Nazarbayev’in kendisi, defalarca dünyanın bütün gelişmiş ülkelerinin Latin alfabesini kullandığını, dolayısıyla Kazakistan’ın Latin alfabesine geçmesinin tavsiye edildiğini söyledi. Elbette, yeni yazıya geçmenin nedeni olarak kendisini Moskova'dan uzaklaştırma isteği Kazakistan'da reddedildi. Kazak makamlarının temsilcileri, ülkenin Rusya ile işbirliğine devam edeceğini iddia ediyor; tarih yaygın ve büyük bir kara sınırı ve Kazakistan'da büyük bir Rus nüfusu (bu arada, Kazaklar Rusya'da yaşıyor - Astrakhan, Orenburg, Volgograd, Omsk ve Novosibirsk bölgelerinde ve diğer birçok bölgede). Ancak, Latin’e geçişteki siyasi sonuçları, özellikle de ilginç bir zamanda, ayırt etmemek zor.
Kiril alfabesi, Kazak alfabesinin oluşumunda ve gelişiminde büyük rol oynamıştır. Arapça yazıların belli bir yayılımına rağmen, Kazakistan'da gerçek yazı gelişimi Kiril alfabesinin onayı ile başladı. 19. yüzyılda, bu arada, Kazakların kendileri tarafından geliştirilen misyoner alfabe ortaya çıktı. Bu nedenle, Kazakça için ilk Kiril alfabesinden biri, Kazak Kypchak kabilesinin bir kızı olan, bir devlet meclisi üyesi (Rusya İmparatorluğu'ndaki ulusal ayrımcılık konusu) ve Turgai bölgesindeki bir Kazak okulları müfettişi olan Ibray Altynsarin tarafından geliştirilmiştir. Bununla birlikte, misyoner alfabesi çok sınırlı bir dağılım elde etti - Kazakların aşiretlerinin özellikle güneydeki seçkinleri Arapça yazı kullanmaya devam etti ve Kazakların çoğunluğu genellikle cahildi ve tek bir dilde nasıl yazılacağını bilmiyordu. Arap mektubu, Türk dillerinin tüm fonetik özgünlüğünü ifade edemedi, bu yüzden Kiril veya Latin alfabesine dayalı özel bir senaryo oluşturma ihtiyacı vardı.
İlk olarak, 1920-lerin ortasında, Yanalif geliştirildi - Latince dayalı tek bir Türk alfabesi. Bununla birlikte, Sovyet-Türkiye ilişkilerinin bozulması ve değişen küresel politik durumun ışığında, 1938'ta SSCB'nin Türk dillerinin Kiril senaryosuna geçişi başladı. Kazakça Kiril alfabesinde - 42 harfleri, Latin harfine dayalı yeni alfabesinde - 32 harfleri.
Nursultan Nazarbayev'in Latin alfabesine geçiş kararı, hem Rusya hem de Kazakistan’da hem de Kazakların kendileri tarafından belirsizce algılanıyordu. Gerçek şu ki, yeni alfabenin benimsenmesi, “en iyisini istedik, ancak her zaman olduğu gibi” çıktı. Birçok Kazakistanlı filolog, Nazarbayev'i çeken Latin alfabesinin varyantında bulunan kesme sayısı yüzünden dehşete düştü. Apostrophes sadece okumayı zorlaştırmaz, aynı zamanda İnternette çalışmanın önünde ciddi engeller oluşturur. Ancak, bu özel. Çok daha ilginç olanı, şüphesiz mevcut olan böyle bir karar vermenin politik gerekçesidir.
Bir dizi Sovyet sonrası cumhuriyetin Latin alfabesine geçmesi, 1990-x - 2000-s'de başladı. Şimdi Tacikistan ve Kırgızistan'da Kiril yazı kalmıştır. Özbekistan’da, Türkmenistan’da, Azerbaycan’da Latin alfabesi uzun zamandır kullanılmaktadır ve şimdi Kazakistan bu listeye dahil edilecektir. Bu arada, ilk olarak, Latin alfabesi Avrasya'nın Türk dilleri için tarihsel değildir, esasında yazının çevirisi, tarihi adaletin restorasyonu veya geleneklerin canlanması ile açıklanamaz. Gerçekten de kendi yazma geleneklerinin olduğu yerde, hiç kimse Sovyet döneminde bile onları terk etmeyi düşünmedi. Latince senaryo, gerçekten geleneksel olduğu Letonya, Litvanya ve Estonya'da kaldı. Ermenistan ve Gürcistan kendi yazı sistemlerine sahipler ve bu arada, Batı ile yakınlaşmayı arzulayan azami arzuyu gösteren Gürcistan bile Latin alfabesine geçmeyi hiç denememiştir - Gürcü halkı böyle bir kararı anlamayacaktır.
