İkinci Dünya Savaşı
Yazar Yrd.Doç.Dr. Kemal YAKUT
ÜNİTE
7
Amaçlar
Bu üniteyi çalıştıktan sonra; • Birinci Dünya Savaşı'nın sonunda barışı koruma çabaları hakkında bilgi edinecek, • İkinci Dünya Savaşı'na yol açan siyasal olayları kavrayacak, • Savaşın dünyaya yayılmasını ve Müttefik Devletlerin savaşın sürdürülmesinde izledikleri stratejileri yakından gözlemleyebilecek, • Savaş boyunca Türkiye'nin konumunu ve izlediği politikayı öğreneceksiniz.
İçindekiler
• Giriş 131
• Birinci Dünya Savaşı'ndan Sonra Meydana Gelen Siyasal Gelişmeler 131 • Statükonun Bozulması ve İkinci Dünya Savaşı'na Yol Açan Olaylar 137 • Savaşın Başlaması ve Yayılması • Savaş Sırasında Önemli Siyasal Buluşmalar • Savaşın Sona Ermesi 142 147 152
• İkinci Dünya Savaşı'nda Türkiye'nin Politikası • Özet • Değerlendirme Soruları • Yararlanılan ve Başvurulabilecek Kaynaklar
153 155 156 157
Çalışma Önerileri
• Ünitede adı geçen kişilerin yaşam öykülerini bir ansiklopediden okuyunuz. • Yanınızda bir atlas bulundurarak olayların geçtiği yerleri belirleyiniz. • Türkiye'nin savaş sonunda müttefiklerle birlikte hareket etmesi, siyasal düzeni nasıl etkilemiştir? Kendi aranızda tartışınız.
ANADOLU ÜNİVERSİTESİ
1919-1939 yılları arasında yaşanan olaylar dünyamızı adım adım bir dünya savaşına doğru sürüklemiştir. Yüzyılın son bölümü. Afrika. Bu nedenle antlaşmaların ilk yıllarından itibaren barışın sürekliliğini sağlamak üzere çeşitli önlemler alınmak istenmiştir. eski SSCB ve Avrupa'nın önceki sosyalist bölümleri gibi dünyanın geniş bölgeleri için bir felaket çağı oldu". Nitekim. belirsizlik ve kriz. Dünya Barışının Sağlanması Girişimleri
Birinci Dünya Savaşı'nın sona ermesi. ama özgürlüğü korumayı başarırsak her şeye her zaman yeniden başlayabileceğimizi de kanıtlıyor". İnsanlık. milyonlarca insanı yeni özgürlüklere ve daha iyi bir yaşama doğru taşırken. Bu olaylar sonucu dünyamız temelden sarsıldı ve barışcıl duygular büyük yara aldı.
2. Geriye bakıldığında bu dönem bir Altın Çağ olarak görülebilir. Alman ve Osmanlı İmparatorluklarının dağılması uluslararası alanda önemli boşluklar yaratmıştı. kıyısında bulunduğumuz üçüncü bin yılın şekillenmesinde katkısı olacaktır. Barış antlaşmalarındaki haksızlık ve adaletsizlikler. Bu imparatorlukların paylaşılması için yapılan antlaşmalar ve kurulan statü bir düzen sağlamamıştı.
AÇIKÖĞRETİM FAKÜLTESİ
. yüzyılın başında patlak veren Birinci Dünya Savaşı'yla tarihte görülmemiş yıkıntı ve acılarla karşılaştı. Zira. Avusturya-Macaristan.1. Birinci Dünya Savaşı sonunda yapılan antlaşmalar Avrupa'nın ve dünyanın güçler dengesini yeniden düzenlemişti. uluslararası alanda ne gibi değişiklikler yaratmıştır? Tartışınız.İKİNCİ DÜNYA SAVAŞI
131
1. Olaylardan ve özellikle iki dünya savaşından gerekli "derslerin" çıkartılması. Bu dönüşüm insan toplumunu muhtemelen kıyaslanabilir kısalıkta herhangi bir başka dönemden daha derin bir biçimde değiştirdi. Giriş
Yirminci yüzyıl. birçoklarına da görülmemiş acılar tattırdı. yeni bir dağılma. ünlü İngiliz tarihçi Eric Hobsbawm "Kısa 20. İtalyan tarihçi Leo Valiani'nin dediği gibi. İnsanlığın yeni "felaket çağları" yaşamaması için olayların bilinmesinde ve yorumlanmasında büyük yarar vardır. İkinci Dünya Savaşı'ndan Sonra Meydana Gelen Siyasal Gelişmeler
2. "yüzyılımız. Yüzyıl (1914-1991)" adlı kitabında iki dünya savaşını ve sonrasını şöyle değerlendirmiştir: "1914'ten İkinci Dünya Savaşı'nın ertesine kadar yaşanan bir felaket çağını. başka bir büyük savaşın gerekçesi olarak görülmüştür. Ancak insanlık bu korkunç faciayı unutma olanağı bulamadan aynı şeyleri İkinci Dünya Savaşı'nda bir kez daha yaşamak zorunda kaldı. Bu dönemin 1970'lerin başında sona erdiği neredeyse dolaysız biçimde görüldü. yirmi beş ya da otuz yıl süren bir olağanüstü ekonomik büyüme ve toplumsal dönüşüm izledi. adalet ve eşitlik fikirlerinin kazandığı zaferin daima kısa ömürlü olduğunu.
Bu nedenle 1930'lu yılların başlarından itibaren durumu sarsılmış ve güven duyulan bir kurum olmaktan çıkmıştı. Paris Barış Konferansı'nda yenilen devletlerle yapılan antlaşmalara "Birinci Bölüm" olarak konulmuştur. adaletli ve onurlu uluslararası ilişkilerin sürdürülmesi Hükümetlerin bundan böyle uluslararası hukuk kurallarına kesinlikle uyması Örgütlenmiş halkların karşılıklı ilişkilerinde adaletin korunması ve antlaşmalardan doğan bütün yükümlülüklerin yerine getirilmesi. konulara yer verilmiştir. Nitekim. Versailles Antlaşması'nca belirlenmiş tamirat ve tazminat konusunda bir takım kolaylıklar sağlamak için Fransa'yla iyi ilişkiler kurmak istemiştir. cemiyetin yapısı. Cemiyet'in sözleşmesi ilk olarak Versailles Barış Antlaşması'na sokulmuştur.132
İKİNCİ DÜNYA SAVAŞI
Milletler Cemiyeti'nin Kurulması
?
Birleşmiş Milletlerin kurulması hangi konferansta gündeme getirilmiştir? Birinci Dünya Savaşı sırasında Amerika Birleşik Devletleri (ABD) Başkanı Wilson. Merkezi Cenevre olan Milletler Cemiyeti. Locarno Antlaşması
?
Locarno Antlaşması hangi sorunların çözülmesi için yapılmıştır? Almanya. kurulacak bir örgütle korunması konusunda önemli bir adım atılmıştır. Bu oturumda ayrıca oluşturulacak bir komisyonun da Milletler Cemiyeti'nin sözleşmesini hazırlaması istenmiştir. Bu çalışma sonucu Milletler Cemiyeti kurulmuştur. uluslararası ilişkiler vb. barışın korunması için bir uluslararası örgütün kurulmasını gündeme getirmişti. barışın sürekliliğinin sağlanması. Bu nedenle Alman Hükümeti. savaştan sonra toplanan Paris Barış Konferansı'nda uluslararası örgütlenmeyi gerçekleştirmek üzere gerekli girişimler başlatılmıştı. bir
ANADOLU ÜNİVERSİTESİ
.
?
Birleşmiş Milletler hangi etkenden dolayı başarılı olamamıştır? Bu sözleşme.
Sözleşmenin diğer maddelerinde de üyelik. Cemiyet'in sözleşmesinin başlangıç bölümünde genel amaçlar ve üyelerin yüklendikleri sorumluluklar sıralanmıştır. Konferansın 15 Ocak 1919 tarihli oturumunda Milletler Cemiyeti'nin kurularak barış antlaşmalarında yer alması kararlaştırılmıştır. Böylece uluslararası barışın. Ancak. Cemiyet büyük devletlerin etkisi altında kaldığından karşılaşılan uluslararası sorunları çözememiştir. 1925 yılının Şubat ayında Fransa'ya bir nota vererek. Buna göre. Buna göre: • • • • Savaşa başvurulmaması konusunda birtakım yükümlülüklerin kabul edilmesi Gizlilikten uzak. uluslararası sorunların çözümlenmesinde bir odak olarak düşünülmüştür.
?
Birleşmiş Milletlerin kurulma amaçları nelerdir? Oluşturulan komisyonun hazırladığı sözleşme (misak) 28 Nisan 1919'da Konferansın Genel Kurulu'nda kabul edilmiştir. antlaşmalar.
Polonya ve Çekoslovakya Locanro'da bir araya gelerek bir konferans toplamışlardır. Bunun üzerine. ABD'nin Birinci Dünya Savaşı'na girişinin 10.1. kısa vadede Avrupa'daki siyasi gerginliği azaltmasına rağmen.
?
2. hangi siyasal. Locarno Antlaşması. Roma İmparatorluğu'nu yeniden kuracağını ve ülkedeki sol muhalefetle mücadele edeceğini belirten Faşist Parti. Kellogg'un bu önerisini kapsayan Briand-Kellogg Paktı. Görüşmeler sonucunda. Fransa. ABD ile Fransa arasındaki ilişkilerde savaşı yasa dışı ilan eden karşılıklı bir taahhütte bulunulmasını önermiştir. 27 Ağustos 1928'de ABD. Ülkede sosyalizm ve komünizm gibi akımlar güçlenmişti. 1919'da Benito Mussolini önderliğinde kurulan Faşist Parti'nin büyümesine de yol açmıştı. Amerika'nın sadece Fransa ile değil.2. Belçika. diğer bir ifadeyle Fransa ve Belçika sınırlarının kesin ve sürekli olduğunu kabul etmiştir. Birinci Dünya Savaşı'ndan sonra büyük bir ekonomik çöküntü içine girmişti. Briand-Kellogg Paktı ile. Almanya. 1 Aralık 1925'te Londra'da imzalanmıştır.2. Japonya. Bunun yanında toplumsal ve ekonomik sorunların giderek artması. yıldönümünde (1927) Avrupa'da. batı sınırlarının. uzun vadede Versailles Antlaşması'nın "öngördüğü düzenin" iflasına yol açmıştır. antlaşmaya imza atan devletlerin savaştan korunması ve bu devletler arasında çıkacak her türlü anlaşmazlığın barış yoluyla çözümlenmesi amaçlanmıştır. İtalya. Savaşta istediklerinin çoğuna kavuşamamıştı. Fransa. Pakt uzun ömürlü olmamış 1930'lardan sonra Almanya. 5 Ekim 1925'te Almanya. Belçika ve Çekoslovakya arasında imzalanmıştır. savunmaya dayanmayan savaş kanun dışı ilan edilmiş ve ülkelerarası ilişkilerde barışçı yollara başvurulması esas alınmıştır. Briand-Kellogg Paktı Briand-Kelogg Paktı. Fransa'ya özel bir prestij sağlamak amacıyla. toplumsal ve ekonomik ortamda kurulmuştur? İtalya. İtalya'da Faşist Rejimin Kurulması Faşist Parti. bütün dünya devletleriyle böyle bir taahhüdün yapılmasından ve savaşın yasa dışı ilan edilmesinden yana olduğunu bildirmiştir. İtalya. Polonya. Fransa'ya verdiği yanıtta. Bunun yanında. hangi amaçla yapılmıştır? Fransız Dışişleri Bakanı Aristide Briand. 16 Ekim 1925'te hazırlanan Locarno Antlaşması. İngiltere. 28 Ekim 1922'de NapoAÇIKÖĞRETİM FAKÜLTESİ
?
