This action might not be possible to undo. Are you sure you want to continue?
B Ü T Ü N Y A P I T L A R I R O M A N
KURK MANTOLU MADONNA Sabahattin Ali 25 Şubat 1907'de Gümülcine'de doğdu, 2 Nisan 1948'de Kırklareli'nde öldü. İstanbul İlköğretmen Okulu'nu bitiren Sabahattin Ali, Yozgat'ta bir yıl öğretmenlikten sonra, 1928 yılında Milli Eğitim Bakanlığı'nca Almanya'ya gönderildi. 1930'da döndükten sonra Aydın, Konya ve Ankara ortaokullarında Almanca öğretmenliği, Milli Eğitim Bakanlığı Yayın Müdürlüğü'nde memurluk ve Devlet Konservatuvarı'nda dramaturgluk yaptı. 1945'te Bakanlık emrine alındı, İstanbul'da Markopaşa adlı mizah gazetesini çıkardı. 1948'de bir yazısı yüzünden tutuklandı, üç ay kadar hapis yattı. Sürekli izlendiği için yurtdışına kaçmak istedi, ancak Kırklareli dolaylarında bir kaçakçı tarafından öldürüldüğü iddia edildi. Şiirler, hikâyeler, romanlar yazdı, çeviriler yaptı. İlk yazıları Balıkesir'de Irmak dergisinde çıkmıştı (1925/26). Sabahattin Ali 1930'lu yıllarda öyküye gerçekçi ve yeni bir soluk getirmişti. Öykülerinde; tanımlamakta güçlük çektiğimiz kimi duyguları ustalıkla anlatan Ali, insanın zavallılığını ve gücünü aynı sarsılmaz üslupla, zaman zaman masalsı ve destansı bir biçimde yansıtmayı başarmıştı. Öykü kitapları: Değirmen (1935), Kağnı (1936), Ses (1937), Yeni Dünya (1943), Sırça Köşk (1947). Halk şiirinden esinlenerek yazdığı şiirlerini Dağlar ve Rüzgâr'da toplamıştı (1934). Sabahattin Ali, romanlarında da insanın ruhuna ayna tuttu ve gerçeğe bu aynadan baktı. Kuyucaklı Yusuf (1937), İçimizdeki Şeytan (1940), Kürk Mantolu Ma-donna (1943) adlı romanlarında, okurların gerçekliği daha derinden algılamasını sağladı. Sağlığında yayımlanmış dokuz kitabına, Varlık dergisinde tefrika edilen Esirler (1936) oyunu da eklenince on kitabı, yedi ciltlik bir külliyat halinde Varlık Yayınları arasında tekrar basılmıştı (1965/66). Bütün Eserleri önce Bilgi Yayınevi'nde, sonra Cem Yayınevi'nde yeniden basıldı. Bu arada Hikmet Altınkay-nak'ın Sabahattin Ali-Markopaşa Yazıları ve Ötekiler (1987) derlemesi de adı geçen dizide çıktı. Yazar üzerine incelemeler arasında Kemal Sülker'in Sabahattin Ali Dosyası (1968), Asım Bezirci'nin Sabahattin Ali/Hayatı, Hikâyeleri, Romanları (1974), Kemal Bayram'm Sabahattin Ali Olayı (1978), Filiz Ali Laslo ile Atilla Özkırımlı'nın Sabahattin Ali (1979), Reşit M. Ertüzün'ün Sabahattin Ali Olayının Gerçeği (1985), Filiz Ali'nin "Filiz Hiç Üzülmesin" (1996), Ramazan
Korkmaz'ın Sabahattin Ali (1997) adlı kitapları ve Almanya'da yayımlanan Elisabeth Siedel'in Sabahattin Ali Mystiker und Sozialist adlı çalışması sayılabilir.
Sabahattin Ali'nin YKYdeki öteki. kitapları: Bütün Öyküleri I (1997) Bütün Öyküleri II (1997) içimizdeki Şeytan (199 8) Markopaşa Yazıları ve Ötekiler (1998) Kuyuçaklı Yusuf (1999) Bütün Şiirleri (1999) Çakıcı'nın İlk Kurşunu (2002) .
SABAHATTİN ALI Kürk Mantolu Madonna ROMAN ODO İSTANB UL .
aracılığıyla alınmıştır. Yapı Kredi Kültür Sanat Yayıncılık Ticaret ve Sanayi A. 285 Beyoğlu 34433 İstanbul Telefon: (0 212) 2 52 47 00 (pbx) Faks: (0 212) 29 3 07 23 . Baskı: Remzi Kitabevi.Ş. Eylül 2004 ISBN 975-363-802-7 © Yapı Kredi Kültür Sanat Yayıncılık Ticaret ve Sanayi A. Yapı Kredi Kültür Merkezi İstiklal Caddesi No. Şti. Şubat 1998 15. Baskı: İstanbul.250 Kürk Mantolu Madonna / Sabahattin Ali Genel Tasarım: Faruk Ulay — Kapak Tasarımı: Nahide Dikel Baskı: Şefik Matbaası Marmara Sanayi Sitesi M Blok No: 291 İkitelli/İstanbul 1.. 1997 Bu kitabın telif haklan Onk Ajans Ltd.Yapı Kredi Yayınlan . Baskı: istanbul.Ş. 1943 YKY'de 1.967 Edebiyat .
bu sığ değerlendirmeyi çok aşmakta. edebiyatı edebiyat dışı alanların hizmetinde. hatta yapıtlarından çıkarılabilecek pek çok örnekle neredeyse geçersiz ve anlamsız kılmaktadırlar. diğerini Sait Fa-ik'in temsil ettiği iki farklı -neredeyse karşıt. Çağdaş öykü edebiyatımızın 50'li yıllardan bu yana ürün veren ustalarını da. yalnızca Sabahattin Ali ile Sait Faik değil. gizemli yönleri hala tam aydmlatılamamış trajik ölümü. oldukça kaba ve şematik bir yaklaşımla. karamsar ve melankolik bir ruhun patlamaları şeklinde kendini gösteren iç derinliği. birini Sabahattin Ali'nin. Sabahattin Ali'yi "toplumcu" etiketleriyle özetlemekte. ikincil bir "misyon" olarak kabul eden böylesi önyargılı bir yaklaşımla. Kuşkusuz. sanatçı ruhunun tutkulu derinlikleri ile ülke gerçeklikleri karşısındaki toplumsal bilinci arasında kimi zaman kurabildiği uyumlu denge. yeni bir edebiyat merceği altında incelenmeye değer kılmaktadır. Şimdiye dek çoğunlukla. pek tabii ki her ikisi de gerçek ve güçlü edebiyatçı kimlikleriyle. hep Sait Faik ile birlikte. 5 . çeşitli yönleriyle bugün yeniden.Önsöz Sabahattin Ali'nin talihsizliklerle örülü yaşamı. hiçbir gerçek yazar gereği gibi değerlendirilemez. kimi zaman da bireyin iç dünyasına eğilen şikayetçi. Bu yaklaşım Sait Faik'i "bireyci". aynı sığ yaklaşımın bir sonucu olarak görülebilir.çizgi üzerinde görme ve öyle değerlendirme eğilimi de. Türk öykü edebiyatının iki karşıt eğiliminin temsilcileri olarak tanınmış ve tanıtılmıştır. onu modern edebiyatımızın kolayca etiketlendirile-meyecek öncü yazarlarından biri olarak.
elbette toplumcudur. Kuyucaklı Yusuf (1937) ve İçimizdeki Şeytan (1940) ile birlikte. yaşadığı ve edebi eğilimler üzerinde etkisini sürdürdüğü dönemin. yeni bir işe giren bir küçük memurun. Ama kurgu ve yapı olarak hikayelerinden farklı olan bu eser. roman ya da uzun hikaye. o dünyaya ve hayata bakışı ile olsun. belki bugün bu değerli yazarımızı bize yeni bir ışık altında gösterecek ilginç çalışmalar derlenebilecekti. kendini. ondokuzuncu yüzyıl Rus anlatı edebiyatının -özellikle de Dostoyevski ve Gogol'ün.çağrışımlarını taşımaktadır. yeni bir okur kuşağı için Sabahattin Ali'nin yeniden keşfedilmesi olanağını yaratabilirse. Sabahattin Ali'nin roman türündeki eserlerindendir. Roman. Kürk Mantolu Madonna (1943). Sabahattin Ali'nin yüzeysel olarak "toplumcu yazar" etiketiyle özetlenmesinin te-melsizliğini gösteren güçlü bir örnektir. Evet. edebi kişiliğine karşı haksızlık olacaktır. Seçici kurul üyelerinden biri olarak katılımcıların ürünlerini değerlendirme fırsatı bulduğum bu ödül. Türk edebiyat ortamından bu olanağı da esirgedi. -kendisinin de yaptığı gibi— Kürk Mantolu Madonna'ya uzun hikaye (novella) demek daha doğru olur. öykü dalının yanısıra inceleme ve eleştiri dalında da özendirici olabilseydi. ailesi tarafından 1980'li yılların başında kurulmuş olan ödül kurumu ne yazık ki uzun ömürlü olamadı. Eserlerinin yeniden yayımlanması. Yazarın Berlin'de geçirdiği iki yıllık (1928-30) öğrencilik döneminin esinlemiş olabileceği bu uzun öykünün ilk çeyreğinde. Kültür ve sanat alanlarında 80'li yıllarda başlayan ve giderek tırmanan vurdumduymazlık. Ama yazar olarak. Belki. Eserlerinde bu bilincin yansımalarına elbette rastlanmaktadır. İkinci Dünya Savaşı'nı önceleyen yıllarda yaşanmış tutkulu ve marazi bir aşkı eksen almakta. yaşamının çileli macerasını belirleyen yazgısı ile olsun. memuriyet yaşamının küçük ve dar dünyasını ve karşılaştığı hiç de ilginç biri gibi görünmeyen bir başka küçük memuru -Raif efen6 .Romanlarından çok öyküleriyle tanınmış olan Sabahattin Ali adına. sınırları kalın çizgilerle belirlenmiş bir akımı içerisine hapsedilmesi ve orada tutulması. bu edebiyatımız için gerçek bir kazanç olacaktır. atmosferi ve yarattığı etki ile.
bu anlatıcının. Böyle kimseleri gördüğümüz zaman çok kere kendi kendimize sorarız: 'Acaba bunlar neden yaşıyorlar? Yaşamakta ne buluyorlar? Hangi mantık. bir Rus öyküsünden fırlamışa benzeyen ve o öykülerdeki anlaşılmaz hummalı hastalıklardan biriyle ölüm döşeğine sürüklenen Raif efendinin siyah kaplı bir deftere döktüğü tutkulu aşk hikayesi. oldukça saf bir talebeye âşık oluyor. Hele bunlardan bir tanesi günlerce sarsmıştı. anlatıcının kendisinin de. on yıl öncesine dönerek. Hatta pek alelade. Daha ilk satırlarda. böyle bir aptalı sevmenin hicabıyla. Yazarı da etkilemiş olduğunu düşünebileceğimiz esin kaynağına ilişkin bir ipucunu Raif efendinin defterindeki şu satırlarda bulabiliriz sanıyorum: "Üzerimde en çok tesir yapanlar Rus muharrirleriydi. Turgenyef'in koskocaman hikâyelerini bir defada sonuna kadar okuduğum oluyordu. müthiş iptilasının 7 . buna rağmen bir insana tesadüf ettikleri zaman tebessüm etmek etmek isteyen bakışları gözlerimin önünde canlanıyor.d iyi. Aradan aylar geçtiği halde bir türlü bu tesirden kurtulamadım. tamı tamına böyle biri olduğu izlenimini ediniyoruz. fakat buna dair hiç kimseye bir şey söylemeden. hangi hikmet bunların yeryüzünde dolaşıp nefes almalarını emrediyor?'" cümleleriyle tanıtıyor. hiç de sık rastlanmayan özellikleriyle Türk romanının çok özgün bir karakteri olan Raif efendiyi okura: ""Şimdiye kadar tesadüf ettiğim insanlardan bir tanesi benim üzerimde belki en büyük tesiri yapmıştır. Raif efendinin saf yüzü. Halbuki o hiç de fevkalade bir adam değildi. her gün etrafımızda yüzlercesini görüp de bakmadan geçtiğimiz insanlardan biriydi. Klara Miliç ismindeki bu hikâyenin kahramanı olan kız. 20 Haziran 1933 tarihini atarak başladığı bu defterde Raif efendi. Hayatının bildiğimiz ve bilmediğimiz taraflarında insana merak verecek bir cihet olmadığı muhakkaktı. hiçbir hususiyeti olmayan. Ne zaman kendimle baş başa kalsam. Romanın esas gövdesini oluşturan ikinci bölüm ise.tanıttığı neredeyse bütünden bağımsız gibi görünen bölüm yer almakta. Berlin'de bir resim galerisinde rastladığı bir kürk mantolu kadın portresinin ruhunda ateşlediği tutkuyu ve o portrenin ressamı ve modeli olan gizemli kadınla yaşadıklarını hikaye ediyor. biraz i dünyadan uzak. İlk 60 sayfalık bölümde.
içinden geçenleri söyleyememek. ama yine de anlatının özünü yansıtmaya çok elverişli görünen şiirli bir dille. Bu kızı nedense kendime pek yakın bulmuştum. Türk anlatı edebiyatının küçük ve zarif bir mücevheri gibidir. gerçek edebiyat zevkini ancak. en güzel taraflarını müthiş bir kıskançlık ve itimatsızlıkla saklamak cihetinden onu kendime benzetiyordum. dilinde ve anlatımında bir sadeleştirmeye gitmek gibi bir edebiyat barbarlığından kaçınan yayınevini." Süslerden uzak. edebiyata. yalın. yazara ve okura saygısından ötürü kutlamak isterim. onlardan günümüze uzanan. Füsun Akatlı Şubat 2002 8 . sürükleyici bir 'tahkiye' ile kaleme alınmış olan bu defter. İlk basımı 1943 yılında yapılmış olan bu kitabı. en derin. en kuvvetli. Genç okurların da. Halit Ziya'lardan Sabahattin Ali'lere. altmış yıl sonrasının okuruna sunarken. Cumhuriyet dönemi edebiyatımızın dil zenginliği ve lezzeti taşıyan bu yapıtlarını "aslından" okumakla tadabileceklerinin bilincinde olmaları. dünden bugüne düşen ışığın kaynaklarına ilgi göstermeleri kendi kazançları olacaktır.kurbanı olup gidiyordu.
KURK MANTOLU MADONNA .
Raif efendinin saf yüzü. isteseler de istemeseler de işlemeye mahkûm birer dimağları bulunduğunu. beklemediğimiz zenginliklerle karşılaşmamız mümkün olur. Hayatının bildiğimiz ve bilmediğimiz taraflarında insana merak verecek bir cihet olmadığı muhakkaktı.Şimdiye kadar tesadüf ettiğim insanlardan bir tanesi benim üzerimde belki en büyük tesiri yapmıştır. Halbuki o hiç de fevkalade bir adam değildi. muhakkak ki. Ne zaman kendimle baş başa kalsam. her gün etrafımızda yüzlercesini görüp de bakmadan geçtiğimiz insanlardan biriydi. Benim de Raif efendiyi daha yakından tanımam sadece bir tesadüf eseridir. 11 . bu meçhul âlemi merak etsek. en basit bir beşer tecessüsü ile. Dibinde bir ejderhanın yaşadığı bilinen bir kuyuya inecek bir kahraman bulmak. bunun neticesi olarak kendilerine göre bir iç âlemleri olacağını hiç aklımıza getirmeyiz. hangi hikmet bunların yeryüzünde dolaşıp nefes almalarını emrediyor?" Fakat bunu düşünürken yalnız o adamların dışlarına bakarız. Bu âlemin tezahürlerini dışarı vermediklerine bakıp onların manen yaşamadıklarına hükmedecek yerde. bunun içinde. onların da birer kafaları. Böyle kimseleri gördüğümüz zaman çok kere kendi kendimize sorarız: "Acaba bunlar neden yaşıyorlar? Yaşamakta ne buluyorlar? Hangi mantık. Fakat insanlar nedense daha ziyade ne bulacaklarını tahmin ettikleri şeyleri araştırmayı tercih ediyorlar. hiçbir hususiyeti olmayan. Hatta pek alelade. dibinde ne olduğu hiç bilinmeyen bir kuyuya inmek cesaretini gösterecek bir insan bulmaktan daha kolaydır. buna rağmen bir insana tesadüf ettikleri zaman tebessüm etmek etmek isteyen bakışları gözlerimin önünde canlanıyor. Aradan aylar geçtiği halde bir türlü bu tesirden kurtulamadım. biraz dünyadan uzak. belki hiç ummadığımız şeyler görmemiz.
arkadaşlardan habersiz olarak.. acemi bir gülümseme ile: "Fena değil. Birkaç tanıdık tarafından ara sıra davet edildiğim içki sofralarında dahi vaziyetimin ümitsizliğini unutamıyordum. toz mudur. evvelce bana yemek yedirmelerini serbestçe rica ettiğim ve sıkılmadan ödünç para aldığım arkadaşlarıma karşı bile değişmiştim. sedir üzerinde yatmanın sonu gelmesini icap ettiriyordu. fakat yaklaşan kış. ** iyimser. akasya ağaçlarının ve çam fidanlarının üzerinde yükselen ve buğu mudur. İşin garibi. Halkevinin camlarından aksederek beyaz mermer binayı kan rengi deliklere boğan güneş. yaz aylarını sürünmeden geçirmemi temin etti.. Bir hafta sonra bitecek olan lokanta karnesini yenileyecek kadar bile param kalmamıştı. ne olduğu belli olmayan duman. mahcupluğum artıyordu. herhangi bir inşaattan dönen ve parça parça elbiselerinin içinde sessiz ve biraz kam* Geçici. fakat haftasına yerime adam aldılar. Beş on kuruş param. istasyonla Sergievi arasındaki tenha yolda ağır ağır yürüyor. Sonu çıkmayacağını bile bile girdiğim birçok kabul imtihanlarının hakikaten sonu çıkmayınca nedense gene üzülüyor. akşamüstü. bana sadece tasarruf için dediler. sıkıntımın arttığı ve ihtiyaçlarımın beni bugünden yarma çıkarması bile imkânsız hale geldiği nispette. benim de çekingenliğim.Bir bankadaki küçük memuriyetimden çıkarıldıktan sonra -neden çıkarıldığımı hâlâ bilemiyorum. tezgâhtarlık için müracaat ettiğim mağazalardan ret cevabı alınca yeis içinde gece yarılarına kadar dolaşıyordum. Ankara'nın harikulade sonbaharını doya doya içime çekerek ruhumda nikbin** bir hava yaratmak istiyordum. 12 . İnsanlara ne kadar çok muhtaç olursam onlardan kaçmak ihtiyacım da o kadar artıyordu. Evvelce bana iş bulmaları için müracaat ettiğim ve hiç de fena muamele görmediğim bazı tanıdıklara sokakta rastladığım zaman başımı önüme eğip hızla geçiyordum. "Vaziyetin nasıl?" diye sordukları zaman. Bir gün.Ankara'da uzun müddet iş aradım. arkadaş odalarında. Tek tük muvakkat* işler buluyorum!" diye cevap veriyor ve hemen kaçıyordum.
"Hep bankada mısın?" diye sordu. başını uzatmış. kapısı açıldı. "Hiç. evine davet ettiğine pişman olmamış olmalı ki. "Hayır. beni çağırıyordu. Sık sık görüştüğüm Hamdi'yi. Hayret etti: "Nereye girdin?" İstemeye istemeye cevap verdim: "Açıktayım!" Beni baştan aşağı bir süzdü. herhalde hazırlık yapmışlardır. geziniyorum!" "Gel. Tam bu sırada yanımdan hızla bir otomobil geçti. elini dostça bir tebessümle omzuma vurarak: 13 . aynı zamanda orman ve kereste işleriyle uğraşan bir şirkette müdür muavini olduğunu ve oldukça iyi bir para aldığını biliyordum. ayrıldım!" dedim. "Nereye gidiyorsun?" diye sordu. Sokuldum. kılık kıyafetime baktı.. İşsiz zamanımda kendisine müracaat etmeyişim de hemen hemen bunun içindi: İş bulmasını rica etmeye değil de. Makine vesaire komisyonculuğu yapan. her şeyi olduğu gibi kabul etmekteydi. para yardımı yapmasını istemeye geldim zanneder diye çekinmiştim. Her şey. mektep arkadaşlarımdan Hamdi. Şu halde bana da yapacak başka bir şey kalmıyordu. Bunların hepsi mevcudiyetlerinden memnun görünüyorlardı. Yolda anlattığına göre. Güldüm. bankadan ayrıldığımdan beri görmemiştim.. bize gidelim!" Cevabımı beklemeden bana yanında yer açtı.bur yürüyen ameleler. çalıştığı şirketin bazı fabrikalarını dolaşmaktan geliyordu: "Geleceğimi eve telgrafla bildirmiştim. Nitekim araba beş on adım gittikten sonra durdu. Başımı çevirip baktığım zaman camın arkasındaki çehreyi tanıdığımı zannettim. Yoksa seni davet etmeye cesaret edemezdim!" dedi. üstünde yer yer otomobil lastiği izleri uzanan asfalt.
fakat cana yakın bir karısı vardı.arkadaşlarına karşı gösterdikleri bu biraz da şuurlu dalgınlıktı. Üzeri sırma çiçekli lacivert koltuklardan birine oturdum. oturun!" demek geçti. Bütün bunlarla son günlerde o kadar çok karşılaşmıştım ki. Fakat sonra buna lüzum görmeyerek yavaşça dışarı süzüldü. Hamdi'ye kızmak ve gücenmek aklıma bile gelmedi. kenarda. hiç ses çıkarmadan kahve getirdi. kalkıp. Bir müddet düşündü. aldırma!" dedi. karşısındakinin sözünü yarıda kesip rastgele manasız bir şey sormak ve bunu gayet tabii olarak. Bir eliyle ıs14 . hatta çok kere şefkat ve merhamet dolu bir tebessümle birlikte yapmak. Biraz çirkin.. yamalı siyah ço-raplarıyla. etrafıma baktım. Hamdi beni yalnız bırakarak yıkanmaya gitti. Her zaman ihmalkâr olmayan. Galiba zihninden "Buyurun. Gıpta ettim.. Sadece. hatta bu gibi kaidelere fazlaca dikkat eden ve hayattaki muvaffakiyetinin bir kısmını da bu dikkatine borçlu olan Hamdi' nin beni böyle ortada bırakı-vermesinin sebebini düşündüm. Sonra. daha açmadan Hamdi kapıda göründü. Fakat bu sırada beyaz önlüklü. Duvarlarda aile ve artist fotoğrafları. yirmi beş kuruşluk birkaç romanla moda mecmuaları vardı. Ne yapacağımı bilmediğim için onlardan birini aldım. Halinden memnun ve kendinden emin görünüyordu. Mühimce mevkilere geçen adamların esaslı âdetlerinden biri de galiba eski -ve kendilerinden geri kalmış. fakat şirin bir evde oturuyordu. kimseye haber vermeden gitmeyi ve bu sıkıntılı vaziyetten kurtulmayı düşündüm. misafir odasının ortasında dikilip kaldım. Demek artık tanıdıklara yardım lüksünü bile yapacak hale gelmişti."Bu akşam konuşup bir çare buluruz. başörtülü. ne yapacağımı bilmeden. o zamana kadar "siz" diye hitap ettikleri dostlarına birdenbire ahbapça "sen" diyecek kadar alçakgönüllü ve babacan oluvermek. Küçük. Beni karısına tanıtmadığı için. misafirler tarafından bir hayli hırpalanmışa benziyordu. yaşlı bir köylü kadın. Bir sigara iskemlesinin altına dizilmiş bulunan birkaç albüm. Karısı da kapının yanında duruyor ve belli etmeden beni süzüyordu. Hiç çekinmeden yanımda öpüştüler. hanıma ait olduğu anlaşılan bir kitap rafında.
anlat!" diye sordu. benim gibi olmadığına seviniyordu. Hamdi de bana aynı hislerle hitap eder gibiydi: "Yazı filan yazıyor musun?" dedi.. bunu burada yüzüne vuramayacağımdan emin olduğu için pervazsızca konuşuyordu. O "Bırak böyle şeyleri canım!" diyerek pratik hayatın muvaffakiyetlerinden. küçük bir çocuğa nasihat verir gibi konuşuyor ve bu cesareti hayattaki muvaffakiyetinden aldığını tavırlarıyla göstermekten de hiç çekinmiyordu. Yerinden kalkar gibi bir hareket yaptı. yahut da. bunun ehemmiyeti yok. "Ara sıra. Nedense. beni gör!" Bunları söylerken mektepte kendisinin de ileri gelen tembellerden olduğunu tamamen unutmuşa benziyordu.lak saçlarını tarıyor. Yüzümde.. "Hiç!. hemen doğruldum ve elimi uzatarak: 15 . benim halimi düşünerek.. Unutma. Kendisine cevap verilebileceğini. herhangi bir sıkıntıya düştüklerini görünce bu belaları kendi başımızdan savmış gibi ferahlık duyar ve o zavallılara... münakaşa edilebileceğini asla aklına getirmeden. nasılsın bakalım. sanki bize de gelebilecek belaları kendi üstlerine çektikleri için. pek çalışkan değildin ama. bir şeyler düşünürüz. pek ahmakça olduğunu adamakıllı hissettiğim bir gülümseme ile hayran hayran ona bakıyor ve bu halimle kendisine daha çok cesaret veriyordum. Erkenden gel. ötekiyle açık yakalı beyaz frenk gömleğinin düğmelerini ilikliyordu. "E. Hayat ve zaruretler insana birçok şeyler öğretir. "Yarın sabah bana uğra" diyordu." Bana rast geldiğinden memnun görünüyordu. Şiir. Sen zeki çocuksundur.. hikâye!" "Bir faydası oluyor mu bari?" Gene güldüm. Söyledim ya!.. İhtimal. "Bakalım.. bilirim. alaka ve merhamet göstermek isteriz. edebiyat gibi boş şeylerin mektep sıralarından sonra ancak zararlı olabileceğinden bahsetti. eriştiği mertebeleri gösterebildiğine. hayatta bir müddet beraber yürüdüğümüz insanların başına bir felaket geldiğini. Yahut da.
sokak lambaları yanmıştı. ** Hakarete uğramış. belirgin. haydi bakalım. Adeta nefsime: "Dün akşam ses çıkarmadan dinledin ve onun sana karşı velinimet tavrı takınmasına razı oldun ya. Bu anda hatırladım.. bana fevkalade temiz ve ferahlatıcı geldi. "Olur. Dün akşam beni yolda otomobiline alan mektep arkadaşımla. Kapıya kadar geldim. bunu sonuna kadar götürmeli. daha erken. Hademe beni evvela küçük bir odaya alıp bekletti. Şapkamı alırken: "Hanımefendiye hürmetler!" dedim. 16 . Elini sıkmaya cesaret edemeden iskemleye iliştim. "Bakalım. Bana başıyla bir iskemle gösterdi ve işine bakmakta devam etti. Halbuki dün akşam evinden çıktığım sırada buna hiç niyetim yoktu. bir şey yaparız!" gibi her müracaat ettiğim hayır sahibinden dinlemeye alıştığım beylik sözlerle beni uğurlamış-tı. Dışarı çıktığım zaman ortalık adamakıllı kararmış. İçimde bir ümitten ziyade. Buna rağmen gittim. nedense. Hamdi önünde serili duran bir sürü kâğıt ve içeri girip çıkan bir sürü memurla meşguldü. Şimdi onun karşısında hakikaten amirim. öğleye doğru Hamdi'nin şirketine gittim. Ama sen bilirsin!" Beni yemeğe çağırdığını unutmuştum. biraz tozla karışık da olsa. Fakat o tamamen unutmuş görünüyordu.. kendimi tezlil edilmiş** görmek arzusu vardı. Derin bir nefes aldım. * Açık. Zaten sarih* bir vâitte de bulunmamıştı."Bana müsaade!" dedim. bir şey düşünürüz. Ağır ağır yürüdüm. sen buna layıksın!" demek istiyordum. sen yarın bana uğra! Üzülme canım!" diyerek sırtımı okşadı. Hava. Ham-di'nin yanına girdiğim zaman yüzümde gene o dünkü ahmakça tebessümün bulunduğunu hissettim ve kendime daha çok kızdım. olur. hatta velinimetimmiş gibi bir şaşkınlık duyuyor ve bu kadar alçalan benliğime bu muameleyi cidden layık görüyordum. "Neden canım. Ertesi gün.
