Tamponlar Ve Vicdan
P. D. Ouspensky
Bu sistemin amacı insanı vicdanıyla tanıştırmaktır. Vicdan, her normal
insanda belirli bir niteliğe sahiptir. O, şuurlulukla aynı nitelikte ama
gerçekten de farklı bir ifadedir, sadece şu farkla ki, şuurluluk daha çok
entelektüel yanımız üzerinde; vicdan ise daha çok ahlaki (yani duygusal) ya
üzerinde işlev görür. Vicdan insanın, kendi ölçüleri içinde neyin iyi, neyin
kötü olduğunu idrak etmesine yardımcı olur. Vicdan, duyguları birleştirir.
Aynı gün içinde aynı konu hakkında hem hoş hem de hoş olmayan ve birbiriyle
çelişen pek çok duyguyu yaşayabiliriz. Bu duygular ya hemen birbirleri
ardından gelirler, ya da hepsi aynı anda ortaya çıkabilirler ve bizler
vicdan yokluğu yüzünden bu çatışmaları fark etmeyebiliriz. Tamponlar, bir
"ben"in ya da bir kişiliğin birbirlerini görmesini engellerler, fakat bir
vicdan aşaması söz konusu olduğunda kişi tüm bu aykırılıkları artık
görmezlikten gelemez. Sabah bir şey söylediğini, öğleden sonra başka bir
şey, ve akşam ise yine bambaşka bir şey söylediğini hatırlayacaktır, ama
günlük yaşamda hatırlamaz, ya da hatırlasa bile neyin iyi, neyin kötü
olduğunu bilmediğinde ısrar edecektir.
Vicdana ulaşmanın yolu, tampon lan yok etmektir ve
tamponlar ancak kendini hatırlama ve özdeşleşmeme yoluyla aşılabilirler.
Vicdan ile tamponlar üzerinde uzun çalışmalar
gerektiren görüşlerdir, fakat bu sistemin ahlaki (moral) yönünden
bahsedildiğinde, en baştan itibaren anlaşılması gereken şey, insanın iyi ve
kötüyle ilgili bir anlayışı olması şart olduğudur. Eğer bu yoksa, o kişi
için hiçbir şey yapılamaz. Daha fazla kazançlar elde etmek için, belli bir
ahlaki duyguyla, bir doğru ya da yanlış duygu'suyla işe başlanmalıdır. Kişi,
öncelikle sıradan ahlakın göreceliğini (rölativite) ve ikinci olarak da
nesnel doğru ve yanlışın gerekliliğini idrak etmelidir. Nesnel ve sürekli
(değişmeyen) doğru ve yanlışın gerekliliği bir kez anlaşıldığında, her şeye
bu sistemin görüş açısından bakılabilecektir.
Vicdan, kişilikte değil, özdedir; öte yandan, manyetik
merkez, özde değil, kişiliktedir. Manyetik merkez bu yaşamda edinilir.
Heyecansal merkezin entelektüel bölümündedir, belki ayrıca entelektüel
merkezin entelektüel bölümündedir ve B etkileri üzerine kurulmuştur.
"Vicdanı uyandırmak için insan kendi tamponlarından
kurtulmak zorunda mıdır?"
Sadece tamponlar sarsıldığında vicdan uyanır.
"İnsan kendi tamponlarının neler olduğunu nasıl
keşfedebilir?"
Bu bazen mümkündür. Kişinin tamponlar hakkında doğru
bir görüşü varsa, kendi tamponlarını bulabilir.
Özürler ve tamponlar arasında çok büyük bir fark
vardır. Özürler, her seferinde farklı olabilir, fakat eğer bir özür hep aynı
kalırsa, artık bir tampon haline gelir.
Tamponlar vicdanla ilişkilidir. Vicdana,sözcüğü
geleneksel anlamda kullanacak olursak bir tür eğitimden geçmiş duygusal
alışkanlık diyebiliriz. Oysa aslında, vicdan; herkesin sahip olduğu ama uyku
halindeyken hiç kimsenin kullanamadığı özel bir kapasitedir. Vicdanı, bir
rastlantı sonucu sadece bir an için bile hissedebilsek, bu çok acı veren bir
deneyim olacaktır; öylesine ıstırap verici bir deneyimdir ki bu, hemen o an
kurtulmak isteriz ondan. Kendilerinde rastlantısal vicdan parıltıları gören
insanlar, bu duygudan kurtulabilmek için her tür metodu icat ederler.
