This action might not be possible to undo. Are you sure you want to continue?
Haziran 1998 ZÂBĐT VE KUMANDAN ĐLE HASBĐHAL M. KEMAL CGAZETESĐNĐN OKURLARINA ARMAĞANIDIR. ATATÜRK'ün Askerlik Üzerine Kitapları (1908-1918) Atatürk, 1893'te (Selanik) girdiği askeri mektebi 1905'te (Đstanbul) kurmay-yüzbaşı rütbesini alarak bitirmişti. M. Kemal'in öğretim durumunu, Selanik'teki askeri ortaokul, manastırda lise (1899) Đstanbul'da harp okulu (1902) ve harp akademisi olarak sıralamak mümkündür. O, bu suretle askeri bilgiler için, zamanının bütün normal öğretim kademelerini başarı ile atlamıştır. Kurmay (erkânı-harp) sınıflarındaki okuma devresi kendisine yükseköğretimin en ileri bilgi ve görgülerini kazandırmıştır. Bunu her vesile ile kendisi daima hatırlardı. O, kurmay sınıflarında iken memleketin siyasi durumu ile ilgilenmiş, istibdada karşı hür fikirler yayan gizli neşriyatı okuması ve arkadaşlarıyla konuşmaları sayesinde, daha o zamandan memleketin siyasi mukadderatı için meşgul olmaya başlamıştır. O yıllarda harp akademisine ayrılan az sayıda genç subay talebeler, binlerce harp okulu gençlerine hitabeden hür fikirleri yaymak için çeşitli vasıtalardan faydalanmışlardı. Bu arada tertip ettikleri gizli gazetelerin yazıları bizzat M. Kemal'in kaleminden çıkmıştır. M. Kemal okuma devrelerinde anlayışlı, zeki ve çalışkan, hatta bazen fazla atılgan bir talebe olarak hocalarının takdirini kazanmış ve dikkat nazarlarını çekmiştir. Aynı zamanda M. Kemal, öğretim devresinin her kısmında yazı yazmaya ve hatta manastırdaki okulda iken edebiyat ve şiire merak sarmış ve hitabet tecrübeleri için hiçbir fırsatı kaçırmamıştır. Ders kitaplarından gayri ne bulursa okumuş, harp akademisinde ve devlet merkezindeki müşahedeleri onda derin izler bırakacak kadar kuvvetli olmuştur. Bu tahsil çağından sonra 1905'den 1908'e kadar M. Kemal, Suriye'de ve Makedonya'da vazife görmüştür. Bu yıllarda M. Kemal, bir taraftan mesleki bilgilerini tatbiki sahada ilerletirken bir taraftan da memleket idaresi için ikinci meşrutiyetin ilanından önceki siyasi faaliyetlere katılmıştı. Bu maksatla Şam'da kurduğu (Ekim 1906) Vatan ve Hürriyet adı altındaki siyasi cemiyetin faaliyetini Makedonya'ya intikal ettirmiş bulunuyordu. Đkinci meşrutiyetten önce Makedonya ve bilhassa Selanik, her bakımdan Osmanlı Đmparatorluğu'nun en faal merkezlerinden biridir. Siyasi fikirler orada teşkilatlanmış ve olgunlaşmış, askeri birliklerin önemli kısımları orada toplanmıştır. Askeri ve sivil aydınlar zümresinin büyük faaliyeti bu bölgede merkezileşmiştir. 1907 yılında M. Kemal, kolağası (kıdemli yüzbaşı) rütbesiyle Makedonya üçüncü ordu müfettişliğinde vazifelidir. Aynı zamanda ''Đttihat ve Terakki'' cemiyetinin gizli çalışmalarında yer almaktadır. Makedonya'da (23 Temmuz 1908) hürriyet ilan edilince, Osmanıl Đmparatorluğu'nda ikinci meşrutiyet devri açılmıştır. M. Kemal bu inkılaptan sonra ordu mensuplarının günlük politika konularıyla meşgul olmasını istememektedir. Đktidarı ele alan ve siyasi bir parti olarak iş başına geçen Đttihat ve Terakki mensupları, bu fikri kabul etmek istememektedirler. Çünkü ihtilali başarabilmek için ordu mensuplarına dayanılmış olduğu gibi, iktidarı devam ettirebilmek için de yine onların siyasi faaliyetine ihtiyaç hissediliyordu. M. Kemal, ordunun ıslahını istediği gibi, talim ve terbiye için gerekli çalışmaların yapılmasına çok önem vermekteydi. Meşrutiyetin ilanından sonra, M. Kemal bütün dikkat ve ilgisini askeri çalışmalar üzerinde toplamıştır. O, subayların yeni esaslara göre mesleki bilgilerini arttırmak için yayın yapılmasını lüzumlu addediyordu. Selanik'te Üçüncü Ordu Subay Talimgâhı Komutanlığı'nda (1909) iken, bu işlere daha çok vakit ayırmıştır. Osmanlı ordusunun Alman usulüne göre ıslahat hareketini zaruri bulmakla beraber, yine de kendi askeri hayatımızdan alınmış tecrübelerin bu işte rol oynamasını istemektedir. M. Kemal imzasıyla 1908-1918 yılları arasında küçük broşürler halinde yayımlanmış kitapların tarih sıralarına Sayfa 1
kitap göre isimleri şunlardır: 1) Takımın Muhabere Talimi, General Litzman'dan tercüme, Selanik. 10 Şubat 1324-(1908) (64 sayfa) 2) Cumalı Ordugâhı. Süvari, Bölük, Alay, Liva Talim ve Manevraları. Selanik 1325-(1907) (41 sayfa) 3) Beşinci Kolordu Erkânı-Harbiye Tabiye ve Tatbikat Seyahati. Selanik 1327-(1911) (40 sayfa) (*) 4) Bölüğün Muharebe Talimi. General Litzman'dan tercüme Đstanbul 1328-(1912) (74 sayfa) 5) Zabit ve Kumandan ile Hasbihal. Đstanbul 1334 -(1918) (32 sayfa). Atatürk'ün bu küçük broşürlerini üç kısma ayırmak lazımdır. Birincisi iki kitap halinde olan General Litzman'dan tercümelerdir. Diğer ikisi, askeri tatbikat esnasında tutulan notların krokiler ilavesiyle kitap haline getirilmesidir. ''Zabit ve Kumandan ile Hasbihal'' ise arkadaşı M. Nuri'nin (Conker) ''Zabit ve Kumandan'' adlı eserini okuduktan sonra onunla ''hasbihal'' şeklinde cevabıdır. Şimdi sırasıyla bu kitapların mahiyetine temas edelim: Atatürk, General Litzman'ın ''Seferber mevcudunda Takım, Bölük ve Taburun Muharebe Talimleri'' adındaki eserini (dördüncü baskısı) Türkçeye çevirmiştir. Kendisinin önsözünde de belirttiği gibi bu eserin dilimize çevrilmesini lüzumlu görüyor, fakat başkalarının da aynı fikirle hareket edeceklerini düşünerek kendi tercümesini derhal çıkarmıyor. ''Fakat zannettiğim henüz olmadı'' diyerek eserin ''tekmil münderecatının'' bütün tercümesini beklemeden her meselenin bir kitapçık halinde çıkmasını münasip görüyor. Ayrıca da kaydettiğine göre ''Eser tertibi cihetiyle buna müsaittir'' diyor. Bu tercümede harflerle gösterilen şahıslar yerine Türk isimleri kullanılmış ve haritadaki yer adları da tamamen Türkçe olarak konmuştur. Mesela, Yeşil Tepe, Pınarlıtepe, Föztepe, Yassıtepe gibi. Bunların, Türk okurlarına meseleyi mütalaa ve takip edilişlerinde daha kolaylık olacağını kaydetmektedir. M. Kemal'in imzasını taşıyan bu tercümelerden biri (10 Şubat 1324-1908) Takımın Muharebe Talimi, ikincisi ise Bölüğün Muharebe Talimi'dir (1328-1912). Yukardaki listede 1 ve 4 numaralardır. Birincisinde bir harita ikinci kitapta ise bir kroki vardır. Đkinci kitap doğrudan doğruya askeri bir meseleye dair verilen ''misal'' ile başlar ve daima krokideki isimlere atıf yapılarak açıklamalarda bulunulur. Yeni tabiye ve seferiye külliyatının beşinci numarasını alan bu kitapların, isimlerin değiştirilmesinden gayri, General Litzman'dan tamamen tercüme olduğu anlaşılıyor. Daha önce Selanik'te basılmış birinci kitabın doğrudan doğruya tercümesinden evvel, Atatürk'ün yazdığı önsöz bilhassa dikkate değer. Burada esas fikirleri şudur: Türk ordusunda senelerden beri tatbik edilmekte olan talimnameler bu yıllarda yeni usullere göre değiştirilmektedir. Bu, Türk ordusunun kendi çalışmaları neticesi ve tedrici bir tekamül ile olmadığı için yapılan yeniliklerin askeri hayatta esaslı hazırlıklar olmazsa şaşırtıcı olabileceğine inanıyor ve eldeki eski talimnameler'in zamanın terakkilerine uygun olmadığını kaydederek onların yerine ''zaman-ı hazır harbinin taleb eylediği evsaf ve şeraiti bahşedecek yeni bir kitab-ı mübin koymak mecburidir'' diyor. Böyle bir hazırlık ve çalışma yapılmadığı takdirde neticelerin iyi olmayacağını şu cümle ile belirtmektedir: ''Đşte bugün Osmanlı ordusu, heyet-i askeriyesi bu haldedir. Lakin, ne çare ki bu şaşkınlıktan bugün ihtiraz etmek istersek, yarın derecesi büyüyeceği için ihtiraz imkânı azalacak ya da bir meydan muharebesi ateşli seması altında esbab-ı izalesi mevcudiyetimize tesir-i elim icra edebilecek azim bir şaşkınlıkla nihayet bulacaktır.'' Bu cümle, maalesef mağlup olduğumuz Balkan Harbi'nin adeta bir ön sezisi gibidir. M. Kemal, ordudaki eski talimnameleri, ''sakim âdetleri'' tamamen bırakmak taraftarıdır. Fakat yeniliklere delalet edecek olan her rütbedeki subayların bu bakımdan iyi yetişmeleri şarttır. Kendisi bunun için diyor ki: ''Bu hususta en iyi vasıta talimlerin harp noktai nazarından suret ve muvaffakiyet-i icraiyesini tasvir eden asardan istifade etmektir.'' M. Kemal, elde bulunan eserleri kâfi görmemektedir. Đşte bu itibarla lüzumuna inandığı yabancı eserlerden tercümelere başlamış ve bunlardan ikisini birer küçük broşür olarak neşretmiştir. Bu broşürlerden ikinci grup başka mahiyettedir. Atatürk bir kurmay-subay olarak nazari bilgilere önem verirken, askeri tatbikat ve manevraların, sadece iştirak edenlerin istifadesinde kalmasına gönlü razı olmamaktadır. Bu itibarla, o bu tatbikat esnasında tuttuğu müşahade notlarını ve kumandanların yaptıkları tenkitlerini yazmış ve bunlardan ikisini bol krokilerle yine küçük birer broşür halinde neşretmiştir. Bunlar yukardaki listede 2 ve 3 numaralı olanlardır. Bunlar öyle birer örnektir ki, M. Kemal'in mesleki gelişmesini hazırlamış ve onda müşahade ve tenkid tabiatını olgunlaştırmıştır. Bu kitapların metni okunduğunda, zamanının tarihini de düşünerek, bir hüküm vermek yerinde olur sanırım. Şimdi aynı tarihlere ait Atatürk'ün bana yazdırdığı bir hatırayı burada okumak, kendisinin o devredeki meşguliyetleri için iyi bir fikir verecektir: Atatürk, Selanik'te geçmiş bu olay için hatırasını dikte ettirdiği vakit (1937) yazıyı şu hükümle bitirmişti: ''Kumandanlar madunlarından yüksek ve alim olmalıdırlar.'' Ayrıca da bana tavsiyesi şu olmuştu: ''Bu yazıyı bir gün neşretmek istersen benim o tarihlerde çıkardığım bir tercüme kitabımdaki önsözümü okur ve buna ilave edersin.'' Bu makaleyi o önsözle beraber Belleten'de 1950 yılında bastırdım ve tavsiye ettiği kitabın önsözünün bir kopyası ile fotoğrafını ilave ettim. Yazı şudur: ''Osmanlı Đmparatorluğu'nda 1908 Hürriyet inkılâbı olmuştur. Mustafa Kemal, Makedonya'dadır. Yıl 1909 Sayfa 2
Manevra bittikten sonra tenkid yapılacaktır. Atatürk. Arnavutluk harekâtında. o havaliyi Mustafa Kemal kadar tetkik etmek fırsatını bulamamıştır. Ancak burada Nuri Conker'in Atatürk'le olan arkadaşlık derecesine işaret etmek isterim. Fakat bütün Makedonya'ya şâmil. diyorlar.1937'de vefat eden Nuri Conker için Atatürk bana hitaben Cenevre'ye 16. Kumandan ve Erkân-ı Harbiye Reisi ayakta dinliyorlar. Şimdi neşredilmekte olan bu kitabın baş kısmında M. bu olur. büyük bir Türk ordusu kumanda ve erkân-ı harbiye heyetinin hiçbir şeyi düşünmez ve hiçbir müdafaa tertibatı alamaz insanlardan teşekkül ettiği zehabını onda uyandırırsak. diyor. Büyük kumandanlık erkân-ı harbiyesinde. bu müjdeyi Mustafa Kemal'e bildiriyor: Kendisinin planını Mareşal çok beğenmiştir.'' (*) Đşte bu hatıra M. Doğuda Muş cephesinde. Arkadaşı Binbaşı M.Canım. Onun hareketini doğru bulmayanlar. sonra Askeri Rüştiye'de. Bunlar sırasıyla şöyledir: Selanik'te Üçüncü Orduda. Kemal hakikaten başlığında belirttiği gibi bir dertleşmede. Mustafa Kemal. filozof. Nuri (Conker)'in ''Zâbit ve Kumandan'' adlı kitabını okuduktan sonra kaleme aldığı bu yazılarda M. konuşmaları en samimi bir hava içinde geçer ve birbirlerine senli benli hitap ederlerdi. buraya gelecek olan Goltz bizden ders almak için değil. Almanyalı Mareşal'in tenkidi. Erkân-ı Harbiye Reisinin yüzünde müjdeleyici bir beşaret vardır. kendi istediğini tatbik ettirmek onun elindedir.1. Mustafa Kemal'i otel koridorunda karşılayan. Selanik'e gelecektir. bir de bu meseleyi tertip eden kendisi değil. Muharebenin cereyanı esnasında Mareşal Goltz.1937'de yazdığı mektupta aynen şöyle demektedir: ''Hatay üzüntüsüne Conker'in ölümü acısı karıştı. Masa üstünde bir büyük harita durmaktadır. Türk erkân-ı harbiye ve kumanda heyetlerinin kendi vatanlarını nasıl müdafaa etmek lazım geleceğini gösterebilmeleri elbette ondan daha çok mühimdir. onu âdeta tahtie ediyorlar: . Nuri Conker'in hal tercümesi okunacaktır. Mareşal Goltz Selanik'e gelmiştir ve Splandit-Palas'tadır. Atatürk onun arkadaşlığını daima aramış ve birbirlerine karşılıklı vefalı dost olmuşlardır. benim hazırlayacağım meseleyi Mareşal'a göstermek ayıp değildir. Mareşal Von der Goltz gelmeden evvel. karşılıklı kuvvetler harekete geçiyorlar.'' Atatürk hakikaten Nuri Conker'i çok severdi. üzerinde durulacak mühim bir noktadır. Nuri Conker'den biraz bilgi vereyim. Mareşal'in bulunduğu salona giderken. Selanik'te hep beraber Sayfa 3 . 1937'de Nuri Conker ölünceye kadar hemen ekseri zamanla beraber bulunmuşlardır. Ancak.1. holde Mareşal'le karşı karşıya geliyor. bunu yapan bizzat Mareşal olmuştur. Bir muharebe tatbikatı yapılmaktadır. Kemal'in o tarihlerde mesleki meselelere ne kadar önem verdiğini belirten güzel bir örnektir.bu sözlere şu cevabı veriyor: .kitap yazıdır. Đstanbul Harbiye mektebinde. Salona giriyorlar. Harp Akademisi'nde mektep arkadaşlığı etmiş olduğu Nuri Conker ile hayatta da hemen daima aynı yerlerde vazife görmüşlerdir. Çünkü kendisi araziye yabancıdır. Kemal'in kanaatine göre. Mareşal'in fikrine uygun düşmez veyahut Mareşal benim eserime alaka göstermezse. Çanakkale Anafartalar ve Conkbayırı muharebelerinde. bu acının açtığı yaranın derinliğini tahmin edersin. bunun aksi ayıptır. Kolağası Mustafa Kemal'in bu cüretini hayretle karşılıyorlar. herkeste şu intibaı bırakmıştı: ''Kumandanlar mâdunlardan yüksek ve âlim olmalıdırlar. O günün gecesinde. bize ders vermek için geliyor. henüz kanaatlerini değiştirmemişlerdir. Bu tenkidden bütün kumanda ve erkân-ı harbiye heyeti memnun ve müstefid olmuştur. ''Bana yardım ediniz'' diyor. Bunun üzerine Mustafa Kemal daha ileri giderek: . Mustafa Kemal: ''Merak etmeyiniz icabeden izahatı veririm'' sözü ile muhatabını tatmin ederken. Bir de. Manastır idadisinde. bizzat Mustafa Kemal'dir. Onunla şakalaşmaları. Selanik'teki büyük kumandanlık (erkân-ı harbiye) kurmayında kolağası (kıdemli yüzbaşı) rütbesinde bir subaydır. Mustafa Kemal. Benim eserim. Kumandan Hâdi ve Erkân-ı Harbiye Reisi Ali Rıza Paşaları bundan haberdar etmek istiyor. Münakaşa ediliyor ve karar veriliyor: Mustafa Kemal'in planı tatbik edilecektir. O. bir davet alıyor. Ertesi gün. Mareşal'in hakkı vardır. Selanik civarında tatbikini muvafık gördüğü bir meseleyi hazırlamakla meşguldür. Sofya'da Ataşemiliter iken Mayıs 1330'da yazdığı bu kitap diğerlerinden tamamen farklı bir karakterdedir. Kemal. Kitabın tanıtılmasına geçmeden önce bu yazıları yazmaya kendisini sevk eden M. 11. Mustafa Kemal. Esasen bence Atatürk'ün Hasbihal'ini okumadan evvel ''Zâbit ve Kumandan'' kitabını okumak lazımdır. ancak bazı izahat almaya lüzum gördüğünden plan sahibini davet etmiştir. Vardar nehri havzasında tatbikat başlıyor. ''Millet-i müsellâha'' müellifi olan Goltz'dan istifade etmek. bir hasbihal havasını vermektedir. Đstiklâl harbinde ve inkılaplar devrinde. Hareket Ordusunda. Paşalar. Bu broşürlerden sonuncusu ''Zâbit ve Kumandan ile Hasbihal''dir. Makedonya'daki Türk ordusuna garnizon tatbikatı yaptırmak üzere. Mustafa Kemal'i aratıyor ve yanında bulunmasını emrediyor. M. Bir kere M. Afrika'da Trablusgarp ve Bingazi muharebelerinde.Efendim.Büyük âlim. fazla külfet yüklememek de münasip olur kanaatindeyim. talim ve terbiye masası şefi olan Mustafa Kemal. bu otele ve Mareşal'in nezdine gitmek üzere. Selanik'te mahalle arkadaşı. Erkân-ı Harbiye Reisi. Bunun sebeplerini şöylece sıralamak mümkündür. Mustafa Kemal'e serzenişler devam etmektedir. Osmanlı ordusu hizmetinde bulunan Almanyalı Mareşal Von der Goltz. Hatta Ankara'ya kısa bir müddet vali ve kumandan vekili oluşunun. buraya yorgun gelecek olan Mareşal'a. Yalnız Mareşal ile Mustafa Kemal konuşmaya başlıyorlar. işte asıl Türklüğe ve Türk askerliğine yakıştırılamayacak hareket.