. ABD Dışişleri Bakanı Kellogg ise. Locarno Antlaşması'yla Almanya. Paris Barış Konferansı'nda küçük düşürüldüğü öne sürülen İtalya'yı güçlendireceğini. Bazı Büyük Devletlerde Rejim Değişikliklerinin Meydana Gelmesi
2. İngiltere. Ancak. Pakt'ın işlevini ortadan kaldırmıştır. İtalya ve Japonya'nın saldırgan tutumları.İKİNCİ DÜNYA SAVAŞI
133
karşılıklı güvenlik paktı kurulmasını önermiştir.
Hitler.
ANADOLU ÜNİVERSİTESİ
.2. Örneğin. 28 Haziran 1919'da ağır koşullar taşıyan Versailles Antlaşması'nın imzalanması. Hatta. bir somun ekmek alabilmek için milyonlarca marka ihtiyaç duyulmuştur. İtalya'daki faşist yönetim 1930'lu yıllarda taleplerini arttırarak saldırgan politikasını sürdürmüştür. siyasi yelpazenin sağında ve solunda bulunan tüm Almanların tepkisine yol açmıştı. Bu arada Fransızların 1923 yılında. Almanya'nın karşı karşıya bulunduğu siyasi. Sosyalist ve komünist hareketler de büyük bir atılım içine girmişlerdi.
2. Roma İmparatorluğu'nun yeniden kurulması için de. 24 Şubat 1920'de Münih'te ilk kitle toplantısını gerçekleştirerek Parti'nin programının esaslarını belirlemiştir. Özellikle. 1922 yılında Alman Markı'nın değerinin düşmesi halkın yaşamını zorlaştırmıştı. savaş onarımları nedeniyle Danimarka'ya bırakılan Schleswig'in elde çıkarılmasını. Türk-İtalyan ilişkilerinde gerginlik yaratmıştır.2. Almanya'da Nazizmin Kurulması
?
Almanya'nın Birinci Dünya Savaşı'ndan sonra siyasi. Ancak. Cumhuriyet yönetiminin iç ve dış politikadaki başarısızlığı. 1918 yılının Kasım ayı başlarında çıkan bir askeri ayaklanma sonucu İmparatorluğa son verilmiş ve cumhuriyet ilan edilmişti. Buna karşılık. aşırı ulusalcılığı (milliyetçiliği) esas aldığından.
?
Alman Nasyonal-Sosyalist İşçi Partisi'nin iç ve dış politikadaki amaçları nelerdir? İşte. 1919'da küçük bir siyasal topluluk olan Alman İşçi Partisi'ne üye olmuş ve liderliğini ele almıştır. bu toplumsal ve ekonomik çalkantılar içinde Birinci Dünya Savaşı'ndan sonra terhis edilen onbaşı Adolf Hitler. sorunları daha da arttırmıştı. kamuoyununVersailles Antlaşması'na olan tepkisini daha da çoğaltmıştır. Eupen ve Malmedy'in Belçika'ya verilmesini büyük bir öfkeyle izlemiştir. Mussolini'nin Anadolu'yu da içine alan bu yayılma politikası. Bu önemli siyasal değişiklik. Faşist Partisi'nin "Kara Gömleklileri" tarafından gerçekleştirilen bu olay üzerine hükümet istifa etmiş ve başbakanlığa Mussolini getirilmiştir. barış antlaşmasının gerektirdiği ödemelerin yapılmasını. Alman kamuoyu. sosyal ve ekonomik sorunları çözememişti.
?
Faşist yönetimin iç ve dış politikadaki amaçları nelerdir? Mussolini'nin kurduğu faşist yönetim. savaş tazminatının ödenmemesini bahane ederek Ruhr bölgesini işgal etmesi. ekonomik önlemler almadaki yetersizliği işsizlik sorununu büyütmüştü. Akdeniz çevresinde sömürgeler elde etmeye yönelmiştir. toplumsal ve ekonomik yapısı nasıldır? Almanya. Birinci Dünya Savaşı'ndan yenik çıkması nedeniyle 1918'den sonra büyük çapta iç sorunlarla karşı karşıya gelmişti.134
İKİNCİ DÜNYA SAVAŞI
li'den Roma üzerine yürüyerek büyük bir atılım gerçekleştirmiştir. kısa bir süre sonra demokrasiyi ortadan kaldırmıştır. Ülkedeki diğer ırklardan olan kişileri zorla İtalyanlaştırmaya çalışmıştır.
Jack London'ın. Hitler diktatör olma konusunda önemli bir adım atmıştır. Buna göre iç politikada. 30 Ocak 1933'te Hitler'i Başbakanlığa atamıştır. Öteden beri Alman liberalleri. Böylece. Hitlerin kurduğu Nazizmin uygulamaları nelerdir? Hitler. Hitler baskıyla Alman Parlamentosu'ndan (Reichstag'tan) dört yıl süreyle olağanüstü yetkiler almıştır. Dış politikada ise. demokratik bir ortamda ırkçı söylemler benimseyen NasyonalSosyalist İşçi Partisi iktidara gelmiştir. "yozlaşmış burjuva kültürü" olarak nitelendirdikleri Sigmund Freud'un psikanaliz metinlerini. 3 Şubat 1933'te Alman ordusunun komutanlarıyla yaptığı görüşmede iç ve dış politikaya yönelik düşüncelerini açıklamıştır. kendiliğinden bu yola dönmeyenin zorla bu yola getirilmesi. Engels'in ve Albert Einstein gibi değişik siyasal görüşteki yazarların kitaplarını yakarken acı gerçekle yüzyüze gelmişlerdir. İlk iş olarak sendika ve siyasal partileri kapatmıştır. Bu siyasal gelişmelerden sonra Cumhurbaşkanı Hindenburg.
AÇIKÖĞRETİM FAKÜLTESİ
?
. 30 Ocak 1933 akşamı Hitler'in başbakanlığını kutlayan "kahverengi gömlekli" nazizm yanlısı gençler. gençliğe ve halka savaşın tek çözüm olduğu fikrinin yerleştirilmesi ve en sert şekilde otoriter devlet yönetiminin sağlanması gerekiyordu.İKİNCİ DÜNYA SAVAŞI
135
Bu toplantıda Parti'nin adını Alman Nasyonal-Sosyalist İşçi Partisi (Nazi Partisi) olarak değiştirerek aşırı ulusalcı (milliyetçi) ve ırkçı bir politika benimsemiştir. işsizliğe çare bulunacağını. Demokratik bir rejimde. 1932 seçimlerinde de Alman Parlamentosu'nun (Reichstag) 608 üyeliğinden 230'unu kazanarak. Hitler'e göre. ilk yapılması gereken politik güçün tekrar ele geçirilmesiydi. demokrasiyi ortadan kaldırmayı hedefleyen siyasal örgütlenmelere yer verilmeli midir? Tartışınız. halihazır durumun tam tersine döndürülmesi. 5 Mart 1933'te yapılan seçimlerde Nasyonal Sosyalist Parti (Nazi Partisi) çoğunluğu elde edememiştir. Ancak. Ancak. ülkenin en büyük partisi haline gelmiştir. 2 Ağustos 1934'te Devlet Başkanı von Hindenburg'un ölümü üzerine bu makamı da şahsında birleştirerek "Führer" olmuştur. Marx'ın. Böylece. amaca aykırı düşen herhangi bir düşünce tarzının faaliyetine göz yumulmaması. Bununla birlikte. Fakat. Alman Nasyonal-Sosyalist İşçi Partisi 1930 seçimlerinde başarılı olduktan sonra. Tüm bu gelişmelerin sonucunda Almanya'da tek partili totaliter devlet kurulmuş olmaktaydı. Almanya'nın büyümesini sınırlayan Versailles Antlaşması'nın ortadan kaldırılacağını ve şiddetli bir şekilde Yahudi düşmanlığının körükleneceğini öne sürerek güçlenmeye devam etmiştir. Kendisi gibi düşünmeyen kişileri ya öldürtmüş ya da toplama kamplarına göndermiştir. sosyalistleri ve komünistleri. marksizmin kökünün kurutulması. nasyonal sosyalizmin (nazizm) bir zafer kazanabileceğine inanmamışlardı. bu amaçlarına ulaşmak ve kendisine bağlı bir parlamento oluşturmak için meclisi feshederek seçimlere gitmiştir. Hitler. Zengin sermaye kesiminin desteğini arkasına alan Hitler. Versailles Antlaşması'nın ortadan kaldırılması ve bunun için müttefikler sağlanması yoluna gidilmesi gibi amaçlar belirlenmişti. Thomas Mann'ın. örgütlenmeye hız vermiş ve taraftarını arttırmaya çalışmıştır. Ernest Hemingway'in.
Bu nedenle. Komünist Parti gücünü ve denetimini arttırmıştır. Sovyetler Birliği. yeni bir dış politika izleyerek. 1920'li ve 1930'lu yıllarda Uzakdoğu'nun en güçlü devleti idi. devletler arasında yeni ve önemli anlaşmazlıklar ortaya çıkarmıştır. Sovyet Birliği'ni sanayileşmiş bir sosyalist ülke haline getirmek için ekonomik sorunları çözmeye çalışmıştır. kapitalist ve faşist devletler arasında çıkacak bir savaş sonucunda. bu ülkenin orta bölgelerine doğru ilerlemeye başlamıştır. Özellikle 1930'lardan sonra militarist bir anlayışla yönetilen Japonya. Almanya ve müttefikleri ile 3 Mart 1918'de Brest-Litowsk Antlaşması'nı yaparak durumunu güçlendirmeye çalışmıştır.2. Ancak. Almanya'da Nasyonal Sosyalist Parti'nin iktidara gelmesi ve statükonun değiştirilmesine yönelik faaliyetlerde bulunması. devletin askeri gücü olan Kızıl Ordu'nun silahlanmasını da ihmal etmemiştir. savaş sırasında Çarlık yönetiminin yapmış olduğu gizli anlaşmaları açıklamıştı. her iki taraf yıpranacağından. üç yıl daha açıklıkla mücadele etmek zorunda kalmış ve milyonlarca kayıp vermiştir. Locarno Antlaşması'ndan ayrılmış ve askersiz bölge olan Ren Bölgesini işgal etmiştir. 1932'de Çin'le savaşa tutuşarak. İkinci Dünya Savaşı'ndan önce önemli ölçüde güçlenmiştir. doğuda "yaşam alanı" oluşturulmasını esas almıştır. yayılmacı bir politika izlemeye başlamıştı. Halk. 1933'ten sonra Almanya'nın gelişmeye ve çevresini tehdit etmeye başlaması üzerine uluslararası alanda silahsızlanmayı savunmuştur. devrimden sonra Bolşeviklerle Çarlık taraftarları arasında uzun bir iç savaş yaşanmıştır. Sovyetler Birliği'nin önderlerine göre. Japonya Japonya. yeni yönetim savaştan çekilmişti. Ancak.
2.2. totaliter devleti anlayışını yerleştirdikten sonra Almanya'nın sınırları dışında kalmış bulunan bütün Almanların birleştirilmesini ve bir tek devlet altında toplanmasını.
2. 1922'de tümüyle sona eren iç savaş. Amaçlarına ulaşmak için Versailles Antlaşması'nın sınırlayıcı hükümlerini ortadan kaldırmış. dünyada sosyalizmin yayılması daha kolay olacaktır. Almanlarla görüşmüşlerdir. Lenin'in başkanlığındaki hükümet. Ancak.4. Birinci Dünya Savaşı ve devrim sırasında fakir düşmesine rağmen. Sovyet halkı üzerinde büyük etkiler bırakmıştır.
?
Sovyetler Birliği'nin dünya savaşından beklentileri nelerdir? 1924'te Lenin'in ölümünden sonra iktidarı eline geçiren Stalin. Parti'ye karşı silahlı ve örgütlü muhalefet ortadan kaldırılmıştır. Sovyetler Birliği. Nitekim. Bununla birlikte.
ANADOLU ÜNİVERSİTESİ
.136
İKİNCİ DÜNYA SAVAŞI
Hitler. 1931'de Mançurya'yı işgal ettikten sonra Çin'e yönelmiştir. Sovyetler Birliği Rusya'da 1917 yılında Bolşevik Devrimi gerçekleştirildikten sonra.3. Alman ordusunun toplam kuvvetini arttırmış.
