Sanat Tarihi Sanatı: Eleştirel Bir Antoloji
SANAT TARİHİ SANATI: ELEŞTİREL BİR ANTOLOJİ
Son günlerde Almanca ve İngilizce olmak üzere dijital kütüphanemi zenginleştirmekle meşgulüm ve dahası yabancı dillerden Türkçeye çevrilen kitapların birçoğunun çevirilerinin gerçekten kötü olmasından ötürü, bu yöne kuvvetle ağırlık verdiğimi söyleyebilirim. İşte bu birikime dahil ettiğim bir kitabı da burada sunmak istiyorum:
Sanat Tarihi Sanatı, eleştirel bir sanat tarihi oluşturmak için bir kaynak koleksiyonudur. Kendi başına geleneksel bir “sanat tarihi tarihi” olarak düzenlenmediği gibi, başı, ortası ve sonu olan bir tarihi roman da değildir. Daha çok, hem bu antoloji içinde hem de başka yerlerde, her biri diğerleriyle çoklu bağlantıları olan, düşünülecek kışkırtıcı şeylerden oluşan bir meclis veya bir kabinedir. Aynı zamanda, kelimenin eski anlamıyla bir “antoloji”dir – çeşitliliği ve çekiciliği bakımından bir çiçek bahçesine benzeyebilecek şeylerin bir muhasebesidir; bazı durumlarda kendi başlarına güzel sanat eserleri olarak takdir edilen bir metinler koleksiyonu.
Kitap, son dört yüzyıl boyunca birbiriyle ilişkili bir dizi tema üzerine yazılmış kitaplardan denemeler ve alıntılardan oluşuyor. Bunların her biri kendi zamanında (ve diğer zamanlarda farklı şekilde) çok çeşitli yoğun ve çoğu durumda devam eden tartışmalarla diğer yazarlar tarafından ya bir kıvılcıma neden olmuş, bunlarla meşgul olmuş ya da kendi bağlantıları için kullanılmıştır. Aynı konu veya sanat eseri hakkında birkaç alternatif bakış açısı vardır. Hepsi, modern zamanlardaki “sanat” olgusunun doğası ve kaderiyle, farklı sanatsal “tarihler” ifadeleriyle, sanat tarihi ve eleştirinin toplumsal rollerine ilişkin farklı vizyonlarla ve daha geniş anlamda modernite girişimleriyle ilgilenir.
Toplanan metinler münferit belgeler olarak ele alınmaz, ancak bazıları sürekli olarak etkili olmuştur- bazı durumlarda kendi hayatları varmış gibi görünmektedir. Tek bir ana akım evrimsel yolu simüle etmek için de düzenlenmemiştir. Sanki modernist bir sanat galerisinin çıplak duvarlarına asılmış tablolarmış gibi, ‘kendi adlarına konuşmak’ için samimiyetsizce burada toplanmazlar. Sanat Tarihi Sanatı’nda birkaç boş duvar vardır. Duvarları yazılarla, tabelalarla kaplıdır. Ara sıra bir parça grafiti ve diğer alanlara açılan boşluklarla noktalanmış, davetiyeler ve provokasyonlar ziyaretçiyi daha fazla örneğe, farklı kaynaklara ve diğer olası dünyalara yönlendiriyor.
Bu koleksiyondaki tüm metinler, son iki yüz yılda dünyanın çeşitli yerlerinde, genellikle bu tür tartışmalara yol açan, genellikle yüksek düzeyde tartışma ve tartışma ortamlarında üretildi. Burada, amaçları eleştirel ve
tarihsel durumlarının önemli yönlerinin anlaşılmasını teşvik etmek ve okuyucunun onlarla diyalojik ve sorgulayıcı bir şekilde ilgilenmesine izin vermek olan bir dizi tartışma, yorum ve eleştiri içinde konuşlandırılırlar. Kısacası, metinler yoğun bir üst üste yazma veya palimpsestler dizisine gömülüdür. Koleksiyon böylece çeşitli yönlerden ve kesişen birkaç yol boyunca yürünebilir ve bir metin aracılığıyla ve etrafında ortaya çıkan konular veya temalar genellikle başka bir yerde benzer veya dönüştürülmüş bir şekilde yeniden ortaya çıkacaktır. Ekteki yorumlar, metinler arasındaki farklılıkları hem bağlar hem de işaretler ve tartışma için katalizörler ve çalışma noktaları olarak hizmet eder. Ayrıca bu metinler ve üzerine yazmalar arasında alternatif yolları da gösterirler. Form olarak, Sanat Tarihi Sanatı, insan doğası hakkında bilgi üretimi ile bağlantılı ayrı bir araştırma nesnesi olarak ‘estetik’in 18. yüzyılda dile getirilmesinden bu yana disiplin literatürünü karakterize eden ana tartışma ve tema grupları etrafında organize edilmiştir. Kitap, sanat tarihinin (başlangıçta Avrupalı, daha sonra tümü) modern ulusun kavranması, üretilmesi ve sürdürülmesi için gerekli olan sosyal ve epistemolojik bir teknoloji oluşturduğu görülebileceği çeşitli yollara dikkat çekiyor. – devletler ve bu siyasi oluşumların dayanağı ve gerekçesi olarak sahnelenen bireysel ve kolektif kimlikler.
