Yazılı kaynaklara göre Eski Mısırlılar MÖ 1550 tarihlerinde anasonu mide ve ağız hastalıklarını iyileştirmek için tıbbi olarak kullandıkları ortaya çıkmıştır. Siyah meyan lezzetini sevenler, bu keskin baharatı da genelde severler. Anason tat ve besin değerinin yanı sıra, sindirimi, menopoz semptomlarını, ruh halini iyileştirmek gibi birçok sağlık faydaları bulunan bir bitki tohumudur. Bu yazıda anasonun sağlık yararları hakkında bilgiler bulunmaktadır.
Anason Tohumu Faydaları
Hazımsızlık
Anason eski zamanlardan beri yemek sonrası sindirim takviyesi olarak kullanılmaktadır. Antik Yunanistan’da, büyük bir yemek veya ziyafetin sonunda anason ile baharatlanmış tatlılar yaygın olarak benimsenmiştir. Geleneksel Orta Doğu tıbbında anason, gaz ve şişkinliği azaltan bir sindirim yardımcısı olarak kullanılır. 107 hastanın bir denemesinde, anason tozu (4 hafta boyunca günde 9 g) almak, plaseboya kıyasla fonksiyonel dispepsi (hazımsızlık) semptomlarını iyileştirmiştir. Anason bulantı ve kusma dışındaki tüm semptomları düzeltmektedir.
Sıçanlarda, mide ülserlerine karşı korunan su bazlı anason takviyeleri tek başına anethole, yedikten sonra aşırı dolgunluk, şişkinlik, mide ekşimesi ve bulantıya neden olan fonksiyonel dispepsi olarak bilinen bir durum için etkili olabilir. Kemirgenlerde anethole, gıdanın mideden ince bağırsağa doğru hareket etmesini sağlar, bu da fonksiyonel dispepside sık görülen semptomları azaltabilir.
İrritabl Bağırsak Sendromu (IBS)
120 IBS hastasının bir denemesinde anason yağı (200 mg, 4 hafta boyunca günde 3 kez), karın ağrısı, şişkinlik ve reflü gibi semptomları nane yağı ve plasebodan daha iyi geliştirmiştir. Ön sonuçları doğrulamak için daha fazla araştırma yapılması gerekmektedir.
Menopoz Belirtileri
Her yıl 1,5 milyondan fazla kadın menopoz geçirmektedir. Bu kadınların birçoğu uykusuzluk, ateş basması, yorgunluk, eklem ağrısı, libido azalması ve vajinal kuruluk gibi rahatsız edici semptomlar bildirmektedir. Klinik bir çalışmada, sıcak basması olan 72 menopozal kadına 4 hafta boyunca günde 3 kez bir anason takviyesi veya plasebo verilmiştir. Anason takviyesi alan kadınlar belirgin semptom iyileşmeleri bildirmişlerdir. Anason takviyeleri ile menopoz semptomlarındaki gelişmeler, bitkide doğal olarak bulunan östrojen benzeri bileşiklerin bir sonucu olabilir. Aslında, anethole hayvanlarda östrojenik bir etkiye sahiptir. Yine de, menopoz semptomları için etkili olduğunu ilan etmeden önce çok daha fazla araştırmaya ihtiyaç vardır.
Depresyon
Geleneksel Fars tıbbında, anasonun ruhu ısıttığı ve ruh halini yükselttiği düşünülmektedir. 120 IBS hastasının bir denemesinde, 4 hafta boyunca günlük anason yağı takviyesi alanlarda nane yağı ve plaseboya kıyasla depresyon belirtileri düzelmiştir. Ancak, bu çalışmanın kalitesi düşüktür ve güvenilir sonuç çıkarılamaz. Farelerde, anason tohumu, depresyonla ilişkili davranışları azaltır. Genel olarak, alkollü ekstrakt su ekstraktından daha fazla antidepresan etkiye sahiptir. Anasonun etkileri, yaygın antidepresan ilaçlar olan fluoksetin ve imipramin ile karşılaştırılabilir.
