Neden Toplanıyoruz/Biraraya Geliyoruz?
İki ana nedenden ötürü gruplar oluşturmalıyız: kendimiz ve bir bütün olarak toplum için.
- Bir araya gelen bireyler bir araya gelme ihtiyacı hissederler. Şarkı söylemeyi sevenler koroya gider. Kim sahnede rol yapmayı seviyorsa bir tiyatro grubunda yer alır, kim komşularına yardım etmeyi seviyorsa yeteneklerini bir yardım grubuna katar.
- Bundan tüm toplum faydalanır. Bir koro, halka açık bir etkinliği zenginleştirir. Bir tiyatro grubu kültürel mirası koruyor. Hastalar Derneği sadece üyelerinin değil, daha sonra hastalığa yakalanacak olanların da tedavisini kolaylaştırmaktadır.
Bir araya gelenlerin özel çıkarlarından ve bir araya gelenlerin sadece kendileri için değil daha geniş bir toplum için de iyi bir şey yaptıklarından dolayı burada kamu yararından bahsediyoruz.
Sivil toplumdaki her kuruluşun, örneğin tüzüğünde yer alan bir misyon beyanı vardır. Bazıları ağırlıklı olarak üyelerinin ihtiyaçlarını karşılamaya odaklanan bir misyona sahipken, diğerleri ağırlıklı olarak bir bütün olarak toplumun refahına odaklanan bir misyona sahiptir
Sivil Toplum Uygulamada Neye Benziyor?
Dar anlamda, Slovenya’da sivil toplumun faaliyet gösterdiği üç ana yasal form vardır:
- Dernekler (ve derneklerin kuruluşları),
- Kurumlar ve
- Vakıflar.
Bu üç yasal form da yaygın olarak STK’lar olarak anılmaktadır. Daha geniş anlamda sivil toplum, dini toplulukları, gençlik konseylerini, medyayı, siyasi partileri, sendikaları ve diğer örgüt türlerini de içerebilir.
Üyelik (dernek, sendika, dernekler federasyonu) ve üyelik dışı (enstitü, vakıf) örgütlenme türleri vardır. Üyeliğe açık kuruluşlarda üyelik olmak mümkündür, ancak üyeliğe açık olmayan kuruluşlarda üyelik mümkün değildir- bu kuruluşlar kurucular tarafından yönetilmektedir.
Slovenya’daki en büyük sivil toplum kuruluşlarından biri olan Slovenya Dağcılık Derneği bir üyelik kuruluşudur. Bir birey Derneğe katılır ve Dernek Federasyonun organlarını seçer veya atar. Teorik olarak, herhangi bir üye eninde sonunda Federasyon yönetimine katılabilir.
En büyük kurumlarımızdan biri olan Aziz Stanislav Enstitüsü, üye olunamayan bir kuruluştur. Vatandaşlar hizmetlerinden faydalanabilir, ancak kurucuları yönetiminde büyük söz sahibidir.
Uzun bir süre boyunca faaliyet göstermeyi ve misyonlarını gerçekleştirmeyi amaçlayan sivil toplum kuruluşları ile belirli (tek seferlik) bir vakayı ele almak için oluşturulan sivil toplum girişimlerini birbirinden ayırmak faydalı olacaktır.
Bu iki sosyal katılım biçimi arasındaki sınır tam olarak keskin bir şekilde çizilmemiştir. Bir sivil toplum kuruluşu, bir sorun ortaya çıktığında bir sivil girişim başlatabilir, ancak bir sivil girişim de zaman içinde bir kuruluşa dönüşebilir.
Hem kuruluşlar hem de sivil girişimler, en bilinenleri sosyal, kültürel, spor, insan hakları, çevre koruma ve gençlik olmak üzere çeşitli alanlarda örgütlenebilirler.
Sivil Toplum İşlevleri
Toplumu, en altta tüm vatandaşların ve en üstte karar vericilerin yer aldığı bir piramit olarak düşünürsek, sivil toplumun iki ana işlevi arasında ayrım yapabiliriz:
Bu işlev, örneğin Kızıl Haç veya Karitas gıda dağıttığında, bir turizm kurulu turistlere yerel cazibe merkezlerinde rehberlik ettiğinde veya bir Lego kulübü Lego Robotik Günü düzenlediğinde yerine getirilir.
