Keşif
2000'lerde Londra'nın dışındaki bir banliyö evinin tavan arasında, kardeşim dikkat çekici bir keşif yaptı: Almanca yazılmış, 1945 tarihli ve görünüşe göre bir bavula yerleştirilmiş ve o zamandan beri hiç dokunulmamış 200 kırılgan sayfalık bir klasör. İlk sayfasında Moriz Scheyer adı ve başlığı taşıyordu. Bir hayatta kalan ( Survivor'a ).
Eski ailenin evini boşaltıyorduk: Babamız Konrad Singer'in küçültmesi gerekiyordu. Çatı katı - 40 küsur yıldır yaşadığı aile evlerinin çatı katları gibi - o dönem boyunca (bahçe mobilyaları, kitaplar, oyuncaklar, çarşaflar, mutfak eşyaları), görünüşte hiçbir şeyi atmadan, yavaş yavaş döküntü biriktirmişti.
Tüm bunların ortasında bu inanılmaz derecede değerli, yeri doldurulamaz belgeydi. Bir aile efsanesinin yazılı anlatımı: Büyükbabamın, hapse atılması, sınır dışı edilmekten kıl payı kurtulması ve bir Fransız aile tarafından son bir kahramanca kurtarılması ve kırsal bir manastırda beklenmedik bir şekilde gizlenmeyi içeren Fransa üzerinden savaş zamanı uçuşu. Bize her zaman olağanüstü, hatta mucizevi olarak anlatılan bir hikaye - ama parçalar halinde, ayrıntılar belirsiz ya da unutulmuş, orijinal kahramanlar sessiz.
İlk sayfayı çevirdiğimde ve öykünün başlangıcına geri götürülürken - Şubat 1938'de, Anschluss'tan hemen önce Viyana'ya - aynı zamanda ilk kez bir aile üyesiyle tanışıyordum. Moriz Scheyer, babamın üvey babası, 1930'ların Viyana'sının saygın bir edebiyat figürü ve ben doğmadan çok önce ölen Stefan Zweig'in bir arkadaşı.
Hafıza Çatışmaları
Bulgu da sorunları artırdı. Elbette bariz olanlar: dikkatli bir çeviri ve araştırma ihtiyacı, bir yayıncı bulma sorunu, kitabın kişisel bir bağı olmayan insanları benim kadar ilgilendirip ilgilenmeyeceği. Ancak başka bir sorun daha vardı - bulgunun bu kadar beklenmedik olmasının nedeniyle bağlantılı bir sorun. Ve kitabın yok edildiğini biliyordum. Ve bunu bilmemin sebebi, babamın bana bunu söylemiş olmasıydı: onu kendisi mahvetti (veya yaptığını düşündü).
Bu açığa çıkış anında - keşiften yaklaşık 25 yıl önce, bir ergen olarak, ailenin bu kayıp tarafını ve aile geçmişini yoğun bir şekilde merak etmeye başladığımda - inanmamıştım, hatta kızgındım. Babam bu tarihi belgeyi, üvey babasının bu olağanüstü hikayeyle ilgili anlatımını korumakla nasıl bu kadar ilgisiz olabilirdi?
(Farklı zamanlarda) iki neden öne sürdü: üvey babasının hesabında fark ettiği 'kendine acıma' ve ödün vermeyen 'Alman karşıtı' duygusu. Ya Moriz ve arkadaşlarının yaşadıkları bağlamında yargı, bize inanılmaz derecede sert ve sempatik görünmeyebilir. Ama bence bu tepki, önemli bir şeye dikkat çekiyor - aile hafızası ve hafıza çatışmaları ile ilgili olarak bir nesil dinamiğinin rolü hakkında. Birincisi, savaş sonrası özel bağlam var. Babam 1945'te genç bir adamdı, ileriye bakmak, yeni bir dünya yaratmak için - sosyalist, akılcı, ırkçı ve milliyetçi düşünceden bağımsız - her şeyden önce yakın geçmişin felaketleri ve korkunç mantıksızlıkları üzerinde durmamak için çaresizdi. Zorunlu göçü sırasında 50 yaşın üzerinde olan, sağlık ve ruh açısından paramparça olmuş yeni bir hayat inşa edemeyen Moriz Scheyer, çok az şey yapabildi ama 'yaşayabilir', ancak bu travmaya tanıklık edebildi.