. Ben müdürle konuştum. Boş zamanlarında içeride oturur. aramızda ne kadar büyük bir mesele hâsıl olmuştu! insanlar arasındaki münasebetleri tanzim eden amiller ne kadar gülünç. Bazı bankalarda ve bilhassa kendi bankamızda işlerimizi takip edeceksin.. Fakat dışarı çıkınca koridorda bir müddet durakladım ve bana tarif ettiği odaya gitmekle burayı bırakıp çıkmak arasında bir hayli tereddüt ettim. Benim kızgınlığım Hamdi'ye değil. Dün akşamdan beri ne Hamdi.. Fakat sana şimdilik pek fazla veremeyeceğiz: Kırk elli lira. Adam eliyle gayri muayyen bir kapıyı gösterdi ve geçti. Sonra. Muvaffakiyetler!" Koltuğundan kalkmadan elini uzattı.. neysek gene oyduk. Yorucu bir şey değil. tayinini yapacağız. İstediğin kadar şiir yaz. Onun aslında hiç de fena bir insan olmadığını. ikimiz de bu değişikliği olduğu gibi kabul ediyor ve tabii buluyorduk. samimi bir memnuniyet vardı. Niçin bırakıp gidemiyordum? Kırk lira aylığı mı feda edemiyordum? Yoksa Hamdi'ye karşı ayıp bir harekette bulunmuş olmaktan mı çekmiyordum? Hayır! Aylardan beri süren işsizlik. Yüzünde. kendi işlerine bakarsın. Hadi bakalım!. ne kadar dıştan. Adeta şirketle bankalar arasında irtibat memuru gibi bir şey. ne de ben hakikatte değişmiş değildik. İşin asıl garip tarafı. sadece burada bulunuşumaydı.. Odanın tenhalaştığı bir anda arkadaşım başını kaldırarak: "Sana bir iş buldum!" dedi. buna rağmen onun bana dair... İleride tabii artar. Sokuldum ve teşekkür ettim... ne kadar boş ve bilhassa asıl insanlıkla ne kadar az alakası olan şeylerdi. yalnız mevkiinin icaplarını yaptığını ve bunun da belki hakikaten lüzumlu olabileceğini düşündüm.... Sonra ağır ağır.. benim ona dair öğrendiğimiz bazı şeyler. buradan çıkınca nereye gideceğimi. nerede iş arayacağı17 . birkaç adım yürüyerek ilk rast geldiğim hademeye mütercim Raif efendinin odasını sordum. kendime de değil. yüzüme o cesur ve manalı gözlerini dikerek ilave etti: "Yani bir iş icat ettim.on iki saatten biraz fazla bir zaman içinde. bana iyilik ettiği için.. Tekrar durdum. başım önümde. bazı küçük ve teferruata ait şeyler bizi ayrı istikametlere alıp götürmüşlerdi...
mı bilmemek... Ve artık tamamıyla pençesine düşmüş olduğum bir cesaretsizlik... İşte beni o loş koridorda tutan ve oradan geçecek olan diğer hademeyi beklemeye sevk eden bunlardı. Nihayet rastgele bir kapıyı araladım ve içeride Raif efendiyi gördüm. Onu evvelden tanımıyordum. Buna rağmen, masasının başına eğilmiş gördüğüm bu adamın başkası olamayacağını derhal hissettim. Sonradan bu kanaatin nereden geldiğini düşündüm. Hamdi bana: "Bizim Almanca mütercimi Raif efen-; dinin odasına senin için bir masa koydurdum, kendisi sessiz sedasız, allahlık bir adamdır, kimseye zararı dokunmaz" demişti. Sonra herkese bay, bayan denildiği bu sıralarda ondan hâlâ efendi diye bahsediyordu. İhtimal bu tariflerin kafamda yarattığı hayal orada gördüğüm kır saçlı, bağa gözlüklü, tıraşı uzamış adama pek benzediği için hiç çekinmeden içeri girmiş, başını kaldırıp dalgın gözlerle bana bakan zata: "Raif efendi sizsiniz, değil mi?" diye sormuştum. Karşımdaki bir müddet beni süzdü. Sonra hafif ve adeta korkak bir sesle: "Evet, benim! Siz de galiba bize gelen memursunuz. Biraz evvel masanızı hazırladılar. Buyurunuz, hoş geldiniz!" dedi. İskemleye geçip oturdum. Masanın üzerindeki soluk mürekkep lekelerini, çizgileri seyretmeye başladım. Bir yabancı ile karşı karşıya oturulduğu zaman âdet olduğu üzere oda arkadaşımı gizliden gizliye tetkik etmek, kaçamak bakışlarla hakkında ilk -ve tabii yanlışkanaatler edinmek istiyordum. Fakat onun bu arzuyu hiç hissetmediğini ve başını tekrar önündeki işe eğerek ben odada yokmuşum gibi meşgul olduğunu gördüm. Öğleye kadar bu hal devam etti. Ben artık gözlerimi pervasızca karşımdakine dikmiştim. Kısa kesilmiş saçlarının tepesi açılmaya başlamıştı. Küçük kulaklarının altından gerdanına doğru birçok kırışıklar uzanıyordu. Uzun ve ince parmaklı ellerini önündeki kâğıtlar arasında gezdiriyor ve sıkıntı çekmeden tercüme yapıyordu. Ara sıra, bulamadığı bir kelimeyi düşünür gibi gözlerini kaldırıyor ve bakışlarımız karşılaşınca yüzünde gülümsemeye benzer bir hareket oluyordu. Yandan ve tepeden bakınca hayli yaşlı göründüğü halde çehresinin, hele böyle gü18
lüşme anlarında, insana hayret verecek kadar saf ve çocukça bir ifadesi vardı. Sarı ve altları kırpılmış bıyıkları bu ifadeyi daha çok kuvvetlendiriyordu. Öğle üzeri yemeğe giderken, onun yerinden kımıldanmadığını, masasının gözlerinden birini açarak önüne kâğıda sarılmış bir ekmek ve bir küçük sefertası gözü çıkardığını gördüm. "Afiyet olsun!" diyerek odayı terk ettim. Günlerce aynı odada karşı karşıya oturduğumuz halde hemen hemen hiçbir şey konuşmadık. Başka servislerdeki memurlardan birçoğuyla tanışmış, hatta akşamüzeri beraber çıkarak bir kahvede tavla oynamaya bile başlamıştık. Bunlardan öğrendiğime göre, Raif efendi müessesenin en eski memurla-rındandı. Daha bu şirket kurulmadan evvel, şimdi bizim bağlı olduğumuz bankanın mütercimiymiş, oraya ne zaman geldiğini kimse hatırlamıyordu. Başında oldukça kalabalık bir aile bulunduğu, aldığı ücretle ancak geçinebildiği söyleniyordu. Bu arada kıdemli olduğu halde, şuna buna bol bol para savuran şirketin, onun ücretini neden artırmadığını sorunca, genç memurlar gülerek: "Hımbılın biridir de ondan. Doğru dürüst lisan bildiği bile şüpheli!" diyorlardı. Halbuki Almancayı gayet iyi bildiğini ve yaptığı tercümelerin pek doğru ve güzel olduğunu sonradan öğrendim. Yugoslavya'nın Susak limanı üzerinden gelecek dişbudak ve köknar kerestelerinin evsafına veya travers delme makinelerinin işleme tarzına ve yedek parçalarına dair bir mektubu kolayca tercüme ediyor, Türkçeden Almanca-ya çevirdiği şartname ve mukavelenameleri şirket müdürü hiç tereddüt etmeden yerlerine yolluyordu. Boş kaldığı zamanlarda masanın gözünü açıp, oradan dışarıya çıkarmadan, dalgın dalgın kitap okuduğunu görmüş ve bir gün: "Nedir o, Raif bey?" diye sormuştum. Sanki bir kabahat yaparken yakalamışım gibi kızarmış, kekeleyerek: "Hiç... Almanca bir roman!" demiş ve hemen çekmeyi kapatmıştı. Buna rağmen şirkette hiç kimse onun bir ecnebi dili bileceğine ihtimal vermiyordu. Belki de hakları vardı, çünkü hal ve tavrında hiç de lisan bilen bir insan kılığı yoktu. Konuşurken ağzından yabancı bir kelime çıktı-C,ı, herhangi bir zaman dil bildiğinden bahsettiği duyulmamış; 19
elinde veya cebinde ecnebi gazete ve mecmuaları görülmemişti. Hulasa, bütün varlıklarıyla: "Biz Frenkçe biliriz!" diye haykıran insanlara benzer bir tarafı yoktu. Bilgisine dayanarak maaşının artırılmasını istemeyişi, başka ve bol ücretli işler aramayı-şı da, hakkındaki bu kanaati kuvvetlendiriyordu. Sabahları tam vaktinde geliyor, öğle yemeğini odasında yiyor, akşamları, ufak tefek alışverişlerini yaptıktan sonra hemen evine gidiyordu. Birkaç kere teklif ettiğim halde kahveye gelmeye razı olmadı. "Evde beklerler!" dedi. Mesut bir aile babası, diye düşündüm, bir an evvel çoluğuna, çocuğuna kavuşmaya can atıyor. Sonradan hiç de böyle olmadığını gördüm, fakat bunlardan daha ileride bahsedeceğim. Onun bu devamlılığı ve çalışkanlığı, dairede horlanmasına mâni olmuyordu. Bizim Hamdi, Raif efendinin tercümelerinde küçük bir daktilo hatası bulsa, hemen zavallı adamı çağırıyor, bazan da bizim odaya kadar gelerek haşlıyordu. Diğer memurlara karşı daima daha ihtiyatlı olan ve her biri bir türlü iltimasa dayanan bu gençlerden fena bir mukabele görmekten çekinen arkadaşımın, kendisine asla mukabeleye cesaret edemeyeceğini bildiği Raif efendiyi bu kadar hırpalaması, birkaç saat geciken bir tercüme için kıpkırmızı kesilerek bütün binaya duyuracak şekilde bağırması gayet kolay anlaşılabilirdi: İnsanları, kendi cinslerinden biri üzerinde kudret ve salahiyetlerini denemek kadar tatlı sarhoş eden ne vardır? Hele bunu yapmak fırsatı, birtakım ince hesaplar dolayısıyla, ancak muayyen bazı kimselere karşı kendini gösterirse. Raif efendi, ara sıra hastalanır ve daireye gelemezdi. Bunlar çok kere ehemmiyetsiz soğuk algınlıklarıydı. Fakat senelerce evvel geçirdiğini söylediği bir zatülcenp onu fazla ihtiyatlı yapmıştı. Ufak bir nezlede hemen evine kapanıyor, dışarı çıktığı zaman kat kat yün fanilalar giyiyor, dairede bulunduğu zamanlar asla pencere açtırmıyor ve akşamüzerleri boynuna, kulaklarına atkılar dolayıp, kaim fakat biraz yıpranmış paltosunun yakasını iyice kaldırmadan gitmiyordu. Hasta zamanlarında da işini ihmal etmezdi. Tercüme edilecek yazılar bir odacı ile evine gönderilir ve birkaç saat sonra aldırılırdı. Buna rağmen müdürün ve bizim Hamdi'nin Raif efendiye karşı muamelele20
yaptığı tercümeleri daktiloya verir ve alırken hep aynı manasız tebessümle rica ve teşekkürde bulunuyordu. Bununla beraber. en haksız ithamlarına hep aynı sakin ve ifadesiz bakışla mukabele ediyor. Hâlâ Macar şirketinden gelen mektubun tercümesini getirmediniz!" diye bağırmıştı. hastalık zamanları yegâne değişiklikti. hastalıklı haline rağmen atmıyoruz!" demek isteyen bir şey vardı. tercüme yapan veya çekmesinin gözündeki "Almanca romanını" okuyan bu adamın sahiden manasız ve sıkıcı bir mahluk olduğuna kanaat getirmiştim. Kendisinin herhangi bir şekilde heyecanlandığını şimdiye kadar gören yoktu. nebatlarınkinden pek de farklı olmayan bir hayat bulunduğunu tahmin ediyordum: Bir makine gibi buraya geliyor. Bir gün gene. Şirkette pek fazla oturduğum yoktu. İhtimal. Arkadaşların anlattığına göre. Elimde bir evrak çantasıyla bankaları ve siparişlerini kabul ettiğimiz devlet dairelerini dolaşıyor. anlayamadığım bir itiyatla birtakım kitaplar okuyor ve akşamları alışverişini yapıp evine dönüyordu.rinde: "Bak. o oldum olası böyle yaşamaktaydı. iskemlesinden süratle doğrularak: 21 . Amirlerinin en yersiz. oldukça sert bir sesle: "Daha ne kadar bekleyeceğiz? Size acele işim var. seni şu mızmız. bizim odaya kadar gelmiş. birkaç gün yokluktan sonra her gelişinde adamcağızı: "Nasıl? İnşallah artık bitti ya?" diye iğneli geçmiş olsunlarla karşılarlardı. bu kadar sessiz ve alakasız bir insanın içinde. Buna rağmen karşımdaki masada canlı olduğundan şüphe ettirecek kadar hareketsiz oturan. sırf daktiloların Raif efendiye ehemmiyet vermemeleri yüzünden geç kalmış olan bir tercüme için Hamel i. Ruhunda herhangi bir şeyler olan bir kimsenin bunları ifade etmek arzusuna mukavemet edemeyeceğini düşünüyor. birbirine tıpkı tıpkısına benzeyen bu bir sürü günlerin ve hatta senelerin içinde. gideceğim. artık ben de Raif efendiden sıkılmaya başlamıştım. işlerini görüyor. dedim. Bunu ikide birde yüzüne vurmaktan da çekinmezler. Öteki. ara sıra bu evrakı tanzim edip müdüre veya müdür muavinine izahat vermek için masamın başına geçiyordum.
Nihayet kalemi yanına bıraktı. Ben. Başkalarının aynı benzeyişi bulacaklarını pek zannetmem. Fakat bu hareketi. Hatta dudaklarının kenarında. sarı bıyıklarının hemen alt tarafında. Ben gözlerimi hiç ayırmadan ona bakıyordum. bütün bu manasız sahne esnasında bana küçük bir nazar atmaya bile lüzum görmeyen Hamdi'yi düşündüm. Yazı yazmıyor. Hemen fırladım. Beş on basit fakat fevkalade ustaca çizginin içerisinde bütün hüviyetiyle o vardı. Bu sırada tekrar içeri giren Almanca mütercimi. Kalkacağım sırada o doğruldu. ben de onlara söyledim!" Hamdi daha çok bağırdı: "Bana cevap vereceğinize size havale edilen işi yapın!" Ve kapıyı vurarak çıktı. Gördüğü şeyden memnun olduğunu. yüzünü saran o belli belirsiz gülümsemeden anlıyordum. Bu sefer yüzünde yepyeni bir ifadenin peyda olduğunu görünce şaşırdım: Adeta birisine acır gibi bir hali vardı. kendinden emin bir tebessümün belirdiğini görür gibiydim. Meraktan yerimde duramıyordum. farkında olmadan. herhangi bir şeyle meşgul olması değildi."Ben bitirdim efendim! Hanımlar bir türlü yazamadılar. Yüzünde insanı hayret. hatta hiddete sevk eden o sarsılmaz sükûn vardı. Eli kâğıdın üzerinde ağır ağır hareket ediyor ve o. önüne bakıyordu. yerine geçerek başını önüne eğdi. tekrar daktiloların odasına gitti. "Ben size bu işin hepsinden acele olduğunu söylemedim mi?" "Evet efendim. sinirli bir adamın. karaladığı kâğıdı uzun uzun seyretti. hatta teker teker araştırılınca belki hiçbir tarafı benzemiyordu. ikide birde durup gözlerini küçülterek. Raif efendi de onun arkasından çıkarak daktilolara tekrar yalvarmaya gitti. birtakım çizgiler çiziyordu. Buna bir göz atınca hayretimden donakaldım. Avuç içi kadar kâğıdın üzerinde Hamdi'yi görüyordum. bir adımda karşı masaya vardım ve Raif efendinin. üzerine bir şeyler çizdiği kâğıdı aldım. Kendilerine başka işler verilmiş!" dedi. Eline bir kurşunkalem alarak kâğıdı karalamaya başladı. fakat onun biraz evvel odanın ortasında nasıl avaz avaz bağırdığını gören bir insan için yanılmaya imkân 22 .
karşımıza çıkan hadiselerin anlaşılmadık. Fakat hayretimin asıl sebebi bu değildi: Ben şirkete girdiğimden. yani aylardan beri. bu. kanatları mübalağalı bir şekilde yanaklara kadar genişleyen ve böylece çehreye daha vahşi bir ifade veren bu burun.yoktu. Sanki on senelik arkadaşımı ilk defa bugün sahiden tanıyordum. Elimde tuttu* Dikdörtgen. Hayvanca bir hiddet ve tarifi imkânsız bir bayağılıkla. hiddetlerimiz. baktığı yeri delmek istediği halde aciz içinde boğulmuşa benzeyen bu çizgi halindeki gözler. Hamdi hakkında birbirine zıt bir sürü hükümler verip duruyordum. **** Düş kırıklıklarımız. çok kere de istihfaf ediyordum**. Asıl şahsiyetiyle. Etrafını bu kadar iyi tanıyan. Zalimlik ve zavallılığın iştiraki hiçbir yerde bu kadar vazıh*** olarak gösterilmemiştir. 23 . Her şeye hazır bulunan ve kimden ne gelebileceğini bilen bir insanı sarsmak mümkün müdür? Raif efendi. insanlar ile mü-nasebetlerindeki garip çekingenliğini gayet iyi anlıyordum. mustatil* şeklinde açılmış duran bu ağız. Evet. daha doğrusu onun ruhunun resmiydi. beklenmedik taraflarınadır. Yüzünün bütün iptidai ve vahşi ifadesine rağmen acınacak bir tarafı vardı. benim için tekrar merak verici bir mahiyet almıştı. birkaç dakika evvel şurada duran Hamdi'nin. Şimdi onun sarsılmaz sükûnetini. inkisarlarımız****. birçok tezatların bulunduğunu seziyordum. İşte Raif efendinin birkaç çizgi ile ortaya koyduğu Hamdi. Kafamda onun hakkında. Aynı zamanda bu resim bana birdenbire Raif efendiyi de izah etmişti. *** Açık. benim uzun zamandan beri görmek istediğim halde bir türlü göremediğim insandı. ** Küçümsüyordum. karşısındakinin ta içini bu kadar keskin ve açık gören bir insanın heyecanlanmasına ve herhangi bir kimseye kızmasına imkân var mıydı? Böyle bir adam. sonra bunları ayırmak istiyor ve büsbütün çıkmaza giriyordum.. Onu bazan mazur görmeye çalışıyor.. bugünkü mevkiinin ona verdiği şahsiyeti birbirine karıştırıyor. önünde bütün küçüklüğü ile çırpınan birine karşı taş gibi durmaktan başka ne yapabilirdi? Bütün teessürlerimiz. biraz evvel beliren ışığa rağmen. belirgin.
O benim bu fazla sokulganlığımı fark etmez göründü. el alışkanlığıyla bir şeyler karalıyorum.ğum resmin çizgilerindeki isabet. Bundan sonra Raif efendinin her hali... fakat okumaya kalksam Hamdi beyi daha çok kızdıracağım. Her zamanki yabancı ve dalgın gülüşüyle kâğıdı elimden alarak: "Senelerce evvel. bir müddet resimle meşgul olmuştum!. Macar şirketinden gelen mektubun tercü-meleriyle bana doğru yaklaşan Raif efendiye özür diler gibi: "Çok güzel bir resim. hakiki hüviyetine dair bir şeyler öğrenmek için her fırsattan istifadeye kalktım. içi bana daima kapalı kaldı.. bu aile arasındaki vaziyetini yakından görünce hakkındaki merakım büsbütün arttı. sırrını ele vereceğimden korkacağını sanmıştım. fakat daima arada bir boşluk bırakan tavrını muhafaza etti.. bana merak vermeye başladı... nazik. Gözlerimle kendisini takip ettim.. " Tekrar dışarı çıktı. Götürüp vereyim bari.. " dedi. "Herhalde yanlışlar vardır. Bunu yapan kimsenin uzun seneler resimle uğraşmış olması lazımdı. Burada sadece baktığını sahiden gören bir göz değil. Bana karşı. "Hakkı da var. Onun şaşıracağını. Kendisine yaklaşmak için attığım her adım beni birçok yeni muammalarla karşılaştırıyordu. " Resmi avucunun içinde buruşturarak kâğıt sepetine attı. hakkı da var!" diye söyleniyordum..... Görüyorsunuz ya.. Can sıkıntısı işte. "Daktilo hanımlar pek acele yazdılar!" diye mırıldandı. Hatta ailesini. Hamdi yarına kadar tercüme edilecek bir yazıyı hademe ile göndermek istiyordu: 24 . mutat hastalıklarından birinde gittim. Hiç de böyle olmadı. gördüğünü bütün incelikleriyle tespit etmesini bilen bir hüner de vardı. bunun bir heveskâr elinden çıkmadığını gösteriyordu. Dostluğumuz dıştan ne kadar ilerlerse ilerlesin. Hakkı da var. "Ara sıra. Elimdekini çabucak masaya bırakmak istedim. manasız şeyler. Onunla konuşmak. fakat geç kalmıştım. sahiden manasız ve ehemmiyetsiz olan hareketleri bile. Evine ilk defa olarak. Kapı açıldı... " dedim.
Zili çaldım.. Burası evin diğer taraflarına hiç benzemiyen. Kız beni evvela misafir odasına aldı. Yerde güzel bir Sivas halısı duruyor. kenarda içi kristal takımlarla dolu bir büfe vardı. Raif efendinin yattığı odaya girince büsbütün şaşırdım. Yüzünde nedense hep o beni küçük görmek. Birbiri arkasına yokuşlar ve inişler vardı. benimle alay etmek isteyen şımarık ifade vardı. adeta bir leyli mektep yatakhanesi. krem rengi dantel ve gemi şeklinde yazılmış bir "Amentü" levhası asılıydı. "Pekâlâ. hatta pahalı şeylerdi. Bir haftadan beri şirkete uğramıyordu.. yarı otu25 . beyaz örtülerin altında. Her tarafta. Fincanı elimden alırken: "Babam rahatsız efendim. Mevsim kış ortalarıydı. siz içeri buyurun!" dedi. yapmacık bir tavırla yüzünü buruşturup dudaklarını bükerek: "Buyurun!" dedi. veya bir hastane koğuşu gibi yan yana bir sürü beyaz karyolaların dizili durduğu küçük bir odaydı."Bana ver. Bak bakalım nesi var. sola saptım ve köşedeki kahveye girerek evi öğrendim: Taş ve kum yığılı arsaların arasında tek başına duran iki katlı. Erkenden karanlık çöken sokaklarda yürümeye başladım. Ankara'nın asfalt döşeli yollarına hiç benzemeyen bozuk kaldırımlı dar mahalleleri geçtim. alçak ceviz sigara masaları ve bir kenarda kocaman bir radyo odayı dolduruyordu. Raif efendi bu yataklardan birinde. Yemek odası olarak kullanıldığı anlaşılan holde büyük ve açılıp kapanır bir masa. Bu sefer fazla uzadı!" Hakikaten bu sefer hastalığı biraz uzun sürmüştü. Bunu söylerken de benim bu kibar muameleye hiç layık olmadığımı kaş ve gözleriyle anlatmak ister gibiydi. hem ziyaret etmiş olurum" dedim. Babasını sorunca. yan taraftaki mutfaktan dışarı yemek kokuları vuruyordu. Evin içi hiç de zannettiğim gibi değildi. Ra-if efendinin alt katta oturduğunu biliyordum. masaların üstünde ve ka-napelerin arkalığında ince işlenmiş. yatağından çıkamıyor. Buradaki eşya da güzel. sarı boyalı bir bina. Kapıyı on iki yaşlarında bir kız çocuğu açtı. Uzun bir yolun sonunda. Küçük kız birkaç dakika sonra kahve getirdi. Hademelerden biri Ismetpaşa mahallesindeki evi tarif etti. adeta şehrin bittiği yerlerde. Kırmızı kadife koltuklar.
. Ankara'da ev derdi malum. Odayı gözden geçirdiğimi hisseden ev sahibi: "Ben burada çocuklarla beraber yatarım. Sonra baldızım ve kocası.. " dedi.rur bir vaziyette yatıyor ve gözlüklerinin arkasından beni selamlamaya çalışıyordu. tayyörler ve bunların altında düğümlü bohçalar vardı. gürültüden ve bağıra bağıra konuşmalardan eve aile efradından birinin geldiği anlaşılıyordu. Baldızımın da çocukları var. İçeri kırk yaşlarında. Odayı darmadağın ediyorlar. öğleden kaldığı anlaşılan kirli bir çorba tabağı. Odada bulunan iki iskemlenin üzeri de yün hırkalar. Hep beraber oturuyoruz. Oturmak için bir iskemle aradım. İki tane. Bir de sizin gördüğünüz. Zaten küçük ev....... Elbiseleri benim bulunduğum tarafta. Raif efendinin başucundaki komodinin üzerinde. Başını karyolanın beyaz demirlerine dayamıştı. Bir aralık odanın kapısı açıldı. liseye gidiyor." 27 .." diye takdim etti. yünden örme bir kadın hırkası vardı. Bir kenarda. "Kalabalık mısınız?" "Eh. Hasta adam: "Şuraya oturuverin canım!" diyerek yatağın ayakucunu gösterdi. alacalı bulacalı.. Odada insanı şaşırtacak bir kargaşalık hüküm sürüyordu.. kadın çorapları. Ayrı çıkmaya imkân yok. karyolanın ayakucunda üst üste asılmış duruyordu. kesik saçları kulaklarına ve yüzüne dökülmüş.. ağzı açık küçük bir sürahi ve bunların yanında. iki kayınbiraderim. sığamıyoruz da.. şişmanca bir kadın girdi. Şöyle iliştim... Öteki ona cevap vermeden beni işaret ederek: "Daire arkadaşlarından. vişneçürüğü boyalı adi elbise dolabının içinde rastgele asılmış elbiseler.. kapısı yarı açık duran. Raif efendinin kulağına eğilip bir şeyler söyledi.. Karşımdakinin sırtında. sırttan çıkarılıp atılıvermiş birkaç ipekli elbise ile doluydu. teneke bir tepsi içinde. epeyce! Bir yetişkin kızım var. dirsekleri delinmiş. şişeler veya tüpler içinde bir sürü ilaç duruyordu.. " Bu sırada dışarıda ikide birde zil çalıyor. "Refikam.