Aynı gün yayınlanan bir yasayla da Alman Ordusu teşkilatında önemli değişiklikler yapmıştır. Uzakdoğu'daki güçler dengesini alt-üst etmiştir. Fakat. Hitler'in temel hedefi Versailles Barış Antlaşması'nı yıkmak ve emperyalist yayılmacılık olduğundan bu çabalarından vazgeçmemiştir. koşulların olgunlaşması üzerine
AÇIKÖĞRETİM FAKÜLTESİ
?
. 1934 yılında Avusturya'daki Nazileri kullanarak bu ülkenin ilhak edilmesi girişimidir. Versailles Barış Antlaşması'yla Almanya'ya dayatılan silahlanma kısıtlanmasını tanımadığını ifade etmiştir.D. Nitekim. Bunun üzerine Hitler. bu ülkeye karşı çıkmışlardır.
3. Bu çabalarını sürdürürken bir yandan da silahlanma faaliyetine girişmiştir. Statükonun Bozulması ve İkinci Dünya Savaşı'na Yol Açan Olaylar
3. Japonya'nın bu tutumuna seyirci kalmışlardır. Japonya'yı durdurmak için Çin'e yardıma başlamışlardır.İKİNCİ DÜNYA SAVAŞI
137
Japonya'nın yayılmacı politikası. Japonya'nın emperyalist tutumu nedeniyle kendisini İkinci Dünya Savaşı'na girmekten kurtaramamıştır. Versailles Barış Antlaşması'nı ortadan kaldırmaya kararlı olan Almanya. Gerek asker sayısını arttırmaya gerekse modern silah. Bu bölgede çıkarları olan İngiltere ve A. Böylece. Ancak. gibi devletler. Daha önce ilhak konusunda başarısız olan Hitler. muhaliflerini tasfiye ettikten sonra tüm dikkatini Versailles Barış Antlaşması'nı bozmaya yöneltmiştir. 4 Ekim 1933'te Silahsızlanma Konferansı'ndan ve Milletler Cemiyeti'nden çekilerek kara. Almanya'nın silahlanma politikası İngiltere ve Fransa'yı endişelendirmiştir. zorunlu askerlik sistemini getirdiğini açıklamıştır. Alman Hükümeti'nin de "Alman Reich'ının bütünlüğünü korumak". Bu ülkeler de silahlanmaya başlamışlardır. Ancak. Fakat. bu antlaşmanın önemli sorunlarından biri olan Saar Bölgesi'ni 1 Mart 1935'te silah kullanmadan Alman sınırlarına dahil etmiştir. Hitler'in amaçlarından biri de Avusturya'nın Almanya topraklarına katılması idi. Fransa karşılık vermek istemişse de bu oldu-bittiyi kabul etmek zorunda kalmıştır.B. Almanya'nın Versailles Barış Antlaşması'nı Bozma Çabaları
Hitler. araç ve gereç yapımına önem vermiştir. deniz ve hava kuvvetlerini güçlendirmeye çalışmıştır. Avusturya'daki Nazilerin gerçekleştirdiği hükümet darbesi başarısızlıkla sonuçlanınca ilhakı gerçekleştirememiştir. Uzakdoğu. Japonya'nın 1937'de Çin'e ikinci kez saldırmasından sonra. 7 Mart 1936'da askersiz hale getirilmiş bulunan Ren bölgesine asker göndermiştir. özellikle Versailles Barış Antlaşması'yla getirilen silahlanma yönündeki kısıtlamaları kaldırmak istemiştir.1. Bu yönde attığı ilk adım. 16 Mart 1935'te Alman halkına yayınladığı bir demeçte. Almanya Versailles Barış Antlaşması'nın en önemli hükümlerinden biri olan silahlanma hükmünü tek taraflı olarak feshetmiştir. Hatta. Versailles Barış Antlaşması'nı hangi uygulamalarıyla bozmuştur? Hitler. Almanya'ya karşı "uluslararası saygıyı sağlamak" ve genel barışın garantisi olmak üzere. Hitler.
3 Ekim 1935'te İtalyan uçakları Kuzey Habeşistan'daki Adowa ve Adigrat şehirlerini bombardıman ederek Habeşistan'ı işgale başlamışlardır. İtalya'nın Habeşistan'ı İşgal Etmesi
?
İtalya.B. Habeşistan halkı cılız bir direniş gösterebilmişse de başarılı olamamışlardır. Almanya ve A. 1930'lu yıllarda. Ancak.2. İtalyan Kralı'nın da aynı zamanda Habeşistan Kralı olduğu belirtilmiştir. Bu bağlamda Habeşistan'ı ele geçirmek istemişse de başarılı olamamıştı. Nihayet. Habeşistan'ı hangi nedenlerden dolayı işgal etmek istemiştir? XIX. Habeşistan'a askeri yardım da yapılamamıştır. Bu ülkeyi de Fransa. Nitekim. endüstrinin hammaddeye gereksinim duyması ve 1929 dünya ekonomik bunalımından sonra ülkenin sarsılması. Habeşistan işgali. İtalya'nın bu ülkeyi kendi topraklarına katma isteklerini kamçılamıştır. Mussolini 1 Kasım 1936'da Milano'da verdiği bir söylevde. Birinci Dünya Savaşı'ndan sonra nüfusun hızla artması. Milletler Cemiyeti işgalin sona erdirilerek barışın sağlanmasını istemişse de başarılı olamamıştır. yüzyılın sonlarında siyasal birliğini tamamlayan İtalya. politik koşullar bakımından İtalya'nın işini kolaylaştırmıştır. vakit yitirmeden sömürgecilik faaliyetlerine başlamıştı. Nazi Almanyasının ve Faşist İtalya'nın birbirine yaklaşması ve uluslararası politikada güçbirliğine gitmeleridir.
3. 13 Mart'ta da Almanya ile Avusturya'nın birleştiği açıklanmıştır. 9 Mayıs 1936'da Habeşistan'ı ilhak ettiğini ilan etmiştir.D. Öte yandan. Japonya'nın Mançurya'ya saldırması.Roma . Almanya'nın da Versailles Barış Antlaşması'nı geçersiz kılması karşısında Milletler Cemiyeti'nin tepki göstermemesini fırsat bilerek harekete geçirmiştir. Almanya'yı öne çıkartmıştır. bunu tüm çıplaklığıyla
ANADOLU ÜNİVERSİTESİ
. Habeşistan'daki çıkarları nedeniyle tepki gösterebilmiştir.138
İKİNCİ DÜNYA SAVAŞI
11 Mart 1938'de Alman Ordularını Avusturya'ya göndererek bu ülkeyi işgal etmiştir. Bu olay Avrupa'nın güçler dengesini bozarak. İtalyanlar engellenemediği gibi.3. 1936 yılında İtalya ve Almanya arasında birçok karşılıklı ziyaretler yapılmıştır. İki devlet birbirlerini her konuda desteklemeye başlamışlardır. 12 Mart 1938'de Viyana ele geçirildikten sonra. İtalya. Berlin .
?
İtalya'nın Habeşistan'ı işgal etmesini kolaylaştıran etkenler nelerdir? İtalya lideri Mussolini.
3. 1930'lu yıllarda statükonun bozulmasına yol açan önemli olaylardan biri olmuştur. Ancak. İtalya'nın tekrar el değmemiş zenginliklere sahip bulunan Habeşistan'la ilgilenmesine yol açmıştır. frenlemiştir.Tokyo Mihveri'nin Kurulması
İtalya'nın Habeşistan'ı ele geçirmesinin sonuçlarından biri de. İngiltere'nin de Habeşistan'ın Tuna Gölü bölgesini ele geçirmek istemesi. Milletler Cemiyeti'nin etkili olamaması ve büyük devletlerin ortak bir cephe kuramaması. İngiltere.
Çekoslovakya sınırına asker yığarak amacına ulaşmaya çalışmıştır. burayı Almanya topraklarına katmak için bu ülkedeki Nazilerin çıkardıkları karışıklıklardan yararlanma yoluna gitme isteğindeydi. birbirlerine haber vermeden Sovyetler Birliği ile hiçbir siyasal anlaşma yapmayacaklardı. Sovyetler Birliği de. Nitekim. Bu Pakt ile. Pakt. Buna karşılık Almanya'da. 13 Mart 1938'de Avusturya'yı ilhak ettikten sonra "bir ulus. Zira. Alman nazizmine karşı silahlanmasını hızlandırmıştı.4. İkinci Dünya Savaşı'na giden süreçte önemli bir dönüm noktası olan "Berlin-Roma-Tokyo Mihveri" oluşturulmuş olmaktaydı. Ayrıca. Pakt'ın süresi Üçüncü Enternasyonal'in devamı süresince olacaktı. Böylece. diğer taraftan da Japonya'ya yaklaşmaya başlamıştır. Çekoslovakya'nın Südetler bölgesinde 3. ortak çıkarları korumak için alınacak önlemler hakkında birbirlerine danışacaklardı. Anti-Komintern Paktı'nın oluşturulmasındaki amaç nedir? Bu tarihlerde Avrupa'da bu gelişmeler olurken. 5 Kasım 1937'de Roma'da imzalanan bir antlaşmayla Anti-Komintern Paktı'na katılmıştır. Yayılmacılık konusunda Almanya'dan ve Japonya'dan geri kalmayan İtalya da.Roma çizgisi bir taksim çizgisi olmayıp. görüşmede Südet Almanları üzerindeki isteklerinden vazgeçemeyeceğini ve gerektiğinde savaşı göze alacağını açıklamıştır. 25 Kasım 1936'da Berlin'de "Anti-Komintern Paktı"nı oluşturmuşlardır. bir devlet" politikasını tam anlamıyla gerçekleştirebilmek amacıyla. 1936 yılının ortalarından itibaren Almanya ve Japonya.İKİNCİ DÜNYA SAVAŞI
139
ortaya koymuştur: "Berlin . Bu gelişmelerin sonucunda Almanya ve Japonya. Ülkelerindeki komünist faaliyetlerine karşı sert önlemler alacaklar ve bu konudaki işbirliğini sağlamak için de devamlı bir komite kuracaklardı. taraflardan biri Sovyetler Birliği'nin herhangi bir saldırısına uğrarsa. Açık kısma göre. Almanya ve Japonya arasında siyasi rejim temeline dayalı bir ittifak yapılmış ve bununla "Berlin-Tokyo Mihveri" kurulmuştur. Nitekim.5 milyon Alman yaşamaktaydı.
?
3. Almanya'nın yayılmacılığı karAÇIKÖĞRETİM FAKÜLTESİ
. bir taraftan Sovyetler Birliği'ne karşı pozisyonunu güçlendirmeye çalışırken. Hitler. Çekoslovakya'yı ele geçirmenin yollarını aramıştır. işbirliği ve barış isteyen bütün Avrupa devletlerinin etrafında toplanabileceği bir mihverdir" demiştir. Gizli kısma göre de. taraflar Komünist Enternasyonalinin (Komitern) faaliyetleri ve buna karşı savunma önlemleri hakkında birbirlerine danışacaklar ve temas halinde bulunacaklardı. açık ve gizli olmak üzere iki kısımdan oluşmaktaydı. Almanya'nın bu saldırgan tutumu karşısında İngiltere Başbakanı Chamberlain 15 Eylül 1938'de Almanya'da Hitlerle görüşerek soruna çözüm bulmaya çalışmıştır. Sovyetler Birliği'ne karşı birleşmişlerder. Hitler. Almanya'nın Avrupa'nın Siyasi Haritasını Değiştirmeye Yönelik Çalışmaları
Hitler.
