Yıl 1994...
Nisan...
Ablam 2 yaşında. Babam Erciş'te usta birliğinde. Ablamın da dillendiği zamanlar artık. Aile büyüklerimiz, konuşturmaktan büyük zevk alıyorlar. Telefon yok. Babamın sesini duyamıyor yani ablam, fotoğraflarını gösteriyorlar, sürekli ondan bahsediyor annem, unutturmuyor. "Taaa Van'da baban!" diye öğretiyor ablama.
Bir gün akşam oturmuş evde herkes,anneannemler de var, çaylar içilirken evin içinde koşturuyor ablam. Annem peşinde koşmaktan illallah demiş, alıyor oturtuyor yere.
"Nerde kızım baban?" diyor. Ablam elini kaldırıyor işaret parmağı havada, "Taavanda!" diyor gösterdiği yere bakarak.
Gözünden yaş geliyor herkesin gülerken. Dünyanın öbür ucunda, çektikleri acılar yüzünden göz pınarları kurumuş insanlardan haberleri yok. 800.000 kişinin katledildiği o kısa sürede ailemin küçük eğlencesi oluyor ablamın "tavan" hikayesi...
Ruanda...
Erzurum büyüklüğünde bir Doğu Afrika ülkesi. Batısında Demokratik Kongo Cumhuriyeti, kuzeyinde Uganda, doğusunda Tanzanya, güneyinde Burundi.
Kahve ve çay ihracatında önemli bir yere sahip olan Ruanda, 1. Dünya Savaşı'ndan sonra Belçika'nın sömürgesi haline geldi. Belçika, ülkeyi Tutsi ve Hutu ırkı olarak ikiye böldü ve ülke nüfusunun %10'unu oluşturan Tutsileri fiziki özelliklerinden ötürü üstün ırk ilan etti. Hutu halkı ikinci sınıf muameleye tabi tutuldu, eğitim, sağlık, iş imkanları kısıtlandı. Tutsiler yönetenler, Hutular yönetilenler oldu.
İkinci Dünya Savaşı sonrası değişen dengeler, Belçika'nın bölgedeki hâkimiyetini kısıtladı, Fransa da Belçika'yla birlikte Ruanda üstünde sömürge kurmaya başladı.Azalan Belçika hakimiyeti Hutular için varlıklarını gösterme fırsatı yarattı. 1960'lardan itibaren Hutu zulmü başladı, birçok Tutsi öldü ya da göçtü.
70'li yıllarda darbeyle ülkenin başına geçen Hutu kökenli Habyarimana bütün partileri kapattı, tek partili sisteme geçti. Dönem içinde yaşananlar ve izlediği politikalar yüzünden kendi partisinin de nefretini kazandı.6 Nisan 1994'te başkan Habyarimana, uçağı vurularak öldürüldü ve soykırımı başlatan olay, başkanın öldürülmesi oldu.
Ve devam eden 3 ay...
Kayda geçen 800.000 ölü.. Tutsiler ve onlara yardım etmek isteyen Hutular.-Hamilelerin bebekleri dahil değil bu sayıya-
Radyodan yapılan Yolande Mukagasana'nın deyimiyle "CİNAYETE ÇAĞRI"lar...
En çok Tutsi öldürenin rütbe aldığı bir soykırım.
Cesetlerden oluşturulmuş barikatlar...
Yol kenarlarında kimi kolsuz, kimi bacaksız, iç organları dışarı fırlamış ölüm dilencileri...
İki adımda bir karşılaşılan kesik eller, kollar, bacaklar, kafalar..
Vurularak hindistan cevizi gibi patlatılan kafatasları...
Bir Tutsi'nin anne karnında nasıl durduğunu merak eden Hutu askerinin tek bir hamlede anne karnını palayla deşmesi...
Tecavüze uğrayan binlerce kadın, çocuk...
Akıl sağlığını yitirmiş insanlar...
Hepsinin korkulu rüyası palalı askerler...
Ülke ekonomisinin durumu ateşli silah almaya müsaade etmeyince, kıyım Fransız desteğiyle Hutu halkına karşılıksız dağıtılan palalarla yapıldı.
Bu durum Hutuların işine geldi zira amaçları yalnızca öldürmek değildi. Acı çektirmek, kan dökmek, düşmanlarının kıvrandıklarını görmek onların yegane zevkiydi.
Ölebilmek lüks sayılıyordu. Biraz parası kalan Tutsiler, kendileri için kurşun satın alıyor ve eziyete uğramadan kendilerini öldürüyordu. Sahi, bu intihar sayılır mı ?