Kabızlık
Klinik bir çalışmada 20 hastaya bir plasebo çayı veya şifalı otlar (anason, rezene, mürver ve sinameki) içeren bir içecek verilmiştir. Tıbbi bitki çayı, önemli bir yan etki olmaksızın kabızlığı azaltmıştır. Bununla birlikte, senna iyi bilinen bir doğal müshildir ve muhtemelen bu etkiye katkıda bulunmuştur.
İlaç Toksisitesi
Sarkomlu farelerde, siklofosfamid (kemoterapi) ile anethole enjeksiyonları bağışıklık sistemine, karaciğere ve böbreklere verilen hasarı azaltmıştır. En önemlisi, anethole siklofosfamidin etkinliğini azaltmamıştır. Antienflamatuar ilaç asetaminofen (Tylenol) aşırı dozları ciddi karaciğer hasarına neden olmaktadır. Anethole genel karaciğer hasarını azaltır ve yüksek asetaminofen dozları verilen farelerde karaciğer hücrelerini korur. Bu etkiler muhtemelen enflamatuar maddeleri azaltma yeteneğinden kaynaklanmaktadır.
Bakteriyel Enfeksiyonlar
Anason özleri, hastalığa neden olan zararlı bakterilerin (Staphylococcus aureus, Streptococcus pyogenes ve Klebsiella Pneumoniae gibi) büyümesini önleyebilir. Bakteri kültürlerinde, hem su hem de alkol anason tohumu ekstreleri test edilen tüm bakterilere karşı etkili olmuştur. Escherichia coli normalde insan sindirim sisteminde bulunan bir bakteridir, ancak bazı suşlar ciddi insan hastalığına neden olabilir. Anise’nin bileşik estragole tek başına test tüplerinde Escherichia coli’yi öldürebilir. Bunu, bakterinin adenosin trifosfat (ATP) formunda enerji üretme yeteneğini bloke ederek yapmaktadır.
İlginç bir şekilde, bütün anason bitki özleri antibakteriyel etki göstermez. Bu, tohumlarda, özellikle de onlardan ekstrakte edilen uçucu yağda en yüksek aktif antibakteriyel bileşik konsantrasyonlarının bulunduğunu düşündürmektedir.
Gıda Endüstrisinde
Geleneksel antibiyotikler, kanatlı endüstrisinde hastalığı azaltmak ve hızlı hayvan büyümesini teşvik etmek için yaygın olarak kullanılmaktadır. Bununla birlikte, aşırı kullanımlarının ekolojik etkileri ile ilgili endişeler artmak, doğal alternatiflere olan ihtiyacı artırmaktadır. Anason tohumu böyle bir alternatiftir. Anason son zamanlarda kümes hayvanı endüstrisinde doğal bir antibiyotik büyüme destekleyicisi olarak kullanılmaktadır. Bir kilogram tavuk yemi başına 10g kadar az anason, hayvanın sağlığını ve büyümesini artırabilir.
Mantar Enfeksiyonları
Anason, insan hastalığına neden olabilecek birkaç Candida türünün öldürülmesinde etkilidir. Ayrıca dermatofit olarak bilinen diğer mantar türlerini de öldürebilir. Anason esansiyel yağı, hastalığa neden olan mantarların öldürülmesinde sıvı özlerden daha iyidir, ancak her ikisinin de bir etkisi vardır. Tek başına anethole, bazı zararlı mantar türlerini de öldürebilmektedir. Bu tür küf (Aspergillus fumigatus), bağışıklık sistemi zayıflamış kişilerde ciddi akciğer enfeksiyonlarına neden olabilir. Test tüplerinde saflaştırılmış anethole bu küfü öldürmüştür. Muhtemelen kalıpta programlanmış ölüm yollarını (apoptoz) tetikleyerek işlev görmektedir.
