Anglo-Sakson dünyası bu kadar bireyci ve Çin neden kolektivizme yöneldi? Adam Smith mi, yoksa Haklar Bildirgesi mi; komünizm ve Mao? En az bir iktisatçıya göre, tamamen daha şaşırtıcı bir açıklama olabilir: buğday ve pirinç arasındaki fark. Görüyorsunuz, yalnız bir çiftçinin toprağa buğday ekmesi ve hasattan geçinmesi oldukça basit. Pirinç farklı bir meseledir: Kapsamlı sulama gerektirir, bu da parseller arasında işbirliği, hatta merkezi planlama anlamına gelir. Buğdayın yetiştiği yer girişimcinin işine gelir; pirincin yetiştiği yer bürokratın işine gelir.
Oded Galor'un son 40 yıldır ilgilendiği konu, toplumların gelişimini şekillendiren “başlangıç koşullarının” etkisidir. Binlerce yıl boyunca yankılandıklarına ve hatta kişiliklerimiz olarak düşünebileceğimiz şeylere sızdıklarına inanıyor. "Geleceğe yönelik bir zihniyete" sahip olup olmadığınızı - başka bir deyişle, ne kadar para biriktirdiğinizi ve eğitiminize ne kadar yatırım yapacağınızı - kısmen, ne tür mahsullerin iyi yetiştiğine bağlı olarak izlenebileceğini savunuyor. ata vatanları. (Arpa ve pirinç gibi yüksek verimli türlerin geliştiği yerlerde, topraklarınızın bir kısmını çiftçiliğe vererek avlanmanın ani kazanımlarını feda etmek işe yarar. Bu, daha uzun vadeli bir bakış açısını teşvik eder.) Dünya çapında cinsiyet eşitliğindeki farklılıkların kendine has özellikleri vardır. toprağın işlemek için saban gerektirip gerektirmediğine dair kökler - erkek gücüne ihtiyaç duyan,
Galor ayrıca çok daha fazlasıyla ilgilendi; İnsanlığın Yolculuğu adlı kitabı, Homo sapiens'in ortaya çıkışından günümüze kadar uzanır ve gelecek hakkında da söyleyecek çok şeyi vardır. 240 sayfadan biraz fazla bir sürede Afrika dışına göçümüzü, tarımın gelişimini, Sanayi Devrimini ve son iki yüzyılın olağanüstü büyümesini ele alıyor. Nüfus değişikliğini, iklim krizini ve küresel eşitsizliği ele alıyor.
İnsanlığın Yolculuğu başka bir Sapiens olarak tanıtılıyor -
ancak Harari'nin kitabıyla benzerlikleri yüzeysel olabilir
Yuval Noah Harari'nin Sapiens'i ile kaçınılmaz karşılaştırmalar olacak, özellikle bu da bir “makrotarih” çalışması olduğu ve son 30 yıldır ABD'de Brown Üniversitesi'nde ders vermesine rağmen Galor da İsrail'den olduğu için. “Tarih açısından inanılmaz derecede zengin bir yerde doğduysanız, uzun, çok uzun bir soyun parçası olduğunuzu anlarsınız. 3.000 yıl önce orada olan Tapınak Dağı'nı görüyorsunuz. Gerçekten tarihin içinde yürüyorsun. Dolayısıyla gelişimin daha önceki aşamalarıyla olan bağlantı, benim Kudüs'te yetiştirilme tarzımın büyük bir kısmını oluşturuyor." İnsanlığın Yolculuğu kesinlikle, en azından etki açısından, başka bir Sapiens olarak - çeviri hakları 27 dilde satıldı. Ancak benzerlikler oldukça yüzeysel olabilir. Sapiens ilk olarak Harari genç bir profesörken, lisans öğrencilerine verilen bir dizi konferansa dayanarak yayınlandı. İnsanlığın Yolculuğu, Galor'un kariyerinin doruk noktasıdır.