Yolande Mukagasana... Bölgede çok sevilen başarılı bir hemşire. Bu soykırımı birebir yaşamış, anı türünde bir eser ortaya koymuş. Kitabın dili, bazı okurları tatmin etmeyebilir ancak anlattıkları çok çarpıcı.
3 çocuk annesi mutlu bir kadın olan Yolande, kocası ve çocuklarıyla birlikte bir gece evini terk etmek zorunda kalıyor. O günden sonra çalılıklar, tarlalar nereyi bulurlarsa orda yaşıyorlar. Kocasının ölümü, çocuklarının kayboluşu... Hutu kimliğiyle saklandığı yerler, başına gelenler...
Bir insana insan olduğunu unutturur mu yaşadıkları?
Gülümsemeyi unutur mu insan?
Unuturmuş.
Ortaya koyduğu özellikle Batı tespitleri,25 sene sonra hala geçerli.
Avrupa, bugün de Afrika'da yaşayanlara insan diyemiyor. Yalnız Afrika değil, Avrupa dışında yaşayan herkese karşı durum bu. Bir örnek vereyim.
Bugün Türkiye'de kaç mülteci var?
4 milyon mu ? Değil.
1961 Cenevre Sözleşmesi için Mülteci Hukuku'na dair ilk genel düzenleme denebilir. 1967'de yapılan ek bir protokolle, bazı sınırlandırmalar getirilmiş -coğrafi sınır şartı korunmuş-, Türkiye de bu sözleşmeyi bu protokolle kabul etmiştir.
Ülkemizde 2014 yılında Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu kabul edildi. Bazı kavramlar, tarafı olduğumuz sözleşmenin metnine bağlı kalınarak iç hukukumuzda varlığını gösterdi. Bunlardan biri de mültecilik statüsü...
Yaniii,
Bir insana mültecilik haklarının tanınabilmesi için Avrupa'dan gelmesi gerekir. Aksi takdirde o insan mülteci olamaz. Arap Baharı sonrasında görülen hareketliliğin sonuncunda şartlı mülteci gibi yeni statüler ortaya konmuştur. Bugün ülkemizdeki Suriyeliler "geçici koruma" statüsündedirler.
Avrupa her zaman Avrupa'dır.
Bu konuyu burda noktalamam gerektiği hissine kapılarak Yolande Mukagasana'ya geri dönüyorum.
Son 30 yılda göçen Tutsiler, Yurtsever Cephe olarak Hutulara karşı savaşmakta ve soykırımın başlamasından yaklaşık 3 ay kadar sonra Tutsiler adına başarılı sayılacak hamleler yapmaktaydılar.
Yurtsever Cephe kontrolünde kalan bölgede Tutsi barınakları oluşturulmuş ve ölümün istemediği Yolande'nin bu tarihteki uğrak yerlerinden biri de bu barınak olmuştur.
Barınakta tanıdıklarından çocuklarının katledildiğini öğrenen Yolande, burda kaldığı süre boyunca hastaları tedavi etmiş, gördüğü insanlar kendi deyimiyle "BELKİ SOYKIRIM BAŞLADIĞINDAN BERİ İLK KEZ, RUANDA'DAKİ TEK TUTSİ KADIN OLMADIĞININ BİLİNCİNE VARMASINI" sağlamıştır.
İncelemeyi Mukagasana'nın biz okuyuculara bıraktığı notla bitirmek istiyorum.
" Günün birinde bunları yazarsam, okuyacak gücü kendilerinde bulamayanlar da, Ruanda’daki soykırımın suç ortağı saysınlar kendilerini, diyorum kendi kendime.
Ben, Yolande Mukagasana, insanlığa karşı, Ruanda halkının çektiklerini öğrenmek istemeyen herkesin, cellatların suç ortağı olduğunu ilan ediyorum. Dünya ancak, şiddet gereksinimini irdelemeyi kabul ettiğinde şiddetten vazgeçecektir.
Ne dehşet ne de merhamet uyandırmak istiyorum. Tek isteğim tanıklık etmek. İnce bir bölmenin ardından dinlediğim bu adamlar, bana en kötü ıstırapları vaat ediyorlar, ne onlardan nefret ediyor, ne de onları kınıyorum. Acıyorum onlara. "
İyi okumalar...
