Pandemi, Savaş ve Çevresel Yıkım, Bilim İnsanlarını Hızlı Cevaplar Üretmeye Zorluyor. Bu Şartlarda İyi Bilim Nasıl Yapılır?
Bir kriz sırasında hızlı bir şekilde yapılan bilimin, "iyi bilim" olduğunu nereden bilebiliriz? Bu soru, özellikle de COVID-19 aşısının yaygın kullanıma girmesiyle yeni bir önem kazandı. Araştırmacılar, aşıları bir yıldan kısa bir sürede geliştirmeyi başardılar ve bu, bundan önceki rekor aşı üretim süresi olan olan 4 yıllık rekoru zorlanmadan kırmayı başardı.[1], [2] Ama bu kadar hızlı bir teknolojik gelişim, bulaşıcı hastalık uzmanları aşıların güvenli söylemesine rağmen, insanların aşı olmaktan korkmasına veya uzak durmasına neden olabiliyor.[3], [4], [5]
Bilim insanları, Challenger uzay mekiği patlamasından tutun da 2020 Kaliforniya orman yangınlarına kadar her türlü krizde baskı altına alınıp, konuyla ilgili cevaplar bulmaya çağrılıyorlar.[6], [7] Bu çağrıya kulak veren bilim insanları, bir yandan "düzenli" araştırma modundan "kriz" araştırması moduna geçerken ve uzun çalışma saatlerine, zihinsel olarak zorlu görevlere ve üzerlerindeki yoğun gözetleme baskısına ayak uydurmaya çalışırken, diğer yandan da katı bilimsel standartları korumak zorunda kalıyorlar. Neyse ki, kriz şartlarında üretilen bilim de normal koşullarda üretilen sonuçlar kadar sağlam ve güvenli olabilir.[8]
Yakın tarihli bir çalışmada, araştırmacılar, 2014-2017 yılları arasındaki savaş sırasında Suriye'deki arkeolojik yıkımın boyutlarını hızlı bir şekilde değerlendirmekle görevlendirilen disiplinler arası bir grup olan "çatışma/savaş arkeologları"nı incelediler.[9] Bu tür arkeolojik yağmalamalar, IŞİD de dahil olmak üzere terörist gruplar için önemli bir gelir kaynağı olabilmektedir.[10] Bu nedenle Suriye'deki savaş sırasında bazı ünlü politikacılar, güvenlik yetkilileri ve halkın endişeli bir kesimi, Suriye'deki arkeolojik kalıntılarda meydana gelen yıkımın boyutlarının tespit edilmesi konusunda bilim insanlarından hızlı bir şekilde, net cevaplar talep ettiler.[11]
Ve bilim, vaadettiğini verdi: Başarı kıstasınız her ne olursa olsun, çatışma arkeologları, hasar tespiti ve atılması gereken adımlar konusunda çok başarılı bir iş çıkardılar. İnsanlığın bilimsel bilgi düzeyini daha da ileri götüren bulgular toplamayı başardılar.[12], [13] Araştırmaları, ABD Kongresi'ndeki her iki parti tarafından da desteklenen ve ABD eski başkanı Barack Obama tarafından imzalanan bir yasa ile sonuçlandı.[14] Belki de en önemlisi, arkeolojik materyallerin yağmalanması ve kaçakçılığıyla ilgili sorunlar konusunda kamuoyunu bilinçlendirdiler.
Kriz Bilimi Bize İyi Bilim Konusunda Neler Öğretebilir?
Bu konuda yapılan güncel bir diğer araştırma, yerel çalışma kültürünün bu başarılarda nasıl bir rol oynadığını ve kriz biliminden alınan derslerin farklı disiplinlere nasıl uygulanabileceğini anlamayı amaçladı.[9]
Bunu araştırmak için, 35 çatışma arkeologu ve onlarla çalışan diğer bilim insanlarıyla görüşüldü. Ayrıca konuyla ilişkili diğer laboratuvarlarda ve ekip toplantılarında yapılan çalışmalar gözlemlendi; çatışma arkeologları tarafından oluşturulan verileri ve analizleri kullanan kişilerle de görüşüldü.
Görüşülen bu kişiler, farklı coğrafi lokasyonlardaydılar ve farklı disiplinlerde çalışıyorlardı. Eğer görüşmek zorunda olsalar, bunu uzaktan (internet yoluyla) yapmak zorundaydılar. Yine de, kendi sahalarında çalışan diğer araştırmacıların neler yaptığından genel olarak haberdardılar.
İşbirliği, kriz sırasında iyi bilim yapmanın merkezinde yer alır ve araştırmacılar, bir kriz sırasında işbirliği içinde ve başarılı bir şekilde çalışmanın arkasında yatan üç temel faktör tespit ettiler.
Tam Zamanlı Çalışmak Şart Değil!