10) Kitap. Bu. çeşitli derecelerdeki ''Kumanda ve salahiyet erbabının'' zafer ve galibiyet temin edebilecek surette vazife yapmaları için lüzumlu olan ilmi hasletlerden ve meziyetlerden başka askeri karakterden bahsetmektedir. Nuri Conker'in hayatında yazdığı tek eser olmakla beraber Atatürk'e bir kitap yazdırmaya sebep olduğu için çok değerlidir. sizi tanımıyorum'' diyeceklerdir.Bundan sonra ne olacağını. Mustafa Kemal'in arkadaşlarından biri soruyor: . Selanik'te Beyazkule karşısında askeri kulüpte bir konferansı dinleyen bir grup subay aralarında konuşuyorlar. bu arkadaşının sükûnet bulmasına intizar etti ve sonra ona sordu: . Harp.Seni düşünüyorum da. 17 . 1908'in kış aylarından bir gece.Bundan sonrası ne olacak? Mustafa Kemal. tereddüt etmeden. S.Evet binbaşıdan yüksek olanlar aybaşında. büro şefleri defterleri tetkik ettikten sonra: ''Efendim defterde sizin isminiz yoktur.Evet inkılap yapacağız. yalnız bu umumi cümle ile mukabele etmiştir: . Nuri (Conker)yi Kumandan ve idare şefi yaparım. benim için yoktur. S. 3) Fikr-i taarruz. vakt-i hazar mesaisinin bir imtihanıdır. Fethi (Okyar)'yi yeni inkılapçı Türkiye'nin mümessili sıfatıyla Avrupa'ya gönderirim.Niçin gülüyorsun? Gülen arkadaşı cevaben: . Fazlasını yapacağız. binbaşıyı kabul ediyorum.51. s. onun için. Asıl fikir olarak da sulh zamanında harpte imiş gibi hazırlanmak icabettiğine şu cümlelerle işaret etmektedir: ''Biz kendimizi daima hal-i harpte bilmeliyiz. En çok prova edilen oyunlar. birkaç kafa ile iktifa edebilirim: Mesela Kâzım (Özalp) Köprülü'yü Harbiye nazırı yapacağım.'' (*) Đşte Nuri Conker'le Atatürk'ün mahalle. Bütün bu işler içinde sen ne olacaksın? Mustafa Kemal. ahenkli bir kahkaha ile gülüyordu. Sicil defterlerinin binbaşıya kadar olanlarını muhafaza edeceğim. Böyle bilirsek bilfiil harp zuhur ettiği zaman hazırlık devri ile asıl icraat devri arasında çok fark görmeyiz.'' Arkadaşlarından biri. felaketle neticelenmiş bir harp vardır'' (s. Đstanbul'da Nisan 1330 (1914)'te basılmıştır. Nuri Conker bu fasıllarda askeri kanunnameler ve çeşitli talimnamelerin maddelerini alarak üzerlerine durmuş ve onlara dayanarak açıklamalar yapmıştır. ben son limit olarak. Geleceğin büyük kumandanları bunlar olmak gerektir. Kitap. düşündüklerimi size kısaca anlatayım: Bugünkü. Ben. O zaman için. şu cevabı vermiştir: . Nuri Conker kitabın mukaddemesinde ''Önümüzde. kendisine daima hatırlatırdı. Memleketi binbir akılsızın eline ve keyfine bırakamam. 5) diyor. Kitabın gayesi. derhal soruyorlar: . 52. acılıklarını gözümüzle gördüğümüz ve kalbimizle hissettiğimiz. 101 sahifedir. ''Maksata başlamazdan evvel'' ve mukaddemeden sonra şu fasılları içine alıyor. 4) Kendiliğinden iş görmek (bidat-ı zâtiye) ve mesuliyeti deruhte etmek. Biz bunu yapabiliriz. 2) Zâbitanın. şaşırmayız. 67-78. sahne-i temaşada en muvaffakiyetle verilir.'' (S. 78-101. bu söz üzerine buna itiraz ediyor ve büyük tasfiye işinin nasıl yapılabileceğini anlamak istiyor. Şimdi asıl iki kitap üzerinde biraz durmak isterim. Ordu kumanda sicilleri için. Atatürk 1937 yılında bu olayı bana şöyle anlatmıştı: ''Đnkılabı ikmal etmek lâzımdır. kroki ve resim yoktur. Sofradaki arkadaşlarından biri Nuri (Conker) M.. mektep ve meslek arkadaşlıklarının kısa izahı budur. Binbaşı Mehmet Nuri imzasıyla çıkan kitap ''Zâbit ve Kumandan'' adını taşır ve ''329 (1913) senesi kış devresinde Birinci Fırka ümera ve zâbitanına verilmiş konferansların'' toplanması ve genişletilmesi ile meydana getirilmiştir. 1) Đstihkar-ı nefs ve hiss-i fedakâri..Ya bizleri efendim? Mustafa Kemal şu cevabı veriyor: . Sofrada hazır bulunan öteki arkadaşları.67..kitap konuştukları zamanki vazife taksimi ile ilgili olduğunu. faaliyet nispetinde birer vazife alırsınız. kaybetmeyiz.Ben mi? Ben de sizleri o makamlara koyabilen olacağım. Mustafa Kemal. kahkahasını bir türlü yenemeyen. bu suale sarih cevap vermeden. Atatürk'ün ''Zâbit ve Kumandan ile Hasbihal'' kitabı Sofya'da 1330 (1914) yılında yazıldığı halde ''bazı takyidattan dolayı tab'ı bugüne kadar teehhür etmiştir'' diye kaydedilmiştir. Bugüne kadar yapılan inkılap. neferlerin celb-i kulüp ve itimadına mazhariyetleri ve kuvve-i maneviyelerini takviye. bunu yapacağım. Mustafa Kemal'in cevabı şudur: . Kemal'in istikbali kucaklayan bu sözlerine. Osmanlı Đmparatorluğu'nun yüksek sayılan kumandanları. açık ifadelerle yazılmış ve her mesele üzerinde hassasiyetle durulmuştur.. Bu çok adamların yerine. üst tarafını yaktıracağım. Bu daha ziyade sene-i tedrisiyedeki mesai ile hitamındaki imtihana benzer. yapacağımız inkılap gösterecektir ve sözlerine devam ederek daha kat'i bir ifade ile . s. benim teşkil edeceğim bürolara gelip maaşlarını istedikleri zaman. Minber matbaasında 1334 Sayfa 4 .Sizler de göstereceğiniz değer. Harita. kâfi sayılmaz.
insan kudretine büyük değer veren Atatürk'ün bu kitabındaki şu cümlesi ne kadar çok şey ifade etmektedir: ''Đnsanları istediği gibi kullanan kuvvet. o tarihlerdeki Mustafa Kemal'i bize bizzat kendi kaleminden en iyi tanıtan bir eserdir. Broşür. Nuri: Umumi Bingazi ve Havalisi Kuvvetleri Erkânı Harbiye Reisi Diğer beş resim Derne'de çekilmiş grup halindekilerdir. Sıra ile satır satır. bu elimizdeki kitapta ilk bölümünde okunacaktır. işte kitabını bıraktığım noktadan takibe devam ediyorum. okumuş. büyüdüğü Selanik'in düşmana hibe edildiğini Afrika'da duyduğu vakit ne kadar elemli günler geçirdiğini burada hatırlatıyor. bizim sevk ve idare edeceğimiz insanların emelleri fikirleri. 17). ruhlarında meknuz hassaları nedir? Biz. kendi bilgilerinden ve fikirlerinden başkalarının da istifade etmesini istemiş olduğu görülecektir. Nuri Conker'in kitabının her bölümü üzerinde ayrı ayrı dururken kendi fikirlerini verdiği misallerle de zenginleştirerek o kadar güzel yazıyor ki. Fakat buna derhal cevabı Afrikalılarda bu sayılan vasıfların fiil halinde gösterilebilmesi. yeni yeni kitaplar okumakta ve onların üzerinde durmaktadır. Atatürk Sofya'da. XX. Sonra yine Nuri Conker'in kitabına dönerek hasbihaline devamla diyor ki: ''Ne garip haleti ruhiyedir? Dertli insanlar muhatabanın derdini dinlemekten ziyade kendi cerihalarını açmaktan zevk alıyor.Bu ifadelerden ve kendisinin sonraları anlattığına göre. Bölüm başlı başına fikir muhassalasıdır. Çünkü bu yazılar. ilme. Bazı cümlelerin altları da çizilmiştir. kuvve-i maneviye. adeta bu cümleler istikbalin müjdelerini içinde barındırmaktadır. ''6'' bölüme ayrılmıştır. 11 Atatürk. Đçinde altı tane resim vardır. Dr. O. Nihayet onun. Meselâ: ''Đnsanlar.'' Bu küçük kitaplar. Doğduğu. AFETĐNAN 27 Mayıs 1959 Sayfa 5 . (S. öğrenmiş ve öğretmek için de yazmıştır. bu küçük kitabında okunduğu zaman görüleceği gibi çok meselelere temas etmiştir. Kemal: Derne Kuvvetleri Kumandanı M. Đlki M. Bu kelimenin izahı ''kendiliğinden hareket ve iş görme''dir. Atatürk yazılarına şu cümle ile başlıyor: ''329 (1913) senesi kışında Birinci Fırka zâbit ve arkadaşlarına verdiğin konferansların tevhidinden vücut olan'' Zâbit ve Kumandanı. Yukarıda yayımlandıkları tarih sırasına göre listesini verdiğim kitaplardan ''Zabit ve Kumandan ile Hasbihal" 1914'te yazılıp 1918'de basılmış olmakla beraber. Atatürk'ün en çok üzerinde durduğu bölümün ''Đnisiyatif'' başlığı altındaki yazılardır. Bu kısımda Japonlardan örnek getirerek bu fasla cevap vermiş oluyor. hatta aynen cümleler alarak izah ediyor ve kendi fikirlerini ekliyor. Kemal'' yazılıdır. Fakat bazen de tamamen kitabın muhteviyatını bırakarak Nuri Conker'le beraber takip ettikleri manevralardaki kumandan ve zâbitlerin durumlarını ve bilgisizliklerini acıklı bir surette tasvir ediyor. Atatürk.'' S. fikirler ve bu fikirleri teşhis ve tamim eden kimselerdir. Fenne. Okuyucular. fikr-i taarruz ve inisiyatif evsaflarının mevcut olduğundan bahsedilmiştir'' diyor. onların itimatlarını kazanacak ve onlara manevi kuvvetleri ilham vesaitini tayin edeceğiz?'' Dördüncü başlık ''Ruh-ı taarruz''dur. Prof. asrın milletçe ve dünyaca büyük adam tanıdığı Atatürk'ün hayatının belirli bir devresinde fikri çalışmalarını aksettirmesi bakımından çok önemlidir. Kemal'in madalyon içinde bir asker resmi vardır ve imzası da ''Sofya Ataşemiliteri Erkanı Harbiye Kaymakamı M. senenin mayısında okuyabildim. Atatürk'te Balkan harbinin acıları çok derin ve büyüktür. 32 sahifedir. Türkiye'den gidenlerin orada başa geçmeleriyle meydana çıkabilmiştir. M. kumanda edeceğimiz insanların hangi emellerini şahıslarımızda tecelli ve tecessüm ettirerek onların kalplerini. fikirleri teşhis ettirilerek sevk ve idare olunabilir'' diye yazdığı cümleyi ismini vermediği bir filozofa atfetmektedir. Kemal Nuri Conker'le sakallı olarak Afrika'da Trablus Garp muharebesindeki kıyafetleriyledir. Diğer köşede ''Erkânı Harbiye binbaşısı Mehmet Nuri Bey'e'' ibaresi konmuştur. A. şu meydana çıkıyor ki. adeta seni dinlemekte olduğumu unutarak ne derin yaraları karıştırmaya başladım. Burada yeni harflerle okuyacak olanlara eski harflerle basılmış kitabın kısa bir tasvirini yapmış oldum.kitap (1918)'de Đstanbul'da basılan bu kitabın ilk sahifelerinde sağ köşede M.'' (Nuri Bey'in eseri kitabın kapağında da kaydedildiği gibi nisan ayında basılmıştır). Ben de Nuri. arkadaşının kitabından çok duygulanmış ve onu beğenmiştir. bu kitapların hepsini bir bütün halinde görüp Atatürk'ün o tarihlerdeki (1908-1914) mesleki endişelerini ve okumaya verdiği değeri anlayacaklardır. Fakat merak etme. Mesela istikbalin devlet kurucusu ve inkılapçısı şu suali yazdığı zaman acaba ne düşünüyordu: ''Şimdi. Mustafa Kemal'in bu kitabının son faslı (6) Sirenaik harbi ile ilgili örneklerdir: ''Bizim Sirenaik'te kumanda ettiğimiz kuvvetlerin eczasında. ''Bu güzel ve kıymetli eserini okumakta birkaç gün geç'' kaldığını esefle kaydeden Atatürk. ancak emelleri.
birkaç gün geç kalmış olmakla cidden ittihama sezayım. Ve derhal intikal ettim ki sen on senelik hayat-ı askeriyenin. Ve filhakika mukaddeme-i kelâmın olan. bu sanihatın müessiri olabildiğinden. bizi utandırmak. ''evsaf ve hasail-i ilmiyeden.. Fakat eser bir defa elime geçtikten sonra da onu birkaç defa okumaktan ve bilhassa bazı bahislerinin candan gelmiş olan derin ve müessir maanisini dimağıma yerleştirmekten aldığım zevk ve istifadenin kıymetini sana. teşekkür ederek takdir etmeyi bir vecibe bildim. ''zabit ruhunun kuvayi maneviyesini beslemeye hadim olacak nıkat ve keyfiyatın taharri ve imtihaniyle iştigal'' eyleyeceğini.kitap Yazan: Sofya Ataşemiliteri Erkânıharbiye Kaymakamı M. Dimağım mübhem hükümlerle kararsızlığını izale edemeden nazarım müteakip satırlara aktı. tatlı tecrübelerini ve vicdanında ve dimağında inkişaf-ı tammını bulan o necip ve vatanperverane efkâr ve hissiyatını. harbin. Bu güzel ve pek kıymetli eserini okumakta. hazarda takıbeylemesi lazım gelen ciddiyet-i mesaiye ve bu mesai ile tahkim olunan müktesebat-ı ilmiyenin zamanı hulûlünde müntic-i galibiyet olacak surette tatbiki için meslek-i celil-i askeri Sayfa 6 . ''sanat-i askeriyenin öğrenilmesine medar olan vesaitin en mükemmeli. vatancüda olmaktan mütehassıl kalbi yaralarına mezcederek bizi ağlatmak. en hakikisi'' olduğuna ve Hidemat-ı Seferiye kanunnamesinin bir madde-i mahsusasının da işhadıyla. muhtelif rütbelerdeki kumanda sahiplerinin kesb-i iktidar ve ehliyet etmesine hizmet eden vakt-i hazar vesait ve vesailile bizzat harp ve onun şerait ve muktezeyatı arasında yaptığın mukayeseyi ve bulduğun dağlar kadar farkı tasdik ettikten sonra ''ordumuz zâbitanının kısmıazamının harpte bulunmuş olması dolayısıyla. ''efrada telkin edilecek manevi'' dersleri de mevzuubahis kılacağını ve ''nüfuz-i amiriyet''in tahsil ve temkini usullerini irae edeceğini anladığım anda kitabına âşık oldum. acılıklarını gözümüzle gördüğümüz ve kalbimizle hissettiğimiz. . felâketle neticelenmiş bir harp vardır'' ifadesiyle efkâr ve hissiyatımıza bir saha-i teellüm açıyorsun..Mukaddemene takaddüm eden beyanatında. mezaya ve secayay-i askeriyeden'' bahsedeceğini. içinde yoğrulduğun birçok müstesna hadiselerin sana kazandırdığı acı. 1330 tarihinde yazılmıştır. ''önümüzde. KEMAL ZÂBĐT VE KUMANDAN ĐLE HASBĐHAL Bu kitap. Bazı takyidattan dolayı tab'ı bugüne kadar teehhür etmiştir. Bir ordunun. alnımıza sürülen kara lekeleri silmek gayret ve vazifesine davet etmek istiyorsun. bu elem-i fikri ve hüzn-i vicdani ile mukaddemeni takip ederken. bunca ateşleri kalbimizi yakmış olan harb-i ahîrin bize meslek noktainazarından temin-i istifadeden hâli kalmamış bulunduğu'' noktasında durdum ve biraz daha fazla düşündüm. Ben. Senin istidlâlâtına iştirak etmek veya etmemekte dumanlı bir muhakeme-i fikriyenin zebunu kaldım. M. Kemal ''ZÂBĐT VE KUMANDAN'' ĐLE HASBĐHAL -11329 senesi kışında Birinci Fırka zabit arkadaşlarına verdiğin konferansların tevhidinden vücut bulan ''Zâbit ve Kumandan''ı bu senenin ancak mayısında okuyabildim.
Devre-i Meşrutiyetin. Sebep. Mavi Kolordu'nun sağ cenahında hareket eden bir fırka kumandanından fırkasına verdiği emir ve fırkasının bulunduğu vaziyetin beyanı -istizah salahiyetini haiz bir zat tarafından. beni hareketleri hakkında tenvir etmesini rica ettim. alay kumandanı numara sırasıyla tatbikini düşündüğü emirlerin ne birinci ve ne de ikincisini anlamıştı.. Ceplerini karıştırdı.kitap erbabının haiz bulunmaları lazım gelen havas ve mezayay-ı maneviyeye ait sözlerini de müthiş bir darbe takip ediyor. Niçin?! Çünkü.. Ceketinin iç cebinden iki buruşuk kâğıt çıkardı.'' Bu raporumu takdim ettiğim makamda o zaman -vatanım Selanik'i muharebesiz Yunan ordusuna teslim eden kuvvetin başında bulunmuş olan.rica edildi.. Fırka Kumandanı böyle bir suale muhatap olmamış gibi atının üzerinde sakit ve pek ziyade sakin ve ebkem duruyordu. 4.. Selanik'te 1327 senesi Haziran'ının on yedinci günü.. Ve bence idrak etmemiş olmak için ya gafil veya cahil olmak lazımdı.. yine cevap yok! Sebep?! Sebep. Teftiş edeceği devre-i talimiye muhassalasının ne olmak ve nasıl olmak lazım geldiğinden bihaberdir. Kumandanları zevat-ı mumaileyhimden ibaret olduktan sonra. Kolordu Kumandanı'na takdim edilmiş olan resmi bir raporun bazı noktalarını -ibret almak. Bu noktadaki hakayıkı görüp söylememek ise ordunun ataletine kıymetsiz kalmasına. 3.Bu zihinde ve bu ilimde alay ve fırka kumandanlarının bugünkü terekkiyat-ı askeriye ile mütenasip olarak yetiştirilmek mecburi olan kıtaatı yetiştiremeyecekleri ve onlara hüküm ve kumanda ve icabında onları sevk ve idare edemeyecekleri şüphe ve tereddüt kabul etmez hakayık-ı bahiredendir. 2. vazifesinin cahilidir. zevahire rağmen o fırkaya..hep beraber bir daha gözden geçirelim: ''Madde 1 .. (Karıştıran) istikametinde yürüyen alaylara mülaki oldum.. Fırka kumandanı kıtaat karşısında aldığı seyirci vaz'iyle .. Đkincisi birincinin hükmünü iskat ediyordu. Binaenaleyh terbiye-i münferide devrine neticesiz ve muhassalasız hitam verilmiştir. o kumanda etmiyordu. Evet.. alayı gidiyordu. Emir ve kumanda salahiyetini haiz olmayanların bu husustaki hizmetleri. pek acı bir hakikattir. verdiği emrin veya daha doğrusu imza ettiği emirnamenin neden ibaret olduğunu bilmiyordu. dedi.zevat oturuyordu... Biraz intizardan sonra birinci sualin cevabından sarfınazar olunarak Kolordu Kumandanı'ndan alınan emrin müeddası soruldu. Sebep. Edirne manevra sahasında hayalen şöyle bir dolaşalım: Senin ve benim ve senin ve benim gibi birçok rüfekanın kollarımızda beyaz birer band vardır...... alay kumandanı. Sukut-ı hayale uğranıldı. alay kumandanının kendisi de bilmiyor..'' Ordumuzda (Goltz)'un talebeliğiyle iştihar edenlerin de çoğu müşarünileyhin ''iyi bir ordu vücuda gelmesine dahli olan avamil-i muhtelifenin en müessiri bilâşek binnefis başındaki amirin tesiridir'' hakikatini idrakte ve ordular için beyan edilmiş olan bu mülâhazanın en küçük cüzütamlar için de cari olduğunda gafletleri görülüyordu.. Ordu müfettişliğine de vaki olmuş bir maruzatın son satırlarını okuyalım: ''. aldığı emrin manasını anlamamıştı.. Fakat ne maksatla? Hadnaşinas'lığın bir numunesini göstermek maksadıyla. nereye ve ne için?! Bunu. Raporumuzun bu makam sahibinden Ordu Müfettişlik makamı sahibine kadar gittiğini işitmiştik... Sahib-i makam ve icraat olanların eşhasa merhamet etmek za'f-ı kalbinde bulunarak ordunun inhitatına yardım etmemeleri.. evvela birinciyi ve sonra ikinciyi diyordu.. istihza ve adem-i itimad hissiyatı uyandırıyor.. Fakat. birini gece aldım... Orduda netice-i talim ve terbiye ve emrü kumandada ve itaat ve inzibatta hüsnü cereyan aramak serapta taharri-i ab kabilindendir.. Şimdi. Đşte iki emirname. edemezdi.. Halbuki... Ne hüküm verilmişti? Bunu söylemeden evvel ne görülmüş olduğunu hatırlayalım: Mesela. .. 6.. çünkü. Bir alay kumandanına.. bu merakı izale için Fırka kumandanının yanından ayrılarak.. bu hiyanetle tevsim olunur. dedi. birini sabahleyin. Osmanlı ordusunu ilk teşhir ettiği. müşahede ve tetkiklerini sahib-i icraat olanlara arz etmektir...'' Evet. 5. mazideki derin uykumuzu hal ve istikbalde devam ettirmemek için.. hâlâ. Bizden daha büyük hakemler de vardı. Fakat.. fakat senin de izah ettiğin gibi bu hakikat-i meşumeyi idrak edenler de vardı.Bu hale bir an evvel çaresaz olmaya teşebbüs her sahib-i namus ve vicdanın vazifesidir.. adem-i huzurundan daha muzir hissiyat tevlid ediyor. Biz hakem idik.Alay ve fırka kumandanının teftiş ve tenkitteki cihetleri zâbitanda hayret. harpte vatanı kurtarmak için talep olunacak vazife-i mühimmeyi ifa edememesine rızay-i kalbi göstermektir ki. Henüz ilk emrin icabatını tamamen ifa etmediğimiz için ikinci emrin ahkamını tatbike başlamadık. Ya böyle anlaşılmadan verilen emri telakki eden alay kumandanları... Bu emirleri gözden geçirdim.. alayını takip Sayfa 7 . Sebep.. ''Ordumuzun son Balkan harbindeki mağlubiyet-i elimesi acı bir hakikattir.
