Cushing Sendromu Nedir? Nedenleri, Belirtileri, Teşhisi, Tedavisi
Cushing sendromu, hayati bir glikokortikoid olan kortizol hormonunun aşırı miktarda salgılanması sonucu ortaya çıkan çeşitli semptomlar ve fiziksel anormalliklerle karakterize, nadir bir endokrin bozukluğudur. Glukokortikoidler, glikoz metabolizmasının düzenlenmesinde önemli olan ve aynı zamanda strese verilen tepkiyi modüle eden bir steroid hormon sınıfıdır.
Haber Merkezi / Çocuklarda da görülebilmesine rağmen, Cushing sendromu en sık 25 ila 40 yaş arasındaki yetişkinleri etkiler. Vücutta üretilen (endojen) veya vücudun dışından gelen (eksojen) yüksek seviyelerdeki glukokortikoidlere uzun süre maruz kalmaktan kaynaklanabilir. Semptomlar arasında kilo alımı, obezite, yuvarlak bir yüz, ciltte oluşan ince mor çizgiler (mor çizgiler), boyun çevresinde artan yağ ve ince kollar ve bacaklar yer alabilir.
Cushing sendromlu kişiler aşırı miktarda kilo alırlar. Obezite, yüz çevresinde “ay şeklinde” veya yuvarlak bir görünüme neden olan yağ birikintilerini de kapsayacak şekilde genişler. Yağ ayrıca boyun (supraklaviküler) ve üst sırt (dorsal servikal) bölgelerinde de birikir.
Obezite aynı zamanda vücudun gövdesinde de meydana gelir (“merkezcil obezite”), ancak kollar ve bacaklar ince kalır. Cushing sendromlu kişilerin cildi kızarmış, ince, kırılgan ve iyileşmesi yavaş olabilir. Bağ dokusu da zayıflayabilir ve bu da kollarda, göğüslerde, koltuk altlarında (koltuk altı), karın bölgesinde, kalçalarda ve/veya uyluklarda kırmızımsı mavi çatlakların ortaya çıkmasına neden olabilir.
Cushing sendromlu kadınların yüz, boyun, göğüs, karın ve/veya uyluk bölgelerinde aşırı vücut kılları (hirsutizm) olabilir. Yüzü, göğsü ve sırtı etkileyen sivilceler de gelişebilir. Bazı kişilerde kafadaki saçlarda incelme ve dökülme olur, bazı kadınlarda ise adet düzensizlikleri (oligoamenore, amenore) ortaya çıkabilir. Bu bozukluğa sahip erkek ve kadınlar doğurganlıkta azalma ve cinsel istekte azalma veya yokluk (libido kaybı) yaşayabilir.
Cushing sendromlu çocuklar ve ergenler, kilo alma ve/veya hipertansiyonla birlikte veya bunlar olmadan büyümede gecikme yaşayabilirler. Büyüme her zaman tamamen durmaz; öncekinden daha yavaş olabilir veya yalnızca kısmen etkilenebilir; ancak büyüme çağındaki çocuklarda Cushing sendromu büyümeyi her zaman öyle ya da böyle etkiler.
Cushing sendromlu kişilerin yaklaşık yüzde 85’inde anormal derecede yüksek tansiyon (hipertansiyon) görülür. Kemikler kırılgan hale gelebilir ve kolayca kırılabilir. Bu, ilerleyici kemik incelmesinin (osteoporoz) bir sonucu olarak ortaya çıkar. Diğer özellikler genellikle anormal derecede yüksek kan şekeri (diyabet, hiperglisemi), artan susama ve idrara çıkma, sık bakteriyel ve mantar enfeksiyonlarına yol açan bozulmuş bağışıklık fonksiyonu, şiddetli halsizlik, yorgunluk, kolay morarma ve kas erimesini (alt ekstremite kas atrofisi) içerir.
Birçok hastada anksiyete, depresyon ve sinirlilik gibi hafif ila şiddetli psişik bozukluklar ortaya çıkar. Baş ağrısı da mevcut olabilir. İleri vakalarda uyku bozuklukları ve uyku apnesi sık görülür. Bazı hastalar iş performansı ve kişilerarası ilişkilerde bilişsel zorluklar ve sorunlar olduğunu belirtmektedir.