Bu kitap ilk baskısını 2009'da yaptı. Bendeki Türkçe olarak yapılan beşinci baskıdır. Kitabın yazarının daha önce başka bir kitabını daha paylaşmıştım. Amerika'da ve Avrupa'da öngörüleri takdir edilen bir politik teorisyendir. Bu kitabında gelecek yüzyılda gelişebilecek politik hamlelere dair tahminlerini anlatıyor. Bu kitabı aslında ilk çıktığı zaman okumuştum fakat tekrar göz attıktan sonra blog yazısını yazıyorum. Bu benim için de iyi oldu çünkü kitabın yazım tarihi olan 2009'dan, şu anki yıl olan 2016'ya kadar gelişen politik olaylarla karşılaştırma imkanı buldum. Bilindiği gibi, 2009'dan sonra yaşanan büyük gelişmeler temelde 2010 sonunda başlayan Arap Baharı, Rusya'nın Ukrayna'nın doğu bölgesini ilhakı ve İslam Devleti'dir. Bunun dışındaki olaylar daha küçük çapta olmasına rağmen ileriki yıllar için bir işarettir. Bu tahminlerin "geleceği bilmek" konusuyla ilgilenmiyorum. Önemli olan, ülkelerin bugünkü potansiyellerinin gösterilmesidir.
Bu kitapta temelde bahsedilen konular şunlardır;
- Çin: Kitapta tahmin edilen Çin, 2010'ların sonuna doğru büyümesini yavaşlatacak ve 2020 yılında zengin doğu kıyısı ve fakir batı toprakları olarak bölünecektir. Doğu kıyıları bölünmeden sonra Japon etkisine girecek ve zengin bir Japon kolonisi görünümü alacaktır. Batı bölgeleri ise Rus yada Türk etkisine girecektir.
- Japonya: Kitapta tahmin edilen Japonya, yüz yıl içinde gelişmesini çok hızlı şekilde sürdürecek ve küresel çapta sözü geçen üç devletten biri olacaktır. Bu çerçevede Çin ve Rusya'nın doğu bölgelerini kendine ekonomik olarak bağlamış ve o bölgelerden ucuz işçi göçlerini sağlamış bir devlet olacaktır.
- Türkiye: Kitapta tahmin edilen Türkiye, 2020'li yıllara kadar hızlı şekilde gelişecek ve Osmanlı zamanlarındaki sınırlarına kadar ekonomik gücünü ilerletecektir. Aynı zamanda komşu Arap devletleri de bu gelişimden memnun olacaklardır. Fakat 2020 sonrasında Amerika ve diğer bölgesel güçler ile çatışmaya başlayan Türkiye, bir düşman konumuna gelmeye başlayacaktır. Bu tahmin yapılırken Türkiye sürekli İran ve Mısır ile karşılaştırılmış. İran'ın nüfus yetersizliği ve mevcut politikası sebebiyle, Mısır'ın ise yüksek nüfusa rağmen gelişemeyen ekonomisi sebebiyle Türkiye ile yarışamayacakları düşünülmüş. Bu kitabın yazımından bir yıl sonra Mısır'da rejim değişikliği olduğunu ve Mursi-Sisi liderliklerinin geldiğini düşünmek gerekir. Aynı zamanda İran'ın nükleer çalışmalarına bu kitapta çok az atıf yapılmış. Halbuki bu İran'ın halen kullanarak kazanım elde ettiği kozlarındandır.
- Polonya: Kitapta tahmin edilen Polonya, Doğu Avrupa'nın lideri konumuna gelecektir. Ukrayna ile birlikte bir hat oluşturarak Rusya'yı engelleyecek, hatta bir miktar çekilmesine sebep olacaktır. Aynı zamanda doğuda Rus ve batıda Alman baskısı sebebiyle ABD'ye daha yakın bir konuma gelecektir. Fakat 2009 sonrası gelişmelere baktığımızda buna çok uzak bir tablo vardır. Rusya, jeopolitik kilitlerden biri olan Ukrayna'nın doğu kısmını ve Kırım'ı kendi toprağına katmıştır ve tüm doğu Avrupa'yı tehdit eder hale gelmiştir. Üstelik beklentilerin aksine, Amerika bu olaylara göz yummuştur. Mevcut politikalar, Polonya'da Amerika'ya ve Avrupa'ya karşı güvensizlik yaratmıştır.
