BasNews - Taliban emirliği kaçınılmaz bir ekonomik çöküşle karşı karşıya. Sadece Pekin, Kabil'in yeni rejimini kurtarmaya hazır. Çin için ufukta görünen, Afganistan’nın hammaddeleri ve siyasi nüfuzu.
Taliban daha önce Afganistan’ı yönettiğinde, Kabil'in zifiri karanlık gecelerini Çin aydınlattı. Ne elektrik, ne yakıt ne de paraları vardı.
Ekonomi, Taliban için ’yağlı urgan’ olduğu için: Örgüt, BM yaptırım listelerinde birkaç bakanın bulunduğu bir geçiş hükümeti tarafından kontrol edilen yeni bir İslamcı emirlik kurduğunda, sonucun bu sefer de tamamen aynı olma riski var.
Yeni rejimle altan alta tamamen işbirliği yapan güçlü tek bir ülke var. O da, geçen hafta ABD Dışişleri Bakanı Antony Blinken ve Alman mevkidaşı Heiko Maas liderliğindeki 22 ülkeden diplomatlarla Afganistan konulu bir toplantıya katılmayı reddeden Çin.
Çin Dışişleri Bakanı Wang Yi onun yerine Afganistan'ın beş komşusuyla bir toplantı yaptı ve diğer vaadlerin yanısıra Afganistan'ın yeni yöneticilerine ekonomik bir Çin yardım paketi duyurdu.
Kırgızistan'ın başkenti Bişkek'teki AGİT Akademisi'nde araştırmacı olan Niva Yau, geçtiğimiz ay Jamestown Vakfı'na sunduğu bir raporda, Pekin'in, ABD'nin Afganistan'dan ayrılma niyetini çok eskiden bildiğinden dolayı, Çin’in nasıl bir yol izlediğine dair görüşler belirtti.
Ekonomik teşvikler yoluyla siyasi nüfuz kazanma stratejisi.
Bu amaçla son yıllarda Çinli yetkililer ile Taliban arasında onlarca gizli görüşme yapıldı. Geçen yazdan beri bu toplantılar aleni olarak yapılıyor, dedi.
Taliban ise Çin'i Afganistan'ın yeniden inşasına yardım etmesini memnuniyetle karşıladı ve ülkedeki Çinli şirketler için güvenlik garantileri verdi.
"Afganistan, milyarlarca dolar değerinde lityum, bakır, toryum, kobalt ve diğer önemli hammadde rezervlerine sahip. Buna büyük miktarda petrol, gaz ve altın ekleyin. Pekin'in bunları hemen çıkarmaya başlama hevesini tahmin etmek kolay olur" diyen Niva Yau: "Ancak bu yıl değil, muhtemelen gelecek yıl da olmayacak, Taliban varlığının taşıdığı güvenlik eksikliği nedeniyle hem Çin’in hem de diğer ülkelerin yatırım yapmakta zorlandığını ve Taliban'ın bir hareket olarak Kabil'deki liderliğin arkasında birleştiği görünmüyor. Taliban'ın birkaç farklı ülkede geçmişi olduğunu ve örgüt içinde İslamcı radikalizmin derecesinin önemli ölçüde farklılık gösterdiğini biliyoruz" diyor.
"Taliban çok pragmatik. Kurallarını meşrulaştırabilecek bir dizi ülkeye ihtiyaçları var, ancak aynı zamanda yönetimin daha düşük dereceli üyeler üzerinde kontrol sahibi olmadığını da görüyoruz. Çin bu risklerin farkında.
"Yurtdışındaki Çin fabrikalarına veya madenlere yönelik saldırılar yaklaşık iki ayda bir tekrarlanıyor, bunu Afrika'daki yatırımlarında sık sık manşetlerde görüyoruz."
Çin bunu genellikle yerel polis ve güvenlik servisleriyle işbirliği yaparak çözmeye çalışıyor. Örneğin, yeni İpek Yolları kapsamında dünyanın en büyük Çin yatırım partneri olan Pakistan, özel görevi Çin yatırımlarını korumak olan yeni bir polis birimi kurdu.