Ve Sapiens, günümüz medeniyetinin tekillik ile kıyamet arasında bocaladığına dair uyarıda bulunan müphem bir notla bitirirken, İnsanlığın Yolculuğu'nun en belirgin özelliği iyimserliğidir. Doomscrolling için kanıta dayalı bir panzehire ihtiyacınız varsa, işte burada. Galor, yaşam standartlarındaki olağanüstü artışlar, çocuk ölümlerindeki büyük düşüşler, bilgi ve teknolojideki inanılmaz kazanımlar - bunların hiçbir yere gitmeyen amansız güçlerin ürünleri olduğunu ve zaman geçtikçe artacağını savunuyor. Pandemiler ve savaşlar bile, içine hapsolmuş milyonlarca insan için korkunç olsalar bile “insanlığın yolculuğunu uzun vadeli yolundan saptıramaz”. Şaşırtıcı bir şekilde, içinde bulunduğumuz koşullar göz önüne alındığında, kitap oldukça ikna edici: Galor davasını titizlikle oluşturuyor, varsayımlarını her zaman kanıtlara karşı test ediyor,Steven Pinker ya da Francis Fukuyama bu dünyanın.
Onu farklı kılan, belki de sayılardaki bir temeldir. “Ayrık dinamik sistemlerin matematiğine her zaman derin bir ilgi duymam anlamında alışılmadık bir ekonomisttim” diyor. Ayrık dinamik sistemlere örnek olarak, gıda temini veya hastalığa yatkınlık gibi şeyler tarafından kısıtlanmış olarak gelişen bakteri veya insan popülasyonları dahildir. Rhode Island'daki ofisinden zum yapan Galor, sanki her zaman yarım bir gülümsemeye başlayacakmış gibi, düzgün bir şekilde konuşuyor. Pinker gibi, omuzlarına yaklaşan gümüşi bir saç şoku var. “Bir nevi disiplinlerarası bir öğrenciydim, makro tarihle çok ilgileniyordum, siyaset bilimiyle çok ilgileniyordum, ekonomiyle çok ilgileniyordum ve matematikle çok ilgileniyordum.
Öyleyse teorisi nedir ve nasıl yeni bir çığır açmış görünüyor? Ekonomistler, iki farklı dönemi uzlaştırmayı her zaman zor bulmuşlardır. İlki sırasında, kaynaklardaki herhangi bir artış, yalnızca kısa bir süreliğine daha fazla refaha yol açtı. Örneğin daha fazla yiyecek, insanların daha fazla çocuk yetiştirebileceği anlamına geliyordu. Ancak kazanımlar kaybedildi çünkü daha büyük bir nüfus, herkesin pastadan daha küçük bir pay alması anlamına geliyordu. Bu, kasvetli din adamı ve nüfus bilimci Thomas Malthus'tan sonra “Malthus tuzağı” olarak bilinir ve birkaç yüz bin yıl sürmüştür.
Sonra aniden, 18. yüzyıldan başlayarak her şey değişti. Giderek artan teknolojik bir dünyada, okuryazar olmak ve daha iyi eğitim almak için para ödedi. Sonuç olarak, ebeveynler kaynaklarını, dünyada başarılı olmak için ihtiyaç duydukları becerilerle donatılmış daha az sayıda çocuk yetiştirmeye odakladılar. “İnsan sermayesine” yatırım yapıyorlardı ve kısa süre sonra devlet de yatırım yaptı: oldukça hızlı bir şekilde tüm nüfus çok daha iyi eğitimli hale geldi. Bu, zenginlik üretmeyi kolaylaştıran yeni şeyler icat etmenin daha muhtemel olduğu anlamına geliyordu, bu da daha sonra insan sermayesine geri sürüldü: erdemli bir döngü. İlerleme roket gemisi havalandı.