- Meksika: Kitapta tahmin edilen Meksika, 2100 yılına kadar çok hızlı şekilde gelişecek ve Amerika ile sınır çatışmalarına girecektir. Yüzyılın sonunda da bir savaşa sebep verecektir, buna referans olarka Teksas Ayaklanması gösterilmiştir. Bu duruma da Amerika tepki verecek ve yanı başında bir düşman bulmuş olarak şaşkınlıkla yeni politikalar üretecektir. Bu tahmin kısmen doğrulanmıştır, fakat tahmin edildiğinden çok daha öncesinde başlamıştır bu sorun. Yazar, 2030-40'lı yılların başkanlık seçimlerinin temel konularından birinin Meksikalı göçmenler olacağı tahmininde bulunmuş. Fakat 2016 seçimlerindeki retoriğe baktığımızda bunun şu an bile temel bir retorik olduğunu görebiliriz. Üstelik yazarın tahmin etmediği bir konu; büyük şirketlerin Amerika dışına göçleridir. Bu göçler bu yılki Amerikan seçimlerinin en büyük konusudur ve göçlerin bir kısmı da ucuz işgücü sağlayan Meksika'yadır.
Kitap hakkındaki yorumum bu sefer biraz uzun oldu fakat gelişmelerin, tahminlerden daha kısa sürede gerçekleştiğini görmeniz için bu kitapları da bilmeniz gerekir. Okunması da çok rahat ve haritalarla desteklenmesi çok yerinde olmuş. İlgilenenlere tavsiye ederim.
Bu kitap ilk baskısını İngilizce olarak, Little, Brown Company tarafından, 2010'da yapmıştır. Yazarı Graham Fuller, 20 yıl boyunca CIA'in Türkiye, Lübnan, Suudi Arabistan, Yemen, Afganistan ve Çin bürolarında çalıştıktan sonra teşkilattan ayrılarak 12 yıl boyunca RAND Corporation'ın siyaset bilimi başkanlığını yapmıştır. Üstün düşünce yeteneğinin yanında bildiği yabancı diller ile de dikkat çeker. Bu kitapta tartışılan konu; "İslamın olmadığı bir dünya hayal edilebilir mi?" "olmasaydı bugünkü dünyadan farklı hangi olaylar yaşanabilirdi" gibi sorulardır. Bu soruları çok kişiye sorarsanız uçuk cevaplar alırsınız. Fakat Fuller gibi bilgili bir adamın bu konuya cevabı; bugünkü dünyadan çok farklı olmayacağıdır. Kitapta bu düşüncesine dayandırdığı psikolojik, politik ve jeopolitik dayanakları detaylı olarak anlatıyor. Aynı zamanda Hristiyanlık tarihini de kısaca anlatarak, Ortodoksluk ve Protestanlık benzeri reformların İslamdaki karşılıklarını inceliyor. O bölüm bence gerçekten önemli. Bunun dışında; bugünkü resmi olan veya olmayan İslam devletlerinin sınır bölgelerindeki komşuları olan Rusya, Çin ve Hindistan gibi güçlerle ilişkilerini anlatıyor. Kitap hem çok kapsamlı hem bilgi verici. bu konular üzerinde yeteri kadar düşünmemiş olanlara da yeni fikirler ve yeni sorular vereceği kesin. Tavsiye ederim. Okurken dikkat etmeniz gereken tek bir şey var; bu kitap yazıldığında yıl 2010'du. Yani Arap Baharı dönemi veya Işid gibi İslami temelleri olan politik hareketler yoktu.
Hüsnü Mahalli, Tunus ve Libya'da çıkan ayaklanmalardan öncesinde de takip ettiğim, Arap coğrafyasında çokça dolaşan bir yazardı. Arap Baharı denilen olaylar zamanında da medyada konuk oldu ve ilgililerce tanındı. O zamanlarda söyledikleri bir "Ortadoğu uzmanı"nın söyleyeceği ciddiyetteydi. Bu kitap da o zamanlarda yayınlanmıştı. Kitabın içerdiği coğrafya aslında tüm bir İslam coğrafyasıdır. Batıda Fas'tan doğuda Afganistan'a kadar ve güneyde Etiyopya, Somali ile kuzeyde Türkiye hakkında yazılar bulunur bu kitapta. 2012 için faydalı bulduğum bir kitaptı. Fakat sonraları bir politik taraf tutmaya başladığını düşünüyorum ki; Türkiye'nin mevcut hükümetinin yaptığı her işe karşı çıkmaya başladı. Diplomaside uzun vadeli ve kısa vadeli planlar vardır. Uzun vadeli plan doğrultusunda giderken kısa vadeden taviz verilebilir. Uzmanlar da bu uzun vadeyi görebilen insanlardır. Bu yüzden, kısa vadeli her olayda bir devrim yaratılmasına karşıyım. Ortadoğu devlet ilişkileri ile ilginenlerin okuyabileceği ve tartışabileceği bir kitaptır.