. para için gelmedim. birdenbire sözünü keserek sordu: "Tercüme için bir şey mi getirdiniz?" "Evet. "İkisi de işe gidiyorlar. gider!" dedi ve önüne baktı. Cesaret edip kalkamıyorum!" Bakışlarında garip bir tecessüs vardı.. Hem git desem bile beni dinler mi?" Raif efendi düşündü.Sonra karısına dönerek: "Ceketimin cebinden al!" dedi. ellerinde bir orta mektep şahadetnamesi* bile yok!" Sonra. birer işe yerleştirdi. Fakat birkaç dakika sonra: "Hayır. Bir hastalandık mı gönderecek adam bulamazlar!" dedi. Pek üstüme vazifeymiş gibi: "Kayınbiraderleriniz küçük mü?" diye sordum.... sonra. Sen de bir türlü kalkamadın!" "Nurten'i yollayıver. kim gidip alacak. Uzunca sürdü.. Kadın çıktıktan sonra bana dönerek: "Bizim evde de ekmek almak bir mesele. Uç adımlık yer!" "Gece vakti bacak kadar çocuğu bakkala nasıl yollarım? Bu soğukta. İçimi çekerek kalktım. Okumadılar.. Yüzüme baktı. Yarma lazımmış. Onu inandırmak için birçok şeyler yapmaya hazırdım. cevap vermedi. Alakamın sahi olup olmadığını araştırır gibiydi. sanki nihayet bir çare bulmuş gibi başını sallayarak: "Gider. düşündü. "Ben de hastalığınızı merak ettim. Sabahleyin hademeyi gönderecekler!" Kâğıtları aldı. * Diploması. Bacanak İktisat Vekâleti'ndedir. Hatta çehresinin ifadesi sualimi hiç duymamış intibaını bırakıyordu. sonra kız.. Birdenbire doğrulup elimi tuttu: "Ziyaretinize teşekkür ederim oğlum!" dedi. 27 ... ufak değiller!" dedi. Kadın bu sefer kulağına filan eğilmeden söylendi: "Ayol." "Teşekkür ederim. Onlar da bizim gibi memur. yanına bıraktı. fakat ilk defa olarak herhangi bir şekilde bir heyecan ifade ettiğini gördüğüm gözleri çabucak eski ifade-sizliklerine ve o her zamanki bomboş tebessüme döndüler.
o yaşlardaki her kof insan gibi. birbirlerine sokularak. ilk rastladığının suratına gülmeyi bir nevi üstünlük alameti sayanlardandı. bom* Aritmetikten. Sonradan. ilk defa gördükleri bir insanı pek tuhaf bir şey telakki etmek merakı. Sonradan bu eve her gidişimde aynı şeyi gördüm. hayretimi uyandırıyordu. Yalnız boş. Gülünecek bir tarafım olmadığını biliyordum. Hele benimle samimi olduğunu.Sesinde bir sıcaklık vardı. bu çocukların hepsiyle ahbap oldum. Gerçi bazı akşamlar daireden beraber çıkarak evine kadar yürür. fakat birtakım genç insanlarda gördüğüm bu garip itiyat: Tanımadıkları. kırmızı mobilyalı misafir odasında birer kahve içerdik. İsmetpaşa mahallesindeki kaldırımların bozukluğundan bahsederdik. Fakat bu esnada ya hiç konuşmaz yahut da havadan sudan. Hakikaten Raif efendiyle aramızda bugünden sonra bir yakınlık hâsıl oldu. Evine. hatta bazan içeri de birlikte girerek. bu eve gidip geldikçe. Fakat bunlar da. Ben de bu hususta bir şey sormaktan çekiniyordum. Kendisini ilk ziyaret ettiğim akşam karşılaştığım aile efradı. O hep aynı kapalı. Ben de henüz gençtim. Raif efendinin vaziyetinin de pek hoş olmadığını ve bu kalabalığın içinde onun fazla ve lüzumsuz bir şey gibi durduğunu fark ediyordum. 28 . Hiç de fena insanlar değillerdi. Hastanın yanından çıkıp holden geçerken ortadaki büyük masanın etrafına dizilmiş gördüğüm iki delikanlı ile on beş on altı yaşlarında bir genç kız. yirmi beş yaşımı doldurmamıştım. bana içini açtığını iddia etmek aklımdan bile geçmez. Onun bana karşı olan muamelesinin değiştiğini pek söyleyemeyeceğim. sessiz insan olarak kaldı. Ara sıra: "Bizim kız riyaziyeden* gene kırık numara almış!" der sonra hemen lafı değiştirirdi. üzerimde pek iyi bir tesir bırakmamıştı. çoluk çocuğuna dair bir şey söylediği nadirdi. Küçük Nurten bile ablasına ve dayılarına uymak için çırpınıyordu. İçimden geçenleri sezmişe benziyordu. benim arkamı dönmemi beklemeden fısıldaşıp gülmeye başlamışlardı. Ankara'nın pahalılığından.
onlara gülmek suretiyle kendilerini tatmin edebiliyorlar. kah!" Raif efendinin baldızı Ferhunde Hanım. şahsiyetlerinin farkına varıyorlardı. İçlerinin esneyen boşluğu karşısında ancak başka başka insanları istihfaf ve tahkir etmek. Kah. yüzleri ve elleri daima kirli ve benizleri daima soluk olan çocuklarına. süslenip sokağa çıkacağı sırada kirli elleriyle üstüne dokunmamaları için onları yanından nasıl uzaklaştıracağını bilemiyordu. Konuşmalarına dikkat ederdim. eşya üzerinde bir saniyeden daha fazla duramıyor ve doğduğu andan beri mahkûm olduğu sebepsiz bir iç sıkıntısını aksettiriyordu. İktisat Vekâleti'nin en küçük iki memuru olan Vedat'la Cihat'm daire arkadaşlarını. Yaptıkları münasebetsizlikler hep buradan geliyordu. sırtına bir ipekli elbise geçirip alelacele boyanarak gezmeye gitmekten başka bir şey düşünecek halde değildi. gözlerinin ve ağzının kenarını sayısız buruşukluklar kaplamıştı.ırkaya tarayıp berber çırakları gibi kabartan. Daha oldukça genç. ()tuz otuz iki yaşlarında. kıh!" "Kız bizim Orhan'ı nasıl tersledi. boyalı ve ondüleli saçlarını tüllü şapkasının altına yerleştirmeye uğraşırken gördüm. "Nasılsınız?" dedikten sonra bile büyük bir hikmet savurmuş gibi dudaklarını birbirine yapıştırarak hafifçe başını sallayan bir adamdı. Ferhunde hanımın kocası. Konu29 . kumral ve dalgalı saçlarını ihtimamla ... henüz otuz yaşlarında olduğu halde. üç ve dört yaşlarındaki iki çocuğu ile uğraşmaktan ve bunları ablasına bırakmak fırsatını bulur bulmaz. büfenin üstündeki aynada. kah. Kendisini ancak birkaç kere. Boncuk mavisi gözleri. kıh. Üstleri başları daima bakımsız.boş mahluklardı. kendilerinde de aynen mevcut olan birtakım giyiniş ve hareket garabetlerini yalnız başkalarında görüp alaya alarak fıkır fıkır gülmekten başka işleri yoktu: "Muallâ'nm düğünde giydiği o tuvalet neydi ayol? Kıh. bir görseydin. Raif efendinin büyük kızı Necla'nın da mektep arkadaşlarını çekiştirmekten. İktisat Vekâleti şube müdürlerinden Nurettin bey ise bizim Hamdi'nin bir başka türlüsüydü. anlayamadığı melun bir düşmanın musallat ettiği iki ceza gibi kızıyor.
büyük bir itimatla. bir şeye dudak büküp burun kıvırmak suretiyle. (Ev halkmdaki bu istihfaf illetinin onlara. pek yüksek makamlara layık görüyor ve bilip bilmediği her vadide olur olmaz fikirler yürütmek. sizin söyledikleriniz de laf mı? Siz ne bilirsiniz sanki?" diyen bir tebessüm dolaşırdı. iki kayınbiraderin eline geçen otuz beşer liradan da bir hayır olmadığı için. evde zavallı ihtiyardan başka herkesin borusu ötüyordu.. Buna rağmen. gevşemiş etleri. Hiç kimse evin nasıl döndüğünü sormuyor. Bir sanayi mektebini bitirdikten sonra dericilik tahsil etmek üzere nedense italya'ya gönderilmiş.surken insanın yüzüne sabit gözlerle bakar ve bu esnada gözlerinin içinde: "Yahu. bana yumurta pişir. sadece. aldığı maaş kendisinin ve karısının giyimine ancak yetmekte. göbeğine kadar sarkan memeleriyle acayip bir şişmanlığı birleştiren karısı Mihriye hanım. fakat orada ancak biraz lisan. evin bütün masrafı bizim Raif efendinin cılız ücretine yüklenmekteydi. yemekleri beğenmemek. bütün gününü mutfakta yemek pişirmek. hayatta muvaffak olmak için mühim meziyetleri vardı: Bir kere kendisini.) Sonra üstüne başına çok dikkat ediyor. Hatta. sonraları öğrendiğime göre. Bununla beraber. kendisini çok daha yüksek bir hayata layık gördüğü için. her gün tıraş oluyor. bir de mühim adam tavırları almayı öğrenmişti. Boyunlarına yedi liralık eşarp takan kayınbiraderler ise : "Ben bu yemeği sevmedim. istisnasız herkesi istihfaf etmek suretiyle etrafında-kileri kıymetine inandırıyordu. daha kırk yaşına gelmeden ihtiyarlayan. boş zamanlarında yığın yığın çocuk çorabı yamamak ve kız kardeşinin birbirinden haşarı "yumurcaklarına" bakmakla geçirdiği halde. yıpranmış pantalonlarını kendi nezareti altında sıkı sıkı ütületiyor. bana sucuk kızartıver!" diye Mihriye ablalarını sofradan 30 . Raif efendinin. pek hayran oldukları bu enişteden geçtiğini zannediyorum. bir türlü ev halkına yaranamıyordu. yeni bir tatsızlık çıkarıyordu. " yahut: "Ben doymadım. Nurettin bey: "Bu ne biçim şey canım?" derken adeta: "Benim verdiğim yüzlerce lira nereye gidiyor Allah aşkına?"demek ister gibiydi. çorabın en fantazisini bulmak için bir cumartesi gününü dükkân dükkân gezmeye hasredebiliyordu. ayakkabının en şıkını..
hatta kendileri de iştirak etmek suretiyle. Bu yüzden. fakat aynı zamanda onun bir hiç. Evin. Fakat şimdi kırmızı kadife takımlar misafirleri takdirle başlarını sallamaya sevk ediyor ve on iki lambalı radyo. Beş sene evvel. bu da yetmiyormuş gibi onun niçin hâlâ iyi olmadığına ve bakkala kendisinin gitmediğine kızıyorlardı. 31 . bütün mahalleyi gürültüye boğabiliyordu. temasta bulundukları ahbaplarına karşı evlerinin suratına bu şekilde bir maske geçirmeyi muvafık bulmuşlardı. Sanki cansız bir makine sabahleyin birtakım siparişlerle dışarı bırakılıyor. misafirlerin gözüne görünmeyen kısımlarındaki perişanlığına mukabil. çok kere bunları da Mihriye hanım vasıtasıyla halletmeyi tercih ediyorlardı. Ferhunde hanımla evlenmek istediği sıralarda. ('hemmiyetsiz ve kıymetsiz bir sıfır olduğundan emin bulunuyorlardı. Raif beyin peşini bırakmayan. Kendisiyle gündelik ihtiyaçlardan ve para meselelerinden başka bir şey konuşmazlardı. niçin daha lüks bir hayat lemin etmediğine kızıyorlar. Bütün bu yükleri çeken Raif efendi olduğu halde. Camekânlı büfede dizili duran altın yaldızlı kristal içki takımı ise. şimdi bu kadar manasız bir insanla aynı evde oturmaktan sıkılır gibiydi. akşamüzeri kolları dolu bir halde dönüyordu. sık sık getirip beraber rakı içtiği arkadaşlarına karşı Nurettin beyi asla küçük düşürmüyordu. bunu ceplerinden vermeye kıyamayarak. Fakat ötekiler de.kaldırıp mutfağa yollamaktan hiç çekinmiyorlar. ona hoş görünmek için türlü türlü roller yapan. Oldukça aklı başında bir insana benzeyen Necla ile. En küçüğünden en büyüğüne kadar herkes onu fark etmez görünüyordu. herhangi bir akşam ekmek almak için on bir kuruş lazım olunca. odasında hasta yatan Raif efendiyi daldığı uykudan uyandırıyorlar. Onun niçin daha fazla para kazanmadığına. bir hayli sıkıntıya katlanmışlardı. nişandan sonra eve her gelişinde müstakbel bacanağına da gönül alacak bir şey getirmeyi unutmayan Nurettin bey bile. mobilya mağazalarına senelerce taksit ödemişler. holdeki ve misafir odasındaki intizam bir dereceye kadar Necla'nın eseriydi. evde onun yokluğu ile varlığı müsavi gibiydi. sonra da.
Fakat bu anlar çabucak geçer. yaklaşan bayramın masrafları hakkında konuşurdu. Akşam yemeğinde bir misafir bulunduğu zaman kardeşlerinin veya Nurettin beyin: "Eniştem gidip alıversin!" diye yüksek sesle emretmelerine meydan vermemek için kocasını yatak odasına çekerek tatlı olmaya çalışan bir sesle: "Haydi. onun kendi evlatları tarafından küçük görülmemesi. onun hastalığıyla alakalarında. Aylardan beri sırtına bir kere bile mutfak elbisesinden başka bir şey giymeye vakit bulamayan bu kadına hakikaten acır gibiydi. belki bunu fark bile etmiyordu. 32 . Şimdi onları sofradan kaldırmayalım!" diyor. neden adeta diğerlerine karşı bir saygısızlıkta bulunmuşlar gibi rahatsız bakışlarla karşılaştıklarını artık kendisi de düşünmüyor. ondan bir şeyler. yersiz bir gülüşü ile sanki aradaki boşluk birdenbire kendini gösteriverirdi. çocuğunun manasız bir kırıtışı. teyzelerinin ve dayılarının tesirleriyle. tatlı bir şeyler bekler gibi dururdu. senelerden beri bir saniye bile hafiflemeyen işler ve geçim dertleriyle biraz aptallaşmışa benzeyen Mihriye hanım. horlanmaması için gayret ediyordu. kırk yılda bir bunu yapacak olurlarsa. Ara sıra: "Nasılsın. ba-zan onu karşısına alarak çocukların sınıf geçme vaziyeti. babalarına karşı umumi havaya uymuşlardı. kocasıyla elinden geldiği kadar meşgul oluyor. Raif efendinin bu halleri üzerinde çok düşündüm. sıcak. şu bakkaldan sekiz yumurta ile bir şişe rakı alıver. hanım. ** Bağlı. Fakat diğer aile efradına karşı en küçük bir manevi bağla merbut** olduğunu gösterecek alametler yoktu. bir fıkaraya gösterilen yalancı merhamet gibi bir özentilik vardı. fakat kocasının ve kendisinin bu sofralara neden oturmadıklarını. bir angarya savarmış gibi bir acelecilik.henüz ilk mektebe devam eden Nurten bile. Yalnız karısı. bugün çok yoruldun mu?" diye sorar. Raif efendinin de karısına karşı garip bir rikkati* vardı. Bazan büyük kızına gözlerini diker. ihtimal eniştelerinin. Ona gösterdikleri sevgide. Böyle * Merhameti.
33 . Şirkette olsun. Raif efendinin bu adeta korkunç sessizliğine kızıyordum. Babasına karşı arsızlığını hakaret derecesine getirmeye çalışan kardeşi Nurten'i azarlayışmda bazan hakiki bir infial* seziliyor. Fakat bu haller. haklarında daima yanlış hükümler verilen insanların zamanla bu yalnızlıklarından bir gurur ve acı bir zevk duymaya başladıklarını biliyordum. Bundan sonra aradaki buzu çözmeye. söylediğim gibi. " Kırgınlık. sofrada veya odada Raif efendiden pek istihfafla bahsedildiği sıralarda hızla kapıyı vurup çıktığı oluyordu. içinde saklanıp kalmış olan insanlığın ara sıra nefes almak için yaptığı hamlelerden ibaretti ve muhitinin senelerce sabırlı bir çalışma ile vücuda getirdiği sahte şahsiyet. böyle bir adamın kendisine en yakın insanlardan isteyerek kaçmasına imkân yoktu. asıl hüviyetinin başkaldırmasına meydan vermeyecek kadar kuvvetliydi. bu kalın dış kabuklara rağmen içinde sahici insandan bir şeyler kaldığını zannettirecek alametler mevcuttu. ellerini oynatmakta boyalı teyzesini taklit eden ve bütün manevi kuvvetini de eniştesinin ukalalığından alan bu kızın. belki de gençliğimin verdiği tahammülsüzlükle. Yüzünün hareketlerinde. evde olsun. kendisine ruhen tamamen yabancı insanların onu adamdan saymamalarını hoş görmekle kalmıyor. ağzını. bunda adeta bir nevi isabet de buluyordu. fakat hiçbir zaman etrafın hu hareketini haklı bulacaklarını tasavvur edemiyordum.bir adamın -nasıl bir adamın. Fakat. Necla'dan bir şeyler bekler gibiydi. etrafmdakilerin onu tanımamasındaydı ve o da kendini tanıtmak için herhangi bir teşebbüste bulunacak adam değildi. Yalnız. körler gibi rastgele dolaşmayı ve ancak çarpıştıkça birbirlerinin mevcudiyetinden haberdar olmayı tercih ediyorlar. Bütün mesele. bu insanların birbirlerine karşı duydukları müthiş yabancılığı gidermeye imkân yoktu. Raif efendi büyük kızından. fakat onun göründüğü gibi olmadığına emindim. Gerçi etrafları tarafından anlaşılmayan. bunu ben de bilmiyordum.evet. İnsanlar birbirlerini tanımanın ne kadar güç olduğunu bildikleri için bu zahmetli işe teşebbüs etmektense.
Kendisine ağır gelen bu hadisenin tekrarını görmemek için yaptığı bu harekette beni kendisine mahrem etmiş olması. Her insana ve ilk tanıştığımız sıralarda bana karşı gösterdiği o ürkek ve çekingen hali kalmamıştı. ona daha çok bağlanmama sebep oldu.Birçok vesilelerle.Yalnız bazı günler birdenbire vahşileşiyor. Böyle zamanlarında tercüme yapmayı da ihmal ediyor. gayet ince görünüşlü ve dikkatliydi. Hâlâ daha bir şey konuşmamıştık. insanların birbirlerini aramaları. içmiyor!" demişti. karşımda ses çıkarmadan çalışan bu adamdan. tahammül edişi. Onun sessiz sedasız yaşayışı. insanların zaaflarına merhametle ve edepsizliklerine eğlenerek bakışı kâfi bir irade değil miydi? Beraber yürüdüğümüz zamanlar yanımda gidenin bir insan olduğunu bütün kuvvetimle hissetmiyor muydum? Bu sıralarda. bana senelerce ders veren birinden öğrenebileceğimden çok daha fazla şeyler öğrendiğime emindim. fakat her türlü yakınlaşmayı meneden bir sesle cevap veriyordu. tabiatın güzelliği karşısında yanlarında konuşmadan gidecek birini aradıklarını anladım. Onun şimdi bütün mesafelerin ve zamanın arkasına çekilmiş olduğunu ve oraya kimseyi bırakmayacağını seziyor ve hiç sokulmak teşeb34 . Fakat artık buna hayret etmiyordum. çok kere kalemi yanına bırakarak saatlerce önündeki kâğıtları seyrediyordu. Yanımda ağzını açmadan yürüyen. Yalnız önüne bakar gibi duran gözlerinden hiçbir şey kaçmıyordu. Onun da benden memnun olduğunu hissediyordum. neden bazı şairlerin boyuna. hiç sesini çıkarmamış. Hatta bunun aksine olarak çok alıngan. Bir gün bana getirilecek kahve için kızlarının dışarıda birbirleriyle yavaş sesle: "Sen pişir!" diye münakaşa ettiklerini duymuş. onun hisleri kütleşmiş bir adam olmadığını fark etmiştim. küçülüyor ve kendisine hitap edildiği zaman yavaş. fakat on gün sonra ikinci bir defa evlerine gidişimde hemen dışarı seslenerek: "Kahve pişirmeyin. ne öğrendiğimi iyice bilmediğim halde. bulmaları ve birbirlerinin içini seyretmeleri için konuşmanın neden muhakkak surette lazım olmadığını. gözleri bütün ifadesini kaybediyor.
. "Biraz evvel uykuya daldı...... daha derine kaçmışa benziyordu. "Teşekkür ederim!" Sesinde hafif bir kısıklık vardı.. Şubat ortalarında bir gün Raif efendi gene şirkete gelmedi. camların altında. Bunun sebebini pek çabuk. Her zamanki çocukça tebessümü bana daha ziyade yüzün adalelerini yoran bir sırıtma gibi geldi. Yalnız içimi bir endişe kaplıyordu: Çünkü Raif efendinin hastalıklarının. atkılar içinde kendini nasıl muhafaza edeceğini bilmeyen bu adamın herhangi bir ihtiyatsızlıkta bulunacağına ihtimal verilebilir miydi? Mihriye hanım tekrar gelerek: "Kapı çalınca uyanmış. Öksürdüğü zaman göğsü adamakıllı sarsılıyor ve hırıldıyordu.. Ne oluyor bilmem.. Başını alıp gidiyor. Çocuk değil ki. Kadın beni misafir odasına aldı: "Ateşi var. nefesi pek süratliydi. şikâyet eden bir sesle ilave etti: "Ah oğlum. Benzi pek sarı." Bu sırada yandaki odadan Raif efendinin sesi işitildi.. Oturup insanla iki laf etmez ki. ekseriya böyle günleri takip ettiğini fark etmiştim. Merakımı çabucak gidermek için sordum: "Kendinizi nasıl üşüttünüz? Herhalde soğuk algınlığı olacak!... Sıhhatine bu kadar dikkat eden.. Fakat her şeyi sırasıyla anlatacağım. Ben hayret içinde kaldım.. Kadın çabucak oraya koştu. kendine de hiç dikkat etmiyor. Nasıl?" dedim. geçmiş olsun!" dedim.. yün fanilalar. "Buyurun.... siz misiniz?" dedi. Gözleri de. Ortada hiçbir şey yokken birden nevri dönüyor. İsterseniz uyandırayım!" "Hayır! Rahatsız etmeyin. 35 .büsünde bulunmuyordum.." Uzun müddet yatağının beyaz örtüsüne bakarak durdu. Raif efendinin halini bu sefer biraz düşkün buldum. "Ne oldunuz gene Raif bey.. Bu sefer sancıdan da bahsediyor!" Sonra. garip bir tesadüfle. Sonra da işte böyle yatağa seriliveriyor. Akşamüzeri evine uğradığım zaman kapıyı karısı Mihriye hanım açtı. fakat pek hazin bir şekilde öğrendim. Buyurun!" dedi.
Buna rağmen karşımdaki üşür görünüyordu.. Raif efendinin bu hallerine alışmışa benziyor ve fazla ehemmiyet vermiyordu. hemen dışarı çıktı.. Ziraat Enstitüleri tarafına gitmiştim. soğuk aldım galiba!" dedi.. hep böyle oluyor.. İçim sıkıldı galiba. tenha yollarda.." Onun herhangi bir şeye içi sıkıldığını söylemesi beni şaşırttı.. "Biraz fazla yürümüşüm.. Herhalde üşüdüm. Yorganım boğazına kadar çekerek: "Evet.. "Dün akşam yemekten sonra biraz dışarı çıkmıştım. Biraz da kar sepeliyordu.. " "Bir yere mi gittiniz?" "Hayır. Kaç defadır böyle oldu. Ara sıra aklına esip.. ben biraz kahveye gideceğim. Kim bilir....... göğsünü bağrını açarak saatlerce dolaşmak Raif efendiden beklenir şey değildi. Ara sıra olur." Sonra.... evin gürültüsü mü canımı sıkıyor nedir!. "Çoluk çocuğun ne kabahati var!" Dışarıda gene gürültü... kar ve rüzgârda. hızlı konuşmalar başlamıştı... hastalanıveriyor.. yolda mı üşütüyor nedir... Hava da rüzgârlıydı. odayı fazla sıcak yapmıştı... Ne bileyim.... Sıcak bastı.. Mektepten dönen büyük kız içeri girdi... Hızlı mı yürüdüm nedir. 36 . Telaşla cevap verdi: "Yok canım. babasının yanaklarını öptü: "Nasıl oldun babacığım?" Sonra bana dönerek elimi sıktı: "Efendim. Gece vakti yalnız başıma dolaşmak isterim.Çocuklarıyla karısının beyaz karyolaları arasına sıkışmış duran küçük bir demir soba. "Bir şeye mi canınız sıkıldı?" dedim... Önümü açtım.. Şöyle azıcık dolaşmak istedim. Keçiören yokuşunun alt başına kadar gelmişim. Kahvede ne var bilmem!" Paltosunu sıyırıp bir iskemlenin üzerine attıktan sonra.. " Gece vakti. diyor sonra da kendini orada mı üşütüyor. fazla söylemiş olmaktan korkar gibi acele acele: "İnsan ihtiyarladıkça böyle oluyor galiba!" dedi..
Saat sekizi geçiyordu. Yakamı kaldırdım. içimde. Onu gece vakti sokaklara düşüren acaba içinin bu boşluğu. bir hayli ilerlemiştim. tepeye doğru tırmanan evler.. kendisine en yakın olanlara karşı bile. Şu halde ne istiyordu?. işine gitmek için tuvalet yaparken Arapça şarkılarının en cırlaklarını bu sıralarda söylüyordu. hiçbir hayret yoktu. Birdenbire niçin buralara geldiğimi düşündüm.. solda. Rüzgâr çoğaldığı için adeta göğsümden biri iter gibi oluyor. yapraklarını dökmüş ağaçlarıyla bahçeler başladı. Karar vermeden yürüyüp gelmiştim. Acaba Raif efendi hakikaten basit ve içerisi bomboş bir adam değil miydi? Hayatta hiçbir gayesi. bu kuvvetle mücadele ederek ilerlemek bana zevk veriyordu. müthiş bir yürümek ve koşmak arzusu vardı.. İlerideki siyah ve kayalık tepeler henüz biraz aydınlıktı ve onlara sürünüp geçen bulutlar 37 ... Ben ev halkına niçin bu yalanı söylediğini değil. biraz çukurda.. Bu sırada.. Etrafıma bakmayı unutmuş.. hiçbir ihtirası olmadığı. bir alaka duymadığı muhakkaktı. Hızlı ve rutubetli bir rüzgâr esiyordu. bana niçin hakikati söylediğini merak ediyor fakat bundan biraz da gurur duyuyordum: Bir insana başkalarından daha yakın olmanın gururunu. Burada. Yolun iki tarafındaki ağaçlar rüzgârdan inliyor ve gökyüzünde bulutlar. ancak sarhoş olduğum zamanlar hissettiğim. insanlara. Saatlerce. hayatının bu gayesizliği değil miydi?. O da gözlerini bana çevirmişti ve bunlarda hiçbir izah. Sebep filan yoktu.Hastanın yüzüne baktım.. iki karyolanın zor sığdığı bir odada bir arkadaşla beraber oturuyorduk. fakat derhal vazgeçtim: Otelin altındaki kahvede gramofon tam bu saatlerde sesini son haddine kadar yükseltiyor ve yanı başımızdaki odada yatan Suriyeli bar artisti. Yolun iki tarafında evvela otomobil tamir atölyeleri. basık salaş kahveleri vardı. Hiç. Dışarı çıkıp evin yolunu tuttuğum sırada düşünmeye daldım.. büyük bir hızla koşup gidiyordu. oturduğum otelin önüne geldiğimi gördüm. Canım yemek istemediği için odama çıkmayı ve biraz kitap okumayı düşündüm. Sonra sağ tarafta. günlerce gidebileceğimi zannediyordum. Geriye dönerek kenarları çamurlu asfalt üzerinde Keçiören istikametinde yürüdüm.
Onun yaşadığı yerde yaşamak. Fakat işte ben. hatta en ahmak adamı bile.sanki buralarda kendilerinden birer parça bırakıyorlardı. Hızlı hızlı otele döndüm. Rüzgâr dün akşamkine pek benziyordu.... belki biraz sonra kar da sepelemeye başlayacaktı. çapkınlıktan mı geliyorsun?" dedi. şapkası elinde ve göğsü bağrı açık. Niçin bunu anlamaktan bu kadar kaçıyor ve insan dedikleri mahluku anlaşılması ve hakkında hüküm verilmesi en kolay şeylerden biri zannediyoruz? Niçin ilk defa gördüğümüz bir peynirin evsafı hakkında söz söylemekten kaçtığımız halde ilk rast geldiğimiz insan hakkında son kararımızı verip gönül rahatıyla öteye geçiveriyoruz? Uzun zaman uyuyamadım.. onun gibi yaşamak demek değildi... Rüzgâr kısa ve seyrek saçlarının arasına giriyor. kim bilir nasıl tutuşan başına. kızlarının genç vücutlarıyla karısının yorgun uzuvlarm38 . uğuldayan ağaçlardan ve koşup giderken birçok şekillere giren bulutlardan başka bir şey görmüyordum. Bir de ben bu halimle kalkıp başka bir insanın kafasının içini tahlil etmek. koşar gibi yürüyordu.. Bu başın içinde neler vardı? Bu baş. Dünyanın en basit. Kahvenin gramofonu ve Suriyeli kadının şarkısı kesilmişti. Bunu zannetmek için pek saf ve ancak benim kadar gafil olmak lazımdı. bu hasta. gözlükleri buğulanarak... Arkadaşım yatağına uzanmış kitap okuyordu. Bana yandan bir göz attı: "Ne o. Buraya neden geldiğimi şimdi anlamıştım: Onu ve onun kafasının içinden geçenleri burada daha iyi göreceğimi zannediyordum.. en zavallı. Dün akşam buralarda başka bir adam. onun düz veya karışık ruhunu görmek istiyordum. İnsanlar birbirlerini ne kadar iyi anlıyorlardı. yüzünün nasıl bir şekil aldığını tasavvur etmek istiyordum. Raif efendi beyaz örtülü yatağında. Gözlerimi yumarak ilerliyor ve ıslak havayı içime çekiyordum. bu yaşlı vücudu neden buralara sürüklemişti? Raif efendinin o karanlık ve soğuk gecenin içinde nasıl yürüdüğünü. insanı hayretten hayrete düşürecek ne müthiş ve karışık bir ruha maliktir!. dıştan bir serinlik veriyordu. şapkamı uçurmak isteyen rüzgârdan. Kafamdan söküp attığım sual tekrar belirdi: Niçin buralara geldim?.
Mihriye hanımla Necla'nın halleri hakikaten insana endişe verecek gibiydi. hardal lapası tavsiye etti ve öksürük ilacı yazdı. Her zamanki gibi basit bir soğukalgmlığma benzemiyordu. Ben iki üç akşamda bir uğruyor ve her defasında onu biraz daha çökmüş buluyordum.. arkasına hardal lapası korken elinden havluları veya tabağı düşürüyor. Fakat bütün bunlar Raif efendiyi daha çok sıkıyor gibiydi. içeride veya dışarıda daima bir şey unutuyor ve hiç durmadan aranıyordu." Sonra. Akşa-müzerleri hastayı yoklamaya geldiğim zaman kızarmış ve şişmiş gözlerinden onun biraz evvel ağlamış olduğunu fark ediyordum.dan odaya yayılan havayı koklayarak. "Bunlar ne biçim laflar. Necla annesi kadar kendini kaybetmiş olmamakla beraber. ama bunu böyle tefsir etmek doğru değil.. Gözleri kapalıydı ve ruhu kim bilir nerelerde. nerelerde dolaşıyordu?.. büyük bir üzüntü içindeydi... Gerçi biraz fazla telaş ediyorlar.. Hiçbir şey değildim.... Fakat kendisi fazla telaş etmiyor ve hastalığına ehemmiyet vermez görünüyordu.. "Ölsek ne olacak sanki. Nurettin beyin getirdiği ihtiyar doktor..... Senelerden beri aynı evde beraber yaşadık. ne oluyor bunlara? Hemen ölüyor muyuz?" diye söylenmişti. Bu adam kimdir diye merak etmediler. Son günlerde mektebe gitmiyor ve babasını bekliyordu. ateşler içinde yatıyordu.. Bu sefer Raif efendinin hastalığı biraz uzunca sürdü." "Aman Raif bey" dedim.. hatta bir kere: "Yahu. Belki de ev halkını telaşlandırmaktan çekiniyordu.. daha acı ve insafsız bir tavırla ilave etmişti: "Ben onlar için hiçbir şey değilim. Senelerden beri iş yapmaktan düşünmeyi bile unutmuşa benzeyen kadın.. Onlara ne? Ben onlar için neyim?. büyük bir şaşkınlık içinde hastanın odasına girip çıkıyor. Şimdi çekilip gideceğimden korkuyorlar. Karınız ve kızınız!" 39 . Yalnız kaldığımız zamanlar bundan şikâyet etmiş. Çıplak ayaklarında eğril-miş topuksuz terlikler ile dört tarafa koştuğunu hâlâ görüyor ve her rast geldikleri insana imdat ister gibi takılıp kalan bakışlarını hâlâ üzerimde hissediyorum.