kılıcını çekip. Afrika sahilinden vatanıma ulaştıracak yolların kapanmış olduğunu görürken. bir Alay kumandanına yaraşan cesarete âsumanî bir misal gösterilmiş ve Osmanlı tarihinin kahramanlığına ait faslında bir sahife-i zerrin vücuda getirilmiş bulunurdu. işte. hacalete doğru bir gidişti. ''bugün için teşebbüs. muhtac-ı istirahat olan ve bir heykel-i muzir vaziyetini almaktan başka orduya iyiliği olmayan fırka ve alay kumandanları cay-ı kabul ve atalet bulamazlar.kitap edenlerden hiç kimse de bilmiyordu. muktedir.. işittim ki vatanım Selanik ve orada anam. ve ümmeti tarafından ''Hel yestevi'llezine ya'lemûne ve'llezine lâ ya'lemûn'' mazmununa bir iman-ı fiili gösterilmiş olmasından ruhen mahzuz olurdu. Alayın topçu ateşi altında.. Đşte. o gidişlerinin muhakkak felakete. Bir gün. mermilerini istihkâr ederek geri dönen avcı hatlarını çiğneseydi ve bu suretle Alayını durdurup tekrar hasma tevcih etseydi. Ne garip halet-i ruhiyedir. Yok. eser-i cinnet değildir.. burada.. maatteessüf bu cesaret ve kahramanlık Alayın muzaffer olmasını temin edemedikten başka perişan olmasına da mani olamadı. Fakat merak etme.. Ve demiştik ki. beyan etmek isterim ki bu ve bunun gibi asker yığınlarının.. Filhakika.. sulh ve asayişte. dedik. böyle bir cesaretin kurbanı olan Alay kumandanının namına. O feryat.. Bu cesaretin hayranıyım: Fakat.. kitabını bıraktığım noktadan takibe devam ediyorum. alayının geri dönüp kendisini yalnız bıraktığı noktaya kadar daima palası elinde ve kendi avcı hattının önünde bulunmuştu. bir gün... kardeşim.. sanatın bütün icabat ve tedabirine tevessülde muhafaza-i sükûnet ve metanet edildiği halde nâgehzuhur bir sebeb-i meşum'dan dolayı Alayının yüz geri ettiğini gördüğü anda. kezalik. Dertli insanlar muhatabının derdini dinlemekten ziyade kendi cerihalarını açmaktan zevk alıyor. müteşebbis ve sahib-i salahiyet bir ordu müfettişinin daire-i teftişinde. Ve en nihayet. ancak.'' ''Đnsanların hürmet ve taziminin. maksada ve araziye muvafık olarak açılması ve daha sonra yayılması ve daha sonra tahsis olunan cephede taarruz ve hücumu ve komşu kıtaat ile irtibatı sevk-u idare ve muhafaza olunsaydı ve bunun için elde. hatırlattık ki: ''Ordunun selametini vicdanen düşünen erbab-ı namus ve ahlak. Nuri. ''Harpte. Vukubulan bu tavır ve mişvara mukabil. heykel rekzine Cenab-ı Peygamber de razı..'' Ve izah etmiştik ki ''Ancak malumatlı. Ben de. o zaman. senin yaralandığın bir muharebede. (Sirenayik) (Cyrenaique) darülharekatından Balkan yangınına koşarken.. Sayfa 8 . Bir gün.'' Sonra ne olduğu sizce malumdur. yalnız hüsn-i misal olacak rehberlerle yetiştirilir. pala yerine dürbün bulundurulsaydı ve bunun için avcı hattının önünde değil. riyadan muarradır... itaat ve inkıyadının kendinden maddeten değil. Biz. sağ cenah alaylarından birinin cesur kumandanı. Yok. bilâkuyud ve müsamaha evsaf ve liyakat-i mahsusa sahibi olmak istidadını izhar edenlerden bir (kumanda ve zâbitan heyeti) vücuda getirmek olmalıdır. nereye gidiliyordu? Bu gidiş elbette. evsaf-ı lâzimeyi haiz kolordu kumandanlarının. Mesela. o feryat bugünkü felaketi nazar-ı vicdan ve nazar-ı akl ile görebilmekten mütehassıl ıstırabatın inikâsatı idi. düşman piyadesinin tekâsüf eden ateşleri altında. vaziyetin. ertesi günü mukabil tarafın topçu ve piyade ateşi altındaki perişanlığını tasvir etmek istemiyorum. Beraber şahidi olduğumuz bir iki manzarayı. bütün akraba ve taallûkatım -mahiyetlerini anlattığım için vatanımdan kovulduğum zevat tarafından.. O halde.'' Ve istirham etmiştik ki. atını dört nal sürüp düşmanın şarapnellerini. işte.'' Şedit gibi görülebilecek olan bu icraatın mutasavver mahazirinin birer birer çaresi de gösterildikten sonra: ''Alel'umum iyi ordularla iyi kumandanlar yekdiğerinden infilak kabul etmez şeyler nazariyle görülmek için'' izaa-i vakte lüzum ve müsait hal yoktur. halin. Harekatını nihayete kadar takip ettiğim bu fırkanın gece olduğu zaman duçar olduğu sefaleti.. enzar-ı teveccühü celbetmekten ziyade meneden bir surette idare-i kelam ederler. bütün işleri kuru mukavemet ve kahramanlığın göreceği fikri anlaşılmasın demeyi zait'' görüyorsun! Ben. ordunun talim ve terbiyesindeki gayeden bihaber kolordu ve fırka kumandanları barınamayacakları gibi. Bu lüzumsuz bir fart-ı gayret ve belki de bir cinnettir!. kolordularında. ''bir kıta ve bahusus zâbitan heyeti. düşman topçu ateşi altına girdiği huduttan Doğan Arslan sırtlarında. cahil. Denildi ki bu yükselen feryadın manası yoktur.düşmana hibe edilmiştir. ihtiyatının yakınında vaziyete nazır ve hakim olunacak noktada bulunulsaydı ve ancak. felakete. kıtaatından bazılarını kaybederek çektiği ıstırabı. Ahlak-ı mükemmele ashabından olanlar ekseriya. adeta seni dinlemekte olduğumu unutarak ne derin yaraları karıştırmaya başladım. faal.. manen yüksek olanlar hakkında tecelli etmesi icabat-ı ruhiye-i beşeriyedendir. bunu demeyi bizim için vacip görüyorum. Yalnız. mezara doğru bir gidiş olduğuna hükmetmek için pek keskin muhakeme sahibi ve pek ziyade dûrbin olmak lazım gelmezdi.'' Ve demiş idik ki ''Ordunun ukde-i hayatı olup birçok ananata bağlı olarak neşvünema ve kemal bulabilen zabturapt-ı askeri hissiyatını bugün Osmanlı Ordusu heyet-i zâbitanında safha-i hakikiyesinde görmeyi talep etmek ahval-i ruhiye-i beşeriyeye adem-i vukuftur. o zaman hükmümüzü vermiş ve saday-ı vicdanımızı en yüksek perdeden en büyük kulaklara işittirmek azminde bulunmuş ve ''bazı nikatın nazarı dikkat ve intibaha arzını vazife-i vicdaniye addederiz demiştik.. sana hatırlatacak olursam senin zait'ten vacibi de geçerek farz-ı ayna kadar çıkacağından şüphe etmem.
Halbuki. ancak bu suretle.kitap . sanatı namına.Ve bilinmelidir ki bir millet evlatlarının önüne geçip onları ateşe sevketmek hak ve salâhiyetini. Genç mülâzım. ki: Yüzbaşım ''son zamanlarda yeni çıkan âsar-ı askeriye'yi takipte beni biraz müsamahakâr gördüğü için adeta bana. lâyık oldukları derece-i ehemmiyette hüsnü tedris ve telkin edilmemiş oldukları hakkındaki beyanatına şahadet ederim. Bununla muarefe peyda ettik. Bu iddianda ne kadar haklısın. birkaç satır daha ilave ederek. başlı başına temin-i maksat'' edemeyeceğini iddia ediyorsun.. Hatta. Ve filhakika böyle olmasaydı Trablusgarp harbine iştirak etmiş olan bütün arkadaşlarımızın mutlaka Trablus'ta. asl'olan! Bunlar.Katanya'nın bir gazinosunda buluştuğumuz zaman. makamının ehli bölük kumandanları. Đtalyan istihkâmları karşısında bugün kemiklerinin bile kalmamış olmaları iktiza ederdi. ilâh kumandanları yetiştirmek sayesinde. ancak -o dediğin. burada tedarik ettiğim bu kitapları ve benim onları okuduğumu göreceği zaman. o.'' Bu mülâzım efendinin yüzbaşısının. alay. Evvela. -2. Mektebi Harbiyemizdeki derece-i tahsil ''zâbitlik vezaif-i asliyesini'' zâbitin ruhuna sokacak mertebede nafiz değildi. bir takıma! Ve sonra.Muharebede her atılan merminin isabet etmediği hakkında verdiğin teminat hizasında. son safhalarında olsun. mülâzım'ın gözlerinde. mün fail olmuştur. bir bölüğe! Ve işte böyle öğrenecektir ve sonra öğretecektir. maiyetindeki efrat için nümune-i imtisaldir'' cevabının üstünde duran senin ''zâbit. senin. ancak her vakit emin. o yağmurdan ürkmeyenleri. . asıl ruh-ı sanatını. diyeceğim. makamının ehli tabur. Mesut tesadüfle. bölüğün babası olan yüzbaşısından ve daha büyük âmirleri tarafından. hiçbir söz söylemeksizin onları yalnız kemal-i huşû ile dinlemiş olmakla iktifa edeceğim. genç mülazımın.Đstihkar-ı nefis ve hissi-i fedakâri babında talimnamelerin amik manalı maddeleri üzerine. hakiki muallimler ve mürebbiler birbirinden yüksek olan kumandanlardır. iddia ederim. kıtaattır. muharebede yağan mermi yağmuru. zâbit nedir? sual-i zımnisine. bana.. Çünki bence. hayat ve mevcudiyetine hiç ehemmiyet vermeyecektir. talim-i sanat edecek. Ve fakat. bu hususta daha ciddi ve daha vâsi bir devre-i tederrüs ve taallûm geçirilmiş olsaydı dahi yine maksadın husulpezir olamamış bulunacağı itikadındayım. Ben bu sözlerin dimağlarda ve vicdanlarda hasıl edeceği derin akislerin ahengini bozmaktan korkarak. . senin kaziyyeni berakis yaparak. ki: Hasail-i merdâne ve hissiyat-ı fedakâranedir. iş üzerinde bulunaraktan öğrenecektir. Ve fakat. Bence. Ordu mekteb-i amelisi. mefkûr netayiç vermez.. -3Sayfa 9 . Mektebi Harbiyeden alınan şahadetname. şerefli insanlar olarak şan-u şerefe sevk ve tevcih olunabilir. . isbat-ı mevcudiyet ederek daire-i imkânda kalan derecede icabat-ı namus ve haysiyeti ifa eylemişlerdir. kumandan olmaya hazırlanacaktır. feday-i nefs-ü canı katiyen göze almış olmak demektir. o kahraman arkadaşlar. ürkenlerdeh daha az ıslatır. Humus'ta.bir mülâzım bindi.. intisabettiği bölüğün efradı önünde. Çünki. Bingazi'de. o yaralı bacağını uzatıp çıkıyor ve oradan bütün salahiyet-i kelamınla. asıl. Tobruk'ta.Kitabının 24'üncü sayfasında. Derne'de. pekâlâ okunabiliyordu. ben. Burada kadim bir hatıramı ihya edeyim: Beray-ı seyahat Đzmir'den rakip olduğum vapur Girit'ten geçerek Katanya'ya gidiyordu. şüphesiz memnun ve bana bu yüzden hasıl olmuş bulunan infiali zail olacaktır. tedarik edebildiği yeni bir takım âsar-ı askeriye'yi gösterirken diyordu. yani (karakter) müktesebat-ı ilmiye ve fenniye ile kesb-i mazbutiyet etmedikçe bile masdar-ı maalî-dir. ''harbin zâbitten istediği ruhi ve ilmi kudret ve meziyeti" verecek olan kısımlarının ve maddelerinin mekteplerimizde. Bir gün sonra -tekrar Girit'e dönecek olan bu mülazımla.muhassala-i metanet ve besaleti ruhunda bulmuş olan zabitler haizdir. bence. şanlı.. Piyade Talimnamesi maddelerinden birinin verdiği ''zâbit. bölük kumandanı efendinin daire-i terbiyetine kabule şayan olduğuna delalet eder. Girit'ten -orada bulunan Avrupalı kıtaattan birine mensup. hakiki feyiz verebilecek. ona.'' ''Bir zâbit.'' Zâbit ''hayat ve rahatın hiç düşünülmemesi icabedince'' rahat ve hayatını feda etmeyi şeref bilecektir. pek büyük dikkat ve ciddiyetle okumalı ve onun manasını dimağına hâkketmelidir. burada hitam bulan mukaddemeni. hitabederek diyorsun ki ''zabitlik demek. biraz tatvil ettikten sonra o pek müdellel olan (istihkar-ı nefis) zeminini tetebbu edeceğim. zâbitlerini yetiştirmekte nasıl bir bölük kumandanı olduğu. mekteb-i asli.Talimnamelerin. Balkan muharebesinin de. milletin evlatları bir sürü gibi değil. mektep sıralarında. kumandan olacaktır.Sen ''hasâil-i mümtaze-i merdâne ve ahlâk-ı fazıla-ı fedakârane ile tetevvüc etmeyecek kadar malûmat-ı fenniyenin. kendi ilim ve iktidarından kumanda ettiği insanları müstefid edebilmek için maiyyetindekilerin metanet ve besaletleri mecmuundan fazla bir metanet ve besalete malik olmalıdır'' sözünü her zâbit. orada. ''Muktazay-ı namus'' budur. Filhakika.
fikirleri teşhis ettirilerek sevk ve idare olunabilir. emelleri. bizim seciyemizden başka secayadaki müessirler tarafından bir şekil verilmek istenirse. Hülâsa. bin yeis. kumanda edeceğimiz insanların hangi emellerini şahıslarımızda tecelli ve tecessüm ettirerek onların kalblerini. mer'i vasıtalarla mı hitabedeceğiz?! Her halde askerlerimizin ruhunu kazanmak bizim için bir vazife olduğu gibi evvela.Muvaffakiyet için en emin vasıtanın taarruz olduğunu anlamakta ısrar olunmaz. mahsusatından olan şan-ı askeri mefkûresini tecessüm ve teşahhus ettirdi. Avrupa içinde dolaştırdığı kavmin. insanları istediği gibi kullanan kuvvet: Fikirler ve bu fikirleri teşhis ve tamim eden kimselerdir. Bu kalkış. gaye-i hayalinin. mefkûrenin temerküz ettireceği o gayrimer'i hassalara. Musa. Bu ruh-ı taarruz. önüme çıktı ve dedi ki: Muharebede tahsil-i zafer ve galibiyet en küçüğe kadar bilcümle rütbe eshabının bizzat imal-i fikr ile kendiliğinden tedbir ittihazına alışmış olmalarına mütevakkıftır. Şüphe yok ki bizim milletimizin seciyesi de bütün seciyeler gibi teâliye. fikrin yavaş yavaş hissiyata istihale ederek akideye munkalip olmasıyla mümkündür. Bu ise.. Ruh'ı taarruzundan sonra. Ve böyle olduktan sonradır ki.. Nanzan muharebesinde oğlunun kalbinden vurulduğu haberi üzerine. vatanı çiğnemek isteyen düşmana karşı ayağa kalkmaktır. ancak. Fakat binefsihi olmak şartiyle!. onlarda bir ruh. Ve bunları takibedenlerin kâffesinde bütün feyziyle mevcut olduğu içindi ki narin Japonlar iri yapılı Ruslara meydan okudular. bizim sevk-u idare edeceğimiz insanların emelleri. ''Askerlik tedvir-i muamelât değil. kitabının hitam bulacağını zannediyordum. ruh-ı taarruza sahibolması lazımdır. ancak. matlup şekle tahavvüle müstaittir. ancak. üçümüzü birden defnedersiniz'' emrini veren General Nogi'lerde. Şimdi. Sasebu limanından harbe çıkarken. fakat her şeye rağmen ileri! Başka hiçbir şey düşünmek lazım değil. Bu faslın başından nihayetine kadar olan birçok güzel sözleri dinledikten sonra. Fikrin hassası da hiçbir itirazın bozamayacağı bir şekl-i mutlak ile kendi kendisini kabul ettirmektir. bizim seciyemize. zamanının nihayetsiz sefaletlerini idrak ve ıstırabat-ı umumiye devrinde âlemde tahakkuk etmeye başlamış olan lüzum-ı şefakatperveri'yi din halinde tercüme ve ifham etmek yolunu bildi. familyasına: "Oğlumun külleri Tokyo'ya getirildiği zaman hemen defnolunmasın! Yakında ben ve küçük oğlum da terk-i hayat edeceğimizden. onların itimatlarını kazanacak ve onlara itimat kazandıracağız? Ve onlara manevi kuvvetler ilham vesaitini tayin edeceğiz? Ve insanlarda. hiçbir netice hasıl olamaz!. taarruz ordusu vücuda getirecek milletin. -5Đnisiyatif Nuri. Sayfa 10 . familyasına ''Bu andan itibaren benden haber beklemeyin! Vazifemden başka bir şeyle meşgul olamayacağımdan. 1904 senesinde. ''Bin keder. itimat kazanacak ve arkasına alacağı insanların kuvve-i maneviyelerini takviye edecek. Bu suale senin izah ettiğin cevapları hatırlarken sanki bir feylesofun şu sözlerini de işitir gibi oluyorum: Đnsanlar. Eğer. Bu ruh-ı taarruz. fikirleri. insanların sevk-u idaresi sanatıdır'' tarifine avdet ediyor ve insanlar nasıl sevkolunur? diye bir daha kendi kendime soruyorum. Đşte bu Cenabıhakkın emeli!'' şarkısını terennüm ederek Kazomaro sefinesiyle harbe giden Miralay Kujima'larda. ''Na'şımı meydan-ı muharebede teşhir etmek. ruhlarında meknuz hassaları nedir? Biz. düşmana atılmak için olursa kalkılmış olduğuna değer. bir emel. Zâbit. hariçten. bundan sabit ve muayyen hiçbir şekil. Napolyon. onu sarsmak için bütün başka mantıkların. kalb. başka muhakemelerin hükmü olamaz. (Zabit ve Kumandan)ın üçüncü faslı bu zeminde ne hakiki esaslar gösteriyor: . -4Ruh-ı Taarruz Ordunun vazifesi. bir seciye yaratmak da Allah'tan ve Medine'i münevvere'de yatan Cenab-ı Peygamber'den sonra bize teveccüh ediyor.. elbette yerinde durmak için değil. o zaman.kitap (Zabit ve Kumandan)ın ikinci faslı çok mühimdir. Mısırlıların kamçıları altında inleyen Yahudilerin bu tazyik ve esaretten halâstan ibaret olan meyillerinin tecellisâzı oldu. Japonların (Kokeyi Zayşın) dedikleri. Amiral Togo'larda. Đsa. Derhal (Đnisiyatif)in. sizden de haber istemem!'' diye yazan. Bu ruh-ı taarruz.