Avrupa genel bir savaşla karşı karşıya gelmiştir. bir Orta Avrupa ülkesi olan Polanya'ya göz dikmiştir. Polonya'yı neden işgal etmek istemiştir? Adım adım ilerleyen Almanya. 15 Mart 1939'da ordusunu Prag üzerine göndererek Çekoslovakya'yı işgal etmiştir. Böylece. Bu amacını gerçekleştirmek için Polonya'ya baskı yapmaya başlamıştır. Almanya'ya bir nota vererek olayı protesto etmişlerdir. Çekoslovakya'nın yeni sınırlarının saptanması için bir uluslararası komisyonun kurulmasına. Mussolini'nin bu girişimini şiddetle destekleyceğini açıklamıştır. Almanya bu protestoları dikkate almadığı gibi bu kez de 23 Mart 1939'da Litvanya sınırları içinde bulunan Memel'e saldırmış ve ele geçirmiştir. Ve bu ülkeden Dantzing bölgesini istemiştir. Sovyetler Birliği ise. Nitekim. 31 Mart 1939'da Polonya'ya garanti vermişlerdir. Südet bölgesinin Almanya'ya verilmesine. bunu yeterli görmemiş ve İngiltere ile Fransa'nın şiddetli karşı çıkmalarına rağmen. Çekoslovakya'ya yardım edeceğini belirtmiştir. saptanan sınırın uluslararası güvence altına alınmasına ve Almanya ile İngiltere'nin birbirlerine karşı savaşmayacaklarına dair noktalar üzerinde durulmuştur. 11 Nisan 1939'da Alman ordularına verilen talimatta. Almanya. "doğuya doğru genişleme" politikası uyarınca. Sovyetler Birliği ve Fransa. 1 Eylül'de Polonya'nın işgal edilmesi için tüm hazırlıkların yapılması istenmiştir.
?
Münih Konferansı'nda hangi konular karara bağlanmıştır? Sorunun gittikçe tırmanması üzerine İngiltere Başbakanı Chamberlain'ın önerisi üzerine Almanya. Bunun üzerine İngiltere ve Fransa. İtalya'nın Arnavutluk'u İşgal Etmesi
?
Almanya. İtalya'nın faşist lideri Mussolini üzerinde olumsuz bir etki bırakmıştı. Fransa.
?
Almanya. İngiltere ve Fransa bütün güçleriyle Polonya'ya yardım edeceklerdi.
3.5.140
İKİNCİ DÜNYA SAVAŞI
şısında İngiltere ve Fransa savaş hazırlıklarına başlamıştır. Südet bölgesini almakla egemenlik alanını genişletmişti. İtalya ve İngiltere arasında 29 Eylül 1938'de Münih Konferansı toplanmıştır. Polonya'nın bağımsızlığı tehdit edilir ve Polonya da buna karşı koyarsa. Almanya. Bu kararını 5 Nisan 1939'da Almanya'ya bildirmiş ve destek istemiştir. Bu konferansta.
ANADOLU ÜNİVERSİTESİ
. Mussolini kendi gücünü göstermek ve Dalmaçya kıyılarında üstünlük kurmak için Arnavutluk'u işgal etmeye karar vermiştir. Almanya'yı desteklediğini ifade etmiştir. Ancak. Batılı büyük devletlerin Almanya'ya karşı koyması. Buna karşılık İtalya da. Bu nedenle. İtalya'nın Arnavutluk'u işgali karşısında nasıl bir politika izlemiştir? Almanya'nın kısa bir süre içerisinde egemenlik alanını genişletmesi. iki taraf arasındaki ilişkileri gittikçe daha da gerginleştirmiş ve savaşın çıkmasını bir an meselesi haline getirmişti.
İngiltere de. İngiltere.İKİNCİ DÜNYA SAVAŞI
141
Bari ve Brindizi limanlarında hazırlanan İtalya donanması ve askerleri. Molotov. dünyayı yeni bir dünya savaşının eşiğine getirmişti. 17 Nisan 1939'da Almanya'ya başvurarak. Hitler. Moskova'daki Alman büyükelçisine siyasal bir anlaşma yapılmasının daha uygun olacağını belirtmiştir. Sovyetler Birliği'nin bu yaklaşımına olumlu yaklaşmıştır. Almanya ve İtalya'nın gelecek genişleme girişimlerine göz yummayacağını göstermek için Polonya. bu ilişkileri geliştirmek istemiştir. Bu olayla. Sovyetler Birliği-Almanya Saldırmazlık Paktı
İtalya'nın Arnavutluk'u işgal etmesi İngiltere ve Fransa tarafından büyük tepkiyle karşılanmıştı. Ortak çıkarlar konusunda birbirleriyle ilişki kuracaklardı. Sovyetler Birliği ve Almanya arasında imzalanan Saldırmazlık Paktı'nın hükümleri nelerdir? Bu arada. İngiltere'nin ve Fransa'nın askeri heyetleri arasında bir süreden beri sürdürülen görüşmeler de sona erdirilmiştir. 23 Ağustos 1939'da "Sovyetler Birliği-Almanya Saldırmazlık Paktı" imzalanmıştır. Bu sert tutum İtalya'yı daha fazla Almanya'ya itmişti.
3. taraflar birbirlerine saldırmayacaklar. İtalya'nın egemenliği altına girmiştir. Bu nedenle. diğer taraf bu üçüncü devlete hiçbir şekilde yardım etmiyecekti. Bunun üzerine her iki ülke kendi çıkarları doğrultusunda bir "saldırmazlık paktı" yapılması hazırlıklarına girişmiştir. Romanya ve Yunanistan'a askeri güvence vermiştir. Ancak. devletler bloklaşmaya başlamış ve blokların birbirleriyle olan ilişkileri kopma noktasına gelmişti. Tüm bu siyasal gelişmeler. on yıl yürürlükte olacaktı. İngiltere'nin Saldırmazlık Paktı'na tepkisi ne olmuştur? Bu paktın sonucunda. 22 Mayıs 1939'da.6. Pakt'a karşılık 25 Ağustos 1939'da Almanya'nın ele geçirmek istediği Polonya ile bir ittifak antlaşması yapmıştır. Sovyetler Birliği'nde Dışişleri Bakanlığına Molotov'un getirilmesi gelişmelere yeni boyutlar kazandırmıştır. Nitekim. 7 Nisan 1939'da Arnavutluk'u işgale başlamışlardır. Nihayet. Zira. taraflardan biri üçüncü devletle savaşa tutuşursa. Kısa bir süre içinde Arnavutluk. ideolojik farklılıkların iki devlet arasındaki ekonomik ilişkileri engellememesi gerektiğini söyleyip. Sovyetler Birliği'nin. Pakt'a göre.
?
?
AÇIKÖĞRETİM FAKÜLTESİ
. Sovyetler Birliği de. Pakt. Almanya ve İtalya arasında "Çelik Pakt" adı verilen bir ittifak imzalanmıştı. Batılı müttefiklerin kendisini herhangi bir saldırı karşısında savunmasız bırakacağı duygusuna kapılmıştı. Doğu Akdeniz ve Balkanların statükosu ağır bir tehdit altına girmiştir.
Ancak. Sovyetler Birliği ile saldırmazlık paktı imzaladıktan sonra. kara ve hava üslerine sahip olduktan sonra. Almanya ile yaptığı saldırmazlık paktında kendisine ayrılan Polonya topraklarını işgale başlamıştır. Polonya'nın doğusunu. Alman birlikleri. Bunun üzerine. Savaşın Başlaması ve Yayılması
4. 28 Eylül 1939'da Moskova'da ek bir antlaşma yaparak. seferberliğin kaldırılmasını ve bu konuları görüşmek üzere bir Polonya temsilcisinin 30 Ağustos günü Berlin'de bulunmasını istemiştir. temsilcisinin istenilen tarihte Berlin'e gitmemesi üzerine Almanya harekete geçmiştir. Almanya'da Varşova dahil batısını almıştır. Polonya'yı aralarında paylaşmışlardır. Sovyetler Birliği. 28 Eylül'de Polonya'nın en önemli kentlerinden biri olan Varşova dahil olmak üzere ülkenin büyük bölümünü ele geçirmiştir. 29-30 Ağustos 1939'da Dantzing serbest şehrinin kendisine verilmesini. Sovyetler Birliği. İngiltere ve Fransa. Koridor bölgesi için plebisit yapılmasını. 30 Kasım 1939'da bu ülkeye saldırmıştır. 27 Eylül 1939'da Estonya'dan kendisine deniz ve hava üsleri verilmesini istemiştir. Finliler. Sovyetler Birliği. bu ülkelerde de üsler elde etmiştir. Finlandiya'dan da üsler istemeye başlamıştır. bu antlaşmayla Estonya'da deniz. ülkenin işgal edileceğini bildirmiştir. Ancak. Estonya.1. Baltık Denizi'nin doğu kıyılarını nüfuzu altına alan Sovyet Birliği. Bu ülke. Finlandiya. Birinci Dünya Savaşı sonunda kaybettiği Baltık topraklarını tekrar ele geçirmek için bu bölgeye yönelmiştir. Bunun üzerine Almanya ve Sovyetler Birliği. uluslararası alanda yalnız kaldığından barış görüşmelerini kabul etmek zorunda kalmıştır. Polonya üzerindeki baskısını arttırmıştır. ülkelerini başarıyla savunmuşlardır. Polonya.142
İKİNCİ DÜNYA SAVAŞI
4. Sovyetler Birliği'nin Baltık Ülkelerini Ele Geçirmesi
?
Sovyetler Birliği. Almanya-Polonya Savaşı ve Polonya'nın Paylaşılması
?
İkinci Dünya Savaşı hangi olayla başlamıştır? Almanya. bir yanıt alamadıkları için 3 Eylül 1939'da Almanya'ya savaş ilan etmek zorunda kalmışlardır.2. 5 Ekim'de Letonya. Baltık ülkelerini ele geçirirken nasıl bir strateji izlemiştir? Sovyetler Birliği. Finlandiya'nın istekleri kabul etmemesi üzerine. Bu isteğin geri çevirilmesi halinde. 12 Mart 1940'da Sovyetler BirANADOLU ÜNİVERSİTESİ
. 1 Eylül 1939'da savaş ilan etmeksizin Polonya'yı işgale başlamıştır. bu istekleri kabul etmekle birlikte. Almanya. Almanya'dan işgalin sona erdirilmesini ve birliklerini Polonya'dan geri çekmesini istemiştir. 12 Ekim 1939'da Litvanya ile imzaladığı karşılıklı yardım antlaşmalarıyla. Sovyetler Birliği ile 28 Eylül 1939'da karşılıklı yardım antlaşması imzalamak zorunda kalmıştır.
4. Polonya'nın işgale uğraması Sovyetler Birliği'ni harekete geçirmiştir. Böylece dünyayı altı yıl boyunca kasıp kavuracak İkinci Dünya Savaşı başlamıştır.
Lüksemburg hemen işgal edilmiştir. bu işgallerle. Batı Cephesi'nin Açılması
Almanya. Bu arada. Almanya yanlısı bir politika izlemiştir. Bu mütarekeye göre. Almanya'nın kesin olarak başarılı olacağına inanan İtalya da. bu olumlu gelişmeler sonucunda 14 Haziran 1940'da Paris'e girmiştir. Fransa üzerine yönelmiştir. Ancak. Belçika da 28 Mayıs'ta teslim olmak zorunda kalmıştır. bu ülkeden önemli ölçüde toprak kazanmış. Fransız Ordusu silahsızlandırılarak tutsak edilmiş.İKİNCİ DÜNYA SAVAŞI
143
liği-Finlandiya Barış Antlaşması imzalanmıştır. 22 Haziran 1940'da Compiegne'de Almanlarla mütareke imzalamıştır. Hitler. Norveç de. Finlandiya bağımsızlığını korumakla birlikte. Almanya.3.
AÇIKÖĞRETİM FAKÜLTESİ
?
. Almanya'nın Danimarka ve Norveç'i İşgal Etmesi
Almanya'nın Danimarka ve Norveç'i işgal etmesindeki amacı nedir? Almanya. Mareşal Petain başkanlığında kurulan yeni hükümet. Fransa'ya saldırmadan önce. Fransız Hükümeti'ni tanımadığını açıklayarak. Nitekim de Gaulle. Hitler Almanyası. Nisan ayının sonuna kadar karşı koymasına rağmen. 10 Mayıs 1940 sabahı Alman Orduları Hollanda. Danimarka kısa bir direnmeden sonra teslim olmuş. stratejik yönden önemli olan Danimarka ve Norveç'i ele geçirmeye çalışmıştır. Baltık kıyılarına iyice yerleşmiştir. Almanların işgalinden kurtulamamıştır. Londra'da askeri ateşe olarak bulunan General de Gaulle. Bu olayla. İngiliz donanmasının Norveç kara sularında bulunan bir Alman gemisine saldırmasını bahane ederek. Sovyetler Birliği. bir yandan İngiliz ve Fransız güçlerini Manş kıyılarında çember içine alırken. Bu başarılardan sonra Almanlar. Batı'ya. Hollanda 15 Mayıs 1940'da. 10 Haziran 1940'da Fransa'ya savaş ilan ederek.