"Ne oluyorsunuz Raif bey?" dedim. Sesindeki bıkkınlık onun ne kastettiğini gösteriyordu."Evet... Hatta hastaneye kaldırsanız daha iyi olur!" dedi. Hasta. Ama işte o kadar.. bu daha ne kadar devam edecek?. "Orada hiç olmazsa kafamı dinlerim!" diyordu. bir cuma günü akşamı Raif efendinin başucundaki iskemleye oturmuş. ilaç şişelerinin arasında duran büyük bir cep saati odayı madeni bir sesle dolduruyordu. Holdeki iskemlelerden birine çökerek avaz avaz ağlamaya başladı. Yüzünde ümitsiz bir tebessümle: "Beni orada da rahat bırakmazlar ki!" diye mırıldandı. fakat etrafındakilerin bunu ne kadar şiddetle reddettiklerini görünce. "Evinde herhalde hastaneden iyi bakılır!" Doktor omuzlarını silkerek gitti. Mihriye hanım hastane lafını duyunca büsbütün kendini bıraktı. Yanı başındaki komodinin üzerinde.. çukura kaçan gözlerini açarak: "Bugün biraz iyiyim!" dedi. o kadar mühim değil. hiç konuşmadan.. onun göğsü hırıldayarak nefes alışını seyrediyordum. Hep böyle devam edecek değil ya. kalbi de sağlam. Bir gün. atlatır. Odada başka kimse yoktu." Başını öte tarafa çevirdi. karım ve kızım. Raif efendi evvela hastaneye gitmeyi istiyor. hâlâ aklımdadır.. Nurettin bey de. Üşütmeyin. adeta müteessir bir edayla: "Peki ama. Nurettin bey. Maşallah bünyesi mukavim. Yalnız kalmak istediği her halinden belliydi. haysiyetine dokunulmuş gibi yüzünü buruşturarak: "Ne münasebet?" dedi. Sualinin hakiki manasını anlamış ve dehşete düşmüştüm. o da sesini çıkarmaz oldu. Son sözlerinden bir şey anlamamış ve başka bir şey sormaktan çekinmiştim... ev halkını teskin etmek için bir dahiliye mütehassısı getirdi.." O zaman. "Elbette. Yalnız dikkat etmek lazım.. Bu adam uzun uzun muayeneden sonra hastalığın zatürree olduğunu söyledi ve etrafındakilerin şaşkınlığını görünce: "Yok canım. 40 ..." diye sordu..
biri bomboştu. Sağ tarafta üst üste üç göz vardı. onu al da. Birdenbire başını bana çevirdi: "Orada.. ne lüzum var? Yetmez mi artık?. yemek ve çamaşır işleriyle doluydu. Hastanın halindeki ufak bir iyilik karısının bütün telaş ve heyecanlarını alıp götürmüştü.." Bu sırada Mihriye hanım içeri girdi. benim masanın üst gözünü aç. Karyolanın ayakucunda asılı duran ceketini başıyla göstererek: "Şurada.. gözün içinde ne varsa hepsini getir!" dedi. Bunları çabucak bir 41 . hüzün dolu ve derin bir gülümseme vardı... ısrarla sordu: "Peki ama.. " dedi. kederden sevince. Şu senin havluyu beyefendi getiriverse!" Raif efendi peki makamında başını salladı. Bütün basit insanlarda olduğu gibi.. bir sefertası gözü. Burası da boş gibiydi. heyecandan sükûnete geçiyor ve bütün kadınlar gibi her şeyi çabucak unutuyordu. "Yarın akşam getiririm!" Gözlerini tavana dikerek uzun müddet sustu.. Ertesi günü akşamüzeri şirketten ayrılmadan evvel Raif efendinin masasına gittim. Şimdi kafası eskisi gibi ev dertleri. sağ cebimde bir anahtar olacak...Gözlerini gözlerime dikerek.. "Ne varsa. Zahmet olacak ama. Evvela alttakileri açtım." Tekrar başı yastığa gömüldü. Acele ile gözü çektim. "Artık bunu da atlattı inşallah!" Sonra kocasına döndü: "Pazara çamaşır yıkanacak. Hanımın söylediği havluyu getiriver. gazele kâğıdına sarılmış bir sabun parçası. Kadın dolapta bir şeyler arayıp aldıktan sonra tekrar çıktı.. Bizim yolculuk artık başka yere. Bizim hanım galiba benim bir daha şirkete gidemeyeceğimi sezdi. Bana sokularak: "Bugün iyice!" dedi. Yalnız bir kenarda oldukça kirli bir havlu. bir çatal ve Singer marka burgulu bir çakı vardı. ötekinde birtakım kâğıtlar ve tercüme müsveddeleri vardı.. Raif efendinin gözlerinde. Üst göze anahtarı sokarken ürperdim: Raif efendinin senelerden beri oturduğu iskemlede oturduğumu ve onun her gün birkaç defa yaptığı hareketi tekrar ettiğimi şimdi fark etmiştim.
Evde gene büyük bir telaşla karşılaştım.. Biraz ötede. Eniştem doktor getirdi. Onu da alarak diğer eşyanın arasına koydum ve dışarı fırladım. Adeta aile efradından biri gibi olmuştum ve ev halkı beni yabancı telakki etmiyordu. Sapsarı kesilmiştim.. kızları. Raif efendinin bir daha bu iskemleye oturmaması ve bu çekmeceyi bir daha açmaması ihtimali zihnimden çıkmıyordu. Gözü yerine iterek ayağa kalktım. Büfenin aynasında kendimi gördüğüm zaman oldukça şaşırdım. " Ve hemen hastanın odasına daldı. yahut uyuyordu. ağlıyor. Bu sırada gözüm misafir odasının aralık kapısından içeri ilişti. bir insanın yaşamakla ölmek arasındaki büyük köprüde çabalaması korkunç bir şeydi. onun en yakınları: Karısı. "Bugün iki defa fenalık geldi. Kalbim hızla atmaya başladı. Kim olursa olsun. İğne yapıyor.. fakat her halinden. benim onlardan fazla alaka ve teessür göstermeye hakkım olmadığını düşündüm. Odanın içinde kaldıkça. Raif efendinin baldızı Ferhunde. Müthiş bir iç sıkıntısıyla kıvrandıkları ve evi bırakıp çıkamadıkları için kendi kendilerine içerledikleri belliydi..kâğıda sardım. Çok korktuk. Sonra. sigara içiyorlardı. Nurten bir koltuğa oturmuş. Genç kız: "Babam gene fenalaştı!" dedi. Hakikaten ta dipte defter gibi bir şey vardı. fakat arka taraflarda herhangi bir şeyin kalmış olabileceği aklıma gelerek gözü yeniden çektim ve elimle içini araştırdım. İçeride bir insan canıyla uğraşırken onun yakınlarından birine kirli bir havlu ve eski bir çatal uzatmak pek münasebetsiz bir şey olurdu. İçeri girmedim. akrabaları dururken. Mihriye hanım birkaç kere dışarı çıktığı halde bu zavallı eşyayı ona vermeye utanıyordum. şimdi yanında. başını koluna dayamıştı. sormayın!" diye başını salladı. Bir kanepeye yan yana oturmuşlar. Ayağa kalkıp ortadaki büyük masanın etrafında dolaştım. çocuk avutmanın ne kadar acemisi olduğu anlaşılıyordu. Biraz yaklaşıp bakınca Raif efendinin kayınbiraderleri Ci-hat'la Vedat'ı gördüm. Holdeki iskemlelerden birine oturarak kâğıda sarılı paketi önüme koydum. 42 . iki çocuğunu kucağına oturtmuş. onların gürültü etmelerine mâni olmak için bir şeyler söylüyor. Kapıyı Necla açtı ve beni görünce: "Sormayın.
İçeri baktım. önlerinde gözleri kapalı yatan adama bakıyorlardı. Bunu fark ettiğim için bütün kuvvetimle kendime hâkim olmaya çalıştım. Gördüğümden müsterih olmuş gibi bir tavırla hafifçe başımı salladım. Mihriye hanımla Necla. elini yataktan dışarı çıkararak bileğimden yakaladı ve: " Nöbet. Şimdi annesiyle beraber. zoraki bir gülümseme ile: "Korkulacak bir şey yok herhalde. Necla sokuldu: "Bir şey mi istedin babacığım?" "Haydi. 43 . Atlatacak inşallah!" dedim. anlaşılmaz birkaç kelime mırıldandı. Mihriye hanım bize işaret etti.. hele hastanın karısı tarafından taciz edilmemek için paltosunu ve şapkasını çabucak giydi ve Nurettin beyin daha evvel avcunda hazırlamış olduğu üç gümüş lirayı yüzünü buruşturup alarak. Fakat bunu gören hasta. Bütün lakaytlığına rağmen canı sıkılmış bir hali vardı. arkasında Nurettin beyle beraber. Nurettin bey kaşlarını çatarak sordu: "Tehlikeli mi?" Doktor. "Yanından ayrılmayın ve akse* gelirse o iğnelerden yapın" diyordu. tanıyamamış gibi bana bir müddet baktı. Genç kız beni görünce başıyla işaret ederek çağırdı. hastanın halinin bende uyandıracağı tesiri görmek istiyorlardı. çıktı. Sonra büyük bir gayret sarf ederek başını karısına ve kızına çevirdi. Sonra. yüzünü buruşturarak birtakım işaretler yaptı. sol tarafımda adeta baş başa vermiş duran kadınlara dönerek. evi terk etti. Hasta gözlerini araladı.Hastanın kapısı açıldı ve doktor. böyle vaziyetlerde her meslektaşının verdiği cevapla mukabele etti: "Belli olmaz!" Ve başka suallere maruz kalmamak. büyük bir merakla.. Yavaşça hastanın kapısına sokuldum. siz biraz çıkın!" Sesi pek hafif ve kesikti.
serlevha filan yoktu. Raif efendi tekrar kolunu çıkarmış ve elimi tutmuştu. biliyorum!" demek isteyen bir hareketle çabuk çabuk başını salladı ve onlara. kolunu çıkarmasana!.. elimdeki paketi gösterdi: "Hepsini getirdin mi?" Evvela anlayamayarak yüzüne baktım. Onu bir kere bile açıp bakmamış. " 44 ."Sen gitme!" dedi. Raif efendi: "Biliyorum. Sonra defteri elime alarak Raif efendiye gösterdim: "Bunu mu istiyordunuz?" Başıyla "evet" diye işaret etti. tamamen unutmuş olduğum. Necla: "Babacığım. Paketi süratle açıp içindeki havlu vesaireyi kapının arkasındaki bir iskemlenin üzerine koydum. Raif efendinin bu neviden bir defteri olacağı aklıma bile gelmezdi. " Alt tarafını okuyamadım. büyük bir merak içindeymiş gibi parlıyordu. gayet acele yazıldığı belli satırlar vardı. İçimde mukavemet edilmez bir merakın gitgide büyüdüğünü hissediyordum. Kadınlar biraz şaşırmışlardı. O zaman Raif efendi. iri ve intizamsız harfler. " diye söylendi. tekrar işaret etti.. Yavaşça defterin yapraklarını karıştırdım.. Sağ tarafta 20 Haziran 1933 tarihi ve hemen bunun altında şu satırlar vardı: "Dün başımdan garip bir hadise geçti ve bana on sene evvelki başka birtakım hadiseleri yeniden yaşattı. İki kadın da yüzüme sorgucu gözlerle bakarak odayı terk ettiler. "Okuma!" dedi ve başıyla odanın karşı tarafını işaret ederek mırıldandı: "Onu şuraya at!. çıkmaları için. Tek çizgili sahifelerde. Bu kadar merasim bunu sormak için miydi? Hasta hâlâ yüzüme bakıyor ve gözleri. İlk sahifeye bir göz attım. İlk defa bu anda mahut siyah kaplı defteri hatırladım. içinde ne olduğunu merak etmemiştim..
. Buna rağmen sizin gözünüzde herkes gibi bir hiç olduğumu söyleyerek mi beni bırakıp gitmek istiyorsunuz?" Gözlerim yaşarmıştı. Göğsümün içi titreyerek. bana kendinize dair hiçbir şey söylemediniz. yalnız bu gece bende bırakmaz mısınız? Bu kadar zaman arkadaşlık ettik.. "Sizi anlıyorum Raif bey!" dedim. "Evet. Raif efendinin defterini ellerimle yok etmek. benim için imkânsızdı: "Ne münasebet. sözüme devam ettim.. Sizi merak etmemi tabii bulmuyor musunuz? Bana karşı da bu kadar saklanmaya muhakkak lüzum görüyor musunuz? Dünyada benim için en kıymetli insansınız..Gösterdiği tarafa baktım. "Sobaya mı?" "Evet!" Bu anda merakım büsbütün arttı.. "Artık lüzumu yok!" Onu bu fikirden vazgeçirmenin mümkün olmayacağını anladım. Herkesten sakladığı ruhunu ihtimal ki bu deftere dökmüştü ve şimdi onunla beraber gitmek istiyordu. gayet iyi anlıyorum. Bu defteri yakmak istemeniz de doğru. "Yazık değil mi? Size uzun zaman arkadaş olmuş bir defteri manasız yere yakmak doğru mu?" "Lüzumu yok!" dedi ve başıyla tekrar sobayı gösterdi. "Bu defteri bir gece. Raif bey!" dedim. Her şeyinizi insanlardan kıskanmakta haklısınız. Mika levhaların arkasında parlayan kızıl gözleriyle demir sobayı gördüm. ölüme giderken bile beraber alan bu adama karşı içimde nihayetsiz bir merhamet ve onun mukadderatına karşı nihayetsiz bir alaka uyandı.. insanlara kendinden hiçbir şey bırakmak istemeyen ve yalnızlığını. Aylardan beri beni kendisine yaklaştırmaktan kaçan bu adama karşı ruhumda biriken sitemleri de sanki bu anda or-laya döküyordum: 45 . hiç olmazsa bir gün geri bırakamaz mısınız?" Gözleriyle: "Neden?" diye sorarak yüzüme baktı Başladığım şeye devam etmek ve son bir çareyi denemek için ona daha çok sokuldum ve kendisine karşı duyduğum bütün alaka ve sevgiyi gözlerimde toplamaya çalıştım. Fakat bunu bir müddet.
biraz evvelki titizliğine hiç benzemeyen bir tavırla: "Ne yaparsan yap!" makamında omuzlarını silkti.. Hasta.. Raif efendi bunları saklamak veya silmek için hiçbir harekette bulunmuyor.. Hayatının en mühim kısımlarını ihtiva ettiği muhakkak olan bu defterle bile artık alakasını kesmiş bulunduğunu anladım. evvela alnımdan." Sözüne devam edemedi. "Hiç kimsenin kabahati yok. bu ancak fevkalade büyük ve sahici kederlerde görülen. Hep ben.. eğildim. ağır bir hastaya söylenecek şeyler olmadığını hatırlayarak sustum. Doğrulmak istediğim zaman beni bırakmadı. Hasta tekrar gözlerini açtı:. hıçkırıksız ağlayışlardan biriydi. Yaptığınız nihayet manasız bir hodbinlik olabilir. Nihayet gözleriyle defteri işaret ederek: "Oku... bilhassa insanların size ne yaptıklarını bilmek istiyorum. kendine doğru çekti."insanlardan itimadınızı çekip almakla belki haklısınız. göreceksin!" dedi. Bu sahnenin onu yorduğu muhakkaktı... siz de beni anlayınız! Sizin sonunda bulunduğunuz yolun ben daha başlarmdayım. Hiçbir şey. Hasta başını şiddetle sallayarak sözümü kesti. Defteri sobaya atıp dışarı kaçmayı düşünüyordum." Bu sözlerin.. Bunu bekliyormuş gibi hemen siyah kaplı defteri cebime koydum.. "Yarın sabah getirir." dedim... gözlerini kırpmadan bana bakıyordu. Ben de büyük bir ruhi yorgunluk duymaya başlamıştım.." Birdenbire sustu ve çenesi göğsüne düştü. Öksürüyordu. Hep ben. İnsanları öğrenmek. Fakat bunun istisnaları yok mu? Olamaz mı? Unutmayın ki siz de bu insanlardan birisiniz. Hatta benim bile!. gözünüzün önünde yakarım!" dedim. ağlamaya başlamıştım. Ondan ayrıl46 . "İnsanlar bana hiçbir şey yapmadılar. sonra yanaklarımdan öptü. hayır!" diyordu. Bir şeyler mırıldanıyordu. Ben de kendimi tutamamış. Nihayet son bir gayretle: "Raif bey. Daha hızlı nefes alıyordu. nefesini yüzümde hissediyordum: "Hayır. Ayrılmak için elini öptüm. O da susuyordu. Başımı kaldırınca gözlerinden şakaklarına doğru yaşlar sızdığını gördüm.. sessiz..
Artık birbirimize veda etmiş bulunuyorduk. Otele geldiğim zaman arkadaşımı uyumuş buldum.. Söylemek.. ne anlatabilirim? On seneden beri hiç kimseye bir şey söylediğimi hatırlamıyorum. Fakat bunun bu kadar korkunç. Yalnız bir şeye dayanmak artık benim için mümkün değil: I ler şeyi kafamda yalnız başıma saklayamayacağım. İnsan tahammül edemeyeceğini zannettiği şeylere pek çabuk alışıyor ve katlanıyor. bundan sonra beni hiç bırakmayacaklarını biliyorum. Hangi hain tesadüf dün onları yolumun üstüne çıkardı ve beni. Ama ben dayanacağım.. Bundan sonraki hayatım nasıl dayanılmaz bir işkence olacak!. Yolda soğuk bir rüzgâr yanaklarımı kuruttu. artık yavaş yavaş alıştığım hissiz uyuşukluktan ayırdı. boş yere bütün insanları kendimden uzaklaştır47 ... Şimdiye kadar olduğu gibi.. birçok şeyler anlatmak istiyorum. Duyulur duyulmaz bir sesle: "Seninle hiç şöyle uzun boylu konuşamadık evladım... Kime?..manın bana güç geleceğini biliyordum.. Deli olacağım. tekrar dudaklarını kımıldattı. Yazık!. " diye söyleniyordum. yahut öleceğim dersem yalan söylemiş olurum. Yatağa girerek başucumdaki küçük lambayı yaktım ve derhal Raif efendinin siyah kaplı mektep defterini okumaya başladım: 20 Haziran 1933 Dün başımdan garip bir hadise geçti ve bana on sene evvelki başka birtakım hadiseleri yeniden yaşattı. Kapının önünde bekleyenlere yüzümü göstermemek için adeta koşarcasına holden geçtim ve sokağa fırladım. Ben de yaşayacağım. Şu kosko-ı. bir şeyler. Ama nasıl yaşayacağım!..ıman dünyada benim kadar yapayalnız dolaşan bir insan daha var mı acaba? Kime. Raif efendi. Unutup gittiğimi zannettiğim bu hatıraların.. Boşuna yere herkesten kaçmış.... Yazık!" dedi ve gözlerini kapadı. senelerden beri dalmış olduğum derin uykudan.... bu kadar acı olacağını tasavvur edememiştim.. Hiç durmadan "Yazık!.
mışım; ama bundan sonra başka türlü yapabilir miyim? Artık hiçbir şeyin değişmesine imkân yok... Lüzum da yok. Demek böyle olması icap ediyormuş. Yalnız söyleyebilsem... Bir kişiye olsun içimdekileri dökebilsem... Bunu sahiden istesem bile artık böyle bir insan bulmama imkân yok... Bende arayacak hal kalmadı... Kalsa da aramam... Zaten bu defteri neden aldım? Küçük bir ümidim olsa, dünyada en sevmediğim bu yazmak işine kalkışır mıydım? İnsanın muhakkak kendini boşaltması lazım... Dünkü hadise olmasaydı... Ah, dün her şeyi öğrenmiş olmasaydım... Şimdi eski ve belki de rahat hayatım devam edecekti... Dün sokakta giderken iki kişiye rast geldim. Birini ilk defa görüyordum, öteki de dünyada bana belki en uzak insanlardan biriydi. Bunların hayatım üzerinde bu kadar müthiş tesirleri olabileceği aklıma gelir miydi? Fakat mademki bir kere yazmaya karar verdim, her şeyi sükûnetle ve baştan anlatmalıyım... Bu takdirde birkaç sene, hatta on on iki sene geriye gitmek lazım... Belki de on beş... Fakat sıkılmadan yazacağım... Belki manasız tafsilat arasında asıl korkunç tarafları boğmak, onların tesirinden kurtulmak mümkün olur. Belki yazacaklarım yaşadığım kadar acı olmaz ve ben biraz ferahlarım. Birçok şeylerin zannettiğimden daha ehemmiyetsiz, basit olduğunu görüp kendi heyecanımdan utanırım... Belki... Babam Havranlıydı. Ben orada doğdum ve büyüdüm. Orada ilk tahsilimi yaptım, sonra bir müddet, bize bir saat kadar uzaktaki Edremit idadisine gidip geldim. Umumi Harbin son senelerinde, on dokuz yaşlarında askere alındım; fakat daha talimgahta mütareke ilan edildi. Kasabaya döndüm. Tekrar idadiye devam edip bitirmedim. Zaten okumaya pek hevesim yoktu. Araya giren bir senelik zaman ve o sıralarda bu havalide hüküm süren karmakarışık vaziyet beni tahsilden soğutmuştu. Mütarekeden sonra bütün bağlar gevşemiş, ne doğru dürüst bir hükümet, ne de muayyen bir fikir ve hedef kalmıştı. Bazı mmtakalar ecnebi kuvvetleri tarafından işgal ediliyor, birdenbire türeyen bir sürü çeteler, türlü türlü namlar altında, ba4B
• m düşmana karşı cephe kurarak, bazan köyleri soyarak faaliydi gösteriyor; dün bir kahraman olarak ismi ağızdan ağıza do-l.ışan bir sergerdenin bir hafta sonra tenkil edildiği ve ölüsünün Edremit'te Konakönü meydanında asılı durduğu ilan ediliyordu. Böyle bir devirde, dört duvar arasına kapanarak Osmanlı tarihi veya musahabat-ı ahlâkiye* okumak pek cazip bir şey değildi. Yalnız, memleketin oldukça hali vakti yerindelerin-den sayılan babam, nedense beni okutmak sevdasına düşmüş-lü. Akranlarımdan birçoğunun çapraz fişeklikler takıp mavzeri sırtlayarak çeteliğe çıktığını, bunlardan bir kısmının düşman, bir kısmının eşkıya tarafından öldürüldüğünü görünce, benim de akıbetimden korkmaya başlamıştı. Hakikaten ben de boş durmak istemiyor, gizli gizli hazırlanıyordum. Fakat bu sırada işgal kuvvetleri kasabaya geldiler ve her türlü kahramanlık heveslerim, içimde boğulup kalmaya mahkûm oldu. Birkaç ay serseri gibi dolaştım. Arkadaşlarımın çoğu ortadan kaybolmuştu. Babam beni İstanbul'a göndermeye karar verdi. Nereye gideceğimi o da bilmiyor, "Bir mektep bul, oku!" diyordu. Daima biraz beceriksiz ve mahcup bir çocuk olduğum halde babamın bana böyle söylemesi, oğlunu ne kadar az tanıdığını göstermeye kâfiydi. Ne olsa, içimde bazı cihetlere doğru gizli birtakım arzular duyuyordum. Mektepteyken hocalarımın takdirini kazandığım bir ders vardı: Oldukça iyi resim yapıyordum. İstanbul'daki Sanayii Nefise Mektebi'ne** girmek ara sıra aklımdan geçer ve bana tatlı hayaller kurdururdu. Zaten küçükten beri hakikatten ziyade hayal dünyasında yaşayan sessiz bir çocuktum. Tabiatımda manasız denilecek kadar ileri giden bir çekingenlik vardı ki, çok kere etrafım tarafından yanlış anlaşılmama, aptal yerine konmama sebep olur ve beni üzerdi. Hiçbir şey beni, hakkımdaki bir kanaati düzeltmek mecburiyeti kadar korkutmazdı. Sınıfta arkadaşlarımın yaptığı bir kabahat daima benim üzerime atıldığı halde ben kendimi bir kelime ile olsun müdafaaya cesaret edemez, eve döndüğüm zaman bir kenara saklanıp ağlardım. Annemin ve bilhassa babamın bana sık * Ahlak sohbetleri. ** Güzel Sanatlar Akademisi. 49
sık: "Yahu, sen kız olacakmışsm ama yanlış doğmuşsun!" dediklerini hatırlıyorum. En büyük zevkim evin bahçesinde veya derenin kenarında yalnız başıma oturup hülyalara dalmaktı. Bu hülyalar, hareketlerimle büyük bir tezat teşkil edecek kadar cesurca ve genişti: Okuduğum sayısız tercüme romanlarındaki kahramanlar gibi, her sözüme tereddütsüz itaat eden maiyetimle beraber ortalığı kasıp kavurduğum, bir mahalle ötede oturan ve içimde şeklini pek tayin edemediğim tatlı arzular uyandıran Fahriye ismindeki bir kızı, yüzümde bir maske ve belimde çifte tabancalarla, dağlardaki muhteşem mağarama kaçırdığım olurdu. Onun evvela nasıl korkup çırpınacağmı, sonra, önümde tir tir titreyen insanları, mağaradaki emsalsiz zenginliği görünce nasıl büyük bir hayrete düşeceğini ve nihayet yüzümü açınca, saklayamadığı bir sevinçle nasıl haykırarak boynuma atılacağını tasavvur ederdim. Bazan büyük kâşifler gibi Afrika'da gezer, yamyamlar arasında görülmemiş maceralar geçirir, bazan meşhur bir ressam olur ve Avrupa'yı dolaşırdım. Bütün okuduğum kitaplar, Misel Zevako'lar, Jül Vern'ler, Aleksandr Duma'lar, Ahmet Mithat Efendi'ler, Vechi Bey'ler kafamda silinmez şekilde yer tutmuşlardı. Babam bu kadar okumama kızar, bazan romanları alıp atar, bazan geceleri odama ışık verdirmezdi. Fakat benim her şeye bir çare bulduğumu, küçük kaytan fitilli idare lambasının ışığı altında kendimden geçerek "Paris Esrarı"nı veya "Sefiller"i okuduğumu görünce tazyikinden vazgeçmişti. Elime geçen her şeyi okuyor ve her okuduğum şeyin, ister Mösyö Lökok'un maceraları, ister Murat Bey'in tarihi olsun, tesiri altında kalıyordum. Eski bir Roma tarihinde, Mucius Scaevola isminde bir murahhasın* düşmanla sulh müzakeresi yaparken, kendisine teklif edilen şartları kabul etmezse öldürüleceği yolundaki tehdide cevap olarak, kolunu yanı başındaki ateşe sokup dirseğine kadar yaktığını ve bu sırada sükûnetle müzakereye devam ederek, böyle tehditlerle korkutulamayacağmı gösterdiğini okuduğum zaman, elimi aynı şekilde bir ateşe sokmak ve aynı meta* Elçinin. 50
. Babam benim işe yarar bir adam olmam için son bir tedbire başvuruyordu. çıplak ve mahrem bir halde yakalanmış bir kadın gibi şaşırıyor. Ne yapacağımı bilmeden uzun zaman İstanbul'da dolaştım. Almanya'da.neti nefsimde denemek arzusuna kapılmış ve parmaklarımı oldukça ağır bir şekilde yakmıştım. Bir zamanlar kendim de yazı yazmaya. Yalnız resim yapmaya devam ediyordum. içimden bir şey vermek gibi gelmiyordu. ecnebilerin gayet ucuz.. bir iç ifadesi olduğunu İstanbul'da ve Sanayii Nefise mektebinde. fakat bundan çabuk vazgeçmiştim: İçimdekileri herhangi şekilde olursa olsun dışarıya vurmak korkusu. yol parasıyla diğer masraflar için bir miktar para yolladığını bildiriyordu. Bunlar tesadüfen birinin eline geçse. benim oraya giderek "sabunculuk. Resim yapmanın da bir nevi ifade.. içinde benden herhangi bir şey bulunan resimleri büyük bir titizlikle saklıyor ve ortaya çıkarmaktan utanıyordum. Zaten hocalar da bende fazla bir şey bulmuyorlardı. Bu sanatlara karşı bir heves duy* Aracılıktan. Hep o korku yüzünden. kendi kendime öğrendim ve mektebe devam etmez oldum. hatta İstanbul'dakinden daha az bir para ile geçindiklerini bir yerden duymuş. Fevkalade sevindim. bilhassa mis sabunculuğu" öğrenmemi söylüyor.. Nitekim işin böyle olmadığını anlayınca bundan da vazgeçtim. Bu iş bana. Mütareke seneleriydi. kıpkırmızı oluyor ve kaçıyordum. bir mutavassıtlık-tan* ibaret görünüyordu. 51 . En büyük bir acıya yüzündeki tebessümü muhafaza ederek tahammül eden bu adamın hayali beni hiçbir zaman terk etmemiştir. hiç kimsenin yardımı olmadan. bu manasız ve lüzumsuz ürkeklik yazı yazmama mâniydi. Havran'a dönmek için babamdan para istedim. şehir benim tahammül edemeyeceğim kadar hayâsız ve karmakarışık olmuştu. bana dair herhangi bir şey ifade eden. hatta ufak şiirler karalamaya kalkmış. Dışarıyı alıp bir kâğıda aksettirmekten. On gün kadar sonra uzun bir mektup aldım. paranın kıymetini kaybetmesi yüzünden. Evde veya atölyede karaladığım şeyler arasından ancak en manasızlarını gösterebiliyor.