Denilebilir ki . bunu yapmaktan geri durmayalım. ilk temas eden.. bu sebepledir ki gerek kumandanların ve gerek neferlerin bizzat imal-i fikr ederek kendiliklerinden iş görebilecek meziyette yetişmiş olduklarına kanaat olmadan bir kıta-i askeriyenin. fikirleri. fakat ''harpte öyle ahval dahi vaki'' olur ki ahval-i mezküre hakında umumi vesaya beyanı bile mümkün değildir. Tarih dahi diyor ki ordular. bunun eczası. bu hassanın fıkdanından değil. alâmeratibihim. bir huruçları haber alınır alınmaz. O halde. kuvvetini anlar. küçük her cüzütamın içinde her zabit ve her küçük zabit ve hatta her nefer suret-i hareketine dair mafevkinden hiçbir emir ve hiçbir fikir almadığı ahval karşısında kalır. nasıl gitmek. Uç kumandanı mülâzım efendiye kadar. adet. bizzat imal-i fikr ile kendiliğinden iş görme hassası pek ziyade mütecelli olur. . esasen ihtiva eylediği kavait ve nizamat.sair yerlerde olduğu gibi . kezalik. bu bilgilerin. cüzütam kumandanının verdiği açılma ve sonra yayılma emri. iyi idare edilmiş görüyoruz. Filhakika. Bunların her biri ileri veya geri harekette nereden gitmek. elbette gaflet olur. yeter ki onlara umumi istikamet ve fikirler isabetle gösterilmiş olsun. kendiliğinden Osmanlı kuvvetini vücuda getiren insanların Đtalya ordusunu terkibeden insanlardan daha feyizli bulunmuş olmasındadır. kısmıküllisi gönüllü olan sağlam bünyeli ve istidatlı askerlerden mürekkep bulunduğu zamanlarda.Derne'de de bir sene Đtalyanları mağlubeden ve Derne'nin üç kilometre muhiti üzerinde vücuda getirdikleri istihkamlarında hapseden kuvvet. Görülüyor ki eldeki vasıta kurunuvusta yadigârı olsa da. bu usul ve kaidelerin cihat-ı tatbikiyesiyle de az çok iştigal etmiş olmak bir ordu için medar-ı necat olamaz! Her hangi bir cüzütamın küçük bir manevrasını takibedelim: ve kabul edelim ki cüzütamın en büyük kumandanından neferine kadar herkes talimname ve kanunnamelerde bast-u beyan olunan usul ve kaideleri biliyor ve bu manevra ilk tatbikatları da değildir. Halbuki kumandanlar her hal ve andaki vaziyete karşı tereddütsüz ve süratle icabeden tedbirleri almaya mecburdurlar. bu gibi fevkalade ahval için nasihat vermesinden sarfınazar. cüzütam kumandanı.numa olan Derne kuvayı-ı kalilesinin son asrın bütün fuyuzat-ı tekemmülatından hisseçin olan bir ordunun karşısında bir gün bile durmaması lüzumunu teslim etmek lazım gelirdi. onu uzaktan karşılamak ahsendir. Mesela. O halde ne kadar ahvale tesadüf etmek ihtimali varsa hepsini tasvir ve tatbik edelim! Çok güzel. Hatta. top.'' Talimnamelerimizin. Hiçbir şey yapamazsak düşmanı görür.. Đşte.Bir kuvveti vücuda getiren insanlar. mafevkler. muharebe ihtimali mevcuttur. felakettir. bilakis ifratından endişenâk idiler. gürbüz. tavsif ettiğim gibi insanlar oldukları gibi onların başlarına geçen zabitan da .. Düşmanla temas vukuunda da. Filhakika. Çünkü bu kıtanın muharebede tesadüf edeceği ahval ve şerait hep bu gördüğümüz gibi olmayacaktır. dünyayı terekkiyat'ın en büyük lütuflarıyla mesut olsa bile muzaffer olamaz!. son safhasına kadar. mühimmat ve fennin bahşettiği faikiyetler nazarı dikkate alınırsa. yapabileceğine kaani'olmak. Yoksa. Đtalyanların falan veya filan istikamette bir hareketleri. hayat-ı umumiyeleri. sanat-ı askeriyenin aslolan kaide ve kanun ve usulleri okunur ve bellenir. harpte umumiyetle tesadüf edilen basit tabiye ahvaline ancak şamil olabilir. Fevkalade ve nagehzuhur hallere. Düşman az ise yetişebilenlerimiz onu tevkif veya tardeder.her şeye rağmen . Büyük. emir beklemeksizin her mücahit tüfeğini kaparak içtima mahalline koşar ve orada emir itası teahhur ederse yine kendiliğinden düşman istikametinde revan olur ve bu hareketini şöyle bir muhakeme-i fikriye'ye de istinad ettirir: Madem ki düşmanın bir hareketi mahsustur. nerede durmak ve nasıl durup ateşe başlamak lazım geleceğini emre intizar eylemeksizin kendiliklerinden takdir ve tatbik ederler. bir ordu eczasından her birinin bizzat her işi mütefekkir olmakta ve kendiliğinden yapıvermekteki Sayfa 11 . Derne kuvvetlerini vücuda getiren Urban. Muharebe için düşmanı ordugâhımızda beklemek olmaz. Fakat ileri gitmek. bir ordunun şayan-ı itimat ve istinat bir kuvvet olarak tanınması gaflettir. neşeli efrattan ve zabitandan mürekkep olursa böyle bir kıta-i askeriyede. bilcümle madun kumandanlar usulüne muvafık emirlerini veriyorlar ve kol harekete geçiyor. beklemekten iyidir. hüküm verebilecek miyiz ki bu kıta muharebede vazifesini ifa edebilir ve vatana muzafferiyet temin edebilir? Bu hükmün itasında biraz müteenni bulunmak lazımdır. tekerrür ederek en küçük parçaya kadar kıtaya yapacağı iş tayin ediliyor. insanı sanatkâr yaptığına. görülecek iş için adım başında emre. meraktan çıkarız. karşısındaki bu hassadan mahrum kaldıkça. ordularda (Đnisiyatif) o derece mütecelli idi ki. güzel bir yürüyüş emri veriyor. kurunuvustadan numune . kanunnamelerimiz gözden geçirildikçe. bir kıtanın en büyük kumandanı değildir. Đtalya muharebesinde. Harekâtı.kitap Hakikaten talimnamelerimiz. bir ihtara ihtiyaç göstermeden kendiliğinden harekette feyzini almış bulunursa. yani eski askerlik usulünün cari olduğu edvarda. çok ise umum mücahidin yetişinceye kadar düşmana tüfek atarak hareketini ağırlaştırır ve icabederse biraz geriye çekiliriz. tüfek. serbesti-i hareketleri ezilmemiş. Derne kuvvetlerine kumanda ettiğimiz müddetçe bu hakikatı ispat eder her gün birçok misaller gördük. Fakat.fikirlerini. serbesti-i hareketlerini ezdirmemiş gençler idi.
Fakat. fikr-i taarruz ve inisiyatif evsafının mevcut olduğundan bahsedilmiştir. Kendiliğinden hareket hassasiyle. hududu lazime dahilinde olanıdır. Bu dimağlarda ve bu kanlarda lazım olan kuvvet ve sürat-i cereyan bulunmazsa makine durur ve başka hiçbir kuvvet onu işletemez. Fakat. onu inzibat ve idare altında bulundurmak düşüncelerinden varestedir. alelûmum (Đnisiyatif)in lüzum ve fevaidini talimnamelerimizin mevadd-ı mahsusasında okuyor ve nazari olarak muhassenatı hakkında pek çok sitayişlerde de bulunuyoruz. madunların istiklâl-i hareketleri efal-i keyfiye rengini almamalıdır. Halbuki kumandan. her uzviyeti. Osmanlı ordusunun kumandanlarında. madun. Daha düne kadar. kendi gönül rızasıyla hizmet-i askeriyeye dahil olanlardan ibaret olmayıp bütün efradı-ı millet hizmet-i askeriye ile mükelleftir. kalpte aranır. Ahcar ve eşcar yığınları balya haline konarak küçük bir manivela tatbikiyle sühuletle tahrik olunabilirler. kendilerine kumandanlık etmiş olanları memnun ve hasımlarını pek meyus etmiş olan mücahidin-i urban da bu hususta ifrata kapıldıkça neticeler menfi olmuştur. Bu sebeple bugünkü mafevkler. tecrübesi ve rütbesi müsait olmayanlardan alelûmum daha vâsi' ve şumullü ve vukuflu ihataya sahip bulunmaları kabul edilmek lazım geldiğinden. madun yoktur. Her hareketin. manivelanın mevcudiyet-i fikriye ve ruhiyeden nebeanına intizar olunur. Zira: kendiliğinden görülen işler müsbet oldukça ne kadar şayanı arzu ve takdir ise maksadın hilafına aidiyeti halinde de o derece şayanı muahezedir. Fakat. sıcak kanlı Afrika evlatlarında o saydığımız evsaf-ı cengaveranenin fiil halinde tecelliyatı bir takım âteşin ruhların Afrika Sayfa 12 . taş. Ve nokta-i tatbiki. Bu yolda teşekkül etmiş bulunan ordular. küçük cüzütam balyaları halinde bulunan atıl dimağlı insan kütlelerinin sevk u tahriki için lazım olan kuvvetin. canlı uzuvları. fırkalara kumanda edenlerle bir tabur. muvaffakiyat-ı azimenin üssülesası olan faaliyet-i müstakille. Böyle bir makinenin tedviri için herhangi bir veya birkaç makinistin meharet-i sanatkârisi de kifayet ve kefalet edemez. nefer yetiştirmekte takip olunacak esasların. eski zamanın ordularında olduğu gibi mafevkler. tatbik olunacak terbiye usullerinin. O vasıta-i tahrik.kitap derecesi ifratı bulursa cidden endişeye değer. mafevkin emrettiği hususatın mahiyetine akıl erdiremese de onu tatbika mecbur tutulması. parçalarıdır. Vakıa. zabitlerinde. zihayat bir makinenin. her türlü ahval ve şerait dahilinde maksadı açık surette görebilmeye mütevakkıftır. Son asır ordularını teşkil eden efrat. Çünkü bu uyuşuk dimağlardan ve durgun kanlardan müteşekkil kütleler. Amir. bu noktada bütün vuzuhiyle canlandırılmak lazım gelen bir hakikat-i mahza vardır ki. ki bu hususta kolordulara. sinni. Çünkü bugünkü ordularda vakt-ı hazarda uzun seneler tatbik olunan şiddetli zapturapt birçoklarında kendiliğinden hareket istidadını boğuyor. Bu makineyi işleten. Halbuki her hareketin maksada mutabakatı.. dimağda.. nik ü bedini takdir için bizzat imal-i fikir ve muhakemeyi ve muhakeme-i fikriyesinin ancak taallûku halinde iş görmeyi itiyadetmek alelıtlak fena olmayabilirse de orduda mafevk makama geçenlerin. Bu sebepledir ki talimname kendiliğinden harekete bazı hudutlar çizer ve der ki. kuvveimaneviye. demir ve odun yığınlarından da daha atıl ve daha sakildir. ordunun ruh-ı aslî-i inzibatı iktizasındandır. büyük. alelûmum. buharla müteharrik motorlar değildir. henüz o makama geçmek için. (Đnisiyatif)in hadnaşinaslık mertebesine varıldığı bir orduda herkes amir bizzat olur. Harbde. Binaenaleyh itaat ve inzibat dahi teessüs edemez. itiraf olunmalıdır ki kendiliğinden hareket ve iş görmenin taammumünü umumiyetle faydalı bir şekle sokarak onun bir vazife-i mahsusa halinde tanınması için ittihazı icabeden suret hakkında Osmanlı ordusunda sarf-ı zihin edilmemiş ve bir karar verilmemişti. kendiliğinden iş görmek hassasının vücutpezir kılınmasına matuf bulmakta şüphe ve tereddüde mahal yoktur. Arzusu olan da olmayan da hizmet-i vataniyesini ifa ile mükellef tutulmuştur. Orduda bilcümle emir sahiplerinin. Bunun için tevessül olunacak vesaitin lüzum-u taharrisi matuf olduğu maksadın ehemmiyetiyle tezahür eylemektedir. o da. orduya kumanda eden zevata faal ve fedakâr birer muavin kılan (Đnisiyatif)in bütün itiyadatını iktisabeylemeleri icabeder. eskiden olduğu gibi kısmıküllisi. bir kütleye ordu demek için o kütlenin eşkal-i muayyeneden birinde inkısamı ve başında bir veya birkaç muharrikin bulunması kâfi değildir. madunlarında (Đnisiyatif) uyandırmak için onları ikaz ve bilhassa muharebede teşvik ve tergib etmek mecburiyetindedirler. ordu makinesini vücuda getiren azay-ı zihayatın dimağlarındaki kuvvet ve kanlarındaki ruhtur. Malumdur ki bir orduyu terkibeden. her parçasını harekete getiren vasıta. zabit. askerlerinde (Đnisiyatif)e bedel atalet-i fikir meşhud idi. yapılacak talimlerin gayesini. her fert. Ve tutulmalıdır. -6Bizim. Görülüyor ki. (Sirenayik)'te kumanda ettiğimiz kuvvetlerin eczasında. ifrat derecede (Đnisiyatif)i hadd-i itidale irca' etmek. bir bölük kadrosu içinde ve avcı hattı dahilinde bulunup manzarası mahdut olanların hüküm ve ihatalarında elbette fark olmak lazımdır.
Seyit Abdullah sırtlarına. topçu taburu. mitralyöz bölükleri. Fuat'lar ve bunların arkadaşları. Suse müfrezeleri.'' ''Saat 11'de Kireçocağı sırtlarına ilerlemiş olan düşman üzerine şark Urbanı. birinci tabur. bütün o kahramanları taşıyabilecek kadar tevessu'dan âciz kalır. diğer arkadaşlar daha yaralanmadılar!. Düşmanı hatt-ı aslîye kadar takip ettim. Bunun üzerine düşman taburu geriye. Hacı Emin. Ethem yaralandılar. her kabileden mürekkeptir. Muhafızıyye ve birinci taburdan yanımda bulunan kuvvetle taarruz ettim. Halim'ler. Birinin de hartuç sürgüsü kırılmıştır. Nurettin. Rabat. bu yazılarımız. Rusuhi. Çok kan zayi ediyorsam da askerin kuvvei maneviyyesini bozmamak için hattı harpten çekilmeyeceğim. Ben (Vadi-i bû Misafir) cihetindeyim. tulû-i şems ile beraber (Seyit Abdullah) cihetinden çıkmak isteyen bir düşman kuvvetine taarruz ettim. Saffet Efendilerle miktarı kâfi muhafıziyye ile bulunuyoruz. Düşmanı takibe devam ediyorlar. Kasım. istihkar-ı hayat. Dirse kolu. Ahmet Hamdi'ler.. Taarruz için emrinize intizar ediyorum. askerlik ruhuna safabahş ve bütün askerler için imtisale şayan enmuzecleri hâvi yüzlerce raporlar. Derne kuvvetleri nızam-ı harbı şöyle gözümün önünden geçiyor: Şark kolu. (Mecmuu zaten iki idi) eğer mutlak lazımsa bununla ateşe devam edebilirim.Tekrar vazifemiz başına gidiyorum. Şimdi mitralyözü de ilerletmek üzere mitralyöze geldim. Ben. O. Onlar da ilerliyorlar.Mamafih sair tarassut mevkileriyle topçu amplasmanlarının ve avcı siperlerinin bir kısmını tahrip ettim. şark cihetine bir bölük çıkardı. siz gelinceye kadar düşmanı tevkif için taarruz ediyorum. Beş yüz metreye kadar yaklaştım. Ne cihete taarruz edeyim? ''(Vadi-i bû Misafir)'den ilerleyerek boyun noktasını işgal etmek suretiyle hatt-ı ricatımızı kesmek isteyen düşman üzerine.'' ''Topun birinin nişangâh yuvası bozulduğundan endaht kaabil değil. Derne ordugahına ve Kasr-ı Hârun.'' ZÂBĐT VE KUMANDAN ĐLE HASBĐHAL Sofya Ataşemiliteri Erkânı Harbiye Kaymakamı Sayfa 13 .'' ''Askerî. Mümtaz'lar. üzerimize ateş açtı. Garp istihkâmının önünde üç düşman taburu (Tümsekit)'e doğru ilerlemektedir. Şayanı ehemmiyet bir şey yoktur'' ''Düşman saat dörtte. Yanımdaki ileri karakol kuvvetiyle hemen düşmanın taburuna taarruz etmek üzere yürüdüm.'' Düşman bütün kuvvetiyle ilerliyor. ''100 kişi kadar mücahit ve muhafıziyye efradiyla düşmanın (Eritre) taburuna taarruz ettim. fikr-i taarruz ve kendiliğinden harekete evsaf-ı âliyesini okurken ve bunlar için zihnimde muşahhas misaller ararken. Hüseyin'ler. Đki kişimiz mecruh oldu. Fehmi'ler. Bugün. Fakat. Kıtamız karıştı. notlarıma bakıyor ve orada. Zâbit ve Kumandan'ın mebahis-i muhtelifesini ve bilhassa. Şevket'ler. ''Hacı Emin'ler.'' Şark kuvasıyla garp ileri karakol mevziine geldim. bir senelik hayatımızı beraber hasreylediğimiz arkadaşlarıma ithaf ediyorum. el ile imla olunuyor. Đstihkâmın önündeki tel örgülerini ve büyük kazıkları söküp attım. Ali'ler. dar geçit yol üzerinden düşmanı kovaladık.. Düşman ricate mecbur edilmiştir. Đstihkâmet. ikinci tabur. benim de kuvvetimi idare eder. Mülâzım Osman Bey de 3 neferle Seyit Abdullah cihetinden bize doğru geliyor.'' ''Mitralyözün ilerisinde. Beraase kolu. Berveçhiâti bir kaç satırı.'' ''Düşmanın hatt-ı aslî istihkâmından beş yüz metre ileride yaptığı avcı siperlerindeki kuvvetine taarruz ettim. Ölürsem. bazı cümlelerini. takrirler buluyorum. garp cihetine bir tabur. Rusuhi'ler. Cemil Efendi'ye emirlerinizi tebliğ ettim. Tarassüt kulesi gündüz rüzgârdan yıkıldığı için onu tahrip etmek nasip olmadı.'' ''Düşman. Ubeydat kolu. Eşref'ler. dün akşam işgal ettiği sırtlarda istihkâm inşasıyla meşgul olmaktadır. Nurettin'ler. Bunlardan bazılarının. Đsmail Hakkı'lar. Çıkamadı. Hase kolu. muhtelif tarihlerde ve muhtelif safehat-ı muharebede okunmuş.kitap semasında pervazile başlar. bu saydığım imzalar üstünde. Reşit'ler. o kıymetli asker arkadaşların hürmet ve tebcil ile yâdına vesile olmak üzere aynen dercediyorum: ''Muhayyile zaviyesi Urbaniyle dün gece ileri karakolda idim. Tümsekit. Sağ kolumdan kurşunla yaralandım. Topçusu yol üzerindedir. Yüzbaşı Hacı Emin Efendi'nin de vadi cihetinden taarruz etmek üzere ilerlemekte olduğunu görüyorum. Şimdi de. istihkâmlara çekildi. Ailet-i Mensur kolu. yanımda Remzi Efendi vardır.'' Umum Bingazi kuvvetleri nizam-ı harbine bakmak istersek. -Suret-i mahsusada emrolunmuştu. şarktaki bölüğünün de avcı siperlerine avdetini gördüm. mülâzım Kasım Efendi kumandasında bulunan 70 kişilik (Aileimansur) ve Şellâvi mücahidini de alıp taarruz ettim.'' ''Emriâlileri üzerine 9 neferle garp istihkâmının 800 metre karşısına geldim. Saffet'ler. Ve bunların başlarında. Saat on buçukta düşmanın iki taburu ile çarpıştık.