4. anavatan toprakları dışında bir direniş gücü oluşturmaya çalışmıştır.4. Hollanda ve Belçika kendilerini savunmalarına rağmen. Fransa'nın işgal edilmesinden sonra nasıl bir direniş hareketi başlatılmıştır? Vichy'ye taşınmış olan yeni Fransız Hükümeti. Fransa'nın bütün batı kıyıları. İkinci Dünya Savaşı'na katılmıştır. Fransa'nın Alman işgalinden kurtarılması için büyük çaba harcayacaktır. Belçika ve Lüksemburg'a saldırmaya başladılar. 9 Nisan 1940'da Danimarka ve Norveç'i işgal etmeye başlamıştır. Bunun üzerine Fransa'da hükümet değişikliği olmuş. Norveç Kralı ve hükümeti Londra'ya kaçtı. bir yandan da Paris üzerine yürümeye başlamışlardır. Sovyetler Birliği. Büyük Alman Devleti'nin yanısıra büyük bir Cermen İmparatorluğu amacına da yönelmiştir. üs kurma hakkı elde etmiştir.
?
4. kuzeyi ve doğusu Alman işgaline bırakılmıştır. Nitekim. Norveç ve Danimarka'yı işgal ederek doğusunu ve kuzeyini güvenlik altına aldıktan sonra.
1941 yılının Mart ayında Kuzey Afrika savaşlarına katılmıştır.
4. Fransa'yı savaş dışı bıraktıktan sonra İngiltere'ye yönelmiştir. Batı cephesinde Normandiya çıkarmasına kadar. 13 Eylül 1940'da Mısır'a saldırmıştır. çetin İngiliz direnişi karşısında. Kuzey Afrika'yı ısrarla ele geçirmek isteyen İtalya. Mısır'daki İngiliz kuvvetleri takviye alarak güçlendikten sonra 8 Aralık 1940'da karşı saldırıya geçmiştir. Japonya ve Almanya arasında Üçlü Pakt denilen bir ittifak antlaşması imzalanmıştı. Ancak. General Rommel komutasındaki Alman orduları. Zira. Mihver devletleri yenilmişler ve 1943 yılının Mayıs ayında teslim olmuşlardır. Almanya.144
İKİNCİ DÜNYA SAVAŞI
Almanya. İngiliz adalarında hava üstünlüğünü ele geçirememesi ve kış mevsiminin gelmesi üzerine bu ülkenin işgalinden vazgeçmişlerdir. Akdeniz'de bulundurduğu donanma ile İngiltere'nin sömürgeleriyle bağlantısını önemli ölçüde kesmekteydi. hava savaşları ve Fransız direniş gruplarının eylemleri etkili olmuştur. 1942 yılının Ekim ayından itibaren İngiliz karşı saldırısı üzerine Mihver devletleri gerilemeye başlamışlardır. Japonya'da Uzak Doğu'da istilaya dayalı "yeni düzenler" kuracaklardı.
4.
?
Kuzey Afrika Cephesi'nde olaylar nasıl gelişmiştir? İtalya'nın ard arda başarısızlığa uğraması üzerine. Almanya ve İtalya Avrupa'da. Ancak. Kuzey Afrika'da stratejik bir öneme sahip olan Libya'yı elinde bulunduruyordu. Libya'da topladığı 200 bin kişilik bir orduyla. Nitekim. Ancak. İtalya. Almanya.5. Kuzey Afrika Cephesi
?
İtalya'nın Kuzey Afrika'da cepha açması. Böylece. Nisan 1941'de de İtalya'nın elinde bulunan Eritre ve Habeşistan'ı işgal etmiştir. Bu Pakt'la. Ayrıca. Şubat 1941'de Bingazi. 27 Eylül 1940'da İtalya.
ANADOLU ÜNİVERSİTESİ
. Müttefikler. Nitekim. Kuzey Afrika savaşlarında başarı kazanarak Akdeniz'in güney kıyılarına egemen olmuşlardır. kısa bir ilerlemeden sonra durdurulmuştur. Müttefik devletlerin de Kuzey Afrika'ya asker göndermeleriyle yapılan savaşlar sonucu. İngilizler karşısında başarı kazanarak İskenderiye yakınlarına kadar ilerlemişlerdir. stratejik ve ekonomik yönlerden önemli bir alan olan Kuzey Afrika'nın tümüyle ele geçirilmesi. savaşın gidişatını değiştirilebilecekti. Balkan Cephesi
Fransa'nın yenilmesinden sonra. İngiltere'nin güç durumda kalmasına yol açmıştı. İngiltere'yi nasıl etkilemiştir? İtalya'nın 10 Haziran 1940'da Fransa'ya savaş ilan ederek İkinci Dünya Savaşı'na katılması.6. Bundan sonra. Bu bakımdan. Almanların. Avrupa'daki bazı küçük devletleri anlaşmalarla egemenliği altına almaya başlamıştır.
Mussolini de. Almanya . bu ülkeden üsler istemişti. bu nedenle. kendilerini savundularsa da. Almanya. geniş doğu topraklarını ele geçirerek. 28 Ekim 1940'da Yunanistan'a ultimatom vererek. hammadde stoklarını arttırmanın yollarını aramaya başlamıştır. Nitekim. Almanlar. Bulgaristan da. red edilince Arnavutluk'taki İtalyan kuvvetlerini Yunanistan'a saldırtmıştır. Bu arada. Almanlar. Bulgaristan ve Boğazlar'a dayalı olarak çeşitli isteklerde bulunmuştur. kısa vade de Sovyetler Birliği ile bir çatışmayı da göze almamıştır. Orta Avrupa ve Güney-Doğu Avrupa topraklarını ele geçirmeye çalışmıştır. bu amaçlarına ulaşmak için öncelikle. 6 Nisan 1941'de Sovyetler Birliği ile bir dostluk antlaşması imzalamıştır. Bu yolla. karşı koymasına rağmen 1 Mart 1941'de Üçlü Pakt'a katılmak zorunda kalmıştır. 31 Mayıs 1941'de de Girit paraşütcü Alman birlikleri tarafından işgal edilmiştir. Ancak bu görüşmelerde.7. Hitler. Sovyetler Birliği'ni işgal ederken nasıl bir strateji izlemiştir? Almanya'nın kısa bir süre içinde çeşitli cephelerde büyük başarılar elde etmesi. 12-13 Kasım 1940'da Sovyet Dışişleri Bakanı Molotov Berlin'e davet edilmiştir. Balkanlar da kısa süre içinde önemli başarılar elde etmişlerdir. Fakat. Almanya. Ancak. İngiltere'yi kısa sürede yenemiyeceğini anlamış. Hatta. 6 Nisan 1941'de Almanya'nın Bulgaristan'daki kuvvetlerini Yunanistan'a girmeye başlamıştır. Görüşmelerin başarısızlığa uğraması nedeniyle Sovyetler Birliği ve Almanya'nın arası açılmaya başlamıştır. İşte.Sovyetler Birliği Savaşı
Almanya. İtalyan kuvvetleri başarısızlığa uğramıştır. Sovyetler Birliği. Bu amaçla. Hitler'e bilgi vermeden Yunanistan'ı işgal etmek istemişti. Macaristan ve Bulgaristan arasında paylaştırmıştır. Sovyetlere İran ve Hindistan'ı alarak Hint Okyanusuna çıkmalarını önermiştir. Güney kolu kısa bir süre içinde Odesa'yı ve Kiev'i almış. 25 Nisan'da Atina. Tito'nun önderliğindeki komünistler ile Mihailoviç'in önderliğindeki ulusalcılar. Almanya. Yunanlılar.İKİNCİ DÜNYA SAVAŞI
145
Bununla birlikte. Almanya'nın Balkanlara yönelmesindeki temel amaç nedir? Öte yandan Almanya. Almanya. Alman Ordusu üç koldan Sovyetler Birliği'ne taarruz etmişti. 23 Kasım 1940'ta Romanya'yı ve 24 Kasım 1940'ta da Slovakya'yı zorla Üçlü Pakt'a almıştır. Hitleri daha büyük amaçlar belirlemesine ve gerçekleştirmeye yöneltmiştir. Ancak. İngiltere'yi yıpratmayı hedeflemiştir. 20 Kasım 1940'ta Macaristan'ı. Yugoslavya'yı İtalya. Oysa. antlaşmanın yapıldığı gün Yugoslavya'yı işgal etmeye başlamış ve 17 Nisan 1941'de de teslim almıştır. Almanlarla şiddetli bir gerilla savaşına girişmişlerdir. Finlandiya. Daha sonra da bütün Ege Adaları ele geçirilmiştir. Kırım ve Sıvastopol'u kuşatmış ve
AÇIKÖĞRETİM FAKÜLTESİ
?
. Fakat. Yugaslavya. 22 Haziran 1941'de savaş ilan etmeksizin Sovyetler Birliği'ne saldırmıştır. Böylece. Tüm bu gelişmeler üzerine. bu ülkeyi Üçlü Pakt'a alarak dünyanın paylaşılmasına onları da ortak etmek istemiştir. bu gelişmelerden sonra.
?
4. Bunun için.
. Uzakdoğu'da Japonya ve A.
ANADOLU ÜNİVERSİTESİ
. Almanya'ya karşı birbirini desteklemeyi.
4.D. Sovyet halkının direnişi üzerine Almanlar.D. Sovyetler ile İngilizler arasında 12 Temmuz 1941'de Ortak Hareket Antlaşması imzalanmıştır. İngiltere ve Müttefiklerinin Sovyetler Birliği . A.. Antlaşmada. Baltık ülkelerinden hareket ederek Leningrad üzerine yürümüştü. güçler dengesini nasıl değiştirmiştir? Almanya'nın Sovyetler Birliği'ne saldırması üzerine. ulusalcılığı ve dini ön plana çıkarmıştır. bolşevik ilkeleri bir yana bırakmış.B. Sovyet lideri Stalin de. ile sıkı işbirliği yapılması ve karşılıklı her türlü yardım yapılması gibi noktalara yer verilmişti. 1937'de başlattığı Çin Savaşı'nı sürdürmekte kararlı idi. Alman saldırılarına karşı önemli sayılacak siyasi ve askeri destek sağlamıştır. bütün güçleriyle birbirlerine yardım etmeyi ve Almanya ile ayrı ayrı mütareke ve barış antlaşması imzalamamayı kararlaştırmışlardır. Japonya. Halkı da. Almanlar yoğun bir saldırı düzenlemesine rağmen Moskova'yı alamamışlardır.B. Bununla birlikte.D.
?
Sovyetler Birliği. faşizmle mücadeleye çağırmıştır.D.B. İngiltere ve Sovyetler Birliği arasında 26 Mayıs 1942'de bir ittifak antlaşması yapılmıştır. İkinci Dünya Savaşı'nın başlarında nasıl bir politika izlemiştir? A. Sovyetler Birliği de. Kuzey ordusu da. ve Japonya arasındaki ilişkiler de gerginleşmeye başlamıştı.'nin Savaşa Girmesi
?
A.B. A. İngilizlerle ittifak antlaşması yaptıktan sonra hangi değerleri öne çıkarmıştır? Bu antlaşmayla müttefikler.D. Ancak. Bununla birlikte. A. Bunda kış mevsiminin gelmesi ve Alman ordusunun kış koşullarına göre organize edilememesi de etkili olmuştur.'nin savaşa girmesinden sonra. Avrupa'da başlayan savaş karşısında tarafsız kalmıştı.B. Zira.D.B. Sovyetlerin Doğu Avrupa'da Almanları durdurması ve baskı altına almasını hedeflemişlerdir. içte ve dışta sağladıkları destekle uzun süre Alman kuşatmasına karşı koymuşlardır. savaş sonunda barışın korunması için birlikte hareket edilmesi.'de Çin'e mali yardımda bulunarak.B. Sovyet yöneticileri.D.
