Aspirasyon Nedir?
Normal bir düzende tükürük sıvısı, ağızdan alınan bir besin veya herhangi bir madde yutak, yemek borusu ve mideden geçer. O esnada burundan alınan hava ise yutak, gırtlak, soluk borusu (trakea), bronşlar ve akciğere doğru gider. Yutulan madde ve havanın doğru alana geçmesine ise epiglottis ismindeki yapı yardımcı olur. Nefes alırken yukarıya kalkan epiflottis havanın gırtlağa geçmesini sağlarken, bir şey yendiğinde aşağı doğru inerek soluk borusunu kapatarak maddenin oraya kaçmasını önler. Bazı nedenlerden dolayı epiglottisin işlevinin bozulması ile yutulan maddenin soluk borusuna kaçmasına aspirasyon denir. Bu durum sağlık açısından acil ve ciddi bir durumdur. Aspirasyon durumu sıklıkla bebekler, yaşlılar ve yutma foknsiyonu ile alakalı sağlık sorunu yaşayanlarda görülür.
Aspirasyon Belirtileri Nelerdir?
Soluk borusuna katı veya sıvı madde kaçması durumu olan aspirasyon bazı kişilerde hiçbir belirti vermezken, bazılarında şiddetli semptomlara sebep olabilir. Bazı aspirasyon belirtileri şu şekilde sıralanabilir:
- Boğazda bir şey takılı kalmış hissi
- Yutma sırasında zorluk ve ağrı
- Yeme veya içme sonrasında öksürük ihtiyacı
- Yeme veya içme esnasında tıkanma hissi
- Yeme sırasında guruldama benzeri ses çıkması
Bu belirtilere ek olarak görülebilen semptomlar ise şu şekilde sıralanabilir:
- Mide ekşimesi
- Göğüste rahatsızlık hissi
- Ağızda fazla tükürük olması
- Nefes yerken yorulma ve nefes nefese kalma
- Yemekten ortalama 30 dakika sonra ateş yükselmesi
- Çiğnemede güçlük çekmek
- Sıkça zatürre (pnömoni) geçirmek
Bebeklik dönemi aspirasyon probleminin sıklıkla görüldüğü bir zamandır. Bebeklerde görülen aspirasyon semptomları ise şu şekilde sıralanabilir:
- Zayıf emme
- Hırıltılı solunum ve farklı solunum sorunları
- Beslenme esnasında yüzün buruşması, kızarması ve gözlerin sulanması
- Beslenirken solunum hızlanması veya durması
- Beslenme sonrasında hafif ateş yükselmesi
- Sık sık solunum yolu enfeksiyonları veya pnömoni geçirmek
Aspirasyon Neden Olur?
Aspirasyon hali bebeklerde ve yetişkinlerde değişik sebeplerden dolayı gelişir.
Yetişkinlerde Aspirasyon Nedenleri
Yetişkin bireylerde oluşan aspirasyon yaygın olarak yutma işlevinin bozulması ile meydana gelir. Yutmanın bozulması aspirasyona sebep olan mekanizmayı harekete geçirerek alınan sıvı veya katı maddelerin mide yerine solunum yoluna kaçmasına neden olur. Yetişkinlerde aspirasyon etkenleri şu şekilde sınıflandırılır:
Dil kontrolünün kaybedilmesi: Dil kaslardan oluşan bir organdır. Bu kasların bazı sebeplerden dolayı zayıflaması yutma refleksinde problemlere neden olabilir ve buda aspirasyon sorununa yol açar.
Anormal yutma refleksi: Yutma refleksinin bozulması besinler hava yoluna gidebilir.
Nörolojik hastalıklar: Parkinson ve benzeri nörolojik hastalıklar dil işlevinin bozulmasına yol açabilir.
Boyun ameliyatı: Gırtlağın etkilenmesine sebep olan ameliyatlar sonucu epiglottis zarara görerek yutma ve solunum düzeni bozularak aspirasyon iyi yapılamaz.
Ağız ve diş sağlığı sorunları: Dental problemler çiğneme ve yutmayı olumsuz etkileyebilir. Buda aspirasyuonu bozabilir.