Berlin'e ataşemiliter giden. yorumlanmalıdır. milletseverlik. Bu bilgiye göre her iki eserin de zaman çevresi. Mustafa Kemal'in sezişi. Baş hürriyet yiğidi tanılan. ihtilaller. Ruşen Eşref Ünaydın tarafından yazılan bir girişle. belki de en ufağı. Uyandırdığı ilgi. mücahitliğin ve dinamizmin sembolü sayılma derecesine varan Enver Bey. yenileşmiş bulunsa dahi. imparatorluğun hükümet rejiminin değişiminde nasıl mühim bir yenileşme başlangıcı olmuşsa. . Facialı olayların zoru altında bir silkinip kalkınma çabasına sahne olmuş bu zaman çevresi. güveni. GĐRĐŞ ''Zâbit ve Kumandan ile Hasbihal'' Mustafa Kemal'in yazıp yayınladığı kitapların çapça en ufaklarından biridir. inanı. devrim kavramına bağlı aydın sivilin bu kitaptan daima öğreneceği. Zamanla askerlikteki bazı usuller de tabii olarak değişmiş. Balkan savaşı ertesi ile Birinci Dünya Savaşı'nın arifesidir. ikinci Balkan harbi sırasında Bolayır'da Fahreddin Paşa kolordusu erkânıharbiye reisi. realist ve idealist vasıflarında hıza getirdiği anlaşılan çok esaslı meslek davalarının çözümündeki görüş noktalarını açıklar bu Hasbihal. Arnavutluk'ta. kültürü. Trablusgarp müdafaa kuvvetleri erkânıharbiye reisi. kitabın felsefede kullanılan: ''Nicedir?'' fakat: ''Nice olmalıydı?'' yoklamalarına kendi konusunda bilimli bir karşılık teşkil etmesinden ve hele: ''Nice olmalıydı''yı gerçekleştirecek insanı büyük eserinden çok daha önce bildirmiş olmasından ileri geliyor. inkılaplar ve harplar içinden geçe aşa on senede birkaç ömürlük tecrübe edinerek olgunlaşmış yurtsever iki gurbetzede hemşehrinin heyecanını bir felaketin acısı ile bir zaferin özlemi arasında. Büyük Adam'ın ölümünün onsekizinci yıldönümünde O'nun aziz ruhunu anma vesilesi olarak yayınlanmıştır. veya ''vecizenin ta kendidir'' denebilecek bu kitapçık. Batı Trakya'da sona ermesi yıllarına rastlamış. Onun. mağlup orduyu. şüphesiz ki. Bulgaristan'da. Fakat Mustafa Kemal'e. satirik. çok büyük değerdedir. Đttihat ve Terakki Partisi Umumi Kâtibi Ali Fethi Okyar Türkiye'nin Sofya Büyükelçiliği'ne. ''Sehl-i mümteni''in. Đkinci Balkan savaşına son veren Londra muahedesi imzalanıp Balkan devletleri ile diplomatik münasebetler yeniden kurulunca. ''Hasbihal''de gördüğümüz derecede ilgi ve coşkunluk vermiş ve onun bazı esaslı konular üzerindeki Sayfa 14 . elejiyak. KEMAL Erkânı Harbiye Binbaşısı Mehmet Nuri Bey'e Atatürk'ün ilk eserlerinden biri olan Hasbihal'in metni. Libya'da. olanca lirik.kitap M.. 1908-1909 tarihi. Mustafa Kemal'in kişiliğini araştırıp yazacaklar için asla ihmal edilemez bir belgedir. Balkan bozgunundan sonra imparatorluk ordusunun gençleşmesinde öyle bir başlangıç sayılmıştır. böylece. mantığı ve o demlerde rütbesi iktizası tabii olarak ön planda görülmemekle ve görünmemekle beraber orduda mesleki. meslekseverlik ve ileri düşünürlük prensiplerini kendinde diri tutmasından ileri geliyor. ordumuzun ıslahatçılık tarihi ve psikolojisi bakımından müstesna önemde bir mana taşır. Osmanlı saltanatının Bosna-Hersek'te. bir göndermeye karşılık olarak hasbihal biçiminde kaleme alınmıştır: Erkânı Harbiye Binbaşısı Mehmet Nuri Bey'in (rahmetli Nuri Conker) 1913 yılı kışında Birinci Tümen arkadaşlarına verdiği konferansların bir araya toplanmasından vücut bulmuş olan ''Zâbit ve Kumandan'' isimli eserine Bulgaristan'taki Türk Ataşemiliteri Kurmay Yarbay Mustafa Kemal'in cevabı. kesin bir kararla.. kavrayışı. hürriyet kahramanlarından. ruhun maddeye karakterin bilgiye üstün olduğuna inanır. Kitap. artık yararsızlaşmış addedilen geçkin kumanda unsurlarından temizlemiştir. Đlk subaylık çağları Đstibdat rejimine karşı Hürriyet kavgaları zamanına. değil her faslı hatta her paragrafı ayrı ayrı incelenmeli. Fakat taşıdığı mana bakımından. hiç değişmez. 1913-1914 tarihi de.. Bu yeni orduyu iyice modernleştirerek sağlamlaştırmak güdüsü ile de General Liman von Sanders'in başkanlığı altındaki Alman askeri ıslahat heyeti memlekete getirilmiştir. köklü ders konuları vardır. Makedonya'da. esefle söyleyeyim ki okumadım. fakat ikisi de en verimli biçimde kaynaşarak birbirini desteklerse sonucun sağlam olacağına güven besler gerçekçi bir görüşle ülkücü bir anlayışın yurtseverlik. Bu değer. sadrazam ve serasker Mahmut Şevket Paşa'nın kurban gittiği suikasttan sonra paşa rütbesi ile Harbiye Nâzırı olur olmaz.. Hareket ordusu erkânıharbiye reisi. Derne Kuvvetleri Kumandanı Kurmay Yarbay Mustafa Kemal de Sofya ataşemiliterliğine gönderilmişti. Nuri Conker'in ''Zâbit ve Kumandan''ını. fakat milli ishalatcılık isterlikteki kıdami hakkında en doğru düşünceyi edinmemizi sağlamış bulunuyor. mesleksever genç subayın. Balkan harbinin ikinci kısmında Hurşit Paşa ordusunun erkânıharbiye reisi olup Edirne istirdadcısı diye şöhreti ordu ve millet arasında bir kat daha büyüyerek kahramanlığın. On Đki Ada'da. eleştirilmeli. hürriyet kahramanlarından. . benlikleri sürgünler. Trablusgarp savaşında Bingazi müdâfii kuvvetlerin umum kumandanı olan. Paris ataşemiliteri.
en uzunu dokuz sahifeyi geçmeyen. O'nun. hatır gönül gözetilmeksizin bu eskiler giderilmezse böyle bir ordudan harp zamanı yurdu koruma vazifesi beklenemeyeceğini felaketten önce sezerek. öylesine isabetli kestirip atış. hatta yer yer eski Roma belâgati çeşnisini andırır cümlelerle bezenmiş bulunan bu üslup. atı önde. Namusun muktezası budur'' dediğini duyunca. Đkinci fasılda nefsi istihkârdan ve fedakârlık duygusundan bahsederken. mesleğin her rütbe ve merhalesinde bulunması gereken vasıfları. bunu böyle yapmanın vicdan ve iz'an sahibi kişiler için ahlâk borcu olduğunu söylemek. Bu haslatların bugünkü fenne ve terakkiye uygun bir portresini çiziyor. Bununla beraber Mustafa Kemal bu fasılda mesleğin yalnız kadrosunu haddeden geçirmekle. manaca kendilerinden üstün olanlara saygı besler olduklarına dikkati çekmek. daha Kolağalığından beri. şükran borcudur. yani karakteri askerlik ve subaylık mesleğinde asıl olarak görmektedir: Đlim ve fenle disiplin altına alınmamış olsa bile karakter. mertlik haslatlarını. emirde. tıpkı Çankaya sofrasında ciddi işleri hikâye ve tenkid ettiği zamanki üslubuna benziyor. dertlerini bilmek. ordu kurmanın iyi subay yetiştirmeye bağlı bulunduğuna inanını belirtmek. Bir devlet sonundaki ordunun maddece ve manaca eksikliklerinin ve bir devlet başlangıcında kurulması gereken orduda bulunması şart meziyetlerin Mustafa Kemal gözü ile görülüp karşılıklı iki manzara halinde. bir genç kolağası şöyle dursun. sanatı namına. kahramanlığı şuurlu bilgili.. . gayeye dayanır istiyor. Rapor. Koçi Bey'in meşhur risalesi ile Đbrahim Müteferrika'nın ordu ıslahatı lüzumunu bildirir lâyihasının tümünden daha ilgi uyandırıcı görünüyor. Hayat ve rahatın hiç düşünülmemesi icap edince zabit rahatını ve hayatını feda etmeyi şeref bilecektir. inzibatta eyi giriş aramak serabda su aramak gibidir'' demek kahramanlığını bile göstermiştir. ancak. o makam sahibinden ordu müfettişliği makamı sahibine kadar gitmiştir. mukavemeti. şanlı şerefli insanlar olarak şan ve şerefe sevk ve tevcih olunabilir'' demek. ''Ordu mekteb-i amelisi.altı fasıl sığdırabilmek. itaatta. sonraları Çanakkale. haddini bilmezliğin örneği diye gösterilerek. şikâyetli raporunu vurdumduymaz makama sunmuştur. gözü bir şeyi görmez atılganlığa zafer sağlayıcı gözle bakmaktadır. Herhalde. Eli palalı. Tasviri. mesela ''Karıştıran'' da gördüklerini eleştirerek anlatma tarzı. en iyi ve geniş Harbiye Mektebi öğretiminin bile asıl. öylesine halis uyarış. Fakat takdir edilerek değil.. hatta bunun son satırlarında... kendi tarzında. Faslın dramatik mana alan kısmı şudur ki Mustafa Kemal. subayın ere. Halbuki... esasen ordu müfettişliğine de ayrıca maruzatta bulunmuştur. . kumandada. bu fasılların daha ilkinde o zamanki ordunun bütün eksiğini gediğini beş altı maddede toplayıp beş on satırda ortaya koymak. Eskilos'un trajedyalarındaki tok sözlülüğü hatırlatır bir talakatle: ''Kumandanlar böyle zatlardan olduktan sonra orduda talim neticesi. Askerliğin gerektirdiği en köklü ruh meselelerine de temas ediyor: mukavemet. durumun dileklerine ve gerektirdiklerine uygun.. öylesine yüreği kanayarak haykırış. komutanın subaya iyi örnek olacak ruh yüksekliğinde bulunmasının sağlanması gerektiğini açıklamak.. Tenkitler de. meziyetleri sayılmakla kalmıyor. alay vs. . yeni zihniyetli bir ordu kurmanın yolunu kıdem ve kademe vasıflarına ve tertiplerine göre aydınlatmak. Namık Kemalvari olan. hayat ve mevcudiyetine hiç ehemmiyet vermeyecektir. Kurmay Kolağası Mustafa Kemal. Bu fasıl Mustafa Kemal'in. bizim tarihimizde ve edebiyatımızda bir eşi daha yok bir belge kıymetindedir. insanların maddece değil. böylece ordunun öğrencilik çağından en üst komuta mertebesine kadarki esas işlerine akıl erdirmek. Dâhinin belli başlı hassalarını Türk nesillerine kendi ağzından duyurmaya yol açan bir kitap yazmış olduğu için Nuri Conker'e rahmet dilemek. Eksiklerin giderilme yolları da onun zekâ haddesinden geçen tasarılarla ışıklandırılmıştır. komutanları yetiştirmek sayesinde milletin evlatları bir sürü gibi değil. şu bu kayıtlar konmaksızın. Nuri Conker'in: ''Bir zabit. rütbesindeki küçüklüğe bakmadan. halin. ordu mektebinde. Mustafa Kemal. hiçbir şeyden çekinmeden yüksek makamların kulağına haykıra haykıra ulaştırmak. Altısı Derne cephesindeki resimlere ayrılmış otuz iki sahifelik bir kitaba. fedakârlık ve kahramanlık gibi. fennin. bu hakikat önünde adeta bir fakir derviş tevazuu ile boyun Sayfa 15 . doğrusu.. değme yüksek rütbeli ve makamlı yiğidin bile kârı değildir. O makamda Selanik'i bir yıl sonra Yunan ordusuna muharebesiz teslim edecek kimseler oturmaktadır.. bir başkomutan hâslatı sezer olduğunu gösteriyor. olaylara Mustafa Kemal gözü ile bakılarak Mustafa Kemal eliyle yazılmış raporlara dayanır gerçekçi ve duygulu hatıralar üzerine yürütülmüştür. her vakit ''emin ve mefkûr'' sonuç vermez düşüncesindedir. Mustafa Kemal gibi.. Sakarya. bence. Cesareti. meslek sanatının. hiç vakit geçirilmeksizin. Mustafa Kemal'in birinci fasılda Edirne manevrasını.. görüşteki doğruluk. onların düzeltilmeleri çarelerini göstermek. Muş. kendinde büyük bir ıslahatçı meziyeti. -bir tek sahifede başlayıp biten. gene büyüklükler kaynağı olur. iyi komutanların gözcülüğü ve yetiştiriciliği sayesinde sırf iş üzerindeki ciddi eğitim çalışmaları ile gelişebileceğini bildirmek. kimseye baş eğmez bir adam. fedakârlık duygularını. ancak bu suretle makamının ehli tabur. hem de en canlı renklerle resmedilmiş bir tablosudur denebilecek bu fasıl. Dumlupınar gibi büyük işlerde göstereceği cesareti daha önceden haber vermektedir. söyleyişteki açıklık bakımından tipik ve karakteristik Mustafa Kemal edasındadır: öylesine sağlam mantık. Bitlis. Bu bakımdan ''Zabit ve Kumandan ile Hasbihal''in bu tek faslı bile insana.kitap düşüncelerini açıklayarak meseleyi ve noktainazarını aydınlatmasına vesile olmuş bulunduğuna göre kuvvetle tahmin ediyorum ki kıymetli bir eser olacaktır.
. başka muhakemelerin hükmü olamaz.. milli ayaklanma.kitap bükerek tasdik etme vaziyeti almakla mesleğine sevgisinin ve saygısının ne güzel bir örneğini vermiş oluyor! Kahramanın.. bir emel. bir seciye yaratmak da Allah'tan ve Medine-i Münevverede yatan Cenab-ı Peygamberden sonra bize teveccüh ediyor'' demiş olması.. kendi kılıcını kutlayarak selamlaması gibi adeta dindarca şövalöresk bir jest. Çöl ve Balkan tecrübelerine dayanan bu söz. Bu fasıl yirminci yüzyılın ilk yirmibeş yılındaki Türk devletinin bütün mukadderatını. fikre. Sevr muâhedesinin idam hükmü gözönüne getirilir.. ''Zâbit ve Kumandan ile Hasbihal''in daha ilk faslındaki bir paragrafta: ''Makamının ehli kumandanlar yetiştirmek sayesinde milletin evlatlarının bir sürü gibi değil. vatanı çiğnemek isteyen düşmana karşı ayağa kalkmaktır. Bu kalkış. yerden göğe kadar hakkı vardır. en iftihar duyurucudur. bir millet evlatlarının önüne geçip onları ateşe sevketmek hak ve salahiyetini ancak o dediği metanet ve besalet muhassalasını ruhunda bulmuş zabitler haizdir'' cevabını sunmakla kendi nazarında subaya ne büyük mana. bunlara karşı koyup ve birlik kurarak kurtuluş çabasına sarayın ve Babıâli'nin. Fakat ileri gitmek beklemekten iyidir. ''gelecek''teki olayları ne kudretli bir ruhla görmüş. Ve böyle olduktan sonradır ki. Sakarya. düşmana atılmak için olursa kalkılmış olduğuna değer'' sözü. Fakat binefsihî olmak şartıyla. galip itilaf devletlerince verilen çetecilik ve haydutluk adı Türk vilayetlerinin başka başka devletlere mensup işgal orduları arasında bölüşülmesi. Hele ''Askerlerimizin ruhunu kazanmak bizim için bir vazife olduğu gibi evvela onlarda bir ruh. Kurtarıcı ve kurucunun kendine inanını ve yapacağına güvenini apaçık bildiren bir işarettir bu. Đzmir'e Yunan askeri çıkarılması. o mütâreke içindeki şaşkınlık. onu sarsmak için bütün başka mantıkların. 1919 Mayıs'ında onun Samsun'a çıkmakla başına geçtiği millet hareketinin.. şanlı şerefli insanlar olarak şana. Hasbihal'in. o yağmurdan ürkmeyenleri ürkenlerden daha az ıslatır diyeceğim'' sözü. Sıvas Kongreleri. Ve bilinmelidir ki. gerekirse biraz geriye çekiliriz. kişiliğe sarsıntı getirilmemesine çok önem verilmesi gerektiğini anlatıp yazmakla ileri düşünürlüğünün güzel bir örneğini daha göstermiş oluyor. . makbul derecesinin ölçüsünü. Hiçbir şey yapamazsak düşmanı görür. ne kuvvetli bir dille noktası noktasına anlatmış olduğu büsbütün ortaya çıkar. Onun manasını beynine hakketmelidir. hareket serbestliğinin ezilmemesine. daha 1914'te Sofya'da iken ruhunun aynasına aksetmiş ilk manzarası sayılsa yeridir. elbette. kurtuluş yolunu mandaya başvurmada arayış. bir yandan da Kurmay Yarbay Mustafa Kemal'in: ''Đnsanları istediği gibi kullanan kuvvet. bütün insanlık için. Birinci Cihan Savaşı. Hele kitabın dördüncü faslı! Başlıklı fasılların ilki ve fasılların en kısası olan ''Ruh-ı Taarruz''un başındaki şu: ''Ordunun vazifesi. yabancı baskısına uyarak.. matluk şekle tahavvüle müstaittir. Çerkez Ethem ihaneti. Düşman az ise yetişenlerimiz onu durdurur veya geri püskürtür. Dumlupınar hep bu sesin ve bu sözün içinde kendini duyurmuyor mu?.Şüphe yok ki bizim milletimizin seciyesi de bütün seciyeler gibi teâliye. ona. Homeros'un Truva'daki Aşilin ağzına yaraştırdığı sözlerden insana daha çok tesirli geliyor. Milli Misak. Düşmanın bir hareketi sezilince muharebe ihtimali mevcuttur derken: ''Muharebe için düşmanı ordugâhımızda beklemek olmaz. hareketini ağırlaştırırız. Bir yandan yenilmemizle biten Balkan Harbi'nden sonra ordunun başına ıslahatçı olarak getirilmiş yabancı heyeti. o mukadderatı değiştirip zafere ulaştırmakta en baş rolü oynayacak kahramanla birlikte tasvir eden bir ''Self portrait''dir. ''Muharebede yağan mermi yağmuru.'' ''. Bu belgeden öğünç duymaya milletimizin. ... hariçten bizim seciyemizden başka secâyâdaki müessirler tarafından bir şekil verilmek istenirse bundan sabit ve muayyen hiçbir şekil. belkemiği saydığım üçüncü faslı. Sayfa 16 . onu uzaktan karşılamak yeğdir.. yapacağına olaylardan çok daha önce inanan ve başaracağına hiç şüphesiz güvenen kurtarıcı ve kurucunun peygamberane denebilecek manadaki açıklayışını gözlerimiz önüne koyuyor. milli hareket üzerine Şeyhülislam fetvaları ile donatılmış ''Kuvayı Đnzibatiye'' göndermesi. Çoksa bütün dövüşçüler yetişinceye kadar düşmana tüfek atar... aşırı taşmasının yararsızlığını kendi denemelerine dayanarak bildirdiği ve eskisi ile yenisi arasındaki başkalığı pek açıkça belirttiği inisiyatif bahsında da şahsiyetin. şerefe götürebileceğini'' söylemiş olan Yarbay. hiçbir netice hasıl olamaz'' demiş olduğu okunursa Mustafa Kemal'in 1914'te daha Birinci Cihan Savaşı patlamazdan önce. misyon ve sorum vermiş olduğunu anlatmış oluyor. Ankara'da Türkiye Büyük Millet Meclisi ve hükümeti. o mütâreke. isyan gözü ile bakması. ''Subay maiyetindekilerin metanet ve besaletlerinin topundan üstün bir metanet ve besalete malik olmalıdır ki kumanda ettiği insanları kendi bilgisinden ve gücünden faydalandırabilsin'' diyen Nuri Bey'e Mustafa Kemal: ''Senin bu sözünü her zabit pek büyük dikkat ve ciddiyetle okumalıdır. onun kendi ağzından işitilmiş bu sözler en doğru. yenilmemizle sona eren o savaşın sonucundaki mütareke. Erzurum. Fikrin hassası da hiçbir itirazın bozamayacağı bir şekl-i mutlak ile kendi kendisini kabul ettirmektir.. fikirler ve bu fikirleri teşahhus ve tamim eden kimselerdir. Bu ise fikrin yavaş yavaş hissiyata istihale ederek akıydeye münkalip olması ile mümkündür. kazandığı zaferle.. Eğer bizim seciyemize.. Anafartalar kahramanının ağzına ne kadar yakışıyor!. Mustafa Kemal'in kim olduğunu inceleyecek bütün medeniyet dünyası için. yerinde durmak için değil. ders olarak her neslin Türk çocuklarına kelimesi kelimesine belletilecek değerdedir. bence bütün okul kitaplarına alınacak. iç vilayetler ayaklanmaları...
