Parasal Gevşeme (Quantitative Easing QE) Nedir?
Parasal gevşeme (QE), bir merkez bankasının para arzını artırmak, borç verme ve yatırımı teşvik etmek için açık piyasadan uzun vadeli menkul kıymetler satın aldığı geleneksel olmayan bir para politikası türüdür. Bu menkul kıymetleri satın almak ekonomiye yeni para ekler ve aynı zamanda sabit getirili menkul kıymetlere teklif vererek faiz oranlarının düşürülmesine hizmet eder. Aynı zamanda merkez bankasının bilançosunu da genişletir.
Kısa vadeli faiz oranları sıfır olduğunda veya sıfıra yaklaştığında, bir merkez bankasının faiz oranlarını hedefleyen normal açık piyasa işlemleri artık etkin değildir. Bunun yerine, bir merkez bankası satın almak için belirli miktarlarda varlığı hedefleyebilir. Parasal gevşeme, bankalara daha fazla likidite sağlamak için yeni oluşturulan banka rezervleri ile varlık satın alarak para arzını artırmaktadır.
TEMEL ÇIKARIMLAR
- Parasal gevşeme (QE), merkez bankaları tarafından yurt içi para arzını hızlı bir şekilde artırma ve ekonomik aktiviteyi teşvik etme yöntemi olarak kullanılan bir para politikası türüdür.
- Parasal gevşeme genellikle bir ülkenin merkez bankasının daha uzun vadeli devlet tahvilleri ve ipoteğe dayalı menkul kıymetler (MBS) gibi diğer varlık türlerini satın almasını içerir.
- COVID-19 salgınının neden olduğu ekonomik durgunluğa yanıt olarak, 15 Mart 2020’de ABD Merkez Bankası, 700 milyar doları aşan bir parasal gevşeme planını açıkladı.
- Ardından, 10 Haziran 2020’de, kısa bir azaltma çabasının ardından, Fed, bir sonraki duyuruya kadar ayda en az 80 milyar dolar hazine tahvili ve 40 milyar dolar ipotek destekli menkul kıymet satın almayı taahhüt ederek programını genişletti.
Parasal Gevşemeyi Anlamak
Merkez bankaları parasal gevşemeyi gerçekleştirmek için, devlet tahvilleri ve diğer menkul kıymetleri satın alarak para arzını artırırlar. Para arzını artırmak, para maliyetini düşürür. Piyasadaki diğer herhangi bir varlığın arzını artırmak da aynı etkiye sahiptir. Daha düşük bir para maliyeti, daha düşük faiz oranlarına yol açar. Faiz oranları düştüğünde, bankalar daha kolay vadelerle kredi verebilir. Parasal gevşeme tipik olarak faiz oranları sıfıra yaklaştığında uygulanır çünkü bu noktada merkez bankalarının ekonomik büyümeyi etkilemek için daha az aracı vardır.
Parasal Gevşeme Örnekleri
- 1997 Asya Mali Krizinin ardından Japonya ekonomik durgunluğa düştü. 2001’den itibaren Japonya Merkez Bankası (BoJ), deflasyonu durdurmak ve ekonomiyi canlandırmak için sert bir parasal gevşeme programı başlattı. Japonya Merkez Bankası, Japon devlet tahvili satın almaktan özel borç ve hisse senedi almaya geçti. Bununla birlikte, parasal gevşeme kampanyası hedeflerine ulaşamadı. Japonya Merkez Bankası’nın çabalarına rağmen, 1995 ve 2007 yılları arasında Japon gayri safi yurtiçi hasılası (GSYİH) nominal olarak kabaca 5,45 trilyon dolardan 4,52 trilyon dolara düştü.
- İsviçre Ulusal Bankası (SNB) 2008 mali krizinin ardından bir parasal genişleme stratejisini kullanmıştır. Sonunda, SNB, tüm ülke için yıllık ekonomik üretimi aşan varlıklara sahip oldu. Böylece SNB’nin dünyadaki en büyük parasal gevşeme versiyonunu yapmış oldu. İsviçre’de ekonomik büyüme pozitif olmasına rağmen, toparlanmanın ne kadarının SNB’nin parasal gevşeme programına bağlanabileceği belirsizdir. Örneğin, faiz oranlarının % 0’ın altına çekilmesine rağmen, SNB hala enflasyon hedeflerine ulaşamadı.