Örneğin, savunuculuk faaliyetleri çevre örgütleri, küçük hissedarlar dernekleri, Uluslararası Af Örgütü ve belirli bir sorunun çözümü için neler yapılabileceğine dair haber programları sunan Kızıl Haç ve Karitas tarafından tanınmaktadır.
Sivil toplumun çoğulculuğu, insan özerkliğini ve örgütlenme özgürlüğünü garanti altına aldığı liberal sivil toplum görüşünün yanı sıra başka görüşler de vardır.
İtalyan siyaset teorisyeni ve yerel Komünist Parti’nin kurucusu Antonio Gramsci (1891-1937), sivil toplumu siyasi toplumun, yani egemen sınıfın, ordunun, polisin veya yasal düzenin karşıtı olarak tanımlamıştır. Gramsci’nin vizyonu, komünizmin kapitalizmi devrim yoluyla değil, her şeyden önce yönetimin daha yumuşak olacağı ve bireyin rızasıyla uygulanacağı bir sivil toplum yoluyla yenebileceğiydi. Ona göre sivil toplum, özellikle komünist devrimin başarısız olduğu ortamlarda yararlı olan başka bir yoldu.
Sivil toplum bugün hala bazıları tarafından Gramsci’yen terimlerle, mevcut düzene bir alternatif olarak anlaşılmaktadır. Bu görüşü, belirli ve genellikle küçük bir grup insan, kendilerine katılmayanların muhalefet hakkını dikkate almadan kendilerini halkın sesi olarak ilan ettiklerinde kabul ediyoruz.
Yukarıdakilere rağmen, sivil toplum konusunda genel olarak hakim olan anlayış sistemi değiştirmenin tek işlev olmadığı aynı zamanda sivil toplumun çoğulculuğunu dikkate alan ve bir anlayıştır.
Sivil toplum modern demokratik topluma sadece Hizmet ve savunuculuk işlevleri değil diğer olumlu işlevlerde kazandırmıştır. Bunlardan bazıları aşağıdakilerdir:
- Dayanışma Oluşturmak: bu, bağış toplama, gönüllülük yoluyla ifade edilir;
- Sosyal uyum sosyal uyumun sağlanması;
- Bireyin sosyalleşmesi ve kimlik gelişimi:
- Birçok durumda, bireye aileden güvenli bir geçiş sunan (örneğin izci ve izci grupları) ya da kimliğinde onu destekleyen (örneğin dantelci, koşucu, gönüllü, itfaiyeci, vb.) sivil toplumdur;
- Kendilerini koruyamayanları korumak;
- Toplumsal katılımın güçlendirilmesi: Sivil toplumda çalışarak, toplumun genelinde nasıl kamusal olarak hareket edileceğini de öğreniriz; toplumun nasıl işlediğini, toplumda nasıl fark yaratılacağını öğreniriz;
- İnovasyon: STK’lar genellikle sosyal inovasyonun aracılarıdır;
- İzleme: toplumda neler olduğunu gözlemlemek ve kamuoyunu bu konuda bilgilendirmek, örneğin medyanın bir konu hakkında nasıl yazdığını izlemek, mahkemelerin çalışmalarını izlemek;
- Toplumun demokratikleştirilmesi: karar alma süreçlerinde daha farklı seslerin duyulmasının sağlanması, örneğin ne tür enerji santrallerinin kurulacağına karar verirken duyulabilecek görüşlerin çeşitliliği.
Sivil Toplum Kuruluşlarının Üç Temel Özelliği
Yasal biçimleri ve faaliyet alanlarındaki çeşitliliğe rağmen, sivil toplum kuruluşları üç ortak özelliği paylaşmaktadır:
- Resmiyet. Bu, her kuruluşun belirli bir yasal biçime, seçilmiş organlara, iç işleyiş kurallarına sahip olduğu ve aynı zamanda çalışmalarının dış kurallar (örneğin muhasebe standartları) tarafından belirlendiği anlamına gelir. Bu özellik, kuruluşları, bu özelliğe sahip olması gerekmeyen sivil girişimlerden veya gayri resmi arkadaşlık gruplarından ayırır.
- Kâr amacı gütmemek STK’ların kâr elde edemeyeceği anlamına gelmez. Yapabilirler, ancak bunu kurucularına ödemek yerine (örneğin temettü şeklinde) ana faaliyetlerine geri yönlendirmek zorundadırlar.