kendi zamanında Uzak Doğu'da iki büyük devlet boğuşmasından çıkan manaya ilgi gösterip yorumlarda bulunacak kadar. işte. ''Zâbit ve Kumandan ile Hasbihal'' gerçi 1914 Mayıs'ında Sofya'da yazılmıştır. Bununla beraber. kimsenin dikkatini çekmedi. kalpte arıyor. Bu manivelanın işlemesini ve tatbik noktasını dimağda. Mütareke şartları içinde elde kalabilen basit kâğıt üzerine ufak punto ile basılmış pembe kaplı küçücük bir risale kılığındaki ''Zâbit ve Kumandan ile Hasbihal''. ondan ilk bahseden ben oldum. görülecek iş için adım başında bir emre.'' Karakteri büyüklükler kaynağı sayan Yarbay. Hatta tehâlük gösterdiler. Yanılmıyorsam. insanı hayrette ve hayran bırakıyor. bu noktada bütün açıklığı ile canlandırılmak gereken bir hakikat-i mahza vardır ki o da sıcak kanlı Afrika evlatlarında o saydığımız cengaverane vasıfların fiil halinde görülmeleri bir takım âteşin ruhların Afrika göğünde pervazı ile başlar'' diyen sözleri. bu konuda keyfiyeti kemiyete. Anadolu'ya subay ve silah kaçırmaktadır diye haber verilmesi üzerine Kızkulesi açıklarında Đtilaf kontrolünce dört gün dört gece alıkonarak köşesi bucağı bavul. ya dostlar yolu ile ilgilerini çektiğim. Paşa Andolu'ya geçip Babıâli'ce askerlikle münasebeti kesildikten sonra. kıtalar kaplayıcı keskinlikte fütûhatçılık hareketlerine. şimdiye kadar gerçekleştirici bir yürürlükte henüz bulunulmadı. hareket ve dinamizm misallerini kendisine gönderilmiş raporlardan aldığı parçalarla birer ispat belgesi gibi sıralamadan önce başkalarının büyüklerini hiç kıskanmadan. bir orduyu terkip eden her kişiyi yaşar bir makinenin canlı parçası olarak görüyor.. çuval aranıp taranmak. bu makineyi vücuda getiren yaşar uzuvları dimağlarındaki kuvvet ve kanlarındaki ruhta buluyor. Ümit vapuru. kavrayışlı. Ve her nüshası yedi buçuk kuruş fiyatla satışa çıkarılmıştır. Bendeki nüsha Büyük Adamın o zaman Đstanbul'da iken el yazısı ve imzası ile bir kat daha kıymetlendirilerek bana vermek lütfunda bulunmuş olduğu nüshadır. Başvurduklarım arasında yalnız. bu küçücük kitap bir büyük tebşirdir. Dileğim üzerine bütün gelirinin Atatürk armağanı olarak bankaca bir Sayfa 17 . yıllar yılı. milli duygusu ve gururu aşkına şu: ''Fakat. Kadirbilirliğinden dolayı kendisine burada bir daha teşekkür ederim. Geriye kalanı da. O fasla kadar söylediği bütün hakikatlerin ve saydığı meziyetlerin bir uygulanmasıdır denebilecek altıncı fasıldaki inisiyatif. . Yarbay Mustafa Kemal'in Hasbihalinin bu faslında: ''Askerlik ruhuna sâfâ verecek ve bütün askerler için örnek olmaya değecek yüzlerce raporlar takrirlerden bazılarının bazı cümlelerini o kıymetli asker arkadaşların hürmet ve tebcil ile anılmasına vesile olmak üzere aynen derç'' etmesinde buluyoruz. Fakat ilk yaprakta da işaret edildiği üzere Birinci Cihan Savaşı boyunca şu bu kayıtlar yüzünden 1918'e kadar yayımlanamamıştır.. eşim Saliha'nın Mütarekede galip bir Đtilaf Devleti subayına verilmek üzere bir gün içinde eşyamızla birlikte apartmanımızdan kapı dışarı edilmek. Daha sonra da. -yetkili olabilecekkaynaklar iyi niyetler belirttiler. Anadolu içindeki taşınmalarımızda ve yurt dışındaki seyahatlerimizde ziyana uğratmadan sağlamış bulunmasına borçluyum. Damat Ferit hükümeti tarafından toplattırılarak yok edilmiştir. kültürlü. bir yurtseverin ağzından imrenilerek dinlenecek üstünlükte bir derstir. o vakitler henüz pek kullanılmamış inisiyatif gibi terimleri kullanıp şerhetme yetkisini kendinde görecek kadar geniş. Bendeki nüshadan bir kopya çıkarılarak eserin Đş Bankası Yayınları arasında yeni harflerle basılması için teşebbüsünü esirgemedi. mesleğindeki ilk rütbelerinden beri bir genç kurmay subayında büyük din hareketlerine. Mustafa Kemal'in öteden beri yakın arkadaşı ve Sofya'da iken elçisi Ali Fethi Okyar ile birlikte 1918 mütarekesi başlarında Đstanbul'da bir müddet çıkardıkları ''Minber'' gazetesinin matbaasında. Đnebolu'ya geçerken. gün gibi açık gösteriyor. Bu nüshanın şimdiye kadar elimde kalmasını. Đşte. bir ihtara ihtiyaç göstermeden kendiliğinden harekette feyzini almış bulunursa. Bunlardan bir miktarını dostlarına hediye etmek üzere Paşa almıştır.kitap kuvvetini anlar. Mustafa Kemal'in. zekâyı ve iradeyi değer bir düşüncesi daha: Derne'deki denemesinden edindiği kanıya göre: ''Eldeki vasıta ortaçağ yadigarı olsa da bunun eczası. Sonradan büyük zaferler ertesinde Millet Meclisi kürsüsündeki nutuklarında silah arkadaşlarının kahramanlık hakkını hiç sakınmadan ve kıskanmadan övdüğünü kendi ağzından işittikçe hayran kaldığımız o ruh cömertliğini. Bütün nutkunun gençliğe hitap eden kısmında: ''Muhtaç olduğun kuvvet damarlarındaki asil kanda mevcuttur'' diyen Büyük Önder'in bu düşünceye ne zamandan beri inanır olduğu bu faslın bu bahsinde kendini. meraktan çıkarız'' düşüncesindedir. ileri görüşlü düşüncelerin yer etmiş olması ve bunların hepsinin bu küçücük kitapta kuvvet ve cesaretle daha o vakitler söylenip yazılmış bulunması. dostum Hasan Âli Yücel bununla çok alakalandı. . Dediğim gibi. karşısındaki bu hassadan mahrum kaldıkça terakkiler dünyasının en büyük lütufları ile mesud olsa bile muzaffer olamaz!. Geçen sene ''Ulus''ta yayınladığım hatıralarda onun önemini belirttikten sonra gerekli ve yetkili kaynakların onu yeni harflerle bastırarak okurların gözönüne bir an öne koymasını dilemiştim. Buhârâ'ya sefâret memurluğu ile giderken Batum'dan öne bırakılmamak gibi sergüzeştlerde yabancı ele geçirtmeden. her ikisinin de dostu ve gazete idaresi işlerinde vekili Sayın Doktor Rasim Ferit Talay'dan öğrendiğime göre Mustafa Kemal Paşa'nın arzusu ve emri üzerine bin nüsha olarak basılmıştır. ya doğrudan doğruya. Hâsılı. izzetinefsini hiç incitmeden.. Nihayet. Bu makineyi harekete getirecek vasıtayı.
''efrada telkin edilecek manevi'' dersleri de mevzubahis kılacağını ve ''nüfuz-ı Sayfa 18 .Başlangıçtan önceki beyanlarında: ''evsaf ve hasaili ilmiyeden. Ve en nihayet hatırlattık ki: Ordunun selametini vicdanen düşünen erbab-ı namus ve ahlak riyadan muarradır. ''Đcâbât-ı ruhîye-i beşerîyedendir''.kitap hayır işine bağlanmasına çalışmayı. Bu eserin huzurunda ona hayranlığımı bir kere daha belirttikten sonra okurları büyük adamla başbaşa bırakıyorum. fakat manası büyük kitapta Mustafa Kemal'in ruhu bütün olağanüstü realizmi ve mistisizmi ile açık ve çok canlı görünüyor. hiçbirinde isabetsizliğe uğramadım'' demesiyle.. bağrından çıktığımız Türk milleti ve bir de milletler tarihinin binbir facia ve ıstırap kaydeden yapraklarından çıkan neticelerdir'' demesi hatırlanırsa onların nüvelerinin 1914'te yazılmış bu Hasbihalde. kendi de bu açıklaştırmayı yapacaktı. Bu güzel ve pek kıymetli eserini okumakta birkaç gün geç kalmış olmakla gerçekten suçlandırılmayı hak ettim. Bu eseri bastırmakla Büyük Adamın hatırasına gösterdiği bağlılıktan ve kültürümüzün zenginleşmesine ettiği hizmetten dolayı Đş Bankası'na çok teşekkür ederim. Türkiye Büyük Millet Meclisi'ndeki en son açış söylevinde: ''Biz. o zamanın geleneğince yapılmış zincirleme tamlamaları.. Bazı kayıtlardan dolayı basılması bugüne kadar gecikmiştir. Ahlak-ı teveccühü celbetmekten ziyade meneden bir surette idare-i kelâm ederler'' diyen paragraflarındaki sözlerinde daha 1911'den beri belirtilmiş bulunduğu. ''Bilâkuyûd-i müsâmaha evsaf-u liyakat-i mahsusa sâhibi'' demeyecekti. bugün o da ''Âbda taharri-i serab kabilindendir''. doğrudan doğruya hayattan almış bulunuyoruz. şüphe yok ki. düşüncelerinin keskinliği bugün de zorluksuz anlaşılabilmek yararlığına erişilmiştir sanıyorum. Çünkü bu çapı küçük.. ''zabit ruhunun kuvay-ı maneviyesini beslemeye hadim olacak nikat ve keyfiyatın taharri ve imtihanı ile iştigal'' eyleyeceğini.KEMAL ZÂBĐT VE KUMANDAN ĐLE HASBĐHAL Sofya 1330 I . Dil ve Tarih kurumlarının kurucu ve koruyucu başkanı sağ olsaydı. Ruşen Eşref Ünaydın ZÂBĐT VE KUMANDAN ĐLE HASBĐHAL Bu kitap 1330 (1914) yılında yazılmıştır. Onuncu yıl nutkundaki: ''Onbeş yıldır sana bir çok vaatte bulundum. Bir büyük insanın ne vasıfta olduğunu ve o vasıftaki insanın. Đlk baskıda Arapça ve Farsça kurallara göre. bu sanihatın müessiri olabildiğinden. demiştik''. Okurları. bir de yazı yeni nesiller tarafından daha kolayca anlaşılsın diye Türkçeleştirerek değiştirmek cüretinde bulundum. dilimizin bugünkü özelleşmesini gözönünde tutarak. . içinde yaşadığımız yurt. o zaman hükmümüzü vermiş ve sada-yi vicdanımızı en yüksek perdeden en büyük kulaklara işittirmek azminde bulunmuş ve bazı nikatın nazar-ı dikkat ve intibaha arzını vazife-i vicdaniye addederiz. mezaya ve secayayi askeriden'' bahsedeceğini. vekârlı ve yazıldığı güne göre makbul ve tantanalı olan ahenkden hiç şüphesiz büyük bir şey yitirmiş olmanın eksikliğine karşılık. Bizim yolumuzu çizen. .1329 (1913) kışında Birinci Tümen subay arkadaşlarına verdiğin konferansların bir araya getirilmesinden vücut bulan ''Zabit ve Kumandan''ı bu senenin ancak mayıs ayında okuyabildim. hatta bu Hasbihalin birinci faslını şu: ''Biz.. Onun üslubundaki ağır. Bahtiyarım ki... Cüretimin özrünü bu sebepte buluyorum. ''Ahvâl-i ruhîye-i beşerîyyeye adem-i vukuftur'' demeyecekti. M. Bu hareketimi ancak benim Atatürk'e sevgime ve saygıma vereceklerinden eminim. bu sözleri söyleyenin nasıl biteviye bir değişmez mantık taşıdığı ve sağlam bir karaktere sahip olduğu kendiliğinden ortaya çıkar. Fakat eser elime geçtikten sonra da onu birkaç defa okumaktan ve hele bazı bahislerinin candan gelmiş olan derin ve tesirli manalarını dimağıma yerleştirmekten aldığım zevk ve ettiğim istifadenin kıymetini. Mesela. o üzerine aldı. çok şükür ki bizim milletimiz oğlu ve önderi olduğunu kendi eseri ile göstermek istedim. ilhamlarımızı gökten ve gaipten değil. teşekkür ederek takdir etmeyi borç bildim. asıl eserin huzuruna çıkarmadan önce bu uzun sözlerimle geciktirmiş bulunduğumdan dolayı kendilerinden bin özür dilerim.
şüphesiz. bizi utandırmak. içinde yoğurulduğun birçok müstesna hadiselerin sana kazandırdığı acı. müşarünileyhin: ''Đyi bir ordu vücuda gelmesine dahil olan muhtelif amillerin en müessiri..... en hakikisi'' olduğunu ve sefer hizmetleri kanunnamesinin bir mahsus maddesini de şahit göstererek.. müşahede ve tetkiklerini icraat sahibi olanlara arz etmektedir.Bu hale bir an önce çare bulmaya teşebbüs. Dimağım müphem hükümlerle kararsızlığını gideremeden nazarım daha sonraki satırlara aktı.. Selanik'te.. her namus ve vicdan sahibinin vazifesidir... itaat ve inzibatta hüsn-i cereyan aramak. Fakat ne maksatla? Haddini bilememenin bir örneğini göstermek maksadıyla.. 3. Bizden daha büyük hakemler de vardı. adem-i huzurundan daha muzir duygular uyandırıyor.'' Evet. serapta su aramak gibidir. Senin istidlallerine iştirak etmek veya etmekte dumanlı bir fikir muhakemesinin zebunu kaldım.kitap amireyetin'' tahsil ve temkini usullerini göstereceğini anladığım anda kitabına âşık oldum ve hemen sezdim ki..Komutanları zevatı mumaileyhimden ibaret olduktan sonra. Ve gerçekten sözünün başlangıcı olan: ''Önümüzde acılarını gözümüzle gördüğümüz ve kalbimizle hissettiğimiz felaketle neticelenmiş bir harp vardır'' ifadesiyle düşüncelerimize ve duygularımıza bir elemlenme meydanı açıyorsun... galibiyetle neticelenecek surette tatbiki için meslek-i celil-i askeri erbabının haiz bulunmaları lazım gelen manevi hassalara ve meziyetlere ait sözlerini de müthiş bir darbe takip ediyor: ''Ordumuzun son Balkan harbindeki mağlûbiyet-i elimesi acı bir hakikattir. Vazifesinin cahilidir. Tümen Komutanı kıtalar karşısında aldığı seyirci vaz'ı ile.. tatlı tecrübelerini ve senin vicdanında ve dimağında tam gelişmesini bulan o necip ve vatanperverane düşüncelerini ve duygularını vatandan ayrı düşmekten hasıl olmuş kalp yaralarına katarak bizi ağlatmak. Osmanlı ordusunu ilk teşhir ettiği Edirne manevra sahasında hayalen şöyle bir dolaşalım: Senin ve benim ve senin ve ben gibi birçok arkadaşın kollarımızda beyaz birer bant vardı. binnefis başındaik amirin tesiridir'' hakikatını anlamakta ve ordular için beyan edilmiş olan bu mülahazanın en küçük cüzitamlar içinde cari olduğuna gafletleri görülüyordu.Bir ordunun hazarda takip etmesi gereken ciddi mesai ve bu mesai ile muhkemleştirilen ilmi müktesebatın... Meşrutiyet devresinin. ordunun ataletine. Sukut-ı hayale uğranıldı. Makam ve icraat sahibi olanların şahıslara merhamet etmek zayıf kalbliğinde bulunarak ordunun intihatına yardım etmeleri. kıymetsiz kalmasına. . 327 yılı Haziran'ının 17'inci günü (30 Haziran 1911) Kolordu Kumandanı'na takdim edilmiş olan resmi bir raporun bazı noktalarını ibret olmak.. istihza ve itimatsızlık duyguları uyandırıyor. Ben bu düşünce elemi ve vicdan hüznü ile senin başlangıcını takip ederken. 4.. 2. harpte vatanı kurtarmak için talep olunacak mühim vazifeyi görememesine kalp rızası göstermektir ki bu hiyanetle isimlendirilir. zamanı gelince.Alay ve Tümen Komutanı'nın teftiş ve tenkitteki cahillikleri subaylarda hayret.. Teftiş edeceği talim devresi muhassalasının ne olmak ve nasıl olmak lazım geldiğinden haberi yoktur. 6.. Bu noktadaki hakikatleri görüp söylememek ise. Ne hüküm verilmişti? Bunu söylemeden önce ne görülmüş olduğunu hatırlayalım. Raporumuzun bu makam sahibinden ordu müfettişlik makamı sahibine kadar gittiğini işitmiştik. ''Ordumuz zabitanının kısm-ı azamesinin harpte bulunmuş olması dolayısıyla.. alnımıza sürülen kara lekeleri silmek gayret ve vazifesine davet etmek istiyorsun. harbin: ''Sanat-ı askeriyenin öğrenilmesine medar olan vesaitin en mükümmeli.... Emir ve kumanda salahiyetini haiz olmayanların bu husustaki hizmetleri. mazideki derin uykumuzu hal ve istikbalde devam ettirmemek için hep beraber bir daha gözden geçirelim: ''Madde: 1. Fakat senin de anlattığın gibi bu meş'um hakikati idrak edenler de vardı ve bence idrak etmemiş olmak için ya gafil veya cahil olmak lazımdı. Binaenaleyh. muhtelif rütbelerdeki kumanda sahiplerinin iktidar ve ehliyet kesbetmesine hizmet eden hazar vakti vasıtaları ve vesileleri ile bizzat harp ve onun şartları ve muktezaları arasında yaptığın mukayeseyi ve bulduğun dağlar kadar farkı tasdik ettikten sonra. sen on yıllık askerlik hayatının.Bu zihinde ve bu ilimde alay ve tümen komutanlarının bugünkü askeri terakkilerle mütenasip olarak yetiştirilmesi mecburi olan kıtaları yetiştiremeyecekleri ve onlara hüküm ve kumanda ve icabında onları sevk ve idare edemeyecekleri şüphe ve tereddüt kabul etmez açık hakikatlerdendir. münferid terbiye devresine neticesiz ve muhassalasız son verilmiştir. Ordu müfettişliğine de vaki olmuş bir maruzatın son satırlarını okuyalım: ''. 5. bunca ateşleri kalbimizi yakmış olan bu son harbin bize meslek noktainazarından istifade temininden geri kalmamış bulunduğu'' noktasında durdum ve biraz daha düşündüm.... Sayfa 19 ..'' Bu raporumu takdim ettiğim makamda o zaman vatanım Selanik'i Yunan ordusuna muharebesiz teslim eden kuvvetin başında bulunmuş olan zatlar oturuyordu.'' Ordumuzda Goltz'ün(1) talebeliği ile şöhret kazananlardan çoğunun da.. pek acı bir hakikattir. neticesi emir ve kumandada.. Orduda talim ve terbiye. Biz hakemdik.