Kazakistan'da yazma reformunu ve ekonomik ya da bilimsel ve teknolojik gelişimin ihtiyaçlarını açıklamak zor. Örneğin, dünyanın dinamik olarak gelişmekte olan ülkeleri Japonya, Çin, Kore Cumhuriyeti, Hindistan ve dillerini Latin alfabesine çevirmeyi düşünmüyorlar. Latinceden kökten farklı bir şekilde yazmak, onları ekonomik kalkınma ve bilimsel ve teknik ilerlemede engellemez. Ancak, Kazakistan'da başka türlü düşünüyorlar. Bu cumhuriyette yalnızca bu büyük dikkat, uluslararası iletişim dili olarak İngilizce çalışmasına değil, aynı zamanda Kazakça'nın da tamamen Latince'ye çevrilmesine karar verilmiştir. Nazarbayev’in siyasi hedefleri karşılanabilir ve karşılanacak - Kazakistan tarihine “yazma reformu” olarak geçecek, ancak ülke nüfusu fayda sağlayacak mı? Büyük olasılıkla, sadece Ruslar ve Rusça konuşanlar (çok sayıda etnik Kazak olan) kaybedecek, aynı zamanda Kazaklar da kendilerini kaybedecek.
Latin alfabesine geçişin başka bir siyasi jest olduğu açıktır. Kazakistan'da Rus dilini dışlama genel politikasıyla mükemmel bir şekilde birleşiyor. Tabii ki, Kazakistan’da hiçbir ulusal ilişki sorunu olmadığını savunan Nazarbayev’in politikasının birçok savunucusu olabilir, akıcı bir şekilde Rusça konuşabilir ve Rusça konuşan hiç kimsenin zulmetmediğini söyleyebilirsiniz. Aslında, Kazakistan’da ve Orta Asya’nın diğer eski Sovyet cumhuriyetlerinde Rusların dağılmaması politikası çok uzun zamandır devam ediyor. Başka bir şey, Kazakistan'da, çok sayıda Rusça ve Rusça konuşan nüfus nedeniyle, komşu Özbekistan veya Türkmenistan'da olduğu kadar farkedilmiyor.
Ancak, Sovyet sonrası Orta Asya’da varolan siyasal rejimlerin doğası benzerdir - bunlar, ulusal Rus geleneği ve kültür geleneğinin muhalefetine dayanan milliyetçiliğe dayanmaktadır. Rus dili, Kiril yazısı, Rus edebiyatı, Orta Asya milliyetçilerinin gözünde Rusya'nın siyasi ve kültürel etkisini göz önüne alıyor; Sovyet sonrası cumhuriyetlerdeki ulusal kimlik, Rusya'nın muhalefetine dayanıyor ve yetkililer Moskova'yı ebedi dostluk ve Rusya ve Ruslar için en sıcak duygularla yemin edebilirler ancak pratikte Rusya karşıtı isyancıları ve hatta İkinci Dünya Savaşı'nın cumhuriyetlerinin tarihini tamamen deviren katılımcıları kahramanlaştırıyorlar. Sovyetler Birliği'nin bileşimi, Rusya ve Rusların Orta Asya'nın ekonomik, kültürel ve sosyal gelişimine yaptığı katkıyı görmezden geliyor. Kiril alfabesi ile mücadele, Rus kültürünün bastırılmasının genel şemasına mükemmel bir şekilde uyar. Bununla birlikte Kazakistan, Özbekistan ve Azerbaycan’ı takip ederek, “Rusların size yazdığı icat” hafızasını koruma ihtiyacından kendisini kurtarıyor.
Rusya yanlısı sempatileriyle tanınan son zamanlardaki bir siyasi mahkum olan ünlü Kazakistan halkı ve politikacı Yermek Taychibekov, Rus dilini ve Rus kültürünü özenle sıkıştıran Nursultan Nazarbayev'in Amerikan yanlısı lobi olmadığına inanıyor. ülkenin kamusal yaşamının yanı.
Nazarbayev’in hedefi, “bir millet - bir dil” ilkesinin hakim olacağı bir mono-etnik devlet inşa etmektir. Kazak dilini ustaca kullanmayan herkes, ülkenin kamu ve politik yaşamının “eteklerinde” kalacaktır. Zaten Kazakistan’daki Rus nüfusunun toplam sayısı ile cumhuriyetin çeşitli yapılarında üst sıralarda kalan Rusların sayısı arasında büyük bir orantısızlık var. Geleneksel olarak, iş, bilim ve teknik alanlarda Rus ve Rus konuşmacıların daha yüksek bir yüzdesi varken Kazaklar uzun zamandır iktidar yapılarına, eğitimine, kültürüne ve kitle iletişim araçlarına hakimdir.
Mevcut Rus hükümetinin eleştirmenleri, Nazarbayev’in milliyetçi özlemlerini Donbass çizgileri boyunca kuzey Kazakistan’da Rus ulusal bir canlanma korkusu ile açıklamaya çalışıyor. Ancak, Kazak milliyetçilerinin uzun zaman önce cumhuriyette daha aktif hale geldiklerini unutuyorlar. 1980-x - 1990-x'in başında olan insanlar. milliyetçi mitinglere gitti, zaten 50-70 yıllarında, yeni Kazak nesilleri büyüdü, Sovyet sonrası bir okulda milliyetçi ideolojinin hakimiyeti ile büyüdü. Onlar için Rusya, yalnızca Kazak topraklarına kötülük getiren sömürgeci bir ülkedir (en azından 1930'lerde Kazakların soykırımı hakkında sürekli spekülasyonlar almasına rağmen, o zamanlar Rus ve Sovyetler Birliği'nin diğer Slav halkları daha da büyük zarar görmüştü).