- Gizlilik, bu tür kuruluşların gizli faaliyet gösterdiği anlamına gelmez. Bu devlet ya da belediye gibi kamusal yapılarla aynı şekilde kamusal olmadıkları anlamına gelir: dernekler herkes tarafından değil, sadece üyeleri ya da kurucuları tarafından yönetilirler. Belediye veya eyalet yetkilileri tüm vatandaşlar tarafından seçilirken dernek organları bu şekilde seçilmez – derneklerde yetkililer sadece dernek üyeleri tarafından seçilirler. Aynı ilke, yetkililerin “sadece” kurucular tarafından atandığı kurumlar için de geçerlidir.
STK’ların üç ortak özelliği resmiyet, kâr amacı gütmeme ve gizliliktir.
Yukarıdaki üç özellik krokide de görülebilir. Bu özellikler (sadece üçü bir araya geldiğinde) STK’ları diğer sosyal aktörlerden, yani işletmelerden, kamu kurumlarından ve özel topluluklardan ayırır.
Sivil Toplumun Finansmanı Nasıl Sağlanıyor?
Refah devleti üçgeni (yukarıda) sivil toplumun en az üç yönden finanse edilebileceğini göstermektedir:
- Piyasadan: örneğin şirketlerden bağış alarak veya kendi ürün ve hizmetlerini satarak;
- Bireylerden: örneğin üyelik aidatları veya bireylerden alınan bağışlar yoluyla;
- Kamu kurumlarından: örneğin, kuruluşların başvurduğu ve başarılı olmaları halinde belirli projeleri yürüttükleri belediyeler, Devlet veya AB tarafından başlatılan ihale çağrıları yoluyla.
Yerel bir kültür derneği aşağıdaki finansman kaynaklarına sahip olabilir:
- Yerel bir şirketten hibe: 1.000 €,
- Kendi kültürel etkinlikleri için bilet satışı: 650 €,
- Üyelik ücreti (45 üye için 15€/üye): 675€,
- Bayan Meta Vodopivec’in bağışı: 200 €,
- Kültür alanında belediye teklif çağrısı: 1.600 Avro,
- Kültürel mirasın tanıtımı için uluslararası teklif çağrısına ortaklık, 3.000 Avro.
Demokratik sivil toplumun sahip olmaya çalıştığı önemli niteliklerden biri de iktidardan bağımsızlıktır.
Tam bir bağımsızlıktan söz etmek zordur çünkü sivil toplum her zaman birilerine, yetkililere değilse bile bir şirkete, özel bir bağışçıya veya bir liderin kişisel tercihlerine bağımlıdır. Ancak demokratik sistemlerdeki sivil toplumu totaliter ya da otoriter sistemlerdekinden ayıran şey iktidardan bağımsızlıktır.
Bununla birlikte, yetkililerin sivil toplumu finansman yoluyla boyunduruk altına alma eğiliminin demokrasilerde de büyük olduğu unutulmamalıdır.
Kapanış
Sivil toplum kuruluşları genellikle üçüncü sektör, STK’lar veya aracı (veya ara) kuruluşlar olarak da adlandırılır. Bu, onların toplumun diğer üç alanından (aileler, işletmeler ve kamu kurumları) farklı doğalarını belirtmek içindir.
Bugünlerde iktidar ve sivil toplum arasındaki çizgi giderek bulanıklaşıyor. Sivil toplumun uzun vadede ayakta kalabilmesi için giderek daha girişimci davranması gerekmektedir. Öte yandan, bazı şirketler kâr elde etmenin yanı sıra bir dereceye kadar hayır işlerine ve sosyal etkiye de güvenmek zorundadır.
Dolayısıyla sosyal girişimler, sivil toplum ve iş dünyası arasında bir melezdir. Bir yandan işletmeler gibi davranırlar (istihdam sağlarlar, pazarda satış yaparlar), ancak diğer yandan, genellikle devletin yardımıyla, toplum üzerinde başka etkileri de vardır, örneğin engelli insanları istihdam etmek, küresel adil ticaret uygulamak gibi. Bunlar farklı ülkelerde çok farklı tanımlanmaktadır.
Son bir şey: Dünyayı aldığımızdan daha iyi bir yer olarak bırakmak için insanlar olarak bir araya geldik ve gelmeye devam edeceğiz. Bu sivil toplumdur.