Anason Doğal Bir İnsektisit Olarak
Anason özleri, yaygın ticari gıda üretimi zararlılarını öldürmek için kullanılabilecek etkili böcek öldürücülerdir. Böceklerde, anason yağı bir tür sinek larvalarına (Lycoriella ingenua) karşı aktiftir. Etki için aktif bileşiği trans- anethole sorumludur. Anason yağı spreyi (aerosol haline getirilmiş) yetişkin örümcek akarları ve pamuk yaprak bitleri için öldürücüdür ve yağ, tropikal sivrisinekleri öldürmek için de kullanılabilir. Esansiyel yağı ve saflaştırılmışı, yetişkin sivrisinekler ve larva öldürülmesinde etkili olmuştur.
Anason Çayı
Pek çok geleneksel anason preparatı, tohumların sıcak su ekstraksiyonuna dayanmaktadır. Bu şekilde hazırlanan anason tohumu çayı, gaz ve şişkinliği giderir; ancak, bu iddialar bilimsel çalışmalarla doğrulanmamıştır. Anason tohumları besin maddeleri ve antioksidanlar açısından zengin olduğu için, sıcak suyla demlendirebilir ve tohumları çayla birlikte tüketilebilir. Alternatif olarak, tohumların ezilmesi ile yağı elde edilebilir.
Anason Çayı Nasıl Yapılır?
Basit bir anason tohumu çayı için, öğütülmüş veya bütün anason tohumları kullanılabilir. Tohumların topraklanması veya ezilmesi daha fazla yağ elde edilmesini sağlamaktadır. Çay için 8 ons sıcak suya yaklaşık 2 çay kaşığı anason tohumu eklemek ve 10 dakika demlenmesini beklemek yeterlidir. Basit anason çayına istendiği gibi başka şifalı otlar eklenebilir. Zencefil kökü, bal ve limon popülerdir ve anasonun meyan lezzetiyle güzel bir şekilde eşleşir.
Anason Esansiyel Yağı ve Ekstraktları
Anasonun bildirilen etkilerinin birçoğu yağdaki bileşiklere, özellikle de anevra deliğine bağlıdır. Gıda sınıfı anason esansiyel yağı doğrudan gıdalara eklenebilir. Herhangi bir uçucu yağda olduğu gibi, topikal olarak kullanırken uygun önlemleri alınmalıdır. Anason dahil birçok uçucu yağ, seyreltilmemişse cildi tahriş edebilir. Anason özleri, genellikle hem yapraklardan hem de tohumlardan yapılır. Çerezlerde, tatlılarda ve diğer tariflerde lezzetli bir katkı olarak genellikle fırınlamada kullanılırlar. Kullanıma hazır bir özüt satın alabilir, ancak herhangi bir sentetik katkı maddesi içermediğinden emin olunmalıdır.
Anasonun Diğer Otlarla Kullanımı
Meyankökü
Meyan kökü şekeri geleneksel olarak meyan bitkisinin (Glycyrrhiza glabra) kökünden yapılır. ABD’de siyah meyankökü şekeri gübenlidir ama anason diğer taraftan, aslında daha güvenli bir yapılan ancak benzer bitkiler aromalı edilir, anason dâhildir. Geleneksel kara meyan, doğal olarak oluşan bir bileşik olan glisirizin içermektedir. Bu bileşik meyan kökü tatlı karakteristik lezzetinden sorumludur. Glisirrizin bazı sağlık yararları taşımasına rağmen, özellikle kalp hastalığı olan kişilerde birçok ciddi yan etkiye neden olmuştur. Glisirrizin olası yan etkilerinden kaçınmak için, ticari olarak deglisirize edilmiş meyan kökü (DGL) mevcuttur.
Kekik
Anason yağının antimikrobiyal aktivitesi, bahçe kekik (Thymus vulgaris) yağı ilavesiyle arttırılır. Kombinasyon halinde, iki yağ test edilen zararlı bakterilerin çoğuna karşı etkilidir.
Yazar: Özlem Güvenç Ağaoğlu