?
Sovyetler Birliği'nin işgal edilmesi. Müttefik devletlere değişik zamanlarda askeri yardımlarda da bulunmuştur. Orta kesim ordusu ise. 4 Aralık 1941'de Sovyetler Birliği ve Polonya arasında Dostluk ve Yardım Paktı adı verilen bir antlaşma imzalanmıştır. Japonya'nın yayılmacılığını önlemek istemiştir. Bu antlaşmaların yapılması ve A. Bununla iki devlet. Alman saldırılarını durdurmak için kapitalist ülkelerdeki düzeni yıkmayı hedefleyen Üçüncü Enternasyonelin lağv edilmesini sağlamış. Leningrad'ta durdurulmuştur. Smolensk'i ele geçirerek Moskova'ya yönelmişti.D.B.Almanya savaşına katılması.146
İKİNCİ DÜNYA SAVAŞI
Rostov'a ulaşmıştı. Ancak.8. Bununla birlikte.'nin çıkarıyla çatışmaktaydı. İkinci Dünya Savaşı'nın çıkmasıyla A.
Bildiride iki devlet. Uzakdoğu'da savaş Japonya'nın aleyhine dönmeye başlamıştır. topraklarını genişletmek istemediklerini.'ne resmen savaş ilan etmiştir. Başkanı Roosevelt ve İngiltere Başbakanı Churchill. küçük-büyük tüm devletlerin aynı koşullar altında dünya ticaretine katılmalarını istediklerini.. eskiden beri özlemini duyduğu Büyük Pasifik İmparatorluğu'nu kurmak için harekete geçmiştir. A.
?
5. bütün ulusların sınırları içinde güvenle yaşama olanağı sağlayacak bir barışın yapılmasını. Hatta. ve İngiltere'ye. 12-13 Kasım 1942'de Salomon adaları açıklarında Japonya donanmasını ilk büyük yenilgiye uğratmıştır.B. Japonya'daki militarist yönetim. Görüldüğü gibi. Atlantik Bildirisi
Almanya'nın Sovyetler Birliği'ne saldırması.B. Almanların Rusya'da ilerlemesinden ve Anglo-Saksonların Pasifik'te zayıf bulunmasından cesaret alarak. 7 Aralık 1941'de Hawaii Adalarında Pearl Harbour'da demirli bulunan Amerikan Pasifik donanmasına saldırmış ve bu donanmanın büyük kısmını yok etmiştir. Atlantik Bildirisi'nde hangi ilkelere yer verilmiştir? Roosevelt ve Churchill.D. Ancak.D. görüşmelerden sonra. dünyanın değişik bölgelerinde bulunan birçok devlet de. 14 Ağustos 1941'de "Atlantik Bildirisi" adı verilen bir metin yayınlamışlardır. böyle bir barışla bütün insanlara engel çıkartılmadan bütün deniz ve okyanuslarda dolaşma olanağının sağlanmasını ve bütün ulusların kuvvet kullanmaktan vazgeçme yolunu tutmaları gerektiğine inandıklarını belirtmişlerdir.1. A. bunun üzerine Sovyetler Birliği'nin de 12 Temmuz 1941'de İngiltere. Nitekim. Böylece.B. savaş tam bir dünya savaşına dönüşmüştür. birbirleriyle savaşa girmişlerdir. 1941 yılının Ağustos ayının başlarında savaşla ilgili gelişmeleri görüşmek üzere Atlantik'te (Atlas Okyanusu'nda) bir savaş gemisinde biraraya gelmişlerdir. bildiriye özgürlük ve demokrasi ilkeleri yön vermiştir. Japonya. 8 Aralık günü A.D.D.İKİNCİ DÜNYA SAVAŞI
147
A. Bu olayın sonucunda Japonya. A. 11 Aralık'ta da Almanya ve İtalya.
AÇIKÖĞRETİM FAKÜLTESİ
?
. Japonya. 1 Ağustos'ta da A.B. Savaş Sırasında Önemli Siyasal Buluşmalar
5. Nazi diktatörlüğünün tam olarak yıkılmasından sonra.D. Müttefikler.D. içinde bulundukları bloklara uygun. savaşın ilk anlarında büyük başarılar kazanmışlardır. her ulusun kendi istediği hükümet şeklini seçme hakkına uyacaklarını. ile birer antlaşma imzalaması savaşın gidişatında önemli bir dönüm noktası oluşturmuştur. Pasifik'te birçok bölgeyi ve Hindiçini'ni işgal etmişlerdir. Bu olayla.B.B. 1942 yılının sonlarında Japonya'nın yayılmasını durdurmuşlardır. hangi olayla savaşa girmiştir? Tüm bu gelişmelerin yanında.
A.B. bu öneriler kabul görmemiştir.148
İKİNCİ DÜNYA SAVAŞI
A. Atlantik Bildirisi'ndeki ilkeler aynen kabul edilmiştir. Türkiye'nin savaşa sokulmasını ve ikinci cephenin Balkanlarda açılmasını önermiştir.. Türk hava alanlarından yararlanılması. Almanya'nın silahsızlandırılmasını ve kontrol altına alınmasını öngören bir plan kabul edilmiştir.'nin savaşa katılmasından sonra.
5. Bu bildiride.
5. Kazablanka Konferansı
?
Kazablanka Konferansı'nda hangi konular üzerinde durulmuştur? A. Daha önce.D. Atlantik Bildirisi esas olmak üzere "Birleşmiş Milletler Bildirisi" yayınlanmıştır.D. kuvvetlerinin. Churchill. Bu konferansta.D. Görüşmelerde. savaş sonrasında kurulacak barışın korunması sorumluluğunun A. Sovyet lideri Stalin de davet edilmişse de katılamamıştır. 14-24 Ocak 1943 tarihleri arasında Kazablanka kentinde yapılmıştır.3. 14-24 Ağustos 1943 tarihleri arasında Kanada'nın Quebec kentinde tekrar biraraya gelmişlerdir. Kuzey Afrika savaşlarının gidişatı ve sonrası hakkında stratejik ve diplomatik sorunlar ele alınmıştır. savaştan sonra kurulacak olan Birleşmiş Milletler Örgütü'nün nüvesi oluşturulmuştur. Başkanı Roosevelt ve İngiltere Başbakanı Churchill arasında. ikinci cephenin Fransa'da açılması. İtalya'nın işgal edilmesi. Mihver Devletleri'nin kayıtsız şartsız teslimine kadar mücadeleye devam edilmesi gibi kararlar alınmıştır.'ne bırakılmasına karar verilmiştir. Ayrıca. Sovyetler Birliği üzerindeki baskıyı hafifletmek için Sicilya'ya çıkartma yapılması. Almanya'ya karşı savaşa giren 26 devletin de imzasıyla. 1 Ocak 1942'de.2. Balkanlarda ikinci bir cephenin açılması. Fransa'da açılması planlanan ikinci cephenin Normandiya kıyılarında olmasına ve bunun hazırlanması sorumluluğunun da A. 1942 yılının Kasım ayında Fas ve Cezayir'e çıkması üzerine. zafer elde edilinceye kadar işbirliği yapılacağı açıklanmıştır.B. bunun için de Türkiye'nin savaşa katılmasını sağlamak üzere hazırlıklara girişilmesi. Ancak.B. Washington Konferansı
12-16 Mayıs tarihleri arasında Roosevelt ve Churchill arasında gerçekleştirilen konferansta. Ayrıca. İngiltere.D. savaş sorunları görüşülmüştür.4.
5.B. Böylece. Sovyetler Birliği ve Çin'e verilmesi kararlaştırılmıştır.B.
ANADOLU ÜNİVERSİTESİ
.D. Quebec Konferansı
?
Quebec Konferansı'nda hangi öneriler kabul edilmemiştir? Roosvelt ve Churchill. Konferansın sonunda.
Bildirilerde. kesin zafere kadar savaşın birlikte sürdürülmesi ve savaştan sonra barışın korunması için bir uluslararası örgütün kurulması kararlaştırılmıştır. Stalin. 1 Kasım'da yayınlanan ortak bildirilerle sona ermiştir.Şek'i arasında yapılan konferansta. İran'a yardım yapılması. Churchill ve Çin Devlet Başkanı Çan-Kay.6. Tahran'da biraraya gelmişlerdir. Konferans. üç büyük Müttefik devlet adamının buluşmaları gündeme gelince.D. bu konularda kesin bir sonuca varılamamıştır. Japonya'yı Birinci Dünya Savaşı'ndan sonra ele geçirmiş olduğu bütün toprakları boşaltmaya zorlamak. Avusturya'nın savaştan sonra bağımsız bir devlet olmasına ve Alman savaş suçlularının yargılanmak üzere ilgili devletlere teslim edilmesine karar verildiği açıklanmıştır.5. barışı sürdürebilmek için bütün barış seven devletlerin eşit haklarla katılabilecekleri bir örgüt kurulmasına. 1941 yılında Sovyet Birliği'ne kolay yollardan yardım ulaştırabilmek için İngilizler ve Sovyetler tarafından işgal edilmişti. Tahran Konferansı
Tahran Konferansı'nda hangi kararlar alınmıştır? İran. Ayrıca. A. 26 Kasım 1943'te yayınladıkları ortak bildiride. savaşta meydana gelen son gelişmeleri görüşmüşlerdir. konferansa katılan üç devlet. Roosevelt. İngiltere.
?
5.
?
5. Churchill ve Stalin. 28 Kasım-1 Aralık 1943 tarihleri arasında yapılan konferansta. Müttefik devletlerin düşmanın kayıtsız-koşulsuz teslim olmasından sonra. Bunun üzerine.. Sovyetler Birliği ve Çin dışişleri bakanları 19 Ekim 1943'te Moskova'da Kremlin Sarayı'nda biraraya gelerek. Kahire Konferansı
Kahire Konferansı'nda hangi kararlar alınmıştır? 22-26 Kasım 1943'te Roosevelt. Polonya sınırının saptanması. Moskova Konferansı
Moskova Konferansı'nda hangi kararlar alınmıştır? Bu konferansta. Normandiya'da ikinci cephenin açılması.İKİNCİ DÜNYA SAVAŞI
149
5. Uzakdoğu'daki savaş gelişmeleri ele alınmıştır.B. Ancak.
?
AÇIKÖĞRETİM FAKÜLTESİ
.7. Bununla birlikte. Kore'nin bağımsızlığının tanınması gibi konularda da hemfikir olduklarını belirtmişlerdir. Kızıl Ordu birliklerinin işgali altında bulunmayan bir yere gitmeyeceğini açıklamıştır. Türkiye'nin savaşa sokulması. savaş sona erdiğinde Japonya ile yapılacak barışın esaslarının neler olması gerektiği üzerinde durulmuştur. Yugoslavya'daki direnişçilere her türlü desteğin verilmesi. İtalya'daki savaş suçlularının mahkemeye verilmesine.