Cushing sendromu, anormal derecede aşırı miktarda kortizol hormonunun neden olduğu nadir bir endokrin bozukluğudur. Birçok kişide artrit, lupus ve diğer inflamatuar hastalıklar (oral ilaç veya eklem veya kas içine enjeksiyon), astım, astım gibi başka bir tıbbi durumu tedavi etmek için kortizol benzeri bir ilaç tedavisinin eksojen, uzun süreli uygulanmasının bir sonucu olarak Cushing sendromu gelişir. kronik obstrüktif akciğer hastalığı, malign tümörler veya lösemi. Steroid tedavisi bu durumlar için etkilidir ancak bu tür bir tedavinin yan etkisi olarak Cushing sendromunun semptom ve bulgularına neden olabilir.
Cushing sendromu endojen nedenlere de bağlı olabilir; Cushing sendromunun yaklaşık %70’i Cushing hastalığının sonucudur. Cushing hastalığı, iyi huylu bir hipofiz tümöründen (adenom) aşırı adrenokortikotropin hormonu (ACTH) üretimi, adrenal bezlerin aşırı miktarda kortizol üretmesine neden olduğunda ortaya çıkar. Endojen Cushing sendromu vakalarının yaklaşık yüzde 10 ila 15’ine aşırı ACTH salgılayan hipofiz dışı tümörler neden olur.
Bu “ektopik ACTH sendromunun” nedenleri arasında çoğunlukla göğüs boşluğunda veya karın bölgesinde bulunan iyi huylu veya kötü huylu tümörler yer alır. ACTH üreten diğer tümör türleri arasında tiroidin medüller karsinomları, feokromasitomalar ve pankreas adacık hücre tümörleri bulunur. Hastaların diğer %10-15’inde aşırı kortizol salgılayan adrenal bezlerde iyi veya kötü huylu tümörler (adenomlar) bulunur.
Her ne kadar Cushing sendromu vakalarının çoğu kalıtsal olmasa da, nadir durumlarda bir veya daha fazla hormon salgılayan bezde tümör geliştirmeye yönelik kalıtsal bir eğilimden kaynaklanır. Primer pigmentli nodüler adrenokortikal hastalığı (PPNAD) olan çocuklar veya genç yetişkinler, adrenal bezlerde küçük kortizol üreten tümörler geliştirir. Cushing sendromu, akciğer, pankreas, paratiroid veya hipofiz bezinin hormon salgılayan tümörleriyle ilişkili multipl endokrin neoplazi tip 1 (MEN1) genetik bozukluğuyla birlikte gelişebilir.
Teşhis, eksojen glukokortikoidlerin (oral, topikal, enjeksiyon, inhale) herhangi bir kullanımını değerlendirmek için ayrıntılı bir tıbbi öyküye, diğer semptomlara veya belirtilere ve kapsamlı bir fizik muayeneye ve bir dizi laboratuvar testine dayanır.
Cushing sendromu tanısını doğrulamak için genellikle birkaç laboratuvar testi kullanılır. Kullanılan testler şunları içerir: Kortizol için 24 saatlik idrar testi; kan ve tükürükteki gece geç saatlerde kortizol seviyelerinin ölçümü; ve düşük dozda sentetik bir glukokortikoide (deksametazon) kortizol tepkisini değerlendiren düşük doz deksametazon baskılama testi (LDDST).
Deksametazon-kortikotropin salgılatıcı hormon (CRH) testi, Cushing sendromunu, aşırı kortizolün psödo-Cushing sendromu gibi diğer nedenlerinden ayırmaya yardımcı olur. Bu test LDDST ve CRH stimülasyon testini birleştirir. CRH stimülasyon testinde, CRH enjeksiyonu hipofiz bezinin ACTH salgılamasına neden olur. Psödo-Cushing’li kişiler, CRH’nin ACTH’de ve dolayısıyla kortizolde artışa neden olmasını önleyen deksametazon ile ön tedaviye yanıt verir. Bu testten elde edilen yüksek kortizol seviyeleri genellikle Cushing sendromunu gösterir.
