedeki mezhebi, etnik ve çeşitli ilişkilerden oluşan doku İsrail kasıntısına karşı Şam-Tahran eksen oluşumunu beraberinde getirdi. Bu sadece Irakın çeşitli bölgelerinde bir realite dayatması değil aynı zamanda Lübnanda da inisiyatif yeniden ele alma çabasıydı.
2006 yazında İsrail ile Hizbullah arasında gerçekleşen savaş Hizbullahın yalnızca Lübnan değil Arap nezdinde de güçlü bir konuma oturmasını sağlayabilirdi. Ancak Hizbullah çatışmasını hükümeti düşürme amacıyla içeriye taşıdı. Irak yönetimi de devrik lider Saddam Hüseyini bayram günü intikamvari bir şekilde idam ederek Irak içerisinde ve dışarında güven zedelenmesine neden oldu.
Bugün Filistinde bir bunalım, Irakta iç savaş, Lübnanda ise iç savaş başlangıcı yaşanıyor. Washington ise Başkanlık seçimleriyle karşı karşıya ve Ortadoğu bölgesi yine bu seçimlerde belirleyici olacak.
Cumhuriyetçilerin ümidi kayıplarını sınırlandırmak ve Demokratların bölge için açık çizgileri olan gerçekçi bir politikası olmadığı ikazında bulunmak. Özellikle de İsrailin güvenliği ve İranın nükleer tehdidine karşı... Demokratlar ise Cumhuriyetçilerin hatalarını bir fırsat olarak kullanmaya çalışıyorlar. İşte bu yüzden Beyaz Sarayın Temsilciler Meclisi Başkanı Nancy Pelosinin Şamı da kapsayan bölge gezisine yönelttiği eleştirilen arka planını görmezden gelmek imkansız.
Tabi ki Pelosi, Bush ve Cumhuriyetçilerin hatalarını fırsat bilerek onları sıkıştırmaya çalıştığı için kınanamaz. Zira alternatifler sunmak, demokratik düzen içerisindeki rekabet politikalarının ayrılmaz parçasıdır.
Bush da doğal olarak demokratların kendi bölge stratejisini zayıflatmasına karşın daraldığını ortaya koyduğunda kınanamaz. Zira bu politikanın meyve vererek başarılı olmasını en fazla o istiyor.
Büyük bir devlet olan ABD, ne olursa olsun ve bölgedeki durum başkanlık seçimleri ne kadar etkilerse etkilesin tek süper güç olarak kalacak. Stratejik konulara ilişkin iki parti arasındaki ihtilaflar ise öze yönelik değil daha çok üsluba yönelik olacak.
Hem Washington hem de Tel Aviv bölgedeki yönetimlerin örgüsünü, isteklerini ve sıkıntılarını çok iyi biliyor. Buna İran da dahil. Ancak öncelikli konular noktasında anlaşmazlıklar var. Tel Aviv ve bazı Amerikalı demokratlar Suriyedeki rejimin değişmesini istemiyor; bilakis onu güçlendiren Tahran rejimiyle ilişkisini kesmek istiyor.
Washingtonun nükleer İranla yaşamayı kabul edeceğine ihtimal versek bile Şamın önünde iki seçenek bulunacak. Bunlardan birincisi yaşandı. Bu durumda top, Şamı güvenle destekleyen Tahran müttefiklerinin ayağında olacak.
İşte bu noktada hangisinin Washingtonun çıkarlarına daha uygun olduğu belirginleşecek: Bushun macerası mı yoksa Pelosinin rekabeti mi?