- Ağustos 2016’da İngiltere Merkez Bankası (BoE), Brexit’in olası ekonomik sonuçlarını ele almaya yardımcı olmak için ek bir parasal gevşeme programı başlatacağını duyurdu . Plan, BoE’nin 60 milyar pound devlet tahvili ve 10 milyar pound şirket borcu satın almasıydı. Plan, faiz oranlarının İngiltere’de yükselmesini önlemeyi ve aynı zamanda ticari yatırımı ve istihdamı teşvik etmeyi amaçlıyordu.
- İngiltere’deki Ulusal İstatistik Ofisi, Ağustos 2016’dan Haziran 2018’e kadar, brüt sabit sermaye oluşumunun (bir ticari yatırım ölçüsü) ortalama üç aylık yüzde 0,4 oranında büyüdüğünü bildirdi. Bu, 2009’dan 2018’e kadar olan ortalama orandan daha düşüktü. Sonuç olarak, ekonomistler, bu parasal gevşeme programı olmasaydı büyümenin daha kötü olup olmayacağını belirlemeye çalışmakla görevlendirildi.
- 15 Mart 2020’de ABD Federal Rezervi, ABD finans sistemine likidite sağlamak için acil bir önlem olarak varlık alımlarında 700 milyar dolara kadar uygulama planını duyurdu. Bu karar, COVID-19 virüsünün hızlı yayılmasının ve ardından gelen ekonomik kapanmanın getirdiği büyük ekonomik ve piyasa kargaşasının bir sonucu olarak alındı. Sonraki eylemler bu QE eylemini süresiz olarak genişletti.
Sıkça Sorulan Sorular
Parasal Gevşeme Nasıl Çalışır?
Parasal gevşeme, bir ülkenin merkez bankasının, tipik olarak o ülkenin en büyük bankalarından uzun vadeli devlet tahvilleri satın alarak, finansal sistemindeki likiditeyi artırmaya çalıştığı bir para politikası türüdür. Parasal gevşeme ilk olarak Japonya Merkez Bankası (BoJ) tarafından geliştirildi, ancak o zamandan beri Amerika Birleşik Devletleri ve diğer bazı ülkeler tarafından kabul edildi. Merkez bankası, bu menkul kıymetleri bankalardan satın alarak, bankaları daha özgürce borç verme veya yatırım yapma yetkisi vererek ekonomik büyümeyi canlandırmayı umuyor.
Parasal Gevşeme Para Basmak Mı?
Eleştirmenler, parasal gevşemenin etkili bir şekilde para basmanın bir türü olduğunu savundu. Bu eleştirmenler, genellikle 2000’lerin başında Zimbabwe veya 1920’lerin Almanya’sında olduğu gibi, para basmanın hiper enflasyona yol açtığı tarihteki örnekleri kanıt olarak sunuyor. Bununla birlikte, parasal gevşemeyi savunanlar, bankaları doğrudan bireylerin ve işletmelerin eline nakit vermek yerine aracı olarak kullandığından, parasal gevşemenin kontrolden çıkmış enflasyon yaratma riskini daha az taşıdığını belirtiyorlar.
Parasal Gevşeme Enflasyona Neden Olur Mu?
Parasal gevşemenin enflasyona neden olup olmadığı ve bunu ne ölçüde yapabileceği konusunda fikir ayrılıkları var. Örneğin, Japonya Merkez Bankası, ekonomilerinde kasıtlı olarak enflasyonu artırmanın bir yolu olarak tekrar tekrar parasal gevşemeye girişti. Ancak bu girişimler, enflasyonun 1990’ların sonlarından bu yana son derece düşük seviyelerde kalmasıyla şimdiye kadar başarısız oldu. Benzer şekilde, birçok eleştirmen, Amerika Birleşik Devletleri’nin 2008 Mali Krizini izleyen yıllarda parasal gevşeme kullanmasının tehlikeli enflasyonu serbest bırakma riski olacağı konusunda uyardı . Ancak şu ana kadar, enflasyondaki bu artış henüz gerçekleşmedi.