

Güney Pasifik Depremleri: "Bağlantılı Ateş Çemberi"


Bir sismolog, Samoa Adaları'nı vuran ve tsunamiye sebep olan depremin, Richter ölçeğinin verilerini, inceliyor.
Güney Pasifik'te yaşanan son depremler; Endonezya'dan Şili kıyılarına uzanan ve "Ateş Çemberi" olarak adlandırılan bir bölgede meydana geldi. Bu bölge, sıra dışı bir jeolojik hareketliliğe sahip. Birçok tektonik plaka, birbirine doğru hareket ediyor ve yerkabuğunda çok büyük bir basınç oluşturuyor. Dünya'da meydana gelen 10 depremden 9'u, bu bölgede oluyor.
Sismologlara göre; en son olan iki deprem, beklenmedik bir şekilde birbiriyle bağlantılı. 16 saat süren ve iki farklı tektonik plakanın 10000 km uzağında meydana gelen faylardaki kaymalar, bu iki depreme neden oldu.
8.0 şiddetinde kaydedilen ilk deprem, Samoa ve Tonga kıyılarının 200 km açıklarında oldu. Yerkabuğunun yalnızca 10 km altında gerçekleşen ve deniz tabanında deformasyonlara neden bu depremin tetiklediği bir tsunami, Samoa adalarının başkenti Apia'yı vurdu.
Ateş çemberi denilen bu özel bölgede olan bir çok depreme; Pasifik plakasının, Avustralya plakasının altına itilmesi sebep oluyor. Sumatra'nın Padang şehrinde olan deprem ise farklıydı. Colorado'daki US Geological Survey'den Jeofizikçi Stuart Sipkin, deprem hakkında şunu söyledi:
"Bu defa Pasifik plakası, Avustralya plakasının altında kıvrılınca, öncelikle kırıldı ve bu depreme sebep oldu."
Sarsıntılar; 100 km uzunluğundaki bir çatlak boyuncaki kayma ile bağıntılıdır. Pasifik plakası, her yıl yaklaşık 9 cm batı yönünde yani Avustralya plakasının altına doğru hareket etmekte.
İkinci deprem, Sumatra'nın Padang şehrinin 30 mil yakınlarında meydana geldi. 7.6 şiddetindeki sarsıntı çok daha derinde, deniz tabanının yaklaşık 80 km altında gerçekleşti. Bu derinlik tsunamiye yol açamayacak kadar fazla. Tsunami gerçekleşmediğinden Sumatra'da ve Endenozya'nın başka yerlerinde görülen tüm hasara, sarsıntılar sebep oldu.
Uzmanlar bölgede çok gecikmiş olan büyük bir depreme karşı uyardı. Ancak bu konudaki endişeler, başka bir bölgeye; yani Avustralya plakasının komşusu olan Sunda tektonik plakasının altını ittiği yerdeki gerilime odaklandı. Son 10 yıl içerisinde, Endonezya adalarının kuzey ve güneyinde geniş çapta depremler oldu, önde gelen deprembilimciler bu iki bölge arasında daha şiddetli depremler bekliyorlar. Sumatra'daki deprem, beklenenden çok daha fazla derinlikte meydana geldi.
Deprem bilimcilerin içlerindeki esas endişe; depremi takip eden günlerde, artçı sarsıntıların, depremden etkilenmiş bölgelerde daha büyük bir yıkıma sebep olması ihtimaliydi.
Samoa depremini takip eden bir dizi artçı sarsıntı oldu, fakat hiçbiri ikinci bir tsunami oluşturacak kadar büyük değildi. Sumatra ve diğer Endonezya Adaları'ndaki daha büyük tehlike ise artçı sarsıntıların beklenenden daha yıkıcı olmalarıydı. 5.5 büyüklüğündeki artçı sarsıntı, öğleden sonra yerel saatle 5.38 sularında Sumatra'nın kıyı şeridini beklenenden çok daha şiddetli vurdu.
Dr.Sipkin'in dediğine göre; bir depremin, başka yerdeki bir depremi tetikleyebilmesi için iki yol vardır, fakat Samoa ve Sumatra'daki depremlerin hiçbiri bu şekilde görünmüyor. İlk senaryoya göre, bir bölgedeki kayma, upuzun bir fay boyunca gerilimin birikmesine sebep oluyor. Eğer yakındaki fayın bir parçası kayacak hale gelmişse , ekstra gerilmeler tam gelişmiş bir depremi tetikleyebilir. Diğer durumlarda ise; bir depremin merkez üssünden yayılan hızlı yüzey dalgaları geçerken başka depremlere sebep olabilir.
Dr Sipkin, bu iki deprem hakkında şu ilginç saptamayı yapıyor:
"Şunu söyleyebilirim ki; bu iki deprem, beklenmedik şekilde birbiriyle ilişkili. Birikmiş gerilimler bu sarsıntılara sebep olamaz çünkü bu iki deprem, birbirinden oldukça uzakta gerçekleşmiştir. Yüzey dalgalarına ise, deprem Sumatra'da olmadan çok önce oraya varmış olurdu."
London Collage Aon Benfield Afet Araştırma Merkezi yöneticisi Bill McGuire depremlerle ilgili şunları söylüyor;
"Bu en son tsunami gösteriyor ki; 2004'deki felaketten henüz öğreneceğimiz dersler var. En önemlisi de, tsunamileri tetikleyen ve deprem üretme kapasitesine sahip faylara yakın yerlerde yaşayan nüfusun, yer sarsıntıları ve deniz çekilmeleri olduğunda, kendi kedilerini tahliye etmeyi öğrenmeleridir."
Güncelleme: 02/11/2009
Kaynak: "Two South Pacific Earthquakes Unlikely to be Connected, Say Seismologists", guardian.co.uk, Çev. Abdülkadir Bayrakçı, yaklasansaat.com, 30/09/2009.