Bu iki farklı dönemde farklı kuralların işlediğini varsayabilirsiniz. Galor'un “birleşik” teorisi, büyümenin altında yatan motorun her zaman aynı olduğunu öne sürerek onları birbirine bağlar. “Temel olarak teknolojinin ilerlemesinin hem nüfus ölçeğini hem de insan adaptasyonunu nasıl geri beslediğini ve karşılığında insan adaptasyonunun ve nüfus ölçeğinin teknolojiyi nasıl ilerlettiğini modelliyorum.” Bunun "insan türünün doğuşundan beri" devam ettiğini söylüyor. Peki neden 1760 civarındaki bu ani değişim? Galor, bunu başka bir tür dinamik sisteme benzetiyor - su ısıtıcısında kaynayan su. Yeniliğin harareti, onu açtığınız anda başlar, ancak yalnızca sona yakın belirli bir noktada, kabarcıklar cüretkar bir şekilde yüzeyi kırar. Sıcaklıktaki birikmiş artış, sistemi bir devrilme noktasına getirir. Malthus tuzağı, Galor, suyun buhara dönüşmesi gibi basitçe “yok oluyor” diyor. Ancak bir su ısıtıcısından farklı olarak, kapatma düğmesi yoktur, çünkü teknolojik yeniliğin “ısı” kendi kendini güçlendiren bir süreçtir.
Bu şekilde bakıldığında, Sanayi Devrimi iyi huylu bir gelişmeydi: Güneşli yaylalardan daha az karanlık şeytani değirmenler. Peki ya küçük elleri enkazı temizlemek için hareketli parçalara ulaşabildikleri için fabrikalarda çalıştırılan korkunç koşullar, kenar mahalleler, çocuklar? Galor, sanayileşmenin aslında çocuk işçiliğini az çok ortadan kaldırdığını ve evrensel eğitimi teşvik etme avantajına sahip olduğunu savunuyor.
Geçimlik yaşamın talepleri nedeniyle, çocuk işçiliği “tarih boyunca insan toplumlarının temel bir unsuru” olmuştur. Ancak Sanayi Devrimi sırasında, yalnızca daha fazla teknolojik değişimin çare bulabileceği bir zirveye ulaşmıştı. Bunu iki yolla yaptı: Birincisi, makineler çocukların alışkın olduğu temel işleri yapmakta hızla daha iyi hale geldi. İkincisi, vasıflı bir işgücüne duyulan ihtiyaç, çocukların çalışmaktan çok öğrenmesinin işverenlerin -ve ebeveynlerin- çıkarına olduğu anlamına geliyordu. Evrensel eğitim izledi, sanayiciler tarafından teşvik edildi ve yalnızca kiracı çiftçilerin çocukları okula giderse gideceklerini ve başka yerlerde daha iyi işler bulacaklarını fark eden toprak sahibi soylular tarafından karşı çıktı. Her halükarda, Galor'un verileri şunu gösteriyor: “çocuk işçi belası ilk olarak en sanayileşmiş ülkelerde ortadan kalktı ve,
Sanayileşmenin bir başka yan etkisini pembe camlarla görmek biraz daha zor. Kirlilikteki büyük artış, o zamanlar yaşamları kirli ve zorlaştırdı, ancak bize ve gelecek nesillere daha da ölümcül bir miras bıraktı: iklim değişikliği. Galor bu konuda da gerçekten iyimser olabilir mi? "Yani benim görüşüm biraz karmaşık," dedi dikkatle. “İklim değişikliğini tetikleyen, evet, Sanayi Devrimi'nden bu yana yaratılan kirliliktir. Aynı zamanda, bu devrim iki önemli eğilim daha yarattı. İlk olarak, başlangıçta batı dünyasında meydana gelen ve yavaş yavaş dünyaya yayılan bir doğurganlık düşüşü başlattı. Hindistan bile şimdi tam ikame düzeyinde doğurganlığa sahip, ki bu inanılmaz. Ve sonra aynı anda,
Bununla birlikte, teknolojik ilerleme için daha büyük bir potansiyel geliyor. “Nüfus artışı azalmaya başlarsa, bu, mevcut karbon emisyonu eğilimini azaltacaktır. Ve sonra inovasyonun gücü, belki yirmi ya da otuz yıl içinde bu emisyonları tersine çevirecek devrim niteliğinde teknolojilere sahip olacağımızdan emin olmamı sağlıyor. Şimdi, bu devrim niteliğindeki teknolojilerin ne olacağını tasavvur edemiyoruz. Ancak, Covid bağlamında gördüğümüz gibi, bu tür teknolojilerin ortaya çıkacağına ve bizim üstün gelmemizi sağlayacağına inanıyorum.” Bu çarpıcı bir kumar gibi görünüyorsa, Galor'un tüm yumurtalarımızı tekno-ütopik bir sepete koymadığı konusunda net. “Karbon emisyonunu azaltmaya yönelik eylemlerin, iklim değişikliğinin potansiyel felaket sonuçlarını önlemede kritik bileşenler olduğunu” açıklıyor.