Sebep.'' Ve demiştik ki: ''Ordunun hayat uktesi olup birçok geleneğe bağlı olarak gelişen ve kemal bulabilen askeri zabıt ve rabıt duygularını bugün Osmanlı ordusu subay heyetinde hakiki safhasında görmeyi istemek beşeri ruh hallerini bilmemektedir. Mükemmel ahlak eshabından olanlar ekseriya sulh ve asayişte. Niçin. Halbuki. kıt'alarından bazılarını kaybederek çektiği ıstırabı.... mezara doğru bir gidiş olacağına hükmetmek için pek keskin muhakeme sahibi ve pek ziyade uzağı görür olmak lazım gelmezdi. Kolordu ve Tümen Komutanları barınamayacakları gibi. Đkincisi. iki emirname!'' dedi.. ordunun talim ve terbiyesindeki gayeden haberi yok.. atının üzerinde susmuş ve pek ziyade sakin ve dilsiz duruyordu. O feryad cinnet eseri değildi. Yalnız. Sirenaik darül-harekâtından Balkan yangınına koşarken. Alay Komutanı. edemezdi. Yok. bir gün. Kolordu Komutanı'ndan alınan emrin müeddası soruldu. ''Karıştıran'' istikametinde yürüyen alaylara mülâki oldum. alayını takibeden hiç kimse de bilmiyordu. ''Birini gece aldım. tümenine verdiği emrin ve tümenin bulunduğu vaziyetin bildirilmesi. Ceplerini karıştırdı. Ve demiştik ki: ''Bir Kıt'a ve bahusus subaylar heyeti yalnız iyi örnek olacak rehberlerle yetiştirilir. Kezalik ancak lazım vasıfları haiz Kolordu Komutanlarının Kolordularında.. Biz.. Ve.'' Ve izah etmiştik ki: ''Ancak bilgili. Fakat Alay Komutanı hâlâ: ''Evvela birinciyi ve sonra ikinciyi'' diyordu. Bir gün Afrika sahilinden vatanıma ulaştıracak yolların kapanmış olduğunu görürken. O halde. Sayfa 20 . beyan etmek isterim ki. böyle bir sorguya muhatap olmamış gibi.. o zaman hükmümüzü vermiş vicdanımızın sesini en yüksek perdeden en büyük kulaklara işittirmek azminde bulunmuş ve: ''Bazı noktaların dikkat ve intibah nazarına arzını vicdan vazifesi addederiz'' demiştik.'' Yok. kardeşim. vatanım Selanik ve orada anam. birini sabahleyin. çünkü. hacalete doğru bir gidişti. O feryad bugünkü felaketi vicdan gözü ile ve akıl gözü ile görebilmekten hasıl olmuş ıstırapların tepkileri idi. o kumanda etmiyor.kitap Mesela: Mavi Kolordunun sağ kanadında hareket eden bir Tümen Komutanı'ndan. nereye ve niçin? Bunu. Hareketlerini sonuna kadar takip ettiğim bu tümenin. -mahiyetlerini anlattığım için vatanımdan kovulduğum zevat tarafından.. kayıtsız ve musamahasız evsaf ve liyakat-ı mahsusa sahibi olmak istidadını gösterenlerden bir (Komuta ve Subay Heyeti) vücuda getirmek olmalıdır. Evet. ertesi günü karşı tarafın topçu ve piyade ateşi altındaki perişanlığını tasvir etmek istemiyorum. ''Đşte. bu merakı gidermek için Tümen Komutanı'nın yanından ayrılarak.. bu ve bunun gibi asker yığınlarının o gidişlerinin muhakkak felakete. faal... ''Şimdi'' dedi. Sebep. verdiği emrin veya daha doğrusu imza ettiği emirnamenin neden ibaret olduğunu bilmiyordu. Fakat. Sebep. işittim ki. bütün akraba ve taallûkatım. birincisinin hükmünü iskat ediyordu... Sebep. müteşebbis ve salahiyet sahibi bir ordu müfettişinin teftiş dairesinde cahil. -sormak yetkisini haiz zat tarafından. yine cevap yok! Sebep?!.. beni hareketleri hakkında aydınlatmasını rica ettim. Biraz bekledikten sonra birinci sorgunun cevabından vazgeçilerek. kudretli. gece olduğu zaman duçar olduğu sefaleti.'' ''Đnsanların hürmet ve tazimlerinin. teveccüh nazarlarını üzerlerine çekmekten ziyade önleyen bir surette idare-i kelâm ederler.'' Sonra... manen yüksek olanlar hakkında tecelli etmesi beşer ruhunun icaplarındandır. nereye gidiliyordu? Bu gidiş. Henüz ilk emrin icaplarını tamamen ifa edemediğimiz için ikinci emrin ahkamını tatbike başlamadık. dinlemeye muhtaç olan ve bir muzir heykel vaziyetini almaktan başka orduya eyiliği olmayan Tümen ve Alay Komutanları kabul ve atalet yeri bulamazlar. alayı gidiyordu.. Bir Alay Komutanı'na. elbette felakete.düşmana hibe edilmiştir.'' Bu emirleri gözden geçirdim.'' Ve istirham etmiştik ki: ''Bugün için teşebbüs. Denildi ki: ''Bu yükselen feryadın manası yoktur.rica edildi.'' Şiddetli gibi görülebilecek olan bu icraatın mutasavver mahzurlarının birer çaresi de gösterildikten sonra: ''Alelumum iyi ordularla iyi komutanlar birbirinden ayrılmak kabul etmez şeyler gözü ile görülmek için vakit kaybetmeye lüzum ve buna halin müsaadesi yoktur'' dedik.. görünüşe rağmen o tümene. itaat ve inkiyadının kendinden maddeten değil. Bu lüzumsuz bir fart-ı gayret ve belki de bir cinnettir!.. ne olduğu sizce malumdur.. Ceketin iç cebinden iki buruşuk kâğıt çıkardı... Çünkü... Filhakika. Bir gün. aldığı emrin manasını anlamamıştı... Ya böyle anlamadan verilen emri telakki eden Alay Komutanları?!.. numara sırası ile tatbikini düşündüğü emirlerin ne birincisini ve ne de ikincisini anlamıştı. Alay Komutanının kendisi de bilmiyor. Tümen komutanı.. Ve en nihayet hatırlattık ki: ''Ordunun selametini vicdanen düşünen namus ve ahlak erbabı riyadan muarradır.
. maksada ve araziye uygun olarak açılması. bence hakiki feyiz verebilecek asıl mektep. komşu kıt'alarla irtibatı sevk. san'atının asıl ruhunu. asl olan. fakat. milletin evlatları bir sürü gibi değil...'' Yüzbaşının. Beraber şahidi olduğumuz bir iki manzarayı burada sana hatırlatacak olursam. Ben de. Fakat merak etme. kıt'alardır. ancak bu suretle. o zaman. işte kitabını bıraktığım noktadan takibe devam ediyorum. Harbiye Mektebinden alınan şahadetnameler.. ancak her vakit emin ve mefkûr sonuçlar vermez. bütün işleri kuru mukavemet ve kahramanlığın göreceği fikri anlaşılmasın demeyi zait'' görüyorsun! Ben. mermilerini istihkar ederek. subaylarını yetiştirmekte nasıl bir bölük komutanı olduğu.s.. v. alayın muzaffer olmasını temin edemedikten başka. şerefli insanlar olarak şan ve şerefe sevk ve tevcih olunabilir. ve daha sonra kendisine ayrılan cephede taarruzu ve hücumu. senin kaziyeni ber-aks ederek. . Bu cesaretin hayranıyım. Bu iddianda ne kadar haklısın. bir Bölüğe!. halin. makamının ehli tabur. alay. geri dönen avcı hatlarını çiğneseydi ve bu suretle alayını durdurup tekrar hasma yöneltseydi işte.. intisap ettiği bölüğün efradı önünde bölüğün babası olan yüzbaşısından ve daha büyük âmirleri tarafından.. ilim ve fen ile mazbutiyet kesbetmedikçe bile büyüklükler kaynağıdır. genç teğmenin Bölük Komutanı efendisinin terbiyesi dairesine kabule şâyan olduğuna delâlet eder. lâyık oldukları önem derecesinde iyi öğretilmemiş ve telkin edilmemiş oldukları hakkındaki bayanatına şahadet ederim. Bununla tanıştık. sağ kanat alaylarından birinin cesur komutanı.Ne garip ruh haletidir. Ve fakat. bunu demeyi bizim için vacip görüyorum. Önce. Đşte böyle bir cesaretin kurbanı olan Alay Komutanının adına heykel dikmeye cenab-ı Peygamber de razı. ve daha sonra yayılması. bir alay komutanına yaraşan cesarete asümani bir misal göstermiş ve Osmanlı tarihinin kahramanlığa ait faslında bir altın sayfa vücuda getirmiş bulunurdu. maatteessüf bu cesaret ve kahramanlık. alay ihtiyatının yakınında vaziyete nazır ve hâkim olunacak noktada bulunulsaydı. komutan olacaktır. Filhakika Harbiye Mektebimizdeki tahsil derecesi ''zâbitlik vezaifi asliyesini'' zâbitin ruhuna sokacak mertebede nüfuzlu değildi. ben. Dertli insanlar muhatabının derdini dinlemekten ziyade kendi yaralarını açmaktan zevk alıyor.Talimnamelerin: ''Harbin zâbitten istediği ruhi ve ilmi kudret ve meziyeti'' verecek olan kısımlarının ve maddelerinin mekteplerimizde. Vuku bulan bu tavır ve mişvara mukabil.''Harpte. . iş üzerinde bulunaraktan öğrenecektir.. mektep sıralarında.. vaziyetin. Genç teğmen.. sanat talim edecek hakiki muallimler ve mürebbiler birbirinden yüksek olan komutanlardır. orada tedarik edebildiği yeni birtakım askeri eserleri gösterirken diyordu ki: ''Yüzbaşım. makamının ehli bölük komutanları. senin burada son bulan başlangıcını. Ve sonra komutan olmaya hazırlanacaktır. Ve işte böyle öğrenecektir ve sonra öğretecektir. Nuri! adeta seni dinlemekte olduğumu unutarak ne derin yaraları karıştırmaya başladım. sanatın bütün icaplarına ve tedbirlerine tevessülde sükûnet ve metanet muhafaza edildiği halde beklenmeden zuhur eden bir meş'um sebepten dolayı alayının yüz-geri ettiğini gördüğü anda. Bence. bana gücenmişti.Sen ''Hasâili mümtâz-i merdâne ve ahlâk-ı fâzıla-i fedakârane ile tetevvüç etmeyecek olan malûmat-ı fenniyenin başlı başına temin-i maksat'' edemeyeceğini iddia ediyorsun.. perişan olmasını da önleyemedi. pala yerine dürbün bulundurulsaydı. Mes'ut tesadüfle. senin zaitten vacibi de geçerek farz-i ayna kadar çıkacağından şüphe etmem. . Fakat. yâni karakter. ona birkaç satır daha ilave ederek biraz uzattıktan sonra o pek delilli olan ''nefsi istihkaar'' zemini yoklayıp inceleyeceğim. tekrar Girit'e dönecek olan bu teğmenle Katanya'nın bir gazinosunda buluştuğumuz zaman o. düşman topçu ateşi altına girdiği huduttan. bu hususta daha ciddi ve daha geniş bir ders almak ve öğrenmek devri geçirilmiş olsaydı dahi maksadın yine hasıl olmamış bulunacağı itikadındayım. Hatta. bir Takıma!. kılıcını çekip. şanlı. idare ve muhafaza olunsaydı ve bunun için elde.. Bir gün sonra. ve bunun için avcı hattının önünde değil. II Sayfa 21 .. bu teğmenin gözlerinden pekâlâ okunuyordu. Buradaki eski bir hatıramı ihya edeyim: Seyahat için Đzmir'den bindiğim vapur Girit'ten geçerek Katanya'ya gidiyordu. burada tedarik ettiğim bu kitapları ve benim onları okuyacağımı göreceği zaman şüphesiz memnun olacak ve bu yüzden bana hasıl olmuş bulunan gücenikliği zail olacaktır. ''Doğan Arslan'' sırtlarında piyadesinin tekasüf eden ateşleri altında alayının geri dönüp kendisini yalnız bıraktığı noktaya kadar daima palası elinde ve kendi avcı hattının önünde bulunmuştu. ve ancak. ve ümmeti tarafından ''Helyestevillezine yâ'lemune v'ellezine lâ yâ'lemun'' mazmûnuna fiili bir iman gösterilmiş olmasından ruhen mahzûz olurdu. alayın topçu ateşi altında. son zamanlarda yeni çıkan askeri eserleri takipte beni biraz müsamahakâr gördüğü için adeta..kitap . Çünkü. Girit'ten. komutanları yetiştirmek sayesinde. Bunlar. Mesela: Senin yaralandığın bir muharebede. atını dörtnala sürüp düşmanın şarapnellerini. Bence asıl. iddia ederim ki: Mertçe hasletler ve fedakârca duygulardır. Ordu mekteb-i amelisi.. orada bulunan Avrupalı kıt'alardan birine mensup bir teğmen bindi.
ancak gaye-i hayalinin. düşmana atılmak için olursa kalkılmış olduğuna değer. Hülasa. insanların sevk ve idaresi sanatıdır'' tarifine avdet ediyorum ve ''Đnsanlar nasıl sevk olunur?'' diye bir daha kendi kendime soruyorum. Şimdi. bizim milletimizin seciyesi de bütün seciyeler gibi teâliye. Derne'de.'' Ben bu sözlerin dimağlarda ve vicdanlarda hasıl edeceği derin akislerin âhengini bozmaktan korkarak. itimat kazanacak ve arkasına alacağı insanların kuvay-i maneviyelerini takviye edecek. hiçbir söz söylemeksizin onları yalnız kemal-i huşû ile dinlemiş olmakla iktifa edeceğim. insanları istediği gibi kullanan kuvvet.kitap . feda-yı nefsü cânı kat'iyyen göze almış olmak demektir.'' ''Bir zâbit. sanatı nâmına. Bu soruya senin izah ettiğin cevapları hatırlarken sanki bir filozofun şu sözlerini de işitir gibi oluyorum: Đnsanlar. fikirleri teşhis ettirilerek sevk ve idare olunabilir. IV TAARRUZ RUHU Ordunun vazifesi. o kahraman arkadaşlar Balkan Muharebesinin de son safhalarında olsun mevcudiyetlerini ispat ederek imkân dairesinde kalan derecede namus ve haysiyet icaplarını ifa eylemişlerdir.Kitabının 24'üncü sayfasında zımnen sorduğun: ''Zâbit nedir?'' sualine.. Ve filhakika böyle olmasaydı. Fakat binefsihî olmak şartıyla!. onu sarsmak için bütün başka mantıkların. -o dediğin. maiyetindekilerin metanet ve besaletleri mecmuundan fazla bir metanet ve besalete malik olmalıdır'' sözünü her zâbit pek büyük dikkat ve ciddiyetle okumalı ve onun manasını dimağına hâkketmelidir. hayat ve mevcudiyetine hiç ehemmiyet vermeyecektir. Napoleon. Eğer bizim seciyemize. taarruz ordusu vücuda Sayfa 22 . başka muhakemelerin hükmü olamaz.. Piyade Talimnamesi maddelerinden birinin verdiği ''Zabit. bizim sevk ve idare edeceğimiz insanların emelleri. Şüphe yok ki. Avrupa içinde dolaştırdığı kavmin hususiyetlerinden olan askerlik şanı ülküsünü tecessüm ve teşahhus ettirdi. vatanı çiğnemek isteyen düşmana karşı ayağa kalkmaktır. yerinde durmak için değil.. bir emel. elbette. kendi ilim ve iktidarından kumanda ettiği insanları müstefit edebilmek için. onların itimatlarını kazanacağız ve onlara manevi kuvvetler ilhamı vasıtalarını tayin edeceğiz?! Ve insanlarda. Đsa. Mısırlıların kamçıları altında inleyen Yahudilerin bu baskı ve esaretten kurtulmaktan ibaret olan meyillerinin tecellisâzı oldu. bir millet evlatlarının önüne geçip onları ateşe sevketmek hak ve salâhiyetini ancak. Bingazi'de. hariçten bizim seciyemizden başka seciyelerdeki müessirler tarafından bir şekil verilmek istenirse.'hayat ve rahatın hiç düşünülmemesi icap edince' rahatını ve hayatını feda etmeyi şeref bilecektir. bundan sabit ve muayyen hiçbir şekil.'' Mukteza-yi namus budur.metanet ve besalet muhassalasını ruhunda bulmuş olan subaylar haizdir. Musa. Halbuki. bir seciye yaratmak da Allah'tan ve Medine-i Münevverede yatan Cenab-ı Peygamber'den sonra bize teveccüh ediyor. Trablusgarp Harbi'ne iştirak etmiş olan bütün arkadaşlarımızın mutlaka Trablus'ta. ve böyle olduktan sonradır ki. Ve bilinmelidir ki. ruhlarından meknuz hassaları nedir? Biz kumanda edeceğimiz insanların hangi emellerini şahıslarımızda tecelli ve tecessüm ettirerek onların kalplerini.. Bu kalkış. Zâbit. Bu ise. Bu faslın başından sonuna kadar olan birçok güzel sözleri dinledikten sonra: ''Askerlik tedvir-i muamelat değil. ''Zâbit ve Kumandan''ın üçüncü faslı bu zeminde ne hakiki esaslar gösteriyor. . ürkenlerden daha az ıslatır'' diyeceğim.'' ''Zabit.Nefsi istihkaar ve fedakârlık duygusu babında talimnamelerin derin manalı maddelerine o yaralı bacağını uzatıp çıkıyor ve oradan sözünün bütün yetkisi ile hitap ederek diyorsun ki: ''Zabit demek. o yağmurdan ürkmeyenleri. Muvaffakiyet için en emin vasıtanın taarruz olduğunu anlamakta ısrar olunmaz. Tobruk'ta Đtalyan istihkâmları karşısında bugün kemiklerinin bile kalmamış olmaları iktiza ederdi. hiçbir netice hasıl olamaz!. ancak. maiyetindeki efrad için numune-i imtisaldir'' cevabının üstünde duran senin: ''Zâbit. fikirleri.Muharebede her atılan merminin isabet etmeyeceği hakkında verdiğin teminat hizasında: ''Muharebede yağan mermi yağmuru. matlûp şekle tahavvüle müstaittir. mefkurenin temerkür ettireceği görünmez hassalara görünür vasıtalarla mı hitap edeceğiz? Herhalde askerlerimizin ruhunu kazanmak bizim için bir vazife olduğu gibi evvela onlarda bir ruh... III ''Zâbit ve Kumandan''ın ikinci faslı çok mühimdir. Fikrin hassası da hiçbir itirazın bozamayacağı bir şekl-i mutlakla kendi kendini kabul ettirmektir. fikirler ve bu fikirleri teşahhus ve tamim eden kimselerdir. ancak. zamanının nihayetsiz sefaletlerini idrak ve umumi ıstıraplar devrinde âlemde tahakkuk etmeye başlamış olan şefkatperverlik lüzumunu din halinde tercüme ve anlatmak yolunu bildi. fikrin yavaş yavaş hissiyata istihale ederek akıydeye münkalib olması mümkündür. . emelleri. Hunus'ta. kalp.
gürbüz. kanunları ve usulleri okunur ve bellenir. Çok ise bütün mücahitler yetişinceye kadar düşmana tüfek atarak onun hareketini ağırlaştırır ve Sayfa 23 . Fakat. yapacağı iş tayin ediliyor.'' Hakikaten. Filhakika Derne kuvvetlerini vücude getiren urban tavsif ettiğim gibi insanlar oldukları gibi. gerek komutanların ve gerek erlerin bizzat düşüncelerini işleterek kendiliklerinden iş görebilecek meziyette yetiştirilmiş olduklarına kanaat edilmeden. bu usul ve kaidelerin tatbik cihetleri ile az çok iştigal etmiş olmak bir ordu için necata medar olamaz! Herhangi bir cüz-i tammın küçük bir manevrasını takip edelim. Japonların (Kukeki Zayşın) dedikleri taarruz ruhuna sahip olması lazımdır. hareket serbestliklerini ezdirmemiş gençlerdi. Düşman az ise yetişebilenlerimiz onu durdurur veya püskürtür. 1904 yılında: ''Bin keder.Bir kuvveti vücude getiren insanlar umumi hayatları. Đşte bu sebepledir ki. elbette gaflet olur. . bu kıt'a muharebede vazifesini görebilir ve yurda muzafferiyet sağlayabilir? Bu hükmü vermekte biraz teennili bulunmak gerektir. familyasına: ''Oğlumun külleri Tokyo'ya getirildiği zaman hemen defnolunmasın! Yakında ben ve küçük oğlum da terk-i hayat edeceğimizden. bir ordunun güvenilir ve dayanılır bir kuvvet olarak tanınması gaflettir. narin Japonlar iri yapılı Ruslara meydan okudular. emir beklemeksizin her mücahit tüfengini kaparak toplanma yerine koşar ve orada. Đtalya muharebesinde Derne kuvvetlerine kumanda ettiğimiz müddetçe bu hakikati isbat eder her gün birçok misal gördük. Başka hiçbir şey düşünmek lazım değil. Cenab-ı Hakkın emeli. onu uzaktan karşılamak yeğdir. V ĐNĐSĐYATĐF Nuri! Taarruz ruhundan sonra kitabın son bulacaktır sanıyordum. Halbuki kumandanlar her hal ve andaki duruma karşı gereken tedbirleri tereddütsüz ve süratle almaya mecburdurlar. bu bilgilerin insanı sanatkâr yaptığına. hüküm verebilecek miyiz ki.. Hareketi son safhasına kadar iyi idare edilmiş görüyoruz. Uç kumandanı. fikirleri.. alameratibihim üstten ast'a tekerrür ederek en küçük parçaya kadar kıt'aya. bir askeri kıt'anın. Đtalyanların filan veya falan istikamette bir hareketleri..'' Şarkısını terennüm ederek Kazomaro gemisi ile harbe giden Albay Kujimalarda. hepsini tasvir ve tatbik edelim! Çok güzel! Bunu yapmaktan geri durmayalım.kitap getirecek milletin. ve kabul edelim ki bu cüz-i tammın en büyük komutanından erine kadar herkes talimnamelerde belirtilen ve bildirilen usulleri ve kaideleri biliyor. teğmene kadar bütün ast kumandanlar usulüne uygun emirlerini veriyorlar ve kol harekete geçiyor. bir kıt'anın en büyük kumandanı değildir. Düşmanla temas vukuunda da: kezalik. kanunnamelerimiz gözden geçirildikçe askerlik sanatının aslolan kaideleri. cüz-i tam kumandanının verdiği açılma ve sonra yayılma emri. Fakat: ''Harpte öyle ahval dahi vaki olur ki. neş'eli erlerden ve subaylardan mürekkep olursa böyle bir askeri kıt'ada biraz düşünce işleterek kendiliğinden iş görme hassası pek ziyade tecelli eder. Sasebo Limanı'ndan harbe çıkarken familyasına: ''Bu andan itibaren benden haber beklemeyin! Vazifemden başka bir şeyle meşgul olamayacağımdan sizden de haber istemem!'' diye yazan Amiral Togolarda. ve bu manevra ilk tatbikatları da değildir. hareket serbestlikleri ezilmemiş. Büyük. harpte umumiyetle karşılaşılan bazı tabiye hallerine ancak şamil olabilir. felakettir. Hatta. Nanzan muharebesinde oğlunun kalbinden vurulduğu haberi üzerine. ne kadar hal ile karşılaşmak ihtimali varsa. Derhal ''Đnisiyatif''in önüme çıktı ve dedi ki: ''Muharebede tahsil-i zafer-ü galibiyet en küçüğü kadar bilhassa cümle rütbe eshabının bizzat imal-i fikr ile kendiliğinden tedbir ittihazına alışmış olmalarına mütevakkıftır. o zaman üçümüzü birden defnedersiniz!'' emrini veren General Nokilerde ve bunları takip edenlerin hepsinde bütün feyzi ile mevcut olduğu içindir ki. Bu taarruz ruhu. O halde. Nâşımı muharebe meydanında teşhir etmek. Fevkalade ve ansızın zuhur eden hallere ilk temas eden. fakat her şeye rağmen ileri. O halde. Bu taarruz ruhu. onların başlarına geçen subaylar da -her şeye rağmen. Bu taarruz ruhu. esasen ihtiva eylediği kaideler ve nizamlar. ahvali mezkûre hakkında umumi vesaya beyanı bile mümkün değildir. hareketinin suretine dair fevkinden hiçbir emir ve hiçbir fikir almadığı haller karşısında kalır. yapacağına kani olmak. bir çıkışları haber alınır alınmaz.. Muharebe için düşmanı ordugâhımızda beklemek olamaz. emir verilmesi gecikirse yine kendiliğinden düşman istikametinde yola düşer ve bu hareketini şöyle bir fikir muhakemesine istinat ettirir: Mademki düşmanın bir hareketi sezilmiştir. muharebe ihtimali vardır. Çünkü bu kıt'anın muharebede karşılaşacağı haller ve şartlar hep bu gördüğümüz gibi olmayacaktır. Mesela: Cüz-i tam kumandanı güzel bir yürüyüş emri veriyor. talimnamelerimiz.fikirlerini.'' Talimnamelerimizin bu gibi haller için nasihat vermesinden sarf-ı nazar. Đşte bu. küçük her cüz'i tammın içinde her subay ve her assubay ve hatta her er. bir yeis.
