BM EKONOMİK, SOSYAL VE KÜLTÜREL HAKLAR ULUSLARARASI SÖZLEŞMESİ
Ekonomik, Sosyal ve Kültürel Haklar Uluslararası Sözleşmesi
Genel Kurulunun 16 Aralık 1966 tarihli ve 2200 A (XXI) sayılı Kararıyla kabul edilmiş ve imzaya, onaya ve katılmaya açılmıştır. Sözleşme 27. maddeye uygun olarak 3 Ocak 1976 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Türkiye Sözleşmeyi 15 Ağustos 2000 tarihinde imzalamıştır.
Madde 1
Halkların kendi kaderlerini tayin hakkı
Bütün halklar kendi kaderlerini tayin hakkına sahiptir. Bu hak vasıtasıyla halklar kendi siyasal statülerini serbestçe tayin edebilir ve, ekonomik, sosyal ve siyasal gelişmelerini serbestçe sürdürebilirler.
Madde 2
Ayrımcılık yasağı
Bu Sözleşmeye Taraf Devletler, bu Sözleşmede beyan edilen hakların ırk, renk, cinsiyet, dil, din, siyasal veya diğer bir fikir, ulusal veya toplumsal köken, mülkiyet, doğum gibi her hangi bir statüye göre ayrımcılık yapılmaksızın kullanılmasını güvence altına almayı taahhüt ederler.
Madde 3
Cinsiyet eşitliği
Bu Sözleşmeye Taraf Devletler, bu Sözleşmede yer alan bütün ekonomik, sosyal ve kültürel hakların kullanılmasında cinsler arası eştliği sağlamayı taahhüt eder.
Madde 5
Hakları kötüye kullanma yasağı
Bu Sözleşme esas alınarak bir ülkede yasalarla, anlaşmalarla, diğer hukuki düzenlemelerle tanınmış veya geleneklerle kabul edilmiş bulunan temel insan haklarına sınırlama getirilemez veya bu haklara karşı yükümlülük azaltılamaz.
Madde 4
Hakların sınırlanması
Bu Sözleşmeye Taraf Devletler, bu Sözleşmeye uygun olarak tanımış oldukları hakların kullanılmasını ancak hukuk tarafından tespit edilmiş sınırlamalara tabi tutmayı kabul eder.
Madde 6
Çalışma hakkı
Bu Sözleşmeye Taraf Devletler herkesin çalışma hakkını tanır ve bu hakkı korumnması ve sağlanması için gerekli tedbirleri alır.
Madde 7
Adil ve uygun işte çalışma şartları
Bu Sözleşmeye Taraf Devletler herkese adil ve elverişli şartlarda çalışma hakkı tanır. Bu amaçla şartları sağlamak için gerekli hakları güvence altına alır.
Madde 8
Sendikal haklar
Bu Sözleşmeye Taraf Devletler, herkese kendi ekonomik ve sosyal menfaatlerini korumak ve geliştirmek için sendika kurma ve kendi seçtiği bir sendikaya katılma hakkı tanır. Bu hakkın kullanılması hukuken öngörülen sınırlamalardan başka sınırlara tabi tutulamaz. Sendikalara serbestçe faaliyette bulunma hakkı ve ulusal federasyonlar ve konfederasyonlar kurma, ve konfederasyonlara da uluslararası sendikal örgütler kurma ve bunlara katılma hakkı tanınır. Kullanılma şartları her bir ülkenin yasalarıyla düzenlenmiş olan bir greve hakkı tanınır.
Madde 9
Sosyal güvenlik hakkı
Bu Sözleşmeye Taraf Devletler, herkese sosyal güvenlik hakkını tanır. Bu hak, sosyal sigorta hakkını da içerir.
Madde 10
Ailenin, anneliğin, çocukların ve gençlerin korunması
Bu Sözleşmeye Taraf Devletler aileye, özellikle çocukların bakım ve eğitim sorumluğu devam ettiği dönemde, mümkün olan en geniş ölçüde koruma ve yardım sağlar. Bu amaçla Annelere doğumdan önce ve sonra makul bir süre özel koruma sağlanır. Çalışan annelere bu dönem için ücretli izin veya yeterli sosyal güvenlikten yararlanabilecekleri bir izin verilir.Nesep veya diğer şartlar bakımından hiç bir ayrımcılık yapılmaksızın, bütün çocuklar ve gençler için özel koruma ve yardım tedbirleri alınır. Çocuklar ve gençler ekonomik ve toplumsal sömürüye karşı korunur.
Madde 11
Yaşama standardı hakkı
Sözleşmeci Devletler herkese, kendisi ve ailesi için yeterli beslenmeyi, giyinmeyi, barınmayı, ve yaşama koşullarının sürekli olarak geliştirilmesini içeren yeterli bir yaşam standardına sahip olmayı sağlar. Sözleşmeci Devletler, açlıktan kurtulmanın herkes için temel bir hak olduğunu kabul ederek, kendi başlarına ve uluslararası işbirliği yoluyla, özel programlar da dahil, gerekli olan tedbirleri alır.
Madde 12
Sağlık standardı hakkı
Sözleşmeci Devletler, herkesin mümkün olan en yüksek seviyede fiziksel ve ruhsal sağlık standartlarına sahip olma hakkını tanır.
Madde 13
Eğitim hakkı
Bu Sözleşmeye Taraf Devletler, eğitimin insan kişiliğinin ve onurunun tam olarak gelişmesinin ve insan haklarına ve temel özgürlüklere saygıyı güçlendirmenin temeli olduğunu kabul ederek herkese eğitim hakkı tanır. Sözleşmeci Devletler eğitim hakkının tam olarak gerçekleşmesini sağlamak amacıyla, İlköğretimi zorunlu kılıp herkese ücretsiz ilköğretim sağlarlar. Yüksek öğretimden herkesin eşit şekilde yararlanmasını sağlamayı taahhüt ederler. Her düzeydeki okul sistemlerinin geliştirilmesi aktif olarak sağlanmaya çalışır; yeterli bir burs sistemi kurar; ve öğretmenlerin maddi koşulları sürekli olarak iyileştirirler.
Madde 14
Zorunlu ilköğretimi sağlama yükümlülüğü
Bu Sözleşmeye Taraf Devletlerden, Sözleşmeye Taraf olduğu sırada anavatanında veya kendisinin egemenliği altında bulunan diğer ülkelerde parasız ve zorunlu ilköğretimi sağlayamamış olan Devletler, iki yıl içinde herkes için parasız zorunlu eğitimin prensiplerini ortaya koyan bir plan hazırlar ve bu planın makul bir süreyi aşmayacak şekilde kaç yıl içinde uygulanacağını gösteren ayrıntılı bir uygulama planı hazırlar ve kabul eder.
Madde 15
Kültürel yaşama katılma hakkı
Bu Sözleşmeye Taraf Devletler, herkese Kültürel yaşama katılma, Bilimsel gelişmelerin nimetlerinden ve sonuçlarından yararlanma haklarını tanırlar. Ayrıca Sözleşmeci Devletler, bilimsel araştırma ve yaratıcı faaliyetler için zorunlu olan özgürlüğe saygı göstermeyi taahhüt ederler.