İlk olarak, çabanın yüzdesi ve dağılımı önemlidir. Araştırmacılar buna "zaman kontrolü" adını veriyorlar. Bulgular, kriz sırasında yapılan bilimde, işe tam zamanlı olarak odaklanmanın illâ daha iyi bir sonuç üretmek anlamına gelmediğini gösteriyor. Hatta yarı-zamanlı olarak kriz bilimine katılım gösteren araştırmacılar, diğer yarı-zamanlı işbirlikçilerin çalışmalarının kalitesine daha fazla güven duyduklarını ifade ettiler. Araştırmacılar, yarı-zamanlı araştırmacıların genel olarak işbirliği hakkında daha kapsamlı bir bakış açısı sağladıklarına inanıyorlar.
Ayrıca yarı-zamanlı kriz araştırmacılarının, kriz sırasında, olağan bilimsel çalışmalarından çok da uzaklaşmamış olmaları, bu araştırmacıların dikkatinin keskin kalmasına yardımcı oldu. Bu, kriz bilimindeki görevlerine döndüklerinde, durumu yeni bir gözle ve metodolojik kesinliğe daha da fazla dikkat ederek değerlendirebilecekleri anlamına geliyordu.
Bilim, Tekil Kişilerce Üretilmez; Ekip İşidir!
İkinci bulgu şuydu: Bilimsel araştırma sonucu üretilen sonuçların sorumluluğunu paylaşmak, araştırmacıları politika ve kamu yararı için daha hızlı bulgular üretmek konusunda motive ediyordu. Araştırmacılar buna "sorumluluk kontrolü" adını verdiler.
Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, sitemizin/uygulamamızın çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, %100 reklamsız ve çok daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.Kreosus
Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.
Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.Patreon
Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.
Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.YouTube
YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.
Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.Diğer Platformlar
Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.Giriş yapmayı unutmayın!
Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.
Örneğin çalışmalarında çok başarılı olan çatışma arkeologları, üretilen işin kredisini diğer çalışanlara adil ve düzgün bir şekilde dağıtmıştı. Politika yapıcılar için, çalışmalarının amaçlarını ve önceliklerini tercüme etmekten uzak durmamışlardı ve politika yapıcıların, elde ettikleri bulgularını anlamaları ve kullanabilmeleri için sınırlar ve beklentiler belirlediler.
Sonuç olarak, işlerini, bir ekiple birlikte çalıştıklarını bilerek yapmışlardı - eser yağma ve kaçakçılığıyla mücadelede kullanılabilecek doğru bulgular üretmek, herhangi tekil bir bireyin sorumluluğunda değildi.
Bilim, Hayattaki Tek Uğraş Değildir!
Son olarak, bir bireyin araştırmaya olan kişisel katkılarının kapsamının belirli sınırları olması önemliydi. Araştırmacılar buna, bilim insanlarının araştırma ve kişisel yaşamları arasında sınırlar koymalarına yardımcı olan bir çalışma ortamı yaratan "kapsam kontrolü" adını veriyorlar. Bir katılımcı, araştırmacılara şöyle diyor:
Yaptığımız iş çok yorucuydu. Eve iş götürmemeye çalıştım; ama yaptığım işin aile hayatımı etkilemeye başladığını biliyordum.
Çalışmalarının kapsamını kontrol edebilen ve karşılaştıkları zorluklar hakkında açıkça konuşabilen bilim insanlarının, projeye bağlı kalmaları ve araştırmanın gücüne olan güvenlerini ifade etme olasılıkları daha yüksekti. Araştırmacılar, ne tür bir iş ve ne kadar iş yaptıkları konusunda sınır koyabilenlerin, hem kendi araştırmalarının hem de başkalarının araştırmalarının gücünü değerlendirmek için daha iyi bir konumda olduklarını ve bu nedenle kendilerine güven duyduklarını söylüyorlar.
Kriz Altında Bilim Yapmak İçin Gereken Şartlar
Baskı altındayken yüksek kaliteli, isabetli ve güvenilir bilimsel araştırma üretmek, kahraman bir kişiliğe veya insanüstü bir dayanıklılığa sahip olmak demek değildir. Baskı altında kaliteli bilim yapmak; düşünceli ve iyi planlanmış çalışma ortamları yaratma ve çalışanları bir yandan yüksek titizlik ve etik standartlara tabi tutarken, diğer yandan onları her türlü destekleyen profesyonel alanlar oluşturma meselesidir.
Elbette, hiçbir kriz birbirinin aynısı değildir. Dolayısıyla kriz biliminin en iyi uygulamalarını, eldeki krizin özel koşullarına uyarlamak gerekir. Küresel salgınlar veya yaşam alanınızda meydana gelen bir felaket; kısa, yoğun ve tam zamanlı bir çalışma gerektirebilir. Bazı araştırma projeleriyse özel laboratuvarlara veya ekipmana ihtiyaç duyar - veya çok özel yetiştirilmiş personel gerektirir. Araştırmaların gösterdiği gibi, destekleyici bir altyapıya sahip, titizliğin ve etiğin sürece dahil edildiği bir bilim, baskı altında bile güvenilir sonuçlar üretecektir.
