-
osmanlı'nın et ve balık kurumu. saray ahalisini, koca bir ordusuyu (ki maaşlarına ilaveten her ayın 15'i bir de et verilirmiş yeniçerilere), halkı velhasıl-ı kelâm 500.000 nüfusluk istanbul'a et temini için devlet tarafından kurulan bir sistem. halil inalcık'ın telhisü'i beyân'dan aktardığına göre sadece sarayda tüketilen et miktarı 990.000 okka. sanırım bu da yaklaşık 1.500.000 kg'ya tekabül ediyor. 50 kg'luk bir koyundan aşağı yukarı 25 kg et çıktığını düşünürsek sadece saray ahalisi için (ki sayıları onbinlere kadar çıkabiliyor) et ihtiyacı için 60.000 koyuna ihtiyaç var. kaldı ki saraydan hariç bir de koca istanbul'un et, et, et diye inlediğini düşünürsek celepkeşan sistemine niye ihtiyaç duyulduğu daha net anlaşılır.
-
istanbul halkının et ihtiyacının karşılanmasına yönelik kurulan bir sistem.
sistem şöyle ki;
osmanlı başkentinin et tüketimi bir hayli fazladır. bu et ihtiyacının karşılanması için ülkenin çeşitli bölgelerinden hayvancılar ile anlaşılmış, hayvancıların her yıl veya başka bir periyotta istanbul'a koyun getirmesini sağlanmıştır.
nitekim celeplerin de zarar etmemesini sağlamak amacı ile birtakım sorumluluklardan muaf edilmişlerdir.
bu sistem sayesinde uzunca bir süre istanbul halkı et ihtiyacını ucuz ve güvenli yollarla temin edebilmiştir.
sistem şu şekilde işler:
- illerden istanbul'a gelmek üzere celeplerin sisteme alınması.
- hayvanların (koyun) belirli zamanlarda istanbul'a getirilmesi.
- kadının hayvanların miktarını ve durumunu kontrol etmesi.
- celeplerin hayvanları kestirebilmesi için uygun bir kasap bulunması.
- celeplerin belirtilen fiyatta etleri satması ve etleri sattığına dair belgesini alıp evine dönmesi.
bu sistemin sonu ise şöyle gelmişti:
ülke genelinde et fiyatlarının artması ancak başkentte yani istanbul'da et fiyatlarının aynı kalması ve bununla beraber sistem pek zarara bindiğinden celeplerin evlerinde kalıp her yıl belirtilen miktarı ödemesi ile sistemin sonu gelmişti.
ayrıca belirtmek gerekir ki celeplerin çoğunluğunu sıradan vatandaş oluşturur.