Dört günlük yolculuk esnasında bir mükâleme* kitabından ezberlediğim beş on kelime sayesinde. Fakat ben işin bu tarafını düşünmüyordum bile. insanları daha sarışın bir şehir. Fakat ortada insanı hayretinden düşüp bayılmaya sevk edecek bir şey de yoktu. Pansiyonun diğer müşterileri de bir * Konuşma. Lisan öğrenmeden bir işe başlanamayacağını düşünerek. bizim burdaki sabunhaneyi büyütür. şimdiye kadar sadece romanlarda rastladığım insanları işte bu "Avrupa"da bulacağımı tahmin ediyordum. Pansiyon sahibi madam da boş zamanlarını benimle gevezeliğe hasrediyor ve yardımda bulunuyordu. birçok hayallerime mevzu olan Avrupa'yı görmek fırsatının böyle hiç beklemediğim bir zamanda çı-kıvermesinden sevindim.. kendimi idare edecek kadar lisan öğrenmek ve hayran hayran etrafıma bakınarak şehri dolaşmakla geçti. çok daha temiz. vahşiliğimin bir sebebi de kitaplarda tanıştığım ve benimsediğim insanları muhitimde bulamayışım değil miydi? Bir hafta içinde hazırlandım ve Bulgaristan üzerinden trenle Berlin'e hareket ettim. çocukluğumdan beri gözlerimin önünde bin bir şekilde canlanan. Babam mektubunda: "Bir iki senede bu işi öğrenip gelirsen.. İlk haftalar. İlk günlerin şaşkınlığı çok sürmedi. Bir ecnebi dil öğreneceğimi. Benim hayalimdeki Avrupa'nın nasıl bir şey olduğunu ve şimdi içinde yaşadığım şehrin buna nazaran ne noksanları bulunduğunu kendim de bilmiyordum. Hayatta hiçbir zaman kafamızdaki kadar harikulade şeyler olmayacağını henüz idrak etmemiştim.. 53 . Sokakları biraz daha geniş. ıslah eder ve senin idarene veririm. bu dilde kitaplar okuyacağımı. sen de ticaret hayatına atılarak altın bileziğin sayesinde mesut ve müreffeh olursun!" diyordu. adresini daha İstanbul'dayken defterime yazdığım bir pansiyona gittim. Zaten muhitimden uzak duruşumun. Hiç lisan bilmiyordum. Umumi Harp'te Türkiye'de bulunmuş ve biraz Türkçe öğrenmiş bir eski zabitten ders almaya başladım.. Burası da en nihayet bir şehirdi. ve asıl.duğumdan filan değil.
Bunların arasında bil-lı. oldukça renkliydi. gününü. Çok kere.I ıııkle ahbaplık etmeyi fırsat sayıyorlar ve saçma sapan suallerle başımı şişiriyorlardı. Para düşkünlüğü yüzünden servetini kaybeden ihtiyar bir kadın. açılan odaya hemen bir başka misafir gelirdi. Por-lekizli bir tüccar olan ve Berlin'e Kanarya adalarından portakal getiren Herr Camera ve ihtiyar Herr Döppke benimle ahbaptılar. zabitler grev yapan ameleyi ve harbe devam etmek istemeyen askerleri kabahatli buluyor. o sıralarda Ber-I i n'de pek bol olan siyasi toplantılara gidip akşamları intibalarıni anlatmak suretiyle geçiriyordu. Kurtarabildiği bir miktar parasıyla oldukça mütevazı bir hayat sürüyor. 53 . yumruğunu sıkarak havada sallardı. Fakat zamanla bu değişmelere. yemek yediğimiz karanlık salonun daima yanık duran kırmızı abajurlu elektriğine. Akşam yemeklerinde sofra başında luplanan kalabalık. boş zamanlarında derhal gazetesini okumaya koyulurdu..ıssa Hollandalı bir dul kadın olan Frau van Tiedemann. Fakat bütün bu fikirler hakikaten Almanya'ya değil. Bu sonuncusu Almanya'nın Kamerun müstemlekesinde ticaret yaparken mütarekeden sonra her şeyini bırakarak vatanına sığınmış bir adamdı. Hele bu münakaşalar. müstemleke tüccarı durup dururken. Onun da kendine göre ateşli kanaatleri vardı ve bunlardan bahsederken yüzü büsbütün kızarır. günün hiçbir zamanında eksik olmayan çeşitli lahana kokularına. harp açan imparatora küfür ediyordu. saatlerce münakaşa ederdi. hatta bunlardan sıkılmaya başlamıştım. yeni tanıştığı terhis edilmiş işsiz Alman zabitlerini de yanında getirir ve onlarla. her birinin kendi şahsi menfaatlerine bağlıydı. Herkesin Almanya'yı kurtarmak için kendine göre bir fikri vardı. zabitlere kızıyor.. Sabahları odamı düzelten hizmetçi kız bile benimle siyasetten konuşmaya kalkar. Bazan pansiyon müşterilerinden biri gider. sofra arkadaşlarımın siyası münakaşalarına alışmış. Benim yarım yamalak anladığıma göre Almanya'nın kurtuluşunu Bismark gibi demir iradeli bir adamın işbaşına geçmesinde ve hiç vakit geçirmeden silahlanmaya başlayarak ikinci bir harple haksızlıkları düzeltmekte buluyorlardı.
müzeleri dolaşmıştım. Bir müddet sonra bu adeta bir iptila halini aldı. Yavaş yavaş kitap okumaya çalışıyor ve bu işten zamanla daha çok zevk duyuyordum.Almanya'ya niçin geldiğimi unutmuş gibiydim. Haftada üç defa akşamüzerleri eski zabitten Almanca ders alıyor. Kendi kendime: "İşte Avrupa! Ne var burada sanki?" diyor ve esas itibariyle dünyanın pek sıkıcı olduğuna hükmediyordum. hayvanat bahçesini. henüz lisan öğrenmekle meşgul olduğumu. Berlin şehrinde. bir lüks sabun firmasına müracaat ettim. Yavaş yavaş ben fabrikaya uğramaz oldum. kalabalığın içinde dolaşır. Ekseriya öğleden sonraları büyük caddelerde. Yata54 . hem kendimi avutuyordum. gündüzleri müzelerdeki ve yeni açılan galerilerdeki tabloları seyrediyor ve pansiyona daha yüz adım uzaktayken burnumda lahana kokuları hissediyordum. Bir İsveç grubuna ait olan müessesenin Alman memurları. yakında bu neviden bir müesseseye müracaat edeceğimi yazarak hem onu. ne yapacağımı. babam mektuplarının arasını uzattı ve ben. her üz unutulmamış olan silah arkadaşlığının verdiği bir alakayla. yaşamaya devam ettim. boşuna yere vakit ziyan etmemek için böyle yaptılar. Havran'da-ki sabunhanemizde göre göre öğrendiğimden daha derin taraflarını. buraya niçin geldiğimi hiç aklıma getirmeden. beni gayet iyi karşıladılar. fakat bu mesleğin. Bu milyonluk şehrin birkaç ay içinde tükenivermesi bana adeta yeis veriyordu. onlar neredeydin demediler. galiba firmanın sırındır diye. Babama büsbütün yalan söylemiş olmamak için. bana göstermekten çekinBelki de bende bu işe fazla bir heves görmediklerinden. Bütün şehri. yüzlerinde çok mühim işler yapmış insanlara mahsus bir ciddilikle evlerine dönen veya bir erkeğin koluna asılarak baygın gözleriyle etrafa tebessüm saçan kadınları ve yürüyüşlerinde hâlâ asker adımlarını muhafaza eden erkekleri seyrederdim. Fakat ilk aylar geçince eskisi kadar canım sıkılmamaya başladı. Sabunculuk meselesini babamdan mektup aldıkça hatırlıyor. Günlerim birbirine tıpkı üpkısına benzeyerek geçiyordu. birkaç Türk arkadaşın yardımıyla.
Belki eserlerindeki fazla iddia. kendini göstermek temayülü. görmediğim şeyleri birdenbire hatırlıyor. oldukça saf bir talebeye âşık oluyor. ** Utancıyla. Hele bunlardan bir tanesi günlerce sarsmıştı. Hemen hemen hepsinde kendimden. etrafımdan. fakat buna dair hiç kimseye bir şey söylemeden. gördüklerim ve duyduklarımdan birer parça buluyordum.** müthiş iptilasının*** kurbanı olup gidiyordu. içinden geçenleri söy-leyememek. yanı başıma eski ve kaim lügat kitabını kor. National Galeri'deki bir tabloyu saatlerce seyrettiğim ve sonra günlerce aynı çehreyi ve manzarayı kafamda yaşattığım oluyordu. onlara şimdi hakiki manalarını verdiğimi zannediyordum. gazeteleri karıştırırken. böyle bir aptalı sevmenin hica-bıyla. Almanya'ya geleli bir sene olmak üzereydi. Çok kere lügat aramaya bile tahammül edemez. Ben bu yenilerden pek bir şey anlamıyordum. *** Düşkünlüğünün. Günün birinde. Turgenyef in koskocaman hikâyelerini bir defada sonuna kadar okuduğum oluyordu. fevkalade insanlardan ve görülmemiş maceralardan bahsetmiyorlardı. yağmurlu ve karanlık bir teşrinievvel**** gününde. Evvelce içinde yaşadığım halde anlamadığım. Klara Miliç ismindeki bu hikâyenin kahramanı olan kız. 55 . yeni ressamların açtığı bir sergi hakkındaki tenkit makalesi gözüme ilişti. benim mizacıma aykırı olduğu için onlardan hoşlan* İpucu. Gözümün önünde yepyeni bir dünya açılır gibiydi. cümlelere karine*yle mana vererek geçerdim. Bu kızı nedense kendime pek yakın bulmuştum. en güzel taraflarını müthiş bir kıskançlık ve itimatsızlıkla saklamak cihetinden onu kendime benzetiyordum. Müzelerdeki eski resim üstatları da artık bana sıkılmadan yaşamak imkânını veriyorlardı. saatlerce kalırdım. gayet iyi hatırlıyorum. en kuvvetli. Bu sefer okuduklarım. **** Ekim.ğın üzerine yüzükoyun yatarak kitabı önüme açar. Üzerimde en çok tesir yapanlar Rus muharrirleriydi. en derin. çocukluğumun ve ilk gençliğimin tercüme veya telif kitapları gibi sadece kahramanlardan. herhangi bir şekilde göze çarpmak.
. onunla aramızda bir tanışıklık varmış gibi bir hisse kapıldım. Ben bu kadını yedi yaşımdan beri okuduğum kitaplardan. biraz vahşi.. Bu portrede ne vardı?.. yalnız. Bu çehreyi veya benzerini hiçbir yerde. Ama ne olsa insan eğleniyordu. Kırık bir tuğla parçası kadar şekilsiz kristal vazolar. Yalnız orada. O andaki hislerimi. mücrimler albümünden alınmışa benzeyen korkunç portreler. Bunu izah edemeyeceğimi biliyorum. beş yaşımdan beri kurduğum hayal dünyalarından tanıyordum..mıyordum. biraz mağrur ve çok kuvvetli bir ifade vardı. On56 . hiçbir zaman görmediğimi ilk andan itibaren bilmeme rağmen. gene rastgele sokaklarda dolaşarak günlük gezintilerimden birini yaparken. Bu kadar az emekle bu kadar büyük işler başarmaya kalkan insanlara belki içerlemek icap ederdi. sonsuz bir melal ile kuvvetli bir şahsiyeti birleştiren bu ifade. kürk mantolu bir kadın portresinin önünde. nispetsiz başlar ve memeler. Tesadüfe itaat ederek içeri girmeyi tercih ettim ve duvarlardaki küçüklü büyüklü birçok tabloları alakasız gözlerle seyrederek uzun müddet dolaştım. Yapacak mühim işlerim yoktu. gazetede bahsedilen serginin açılmış olduğu binanın önünde bulunduğumu fark ettim. o zamana kadar hiçbir kadında görmediğim garip. Resimlerin çoğu insana gülümsemek arzusu veriyordu: Köşeli dizler ve omuzlar. bana asla yabancı olamazdı. vücutla-rıyla beni sağa sola itiyorlar.. anlatmama imkân yok. bu siyah kaşlar ve onların altındaki siyah gözler. Bu soluk yüz. elişi kâğıdından yapılmış gibi keskin renklerle gösterilmeye çalışılan tabiat manzaraları. Resimleri seyredip geçenler. bilhassa aradan bu kadar seneler geçtikten sonra. mıhlanmış gibi durduğumu hatırlıyorum. Nitekim gazetedeki yazıyı bile okumadım. Fakat birkaç saat sonra. bu koyu kumral saçlar ve asıl. senelerce kitap arasında kalmış kadar cansız çiçekler ve nihayet. masumluk ile iradeyi. fakat ben olduğum yerden ayrıla-mıyordum. Büyük salonun kapıya yakın bir duvarının önünde birdenbire durdum. Fakat onların hiç kimse tarafından anlaşılmamak ve gülünç olmak gibi bir cezayı da adeta marazi bir zevkle ve isteyerek kabul ettiklerini düşününce acımaktan başka yapılacak iş yoktu.
57 . Geç vakte kadar içeride kaldım. fakat biraz kısaydı. Ara sıra dolaşıyor. Bundan biraz da memnun oldum. beyzi bir insan yüzü vardı.da Halit Ziya'nm Nihal'inden. Vecihi Bey'in Mehcure'sinden. Sonlara doğru. Bu istiğna ifadesi. Buna rağmen bakışındaki hüzün biraz da istiğna** ile karışıktı. Sanki: "Evet. Bu tablo hakkında orada tafsilat bulacağımı umuyordum. üzerimde bu kadar büyük bir tesir yapamayacağını. aradığımı bulamayacağım. Şövalye Büridan'm sevgilisinden ve tarih kitaplarında okuduğum Kleopatra'dan.* Yabankedisi derisinden bir kürkün içinde. Kaşları ne pek kalın. Gözkapakları hafifçe şişti. O benim hayalimdeki bütün kadınların bir terkibi. bunun üzerinde. Her defasında yüzünde yeni ifadeler. ne pek ince. hatta mevlit dinlerken tasavvur ettiğim. Siyah gözleri anlaşılmaz. sahifenin alt tarafında. koyu kumral saçları. Başka hiçbir şey yoktu.. gitgide kendini belli eden bir hayat görür gibiydim. Aşağıya doğru bakan gözlerin gizlice beni süzdüğünü. adeta bulamayacağından emin olduğu oir şeyi son bir ümitle aramak istiyordu. kendi portresi bulunduğu anlaşılıyordu.. bir imtizacıydı. gölgede kalmasına rağmen donuk beyaz rengi belli olan küçük bir boyun parçası. ** Sakınma. dudakların hafifçe kıpırdadığını zannediyordum. hatta belki de ilk hayranlığımı azaltacağını düşünerek korkuyordum. İnce uzun ve kanatları biraz etli bir burnu vardı. Adeta ellerim titreyerek katalogu karıştırdım. görmeyen gözlerle diğer tablolara bakıyor ve sonra çabucak aynı yere dönerek uzun müddet seyrediyordum. Selbstportrât. Muhammed'in annesi Âmine Hatun'dan birer parça vardı. Ressamın sergide yalnız tek bir eseri. derin düşüncelere dalmış gibi yere bakıyor. biraz dolgun ve alttakisi daha irice olan dudaklarında tamamen açık bir hal alıyordu. * Karışımı. köşeli ve oldukça geniş alnını çevreleyerek aşağı doğru uzanıyorlar ve yabankedisinin tüylerine karışıyorlardı. tablonun numarasının hizasında şu üç kelimeyi okudum: Maria Puder. Çenesi hafifçe öne doğru kıvrık ve sivriceydi. Bu harikulade resmi yapan kadının başka tablolarının. hafifçe sola dönmüş. Fakat ne olur?" der gibiydi.
odama çekilerek yalnız başıma o çehreyi gözlerimin önüne getirmek arzusuyla yanıyordum.Salonda kimseler kalmamıştı. tuhaf bir tesadüf eseri olarak. sabahleyin aldığım ve bir kahvede oturup okurken sergi hakkındaki makaleyi gördüğüm gazeteydi. ben yavaşça odama gittim. Hemen yemeğimi yemek. duruşu ve yüzünün ifadesi bakımından. Sofrada hiç konuşmadım.. Bu. Bir sergide ilk defa resim teşhir eden bu genç sanatkârdan oldukça uzun bahsediyordu. Bu yazıda o tablo ile ressamı hakkında neler bulunduğunu öğrenmek için sahifeleri yırtarcasına açtım. Yazıyı baştan itibaren şöyle bir süzdüm. Kapının yanında duran uzun boylu bir adam. kendi portrelerini yapan sanatkârların çoğunda görülen "güzelleştirme" veya "inadına çirkinleştirme" temayüllerinin onda bulunmadığı söyleniyor. Her akşamkinin aksine olarak hiç yollarda oyalanmadan pansiyona döndüm. hayret verecek kadar büyük bir ifade kabiliyetine malik olduğu. Andreas del Sarto'nun Madonna d elle Arpie tablosundaki Meryemana tasvirine insanı şaşırtacak kadar çok benzediği iddia ediliyor ve yarı şaka bir ifade ile bu "Kürk Mantolu Madonna"ya muvaffakiyetler temenni edilerek başka bir ressamdan bahse geçiyordu. Ertesi gün ilk işim. Pansiyonun sahibi Frau Heppner: "Bugün nereleri gezdiniz?" dedi. "Hiç. Salondakiler.. derhal modern resim üzerinde konuşmaya başladılar.. sonra modern ressamların bir sergisini gezdim!" diye cevap verdim. Ortalara doğru gözlerim. Süratle kendimi toplayarak dışarı çıktım. katalogda gördüğüm kelimelerin üzerinde mıhlanıp kaldı: Maria Puder. Soyunurken ceketimin cebinden yere bir gazete düştü. Daha ziyade klasiklerin yolunda yürümek istediği anlaşılan ressam kadının. Hafif bir yağmur çiseliyordu. meşhur kopyalarını satan bir mağazaya 58 . galiba beni bekliyordu.. Kaldırıp masanın üzerine korken birdenbire yüreğim atmaya başladı. Benim gibi yavaş ve heyacansız bir adamın bu kadar telaşına kendim de hayret ediyordum. Dolaştım. birçok teknik mütaalalardan sonra nihayet tablodaki kadının.
veya ismini söyleyemeyecekleri bir adamdan peydahladıkları evlatlarına gözlerini dikip şaşkın şaşkın gülümseyen hizmetçi kızlara benzerlerdi. hayat hakkındaki hükümlerini vermiş ve dünyayı istihfaf etmeye başlamış bir kadındı.. kucağındaki Mesih'e değil. siyah ve derin gözlerini toprağa veya karşısındakine çevirmekte. hatta gökyüzüne de değil. makale sahibinin hakkı vardı: Kucağında mukaddes çocuğu ile yüksekçe bir yerde oturan. başını tutuşu. İki tarafında ibadet eder gibi duran azizlere değil. Onu herhangi bir yerde görmek mümkün olabilirdi. sağındaki sakallı erkekle solundaki genci hiç fark etmiyor-muş gibi gözlerini yere diken bu Madonna'nm yüzü. büyük bir korku oldu. Dikkatle baktığım zaman bu resimde sanat bakımından büyük bir hususiyet bulunduğuna hükmettim. Büyük bir Sarto albümünün içinde onu buldum. kucaklarındaki bebeğe bakarken: "Gördünüz mü? Allah bana neler ihsan etti!" demek isteyen küçük çocuklara. hulasa yaşamaktaydı. bakışlarında ve dudaklarında apaçık görünen melal ve kırgınlık ifadesi aynen dün gördüğüm tabloya benziyordu..giderek Arpie Madonnası'nı aramak oldu. lüzumundan biraz fazla tebarüz ettirilen*. bu harikulade kadın aramızda dolaşmakta. Hayatımda ilk defa böyle bir Madonna görüyordum: Şimdiye kadar tesadüf ettiğim Meryemana tasvirlerinde. düşünmeyi öğrenmiş. hatta manasızlığa kadar götürülen bir masumluk ifadesi vardı. Resmi masanın üzerine bıraktım. Gözlerimi kapayarak sergideki tabloyu düşündüm. Öyle ya. Albümün bu yaprağını ayrıca sattıkları için hemen alarak odama döndüm. Orada tasvir edilen insanın hakikatte de mevcut olduğu ancak bu anda aklıma geldi. Halbuki Sarto'nun bu tablosundaki Meryem. Bu ihtimali düşününce ilk duyduğum his. Bir hayli fena basılmış olan kopya fazla bir şey göstermemekle beraber. 59 . * Belirgin kılman. toprağa bakıyor ve muhakkak ki bir şeyler görüyordu. Benim gibi hayatında hiç macerası olmayan bir erkeğin ilk defa böyle bir kadınla karşılaşması hakikaten korkunç olurdu. alt dudağı biraz büyükçe olan ağzını açarak konuşmakta. ressam kendi resmini yapmış olduğuna göre.
Yirmi dört yaşında olduğum halde başımdan hiçbir kadın macerası geçmemişti. Havran'dayken, bizden yaşça büyük bazı mahalle arkadaşlarının delaletiyle yaptığımız birkaç hovardalık, manasını anlamama imkân olmayan sarhoşluk maceralarından başka bir şey değildi ve tabiatımdaki sıkılganlık, bunları tekrara heves etmeme mâni olmuştu. Kadın, benim için, muhayyilemi kamçılayan, sıcak yaz günlerinde zeytin ağaçlarının altına uzandığım zaman yaşadığım bin bir türlü maceraya iştirak eden, maddilikten uzak, yaklaşılmaz bir mahluktu. Uzun seneler kimseye haber vermeden âşık olduğum komşumuz Fahriye ile, hayalen, çok kere hayâsızlığa kadar varan münasebetlerim olduğu halde, kendisiyle sokakta karşılaştığım zaman yerlere yıkılacak kadar şiddetli çarpıntılara uğrar, yüzüm ateş gibi kesilerek kaçacak yer arardım. Ramazan geceleri onun, annesiyle beraber, elinde bir fenerle, teraviye gidişini seyretmek için evden kaçıp kapılarının karşısına gizlenir, fakat bu kapı açılıp, dışarı vuran sarımtırak ışıkta siyah feraceli vücutlar görünür görünmez başımı duvara çevirerek, benim burada olduğumu fark edecekler diye titremeye başlardım. Bir kadın herhangi bir şekilde hoşuma gidince ilk yaptığım iş ondan kaçmak olurdu. Karşı karşıya geldiğim zaman her hareketimin, her bakışımın sırrımı meydana vuracağından korkar, tarif edilmesi imkânsız, adeta boğucu bir utanma ile dünyanın en zavallı bir insanı haline gelirdim. Hayatımda hiçbir kadının, hatta annemin bile gözlerine dikkatle baktığımı hatırlamıyorum. Son zamanlarda, bilhassa İstanbul'da bulunduğum müddet zarfında, bu manasız hicapla mücadeleye niyet etmiş, arkadaşlar vasıtasıyla tanıştığım bazı genç kızlara karşı serbest olmaya çalışmıştım. Fakat onlardan ufak bir alaka gördüğüm anda bütün niyet ve kararlarım uçup gidiyordu. Hiçbir zaman masum bir insan değildim: Yalnız kaldığım zamanlar, kafamda canlanan bu kadınlarla, en usta âşıkların bile aklına gelmeyecek sahneler yaşar, sıcak ve zonklayan dudakların sarhoş eden tazyikini ağzımda, hakikatte olabileceğinden birkaç kat daha kuvvetli olarak duyardım. Fakat sergide gördüğüm bu kürk mantolu resim, ona haya60
len dokunmama imkân vermeyecek derecede beni sarmıştı. Onunla bir aşk sahnesi tasavvur etmek değil, karşı karşıya, iki dost gibi oturmayı düşünmek bile elimden gelmiyordu. Buna mukabil, gidip o tabloyu seyretmek, bana bakmadığına emin olduğum o gözlere saatlerce dalmak arzusu gitgide artmaktaydı. Paltomu sırtıma geçirerek tekrar serginin yolunu tuttum; ve bu hal, günlerce devam etti. Her gün, daima öğleden sonra oraya gidiyor, koridorlarda-ki resimlere bakıyormuş gibi ağır ağır, fakat büyük bir sabırsızlıkla asıl hedefine varmak isteyen adımlarımı zorla zapt ederek geziniyor; rastgele gözüme çarpmış gibi önünde durduğum "Kürk Mantolu Madonna"yı seyre dalıyor, ta kapılar kapanm-caya kadar orada bekliyordum. Sergi bekçilerinin ve birçoğu her gün orada bulunan ressamların artık beni bellemiş bulunduklarını fark etmiştim. İçeri girer girmez yüzlerinde bir tebessüm dolaşıyor ve gözleri bu acayip resim meraklısını uzun müddet takip ediyordu. Son günlerde diğer tabloların önünde oynamaya çalıştığım rolü de bırakmıştım. Doğrudan doğruya kürk mantolu kadının önüne gidiyor, oradaki sıralardan birine oturarak gözlerimi bir karşıma, bir de, bakmaktan yoruldukları zaman, önüme çeviriyordum. Bu halimin sergide bulunanların merakını uyandıracağı muhakkaktı. Nitekim bir gün korktuğum başıma geldi. Salonda birkaç kere rast geldiğim ve uzun saçlı, siyah elbiseli, kocaman boyunbağlı ressamlarla konuşuşundan kendisinin de ressam olduğunu anladığım genç bir kadın yanıma sokularak: "Bu resmi pek mi merak ettiniz?" dedi. "Her gün onu seyrediyorsunuz!" Gözlerimi süratle kaldırdım ve hemen indirdim. Karşımda-kinin fazla laubali ve biraz alaycı gülüşü bana fena tesir etmişti. Bir adım önümde duran uzun burunlu iskarpinleri cevap bekler gibi yüzüme bakıyorlardı. Kısa eteğinin altından fırlayan, hakikaten biçimli olduğunu inkâr edemeyeceğim bacakları arada bir hafifçe geriliyorlar ve çorabın altında, yuvarlak dizkapaklarına kadar yayılan, tatlı bir dalga vücuda getiriyorlardı. Onun benden bir cevap almadan gitmek niyetinde olmadığını görünce: 6L
"Evet!" dedim, "Güzel bir resim..." Sonra, neden bilmem, bir yalan söylemek, bir nevi izahat vermek lüzumunu hissederek mırıldandım: "Anneme pek benziyor da..." "Ha, demek onun için böyle gelip saatlerce bakıyorsunuz!" "Evet!" "Anneniz öldü mü?" "Hayır!" Sözüme devam etmemi istiyormuş gibi bekledi. Ben, başım hep önümde, ilave ettim: "Çok uzakta bulunuyor!" "Ya!.. Nerede?" "Türkiye'de!" "Türk müsünüz?" "Evet!" "Ecnebi olduğunuzu anlamıştım!" Hafif bir kahkaha attı. Gayet serbest bir tavırla yanıma oturdu. Bacaklarını birbirinin üstüne atınca eteği dizkapaklan-nm gerisine kadar açıldı ve ben yüzüme her zamanki gibi ateş bastığını fark ettim. Bu halim yanımdakini daha çok eğlendir-mişe benziyordu. Tekrar sordu: "Sizde annenizin resmi yok mu?" Kadının bu lüzumsuz merakı canımı sıkıyordu. Sırf alay için bunu yaptığını fark ediyordum. Diğer ressamlar uzaktan bize bakıyorlar ve muhakkak ki sırıtıyorlardı. "Var ama... Bu başka!" dedim. "Ya!.. Demek bu başka." Ve derhal küçük bir kahkaha attı. Kalkıp kaçmak için bir hareket yaptım. Kadın bunu fark ederek: "Rahatsız olmayın, ben gidiyorum... Sizi annenizle baş başa bırakıyorum!" dedi. Kalktı, birkaç adım yürüdü. Sonra birdenbire durarak tekrar yanıma sokuldu; şimdiye kadar konuştuklarına hiç benzemeyen, ciddi, hatta biraz da hazin bir eda ile: "Sahiden böyle bir anneniz olmasını ister miydiniz?" dedi.
bu sefer düştüğüm inkisar o nispette büyük oldu. Fakat "Avrupa'da ne öğrendin?" derse ne cevap verecektim? Birkaç ay daha kalmaya. bir insanı aramakla geçirmiş ve bu yüzden bütün diğer insanlardan kaçmıştım. Başımı kaldırıp baktım. haberim olmadan ve nefsime itiraf etmeden. fakat pek çabuk ayrılmaya mecbur olduğum bir insana veda eder gibi bir his vardı. mevcudiyetine ihtimal vermeye bile cesaret edemediğim bir imkân. bir müddet olsun beni inandırmış. Hem nasıl isterdim!" "Ya!."Evet. hatta ona pek yakın bulunduğuma. yemekte Almanya'nın kurtuluşu planlarını veya inflation yüzünden servetini kaybetmiş orta halli insanların şikâyetlerini dinleyeceğimi. daha çok içime saklandım." Arkasını dönerek süratli ve genç adımlarla uzaklaştı. geldiği kadar ani ve sebepsiz.. bu müd63 . içimde. bu son iki hafta içinde hayatımın nasıl bir mana almaya başladığını ve bunu kaybetmenin ne olduğunu fark ettim. Bunu ancak şimdi anlıyordum. Onun için. Pansiyona döner dönmez eski manasız günlerin başlayacağını. bütün günlerimi. Hemen yerimden kalktım ve gözlerimi etrafıma çevirmeye cesaret edemeyerek sokağa fırladım. bir yolculukta tanışıp alıştığım. insanlar. Etrafımdan daha çok kaçtım. Son söylediğim cümle ile yalanımı nasıl ele vermiş olduğumu düşününce büyük bir şaşkınlığa uğradım. Babama mektup yazarak artık dönmek istediğimi bildirmeyi düşünüyordum. çekilip gitmişti. Kendimi bildim bileli. birbirlerinden hiçbir şey anlamayan insanlar. boş ve manasız akıp giden ömrümün yanma kadar sokulmuş ve sonra. odamda Turgenyefin veya Theodor Storm'un hikâyelerine kapanacağımı düşündükçe.. Bir imkân. Artık bu sergiye ayak basamayacağımı biliyordum. birdenbire. Kesik saçları ensesinin üzerinde hopluyor ve ellerini ceketinin ceplerine soktuğu için dar tayyörü vücudunu sımsıkı sarıyordu.. beni buradan da kaçınyorlardı. içimde. bir daha uyutulması kabil olmayan bir ümit uyandırmıştı. O resim aradığım bu insanı bulmanın mümkün olduğuna.