Okumalar, sanat, estetik, tarih, üslup, anlam, açıklama protokolleri, algı, kimlik, cinsiyet ve etnik köken gibi pek çok tanıdık konuyu ele alıyor. Seçkiler bu temalara göre düzenlenir ve içerilen metinler, 18. yüzyılın sonlarından 20. yüzyılın sonlarına kadar kabaca kronolojik bir sıra izlemekte. Her bölümde, daha fazla çalışma için önerilen ilgili okumaların bir bibliyografyası yer almaktadır. Her bölümde sunulan metinler ve önerilenler, sanat tarihi tarihinin anlaşılması ve müzelerin ve müzecilik pratiğinin tamamlayıcı gelişimi ile ilgilidir. Amaçları, rekabet halindeki kuramlar ve yöntemler üzerindeki son akademik tartışmalardan daha derinde yatan bazı temel meseleleri ön plana çıkarmaktır.
Daha önce belirtildiği gibi, okumaların seçimleri ve yörüngesi, sanat tarihinin hayali bir tekil anlatı tarihini haritalamak anlamına gelmez. Alanın çeşitliliği, farklı misyonları ve motivasyonlarının yanı sıra, bu tür tekil soykütüklerin ve anlatı öykülerinin yerleştirildiği çoğu zaman karşıt sosyal, politik veya ideolojik kullanımlar göz önüne alındığında, geçmişte ve günümüzde bu tür herhangi bir anlatının biraz sorunlu olmadığı netleşecektir. Sanat Tarihinin açıkça farklı bir amacı vardır: Okuyucuya, yazarın deneyiminde üretken ve yararlı olduğu kanıtlanmış olanı sunmak ve sanat sanatının durumu ve olası kaderi hakkında devam eden tartışmalarda hareket noktaları ve kaynaklar vermek.
Editör tarafından iki çerçeveleme denemesi dahil edilmiştir. İlki, ‘Sanat Tarihi: Görüneni Okunabilir Hale Getirmek’, sanat tarihinin konusuna ve hedeflerine genel bir bakış olarak düşünülmüştür ve bir gezgin olarak hayal edilebilir. koleksiyonda ele alınan konuların bir özetini veya özetini sağlamak. İkincisi, “Sanat Tarihi Sanatı”, ilk makalenin kendisi de dahil olmak üzere önceki metinler ve tartışmalar üzerine bir geriye dönük meditasyondur: Bütünde bir palimpsest ve başka yolculuklara ve başka dünyalara giden bir kavşaktır.