Cushing sendromu tanısı konulduktan sonra aşırı kortizol üretiminin nedeninin belirlenmesi gerekir. İlk test kan (plazma) ACTH seviyelerinin ölçülmesidir. Kanda düşük veya tespit edilemeyen ACTH seviyesi ve eş zamanlı olarak yüksek kan (serum) kortizol seviyeleri, Cushing sendromunun nedeninin muhtemelen primer kortizol üreten adrenal adenom veya karsinomdan kaynaklandığını gösterir; bu durumun nedeninin kortikosteroid ilaç kullanımı olduğu varsayılır. dışlandı.
ACTH üreten tümörleri olan hastaların ölçülebilir (normal) veya yüksek ACTH düzeyleri vardır ve hipofiz bezinde (Cushing hastalığı) veya başka bir yerde (ektopik ACTH sendromu) bir tümör vardır. Radyolojik görüntüleme bu tümörlerin tanımlanmasına yardımcı olur. Hipofiz hastalığı en yaygın hastalık olduğundan ve böyle bir tümörün tanımlanması diğer testlere olan ihtiyacı etkilediğinden, hipofiz bezinin manyetik rezonans görüntülemesi (MRI) genellikle bir sonraki testtir. Bununla birlikte, hipofiz tümörleri genellikle çok küçüktür (mikroadenomlar (çapı 10 mm veya daha az) ve sonuçta ameliyat gerektiren kişilerin neredeyse yarısında radyolojik görüntüleme ile tespit edilemeyebilir.
Deksametazon ile ön tedavi olmaksızın gerçekleştirilen CRH stimülasyon testi, hipofiz ve hipofiz dışı tümörler arasında ayrım yapılmasına yardımcı olur. Yüksek doz deksametazon baskılama testi (HDDST) de yararlı olabilir. HDDST testi, LDDST ile aynı formatı izler ancak daha yüksek dozlarda deksametazon kullanır.
İnferior petrosal sinüs örneklemesi (IPSS), hipofiz bezini boşaltan damarlardan (inferior petrosal sinüsler) kanda ACTH seviyelerinin ölçüldüğü Cushing sendromu için hipofiz etiyolojisini doğrulamanın etkili bir yoludur. Bu çalışma ektopik ACTH salgılanmasını gösteriyorsa, tümörü bulmak için muhtemelen bilgisayarlı tomografi (göğüs ve karın bölgesinin BT ve MRI taramaları) ve Octreoscan veya PET çalışmaları gibi diğer nükleer tıp çalışmalarını içeren başka görüntüleme testleri yapılır.
Cushing sendromunun tedavisi doğrudan kortizol aşırı üretiminin nedeni ile ilgilidir. Kortizol seviyesinin yükselmesinin nedeni, başka bir bozukluğun tedavisi için prednizon gibi hormonların uzun süreli kullanımından kaynaklanıyorsa, semptomlar kontrol altına alınıncaya kadar dozaj tıbbi gözetim altında kademeli olarak azaltılmalıdır.
Hipofiz tümörleri, trans-nazal veya sub-labial transsfenoidal adenomektomi olarak bilinen bir operasyon sırasında cerrahi olarak çıkarılabilir. Spesifik cerrahi prosedürler ve uzun vadeli sonuçlar, tümörün tipine, konumuna ve cerrahın uzmanlığına bağlı olarak büyük ölçüde değişiklik gösterebilir. Bu ameliyatın başarı oranı yaklaşık yüzde 80’dir. Komplikasyon oranı genellikle düşüktür ve safra kesesi ameliyatındakine benzer. Ameliyat sadece geçici bir iyileşme sağlıyorsa veya hastalığın nüksetmesine neden oluyorsa ameliyat tekrarlanabilir. Başarılı bir ameliyattan sonra adrenokortikotropik hormon ve kortizol üretiminde beklenen bir düşüş olur. Bu nedenle hastalara geçici olarak sentetik replasman hormonunun (hidrokortizon veya prednizon) uygulanması gerekebilir. Bu ilaç tedavisi genellikle bir yıldan az sürer, normal bezler iyileşirken.
