DIŞ TEMASLAR İÇİN KILAVUZ: XI
ORTA AVRUPA ÜLKELERİ
ÇEK CUMHURİYETİ
Çek tarihi Avusturya-Macaristan İmparatorluk tarihi ile iç içedir. Kıt’a Avrupasmda kurulan ilk localardan biri Kont Antoine Sporck tarafından 1726 yılında Prag’da kurulun “Hiram zu den drei Sternen” Locasıdır, ancak, ne yazıktır ki, bu kuruluşla ilgili olarak hiçbir belge bulunamamıştır. Saksonya ordusu kumandanı Rutowsky 1742 yılında Berlin Büyük Locasından aldığı beratla Prag’da localar kurdu, bunları da Bohemya’da açılan localar izledi. 1782 yılında Bohemya locaları Avusturya Büyük Locasına bağlanarak Bohemya Bölge Büyük Locasını kurdular. 1785 yılında Katolik İmparator Josef H’nin fermanıyla Prag kentinde en çok üç locanın varlığına izin verilince, birçok loca birleşmek zorunda kaldı. Masonların İmparatorluğun dikta rejimini devirmeye çalıştıklarından şüphelenen Josef II, 1792 yılında gizli polisini onların peşine taktı ve sonucunda birçok loca faaliyetini tatil etti, 1794 yılında da masonluk tümüyle yasaklandı.
1872 yılma kadar Çek Masonluğu yardım cemiyetleri kisvesi altında gizlice çalışmalarını sürdürdü. 1872’den sonra birkaç loca tekrar çalışmaya başladı. Büyük Harbi takiben Avusturya- Macaristan İmparatorluğunun çökmesinden ve 28 Ekim 1918’de Masaryk Kardeşin Çekoslavakya’da Cumhuriyeti ilan etmesinden sonra, 23 Ekim 1920’de “Lessing zu den drei Ringen” Büyük Locası kuruldu. Kısa zamanda Slovakya ve Bohemya locaları da çalışma dili Almanca olan bu Büyük Locaya katıldılar. 27 Ekim 1923’de İtalya ve Yugoslavya’dan aldıkları beratlarla Çek dilinde çalışan localar “Narodni Velikâ Loâe Ceskoslovenskâ” Büyük Locasını kurdular. Gene 1923 yılında, Fransız Gayri Muntazam “Droit Hu- main” Büyük Locasından berat alarak Esperanto dilinde çalışın “Dobrovsky” locası kuruldu. 1931 yılında da çift dilde çalışan “Veliky Orient Ceskoslo- vensky” Büyük Locası kuruldu.
1938 Münih Kongresinden sonra Çek Masonluğu uykuya girerek, Nazi- lerin zulmünü önlemek üzere tüm üye listelerini yok etti. Alman işgali altında Bohemya ve Moravya hükümetine girebilen beş Kardeşten Başbakan General Alois Elias K. ile Ziraat Bakanı Ladislas R. Feirabend K. Yahudi aleyhtarı yasaların kendi topraklarında uygulanmasını önliyebildiler, Hit- lerizme karşı gizli örgütler kurdular, ancak bu faaliyetleri Gestapo tarafından tesbit edildiğinde, kimlikleri belirlenebilen diğer masonlarla birlikte idam edildiler.
Mayıs 1941’de Londra’da “Comenius en Exil” adlı sürgünde Çekoslovakya Büyük Locası kuruldu.
25 Şubat 1948 Komünist darbesinden sonra, Devlet Başkanı Benez K.in arzusu
üzerine Dış İşleri Bakanlığı görevini bırakmıyan Çekoslovak Cumhuriyeti kurucusu ve ilk Cumhurbaşkanı Tomas Garrigue Masaryk K.in oğlu Jan -Garrigue Masaryk K., 10 Mart 1948 günü Dış İşleri Bakanlık Binasının penceresinden, intihar süsü verilerek, darbeciler tarafından atılarak öldürüldü.
Masaryk’in öldürülmesinden sonra Devlet Başkanı Edouard Benes K. de görevinden istifa etti ve çok kısa bir süre sonra hayata veda etti.
20 Mart 1951 tarihinde, “burjuvaların eski toplanma ve eğlenme tarzı” olarak nitelendirilen Masonluk kapatıldı. Çekoslovak Masonluğu böylece tarih içinde önce Katolik Kilisesi ile İmparator Jozef Il’nin istibdad rejiminin, sonra Hitlerizmin, sonunda da Komünizmin hışmına uğrayarak üç kez kapatıldı.
1991 yılında uyanan Çek Locaları 1992’de bir Büyük Loca kurdular. Halen maddi olanakları fevkalade sınırlı, üyelerinin çoğu çok yaşlı olan bu Büyük Loca başlıca Avrupa Büyük Localarınca tanınmış ve 4 Ekim 1993 tarihinde Avrupa Büyük Sekreterler toplantısında temsil edilmiştir. Bu Büyük Loca Türkiye Büyük Locası tarafmdan henüz tanınmamıştır.