Değişik zamanlarda sıradan bir biçimde hissettiğimiz her şeyi aynı anda
hissetme kapasitesidir vicdan. Tüm değişik 'ineklerimizin değişik duygulara
sahip olduklarını anlamaya çalışın. Bir "ben" bir şeyi sevdiğini
hissederken, diğeri nefret eder, bir üçüncüsü ise kayıtsızdır. Ama bu
şeyleri asla aynı anda hissetmeyiz, çünkü aralarında tamponlar bulunur. Bu
tamponlar yüzünden vicdanımızı kullanamayız, değişik zamanlarda
hissettiğimiz iki aykırı şeyi aynı anda hissedemeyiz. Eğer kişi bunu
başarabilirse, acı çeker. Bu yüzden şu anki durumumuzda tamponlar; onlar
olmadan insanın delirebileceği, gerekli şeyler bile sayılabilirler, ama
insan tamponları anlayıp kendini hazırlayabilirse, bir süre sonra
çelişkileri yok edip tamponlarını parçalayabilir.
İyi ya da kötü olsun, mekanik bir alışkanlığın kırılıp
yok edilmesi, rahatsızlık verici olabilir, çünkü kendimizi yönetme
kurallarımız ve eğitimimizden edindiğimiz ahlak kurallarımız gibi mekanik
alışkanlıklarımız vardır. Bu yüzden, pek çok durumda vicdan deneyimimiz
olmaz; çünkü pek çok tamponumuz vardır. Daha önce de söylediğim gibi, bunlar
duygusal tavırlarımız arasındaki perdelerdir ve vicdan deneyimi yüzlerce
şeyi aynı anda görebilmek anlamına gelir. O anda perdeler kalkar ve tüm
içsel çelişkiler aynı anda görülüden
Bu hiç de hoş olmayan bir durumdur ve yaşamın genel
kuralı sevimsiz duygular ve anlayışlardan uzak durmak olduğuna göre, bizler
bunları gömlekten kaçarız. Bu şekilde de içsel tamponlarımızı yaratırız.
Birbirinin ardı sıra görülen aykırılıklar bize çelişkili görünmezler;
birbirlerine ters düşmeleri için aynı anda görünmek zorundadırlar.
Bizler birer makineyiz ve bir şeyi nerede
değiştirebileceğimizi görmeliyiz, çünkü hangi türden olursa olsun her
makinede değişimin başlatılabileceği bir nokta bulmak mümkündür.
Bazen insanlar "Bizde hiç değişmeyen bir şey var
mıdır?" diye sorarlar. Evet, iki şey vardır: tamponlar ve zayıflıklarımız.
Zayıflıklarımız bazen özelliklerimiz diye adlandırılırlar, ama aslında onlar
sadece ve sadece zayıflıklarımızdırlar. Herkesin kendisine ait en az iki ya'
da üç zayıf noktası ve belli bazı tamponları vardır. İnsan, tamponlardan
oluşmuştur, fakat bu tamponların bazıları özellikle önemlidir, çünkü tüm
kararlarımız ve tüm anlayışlarımıza müdahale ederler. Bizde sürekli olduğunu
söyleyebileceğimiz şeyler sadece bu özellikler ve tamponlardır, ve çok şükür
ki, bunlardan daha sürekli olan başka şeylere sahip değiliz, çünkü bunlar
(özellikler ve tamponlar) değiştirilebilirler.
Tamponlar yapaydırlar; organik değillerdir; esas olarak
taklit yoluyla kazanılırlar. Çocuklar, yetişkinleri taklit ederek bazı
tamponlarını yaratırlar. Diğerleri ise, hiç bilinmeden eğitim tarafından
yaratılırlar. Eğer bir çocuğu uyanık insanların arasma koymak mümkün olsa,
hiç uykuya dalmayacaktır ama bu yaşadığımız koşullarda, çocuktaki imajinatif
ya da yüzeysel "ben" genellikle yedi veya sekiz yaşlarında ortaya çıkar.
Bazen insanlar, şu anki şuurluluk aşamamızda tamponlarımızı görüp
göremeyeceğimizi sorarlar. Onları başkalarında görebiliriz, kendimizde
değil.