Her iki deneme de, Hans Holbein’in The Ambassadors (1533) isimli eserindeki tuhaf şekil gibi, genel koleksiyonda anamorfik yamalar olarak işlev görebilir, bunun üzerine eğimli odaklanma, aksi takdirde daha büyük bir topluluğa ilişkin gizli perspektifleri ve farklı okumaları ortaya çıkarır. Birbirine göre ve aynı çerçevede görülen ilk ve son denemeler, bir ‘optik yanılsamanın’ dönüşümlü olarak aynı anda var olan yüzlerini veya cephelerini içerir; salınan ve esrarengiz bir ikili imge – sanat tarihini tarihsel olarak oyuna sokan yapaylığın ve onu hareket halinde tutan gerilimlerin bir simülasyonudur (daha açık hale gelebilir). 1998’deki ilk çıkışından bu yana, Sanat Tarihi Sanatı: Eleştirel Bir Antoloji, sanat tarihi akademik disiplininin tarih yazımına yönelik en yaygın kullanılan İngilizce giriş kitaplarından biri olarak anıldı. Kapsamlı uluslararası dağıtımı ve kullanımı, o zamandan beri gerçek bir sanat tarihi ve görsel çalışmalar endüstrisi haline gelen okuyucular, antolojiler ve birçok ülkede yayınlanan ve geniş çapta pazarlanan kılavuzlar için bir katalizördü, çoğu uzman okuyucuları hedef aldı. İkinci baskı, hem orijinal metin koleksiyonunda hem de editör tanıtımlarında ve eleştirel yorumlarda bazı stratejik değişiklikler sunmaktadır. Sonuç olarak, devam eden disiplin ve disiplin dışı değişikliklerle ilgilenerek tüm projenin yöntemlerini ve hedeflerini yeniden düşünür ve dikkatimizi hem yeni hem de yeniden düşünülmüş konulara ve sorunlara çevirir. Sanat tarihi ve görsel kültür çalışmaları kurumlarının ve mesleklerinin yapay, politik ve sosyal dolayımlılığını ve tarihsel ve bölgesel özgünlüklerini anlamaya yönelik aktif katılımı teşvik etmekle ilgili kitabın orijinal kaygısını sürdürüyor.
İlk baskıda olduğu gibi, bu bir ‘sanat tarihi tarihi’ veya bir ‘görsel kültür çalışmaları’ tarihçiliği değildir; daha ziyade, bu tarihlerin yapaylığının kendisinin eleştirel bir sorgulamasıdır. Manastırı teşvik etmek veya şu ya da bu mezhepsel akademik fikir birliğini kutlamak yerine eleştiriyi sağlama ve teşvik etme konusundaki orijinal pragmatik taahhüdünü sürdürür, dolayısıyla zorunlu olarak disipliner metalaştırmaya karşı çalışır. Sanat Tarihi Sanatı, tekil bir tarih yazımını ifade etmekten ziyade, insan tarafından yapılmış ve sahiplenilmiş görsel çevre ve onun analiz tarzları hakkında disipline edici inançları neyin mümkün ya da ikna edici kıldığını anlamak için birçok fırsat sunmaya devam ediyor. Temel amacı, sanat tarihi bilgisi üretiminin farklı ve mutlaka uyumlu olmayan bakış açılarına dayalı eleştirel incelemesini teşvik etmektir.
İlk baskıda olduğu gibi, kitap benzer ve ortak kritik meselelere farklı ve farklı bakış açılarını yan yana getirerek, akademik disiplinin tarihsel evrimi içinde hem doğallaştırdığı hem de marjinalleştirdiği şeylerin fabrikasyonunu ön plana çıkarıyor. Kurumsal ve profesyonel uygulamada sıklıkla gizlenen şeyin içeriden açığa çıkarılmasıyla ilgilenmeye devam ediyor: İlk etapta sanat ve sanatla ilgili kurumsal inançları neyin ürettiğine ve sürdürdüğüne dair bir müphemlik ve hafıza kaybına dikkat çekiyor. Disiplin kuramları, yöntemleri, dogmaları ve doktrinleri içinde hayaletlere beden vermenin bazı araçlarını da sunar.
Çağdaş dünyada bir sanat tarihçisi, eleştirmeni ya da müzeci olarak çalışmak, kişinin pratiğinin etik boyutuna ve onun kaçınılmaz politik ve ekonomik yankılarına giderek daha açık bir şekilde dikkat çekmeyi ve kişinin entelektüel ve profesyonel emeğinin girişimleri içerdiğini ve teşvik ettiğini kabul etmesini gerektirir. Toplumsal yaşamın üretimine, sürdürülmesine ve politik dönüşümüne adanmıştır. Sanat tarihi, sanat eleştirisi, sanat pratiği ve müzecilik gibi mesleki sınırların hem içinde hem de dışında disiplin eğitiminde etik ve estetik arasındaki yakın ama çoğu zaman kolayca maskelenen bağlantı, bu ikinci metindeki bazı metinlerde olduğu gibi, giderek artan bir inceleme altına girmiştir.