Sadece izlemeyi ve umut etmeyi önerdiğinden değil; onun da politika reçeteleri var. İklim krizi durumunda, biraz sol alanın dışına çıkıyorlar. İklim politikası karbonu kesmekle sınırlı kalmamalı: doğurganlıktaki düşüşün ilerlemesine yardımcı olmak için cinsiyet eşitliği, eğitime erişim ve doğum kontrol yöntemlerinin mevcudiyeti için çok zorlamayı içermelidir. Bunun gibi demografik savunuculuk, gelişmekte olan ülkeler tarafından endüstriyi düzenlemekte ısrar etmekten daha iyi karşılanabilir, çünkü “çevre korumanın yanı sıra ekonomik büyümenin faydalarını sağlıyorlar” diyor.
Öyleyse büyüme iyidir, ancak faydalarının eşit olarak hissedilmediğini kimsenin hatırlatmasına gerek yok. 18. yüzyıldan bu yana ülkelerin farklı yörüngelerini açıklamak, İnsanlığın Yolculuğu'nda büyüme mekanizmasının kendisi kadar yer kaplar. Temel fikir, Sanayi Devrimi'ne giden yolda biraz daha geride kalan yerlerin kısa sürede kendilerini toz içinde bulmasıydı. Bu, “başlangıç koşullarının” gerçekten kendi başına geldiği yerdir. Bu nedenle, belki de araziniz yüksek verimli mahsul yetiştirmek için daha az uygundu. Ya da belki de dünyanın çiftlik hayvanlarını rahatsız eden Tsetse sineklerinin kuşattığı bir bölgesinde yaşıyordunuz. Siyaset ve kurumlar da rol oynadı: örneğin 1485'te Osmanlı padişahı, dini çıkarları korumak için Arap harfleriyle taşınabilir yazı basımını yasakladı,
İlerleme hızlanırken, avantajlı yola çıkan ülkeler, diğerlerini köleleştirip sömürgeleştirerek ve kendi büyümelerini turbo şarj etmek için kamulaştırılan kaynakları kullanarak acımasızca bastırdı. Sanayileşme ciddi bir şekilde başladığında, sömürgeleştirilmişler, ekonomileri ileri teknolojilerde uzmanlaşmak için daha da serbest bırakılan emperyal efendilerine gıda ve hammadde sağlamak için tarım, esasen durdurulmuş bir gelişme durumunda tutuldu.
Galor'un mesajı, miras aldığınız
koşullar ne olursa olsun, değişimin mümkün
olduğu şeklinde görünüyor.
Yapbozun kalan bir parçası var. Galor bunu açıklamak için renkli bir benzetmeyle başlıyor. Bizden üzerinde mavi, sarı, siyah, yeşil ve kırmızı olmak üzere beş farklı renkte papağan bulunan bir kara kütlesi hayal etmemizi istiyor. Bir kasırga vurur ve papağanlardan bazıları komşu bir adaya uçar. Her tür papağanın rüzgar tarafından yakalanması pek olası değildir; belki de sadece yeşil, mavi ve kırmızı olanlar, bu ayrılıkçı popülasyonun çeşitliliğini azaltıyor. Zamanla, bu papağanlardan birkaçı başka bir adaya göç eder ve yine popülasyonun yalnızca bir alt kümesini temsil ederler: sadece mavi ve kırmızı olanlar. Bu üçüncü popülasyon daha da az çeşitlidir.