Đnisiyatifin haddini bilmeme mertebesine vardırıldığı bir orduda herkes kendi başına buyruk olur. yaşar bir makinenin canlı uzuvları. Yeter ki onlara umumi istikamet ve fikirler. Tarih dahi diyor ki. onun için itaat ve inzibat dahi kurulamaz. aşırı derecedeki inisiyatifi itidal haddine indirmek. kuvvetini anlar. bilakis çokluğundan endişe ederlerdi. Filhakika. Taş ve odun yığınları balya haline konarak küçük bir manivela tatbiki ile kolayca tahrik olunabilirler. Bu sebeple bugünkü üstler astlarda inisiyatif uyandırmak için onları uyarmak ve bilhassa muharebede teşvik ve terkib etmek mecburiyetindedirler.. maiyet yok. Böyle bir makinenin devrettirilmesi için herhangi bir. karşısındaki bu hassadan mahrum kaldıkça terakkiler dünyasının en büyük lütûfları ile mes'ut olsa bile muzaffer olamaz!.'' Kendiliğinden hareket hassası ile kendilerine kumandanlık etmiş olanları memnun ve hasımlarını pek meyûs etmiş olan urbân mücâhitleri de bu hususta aşırı gittikçe sonuçlar menfi olmuştur. Vakıa umumiyetle inisiyatifin lüzumunu ve faydalarını talimnamelerimizin mahsus maddelerinde okuyor ve Sayfa 24 .. parçalarıdır. eldeki vasıta orta çağdan kalma olsa da. Orduda bütün emir sahiplerinin orduya kumanda eden zatlara faal ve fedakâr birer muavin kılan bir ''Đnisiyatif''in bütün alışkanlıklarını elde etmeleri gerekir. Bu dimağlarda ve bu kanlarda gereken cereyan kuvveti ve sür'ati bulunmazsa makine durur ve başka hiçbir kuvvet onu işletemez.. görülecek iş için adım başında bir emre. matuf olduğu maksadın önemi ile kendini göstermektedir. Daha düne kadar Osmanlı ordusunun komutanlarında. gereken haddi aşmamış olanıdır. bir ordu cüzü'lerinden her birinin bizzat her işi düşünmekte ve kendiliğinden yapıvermekteki derecesi aşırı olursa cidden endişeye değer. Âmir. ordularda ''inisiyatif'' o derece kendini gösterirdi ki.. erlerinde inisiyatife bedel fikir ataleti görülürdü. olmayan da vatani hizmetini görmekle mükellef tutulmuştur ve tutulmalıdır. Bu yolda teşekkül etmiş bulunan ordulardaki eski zamanın ordularında olduğu gibi üstler. Görülüyor ki. öteki yerlerde olduğu gibi Derne'de de bir sene Đtalyanları'ı yenen ve Derne'nin üç kilometre muhiti üzerinde vücude getirdikleri istihkâmlarında hapseden kuvvet. eskiden olduğu gibi hemen hepsi kendi gönül rızası ile askerlik hizmetine girenlerden ibaret olmayıp milletin bütün fertleri askerlik hizmeti ile mükelleftir. bir yığına ordu demek için o yığının muayyen şekillerinden birinde inkısâmı ve başında bir veya birkaç harekete geçiricinin bulunması kâfi değildir. Bunların her biri. isabetle gösterilmiş olsun. veya birkaç makinistin sanat ustalığı da kifayet ve kefalet edemez. Talimname kendiliğinden harekete bazı hudutlar çizer ve der ki: Astların hareket istiklalleri keyfi fiil rengini almamalıdır. Halbuki her hareketin maksada uyması her türlü haller ve şartlar içinde maksadı açık surette görebilmesine bağlıdır ki. Bu sebepledir ki.. Yoksa. onu inzibat ve idare altında bulundurmak düşüncelerinden ötedir. meraktan çıkarız. Harpte büyük başarıların esaslarının en başı olan müstakil faaliyet. Görülüyor ki. bir ihtara ihtiyaç göstermeden kendiliğinden harekette feyzini almış bulunursa. umumiyetle her fert. buharla müteharrik motorlar değildir. Malumdur ki. ordu makinesini vücuda getiren yaşar uzuvların dimağlarındaki kuvvet ve kanlarındaki ruhtur. üstler bu hassanın yokluğundan değil. maksada uymadığı halde de o derece muahezeye değer.. Bu makineyi işleten. Zira kendiliğinden görülen işler müspet oldukça ne kadar arzuya ve takdire değerse.kitap gerekirse biraz geriye çekiliriz. beklemekten iyidir. her uzvunu. bunun eczası. Denilebilir ki. bir Bölük kadrosu içinde ve avcı hattı dahilinde bulunup gördükleri mahdut olanların hükümlerinde ve idraklerinde elbette fark olmak lazımdır. Çünkü bu uyuşuk dimağlardan ve durgun kanlardan teşekkül etmiş yığınlar taş. subaylarında. ordular. Son asır ordularını teşkil eden efrat. Bunun için başvurulacak vasıtaların aranması lüzumu. kendiliğinden harekette Osmanlı kuvvetini vücude getiren insanların Đtalya ordusunu terkip eden insanlardan daha feyizli bulunmuş olmasındadır. küçük cüz-i tam balyaları halinde bulunan âtıl dimağlı insan yığınlarının sevki ve tahriki için kuvvetin manivelanın fikir ve ruh varlığından taşıp fışkırması beklenir ve tatbik noktası dimağda. hemen hepsi gönüllü olan sağlam yapılı ve istidatlı askerlerden mürekkep bulunduğu zamanlarda. Arzusu olan da. Tümenlere kumanda edenlerle bir Tabur. her parçasını harekete getiren vasıta. şümullü ve bilgili kavrayışa sahip bulunmaları kabul edilmek lazım geldiğinden ast. nerede durmak ve nasıl durup ateşe başlamak lazım geldiğini emir beklemeksizin kendiliklerinden takdir ve tatbik ederler. bir orduyu terkip eden. bu hususta Kolordulara. üstün emrettiği hususların mahiyetine akıl erdiremezse de onu tatbike mecbur tutulması ordunun inzibat ruhunun aslı iktizasındandır. kalpte aranır. Fakat ileri gitmek. tecrübesi ve rütbesi henüz müsait olmayanlardan umumiyetle daha geniş. mühimmat ve fennin verdiği üstünlükler dikkate alınırsa orta çağdan örnek olan Derne ''Kuvayı Kalile''sinin son asrın bütün tekemmül feyizlerinden hissesini almış olan bir ordunun karşısında bir gün bile durmaması lazım geldiğini teslim etmek gerekirdi. nasıl gitmek. demir ve odun yığınlarından daha âtıl ve daha sakildir. Hiçbir şey yapamazsak düşmanı görür. sayı. ileri veya geri harekette nereden gitmek. tüfek. Çünkü bugünkü ordularda hazar vaktinde uzun yıllardır tatbik olunan şiddetli zabıt ve rabıt bir çoklarında hareket istidadını kendiliğinden boğuyor. top. O tahrik vasıtası. Her hareketin iyisini ve kötüsünü takdir için bizzat fikir ve muhâkemesini işletmeyi ve fikri muhâkemenin ancak taalluku halinde iş görmeyi itiyat etmek alelıtlak fena olmayabilse de orduda üst makama geçenlerin o makama geçmek için yaşı. yani eski askerlik usulünün sürüp gittiği devirlerde. Fakat büyük.
Reşitler. Seyid Abdullah sırtlarına bir yıllık hayatımızı birlikte bağladığımız arkadaşlarıma ithaf ediyorum. Mitralyöz Bölükleri. Yanımdaki ileri karakol kuvveti ile hemen düşmanın taburuna taarruz etmek üzere yürüdüm. Temessükiyet. Çıkamadı. bütün bu kahramanları taşıyacak kadar genişlemekten aciz kalır. Rabat. dar geçit yol üzerinde düşmanı kovaladık. Beraasa kolu. Taarruz için emrinize intizar ediyorum. Hase kolu. Cemil Efendiye emirlerinizi tebliğ ettim. Ben (Vâdi-i Bû Misafir) cihetindeyim. Ve bunların başlarında Hacı Eminler. Fuatlar ve bunların arkadaşları. kıymetli asker arkadaşların hürmet ve tebcille anılmasına vesile olmak üzere aynen derc ediyorum. Đkinci Tabur. ''Şark kuvvetleri ile Garp ileri karakol mevziine geldim.'' ''Mitralyözün ilerisinde.'' ''Saat 11'de Kireçocağı sırtlarına ilerlemiş olan düşman üzerine Şark urbanı. Şimdi mitralyözü de ilerletmek üzere mitralyöze geldim. Derne karargâhına ve Kasr-i Hârûn. Kasım. Đki kişimiz yaralandı. Rüsuhî. ''Zâbit ve Kumandan''ın türlü bahislerini ve bilhassa hayatı istihkaar. her kabileden mürekkeptir.'' Askeri. Mülâzım Osman Bey de üç neferle (Seyid Abdullah) cihetinden bize doğru geliyor. Topçu Taburu. gün doğmasıyla beraber (Seyid Abdullah) cihetinden çıkmak isteyen bir düşman kuvvetine taarruz ettim. Đstihkâmın önündeki tel örgülerini ve büyük kazıkları söküp attım. Halimler. Tarassut kulesi gündüz rüzgârdan yıkıldığı için onu tahrip etmek nasip olmadı -suret-i mahsusada emrolunmuştu. Fakat. Birinin de hartuç sürgüsü kırılmıştır. Suse Müfrezeleri. bu yazılarımız. yapılacak talimlerin gayesini.'' Emir-i âlileri üzerin 9 neferle Garp istihkâmının 800 metre karşısına geldim. takrirler buluyorum. Şimdi notlarıma bakıyorum ve orada. askerlik ruhuna safa verici ve bütün askerler için örnek tutulmaya yaraşır misalleri havi yüzlerce raporlar. bu noktada bütün açıklığı ile canlandırılması gereken bir hakikat-i mahza vardır ki. Nurettinler.. Garp istihkamının önünde üç düşman taburu (Temessükiyet)e doğru ilerlemektedir. Aile-i Mansur kolu. ''Düşman saat 4'te Garp cihetine bir tabur.'' ''Düşmanın hatt-ı asli istihkamından 500 metre ileride yaptığı avcı siperlerindeki kuvvetine taarruz ettim. VI Bizim. Fakat. Dirse kolu.Bununla beraber sair tarassut mevkileri ile topçu amplasmanlarının ve avcı siperlerinin bir kısmını tahrip ettim. Fakat diğer arkadaşlar daha yaralanmadılar! Onun için düşmanı takibe devam ediyorum. Eğer mutlaka lazım ise bununla ateşe devam edebilirim. Topçusu yol üzerindedir.'' ''Düşman bütün kuvvetiyle ilerliyor. Hamdiler. Nurettin. Hüseyinler.kitap nazari olarak bunların iyilikleri hakkında pek çok övgülerde bulunuyoruz. Bugün. Birinci Tabur. Aliler. taarruz fikri ve kendiliğinden hareket gibi yüksek vasıflarını okurken ve bunlar için zihnimde müşahhas misaller ararken Derne Kuvvetleri harp nizamını şöyle gözümün önünden geçiriyordum: Şark kolu. Ne cihete taarruz edeyim?'' Sayfa 25 . kendiliğinden iş görme hassasının vücutlanmasına bağlı bulmakta şüphe ve tereddüde yer yoktur. Düşmanı hatt-ı asliye kadar takip ettim. Saffetler. Şark cihetine bir bölük çakırdı. Halbuki komutan. Yüzbaşı Hacı Emin Efendinin de Vâdi cihetinden taarruz etmek üzere ilerlemekte olduğunu görüyorum. Eşrefler. Sirenaik'te kumanda ettiğimiz kuvvetlerin eczasında kuvayı maneviye. er yetiştirmekte takip olunacak esasların. bu saydığım imzalar üstünde muhtelif tarihlerde ve muhtelif muharebe safhalarında okumuş. itiraf olunmalıdır ki. siz gelinceye kadar düşmanı tevkif için taarruz ediyorum. taarruz fikri ve inisiyatif vasıflarının var olduğundan bahsedilmiştir. Ehemmiyete değer bir şey yoktur. ''Muhayyile zaviyesi urbanı ile dün gece ileri karakoldaydım. istihkamlara çekildi. Bunun üzerine düşman taburu geriye. Hacı Emin. o da sıcak kanlı Afrika evlatlarında o saydığımız cengaverane vasıfların fiil halinde kendilerini göstermeleri. kendiliğinden hareket ve işgörmenin yayılmasını umumiyetle faydalı bir şekle sokarak onun bir mahsus vazife halinde tanınması için alınması gereken sûret hakkında Osmanlı Ordusunda zihin sarfedilmemiş ve bir karara varılmamıştı.'' Topun birinin nişangâh yuvası bozulduğundan endaht kaabil değil. Rüsuhîler. Mümtazlar. Ubeydat kolu. dün akşam işgal ettiği sırtlarda istihkam inşasıyla meşgul olmaktadır. Kıt'amız. (Mecmuu zaten iki idi). Muhafıziye ve Birinci Taburdan bulunan kuvvetle taarruz ettim. Bunlardan bazılarının bazı cümlelerini o. Şark'taki bölüğün de avcı siperlerine döndüğünü gördüm.'' ''Düşman. Ahmetler. Ben. Đsmail Hakkılar. Onlar da ilerliyorlar. Fehmiler. Umum Bingazi kuvvetleri harp nizamına bakmak istesek. el ile imla olunuyor. Tekrar vazifemiz başına gidiyorum. Aşağıdaki birkaç satırı. tatbik olunacak terbiye usullerinin. Ethem yaralandılar. Saffet Efendilerle miktar-ı kâfi muhâfızîye ile bulunuyoruz. subay. birtakım âteşin ruhların Afrika göğünde görünüp uçmasıyla başlar.
'' C'in Kültür Hizmeti c Atatürk'ün Yazdığı Yurttaşlık Bilgileri Bülent Tanör c Kurtuluş (Türkiye 1918-1923) c Kuruluş (Türkiye 1920 Sonraları) Prof. Đstihkâmlar üzerimize ateş açtı. Macit Gökberk c Aydınlanma Felsefesi. Düşman ricata mecbur edilmiştir.'' ''100 kişi kadar mücahit ve muhâfızîye efrâdı ile düşmanın (Eritre) taburuna taarruz ettim. Devrimler ve Atatürk Yunus Nadi c Türkiye'yi Sokakta Bulmadık Falih Rıfkı Atay c Baş Veren Đnkılapçı (Ali Suavi) Bâki Öz c Kurtuluş Savaşı'nda Alevi-Bektaşiler Prof. Dr. Tarık Zafer Tunaya c Devrim Hareketleri Đçinde Atatürkçülük Sabahattin Selek c Milli Mücadele (Büyük Taarruz'dan Đzmir'e) Đsmail Arar c Atatürk'ün Đzmit Basın Toplantısı Prof. Aralov c Bir Sovyet Diplomatının Türkiye Hatıraları I c Bir Sovyet Diplomatının Türkiye Hatıraları II Sabahattin Selek c Đsmet Đnönü'nün Hatıraları Nurer Uğurlu c Atatürk'ün Yazdığı Geometri Kılavuzu George Duhamel c Yeni Türkiye Bir Batı Devleti Sayfa 26 . Dr. yanımda Remzi Efendi vardır. Niyazi Berkes c 200 Yıldır Neden Bocalıyoruz I c 200 Yıldır Neden Bocalıyoruz II Ceyhun Atuf Kansu c Devrimcinin Takvimi Paul Dumont-François Georgeon c Bir Đmparatorluğun Ölümü (1908-1923) Ali Fuat Cebesoy c Sınıf Arkadaşım Atatürk I c Sınıf Arkadaşım Atatürk II Abdi Đpekçi c Đnönü Atatürk'ü Anlatıyor Paul Dumont c Atatürk'ün Yazdığı Tarih: Söylev Kılıç Ali c Đstiklâl Mahkemesi Hatıraları Prof. Saat 10. Benim de kuvvetimi idare eder. Đ. Dr. 500 metreye kadar yaklaştım. Çok kan kaybediyorsam da askerin kuvve-i maneviyesini bozmamak için hatt-ı harpten çekilmeyeceğim. Sina Akşin c Ana Çizgileriyle Türkiye'nin Yakın Tarihi I c Ana Çizgileriyle Türkiye'nin Yakın Tarihi II Prof. Niyazi Berkes c Batıcılık.kitap ''(Vâdi-i Bû Misafir) den ilerleyerek boyun noktasını işgal etmek suretiyle ricat hattımızı kesmek isteyen düşman üzerine Mülâzım Kasım Efendi kumandasında bulunan 70 kişilik (Aile-i Mansur) ve (Şellâvî) mücahitlerini de alıp taarruz ettim.30'da düşmanın iki taburu ile çarpıştık. Sağ kolumdan kurşunla yaralandım. Ulusçuluk ve Toplumsal Devrimler II S. Ulusçuluk ve Toplumsal Devrimler I c Batıcılık. Ölürsem. Dr. Dr.
Suna Kili c Atatürk Devrimi-Bir Çağdaşlaşma Modeli Falih Rıfkı Atay c Atatürk'ün Bana Anlattıkları Reşit Ülker c Atatürk'ün Bursa Nutku Prof.III M. Dr. Şakir Ülkütaşır c Atatürk ve Harf Devrimi Kılıç Ali c Atatürk'ün Hususiyetleri Mustafa Kemal c Anafartalar Hatıraları Ecvet Güresin c 31 Mart Đsyanı Doğan Avcıoğlu c 31 Mart'ta Yabancı Parmağı Metin Toker c Şeyh Sait ve Đsyanı Süleyman Edip Balkır c Eski Bir Öğretmenin Anıları Yunus Nadi c Birinci Büyük Millet Meclisi Kemal Sülker c Dünyada ve Türkiye'de Đşçi Sınıfının Doğuşu Prof.kitap Bülent Tanör c Türkiye'de Yerel Kongre Đktidarları Prof.II c Đslamcılık Cereyanı . 19 Mayıs Destanı Yunus Nadi c Mustafa Kemal Paşa Samsun'da Đsmet Zeki Eyuboğlu c Đrticanın Ayak Sesleri Nuri Conker c Zâbit ve Kumandan Sayfa 27 . Dr. Tarık Zafer Tunaya c Đslamcılık Cereyanı . Dr.I c Đslamcılık Cereyanı . Neda Armaner c Đslam Dininden Ayrılan Cereyanlar: Nurculuk Fazıl Hüsnü Dağlarca c Destanlarda Atatürk.
This action might not be possible to undo. Are you sure you want to continue?
Lo hemos llevado donde lee en su other device.
Obtenga el título completo para seguir escuchando desde donde terminó, o reinicie la previsualización.