Yukarıda bahsedilenlerin tümü, bir nesil öncesinin “disiplin krizi” döneminden oldukça farklı bir duruma işaret eder; ikincisi, sanat tarihinin bir “sonunun” erken ve eksik duyuruları ve sanat tarihini ısınmaya asimile etmeye yönelik savaş sonrası görsel antropolojinin ya da formal göstergebilimin versiyonları tesadüfi girişimlerle karakterize edilir. Bugün, sanat tarihinin 19. yüzyıl kurumsallaşmasının bastırdığı ya da okunaksız hale getirdiği – yani temelde dini Avrupa’daki (ve diğer birçok) sanatsal uygulamanın doğası ve Aydınlanma sonrası dönemde Avrupa’da profesyonel olarak sanat, din, bilim ve felsefe olarak bölümlere ayrılan şeyler arasındaki belirgin şekilde farklı modern öncesi ve erken modern ayrımlara yönelik yansıyan büyüyen bir farkındalık var
Sanat tarihinin bir “ukala bilim” olarak bastırdığı veya görünmez kıldığı şeyin The Art of Art History’nin ilk baskısında ve başka yerlerde, disiplinin sanat tarihinin büyük ölçüde örtük “seküler teolojizm”i olarak dinle olan huzursuz ve ikircikli ilişkisini tartıştım ve disiplinin tam da epistemolojik yatırımlarındaki bu müphemlik olarak tanımlandığını öne sürdüm. Bu ikinci baskı, önceki baskıda Holbein’in Elçilerinin anamorfizmine dikkat edilerek sembolize edilen bu ikircikliliğin eleştirel açıklamasını ilerletiyor. Bu kapak resmi, ilk baskının disipline edici yapaylık üretimine gösterdiği özenin bir amblemi olduğundan, buradaki görüntü, ilk baskının yapmacıklığa gösterdiği özeni sürdürerek, sanatın dünyadaki kutsal merkeziliğini akıldan çıkarmayacak kadar dokunaklı bir hatırlatıcısı oluyor. Taniguchi’nin MoMA cephesi, Avrupa ortaçağ katedralinin vitray penceresinin üst düzey çok katlı vitrinlerin rezonanslarıyla neredeyse yeniden canlandırılması, modern estetik fetişizmin, putperestliğin ve menajerliğin kutsal hiyerarşilerini aydınlatan bir tablo sunuyor. Burada gerçek kentsel bağlamda bakıldığında, bina, etrafındaki tüm binalarda saklı ve ikamet ettiği varsayılan her şeyle diyalojik bir etkileşim kurar. Ve bu daha geniş görünümde gizlenen her şey -müzenin kendi duvarları tarafından gizlenen sokak düzeyindeki ticaret ve metalaştırma dünyası- burada müzenin kendisinde tam görünümde gizlidir. Modernitede sanat ve din olarak ayırt edilen şeyin temel içeriği, The Art of Art History’nin bu yeni baskısının çerçeveleyen yorumlarında biraz ayrıntılı olarak tartışılmaktadır.
Sanatın kendisi (her ne şekilde tanımlanırsa tanımlansın) uzun zamandır gerçekliğin doğasına dair en çok değer verdiğimiz inançlarımıza karşı temel bir meydan okuma olarak görülüyor; gerçekten insan olarak varlığımız için. Güzel sanatların büyük ölçüde moderniteye özgü şeyleştirilmesine ve fetişleştirilmesine rağmen, sanatın yarattığı dünya, içinde yaşadığımız gündelik dünyanın yanında marjinal bir “ikinci (estetik) dünya” değildir; sanat ya da sanat dünyası tam da bu dünyadır. Hâlâ ‘sanat tarihi’ olarak adlandırmak isteyebileceğimiz şey, günümüzde yalnızca akademik değil, aynı zamanda daha geniş bir eleştirel ilgiye ve toplumsal güce sahip olmaksa, sanatın yaptığı her şeyde meydan okuma ve vaatlerini hesaba katma kapasitesinde olacaktır. Bugün ve geçmişte dünyanın her yerindeki insan toplumlarında bunu her şekilde yapıyor. Bugün daha az bir şey yapmak, sanat tarihinin parlak zengin çeşitliliğini, sanatın ironilerinin ve paradokslarının keskinliğini ve doğasında var olan gücü görmezden gelmek olur. Sanatın var olma vaadi: Sanatla kendi etrafımızda ördüğümüz dünyanın diyalojik etkileşimlerimizde ve yeniden yaratımlarımızda var olan ve değişen bir vaattir.
Editör: Donald Preziosi
Oxford Univercity Press, 2009
Kaynak: https://ozkan942.wixsite.com/website/post/sanat-tarihi-sanat%C4%B1-ele%C5%9Ftirel-bir-antoloji