Kangxi
- Meslek : Çin İmparatoru
- Doğum : 1654
- Ölüm : 1722
Çin tarihinin en büyük monarklarından İmparator Kangxi, 61 yıl boyunca tahtta kaldı. Orta Krallık döneminde yaşanan büyüme ve refah çağına liderlik etti. Tayvan ve Tibet’teki asileri yenilgiye uğrattığına inanılmaktadır. Henüz yedi yaşında tahta çıkan Kangxi, Qing Hanedanı’nın ikinci kralıydı. Kuzeyindeki Mançurya’dan gelen bu hanedan, tahtı 1664 yılında Ming Hanedanı’nın elinden aldı. Kangxi hükümdarlığının ilk dönemlerinde Güney Çin ve Tayvan’daki karışıklıklara karşı askeri harekatlar düzenledi. 1673-1681 yılları arasında ise üç asi generale karşı iç savaş vermesi gerekti.
1690 yılına gelindiğinde imparator muhalefeti büyük ölçüde bastırdı. Alimleri yeniden devlet hizmetine girmeye davet edip Çin edebiyatını destekleyerek eski Ming Hanedanı’nın destekçilerini yanına çekmeye çalıştı. Batı ile olan ilişkiler imparator döneminde gelişmeye başladı. Bu durum sık sık gerilimin yükselmesine neden oluyordu. 1688 ve 1689 yıllarında Rusya ile savaş çıktı. 1706 yılında Çin’deki Katolik nüfusunu kontrol etmeye çalışan Papalık temsilcilerini sınır dışı etti. Ancak politik amaçları olmadığı sürece dış etkilere karşı çıktı. Cizvit matematikçilerini ve astronomları saraya davet etti. Tahttaki son yıllarına Tibet’teki iç savaş damgasını vurdu. Savaş altmış sekiz yaşında ölmesinden hemen önce son buldu. Yirmi dört oğlu arasında taht kavgası çıktı. Dördüncü en büyük oğlu Yongzheng bu mücadeleyi kazanarak imparator oldu.
beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar
David S. Kidder, Noah D. Oppenheim, Entelektüelin Kutsal Kitabı, Maya Kitap, 2013
DİĞER ANSİKLOPEDİLER
-
Joseph Smith
Mormon Kilisesi’nin kurucusu ve ilk lideri olan Joseph Smith yaşadığı dönemde olduğu gibi günümüzde de dünyanın dört bir yanında bulunan Mormonlar tarafından kilisenin kurucusu olarak büyük bir saygı görmektedir. Orta Vermont’taki küçük bir çiftçi köyünde doğan Smith, duygusal yapısının da etkisiyle 1820’li yıllarda dini hayaller görmeye başladı. 1823 yılında ise iddialara göre ormanda gezerken Moroni adında bir melekle karşılaştı. Melek Smith’e gerçek Hristiyan kilisesinin ortadan kaybolduğunu ve onu geri getirmenin Smith’in görevi olduğunu söyledi. Ve yine iddiaya göre Manchester yakınlarında bir tepeyi kazacak ve orada altın plakalara hiç bilinmeyen bir dille yazılmış kutsal kitapları bulacaktı.(Yeni Mısırca) Smith bunları tercüme etti ve çevirilerini 1830 yılında Mormon Kitabı adıyla yayınlandı.
-
Deli Hüseyin Paşa
Enderun’da bulunan pehlivanlar arasında adı geçen ve bedenen çok güçlü bir yapıya sahip olan Hüseyin Ağa, İran elçisinin kimsenin kuramayacağını iddia ettiği yayı kurunca IV. Murad’ın dikkatini çekti ve onun yakınları arasında yer aldı. Vezirlik rütbesiyle kaptan-ı deryâlığa tayin edildi. Donanma işlerini kethüdâsı Piyâle Bey’e bırakarak “derya kalemi”ne bağlı zeâmet ve tımar sahipleriyle birlikte IV. Murad’ın yanında Revan Seferi’ne katıldı. Revan Kalesi’nin fethinde özellikle topçuluktaki maharetiyle padişahın gözüne girdi. Daha sonra katıldığı Tebriz Seferi sırasında Mısır valisi oldu ve bu görevde bir yıl dokuz ay kadar kaldı. Mısır’da adı bazı suistimallere karışınca görevinden alındı, bir süre Çinili Köşk’te hapsedildi, mal ve emlâkinin müsâdere edilmesiyle cezalandırıldı. Kısa süre sonra eski itibarını elde ederek padişahın nedimi olan Hüseyin Paşa vezirlik rütbesini yeniden kazandı. Bağdat muhasarasında iki kulenin ele geçirilmesinde, Bağdat sokaklarındaki çarpışmalarda ve iç kaledeki Narin Kule’nin alınmasında büyük hizmetleri görüldü. Sadrazam Kemankeş Mustafa Paşa aleyhindeki faaliyetlerde önemli rol oynadı ve sadâret kaymakamı Tabanıyassı Mehmed Paşa’nın öldürülmesi hadisesinde etkili oldu; ardından ondan boşalan kaymakamlığa getirildi.