Bazı akşamlar yemekten sonra manasız bir bahane ile odama geliyor. Bir aralık bütün salonun başımın üzerinde dönmeye başladığını ve kendimi kaybederek Frau Tiedemann'ın kucağına serildiğimi hatırlıyorum. Birbirimizin kolunda. Aynı İsveç firmasına tekrar başvurdum ve biraz daha soğuk karşılanmama rağmen muntazaman fabrikaya devama başladım. gelip geçenlere çarparak ilerliyorduk. düşmemek için bana tutunmak isterken. muvazenesi yerine geldiği halde. Nefesi biraz sı64 . Pansiyondaki Hollandalı dul Frau Tiedemann da benimle ahbaplığı ilerletmişti. ben hakikati söyleyince. Dışarı çıktığımız zaman onun benden daha az sallanmadığını fark ettim. Buraya geldiğimden beri ara sıra bira içtiğim halde hiç o akşamki gibi olmamıştım. Alman kızlarıyla ne gibi maceralarım olduğunu öğrenmeye kalkar. biraz tombulca olan kadın. Bir müddet sonra kendime gelince iyi kalpli dul kadının garsonlara ıslattırdığı bir mendille yüzümü sildiğini gördüm. Fakat bu sefer. dedim. ona sımsıkı sarılmıştım. Vakit gece yarısına yaklaştığı için sokaklar fazla kalabalık değildi. boynuma sarılıverdi. Öğrendiğim formülleri ve usulleri itina ile bir deftere not ediyor. Gece yatısı bir mektepte bulunan on yaşındaki oğlu için aldığı çocuk romanlarını bana verip okutuyor. ben de utangaçlığı filân unutmuş. Hemen eve dönelim.det zarfında onu memnun edecek kadar "mis sabunculuğu" öğrenmeye niyet ettim. "seni gidi çapkın seni!" manasına gelen çok bilmiş bir gülümseme ile şaha-detparmağını sallar ve gözlerini süzerdi. uzun müddet oturup gevezelik ediyordu. Farkında olmadan geç vakte kadar içmişiz. sokağın öbür tarafına geçerken garip bir hadise oldu: Karşı kaldırıma geçtiğimiz sırada Frau Tiedemann'ın ayağı kenara takıldı. Kadın hesabı kendisi vermekte ısrar etti. Bir gün öğleden sonra beraber dolaşmayı teklif etmiş. kollarının arasında daha çok sıkıyordu. beni bırakmıyor. galiba boyu benden daha uzun olduğu için. Bilmem sarhoşluğun tesiriyle midir nedir. Bir yerde. fikrimi soruyordu. Birdenbire bu otuz beşlik kadının acıkmış dudaklarını yüzümde hissettim. akşamüzeri eve dönerken ısrar ederek beni bir birahaneye sokmuştu. bu mesleğe dair yazılmış kitaplar tedarik ederek okumaya çalışıyordum. Ekseriya.
Aynı zamanda. Onun gözlerinden gülümsemeye benzer bir şeyin geçtiğini gördüm. Hayatımda hiç kimseye mukavemet etmeye alışmamıştım. Fakat ben artık kendimi kurtarmaya çalışıyor ve bize yaklaşan kadına bakmak istiyordum. rabıtalı bir şekilde düşünmeye çalışıyor ve birkaç dakika önce yüzüme dikilip gülümseyen gözleri hatırlamak istiyordum. etrafının farkında değilmiş gibi yürüyordu. soluk yüzü. Derhal koşarak "Kürk Mantolu Madon-na"ya yetişmek istedim. ne söyleyeceğimi bilmeden köşe başına kadar gittim. sisli kafamda bir şimşek gibi çakmıştı. Koluma girerek beni eve doğru sürükledi. Bütün vücudumun tarifi imkânsız bir heyecanla titremeye başladığını hissettim. onu da şimdi yapamazdım.. ne oldu sana?" diye soruyordu. Kadın üç adım gitmeden beni yakalardı. Ortadan kaybolmuştu. Sıcak nefesi bu sefer bana. Sarhoşluğum azaldığı için. Hayır.ıdım kadar ilerideki elektrik direğinin altından bize doğru gelen bir kadına ilişti. Etrafıma dakikalarca bakındım. Bir an kadar gördüğüm yüzü. Yüzünde o kendine mahsus hazin ve bıkkın ifade ile. Bu sırada gözlerim. onu görme65 .cak olmakla beraber. Onunla ilk defa böyle bir halde karşılaşmanın fecaatini ve böyle bir tebessümle hakkımda ilk hükmünü vermesinin ne demek olduğunu sarhoşluğuma rağmen gayet iyi anlıyordum. Bu. sergide gördüğüm resmin ta kendisi. "Kürk Mantolu Madonna"ydı. Nihayet yaşlı kadının kollarından kurtuldum. bu taşkın muhabbet tezahürü içime ağır fakat güzel bir koku gibi yayıldı. tahammül edilmez derecede ağır gelmeye başlamıştı. Enseme bir kamçı yemiş gibi silkindim. Bizi görünce bir saniye hayret etti ve bu anda bakışlarımız karşılaştı. Etrafımızdan geçen birkaç kişi gülerek saadet temennisinde bulundu. Buna rağmen mukavemet etmiyordum. deminki tesadüf beni serseme çevirmişti. Elimden gelen ancak kaçmaktı. Fakat bütün bunlar şimdi bana bir hayal gibi geliyordu. ya-bankedisi kürkünün içinde. Ne yapacağımı.. kimseler yoktu. on . siyah gözleri ve uzunca burnu ile. Hâlâ bana sarılmış duran kadın bunu fark edince daha çok ateşlenerek saçlarımı buselere boğuyordu. Frau Tiedemann tekrar yanıma gelmiş: "Ne oldu sana? Söyle bakayım. Bu oydu. yüzüme doğru eğiliyordu. Yolda kolumu vücuduna bastırıyor.
Daha ortalık ağarmadan uyan66 . Ağır ağır yürüyordu. değişmez bir hükümle mahkûm edildiğimi gördükçe daha çok kıvranıyor. Dışarıda fısıltı halinde bir konuşma başladı ve uzun müddet devam etti. Ona bir şeyler söylemek. Merdivenlerde tekrar boynuma atıldı. Hatta kadının da bu samimi hislere pek yabancı kalmadığı. Onun tarafından. İhtiyatla sorulan suallere incitmeden cevaplar verildiği ve bu izahatın. bir şeyler anlatmak. kürk mantolu kadın türlü şekillerde karşıma çıkıyor. teskin edilmemiş ihtirasların kuvvetlendirdiği kolu beni daha çok sıkıştırıyordu. Fakat kadın hiç de beni bırakmak niyetinde değildi. fakat muvaffak olamıyordum. beni öpmesinin ve nefesini yüzümde dolaştırmasının doğurduğu kâbuslardı. derhal uyumak ve manasız vehimlerden kurtulmak istiyordum. derin bir ümitsizliğe düşüyordum.. o müthiş ve ezici tebessümüyle beni kıvrandırıyordu. O.. Biraz sonra ayak sesleri ve fısıltılar koridorun öteki başına doğru uzaklaştı ve kayboldu. Siyah gözlerinin keskin ifadesi çenelerimi kilitliyordu. Onun bu vakte kadar yatmayarak bizi beklemiş olduğunu anladım ve derin bir nefes aldım. inanmaya azmetmiş kulaklarda yumuşatıcı bir tesir yaptığı anlaşılıyordu. Anahtarı odamın kapısına sokmaya çalışırken koridorun öteki başından. sabık müstemleke tüccarı Herr Döppke göründü. iri vücuduyla merdivenleri sarsarak ve tıkanırcasına nefes alarak arkamdan koşuyordu. İki ahbap. izahat vermek istiyor. Sabaha karşı sıkıntılı rüyalar gördüm. oldukça hali vakti yerinde ve kadınlığının tam ateşli çağlarında bulunan bu dul kadına karşı birtakım tatlı emeller beslediğini bütün pansiyon halkı biliyordu. Yatağa yatar yatmaz uyumuşum.mistim. Eve yaklaştıkça hareketleri daha coşkun bir şekil alıyor. Böyle bir vaziyette onunla karşılaşmış olamazdım. Bir an evvel eve gidip yatağıma serilmek. Bunların hepsi. koridorda birbirlerine rastlayınca bir müddet durakladılar. Ben hemen odama girip kapıyı içeriden kilitledim. elliyi geçtiği halde dinçliğini muhafaza etmiş olan bu koca bekârı yumuşak bağlarla bendetmek hususunda muayyen birtakım planları bulunduğu söyleniyordu. çevik bir hareketle kurtuldum ve yukarı fırladım. yanımdaki kadının bana sarılmasının.
Kendimi şimdiden. Sokaklarda. sabahleyin hizmetçiler uyanmadan kalkarak kendi odasına geçmesi icap ettiğini düşünmüyordu. Kalkıp giyinerek sokağa çıktım. Soğuk. birer oyuncak kadar hareketsiz.ı lı m. süzülüyorlardı. Dört elle işe sarılmaya ve işsizliğin doğurduğu sıkıntılı vehimlerden bu şekilde kurtulmaya azmet-iniştim. İçerisine gül esansı atılan sabun kazanlarının yanında defterime uzun uzun notlar aldım. kendi içime kapanıp kuruntu yapmamda buluyordum. Dün akşam ı'. Havran'da kuracağım büyük ve modern sabunhanenin müdürü olarak görüyor. duvarlara gece yapıştırılan ihtilalci beyannameleri söküp yırtmaya uğraşıyorlardı. sisler içinde. üzerinde "Mehmet Raif -Havran" damgası bulunan pembe renkli. Lambayı yakarak bir şeyler okumaya çalıştım. Başım ağrıyordu. bütün kabahati hayalperestliğimde. Fabrikaya her zamankinden daha erken gittim ve kapıcıyı pek candan selamladım. Bu sıralardan birinde. bütün Türkiye'ye nasıl yayılacağını tasavvur ediyordum. Ormanda çayırlar ve banklar sırılsıklamdı. Kendimi ne kadar manasız şeylerle üzdüğümü anlıyor. Kanalın kenarını takip ederek Tiergarten'e kadar yürüdüm.özlerime sadece bir hayal göründüğünü bildiğim halde sakin-Irşemiyordum. küçük el arabalarıyla evlere süt. yumurta şeklinde sabunların. Köşe başlarında birkaç polis. Öğleye doğru sıkıntımın azaldığını ve hayatı biraz pembe görmeye başladığımı fark ettim. yumuşak ve kokulu kâğıtlar içinde. rutubetli bir Berlin sabahıydı. Bunları görünce dün akşamki halimi hatırladım. Meslek kitapları dışındaki okumayı da 68 . Fakat artık değişecektim. tereyağı ve küçük ekmekler bırakan çocuklardan başka kimse yoktu. Herhalde Frau Tiedemann da birahanede ve yollarda bir hayli firkete düşürmüş olacaktı ve şimdi ihtimal ki. Satırlar gözlerimin önünden siliniyor ve beyaz sahifele-11ıı ortasında. benin zavallılığıma sessiz ve içten kahkahalarla gülen iki siyah göz peyda oluyordu. üzerine oturulmaktan buruşmuş bir gazete ve birkaç firkete vardı. oda komşusu yaşlı Herr Döppke'nin yanında müsterih bir uyku uyuyor. Durgun suyun üzerinde iki kuğu kuşu. Sabunlara damga vuran preslerin hangi fabrikalar mamulatı olduğunu kaydettim.
mutat sessizliğimden ayrılarak. Manasız -hatta manalı da olsa ne çıkardı. Kurfürstendamm dedikleri geniş ve uzun caddeye geldim. memleketimin itibarlı bir tüccarı olarak yaşardım. yüzlerce metre yukarıdan dökülen yağmur taneleri bile turuncu bir renge boyanıyordu. Caddenin iki tarafı gazinolar. Burada sema bütün aydınlık bir hal alıyor. hayatımda ne diye rol oynuyordu. Sonra sağa saparak Wittenberg meydanına doğru yürüdüm. Herr Döpp-ke ile yanındaki işsiz zabitlere. Babam. Şehrin bol ışıklarının kızıl aksini tepemizdeki alçak bulutlarda seyretmek mümkündü. Anadolu harekâtı hakkında bildiklerime dayanarak. Havran'daki iki fabrika ve bir sabunhane beni bekliyordu. Açık havada dolaşırsam bu fena ruh halinden kurtulacağımı ümit ederek acele hesap gördüm.... 68 . Dışarıda ince bir yağmur yağıyordu ve gökyüzü kapalıydı. artık tamamen değişecektim. Ara sıra. yağmura rağmen hiç istiflerini bozmayan insanlar geziniyorlardı. Buna rağmen akşam olup da ortalık kararınca içime sebepsiz bir hüzün çöktü. Sanki kafama gelmekte ısrar eden bir fikri uzaklaştırmak istiyordum. her ışık reklamını tetkik ediyordum. Kalbimin etrafında mütemadiyen sıkışıp ezilen bir şey var gibiydi.. Kaldırımlarda. Fakat bütün gayretime rağmen gündüzki nikbinliğim geri gelmiyordu. Sofrada Frau Tiedemann'la karşılaşmamak için yemeği dışarıda yemeye karar verdim ve iki duble bira içtim. Düşman vatandan kovulmuş. milli ordu Hav-ran'ı kurtarmıştı. mektuplarında coşuyor ve birbiri arkasına vatanperverane cümleler sıralıyordu.. Her tabelayı okuyor. muhayyel vakalara dayanan bir roman. sefarethanede büyük bir toplantı yaparak zaferin heyecanını tatmıştık. tavsiyelerde bulunuyordum.bir resim. Almanya'nın nasıl kurtulacağına dair. Şu halde ortada sıkılacak bir şey yoktu. İkisi de zengin birer kocada olan ablalarımın hisselerini de alır.. tiyatrolarla kaplıydı. Manasız ve birbiriyle alakası olmayan birtakım şeyler düşünerek ağır ağır yürüyordum. Benim gibi bir eşraf çocuğunun mesut olmaması için ne sebep vardı? Babamın zeytinlikleri.azaltacaktım. Hayır. Kilometrelerce uzayan bu caddede böylece birkaç kere gidip geldim. sinemalar. Biz bile burada.
ben olduğum yerden çıkarak. Cenup tarafındaki büyük tiyatro binasının önünde bir polis dolaşıyordu. onu tekrar gözden kaybetmek korkusuyla. Sabahtan beri kurduğum binanın yerinde yeller esiyordu. kapı ile oynuyordum. Kadın bunu fark etmez 69 . gelip geçenlere davet eden gözlerle bakıyorlardı. düşmemek ve küçük bir feryat koparmamak için büyük bir gayret sarf ettim ve yanı basımdaki duvarı tuttum. Demek vakit bu kadar ilerlemişti. Güya açıp içeri girecekmiş gibi bir tavır almış ve eğilmiştim. Sokağa sırtımı vererek. onlara yakın bulunan Nollendorf meydanının yolunu tuttum. tenha sokağın iki tarafındaki evlere çarpıp aksediyordu. Sanki aradığım insan birdenbire peyda oluverecekmiş gibi gözlerimi ilerideki elektrik direğinin altına diktim. Onunla karşılaşmaktan bu kadar korktuğum halde şimdi beş altı adım arkasından yürüyordum. o kadını. Saatimi çıkardım. Tam bu sırada meydanın ortasından geçip bulunduğum sokağa doğru gelen bir insan gördüm. Meydan boştu. Dün akşam "Kürk Mantolu Madonna"ya orada ve tam bu sıralarda rastlamıştım. Kalbim ufalanı-yormuş gibi ağrımaya ve müthiş bir süratle çarpmaya başladı. On biri geçiyordu. Ben gene eskisi gibi dünyadan uzak ve daima tasavvurlarımın ve iç dünyamın bir oyuncağıydım. Dün akşam gördüğümün bir hayal. sarhoş kafamın bir vehmi olduğunu kendime bu kadar telkin ettiğim halde işte şimdi burada onu. Bu sefer yanılmama imkân yoktu. kısa ve sert adımlarla bu tarafa yaklaşan kürk mantolu kadını tanıdım. Başımı uzatıp baktığım zaman. Adımlarım birdenbire süratlendi. Yüzünü görmemiştim. Oradaki evlerden birinin kapı aralığına gizlenerek beklemeye başladım. İskarpinlerinin çıkardığı kuru sesler. Sarhoş değildim.Burada Ka De We dedikleri büyük bir mağazanın önündeki kaldırımlarda. pek yakından takibe başladım. ayaklarına kırmızı çizmeler giyip kadınlar gibi yüzlerini boyayarak dolaşan birtakım delikanlılar. Ayak sesleri adamakıllı yaklaşmıştı. Ayak sesleri tam arkama gelince. belki de o hayali bekliyordum. Kadın yoluna devam etti. Karşıya gelen sokağa girdim ve bir gece evvel Frau van Tiedemann ile sarmaş dolaş durduğumuz yere geldim. Bu sefer nereye gittiğimi gayet iyi biliyordum.
Kapıda duran sırmalı elbiseli. Sokağa doğru fırlamış kocaman bir levhanın üzerinde mavi ampullerle yazılmış "Atlantik" kelimesi bir yanıp bir sönüyordu ve yazının alt tarafında gene ampullerden yapılmış.. Birdenbire bu sesler kesildi. deniz dalgalarına benzeyen şekiller vardı. iki metre kadar boylu bir adam eğilerek beni içeri davet etti. Beni görmesi ihtimali karşısında saklanacak yer aradığıma göre ne diye buraya gelmiş ve yolunu beklemiştim? Şimdi ne diye arkasından gidiyordum? Acaba o muydu? Gecenin herhangi bir saatinde bir sokaktan geçen bir kadının ertesi akşam gene aynı yerden geçmesi icap ettiğine nereden hükmediyordum? Bütün bu suallere cevap verecek halde değildim. Ortada. Kimse bana yaklaşmadı.. Olduğum yerde kaldım. Zihnimden birdenbire. çukurda. Ancak birkaç saniye sonra. Hiç eksilmeyen bir çarpıntı ile arkasından gidiyor ve birdenbire.görünüyordu. oldukça meşhur bir kabare vardı. yuvarlak bir dans yeri. asfalt kaldırımdan başka hiçbir şey görmeden. içerdeki çift70 . kırmızı kasketli. Her akşam aynı saatte gelişi bunu gösteriyordu. kapısı elektriklerle aydınlatılmış. karşıda bir orkestra. Derin ve rahat bir nefes alarak paltomu çıkardım ve salona girdim. bu kadının buranın daimi müşterilerinden biri olması ihtimali geçti. Bunların yarısından çoğunun perdeleri kapalıydı. içerisi kalabalıktı. bulunduğum yerin caddenin diğer kısımlarından daha aydınlık olduğunu fark ettim. ayak seslerini takip ederek yürüyordum. Başım önümde. kimse: "Niçin arkamdan geliyorsunuz?" demedi. geriye bakıp beni görmesi ihtimalini düşündükçe daha çok heyecanlanıyordum. Yüzünde pek manalı bir tebessüm vardı. kenarlarda yüksek ve kuytu localar vardı. Birkaç adım ileride. Başımı daha çok eğerek bir mahkûm gibi bekledim. Kadının buraya girdiğini anladım ve tereddüt etmeden adama sokuldum: "Biraz evvel önümde yürüyen kürk mantolu kadın buraya mı girdi?" Kapıcı bir kere daha eğilerek: "Evet!" dedi. Yavaşça gözlerimi kaldırdım: Ortada kadın filan yoktu.
Kürk mantolu kadının bunlardan birinde olmadığı muhakkaktı. İnsanlara olduklarından başka gözlerle bakmakta ısrar edişime içerliyordum. perdeler açılıp kapandıkça. sonra tekrar localarına girerek perdelerini çekiyordu. Halbuki o. O soluk insan yüzüne kitaplar dolduracak kadar çok manalar vermiş. hatta belki de hiç güzel olmayan bir resim bende ne müfrit intibalar bırakmış. ne geniş ümitler doğurmuştu. Benim o kadar hürmetle seyrettiğim yabankedisi kürkü de. kürk mantolu kadını. Bana ne oluyordu? Bir tablo71 . Hiç acele etmeyen gözlerle etrafıma baktım. Hiçbirinde tek veya çift olarak oturan ve dansa çıkmayan kimse yoktu.I<ı ara sıra dans etmek için meydana çıkıyor. Acı acı güldüğümü hissettim. herhalde buralardaki hizmetlerinin bedeliydi. hakikatte asla mevcut olmayan vasıflar bulmuştum. Bir akşam evvel sarhoş halimde. bu sabahtan beri tefsir ettiğim gibi bir hayalden mi ibaretti? Kendimden korkmaya başladım. dikkatle içeri bakıyordum. Dans mahallinin etrafındaki masalarda yoktu. Bir bira söyledim. Perdeleri kapalı duran locaları sıra ile göz hapsine alarak içindekileri tanımaya karar verdim. böyle eğlence yerlerinde adi zevkler peşinde koşuyordu. Herkesin merakını uyandırmayı da göze alarak. alaycı bir tebessümle bana gözlerini diken bir kadını yürüyüşünden tanımama imkân var mıydı? Bakalım dün akşam onu sahiden görmüş müydüm? Yoksa her şey. Basit. Çarpıntım geçmişti. Herhalde localardan birine girmişti. onda. yarım saat sonra bu mahrem köşelerin ateşli çiftlerini tamamen bellemiştim. Acaba bu akşam da yanlış mı görmüştüm? Öyle bir kürkü Berlin'de yalnız bir kadın giymiyordu ya? Zaten yüzünü de görmemiştim. haftalardan beri uykumu kaçıran insanı. Yirmi dört yaşma geldiğim halde hâlâ çocukluğumun saflığından kurtulamamıştım. bu kadar derin bir mana verdiğim kadının nefsini nasıl pazara çıkardığını görünce boş hülyalarımdan kurtulacağımı ümit ediyordum. Onu. Tekrar üzüntülü bir tereddüde düştüm. yanında yaşlı veya genç bir hovarda ile bu masalardan birinde bulacağımı ve bu kadar büyük bir ehemmiyet. Henüz kimse tarafından ıutulmamış olduğu anlaşılan bir tanesine gidip oturdum. birçok genç kadınlar gibi.
Bir projektör. Dans edilen yer boşalmıştı. bin bir türlü manasız tahminlerim uçup gitmişti. şikâyetle titreyen şarkılar söylüyordu. sarhoş olup içer. Ses yavaş yavaş yaklaşıyordu. kapıp koyuvererek yapacaktı.. Hemen çıkıp gitmekten ve kendimi sıkı bir kontrol altına almaktan başka çare yoktu. müstağni* kuvvetli iradeli kadınla kıyas edilmeyecek kadar sarih bir zavallılık vardı. etrafına bu kadar yalandan tebessümler saçmaya. Artık bütün tereddütlerim. Fakat şimdi yapmakta olduğu bu işi asla istemediği meydandaydı. bu kadar istemeden şuh cilveler yapmaya mecbur kalarak çalışması bana pek hazin geldi.. Yalnız orkestranın bulunduğu yerde hafif bir ışık vardı. keman çalmakta devam ederek.. Onun burada. sanatkârı aydınlatıyordu. Beyaz ve çok dekolte bir tuvalet giymiş olan genç bir kadın. yerde yumurta şeklinde bir daire çizerek. "Onu demin zannettiğim gibi erkeklerle beraber. İçimi tekrar bir burkulma sardı.nun bu kadar tesiri altında kalmak. nitekim masalardan birine eğilip müşterilere doğru baygın birkaç nağme fırlattıktan sonra * Gözü tok. Derhal tanıdım. Sarhoş bir oğlan çocuğunun ağzından dökülür gibi. Yüzünde yama gibi duran gülümseme. Çünkü bunları ne de olsa isteyerek yapacaktı. Fakat onu böyle göreceğimi aklıma getirmezdim. Keman çalışında hiçbir fevkaladelik yoktu ve sesi ancak kendiliğinden güzel. Gayet alçak. daha doğrusu tesirliydi. hatta kucaktan kucağa dolaşırken tasavvur etmek mümkündü. Bu halinde. Sonra oradaki kadının gece vakti karşıma çıktığını zannetmek. fakat erkek sesine yakın bir alto ile o zamanın modası olan şarkılardan birini söylemeye başladı. Salon birdenbire karardı. zihnimde yaşattığım mağrur. ortadan kaybolmak için küçük bir fırsat bekliyor gibiydi. 72 . sonra ayak seslerine ve kürküne göre hüküm vererek rastgele bir kadının peşine düşmek. dans eder ve öpüşürken görsem daha iyiydi!" diye düşündüm. Resimde gördüğüm kadını her vaziyette. Biraz sonra ağır bir müzik başladı.. Kendini unutarak. aşağıya indi. Sazların arkasından doğru ince bir keman sesi duyuldu.
erkekler bize karşı böyle şeyleri yapmakta serbesttirler!" demek isteyen bir ifade ile başını salladığını gördüm. Her şarkıdan sonra birkaç alkış duyuluyor ve kadın başıyla orkestraya başka bir şey çalmasını işaret ediyordu. yılan sokmuş gibi bir buruşma ve vücudundan buz gibi bir ürperme geçti.diğer masaya giderken çehresi bir an için ciddileşiyor. Dün gece yarısı karanlık bir sokakta gördüğü bir adamı tanımasına imkân var mıydı? Ben onun için herhangi bir delikanlıdan. bir parmak eninde küçük bir kısım vardı. parmaklarının başladığı yerde. fakat bu pek kısa. pek usta olmayan parmaklarını tellerde dolaştırıyordu. Sonra aynı kaim ve şikâyet dolu sesiyle diğer bir şarkıya başlıyor. tabiattan melül bir insanın zorla gülmeye çalışması kadar acı gelmemiştir. başını kemana yaslayarak. Benim masama yaklaştığını görünce büyük bir telaşa düştüm. Ayağının üst tarafında. yerde sürünmekten uçları tozlanmış eteğini ve bunun altından burnu bir parça dışarı çıkan beyaz. ne iyi yaptınız!" demeye çalıştığını. dekolte iskarpinini gördüm. Ço-rapsızdı. veya içinde neler olup bittiği görülmeyen locaların kapalı perdeleri önünde. Kadının yüzünden. erkeğin masa arkadaşı kadına gözlerini çevirerek: "Hoş görün efendim. Sonra doğrulup gülümseyerek erkeğe baktığını ve gözleriyle adeta: "Oh. ne yapacağımı bilmiyordum. Ona nasıl bakacağımı. aynen resminde gördüğüm ifadeyi alıyordu. buraya eğlenmeye ve eğlence arkadaşı bulmaya gelmiş bir müşteriden başka ne olabilirdim ki? Buna rağmen başımı önüme eğmiştim. beyaz eteklerinin altından kaybolan ayaklarını parkelerin üzerinde sürüyerek masadan masaya ilerliyor ve birbirinin boynuna sarılmış duran sarhoş çiftlerin başucunda. ve yanmdaki-nin bu hareketine sinirlenmiş görünen. Onun. projektörün donuk beyaz ışığına rağmen pembeliği belli olan. Sonra bu halime güldüm. Dünyada bana hiçbir şey. Gözlerim buraya ilişince bütün vücudunu çıplak görmüş gibi bir ürperme ve 73 . Yaklaştığı masalardan birinde oturan genç ve sarhoş bir erkek yavaşça iskemlesinden kalkarak onu çıplak sırtından öptü. belki bir saniyenin dörtte birinden daha az bir zaman sürdü.
Bakışlarımız karşılaşınca gözleriyle beni dostça selamladı. önüme. yalansız bir gülüşle güldü. Bunu sadece gözlerini bir kere açıp kapamakla.. Evet. Teşekkür ederim!. Çıplak kolları ha74 . Ne olursa olsun onun bana bu yakınlığı göstermesi beni dünyanın en bahtiyar insanı haline getirmeye yetiyordu. hafızasını araştırdığına delalet edecek bir dalgınlık yoktu. hemen hemen hiçbir şey yapmadan. hiç sırıtmadan. Eski bir dosta güler gibi güldü. Yüzünde o eğreti gülümseme yoktu. Bir insanın diğer bir insanı. içimin bu kadar genişlediğini hatırlamıyordum. Yerimden fırlayarak boynuna sarılmak ve onu ağlaya ağlaya öpmek için müthiş bir arzu duydum. Gözlerimle onu takip ederek mırıldanıyordum: "Sana teşekkür ederim. hiç mübalağaya kaçmadan. etrafıma ve şimdi salonun öteki başına gitmiş olan genç kadına bakıyordum. Ve ben bu anda başka hiçbir şey istemiyordum. Dikkatle bana bakıyordu.hicap ile gözlerimi yukarı kaldırdım. dalgalı ve kısa saçları ensesine dökülmüştü.. yalnız keman çalıyordu. dedim.. Yoksa dün akşam sokakta kepaze bir halde gördüğü bu çehre kendisine yabancı gelmediği ve beni nereden tanıdığını da bir türlü hatırlayamadığı için ihtiyata riayet olsun diye mi selamladı? Fakat yüzünde en küçük bir tereddüt. O aynen benim tasavvur ettiğim gibiydi.. Dünyanın en zengin adamıydım. Yüzümde hayatlarından memnun insanların o küstah ve rahat gülüşüyle masamda oturuyor. selam verir miydi? Bir aralık içimden cız diye bir şüphe geçti: Acaba beni birine mi benzetti. Sonra güldü. fakat yanılmama imkân vermeyecek kadar sarih bir şekilde yaptı.. Bir müddet çaldıktan ve beni bir kere daha. sonra gülmüştü." Ve sergideki resmi seyrederken düşündüklerimin doğru çıktığını görmekle memnun oluyordum... Koyu renkli. bu sefer gözleri ve başıyla selamladıktan sonra başka masalara gitti. Hayatımda hiç bu kadar mesut olduğumu.. açık.. Tam bir emniyetle gözlerimin içine bakmış.. Başka türlü olsa bana öyle tanıdık gözlerle bakar. temiz.. eski bir dost gibi beni selamladı. Şarkı söylemiyor. bu kadar mesut etmesi nasıl mümkün oluyordu? Ahbapça bir selam ve temiz bir gülüş. Bütün yüzüne yayılan.