Özofagial hastalıklar: Yemek borusu rahatsızlıkları aspirasyon nedenlerinden olabilir. Boğaz kanseri, reflü, yutma zorluğu gibi rahatsızlıklar aspirasyona yol açabilir.
Bebeklerde Aspirasyon Nedenleri
Bebeklerde aspirasyon sebeplerinde en sık boğaz kaslarında sorun olması sonucu yutma problemleridir. Boğaz kaslarında zayıflık olmasının sebepleri ise şu şekilde sıralanabilir:
- Beyin hasarı
- Sinir hasarı
- Büyüme geriliği
- Yarık damak gibi sorunlar
- Serebral palsi, spinal müsküler gibi hastalıklar
Aspirasyon Komplikasyonları Nelerdir?
Yetişkinlerde Görülen Aspirasyon Komplikasyonları
Aspirasyon, doku harabiyeti veya enfeksiyon gibi ciddi sorunlara sebep olabilir. Ancak en korkutan aspirasyon komplikasyonu pnömonidir. Bu zatürre tablosu akciğere madde kaçması sonucu enfeksiyon oluşmasıdır. Oluşan enfeksiyon akciğerlerde sıvı toplanmasına ve iltihaplanmaya neden olur. Aspirasyon zatürresinin semptomları ise şu şekildedir.
- Nefes darlığı
- Sık sık öksürme
- Terleme, ateş, titreme
- Kötü kokulu balgam
- Boğulma hissi
- Anksiyete, yorgunluk, bilinç bulanıklığı
- Derin nefes almakla beraber öksürme hissi ve göğüste ağrı
Bebeklerde Aspirasyon Komplikasyonları
Bebeklerde de yetişkinlerdeki gibi başta pnömoni olmak üzere farklı komplikasyonlar gelişebilir. Bebeklerdeki semptomlarının da benzediği bu zatürre durumunda dehidrasyon, kilo kaybı ve beslenme bozukluğu oluşabilir.
Aspirasyon Teşhisi Nasıl Konulur?
Bu durumun teşhisi komplikasyon riskini azaltmak için oldukça önemlidir. Aspirasyon tanısı için İlk olarak kişinin öyküsü alınır ve fiziki muayenesi yapılır. Teşhis için şu yöntemler kullanılabilir:
X-Ray: Solunumun ne derece efektif olduğunu gösterir.
Bronoskopi: Bu yöntemde kişinin ağzından bir kameralı ince bir tüp solunum yollarına gönderilir. Bu sayede solunum yolları detaylı olarak görülür.
Modifiye Baryum Yutma: Hasta baryum ihtiva eden katı veya sıvıları yutar ve film çekilir. Solunum yollarında kaçak olup olmadığı anlaşılır.
Yutmanın Fiber Optik ve Endoskopik Olarak Değerlendirilmesi: EFES denilen bu uygulamada burundan uzatılan bir kamera yutak ve gırtlak görüntülenir. Aynı esnada hatanın yutkunması istenir. Bu sayede boğaz yollarında kaçak olup olmadığına bakılır.
Aspirasyon Tedavisi Nasıl Yapılır?
Bu tedavide temel amaç aspirasyona neden olan etkenin bulunmasıdır. Bu etken düzeltilmeden rahatsızlık tedavi edilemez. Aspirasyonu engelleyen uygulamalardan bazıları şu şekilde sıralanabilir:
- Yemekler küçük parçalar halinde tüketilmelidir.
- Yemek yerken sakin ve rahat olunması gerekir.
- Ağızdaki besini yutmadan başka biri yenmemelidir.
- Yatarak yemek yenmemeli veya sıvı içilmemelidir.
- Kuru besinler yumuşatılarak yenmelidir.
- Ağız ve diş sağlığına özen gösterilmelidir.
Hem bebekler hem de yetişkinlerde ciddi sağlık problemlerine neden olan aspirasyon için gerekli tedbirler alınmalıdır. Bu rahatsızlıkla alakalı sorun yaşayan kişiler ise vakit kaybetmeden hekime başvurmalıdır.