Belki daha geniş bir konu da var: gelecek neslin ebeveynlerinin bakış açısını ele alırken veya onaylarken yaşadığı zorluk; ya da aslında, onlardan sonraki neslin gelecekteki olası çıkarlarına adaleti sağlamak.
Moriz Scheyer'in kitabının gerçekten ender bir öfke, uzlaşmaz, acımasız bir tonu var. Ve bu üslup, zaman zaman bizi tedirgin edebilir - çünkü Nazi ideolojisinin canavarlığına ve onun uygulanmasına duyulan öfke, zaman zaman ırksal genellemeye taşıyor gibi görünüyor.
Ama bizi zamanın yaşanmış deneyimine hemen ve inkar edilemez bir şekilde geri getiren bir sestir. Ve bu nedenle, her şeyden önce kitap, belirsizlikten kurtarılmayı talep ediyor gibiydi.
Zaman Kapsülü
Çünkü bu, kitabın benzersizliğidir. Bu bir zaman kapsülüdür. Hayatta kalanların on yıllar sonra röportajlarla yazılan veya üretilen öykülerinden farklı olarak, bu, okuduğunuz şeyden şüphe edemeyeceğiniz bir kitap. o sırada birisi ne deneyimledi ve ne düşündü . O bakış açısı, olaylara verilen tepki, 70 yıldır değişmeden korunuyor. Yanlış hafıza veya öneri, çarpıtma riski taşımaz.
Bazen bakış açısı şaşırtıcı, tutuklayıcıdır ve okuyucuyu farklı bir dünya görüşüyle karşı karşıya getirir. 21. yüzyıldan itibaren Scheyer'in görüşünü okumak ne kadar dikkat çekici - onu kitabın yayınlanmasından dolayı umutsuzluğa sürüklüyor - 'hiç kimse Yahudilerin başına gelenlerle asla ilgilenmeyecek.' 1940'ların bakış açısından antisemitizm, Avrupa kültürüne o kadar yerleşmişti ki, Yahudileri “sadece” etkileyen bir şeyin açıklaması hiçbir zaman ciddi bir ilgi çekemezdi.
Scheyer'in 'iyi Avrupalı' kavramını yazarken karşılaşmak ne kadar dokunaklı, en azından şimdi. Zamanın iyi bilinen ve artık uzun süredir unutulmuş bir ifadesi, kültürel olarak bağlı bir uluslar kardeşliğinin pan-Avrupa idealiyle (başka bir unutulmuş figür olan Romain Rolland ile ilişkilendirilmiştir) bağlantılıydı. Moriz’in arkadaşı Stefan Zweig’i 1942’de intihara sürükleyen şey, tartışmasız bu idealin kaderindeki umutsuzluktu.
Diğer bakış açıları kendi içlerinde şaşırtıcı değildir, ancak olağanüstü bir canlılıkla önümüze getirilir. Dönemin diğer hesapları birine böylesine yıkıcı, meşakkatli bir his verirse, çok azı nasıldı . 51 yaşındaki saygın bir vatandaş ve profesyonel için bir gecede “kendi” ülkesinde statüsünü, işini ve evini kaybetmek nasıldı. Olası bir hedef ülke için çaresizce dolaşmak, olası bir çözüm. Ve sonra, Fransa'da öfke ve inançsızlık duygusu: Fransız Yahudileri de dahil olmak üzere siyasi saflıkta; işbirliğinde; Naziler tarafından gerçekleştirilen toplu infazlarda. Ve her şeyden önce, zorunlu seyahat yaşamında, orta yaşta, sağlıksız bir yaşamda, sürekli ve artan - her gün gece bir telefon görüşmesi korkusuyla birlikte, yorgunluktan bahsetmiyorum bile, günlük korku, belirsizlik duygusu. bir ölüm kampına sürgün demek.