Fransa'nın da Almanya'ya işgal birlikleri göndermesi. Roosevelt. Bu durumda. Müttefikler tarafından dört bölgeye ayrılmış ve her bölge bir Müttefik devlet tarafından işgal edilmişti. Müttefikler arasında işbirliğini sona erdirmiştir. İngiltere'yi konferansın ilk günlerinde Churchill ve daha sonra (Churchill. Bilindiği gibi.'ni (Roosevelt 12 Nisan 1945'te öldüğü için yerine geçen) Başkan Yardımcısı Harry S. Müttefik devletler. Konferansın en önemli konusunu barışın nasıl sağlanacağı oluşturmuştur. 1945 yılı Temmuz ayında yapılan genel seçimi kaybettiği için) İşçi Partisi lideri ve yeni Başbakan Clement Attlee. Almanya'nın teslim olması gündeme gelmişti. Yalta Konferansında. Ancak. Müttefikler arasındaki bu farklı tutum ve davranışlar. Sovyetler Birliği'ne çok fazla ödün verildiğini düşünmüştür. Sovyetler Birliği'ni de Stalin temsil etmişlerdir. üç büyük Müttefik devlet. savaş tümüyle sona ermediği için bir süre daha birlikte hareket etmişlerdir. Ancak. bu bölgelerin sınırları kesin olarak saptanamamıştı. Bundan sonra. Sovyetler Birliği'nin Almanya teslim olduktan sonra Japonya'ya savaş açması ve buna karşılık daha önce bu devlete bıraktığı toprakları ve Kuril adalarını alması. Ayrıca. hem gelecek barış hakkında daha esaslı bir anlaşmaya varmak.11 Şubat 1945'te Kırım'ın Yalta kentinde biraraya gelmişlerdir. Ancak. Truman. Almanya'nın savaş tazminatı ödemesi ve Birleşmiş Milletler Örgütü'nün kurulması için 25 Nisan 1945'te San Fransisco'da bir konferans toplanması gibi konular üzerinde durmuşlardır.D. 17 Temmuz . Yalta Konferansı
Fransa. Roosevelt. hem de Sovyetler Birliği'nin Japonya'ya savaş açmasını sağlamak amacıyla üç büyük Müttefik devlet başkanı 4 Şubat .8. Potsdam Konferansı'nda A. merkezi Berlin olmak üzere her üç devletin komutanlarından oluşan bir "Merkez Kontrol Komisyonu"nun kurulması. gerek Avrupa'nın
ANADOLU ÜNİVERSİTESİ
. Sovyetler Birliği'nin Çin ile bir dostluk ve ittifak antlaşması imza etmesi. gerek Almanya. üç büyük Müttefik devlet arasında öteden beri süregelen anlaşmazlığı belirginleştirmiştir.150
İKİNCİ DÜNYA SAVAŞI
5. Alman militarizmi ve nazizminin yok edilmesi.
5. Birleşmiş Milletler Örgütü konusunda alınan karardan memnun kalmıştır.
?
Yalta Konferansı. ideolojileri ve devlet yapıları farklı üç büyük Müttefik devlet. Müttefik Devletler üzerinde ne gibi etki yaratmıştır? Yalta Konferansı.2 Ağustos 1945 tarihleri arasında Berlin yakınlarında Potsdam'da bir toplantı yapmışlardır. üç büyük Müttefik devletin ordularının Almanya'nın birer bölgesini işgal etmesi. Avrupa'da ortaya çıkan sorunları görüşmek üzere. Hatta. Potsdam Konferansı
Almanya'nın teslim olmasından sonra. Almanya. Churchill. Churchill ve Stalin. 6 Haziran 1944'de Normandiya çıkarmasından sonra Alman işgalinden kurtarılmıştı.B. savaş sırasında meydana getirilmiş olan ittifakın yara almasına yol açmıştır.9.
?
•
Postdam Konferansı'nda Türkiye hangi konuyla ilgili olarak ele alınmıştır? Potsdam Konferansı'nda bu ana konuların yanısıra. Bulgaristan. Sovyetler Birliği ve Fransa işgal bölgelerinin komutanları aracılığıyla yapılması. Almanya'nın savaş tazminatı ödemesi. Almanya'nın silahsızlandırılması ve askerlikten arındırılması. Barışla ilgili düzenlemelerin yapılması için A.D. Sovyetler Birliği. Oluşturulan konseyin Romanya. Macaristan ve Finlandiya barış sözleşmelerini hazırlamakla yükümlü olması. Avrupa'nın siyasi. Bu konferans.İKİNCİ DÜNYA SAVAŞI
151
çeşitli sorunları konusunda farklı görüşlere sahip olmuşlardır. Alman savaş endüstrisinin ortadan kaldırılarak yeniden düzenlenmesi ve Alman ekonomisinin Müttefikler tarafından kontrol edilmesi.B. Yapılacak barış antlaşmalarının temel koşullarını da belirlemiştir.
?
AÇIKÖĞRETİM FAKÜLTESİ
. ve İngiltere bir tarafta. Postdam Konferansı'nda Almanya'nın geleceği hakkında ne gibi kararlar alınmıştır? Üç büyük Müttefik Devlet.. Müttefikler. Çin ve Fransa dışişleri bakanlarından oluşan bir "Dışişleri Bakanları Konseyi"nin kurulması. Sovyetler Birliği'nin Boğazların Türkiye ile birlikte kendi kontrolüne verilmesine karşılık. Avusturya ve başkenti Viyana'nın dört işgal bölgesine ayrılması. Nazi birlik ve örgütlerinin tümüyle kaldırılması.D. Almanya silahlı kuvvetlerinin. Boğazlardan geçişin tam serbest olması gibi konular da tartışılmıştır. Sovyet Birliği'nin Japonya'ya savaş açması. üç büyük Müttefik Devletin İkinci Dünya Savaşı'nda yaptıkları son büyük konferans olmuştur. Buna göre.D. • • • • • • • • Almanya'nın kontrolünün A. Bu nedenle.. İngiltere. Savaş suçlularının tutuklanması ve kontrol edilmesi. Sovyetler Birliği de diğer tarafta olmak üzere ikiye ayrılmışlardı. Konferans'ta alınan kararlar ve tartışılan konular. anlaşmaya vardıkları konularda. İngiltere. bu devletler arasındaki anlaşmazlığı arttırmış ve dünya başlıca iki nüfuz alanına veya iki bloka ayrılma dönemine girmeye başlamıştır. sosyal ve askeri geleceğinin belirlenmesinde önemli olmuştur. A. İtalya ile koşulları ağır olmayan bir şekilde barış yapılması.B. Almanya'da demokratik bir düzenin kurulması.B. konferansın bitiş tarihi olan 2 Ağustos 1945'te bir deklarasyon yayınlayarak açıklamışlardır. Potsdam Konferansı. İran'ın derhal boşaltılması.
Akdeniz bölgesi. Mareşal Bodoglio'nun yaptığı ilk iş. Müttefikler. gerek İtalya'nın savaşın başlangıcından itibaren ard arda başarısızlığa uğraması. 9 Ağustos 1944'te Paris'i Alman ordularından kurtarmışlardır. Avrupa'da Savaşın Sona Ermesi
6. Nitekim.1. gerek ülkenin işgal edilmesi. Bunun üzerine. 4 Mayıs'ta Hollanda.1. yerini Amiral Doenitz'e bırakmıştır. Mareşal Montgomery'in emri altındaki birliklerle 1942 yılının Ekim ayında karşı saldırıya başlamış ve Alman von Rommel'i ard arda yenilgiye uğratmıştır. 2 Mayıs 1945'te ağırlıklı olarak Sovyet askerlerinin yeraldığı Müttefikler tarafından tamamıyla ele geçirilmiştir. 13 Ekim 1943'te de Almanya'ya savaş ilan etmişlerdir. Bunun üzerine. Yeni hükümetin başına Mareşal Bodoglio getirilmiştir. Hitler. İtalya'yı işgal etmek ve Mihver Devletlerine karşı güneyden bir cephe açmak için 10 Temmuz 1943'te İtalya'nın kuzeyine doğru ilerleyerek bu ülkeyi işgal etmişlerdir.152
İKİNCİ DÜNYA SAVAŞI
6. 24 Temmuz 1943'te toplanan Büyük Faşist Konseyi. Savaşın Sona Ermesi
6. İtalya'nın Savaştan Çekilmesi Müttefik Devletler. 1944 yılında hava üstünlüğünü sağlamışlardı. halkın rejime karşı bir hoşnutsuzluk duymasına yol açmıştı. Mussolini'yi iktidardan düşürmüştür. İngilizler.
?
İtalya'nın yenilmesi iç politikasında ne gibi değişiklikler yaratmıştır? Müttefikler. Berlin'e girdikten sonra 30 Nisan 1945'te intihar ederek. İtalya'nın savaştan çekilmesi. Almanya'yı alabildiğine zor durumda bırakmıştır. Müttefiklerin egemenliği altına girmiş ve Yunanistan ile Yugoslavya'da Almanlara karşı ulusal kurtuluş hareketleri büyük ivme kazanmıştır. Özellikle de. Almanya'nın Teslim Olması Müttefik Devletler. Mussolini'yi hapsetmek ve Faşist Partisi'ni lağv etmek olmuştur. 6 Haziran 1944'te Fransa'nın Normandiya kıyılarına çıkarma yaparak "ikinci cephe" yi açmışlardır. Berlin. Doğudan ve batından Müttefik Devletler tarafından işgal edilmeye başlanmıştır. Fransız direniş hareketinin ünlü ismi General de Gaulle.1. Mareşal von Rommel'in komutasındaki Alman birliklerini Elalameyn önünde durdurmuştur. General Eisenhower yönetimindeki Amerikan ve İngiliz birlikleri Kuzey Afrika'da karaya çıkmış ve kısa sürede bu bölge ele geçirilmiştir. Bu askeri gelişmeler üzerine Almanya için kurtuluş olanağı kalmamıştı. 8 Kasım 1942'de de. hükümet kurarak Fransa'ya yeniden hayat kazandırdı.
6. İtalya yöneticileri.2.
ANADOLU ÜNİVERSİTESİ
. bu gelişmelerden sonra 3 Eylül 1943'te Müttefiklerle bir mütareke yaparak savaştan çekilmiştir.1. bu gelişme üzerine.
2.B. Yapılan görüşmeler sonucu 2 Eylül 1945'te Tokyo Koyu'nda demirli bulunan A.'ne bildirmiştir. ikincisini de 9 Ağustos 1945'te Nagasaki'ye atmıştır.
?
7. İkinci Dünya Savaşı'nda Türkiye'nin Politikası
Türkiye'nin Fransa ve İngiltere'ye yakınlaşmasının nedenleri nelerdir? Genç Türkiye'nin yöneticileri. ülkeyi yeni bir savaşın dışında tutmaya çalışmışlardır. 9-10 Temmuz 1945'te Japonya'nın başkenti Tokyo'yu havadan bombalamıştır. 6 Ağustos 1945'te ilk atom bombasını Hiroshima'ya. Bu olayla da Uzakdoğu'da savaş sona erdiği gibi. Japonya'nın teslim olmasını hızlandıran olay nedir? Müttefik güçleri. bir kısmı da Müttefikler tarafından yakalanmıştır. İtalya'nın 7 Nisan 1939'da Arnavutluk'u işgal etmeye başlaması karşıAÇIKÖĞRETİM FAKÜLTESİ
?
. Uzakdoğu'da Savaşın Sona Ermesi: Japonya'nın Teslim Olması
Müttefikler. Müttefiklerin teslim olma önerisini geri çevirmiştir. Japonya'yı kayıtsız-şartsız teslim olmaya zorlamak için. Bu nedenle. 1943 ve 1944 yıllarında da deniz ve hava üstünlüğünü ele geçirmişlerdir. 13 Nisan 1941'de Japonya ile tarafsızlık antlaşması imzalamasına rağmen.B.. yaklaşık kırk milyon insanın hayatına mal olan İkinci Dünya Savaşı da Müttefiklerin zaferiyle bitmiştir. 1945 yılının başlarından itibaren Japonya'nın işgali altında bulunan Çin.'ne ait Missouri adlı savaş gemisinde Japonya'nın teslim belgesi imzalanmıştır.D. 1942 yılında Pasifik'te Japon yayılmasını durdurmuşlardır. 10 Ağustos 1945'te yenilgiyi kabul ettiğini A. Bnun üzerine.D. Sovyetler Birliği. Nitekim.D. Türk Ulusu'nun nasıl yok olma tehlikesiyle karşı karşıya kaldığını unutmamışlardı. Osmanlı İmparatorluğu'nun Birinci Dünya Savaşı'na sürüklenerek nasıl ortadan kalktığını. Japonya'nın gücü tükenmiş olmasına rağmen. Almanya'nın teslim olmasından sonra Nasyonal Sosyalist İşçi Partisi'nin ileri gelenlerinin büyük bir kısmı kaçmış. teslim olma noktasına gelen bu ülkeye 8 Ağustos 1945'te savaş ilan etmiş ve Mançurya'yı işgale başlamıştır. Almanya'nın 1930'lu yıllarda komşularına saldırması.