ışıklar tekrar yandı. fakat fazlasını isteyerek talihimi ürkütmekten her zaman çekinirdim...reket ettikçe beli hafifçe sağa sola bükülüyor. Büsbütün şaşırdım. Yavaş yavaş ahbaplığı ilerletirdim. "Teşekkür ederim.. aklıma bir sürü münasebetsiz ihtimaller geliyordu. Onunla bir kelime bile konuşmadığım halde. Yüzünün her hattını ezbere bili7 5 . Garsonu çağırmak için etrafıma bakındım.. yolunu bekleyip: "Size evinize kadar refakat edebilir miyim?" dersem hakkımda ne hüküm verirdi? Bana bir parça alaka göstermesine böyle en beylik bir zampara cümlesiyle mi mukabele edecektim? En kibar hareketin. "Hayır" dedim.. Ne maksatla?. Bu hal gerçi birçok fırsatları kaçırmama sebep olurdu.... hiçbir şey düşünmeden bir müddet durdum. Gözlerim orkestranın arasından geçerek salona doğru gelen kadına ilişti. Ne demek istediğini anlayamadığım için. Benim bulunduğum tarafa yaklaştığını görünce etrafıma bakındım.. bir kısmını ilerisi için saklamak isterdim. Biraz evvelki gibi ahbapça gülüyordu. Önümde durdu ve elini uzatarak: "Nasılsınız?" dedi... Bir gece için bu kadarı çoktu bile. Elinde kemanı yoktu. sonra gözlerini bana dikerek: "Bana dargınsınız galiba?" dedi.. Hemen dışarı çıkıp kapının önünde onu beklemeli miydim?. benim masama geliyordu. Bana. İyiyim!. Ancak bu anda şaşkınlığımdan bir parça kurtuldum ve ayağa kalkmayı akıl ettim. Son şarkısını söyledikten sonra hızlı adımlarla orkestranın arkasında kayboldu. "Şimdi ne yapmalı?" diye kendi kendime sordum.. "Ne münasebet!" Sesi hiç yabancı değildi. hemen çıkıp gitmek ve yarın akşam gene gelmek olduğuna hükmettim. Ben saadetimin neşesi içinde. Hızlı hızlı yürüyordu. Sonra. sırtında ince adale kıpırdamaları oluyordu. Zaten küçüklüğümden beri saadeti israf etmekten korkar." Karşımdaki iskemleye oturdu. Yanaklarına dökülen saçlarını geri atmak için başını silkti.
Her şeyi anlamıştım. Kadın benim cevap vermediğimi görünce başka bir suale geçti: "Annenizden mektup alıyor musunuz?" Bir saniyeden daha az süren müthiş bir şaşkınlıktan sonra iskemleden fırladım. çocukluğumda.. Resmini günlerce seyrederek kafama nakşetmiş. Belki çok uzak zamanlarda. Peki ama niçin bir daha hiç gelmediniz?" Eyvah!.. Onu o zaman nasıl olup da tanıyamadığımı bir türlü anlamı* Özür dileme. artık başka şeylerle meşgul olmak lüzumsuz ve manasızdı. Bu sesi nereden tanıdığımı hatırlıyordum.. Bunları düşünmekten kurtulmak için bir hareket yaptım. Fakat sesi. Sergide o resmin karşısında dalgın dalgın otururken yanıma gelip bu resimde ne bulduğumu soran. "Sizde annenizin resmi yok mu?" diyerek kahkahayla gülen kadın buydu. Kadın tekrar sordu: "Demek dargın değilsiniz. hakikat pahasına da olsa uyanmaya hakkım yoktu.. Kadın berrak bir kahkaha attı: "Çok acayip bir çocuksunuz!" dedi..şim.. Pek de dürüst olmayan bir düşünce ile bundan vazgeçtim. Bu kahkahayı da hatırladım. Mademki o karşımdaydı ve benimle konuşuyordu. kısa bir itizar* ile kalkıp giderse? Bu harikulade güzel rüya ne kadar çok devam ederse o kadar iyiydi. Belki de sadece hayalimde. Bunu herhalde bir yerde duymuş olacaktım. 76 .. Madonna tablosuyla adamakıllı ikmal etmiştim.. hatta onda.. sonra bu tasviri. "Anneme benziyor!" dediğim zaman.. hakikatte mevcut olandan çok daha fazla manalar buluşum tabiiydi. Onu kesmeye. Beni hakikaten başka birine benzetmişti. o sizdiniz ha?" diye bağırdım.. "Beni nereden tanıyorsunuz?" diye sormak için dudaklarımı kımıldattım. yarım bırakmaya. Onun ellerini yakalayarak: "Ah yarabbi. Ya bu sualim üzerine yanıldığını anlar.
. Tablo... bir şey demeden önüne bakıyordu. hayır. yirmi altı!. hayır!" "Belki ablanız!" "Kaç yaşındasınız?" "Böyle şey sorulur mu? Ama neyse.yordum. Sonra süratle cevap verdim: "Tabii. hâlâ öyle bir anneniz olmasını istiyor musunuz?" dedi. O da. için!. Fakat hiçbiri şu anda aklıma gelmiyordu." Bir müddet sustuk. Hem nasıl!" "O zaman da aynen böyle söylemiştiniz!" "Belki.. Nasıl olur?" "Evet.. "Yoksa size çok gülerlerdi!" "Teşekkür ederim!" Biraz düşündü. gözlerinden bir bulut geçti.... beni tanımadığınızı söylemedim" dedi.. Sanki görmemek . hâlâ avuçlarımın içinde duran ellerini çekerek: "Arkadaşlarımın yanına döndüğüm zaman.. İlk anda hatırlamayarak durdum. birdenbire cid-dileşerek: "E. Eli beyaz örtünün üzerine şöylece bırakılıver-mişti. o zaman hiç o resme benzemiyordunuz!" diye mırıldandım. Siz?" "Yirmi dört!" "Gördünüz mü? Ablanız olabilirim!" "Evet. aslını görmek kudretini gözlerimden alacak kadar mı beni sarmıştı? Fakat siz. "Fakat ben sizin anneniz olabilir miyim?" "O." Tekrar güldü. senelerce söylense bitmeyecek şeyler.. Sağ dirseğini masaya dayamıştı.. Küçük uçlara doğru sivrilen ve kemiklerinin gayet ince olduğu hissini veren parmakları vardı ve bunların ucu. üşümüş 77 . zannetmem. Tabii. Kafamın içinde ona söylenecek uçsuz bucaksız şeyler bulunduğunu hissediyordum.. Ama nasıl?.. "Yüzüme bakmadınız ki!" "Hayır.. birkaç kere baktınız.... "Nereden biliyorsunuz?" dedi.." Sonra.
kırmızıydı.. Sonra her gün gelmeye başladınız. eteğiniz de kısa ve elbiseniz daracıktı.. Siz hiçbir şeyin farkında değildiniz. İlk defa konuştuğu bir adama ellerini terk etmekte hiçbir fevkaladelik bulmuyor gibiydi.. gelip geçenlerin bile tuhafına gitti. Birkaç kere yanınıza sokularak tabloyu sizinle beraber. Biraz evvel avcumda tuttuğum ellerinin hakikaten soğuk olduğunu hatırladım. Saçlarınız kısa. rahatınızı bozan bu seyirciye çevirdiğiniz halde tanımıyordunuz. hoplar gibi yürüyordunuz... Fakat keşke yapmasaydım.. Bu sözümden alınabilirdi. Diğer ressam arkadaşlar da sizi merak ediyorlardı. gözlerinizi ara sıra.. her haliniz tablodakinin aksineydi.... çok. Gözleri hâkim ve iradeliydi... hatta biraz da kederli tabloya benzetmek herhalde güç bir şeydi. Adeta koşar gibi. nasıl söyleyeyim. Öyle garip bir dikkatle bakmaya başladınız ki.. Bir şeyler söyleyerek bunları kafamdan uzaklaştırmak için: "Sizi sergide tanıyamamakta bir parça da mazurdum!" dedim. 78 . Fakat derhal pişman oldum...... Sonra.. Ama hayret ediyorum.. Aklımca bundan istifade etmek isteyerek: "Elleriniz ne kadar soğuktu!" dedim.. Canınız sıkılmış gibi dolaşırken birdenbire benim portremin önünde durdunuz.. hakkınız var!" diye cevap verdi.gibi. Sizi tamamen kaybettik. Onlar da ısrar ettiler. Yüzüne baktım. Demek çok dalgınmışım!" "Evet.. hatta alaycıydınız ki.. Ben de ilk anda resmi bir tanıdığınıza benzettiğinizi zannetmiştim... Bir daha sergiye gelmediniz!" "Benimle eğleneceklerini zannetmiştim!" dedim.. münekkitlerin "Madonna" dedikleri o ağırbaşlı. Acaba?.. Halbuki o: "Evet. düşünceli. Hep aynı münasebetsiz ihtimaller aklıma geliyordu. Bu dalgınlığınızda garip bir cazibe vardı. Kolayca anlayabileceğiniz bir meraka düştüm. Sizi sergiye ilk geldiğiniz günden beri hatırlıyorum. Tereddütsüz cevap verdi: "Isıtın!" Ve her ikisini birden uzattı.. Sizi... Nihayet yanınıza sokulup konuşmaya karar verdim.. adeta baş başa seyrettim.. Söylediğim gibi merak da ediyordum. "O kadar neşeli.
.. Tamamen yalnızım. Ruhen yalnız. Ama Berlin'de değil..... fakat ben sizi on beş yirmi gün tetkik ettim." dedi. Sizde genç kızlara mahsus bir hal var.. "Siz beni yeni tanıyorsunuz. "hasta bir köpek kadar yalnız. " Annemden ve babamdan çok dinlediğim bu lafı böyle ilk defa konuştuğum bir insandan duymak beni şaşırttı ve üzdü.... Ne demek istiyordu? Bir kadın. "Şimdi farkına varıyorum.. O bunu fark etmişti. "Sözlerime başka manalar vermeye kalkmayın. yanlış anlaşılmaktan korkan bir insanın endişesiyle: "Sakın siz de başka erkekler gibi düşünmeyin. fazla ileri gitmiş olmaktan. Küçükten beri...... anlıyorum.... "Bütün gece aklıma geldikçe güldüm. " diye devam etti.... Belki de bunun için yalnızım... Öyle bir haliniz var ki.. sizinle gayet iyi arkadaş olabiliriz. Bütün dünyada yalnızım..Sonra. " dedi. Bir erkek gibi. bir şey arıyormuş gibi gözlerini yüzümde gezdirerek: "Berlin'de yalnızsınız değil mi?" dedi. Hiç tecrübem yoktu ve insanları hiç tanımıyordum.. Namusunu müdafaa etmek is79 .. Ben hep böyle apaçık konuşurum... " Parmaklarımı adamakıllı sıkarak biraz yukarı kaldırdı ve sonra masanın üstüne vurdu: "Sizinle arkadaş olabiliriz!" dedi. Bu sefer benim ellerimi kendi avuçlarının içine alarak: "Boğulacak kadar yalnızım. Garip garip yüzüne baktım. Evet.... " Beni baştan aşağı uzun zaman süzdü... bir erkeğe bu şekilde ne teklif edebilirdi? Hiçbir şey bilmiyordum. Yüzünde.... " dedi. Zaten birçok taraflarım erkeklere benzer..." "Anlıyorum.. Belki de bunun için ilk gördüğüm andan itibaren sizde hoşuma giden bir şey bulduğuma hükmettim.. Herkese benzemeyen bir haliniz var.. Nasıl söyleyeyim. O sözüne devam ederek: "Dün akşamki halinizi unutamayacağım!" dedi...... Yalnız işte. "Ne gibi?" "Yani. Kimsesiz........ Birdenbire: "Sizde de biraz kadınlık var... " "Ben de yalnızım..
.. Böyle yerlere hiç gelmemiştim. Demek farkına vardınız!" "Tabii. Umumi Harp'te öldü." Hayretle gözlerimi açarak: "Tanıyor musunuz?" dedim. Annem görüşmek istemiyor. Ama şimdi dargınız. onunla karşılaştık. Dün akşam bir tesadüf sayesinde yakamı kurtardım.. Kocası avukattı. Ama bize ne?." "Evlenseler bari. "uygunsuz" bir hayat sürüyor.." I Bu cümle ile bahsi kapatmak istediğini anladım. O bunu fark ederek sözü değiştirdi: "Sizi burada ilk defa görüyorum!" "Evet... "Nasıl tanımam. Sükûtu ilk bozan ben oldum: "Demek bir anneniz var?" "Sizin gibi!" Manasız bir şey sormuş gibi sıkıldım. Ben değil.. ikimiz de belli etmeden birbirimizi tetkik etmek istiyor ve bu sırada gözlerimiz karşıl aşı verince.. Şimdi.. Bir kadın böyle şeylerin farkına varmaz olur mu?" "Fakat arkanıza bakmadınız!" 80 . Dün akşam ne oldu? Kurtulabildiniz mi? Nereden tanışıyorsunuz?" "Aynı pansiyonda oturuyoruz. "gördüklerimden memnunum" demek isteyen tasvipkâr bir gülümseme ile bakışmakta devam ediyorduk...." "Bu akşam?" Bütün cesaretimi toplayarak: "Sizin arkanızdan geldim!" dedim. akrabamdır! Dayımın kızı.. Bir müddet sustuk. annemin tabiriyle.. Halbuki Frau van Tiedemann'dan kurtulmak pek kolay değildir... Biraz şaşırdı: "Kapıya kadar peşimden gelen siz miydiniz?" "Evet. bu halleri yüzünden.. Bizim pansiyonda dayızadenizle yakından alakadar olan bir Herr Döppke var.teyen masum bir genç kız gibi çırpmıyordunuz... Yalnız bu akşam.
fakat ne bileyim." "Haydi gidelim.. beni görürsünüz diye korkumdan bir kapı aralığına saklandım. "Daha gidip elbisemi değiştireceğim. Siz beş dakika sonra kapının önünde beni bekleyin!" Çabucak kalktı.. başımı çevirmemekte ısrar ederim ve bu sırada kafamdan birçok ihtimaller geçiririm: Peşimdeki genç olabilir. Bu hareketim onu güldürdü: "Acele etmeyin. ihtiyar ve çökmüş bir kadın avcısı olabilir. "Evet."Hiçbir zaman dönüp bakmam.. Yolda konuşuruz.." Birdenbire gözlerimin içine bakarak: "Yolumu mu beklediniz!" dedi. zengin bir prens. sonra çapkınca bir i'... Giderken gene yüzüme bakmış. dostum" dedi. Bir şeyler düşündü.. henüz salonu terketmemiş olan müşte81 . fakir bir talebe. Uzun yapraklı bir defterin üzerine birkaç rakam yazan adamın yüzüne. Demek bu akşam sizdiniz ha?." Bir müddet sustu. cesaretlenmiştim. Adımlarının çıkardığı sesten kim olduğunu tayin etmeye çalışırım ve bu şekilde.. Sonra siz geçerken. nasıl geldiğimi anlamadan yol bitiverir. Birdenbire açılmış.. Hatta belki de demedim. Garsonu çağırıp hesap gördüm. o harikulade gözlerini kırk yıllık bir dost gibi kırparak beni selamlamıştı. Halbuki ben mütereddit adımlarınızdan yaşlı ve evli bir adam zannetmiştim..." "Bu akşam da aynı yerden geçeceğimi nasıl tahmin ettiniz? Burada çalıştığımı biliyor muydunuz?" "Hayır... belki dedim. farkında olmadan aynı saatte kendimi orada buldum. " Benim şaşkınlığımı görünce sordu: "Beni evime kadar götürmek istemez misiniz?" Derhal yerimden fırladım.ülüşle: "Bu da benim bir nevi eğlencemdir!" dedi. "Sokakta birisinin arkamdan geldiğini hissettim mi bütün tecessüsümü yenerek.. hatta sarhoş bir serseri de olabilir. "Saadetimi fark etmiyor musun a sersem!" der gibi dik dik bakıyor.. Sağ eliyle eteğini toplayarak hızlı adımlarla orkestranın arkasında kayboldu.
küçük bir çocuğu okşarmış gibi yumuşak bir sesle: "Oo. Aklımdan derhal bir sual geçti: "Neden böyle yapıyor? Kendisinin böyle bir kadın olmadığı muhakkak.rileri. Boynundan yanaklarına doğru bir kırmızılık yayılıyordu. Karşımdakinin yüzünde de müthiş bir şaşkınlık. serbestliğim.. gayet serbest bir tavırla kolumu yakaladı. Gözleri yarı kapalıydı ve bana bakmaktan çekiniyordu.. Evvela çenemi bıraktı. Bir kadının bana bu kadar pervasız muamele edişinden adamakıllı sıkılıyordum. Kapının önünde derin bir nefes alarak etrafıma bakındım. siz sahiden bir genç kız gibi mahcupsunuz!" dedi. rahat. Kadın.. Gökyüzü açıktı ve garpta. öteki eliyle çenemi tuttu. gülerek selamlamak için kuvvetli bir arzu duyuyordum. deniz dalgaları görünmez olmuştu. ancak duyulur duyulmaz bir sesle: "Bilmem!" diyebildim. Gözlerimi kaldırınca hayret içinde kaldım. sonra kolumu tutan eli yavaşça yanına düştü. Neyse ki o da ileri gitmedi. bir karar vermeden düşünen insanlar gibi gözlerini kırpıştırıyordu. Yüzüm tutuşarak önüme baktım. Bütün cesaretim. uzun yıllar birbirinden ayrı kaldıktan sonra nihayet kavuşan dostlar gibi coşkun bir muhabbetle herkesi öpmek arzusu vardı. Böyle hovardalıklar hiç âdetim olmadığı halde. Tepemdeki Atlantik yazısı sönmüş. paltomu veren kadına bir mark bıraktım. Şimdi çıktım!" diye cevap verdim ve döndüm.. kendinden emin adımlarla yürüdüm ve birkaç ayak merdiveni bir defada atlayarak gardroba gittim. O. Geniş.. karşımda duruyor. hatta orkestrayı. içimden. hatta bir utanma vardı. ufka yaklaşmış bulunan ince bir hilal vardı. Yerimden kalktım. "Hayır. Fakat neden böyle yapıyor?" 82 . ona teşekkür etmek. o gelir gelmez uçup gitmişti. Arkamda yavaş bir ses: "Çok beklediniz mi?" dedi. Nihayet dudaklarını hafifçe kıpırdatarak: "Siz sahiden iyi bir insana benziyorsunuz!" dedi. ellerine sarılarak öpmek arzusu geçtiği halde. içimde birdenbire bütün insanlarla sarmaş dolaş olmak.
adeta kaba bir sesle ilave etti: "Ama keyfiniz isterse. bir çocuğa uslu durmasını tembih eder gibi. kimsenin dostluğunu.. Kendilerine ne kadar fazla ve ne kadar aptalca güvendiklerini fark etmemek için kör olmak lazım.. sağ elinin şahadetparmağmı... İsterseniz.. Zaman gösterecek. Yavaşça koluma girdi ve gayet basit şeylerden bahseder-miş gibi renksiz bir sesle konuşmaya başladı: "Demek beni anlamaya çalışacaksın? Fena fikir değil.. Erkeklerin öyle bir bakışları.. Yalnız bazan iyi bir arkadaş olabileceğimi zannediyorum. Hulasa arkadaş olduğum kimseler için pek müziç* ve anlaşılmaz bir mahlukum...... Ufak tefek kavgalar edersem ehemmiyeti yok.Düşüncelerimi tahmin etmiş gibi: "Ben böyleyim işte!" dedi. Herhangi bir şekilde talepleri reddedildiği zaman düştükleri şaşkınlığı görmek.. öyle bir gülüşleri..." Sonra kendini bu kadar fenaladığma kızmış gibi keskin. lütfunu istemek niyetinde değilim... Kendilerini daima bir avcı." Yolun ortasında durdu. " Sonra meçhul bir düşmanıyla kavga ediyormuş gibi hırçın bir sesle devam etti: "Dünyada sizden. Aldırmazsınız.. boşuna emek!. " dedim...... bu taleplerin muhakkak söz haline gelmesi şart değil. hulasa kadınlara öyle bir muamele edişleri var ki. hiçbir şey istemeyeceksiniz. Kimseye ihtiyacım yok.. Beni yanlış anlamayın... Hiçbir şey anlıyor musunuz. yani bütün erkeklerden niçin bu kadar çok nefret ediyorum biliyor musunuz? Sırf böyle en tabii haklarıymış gibi insandan birçok şeyler istedikleri için. bizi zavallı birer av * Rahatsız edici 83 ... Çok manasız kaprislerim. Benimle ahbaplık etmek isterseniz birçok şeylere tahammüle mecbur kalacaksınız. Birkaç adım yürüdük.. birbirine uymaz saatlerim vardır... Fakat bana öyle geliyor ki. Kimseye minnettar olmak. küstahça gururlarını anlamak için kâfidir.. benden herhangi bir şey istediğiniz gün her şey bitmiş demektir. ellerini kaldırışları.. kaldırıp salladı: "Şuna dikkat edin ki." Ben hep aynı yavaş ve korkak sesimle: "Sizi anlamaya çalışacağım. "Ben garip bir kadınım.
Bir hayli yürüdük.. Size o halimle görünmekten memnun olmayacağımı zannediyorum. çantasm84 .. Bir dakika: Hâlâ isminizi bilmiyorum!. Yarın gündüzün buluşalım. "Sözümüze yarın devam ederiz. "Ben burada oturuyorum... Anlıyor musunuz? Sizinle.. Ben de korka korka yanında gidiyor ve susuyordum... Bana nedense özür diliyormuş hissini veren yumuşak bir sesle ikinci defa iyi geceler temenni etti. Bakalım hoşunuza gider mi.... Fakat oraya gelmeyin." dedi.. Benim Berlin'de kendime mahsus gezinti yerlerim vardır. Haydi şimdilik iyi geceler.. deminden beri birkaç defa ifade değiştiren çehresi tekrar o tatlı... kendiliğimizden bir şey vermeyiz. Gözlerini kâh yere.. Ne aklımda tutabilirim.. Söyledim ya.. Cümlelerin arasında.. Bu kadarcık mı?" "Hatip zade Raif!" "A. Çünkü halinizde o manasız kendine güvenme yok. minnet altında kalmak istemem!" Tekrar güldü.... sözünü bitirmiş hissini verecek kadar uzun fasılalar bırakıyor ve bu sırada gözlerini tekrar yarı kapayarak yoluna devam ediyordu.. Bunu lehinize bir nokta olarak kaydedebilirsiniz. istenilen şeyleri vermek... " Sözlerinin ortasına doğru tekrar yürümeye başlamıştık..... dost halini aldı. " "Raif!" "Raif mi?. Kolunu uzatarak elimi avucunun içinde sıktı. Beraber dolaşırız. Ben bu ahmakça ve küstahça erkek gururundan tiksiniyorum. Acele ve sert adımlar atıyordu. imkânı yok.. üç katlı taş bir binanın önünde durdu. Bizim vazifemiz sadece tabi olmak. Annemle beraber. bunun için dost olabileceğimizi zannediyorum... Gene uzun bir sükûta dalmıştı.. ne de söyleyebilirim! Sadece Raif desem olmaz mı?" "Daha memnun olurum!" "Siz de bana sadece Maria diyebilirsiniz. kâh gökyüzüne dikerek elleriyle işaretler yaparak konuşuyordu.. Tiergarten civarındaki sokaklardan birinde. Fakat bilmem. itaat etmek. Biz isteyemeyiz.. Ne kuzuların ağzından vahşi kurt dişlerinin sırıttığını gördüm.olarak düşünmekten asla vazgeçmiyorlar.
. Alacakaranlıkta kaldığı için bir şey göremedim. Yüreğim hoplayarak bir adım ileri attım. Öyle konuşmuştuk!" "Evet! Yarın gündüzün buluşacağız!" "Nerede?" Aptal aptal yüzüne baktım.. "Gelin! Gelin!" dedi. Kadının eli yanaklarımda dolaştı: "Ne oluyorsunuz? Neredeyse ağlayacaksınız!. Sesinde kahkahalarını zor zapt ediyormuş gibi bir eda vardı. Bu hiç aklıma gelmemişti. şimdi benden ayrılıp gidiyordunuz değil mi?" "Evet!" "Bir daha beni Atlantik'te aramayacaktınız. bir anneye muhtaçsınız.(ian anahtarını çıkararak arkasını döndü. Şimdi sokak fenerinin vurduğu yüzü gayet iyi görünüyordu. anladım. Söyleyin bakayım.. O da iki basamak aşağı indi. Ağır ağır uzaklaştım.. Fakat içimde.. hatta bir bulantı duydum. Gayet nazik bir tavır takınarak: "Size sadece isminizle hitap etmek fırsatını bu kadar çabuk elde ettiğim için bahtiyarım!" diyordu. Sözüne devam etmesini bekliyordum. Kıpkırmızı kesilerek önüme baktım.... "Raif!" Olduğum yerde geri dönerek bekledim. bu histen çok daha kuvvetli bir yıkılma. Siz hakikaten bir ablaya değil. I5eş on adım gitmemiştim ki. Nitekim hep o gülmeyi andıran sesle. hayır! Ben bunu istemiyordum!. Yalvarır gibi sordum: 85 . İşte geliyorum. fakat pek ciddi olmaya çalışarak : "Demek gidiyorsunuz?" dedi. diye kollarına atılacaktım. Kapının önündeki merdivenin üst basamaklarına çıkmış olduğu için başımı kaldırarak yüzüne baktım. Hayır. arkamdan onun sesini duydum. bir şaşkınlık. Beni memnun edip etmediğini o anda tayin edemediğim bir ihtimal ve aklıma getirmekten korktuğum bir ümitle: "Gitmeyeyim mi?" dedim. Siyah gözlerini kurnaz bir tecessüsle yüzümde gezdirerek sordu: "Sizi niçin geri çağırdığımı hâlâ anlamadınız mı?" Anladım.
. beni adeta kucakladığını gördüm. Şu halde yarın öğleden sonra gelin beni buradan alın!" "Hangi dairede oturuyorsunuz!" "Ben sizi pencerede beklerim. Fakat bu ihtimal de üzücüydü. "Acele etmeyin. 86 . bütün insanlara büsbütün arkamı dönmemi. Ayrıldıktan sonra arkamdan güleceğini. Bir an kadar onun yüzünün bana yaklaştığını. Hele benim hakkımda hüküm verirken çok ihtiyatlı olun!" Ellerine sarıldım ve öptüm. Siz sahiden başka erkeklere benzemiyorsunuz.. beni bu şüphelerden kurtardığı için. onun tarafından aptal. Kürk Mantolu Madonna'yı bu halde görmektense. Yukarı çıkmanıza hacet yok!" Kapının üzerinde duran anahtarı çevirerek içeri girdi.... Onunla alelade bir çapkınlık macerası yaşamaktan korkuyordum. cesaretsizliğimle alay edeceğini düşünmek. Fakat o birdenbire ve oldukça sert bir hareketle ellerini çekti ve doğruldu. istediğiniz yerde yolunuza çıkmaz ki. Bunu yapamazdım. büyük bir minnettarlık duyuyordum. "Siz nerede oturuyorsunuz?" "Lützow caddesinde!" "Uzak değilmiş!.. Galiba gözlerim yaşarmıştı. acemi yerine konmayı tercih ederdim. Birkaç dakika evvelki edepsizce şüphelerimden dolayı büyük bir utanma ve karşımdaki kadına karşı da... o zamana kadar gördüklerimden çok daha sıcak bir ifadeyle. Umulmaz bir cesaretle kendimi toplayarak: "Siz harikulade bir kadınsınız!" dedim. Fakat şimdi gönlüm rahattı. gözlerinin. herkesten ümidimi keserek tamamen kendi içime kapanmamı icap ettirecek kadar ağır neticeler verebilirdi. Aradığınız insan daima bu geceki gibi. Siz başınızı alıp gidiyorsunuz.."Beni bunun için mi çağırdınız?" "Tabii. Yüzümün birkaç santim ilerisine kadar yaklaşan bu saadet karşısında kalbim duracak gibi oldu.. " Ruhumdan ezici bir şüphenin kalktığını hissettim. Onların ilk işi evvela bu cihetleri sağlama bağlamaktır.. saflığımla.