Sonra, kapsadığı tarihsel olayların tam boyutu var. Hayatta kalanların çok azının hesapları - araştırmam sırasında çok okurum - bu kitabın kapsamına benzer şeyler var. Basitçe, kişisel olarak yaşanan olağanüstü olaylar dizisinin bir işlevi olarak, neredeyse işgalin ve Yahudi karşıtı zulmün aşamalarının kapsamlı bir kronolojisi olarak hizmet eder. Paris'teki ruh hali hem düşüşten hemen önce hem de hemen sonra; 'Çıkış'; ilk anti-Semitik tüzük; bir Fransız toplama kampında (Beaune-la-Rolande) sonuçlanan bir yaşam süresiyle birlikte ilk toplamalar; 'serbest bölge' ndeki yaşam ve siyasi ruh hali ve sınır ötesi insanları yönetmek için para alan ya da idare edemeyen 'pasörlerin' karanlık dünyası. Direnişin güney Fransa'daki karakterleri ve faaliyetleri; saklanarak hayat (bir manastırda).
Geçicilik
Kitap ve kitabın kendisi üzerine yapılan araştırmalar bana ailemin ve diğerlerinin neler yaşadığı hakkında çok şey öğretti. Aynı zamanda beni hafızanın kırılganlığıyla sürekli yüz yüze getirdi.
Kitapta karşılaştığımız edebi kişiliklerin çeşitliliği - o zamanlar ünlü ve geniş kitlelerce okunan, çoğu şimdi en iyi durumda edebiyat tarihindeki dipnotlara gönderilmiş - başlı başına çarpıcı. (Ve aslında aynı şey yazarın kendisi için de söylenebilir.)
Ama benim için en çarpıcı olan, hikayenin kendisinin kırılganlığı, güvencesiz hayatta kalmasıydı. Dordogne'daki Belvès adlı dénouement sahnesini ziyaret ettim. Savaşın son yıllarında Avusturya'dan üç mültecinin nasıl dramatik bir şekilde kurtarılıp saklandığına dair hiçbir yerde bilgi veya anı bulamadım. Ve manastırın kendisini ziyaret etsem de, bir çocukluk arkadaşı ve kurtarıcılardan biri olan Gabriel Rispal'ın Direniş yoldaşıyla konuşmama rağmen. Rispal'ın kendisi de sonradan hem sinema oyuncusu hem de politik aktivist olarak tanınmış bir kişilikti.
Bir aile çatı katında, ev temizliğinde rastlantısal keşfi olmadan, yazı tipinin güvencesiz bir şekilde hayatta kalması olmadan, bu olağanüstü hikaye, sadece insan zulmü ve ıstırabı değil, aynı zamanda inanılmaz cesaret ve özveri de sonsuza kadar kaybolacaktı.
Bu haftanın başlarında, Paris'teki Mémorial de la Shoah'daki bir etkinlikte, bir grup Fransız tarihçi ve yazar, Fransız Direnişinde kadınların rolü üzerine bir tartışma düzenledi. Tartışma iki özel kitaba odaklandı. Biri Moriz Scheyer’in İltica , Fransızca çeviri olarak yayınlandı. Moriz'in böyle bir onaylamaya - sevdiği, umutsuzluğa kapıldığı ve 1949'da kitabın yayımlanma ümidi olmadan öldüğü ülkede - nasıl tepki vermiş olabileceğini hayal etmek olağanüstü. 70 yıldan fazla beklemek zorunda olan bir doğrulama.
Bu doğrulama için - kitabın hem özverili kurtarıcılarına hem de bunu yapan yabancı arkadaşlarına verdiği ses için değil hayatta kalmak - kurtarma çabasına kesinlikle değdi.