Galor, bunun tam olarak Homo sapiens Afrika'dan ayrıldığında olduğunu ve bu modelin her göçte tekrarlandığını savunuyor. Afrika, genomik ve kültürel olarak gezegendeki en çeşitli yer ve çeşitliliğin refah üzerinde zincirleme etkisi var. Galor'un hesaplarına göre, milletler arasındaki aksi takdirde açıklanamayan varyasyonun yaklaşık dörtte birini oluşturuyor; aksine, hastalıklar (Çe sineği, sıtma vb) yedide birini ve siyasi kurumlar (demokrasilere karşı otokrasiler) onda birinden daha azdır. Bu kadar büyük bir etki yaratan çeşitlilik hakkında ne var? Diğer bir deyişle, sosyal bütünlük – düşük çeşitlilik – özellikle gelişimin erken aşamalarında fayda sağlayabilir. Ancak modern dünyada veya kaynayan kazan aşamasında, kültürel akışkanlık inovasyonun en büyük itici gücüdür. “Biyolojik üreme gibi, fikirlerin eşleşmesi … daha geniş bir birey havuzundan yararlanır” diye yazıyor. Bu fikirlerin eşleşmesi, büyümenin motorunu ateşleyerek yeni politikalara, yeni icatlara ve gelişmiş üretkenliğe yol açar. Kültürel olarak akışkan toplumların değişen koşullara uyum sağlamaları daha olasıdır.
Galor, tartışmasız bir şekilde, homojenlik ve parçalanma arasında, çeşitliliğin ve çapraz tozlaşmanın sosyal bağlılığı baltalamadan geliştiği tatlı bir nokta olabileceğine inanıyor. Ülkeler bu noktanın dışında her iki yönde de oturabilir: boğucu bir şekilde tek kültürlü veya huysuz ve iç çekişmeye eğilimli olabilirler. 2012'de, “ideal bir genetik çeşitlilik düzeyi” önerisinin “etnik temizlik gibi savunulamaz uygulamaları haklı çıkarmak” için kötüye kullanılabileceği konusunda uyarıda bulunan bir grup akademisyen ona meydan okudu. Galor, eleştirinin, vardığı sonuçların "ağır bir şekilde yanlış yorumlanmasına" dayandığını söyledi. Ve ürettikleri politika reçeteleri, görünüşte, iyi huyludur. “En az çeşitliliğe sahip nüfuslardan birine sahip olan Bolivya kültürel çeşitliliği teşvik ederse, kişi başına geliri beş kata kadar artabilir” diye yazıyor. “Dünyanın en çeşitli ülkelerinden biri olan Etiyopya, sosyal uyumu ve farklılıklara toleransı artıracak politikalar benimseseydi, kişi başına düşen mevcut gelirini ikiye katlayabilirdi.”
Galor'un mesajı, genlerin kadere eşit olduğunu söylemek yerine, miras aldığınız koşullar ne olursa olsun, değişimin mümkün olduğu gibi görünüyor. Bu, bir umutsuzluk öğüdüne değil, daha iyi bir gelecek inşa etmeye yardımcı olabileceğine inandığı yeni bir araç setine götüren insanlık durumunun bir analizidir. Ama tüm bunlar temenni mi? Doğuştan neşeli mizacı, sezgilerine güvenmememiz gerektiği anlamına mı geliyor diye soruyorum. “Kişisel hayatımda olumlu bir bakış açısına sahip olduğumu düşünüyorum. Doğal olarak bu, benim dünyaya bakış açıma yansıtılmalı.”
"Ama iyimserliğimi yansıttığımda," diye ekliyor, "bunu tarih çalışmama dayanarak yansıtıyorum." Galor, çalışmalarının sezginin, hatta teorinin ötesine geçtiğini iddia ediyor: "Bütün bunlar ampirik olarak, titiz bir şekilde araştırıldı."
Özellikle tarihin bu anında, gümüş saçlı bir bilgenin gerçeklerine ve rakamlarına duyduğu güvenin tadını çıkarmak cezbedici. Belki de bu kendi içinde şüpheci antenlerimizin seğirmesine neden olmalıdır. Yine de birçokları için, insanlığın ilerlemesine duyulan bir doz inanca direnmek zor olacaktır.
Oded Galor'un İnsanlığın Yolculuğu: Zenginlik ve Eşitsizliğin Kökenleri Bodley Head tarafından yayınlandı. The Guardian ve Observer'ı desteklemek için kopyanızı guardbookshop.com'dan sipariş edin . Teslimat ücretleri geçerli olabilir.
Dosya Haber