Çek Büyük Locası Büyük Sekrete- ri’nin ardesi:
Monsieur Jiri SONKA
Grand Secretaire de la Grande Lo- ge de Tchecoslovaquie
16000 Praha 6
Na Kodymee 26
Tel: 422 31 16 303
MACARİSTAN
Avusturya-Macaristan İmparatorluğunun bir parçası olan bu ülkede Masonluğun seyri diğer Orta Avrupa obediyanslarmkine çok benzemektedir. İlk Mason Localarının kaynağı Avusturya olup 1770’li yıllarda kurulmuşlardı. 1794 yılında Katolik İmparatorunun yasaklaması ile o yıl tüm Orta Avrupa’da Masonluk felç olmuştu. 1867 yılında Macaristan müstakil bir Krallık olabilince, Masonluk yeniden açıldı. 1870’de Alman kaynaklı 7 loca bir araya gelerek bir Milli Büyük Locayı kurdular. 1872’de de Fransa Grand Orient’ına bağlı ikinci bir Büyük Loca kuruldu. Bu iki obedians 1886 yılında birleşerek Macaristan Sembolik Büyük Locasını kurdular. 16 Kasım 1918’de Cumhuriyet ilân edildikten sonra, 1919’de Bela Kun yönetiminde Komünistler idareyi ele geçirdiler, ancak Romen ordusunun şiddetli müdahalesini takiben, 133 günlük bir komünist idareden sonra, Avusturya-Macaristan donanmasında Otranto Deniz Muharebesi kahramanı Mikloş Horthy Kral Naibliğine getirildi. Yahudi düşmanı, Nazi sempatizanı ve 2’nci Dünya Savaşında, Almanlarla işbirlikçi Macaristan Devlet Başkanı Horthy, iktidara geçer geçmez ilk iş olarak Masonluğu kapattı.
1946 yılında kısa bir süre için yeni ümitlerle açılan Macaristan Büyük Locasını bu kez Komünist iktidar 1950 yılında tekrar kapattı.
Sovyetler Birliğinin çökmesiyle Macaristan Büyük Locası 1991 yılında yeniden açıldı ve 4 Ekim 1993 Kopenhag Avrupa Büyük Sekreterler toplantısına katıldı. 20 Ekim 1993 tarihli yazılarıyla Macaristan Büyük Locası Kopenhag’daki beraberliğimizi hatırlatarak, Dostluk Kefilleri teatisi ile tanınma talebinde
bulundu.
ADRES: Symbolic Grand Lodge Of Hungary
H-1446 Budapest
Postafiok 395
AVUSTURYA
Avusturya’da ilk loca İmparatori- çe Maria Theresa’nın kocası Dük Francis tarafından 1742 yılında kuruldu. 1785 yılında 45 locası bulunan Avusturya Masonluğu 1794 yılında Katolik împarator’un bir kararnamesi ile kapatıldı. 1867 yılında Macaristan’ın müstakil krallık olması ile gizli çalışan AvusturyalI Masonlar sınırı geçerek Macaristan’da localara gitmeye başladılar. Viyana’da bir Büyük Locanın kurulması ancak Birinci Dünya Savaşından sonra olabilmiştir. 1938 yılında Naziler Avusturya Masonluğunu tekrar kapatmadan loca sayısı 26’ya ulaşmıştı. Harp sonrası Masonluğun büyük bir gelişim gösterdiği Avusturya’da halen 51 locada 2000 K. vardır. Büyük Loca binası Viyana kentinin merkezinde, ünlü İspanyol Binicilik Okulu’nun yakınındadır. Binanın dışında Masonlukla ilgili hiçbir işaret yoktur. Yemek odaları birinci katta, Mabedler ikinci katta, Sekreterlik ve bürolar üçüncü kattadır. İngilizce çalışan “Sarastro” locasının dışında tüm localar Almanca çalışırlar. Localar haftada bir saat 19.00’da toplanırlar. Yemek toplantı öncesi yenir. Ayda yapılan 4-5 toplantıdan birinde derece tevcih edilir, diğerleri ise özellikle maso- nik konularda yoğunlaşan konferans celseleridir. Bir üst dereceye çıkacak Kardeşin bir konferans vermesi beklenir. Kıyafet siyah elbise, siyah ayakkabı, beyaz gömlek ve siyah kravattır. Ziyaretçilerin kıyafetlerinde esnek davranılabilir ve genelde ziyaretçilerden yemek parası alınmaz.
RİTÜEL: Kullanılan ritüel “Schroeder” ritüelidir. Her iki Nazır’ın yeri, eskiden bizde de olduğu gibi, Batıdadır ve Loca açıldıktan sonra çalışmalara katılan Kardeş iki Sütun arasında Üs. Muh. i sonra da Nazırları selamlar.
Avusturya’da localar haftada bir toplandıklarından Kardeş loca ziyaretleri çok azdır ve dışarıdan bir ziyaretçinin gelmesi küçük bir olaydır. 1992 yılında “Aux trois Canons” locasının 250’nci yıldönümü münasebetiyle Türkiye Büyük Locası Bü. Üs. En Muh. Can Arpaç K. in ve kalabalık bir Türk Mason grubunun da katıldığı merasimler tertip edilmiş, Mason müzesinde özel bir sergi açılmış, PTT idaresi de özel pullar bastırmış ve Maso- nik ilk gün damgalarını uygulamıştır.
Not: İngilizce çalışan Sarastro Locası Cuma günleri toplanır.
ADRES: The Grand Lodge of Austria (Grossloge von Osterreich)
1010 Wien, Rauhensteingasse 3 Tel: 0222/512 7422
Fax: (1)512 0455
Celil Layiktez
Kaynak: Tesviye Dergisi Sayı 11