Çin Taliban'dan da bunu isteyecek. Ancak , böyle bir anlaşmanın Çin tarafından ödenmesi ve şartların müzakere edilmesi zaman alacak.
Çin bir çok ekonomik stratejilerle Afganistan’ı yavaş yavaş yeni ipek yollarına dahil etmek istiyor.
Niva Yau, Çin'in Afganistan'daki ilk faaliyetlerinin odak noktasının altyapıyı oluşturma olacağını tahmin ediyor. "Demiryolları ve karayollarının yardımıyla ülke Pakistan ve Özbekistan'a, oradan da Çin'e bağlanacak" diyor.
Terörle ilgili endişeler
Afganistan'ın doğal kaynakları önemli ama ondan çok daha acil olan, Pekin'in terörizm endişesi. Batı Çin'deki sorunlu Sincan bölgesine olası terör yayılmasına karşı koymak öncelikli konu.
Taliban Afganistan'ı en son yönettiğinde, birçok Çinli Müslüman Çin'deki baskıdan kaçmak için oraya kaçtı ve bunlar hem silah kullanımı hem de dini aşırılıkçılık konusunda eğitim aldılar.
O zamandan beri, Sincan'daki etnik azınlıklara yönelik baskı belirgin şekilde görüldü dolayısıyla Afganistan’a kaçma cazibesi de arttı.
Çinli akademisyenler, Taliban'ın garantilerine rağmen bölgenin karmaşık tarihinin militan gruplar arasındaki ittifakları kontrol etmeyi zorlaştırdığına dikkat çekiyor.
Bu nedenle Afganistan'ın beş komşu ülkesiyle yaptığı görüşmede Çin Dışişleri Bakanı Wang Yi, Afganistan'dan gelen uyuşturucu kaçakçılığı ve mülteci akışlarının birlikte kontrol edilmesinin yanısıra oradan hareket eden terörist grupların derhal tutuklanmasının önemini vurguladı.
Bu amaçla ülkeler arasında istihbarat paylaşımı yaygınlaştırılacaktır.
Çin, Antony Blinken veya Heiko Maas yerine bölgesel liderlerin yardımıyla güvenlik politikasını kontrol altına almak istiyor.
Batı, ekonomik ve insani yardımları sürdürerek yarattığı kaosun sorumluluğunu üstlenmeye çağırsa da, Taliban hareketi şu anda tamamen Çin parasına bağımlı durumda.
Ancak aynı zamanda Çin devlet düşünce kuruluşlarının temsilcileri, Çin'in Taliban'ın eleştirilen geçiş hükümetini tanımayacağını belirtiyor.
Onun yerine, Taliban'ı ülkenin liderliğine diğer etnik grupları dahil etmeye ve İslam'ın daha ölçülü bir versiyonunu uygulamaya davet etmeye devam ediyorlar.
Niva Yau, kabul etmek gerekir ki, Çin ile Afganistan arasındaki ’ulaşılmaz sınır’ sadece 80 kilometre uzunluğunda. Ancak Kabil'deki İslamcı aşırılık, dini grupların zaten Taliban'ın başarısını yakından takip ettiği komşu ülkelere yayılma riski taşıyor.
Örneğin, Tacikistan'ın Afganistan ile 1 300 kilometrelik ve Sincan ile yaklaşık 500 kilometrelik bir sınırı var.
Hiçbir Orta Asya hükümeti, yakın tarihi ve kültürel bağlara rağmen, Pekin'in Batı Çin'deki Uygurlara yönelik muamelesinden duyduğu memnuniyetsizliği henüz dile getirmedi.
Bu sessizlik, Çin'in bölge diktatörlerine verdiği desteğin en büyük başarısı olarak görülebilir.
Sorunları uyuşturucu satışlarına güvenmede gören ve daha az radikalleşmiş bir görüntü veren bir Taliban var. Çin'in hoş karşılanıp karşılanmamasının Kabil'e değil. Yerel liderlere bağlı farklı illerde sorunlar yaşanacak, diyor.