Malumdur çağımızın en büyük fitnelerinden bir tanesi demokrasi fitnesidir. Bugün, uğruna; Arap Baharı adı altında oluk oluk kan akıtılan, İslam'ın alternatif yönetim tarzıymış gibi sunulan, Saray Mollaları (Belamları) tarafından caizliğine dair fetva verilen, kendilerini İslam'a nispet edenlerin kafasını karıştıran ve muvahhidlerin onu yeryüzünde defetmek için en çok bedel ödedikleri bir fitnedir.
Çünkü demokrasi Allah'ın hükmü olmayıp halkın yasamada bulunması ya da tağutun hükmüdür. Bu hükümde Allah'ın yasalarının hiçbir hükmü yoktur. Oysa İslam dininde
"Eğer bir konuda ihtilafa düşerseniz Allah'a ve ahiret gününe iman etmişseniz onu Allah ve Rasûlü'ne götürün. Bu, hem hayırlı hem de netice bakımından daha iyidir." (4/Nisa, 59)
Ancak tağutların dininde ise durum şöyledir: 'Eğer bir konuda ihtilafa düşerseniz, onu uydurma anayasaya ve yerden bitme kanunlara uygun olarak halka, meclise ve krala götürün' şeklindedir.
Düşmanı Sovyetler çökünce hedefsiz kalan, Askeri olarak örgütlenmiş olan Radikal Siyasal İslam, tüm dünyada ABD'ye veBatı'ya karşı saldırıya geçti.Diren!, Emre Kongar (Sayfa 41 - Kırmızı Kedi Yayınevi)
*
Buna karşılık liderliğini ve egemenliğini, değişen dünya koşullarında Avrupa ve Rusya ile paylaşmak istemeyen ve arkadan hızla gelen Çin'e karşı korumak isteyen ABD,
*
Ortadoğu ve Kuzey Afrika'yı "Arap Baharı" denilen bir illüzyonla kana buladı. Yüzbinlerce insan hayatını kaybetti ve milyonlarca mülteci, uygar dünyanın sorunu oldu.
Sonunda seni bitirebildim...
Kitap, daha çok bir ansiklopedi görevi görüyor.
Ortadoğudaki belli başlı faktörler detaylıca incelenmiş ve kitaba aktarılmış. Ama kitabın bir güncellenmeye ihtiyacı var. Çünkü Ocak 2011'den bu yana birçok şey değişti...(Arap baharı, Suriye İç Savaşı vs.)
Dikkat spoiler içerir.
Tunus'ta Bin Ali'nin devrilmesine yol açacak Bouazizi adında bir gencin kendini yakması ile başlayan ve sonrasında tüm Ortadoğu'ya yayılan Arap Baharı ile ilgili olarak yazılmış detaylı bir araştırma eseri. Kitaba makaleler yazan dört yazardan biri karışan Libya'da yaşadığı için bu kitap bir bakımdan daha da önemli. Yazılarda ayaklanmaların ABD bünyesinde olduğunu savunan yazarların teorilerine gerçekler üzerinden bir antitez üretiliyor. ABD'nin bu süreçte nasıl yara aldığı, Hüsnü Mübarek'in devrilmemesi için elinden geleni yaptığı, Bahreyn'de çıkan isyanda menfaatleri dolayısıyla nasıl kanlı bir şekilde bastırdığı, Ilımlı İslam bünyesinde Türkiye'yi bu ayaklanmalar sonrasında model olarak göstermeye çalıştığı detaylı bir şekilde anlatılıyor. Ayrıca ayaklanmalarda Soros etkisi olmasının bu isyanları ABD taraflı olamayacağı da anlatılıyor. Son bölümde ise CFR adlı örgüt kurulmadan önce İngilizlerin Miler ve Ekibi adında bir örgüt kurması, ABD'nin dünya savaşlarına ekonomik sebeplerle girmesi, Texe Marrs gibi yazarların ürettiği komplo teorileri, Arap Baharı olaylarına İran, Çin, Rusya gibi ülkelerin tutumu ve Mısır'daki olayların İsrail'i güvenliği açısından rahatsız etmesi de detaylı bir şekilde anlatılıyor. Konuyu merak edenlerin mutlaka okuması gereken kitaplardan biri.