6. Böylece. Bunun üzerine A. Japonya.D.İKİNCİ DÜNYA SAVAŞI
153
Kuzey-Doğu Almanya ve Danimarka'daki Alman orduları teslim olmuşlardır. beş buçuk yıl Avrupa'yı kan ve gözyaşına boğan savaş Avrupa coğrafyasında sona ermiştir.B. Japonya'ya son darbeyi Temmuz-Ağustos 1945'te vurmuşlardır. Ancak. A. Endonezya ve Pasifik'te çeşitli yerlerde saldırıya geçmişlerdir.B. 7 Mayıs 1945'te Alman delegeleri Reims kentindeki Eisenhower'in ana karargahında Almanya'nın kayıtsız-şartsız teslim belgesini imzalamışlardır.
savaşın tüm dünyada genişlediği bir dönemde. Bunun üzerine Türkiye. Türkiye'yi savaşa sokma konusunu tartışmışlardır. Türkiye'nin savaşa girecek silah ve malzemeye sahip olmadığını ve İngiltere'nin bu donatımı tamamlaması halinde savaşa gireceğini ileri sürmüştür.154
İKİNCİ DÜNYA SAVAŞI
sında tedirgin olmuşlardır. Türkiye. Ankara'da karşılıklı yardım antlaşması imzalamıştır. Nitekim.
Türkiye'nin İkinci Dünya Savaşı'nda izlediği politikayı ayrıntılı bir şekilde Fahir Armanoğlu'nun "20. İngiltere ve Fransa. Türkiye. mütarekenin ve barışın birlikte imza edilmesi gibi. 18 Haziran 1941'de Almanya ile on yıl süreli bir dostluk antlaşması yaparak manevra yapma alanını genişletmiştir. 4-6 Aralık 1943'te İkinci Kahire Konferansı'nda biraraya gelerek. Türk Ordusunun donatımının tamamlanması halinde 1945 yılının Şubat ayında savaşa girileceğini belirtmiştir. Türkiye bu antlaşma ile. İngiltere ve Fransa bir Avrupa devletinin saldırısına uğrarsa. 23 Ağustos 1939'da Almanya-Sovyetler Birliği Dostluk Antlaşması'nın yapılması ve Polonya'nın Almanya tarafından işgal edilmesi. • • • Bir Avrupa devletinin Türkiye'ye saldırması ve savaş çıkması halinde Fransa ve İngiltere'nin Türkiye'ye yardım etmesi. Türkiye.
ANADOLU ÜNİVERSİTESİ
. Adana Konferansı da denilen bu buluşmada. Bu antlaşmanın uygulanması sonucunda tarafların savaşa girmesi halinde. Bu kez de Sovyetler Birliği. Hatta. Fakat. Türkiye'nin savaşa girmesini istemiştir. Savaş devam ettikçe Müttefik Devletlerin Türkiye'yi savaşa sokma konusundaki ısrarlarını arttırmışlardır. Türkiye'yi bir tehdit altında bırakmıştı. bu tarihlerde Almanya'nın Sovyetler Birliği'ne saldırması dengeleri alt-üst etmiştir. Sovyetler Birliği'nin Karadeniz'e kıyısı bulunmayan devletlerin savaş gemilerinin boğazlardan geçirilmemesini ve boğazlarda Sovyet askeri bulundurmak istediğini Türkiye'ye bildirmesi tehlikenin boyutlarını arttırmıştır. Cumhurbaşkanı İsmet İnönü. Nitekim. 30-31 Ocak 1943'te Churchill ve İsmet İnönü. Adana'da buluşarak Türkiye'nin savaşa girip girmeme konusunu tartışmılardır. Türk-İngiliz Yardım Deklarasyonu. Fakat. İsmet İnönü. 12 Mayıs 1939'da Türkiye ve İngiltere arasında. Sovyetler Birliği'nin bir zorluk çıkarmıyacağını düşünmüştür. İngiltere ve Fransa'ya yakınlaşmıştır. Sovyetler Birliği'nden tamamıyla ayrılmış ve Batılı devletlere yakınlaşmıştır. 19 Ekim 1939'da Türkiye. Roosevelt ve Churchill. Türkiye'nin bu iki devlet yararına tarafsızlık politikası izlemesi. bu antlaşmaları Alman nazizmine ve İtalyan faşizmine karşı yapmasından dolayı. Buna göre. bu gelişmeler üzerine İngiltere ve Fransa ile eski antlaşmalarını açık bir ittifaka dönüştürmeye çalışmıştır. Yüzyıl Siyasi Tarihi" adlı kitabından okuyunuz. Cumhurbaşkanı İsmet İnönü. Nitekim. 23 Haziran 1939'da da benzer bir antlaşma Türkiye ve Fransa arasında imzalanmıştır.
Alman birliklerinin 1 Eylül 1939'da Polonya'ya saldırısıyla başlamıştır. Almanya'da Nasyonal Sosyalist İşçi Partisi'nin iktidara tırmanarak Versailles Barış Antlaşması düzenini ortadan kaldırmaya çalışması ve Büyük Germen İmparatorluğunu kurmak istemesi. İkinci Dünya Savaşı'nda tarafsız bir politika izlemiş. Sovyetler Birliği ve A.B. 23 Şubat 1945'te de Almanya ve Japonya'ya savaş ilan etmiştir. Bu olay üzerine İngiltere ve Fransa. Kuzey Afrika'da da yayılmaya çalışmışlardır. Almanya ise. Güçler dengesi yeniden biçimlenmişti.İKİNCİ DÜNYA SAVAŞI
155
Türkiye.
Özet
Birinci Dünya Savaşı'nın sonunda imzalanan barış antlaşmaları sorunları çözmemiş ve yeni sorunları ortaya çıkarmıştır. Japonya'nın da Uzakdoğu'da güçler dengesini alt-üst ederek militarist temellere dayalı bir imparatorluk kurma tutumuna girmesi. barışın korunmasına yönelik bu çabalar yeterli olmamıştır. İkinci Dünya Savaşı'nın çıkmasına yol açan en önemli gelişmeler olmuştur. Milletler Cemiyeti kurulmuş. savaş tüm dünyaya yayılmıştır. dünyaya beş buçuk yıl felaket yaşatan İkinci Dünya Savaşı sona ermiştir. Almanya ve İtalya. Türkiye.D.
AÇIKÖĞRETİM FAKÜLTESİ
. Bununla birlikte. İkinci Dünya Savaşı'na giden süreçte önemli bir dönüm noktası olmuştur. ile Fransa Dışişleri Bakanlarının öncülüğünde de savaşı yasa dışı ilan eden BriandKelogg Paktı imzalanarak yürürlüğe sokulmuştu. A. bu ülkeleri kendi topraklarına katmıştır. Baltık ülkelerini ele geçirmiştir. Avrupalı büyük ülkelerin de yer aldığı bazı Avrupalı devletler karşılıklı güvenliğin sağlanması için Locarno Antlaşmasını. Sovyetler Birliği. Türkiye. Müttefik Devletler.D. İtalya'da faşist rejiminin kurulması ve bu rejimin yayılmacılığa yönelmesi.B. Norveç ve Danimarka'yı işgal ettikten sonra. fakat bu politikasını denge esasları üzerine oturtmuştu. Avrupa içlerinde ilerleyerek Hollanda. Mihver Devletlerinin tüm cephelerde teslim olmasıyla. Belçika ve Fransa'yı işgal ederek. Almanya'ya savaş ilan etmişlerdir. Mihver Devletlerini yenilgiye uğratmışlardır. Japonya'nın da.B. Mihver Devletleri'nin yayılmacılığına karşı İngiltere. "Berlin-Roma-Tokyo Mihveri" dünyanın savaşın eşiğine getirmiştir. İtalya ve Japonya'nın katılımı ile Anti Komintern Paktı'nın kurulması.'ni bir ani baskınla savaşa sürüklemesi sonucu. bu tutumuyla da Birleşmiş Milletlerin kurucu üyeleri arasında yer almıştır. savaşın Almanya'nın aleyhine gelişmeye başladığı dönemde 2 Ağustos 1944'te Almanya ile siyasal ilişkilerini kesmiştir. Almanya.D. İkinci Dünya Savaşı. A. Dünya barışının korunması amacıyla. Ancak. gerek savaş sırasında gerçekleştirdikleri siyasal buluşmalarla gerek ordularını seferber ederek. ittifak yapmışlardır. Kısaca.
I . Almanya .II B. Fransa .II .D. II . Fransa . Örgütlenmiş halkların antlaşmalardan doğan bütün yükümlülükleri yerine getirmesi 2. İtalya'nın eski Roma İmparatorluğu'nu kurma düşüncesi B.III .Sovyetler Birliği Saldırmazlık Paktı Yukarıdaki olayların kronolojik sıralaması aşağıdakilerden hangisidir? A.III . İngiltere .156
İKİNCİ DÜNYA SAVAŞI
Değerlendirme Soruları
1. Yalta Konferansı IV. Aşağıdakilerden hangisi İkinci Dünya Savaşı'nın çıkmasında etkili olmamıştır? A. hangi ülkelerin dışişleri bakanları öncülüğünde hazırlanmıştır? A. Almanya'nın Polonya'nın işgal etmesi III.II . 'nin Monreo doktrinini uygulaması E. Aşağıdakilerden hangisi Milletler Cemiyeti'nin sözleşmesinde yer almamıştır? A. Almanya'nın Versailles Barış Antlaşması'nın statükosu bozmaya çalışması 4. Fransa . Devletlerin savaşa başvurmamak konusunda bir takım yükümlülükleri kabul etmesi B.Tokyo Mihverinin kurulması D. I .IV
ANADOLU ÜNİVERSİTESİ
.I . Briand-Kellogg Paktı.D.III C. Uluslararası hukuk kurallarının büyük devletlerin yararına düzenlenmesi D. Uluslararası ilişkilerin gizlilikten uzak bir şekilde yürütülmesi C.II . III . A.Sovyetler Birliği 3.III . Berlin .Sovyetler Birliği D. I.B. İtalya'nın Habeşistan'ı işgal etmesi II. IV . A.B.I D.D. .Roma .IV . I . B.B.IV E.İngiltere C. Almanya'nın Büyük Germen İmparatorluğu'nu kurmaya çalışması C. Halkların karşılıklı ilişkilerinde adaletin korunması E.IV .A.İngiltere E.
Hart. Dünya Savaşı Tarihi. II. Jacobsen. Uçarol. E
AÇIKÖĞRETİM FAKÜLTESİ
. (Çev: Yavuz Alogan). Çoşkun. Osman. İstanbul: 1966. Avrupa'da ikinci cepheyi hangi bölgede açmışlardır? A. D 4. (Çev: Fikret Arıt). Rıfat. 2. Belçika E. İstanbul: 1974. C. Roger. Kısa 20. Öndeş. Hobsbawm. Müttefik Devletler. Yüzyıl Siyasi Tarihi (1914-1980). Üçok. Dünya Savaşı. İstanbul: 1955. Ankara: 1989. Siyasi Tarihi. İstanbul: 1996. (Çev: Nihal Önol).
Değerlendirme Sorularının Yanıtları 1. Siyasal Tarih (1789-1960). Siyasi Tarih (1789-1994). İstanbul: 1974.İKİNCİ DÜNYA SAVAŞI
157
5. Polonya C. (Çev: İbrahim Ulus). Eric. 1939-1945). Oral. Sicilya B. Dünya Savaşı (1939-1945). Lidell. Sander. 1939-1945 Kronoloji ve Belgelerle İkinci Dünya Savaşı. Ankara: 1989. B 5. İki Dünya Savaşı. Normandiya
Yararlanılan ve Başvurulabilecek Kaynaklar
Armaoğlu. 20. Ankara: 1988. Birinci Dünya Savaşı'nın Sonundan 1980'e Kadar. (Çev: Kerim Bağrıaçık). A 3. İstanbul: 1998. Büyük Savaş. Hans . 2. C 2. Yüzyıl (1914-1991) Aşırılıklar Çağı.
Lestien.Cere. Georges . Ankara: 1975. 1-2. Berlin D. Fahir. (1914-1918.Adolf.