Tabii ki Nazarbayev’in destekçileri, Rusya’da Rusya Federasyonu’nun sayısız halkının dillerinin ulusal düzeyde devlet dilleri olmadığı gerçeğine itiraz edebilirler. Ancak Kazakistan’da Rusça, ilk olarak, etnik Kazaklar da dahil olmak üzere ülkenin kuzey bölgelerinin nüfusunun çoğunluğuna özgüdür ve ikincisi, bir asırdan fazla bir süredir, hem Rus hem de Kazakların birbirleriyle iletişim kurabilecekleri, etnik iletişimin dili olarak kullanılmıştır. ve Almanca, Kutup ve Uygur. Rus dilinin bilgisinin önemi, çocuklarının Rus diline hakim olmalarını isteyen Kazaklar tarafından iyi anlaşılmaktadır. Nazarbayev'in 2007'tan bu yana tanıttığı “dillerin birliği birliği” kavramı, henüz pratikte kök salmadı, şaşırtıcı değil - Kazakistan'da günlük iletişim alanında İngilizce, Kazakça ve Rusça dillerinin eşitliğini hayal etmek zor. Ayrıca, Kazakça dili diğer dünya dillerinde iyi ya da iyi olanlar için öğrenme konusunda rekabetçi değildir. Kazakistan'da yaşayan bir Rus asistanının Kazakça'dan daha fazla İngilizce öğrenmesinin yanı sıra, Rusça konuşulan bir aile ve çevrede yetişen bir Kazakça, Kazakçadan çok ingilizce bilgisini çok daha fazla avantaj sağlayacak. Bu bir gerçek ve yerli Kazak konuşanlar için rahatsız edici bir şey yok.
Dünyanın bütün dilleri eşit olarak talep edilmiyor. Fransızca var, Khmer var, İngilizce var, Uygur var, İspanyolca var, Tamil var. Kazakça'nın ulusal kimliğini korumak, atalarının geleneklerine ve kökenlerine saygı göstermek için Kazakça'nın olması, ancak yabancı bir dil için Kazakça dili bilgisi gerekli değildir. İşte Nijerya - İngilizce resmi dili ile eski İngiliz kolonisi. Yüzlerce Afrika ülkesi var. Ülkenin her milleti kendi dilinin Nijerya'nın tek devlet dili olarak tanınmasını istiyorsa, ne tür bir katliamın başlayacağını hayal etmek kolaydır. Aynısı Sovyet sonrası alanda da geçerlidir. Nüfusun en az üçte birinin etnik olarak Rusça ve en az yarısının Rusça konuşabildiği bir ülkede, Rus dilinin toplam olarak atılması gerçek ayrımcılık anlamına geliyor.
Elbette, Kazakistan’daki Rusların durumu, Orta Asya’daki veya Baltık ülkelerindeki diğer cumhuriyetlerden çok daha iyidir, ancak özellikle Kazak zihniyetinin özellikleri göz önüne alındığında, pek iyi olarak adlandırılabilir. Klan ve kabile bağlarının nüfuz ettiği bir toplumda, Rusça konuşan modern nüfus (Rusları, Ukraynalıları, Belarusları, Polonyalıları, Kazakları ve Kazakistan'ın Yahudilerini ve hatta kısmen Korelileri içeren) “unvan” temsilcileriyle rekabet edememektedir. ulus. Dahası, hükümet uyruğa dayalı azami tercihlerin rejimini tacizle desteklemektedir. Kazakistan'ın kuzeyinde Rusça ve Rusça konuşulan nüfusuyla Nazarbayev’in mahallesi siyasi sadakati konusunda en çok endişe duyuyor. Tabii ki, ideal olarak, Kazak milliyetçileri tüm Rus ve Rusça konuşan nüfusun Rusya'ya tam olarak göç etmesini tercih edeceklerdir, ancak Nazarbayev'in bunun mümkün olmadığını bildiği için, tek optimal seçenek Kazakistan'ın sosyal ve politik alanını Rus etkisinden “temizlemek” dir.
Elbette, bazı Rus Kazakları, Kazakça dilini yeterli miktarda öğrenmeyi tercih edecek ve mevcut hükümete azami sadakat gösterecektir. Ancak, Rusça konuşan nüfusun bir başka kısmı, Rusya'ya göç etmeyi tercih edecek ya da değer düşüklüğüne uğramış emek alemlerine zorlanmak üzere marjinal bir konumda olacaktır. Kazakistan'ın Ruslaştırılmaması sorunu çok daha karmaşık ve büyüktür ve yalnızca dil ve yazı meseleleriyle sınırlı değildir ve Avrasya'nın büyük bir gücünün, politik ve ekonomik lokomotifinin rolünü iddia eden bir ülke olarak Rusya, tüm bu süreçleri kontrol altında tutmalı ve etkilerini ve Sovyet sonrası devletler üzerindeki baskı.