COVID-19 araştırmacıları gibi, çatışma arkeologları da yoğun bir baskı ve sorgulama altında sıkı süreler boyunca çalıştılar. Her iki gruptaki araştırmacılar da, araştırma süreci boyunca yüksek etik standartları uygulamaya devam etme ihtiyacını vurgulamaya devam ettiler.[15]
Sonuç
Şu kesindir: Krizler asla bitmeyecek. Toplum, çözümler için bilim insanlarına güvendiği sürece, bilim için etkili araştırmaya elverişli koşullar yaratmak önemlidir.
İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!
Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.Soru & Cevap Platformuna Git
- 7
- 5
- 2
- 1
- 0
- 0
- 0
- 0
- 0
- 0
- 0
- 0
- S. Cohen. The Fastest Vaccine In History. (10 Aralık 2020). Alındığı Yer: UCLA Health | Arşiv Bağlantısı
- P. Ball. (2020). The Lightning-Fast Quest For Covid Vaccines — And What It Means For Other Diseases. Springer Science and Business Media LLC, sf: 16-18. doi: 10.1038/d41586-020-03626-1. | Arşiv Bağlantısı
- A. Kirzinger. Kff Covid-19 Vaccine Monitor: November 2021. (2 Aralık 2021). Alındığı Yer: KFF | Arşiv Bağlantısı
- S. Ebbs. Fauci Receives Vaccine, Has 'Extreme Confidence' It's Safe, Effective. (22 Aralık 2020). Alındığı Yer: ABC News | Arşiv Bağlantısı
- W. Petri. Covid-19 Vaccines Were Developed In Record Time – But Are These Game-Changers Safe?. (20 Kasım 2020). Alındığı Yer: The Conversation | Arşiv Bağlantısı
- C. Haberman. Challenger, Columbia And The Nature Of Calamity. (2 Haziran 2014). Alındığı Yer: The New York Times | Arşiv Bağlantısı
- L. Howard. How Researchers Are Responding To Mitigate California’s Wildfire Crisis. (24 Ocak 2020). Alındığı Tarih: 24 Şubat 2022. Alındığı Yer: UC Davis | Arşiv Bağlantısı
- R. R. Colwell, et al. (2019). Science During Crisis. Science, sf: 5-5. doi: 10.1126/science.aax5052. | Arşiv Bağlantısı
- F. Greenland, et al. (2021). Collaborative Practices In Crisis Science: Interdisciplinary Research Challenges And The Syrian War. Sociological Science, sf: 455-479. doi: 10.15195/v8.a22. | Arşiv Bağlantısı
- A. Al-Azm, et al. Isis’ Antiquities Sideline. (2 Eylül 2014). Alındığı Yer: The New York Times | Arşiv Bağlantısı
- U.S. Department of State. Remarks At Threats To Cultural Heritage In Iraq And Syria Event. Alındığı Yer: U.S. Department of State | Arşiv Bağlantısı
- F. Greenland, et al. We’re Just Beginning To Grasp The Toll Of The Islamic State's Archaeological Looting In Syria. (15 Mayıs 2019). Alındığı Yer: The Conversation | Arşiv Bağlantısı
- J. Casana, et al. (2017). Satellite Imagery-Based Monitoring Of Archaeological Site Damage In The Syrian Civil War. PLOS ONE, sf: e0188589. doi: 10.1371/journal.pone.0188589. | Arşiv Bağlantısı
- V. A. Cstarck. President Signs Engel Bill To Stop Isis From Looting Antiquities. (9 Mayıs 2016). Alındığı Yer: U.S. Committee of the Blue Shield | Arşiv Bağlantısı
- World Health Organization, et al. Ethical Standards For Research During Public Health Emergencies: Distilling Existing Guidance To Support Covid-19 R&D. Alındığı Tarih: 24 Şubat 2022. Alındığı Yer: World Health Organization | Arşiv Bağlantısı
- A. Dawson, et al. (2020). Key Ethical Concepts And Their Application To Covid-19 Research. Public Health Ethics, sf: 127-132. doi: 10.1093/phe/phaa017. | Arşiv Bağlantısı
- S. Parikh. Why We Must Rebuild Trust In Science. (9 Şubat 2021). Alındığı Yer: Pew | Arşiv Bağlantısı
Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?
Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:
kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci
Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 23/04/2024 05:23:38 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/11511
İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.
- Bilim Ağacı> Sosyal Bilimler> Siyaset Bilimi> Kamu Yönetimi> Kamu Politikaları
- Bilim Ağacı> Beşeri Bilimler> Felsefe> Bilim Felsefesi
- Bilim Bilim İnsanları Araştırma Çalışma Araştırmacılar
This work is an exact translation of the article originally published in The Conversation. Evrim Ağacı is a popular science organization which seeks to increase scientific awareness and knowledge in Turkey, and this translation is a part of those efforts. If you are the author/owner of this article and if you choose it to be taken down, please contact us and we will immediately remove your content. Thank you for your cooperation and understanding.