-
Zap Suyu Savaşı
Zap Suyu Savaşı, Emevi Devleti ile Abbasiler arasında Dicle nehrinin kollarından Zap Suyu’nda meydana gelen ve Emevilerin yıkılmasıyla sonuçlanan savaştır. Şehrizor üzerin gönderilen Abbâsî Emîri Ebû Avn Abdülmelik b. Yezîd el-Ezdî, karşısına çıkan Emevi ordusunu yendikten sonra Dicle’nin kuzeyini hâkimiyeti altına aldı. Bu durum iki devlet arasındaki ilişkileri iyice germesi sonucunda son Emevi Halifesi II. Mervan büyük bir orduyla harekete geçti. Yukarı Zap Suyu’nun iki yakasında konuşlanan iki ordu arasındaki ilk çatışmalar 16 Ocak 740 yılında çıktıysa da asıl savaş 25 Ocak 750 tarihinde gerçekleşti. 16 Ocak saldırısında karşıya geçmek isteyen II. Mervan askerilerinin karşıya geçebilmesi için bir asma köprü kurdurdu. Bu köprü savaşın gidişatını sonraki süreçte ilginç bir şekilde değiştirdi. 25 Ocak’taki büyük çatışmanın arefesinde II. Mervan, oğlu Abdullah’ı Abbasi ordusunun alt tarafta kalan bölümünde hendek kazmakla görevlendirdi. Bununla birlikte düzenlenen gece baskınıyla Abbasi birliklerine büyük zarar verdi ve bu saldırının sabahında büyük savaş başladı.
-
Dâvûd-i Kayserî
Hayatı hakkında yeterli bilginin olmadığı Davud-i Kayseri’nin tahsil hayatına Kayseri’de başladığı, dini ve nakli ilimleri öğrendikten sonra dini ilmini arttırmak için Mısır’a gittiği bilinirken; ne zaman gidip ne kadar kaldığı, kimlerden ders alıp ne zaman Anadolu’ya döndüğü belli değildir. Orhan Gazi, İznik’teki ilk Osmanlı medresesinin müderrisliğine Davud-i Kayseri’yi 30 akçe maaşla tayin etti. Ölümüne kadar on beş yıla yakın bir süre bu görevde kaldı; bir yandan öğrenci yetiştirirken bir yandan da eserlerini kaleme aldı. Onun medresede okuttuğu dersler hakkında bilgi bulunmamakla birlikte hadis ve fıkıh gibi dini, felsefe ve mantık gibi akli ilimler okuttuğu söylenebilir. Osmanlı Devleti’nin ilk müderrisi ve ilk düşünürlerinden olan Davud-i Kayseri’nin vahdet-i vücud nazariyesini benimsediği, İslam filozoflarını tenkit edebilecek düzeyde felsefe bilgisine sahip olduğu bilinmekle birlikte; kendisi vahdet-i vücud nazariyesini felsefi mahiyette yorumlayan ve savunan ilk sufi müellifti. Davud-i Kayseri, tasavvufi düşünce açısından İbnü’l-Arabi’nin yolunu takip etmekle birlikte tarikat mensubu ve irşad faaliyeti yürüten bir şeyh değildir.
-
Muhammed Eyüp Han
Rehana’da doğan Eyüp Han, Aligarh İslâm Üniversitesi’ne girdikten sonra zekâsı, spordaki yeteneği ve aile geçmişiyle Sandhurst Kraliyet Askerî Akademisi’ne alınan ilk Hindistanlılardan oldu. II. Dünya Savaşı’nda kumandan yardımcısı olarak savaştı ve savaş sonunda alay kumandanlığına getirildi. Pakistan ve Hindistan iki ayrı eyalet olunca İngilizlerce çeşitli birliklere dağıtılan Müslüman askerlerin toparlanmasında önemli katkıları olan Eyüp Han, tugay kumandanlığına ve Vezîristan ordusunun başına getirildi. General rütbesiyle Pakistan orduları genelkurmay başkanlığına tayin edilince Pakistan’ı birçok askerî ittifaka dahil etti. Organizasyona önem vererek bir planlama dairesi kurdu ve askerî okullar açtı. Pakistan’ın bağımsız bir İslâm cumhuriyeti olduğu ilân edildikten üç yıl sonra ülke tekrar krize girince Cumhurbaşkanı Mirza sıkıyönetim ilân etti ve Eyüp Han sıkıyönetim kumandanlığına tayin edildi. Daha sonra Mirza cumhurbaşkanlığından çekildi ve yerine Eyüp Han geçti. Basını kontrol altına alarak siyasî partileri dağıttı ve sorumlu siyasî liderleri mahkemeye çıkarıp hapse attırdı. İlk yıllarında popüler bir lider oldu. Hindistan’la anlaşmazlıklarda barışçıl tutum takındı, fiyat kontrolü ve toprak reformu gibi girişimlerde bulundu. Yeni başkent İslâmâbâd’ın kurulmasına öncülük etti.
KELAM
Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.
İbn Haldun