-
-
ziyadesiyle rusça'ya benzeyen dil, en azından her iki dili de bilmeyen benim için. "urçsu kaup arbonotiv" * "kes sesini" demektir, bu da bir süre komün hayatı yaşadığımız evdeki litvanyalı'dan yadigar bana, erkek arkadaşına söyleyip dururdu.
-
litvanya'da konuşulan dil. kuzey ve güney lehçeleri farklıdır. litvanya dışında amerika'da da yarım milyon litvanyalı bu dili konuşur. hayatımda litvanca tek kelime duymadım o ayrı...
-
litvanyali bir dil bilimcinin arastirmasina gore bir cok turkce kokenli kelime bulunmakta. mesela patlicanas,tabakas,ispanakas..
-
bazı kaynaklar litvanyaca da der.bütün hint-avrupa dilleri arasında en arkaik yapıya sahip olan dildir.yüzyıllarca yapısını korumayı başarmıştır.bütün avrupa dilleri birbiri içinde eriyip ana yapılarını kaybederken litvanca eski gramer yapısını halen muhafaza etmektedir.bu aslında oldukça şaşırtıcıdır.çünkü litvanca tarihte hiçbir zaman resmi bir dil olarak kullanılmamıştır(günümüz hariç).hatta eski litvanya devleti kendi kanunlarını dahi litvanca yazmamıştır.litvanca yıllarca bir köylü lehçesi olarak kalmıştır.sovyet rusya nın litvancayı kril alfabesiyle yazımını sağlamaya yönelik baskıları da litvanyalı rahiplerin roma katolizmine ve dolayısıyla roman alfabesine olan bağlılıkları nedeniyle sonuçsuz kalmıştır.bugün litvanca her ne kadar pek bilinmeyen bir dil olsa da dil bilimciler ve özellikle hint-avrupa dilleri uzmanları tarafından ön-hint avrupa diline olan olağanüstü yakınlığından dolayıı vazgeçilmez bir kaynak oluşturur.
-
-
kelime sonlarına ek ekleyemeden konuşulması imkansız olan dil. örnek vermek gerekirse, başkent vilnius'un kökü, lehçe wilno'dan gelmektedir.
mesela bir kelime örnek alalım. vilnius! (masculin bir kelime)
yalın hali - vilnius
- i hali - vilni u *
- e hali - i vilniu **
- de hali - vilniuje
- den hali - vilniaus
kelime, zaman ve durumuna göre değişik ek halır. ayriyetten, türkçe gibi kesme işareti kullanılmadığından, ek kullanılması zorunlu hale gelmiştir. bu yüzden, litvanlar, bu ekler olmadan konuşamazlar ve yabancı kelimelerin ve isimlerin sonuna yeni ekler getirirler.
bu sebep sonucunda, litvanca kaynaklarda bradas pittas, hakanas sukuras gibi isimler görülebilir. olağandır.
-
rusya'nın, işgal zamanlarında diğer baltık ülkelerinde olduğu gibi litvanya'da da halka dil yönünden baskı yaptığı, sokaklardaki tabelaların rusça yazılması yönünde kurallar getirdiği doğrudur, çünkü resmi dil birden rusça olmuştur. ancak sovyet rusya zamanında litvanca dilinin kiril alfabesi ile yazılması konusunda baskı olduğu savı yanlıştır. aksine 1. dünya savaşı sonrasında bağımsızlığını sovyet rusya'ya kaptıran ve resmi dili rusça olan litvanya bölgesinde, halka kamusal alanda litvanca yazma ve hatta konuşma kısıtlaması getirilmiştir. litvanca'nın kiril alfabesi ile yazılması da tam olarak bu dönemde birkaç litvanca eserin kiril alfabesindeki seslere sadık kalınarak, kiril alfabesindeki karakterlerle yazılması ile başlamıştır. ismini şu an hatırlayamadığım bir grup litvan aydın bu tür çevirilere devam eder ve kısa sürede kiril alfabesi ile yazılmış bir sürü litvanca kitap çoğaltılıp, ülkede el altından yayılmaya başlar.*
*kaunas'taki kestucio sokağı üzerinde bulunan savaş müzesinin önünde bir meydan vardır, genellikle konserler ve çeşitli etkinlikler olur. o meydanda bulunan heykellerden bir tanesi bu olayı konu alır.
-
-
çok zor bir dildir gramer kuralları açısından. anlıyorum ama konuşamıyorum seviyesine çok hızlı gelir, orada tıkanır devam edemezsiniz, bir türlü litvanlar gibi cümle kuramazsınız. dediklerinin çoğunu anlayabilirsiniz belli bir süreden sonra ama onlar gibi konuşması işkencedir.
"aš" ile "man"* arasındaki farkı çözene kadar canınız çıkar. neden bu adamlar misal "aš einu"* derken "aš" kullanıyor da "man patinka"* derken "man kullanıyor diye düşüne düşüne aylar sürer çözmeniz.
belki de kızlarının güzelliğinden dolayıdır ama çok güzel ve seksi bir dildir ayrıca. keşke biraz daha fazla işe yarayacak bir dil olsaydı da öğrendiğime değseydi diye düşündürür. ayrıca söylemesi ayıp, dilleri çok fazla yabancı insan tarafından konuşulmayan litvan kızları bu dili konuşan bir yabancıyı gördükleri zaman anında "oh my god, you speak lithuaniaaan ???!!!??!?!" tarzı tepkiler verir ve içinize düşerler.
kelimelerin sonuna "as" eklenmesi olayı çok merak uyandırır bu dil konusunda. açıklamaya çalışaym. şöyle ki, litvanca'da bütün isimler -sadece özel isimler değil, bütün isimler- as,es,is,us,a,e veya o harfleriyle biter ve litvanca'nın hal ekleri de bu sonlara göre yapılan değişikliklerden oluşur. yani misal biz ev kelimesine "eve gidiyorum" diye ek koyuyoruz ama onlar kelimenin sonunu değiştiriyor. bu sebepten dolayı bu harflerle bitmeyen kelimelerle cümle kurulamayacağından isminizi başına bu ekleri getirerek litvanca'ya uygun hale getirirler. haliyle örneğin isminiz mehmet ise litvanlar isminizi "mehmetas" yapar. "as" ile biten kelimelerde -e hali "as" yerine "a* koyarak yapılır. böylece örneğin mehmet'e gidiyorum derken "aš einu mehmeta" diyerek bu durum kotarılmış olur.
işe yarayabilecek bir kaç basit kelime ve cümle :
labas : selam
kaip sekasi ?/kaip gyveni : nasılsın ?
gerai : tamam/iyi
viso gero : güle güle
aciu : teşekkürler
prašom : lütfen
aš tave myliu : seni seviyorum
i* sveikata : şerefe