Cushing hastalığı olan bazı kişiler ameliyat için iyi adaylar değildir ve bazıları da başarısız bir ameliyat geçirmiş olabilir. Etkilenen bu bireyler için hipofiz bezine yönelik geleneksel radyasyon tedavisi en az altı hafta süreyle uygulanabilir. Alternatif olarak belirli merkezlerde tek seferlik odaklanmış radyasyon tedavisi (stereotaktik radyocerrahi, gamma Knife ve Cyber Knife veya proton ışın radyasyonu) kullanılabilir. Zaman içinde semptomların iyileşmesi hastaların yüzde 85’ine kadar meydana gelir.
Ketokonazol ilacı, kortizol üretimini engellemeye ve iyileşmeyi hızlandırmaya yardımcı olmak için tek başına veya radyasyon tedavisiyle birlikte verilebilir. Böbreküstü bezinin kortizol üretimini azaltmak için kullanılan diğer ilaçlar arasında metirapon ve mitotan bulunur. Başka bir ilaç olan kabergolin’in, hipofiz tümörü üzerinde etki göstererek hastaların yaklaşık %20’sinde kortizol üretimini azalttığı zaman zaman gösterilmiştir.
ACTH salgılayan tümörlerin çıkarılması veya yok edilmesi, ektopik ACTH sendromunu tersine çevirmek için gereklidir. Cerrahi olarak çıkarılması iyi huylu ve bazı kötü huylu tümörlerin etkili bir tedavisidir. Cushing sendromuna neden olan kanserlerin diğer tedavileri, kanserin türüne ve yayılma derecesine bağlıdır. Bu tür tedaviler ameliyat, radyasyon, kemoterapi ve/veya immünoterapiyi içerebilir. Ayrıca ketokonazol veya mitotan gibi kortizol baskılayıcı bir ilacın uygulanması da bu tedavinin önemli bir parçası olabilir.
Korlym (mifepriston), 2012 yılında FDA tarafından, tip 2 diyabet veya glikoz intoleransı olan ve ameliyata aday olmayan veya ameliyata başarılı bir şekilde yanıt vermeyen endojen Cushing sendromlu yetişkinlerde hiperglisemiyi kontrol etmek için bir tedavi olarak onaylandı. Korlym, kortizolün reseptörüne bağlanmasını bloke ederek çalışır, böylece aşırı kortizolün etkilerini azaltır. Baskılayıcı tıbbi tedavinin başka bir şekli, etkili olabilen ancak bir yan etki olarak glikoz seviyelerini yükselten Signifor (pasireotid) ilacıdır.
2020 yılında FDA, Cushing hastalığı olan, hipofiz bezi ameliyatı geçiremeyen veya ameliyat geçirmiş olmasına rağmen hala hastalığı olan yetişkinler için Isturisa’yı (osilodrostat) onayladı. Bu ilaç, 11-beta-hidroksilaz olarak bilinen enzimi bloke ederek kortizolün aşırı üretimini doğrudan giderir ve böylece kortizol sentezini engeller.
Aşırı kortizol salgısı adrenal bezlerden kaynaklandığı için, seçilmiş vakalarda (genellikle diğer tedavilere yanıt vermeyen çok hasta hastalarda), adrenal bezlerin cerrahi olarak çıkarılması düşünülebilir. Bu ameliyat, adrenal sekresyonların inhibisyonu kaybı nedeniyle altta yatan hipofiz tümörünün aktivasyonuyla sonuçlanabilecek Nelson sendromu adı verilen başka bir problemin gelişmesi riskini taşır.
Not: Sunulan bilgilerin amacı herhangi bir hastalığı teşhis veya tedavi etmek, iyileştirmek veya önlemek değildir. Tüm bilgiler yalnızca genel bilginize yöneliktir, tıbbi tavsiye veya belirli tıbbi durumların tedavisinin yerine geçmez. Uygulamadan önce bu bilgileri doktorunuzla görüşün.