Vücudum bana her zamankinden daha hafif geliyordu.Bu sefer süratli adımlarla evin yolunu tuttum. zapt etmeme imkân olmayan kesik ve sessiz kahkahalar atıyordum. 87 . Hayatım müddetince hep onu aramış. "Bugün de geçti işte. hayatımın se-bepsizliğini ve boşluğunu düşünerek içim ezilmeden. * Kazanan. Ertesi gün fabrikaya gitmedim. Dikkat edince onun ismini tekrarladığımı ve bir sürü okşayıcı kelimelerle hep ona hitap ettiğimi anladım. O zamana kadar bütün insanlardan esirgediğim alaka. Yatağında nasıl uzandığını. saçlarının yastığa nasıl serildiğini tasavvur ediyor ve hayatta bu manzarayı görmekten daha büyük bir saadet olamayacağını düşünüyordum. İçimde ona karşı tarifi imkânsız bir şefkat vardı. hiç kimseye karşı tam manasıyla duymadığım sevgi sanki hep birikmiş ve muazzam bir kütle halinde şimdi bu kadına karşı meydana çıkmıştı. Gözlerimin önünde hep onun hayali vardı. Bununla beraber. Saat iki buçuğa doğru Tier-garten'den geçerek Maria Puder'in oturduğu eve yaklaştım. onu beklemiştim. Sabaha kadar uykusuz kaldığını. diye kendi kendime soruyordum. Bütün dikkatini. nasıl ağır ağır nefes aldığını. bütün hükümlerimin tasavvur ve hayallerime dayandığını biliyordum.. bütün varlığını bir noktaya biriktirerek her tarafta bu insanı araştıran. her rast geldiğini bu bakımdan tetkik ede ede adeta marazi bir meleke ve hassasiyet kesbeden* nişlerimin yanılmasına imkân var mıydı? Bu hisler şimdiye kadar asla hata etmemişlerdi. Bir insan hakkında ilk hükmü onlar verir. geceki işinin yoruculuğunu düşünerek onu rahatsız etmekten çekiniyordum. asla aldanmadığıma dair sarsılmaz bir kanaatim vardı.. Bir şeyler mırıldanıyor. Ara sıra. Henüz ona dair hiçbir şey bilmediğimi. fakat bunların ne olduğunu bilmiyordum. Acaba erken mi. sonra ne olacak sanki!" demeden uykuya daldım. Çocukluğumdan beri belki ilk defa olarak. Ve bütün günlerim hep böyle geçecek. Pansiyona geldiğim zaman ufuk aydınlanmaya başlamıştı.
O zaman kendi kendime: "Demek ilk intibam beni aldatmış!" derdim. gayesizliğini sırf böyle bir insandan mahrum oluşumda bulmaya başlamıştım. yaşamak için kendisine kayıtsız ve şartsız muhtaç olduğum bir insandı. ruhumun da yaşamaya başladığını. ömrümün bütün senelerinden daha çok yaşadığımı hissediyordum. Muhakkak ki bütün insanların birer ruhu vardı. Fakat her defasında haklı çıkan gene bu ilk his oluyordu. Halbuki şimdi her şey değişmişti. haberim olmadan bekleşen üstü örtülü derin tarafların da birdenbire meydana çıkarak bana fevkalade cazip. bir ruhu bulunduğunu tespit ediyordum. insanlardan kaçışım. Her günüm. o zamana kadarki hayatımın boşluğunu. bunun üzerinde mantığın. Bu yaşıma kadar mevcudiyetinden bile haberim olmayan bir insanın vücudu birdenbire benim için nasıl bir ihtiyaç olabilirdi? Fakat bu hep böyle değil midir? Birçok şeylere ihtiyacımızı ancak onları görüp tanıdıktan sonra keşfetmez miyiz?. her saatim. Bu kadının resmini gördüğüm andan beri geçen birkaç hafta içinde. hayat bıkkınlığının bir ruhi hastalık alameti olmasından korkardım. Hakkında müspet hüküm verdiğim bir insanın zamanla bana fena göründüğü veya bunun aksi olduğu olurdu. ama birçoğu bunun farkında değildi 88 .sonra aklım.ilk hükmümün doğruluğunu. harici tesirlerin veya aldatıcı vakaların yaptığı değişmelerin yalancı ve geçici olduğunu kabule mecbur kalırdım. tecrübelerim bunu. Bana sadece yorgunluk veren uzuvlarımın değil. Artık Maria Puder. şimdiye kadar rastladığım insanlar arasında ilk defa olarak. Bu his ilk anlarda bana da garip geliyordu. Maria Pu-der bana bir ruhum bulunduğunu öğretmişti ve ben de onun. Zaman zaman beni saran hüzünlerin. uyuduğum zamanlar bile dopdoluydu. lakin bir müddet sonra. Ben de. kıymetli manzaralar arz ettiklerini görüyordum. içimde.. Bir kitabı okurken geçen iki saatin ömrümün birçok senelerinden daha dolu. içimden geçenlerin en küçük bir parçasını bile etrafıma sezdirmekten çekinişim bana sebepsiz ve manasız görünürdü. daha ehemmiyetli olduğunu fark edince insan hayatının ürkütücü hiçliğini düşünür ve yeis içinde kalırdım. -bu müddet kısa veya pek uzun olabilirdi. tadil ederdi. ekseriya yanlış olarak.
hesaplarımıza danışmaya lüzum bile görmeden. her şeyi çiğneyerek.. bütün ömrümce konuşsam bitmeyeceğini sanıyordum. Biz ancak o zaman sahiden yaşamaya. zihnimden geçen her şey için: "Adam sen de. kuvvetli ve zayıf taraflarımla. O zaman bütün tereddütler.ve gene farkında olmadan geldikleri yere gideceklerdi. Ve bilhassa bütün bunları anlatacak bir insanın mevcut olduğunu düşünerek. Saat henüz üçtü.. Bu karanlık ve sıkıntılı manzara ne kadar güzeldi! İçime çektiğim bu ıslak hava ne kadar tazeydi! Yaşamak. Yeni başlayan hafif bir yağmur suyun tüylerini diken diken ediyordu. Kenarlardaki ağaçlardan tek tük düşen yapraklar havada kıvrıntılar yaparak aşağıya süzülüyorlardı. bir peşin hükmün tesiriyle nasıl: "Bu beni anlamaz!" demişsem. Eskiden her insan hakkında. fakat o yanılmaz ilk hisse tabi olarak: "İşte bu beni anlar!" diyordum.başlıyorduk. gene hiçbir esasa dayanmadan. söyleyip de ne olacak sanki?" demiştim. çırçıplak ruhumu onun önüne sermek için sabırsızlanıyordum. ruhlar birbirleriyle kucaklaşmak için. tabiatın en küçük kımıldanışlarını sezerek. -ruhumuzla yaşamaya.. Ona söyleyecek ne kadar çok şeylerim vardı.. Köprünün kenarına yaslanarak hareketsiz sulara baktım. meydana çıkıyordu. hayatın sarsılmaz bir mantık ile akıp gidişini seyrederek yaşamak.ıncak bir benzerini bulduğu zaman ve bize. Ağır ağır yürürken Tiergarten'in cenup kenarından geçen bir kanala kadar gelmiştim. Bunların. bir ana bir ömür kadar çok hayat doldurduğunu bilerek yaşamak. onu bekleyerek yaşamak. bütün iyi ve fena. Buradaki köprünün üzerinden Maria Puder'in evi görünüyordu. bizim aklımıza. daha kuvvetli yaşadığını... herkesten daha çok. hiçbir esasa dayanmadan. bu sefer bu kadın için. Evin camları parladığı için pencerelerin arkasında kimse bulunup bulunmadığı görünmüyordu. Bu kadının karşısında her şeyimi ortaya dökmek... sırf mukavemet edilmez bir hissin. birbirine koşuyordu. Bütün çekingenliklerim yok olmuştu. Ta ilerilerde büyük ve motorlu bir mavna.. rıhtımdaki arabalara meyve ve sebze boşaltıyordu. 90 . hicaplar bir tarafa bırakılıyor.. . en küçük bir noktayı bile saklamadan. Çünkü bütün ömrümce susmuş. Bir ruh.
O bunu şikâyet zannederek. kendi kurduğum binaya bir tekme vurmak olduğunu hissediyordum. Saat üç buçuğa geliyordu.Dünyada bundan daha ferah verici bir şey olabilir miydi? Şimdi onunla beraber bu ıslak yollarda yürüyecek. Hastalanmış olabilirdi. Böyle olması lazımdı. Dün akşam başımdan geçenler. Hayatımın birdenbire böyle yeni ve ilerisi karanlık bir yola girmesi benim için belki hayırlı olmayacaktı. Her geçen dakika ile telaşım daha çok artıyor.. Ona birçok şeyler. kalbim daha hızlı çarpıyordu. ayaklarında alçak ökçeli iskarpinler vardı. Yanıma gelince elini uzatarak: "Beni burada mı beklediniz? Ne zamandan beri?" dedi. şimdiye kadar hiç kimseye. Fakat bir kere aklıma gelen bu nevi ihtimaller büyük bir hızla birbirlerini kovalıyorlardı. Onun ellerini tekrar avuçlarımın içine alacaktım. uçları biraz kırmızı olan üşümüş parmaklarını ovuşturarak ısıracaktım. bir haksızlık. Burada bekleyeceğimi tahmin edebilir miydi? Acaba hakikaten gelecek miydi?. Bu kadar büyük bir saadetin böyle kolayca gelivermesi tabii değildi. dedim. başında lacivert bir bere. Bir kelime ile. insanın hayatında bir defaya münhasır kalan fevkalade hallerden biriydi. Yüzü gülüyordu. hatta kendime bile söylemediğim şeyler anlatacaktım. Bunların çoğu kafamda bir anda doğuyor ve beni hayrete düşüren bir süratle yerlerini yenilerine bırakıyordu.. Bu şüpheyi derhal kafamdan kovdum. onun bana doğru gelmekte olduğunu gördüm. Başımı çevirdiğim zaman. Bunun tekerrürünü beklemek doğru olmazdı. uyuşuk günlerin zincirine yapışıp kalmak daha rahat değil miydi?. Böyle düşünmenin ona karşı bir itimatsızlık. Acele bir işi çıkmış ve bir yere gitmiş olabilirdi. Acaba uyandı mı. "Bir saatten beri!" Sesim heyecandan titriyordu. Eski sükûnetime dönmek. tenha ve loş bir yerde oturarak göz göze gelecektik. Evin önüne doğru gitmek ve orada dolaşmak doğru olur muydu? Pencereden bakacağını söylemişti. ona yakın olacaktım. yarı şaka bir sitem ile: 90 . Sırtında ince bir pardösü. Kafam derhal birtakım teselliler bulmaya bile başlamıştı.
Göz-kapaklarmın ince mavi damarları belli oluyordu. Kendimi zorladıkça kafamın büsbütün boşalıp daha zavallı bir hale geldiğini ve beynimin zonk zonk vuran bir et parçasından başka bir şey olmadığını hissediyordum. mutlaka bir şeyler söylemek icap ettiğini düşünerek. diye sormaktan korkuyordum. hiç çekinmeden. Sol elini kolumun üzerine şöylece bırakıvermişti. tesadüfen fark ettim!" Demek beni beklemişti. Biraz kalkık duran şahadetparmağı ilerideki bir noktayı işaret ediyormuş gibi manalıydı. Siyah ve gür kirpikleri hafifçe titremekteydi ve bunların üzerinde minimini birkaç yağmur damlası parlıyordu. Yan gözle baktığım zaman bendeki bu telaş ve heyecandan onda eser bulunmadığını gördüm. fakat süratli adımlar atıyordu. Bu sual. Okşanmış bir küçük kedi gibi gözlerinin içine baktım : "Teşekkür ederim!" "Neye teşekkür ediyorsunuz?" Cevabımı beklemeden koluma girdi: "Haydi gidelim!" Ona tabi olarak yürümeye başladım. beyim" dedi. Demek ben onun için ehemmiyeti olan bir insandım. Biraz evvel zihnimden birbiri arkasına geçen ve her biri mühim ve alaka verici olmakta diğerine taş çıkartan o güzel fikirlerden bir tanesi bile meydanda yoktu. ikimiz de konuşmuyorduk. Nereye gideceğiz. Başını birdenbire bana çevirerek: "Neden bana bu kadar dikkatli bakıyorsunuz?" dedi. Evin önüne gelmeyerek bu şairane manzarayı tercih ettiğinizi biraz evvel. yoluna devam ediyordu. aynı zamanda benim kafamda da canlandı: Nasıl oluyordu da. "Ben sizi bir buçuk saatten beri bekliyorum. Kısa. Ben bu sükûttan fevkalade memnun olduğum halde. Saçları da yer yer ıslanmıştı."Kendi kabahatiniz. dudaklarının kenarında tebessümü andıran o belli belirsiz kıvrıntı ile. kendimi yiyordum. yüzünde taş gibi sağlam ve hareketsiz bir sükûn. kaldırmış olduğunu gördüm. Tekrar yüzüne baktığım zaman kalın ve biraz dağınık kaşlarını. Siyah gözleri yere çevrilmiş. bir kadına belki ilk defa olarak 91 . bir şey düşünüyor gibi.
Maria bir aralık: "Nereye gidiyoruz?" diye sordu. O sözüne devam etmedi. Ben de başka bir şey sormadım. fakat biraz da mütereddit görünen bir hareket oldu. her zamanki tebessümünü andıran. "Evet! Neden sordunuz?" "Saçlarınız sarı ve gözleriniz mavi değil!" "Olabilir!" Yüzünde. Nereye gittiğimizi merak etmeye başladım.. Nereye isterseniz!" 92 . "Bilmem!" "Hiç merak etmiyor musunuz?" "Ben size tabiyim.. o bu suali sorduktan ve gözlerini bana çevirdikten sonra bile. Bizde böyle şeyler yoktur. "Annem Almandır." dedi. cesaretimi kaybetmeden ona bakmakta devam ediyordum? Beni de hayrete düşüren bir cesaretle: "İstemiyor musunuz?" dedim. Fakat tahmin etmemiştim!" "Evet. Yoksa siz de mi Yahudi düşmanısınız?" "Ne münasebet... Belki istiyorum da onun için sordum!" Gözleri o kadar siyah ve o kadar manalıydı ki.. Yahudiyim. ondan değil. Fakat o da sarışın değil!" Merakla sordum : "Demek siz Yahudisiniz?" "Evet. Babam Praglıydı. Yani benim hiçbir dinle alakam yok!" Bir hayli yürümüştük. devam ediyordu. sordum işte. Daha ben doğmadan Katolik olmuş!" "Şu halde din itibariyle Hıristiyansınız!" "Hayır. "Hayır. Yağmur.... hep aynı şekilde. dayanamadım : "Siz aslen Alman mısınız?" dedim.bu kadar dikkatle baktığımı aklıma getirmeden. "Babam Yahudiydi. onu uzun uzadıya seyrediyordum? Ve nasıl oluyordu da hâlâ.. Yavaş yavaş şehrin kenar taraflarına geliyorduk. Herhalde bu havada bir kır gezintisi yapacak değildik..
Biliyor musunuz.. Onların alıştıkları yerlerden sökülerek buraya getirildiğini ve böyle suni tedbirler. Kumlu yollarda uzun müddet dolaştık. Ben her zaman buraya gelirim. Büyük ve kayalık havuzların etrafında çeşit çeşit ve renk renk otlar." İçerde kimseler yoktu. Demir parmaklıklı büyük bir bahçenin önüne gelmiştik. bir arzunuz yok mu? Derhal dün akşamki sözlerini öne sürdüm: "Sizden herhangi bir şey istemekten beni menetmiştiniz!" Cevap vermedi.. ziyaretçisi yok denecek kadar tenhadır. Yüksek limonlukların içinde sıcak memleket nebatları. çiçekler ve yosunlar vardı. Hep aynı fikirdeyim." Tekrar düşüncelere daldı. Sizin hiçbir fikriniz.." dedi.. Limonlukların projektörleri ve suni gü93 . iki yüz altmış beş gününde kapalıdır. Maria: "Burası Berlin'in en güzel yeridir.. "Bu mevsimde. ihtimamlarla yaşatılmaya çalışıldığını gördükçe biraz da hallerine acırım. Sonra bu garip ağaçlar bana daima hasretini çektiğim uzak memleketleri hatırlatır. Berlin'de senenin ancak yüz gününde hava açık ve güneşli.. Suların yüzünü iri yapraklar örtüyordu. "Neresi burası?" "Nebatat bahçesi!" "Siz bilirsiniz!" "Öyleyse girelim. kaim gövdeli ve küçük yapraklı ağaçları vardı.. Bir müddet bekledikten sonra devam ettim : "Yoksa dün akşam ciddi değil miydiniz? Yahut bugün fk-rinizi değiştirdiniz mi?" Şiddetle reddetti: "Hayır! Hayır!.... Hele böyle yağmurlu havalarda.Çiy taneleriyle örtülmüş beyaz bir çiçek gibi nemli ve soluk yüzünü bana çevirerek : "Pek yumuşak başlısınız. Adımlarını yavaşlatarak: "Buraya girelim mi?" dedi.... İki tarafımız ilerlemiş olan mevsime rağmen yapraklarını dökmeyen bir sürü ağaçlarla çevriliydi.
. Sizin resme ne kadar istidadınız olduğu. Siz resimle uğraştınız mı?" "Bir parça!" "Neden devam etmediniz?" "İstidadım olmadığını anladım!" "İmkânı yok. "Belki asırlarca evvel bu ağaçlarla. Eliyle yüzündeki yağmur tanelerini silerek: "Ben buradaki nebatları seyrederken biraz da kendimi düşünüyorum!" dedi... Hakiki hayatım benim için can sıkıcı bir rüyadan başka bir şey değildir. Kendiniz için söylüyorum... Göreceksiniz ya. kurumuyorlar. halbuki ben onun böyle olup olmadığının farkında bile değilim. Ben de yanına iliştim. Siz benim Atlantik'teki işimi belki pek hazin buldunuz. " "Evet. sergide tabloları seyrederken yüzünüzün aldığı ifadeden belliydi. ben dünyadan ziyade kafamın içinde yaşayan bir insanım... Bir erkek için bu kadar korkak olmak pek hoş değil. Doğrusu beni de pek alakadar etmiyor. Ona bakmaya mecburum ve bir sene zarfında yaptığım birkaç resimle geçinmek imkânı yok. birkaç meraklının keyfi için bu berbat şartlara tabi etmek bir nevi işkence değil midir?" "Ama siz de bu meraklılardan birisiniz....neşleri bu ağaçların ışığa ve sıcağa alışmış yapraklarını doyurabilir mi? Buna rağmen yaşıyorlar.... Bana gelince. Zaten bu işi annemin yüzünden yapıyorum.. Hatta ba-zan beni eğlendirdiği de oluyor.. kafamın içinde birçok şeyler yaşamak imkânını veriyor.. bu garip çiçeklerle aynı yerlerde yaşamış olan ecdadımı hatırlıyorum.. Canlı bir mevcudu kendisine uygun olan iklimden ayırarak.. benim cesaretim var.. Ama buna yaşamak denir mi?. Yalnız bana birçok şeyler düşünmek... Biz de bunlar gibi yerimizden sökülüp dağıtılmış değil miyiz? Ama bunlar sizi alakadar etmez. Resim yapmak ve insanlar hakkındaki hükümlerimi bunlara aksettirmek istiyorum ve bel94 ..... fakat buraya her gelişimde içim derin bir hüzünle doluyor!" "Ne diye geliyorsunuz öyleyse?" "Bilmem!" Islak sıralardan birine oturdu. Cesaretim olmadığını anladım... deyiniz...
.." Elini külhanbeyce dizime vurdu. Sırf bunun için resim yaparak geçinmek istemiyorum.. yeislerinden her şeyi bırakıp kaçarlar.. Herkes tabii olanı ka95 .. ve günün birinde hatalarını anlayınca. bütün birleşmeler yalancıdır.... dudaklarımı ısırıyordum. Bu gibi meselelerde korkaklık zararlıdır. "İlerde arkadaşlığımızı bulandırması ihtimali olan şeyleri açıkça konuşmaktan çekinmemeliyiz. En tahammül edemediğim şey merhamettir.. Çünkü onun bence ehemmiyeti yok.. Vücudumu pazara çıkarmayı tercih ederim.. hayallerindekini hakikat zannetmekten vazgeçseler bu böyle olmaz.... Gözlerimi çabuk çabuk kırpıştırıyor... Siz de öpmek ister misiniz? Paranız var mı?" Dilim tutulmuş gibi kaldım. yani asıl kastettiklerine hitap etmekten âciz. Ne olur? An-laşamayacağımızı anlarsak veda eder ayrılırız... Para sarf ediyor. kireç gibi bir hal alarak: "Yok." Büsbütün şaşırdığımı asıl benim acınacak halde olduğumu görünce kolunu omzuma attı: "Sözlerime gücenmeyin!" dedi.... aziz dostum.. üst tarafını uydururlar. bizim yaptığımız da başka bir şey değil zaten.. Raif bunu istemem...... Asla. anlayabilecek olanlar ise.. Bana acıdığınızı hissettiğim anda allahaısmarladık!. Yüzümü bile göremezsiniz. Şu halde bütün sanatlar gibi resim de muhatapsız.ki biraz da muvaffak oluyorum. Çünkü o zaman kendi istediğimi değil.... Asla. benden istenileni yapmaya mecbur olacağım.. Halbuki mümkün olanla kanaat etseler. Hakkıdır.. "İşte. Fakat bu da boş. Katiyen. Ve benim sırtımın da cazip olduğunu söylüyorlar. Kendilerini istihfaf ettiğim insanların bunu anlamasına imkân yok. Dün akşam sarhoşun biri sırtımı öperken oradaydınız değil mi? Öpecek tabii.. Buna rağmen dünyada ciddiye aldığım yegâne iş budur. Maria bunu fark edince kaşlarını çattı.. Bu o kadar mühim bir felaket mi? Hayatta yalnız kalmanın esas olduğunu hâlâ kabul edemiyor musunuz? Bütün yakınlaşmalar.. zaten istihfafa layık olmayanlar. yüzü her zamankinden daha soluk. İnsanlar ancak muayyen bir hadde kadar birbirlerine sokulabilirler.
Artık gidelim mi?" İkimiz de doğrulduk. Başkasına merhamet etmek.. daha insanca ve daha insaflı olmaz mıydı? Her hususta doğru ve salim hükümler veren bu kadının. Geldiğimiz gibi hızlı adımlarla. ortada ne hayal sukutu. ondan daha kuvvetli olduğunu zannetmektir ki. Hiçbir hakikatin beni ondan uzaklaştırmasına tahammül ede-miyeceğimi anlıyordum. ne inkisar kalır. hayattaki acı tecrübelerine. ona hiçbir zaman büsbütün yaklaşılamayacağını fısıldıyordu. herkesten şüphe ediyordu. Ruhlarımız için en lüzumlu.. başımı o tarafa büküyordum. fakat henüz lambalar yanmamıştı. hakikatleri kendi kendisinden saklamayı. kendisini aldatmayı asla istemediğini anladığım için korkuyordum. en kıymetli olan şeyleri birbirimizde bulduktan sonra diğer teferruatı görmemezlikten gelmek. Beni kemiren sadece büyük bir yalnızlık hissiydi ve gene bu yalnızlığın tesiriyle. fakat onun bir noktada benden ayrıldığını. aynı yollardan geçerek dönüyorduk. İçimde sevinçle hüzün arasında garip bir hal vardı. muhitin bozucu tesirlerine tabi olarak böyle düşündüğü muhakkaktı. Halbuki ben bu kadar hakikatsever olmak istemiyordum. Sokaklar kararmaya başlamış. Ben ise bütün ömrüm boyunca insanlardan uzak kaldığım ve onlar tarafından pek rahatsız edilmediğim için kimseye kızdığım yoktu. Bu sefer ben onun koluna girmiştim. düşüncelerinin benimkilere ne kadar benzediğini gördükçe.bul eder. Onun birçok hislerinin. Paltolarımıza biriken yağmur damlalarını silktik. Islak kumlar ayaklarımızın altında gıcırdıyordu. ne de başkalarını bizden daha zavallı görmeye hakkımız yoktur.. İstemediği. ne pahasına olursa olsun. hoşlanmadığı insanlar arasında yaşamaya. ne kendimizi bu kadar büyük. onlara zorla gülmeye mecbur olduğu için böyle derin bir infiale kapılıyor.. ama kendi kendimize acımalıyız. aramızdaki yakınlığı daha kuvvetle hissederek seviniyor. Küçük bir çocuk gibi ona sokuluyor. kim olursa olsun bir insanı tamamen gördükten ve gördüklerini kendinden saklamadıktan sonra. daha doğrusu büyük bir hakikat için küçük hakikatleri feda etmek. Çünkü müphem bir his bana. Bu halimizle hepimiz acınmaya layıkız. bana yakın olduğunu an96 .
"Hayır!" diye cevap verdi. Karşımdakinin durgunluğu bana da geçmişti. Benim iş vaktime kadar konuşuruz!" Hiç beklemediğim bu teklifi lüzumsuz bir heyecanla karşıladım. Nitekim çabucak eski halini aldı." Bunları söylerken başka şeyler düşündüğü belliydi. Sokaklar aydınlık ve kalabalıktı. Önündeki şaraptan birkaç yudum içti ve birdenbire bana dönüp gözlerimin içine bakarak: "Ne yapayım? Ne yapayım? Başka türlü olamıyorum işte!" dedi. Kadın bunu fark edince. Kenardaki bir masaya oturarak yemek ve şarap ısmarladık. Herhalde memnunum. Fakat söylediklerine kendinin de inanmadığı görülüyordu. Fakat bu halimin onu daha çok yabancılaştırdığını görerek çabucak kendimi topladım ve önüme baktım. içimde sebepsiz bir sıkıntı ve ezilme vardı. Korka korka : "Bir şeye mi canınız sıkıldı?" dedim. Ne demek istiyordu? Bunu ancak karanlık bir şekilde sezi97 .I adığım bir insana karşı birçok noktalarda kendimi aldatmaya hazırdım. içerisi pek kalabalık değildi. "Haydi. gülümsemeye çalıştı. Şehrin garp taraflarında büyücek bir lokantaya girdik. "Eve gitmek istemiyorum!" dedi. yemeği bir yerde beraber yiyelim. Herhangi bir şey yapmış olmak için gözlerini etraftaki masalarda gezdirdi. Bir aralık sokağın ortasında durdu. düşüncelerinden kurtulmaya ve biraz açılmaya.. Elini masanın üzerinde duran elime vurdu: "Ne somurtuyorsunuz? Genç bir kadınla ilk defa yemek yiyen delikanlılar daha neşeli ve konuşkan olur!" diye şaka yaptı. "Canımı sıkacak bir şey olmadı. Hatta bugünkü gezintimizden memnunum.. Şehrin ortalarına gelmiştik. Bir köşede milli elbiseleriyle Bavyeralı bir kadın orkestrası gürültülü havalar çalıyordu. Ara sıra yüzüme ilişen gözlerinde dalgın bir hal ve gülümseyişinde beni ürküten bir yabancılık vardı. Maria Puder düşünceli ve galiba biraz da mahzundu.
Dediğim gibi. sonra sizinle oynadığımı iddia etmeyesiniz: Ne kadar başka olursanız olun. Tekrar söze başladı... Güle güle. Siz nasıl isterseniz öyle olur!" dedim.. "Boş ümitlere kapıl-mamanız için sizinle apaçık konuşmak daha iyi olacak. Dün yanınıza geldim.. gene erkeksiniz. Bunu da lehinizde bir nokta olarak kaydedebilirsiniz..... Fakat sükûnetimi bozmamaya çalışarak : "Bunlara ne lüzum var? Arkadaşlığımızın şekli bana değil. 98 ... Ama bana darılmayın.. Şimdi ne diye durup dururken bunları söylediğimi merak edersiniz.. sevemediğimi anlayınca..... Bugün beraber gezmeyi teklif ettim.. hatta hiddetle beni terk ettiler. Bir sedef kadar donuk beyaz yüzünden ara sıra belli belirsiz ürpermeler geçiyordu.. Adeta size musallat oldum. Sesinde birdenbire peyda olan bir titreme zor zapt edilen bir heyecan vardı: "Bana sakın darılmayın. Beni evime götürmenizi istedim... Sizinle konuşmak. size tabidir. tekrar barışmak.. Ne yapayım? Sizi belki hoş... başka şeyler bekleyerek ileride bana darılmaymız diye.. Ve bütün tanıştığım erkekler bunu... Darılmak.. Fakat sevmek? Bunu yapamıyorum. Ama niçin beni kabahatli zannettiler? Kendilerine asla vaat etmediğim.." diyordu. fakat bunun mahiyetini vazıh olarak tayin edemiyordum." Şaşırmıştım. sadece kafalarında yaşattıkları bir şeyi vermedim diye mi? Bu haksızlık değil mi? Sizin de hakkımda aynı şekilde düşünmenizi istemem. yani kendilerini sevmediğimi.. Gözleri her baktığı yerde takılıp kalmak istiyor ve o bunları sanki güçlükle oradan ayırabiliyordu.. bunlar beni muhakkak ki memnun edecek... sizi de sevmiyorum. ama bu kadar.. belki de şimdiye kadar tanıştığım erkeklerin hepsinden ayrı taraflarınız olduğunu görüyorum.. kavga etmek.. Akşam yemeğini beraber yiyelim dedim. Hayır. büyük bir teessür. Deminden beri hep bunu düşündüm. Fakat sizi sevmiyorum. birçok şeylerden bahsetmek. münakaşa... Size ne verebileceğimi şimdiden bildireyim ki.... hatta cazip buluyorum.. Onun yapamadığını söylediği şeyle beni deminden beri üzen şeyin aynı olduğunu hissediyor.yordum..
Niçin böyleyim. belki diğer kadınlardan daha normal olduğum için böyle düşünüyorum. Annem. daima açık ve riyasız hükümler vermeye çalıştığım halde bir neticeye varamadım. Düşününüz ki. Beni yüzde yüz doyurmayan. bu mevzu üzerinde kendime karşı olsun. kadının erkek karşısında her zaman pasif kalmaya mecbur oluşu. bunu asla kabul edemedim. daha doğrusu bu itiyadı asla kazanmamıştı. Böylece erkek tahakkümü görmeden. hislerimiz o kadar anlaşılmaz ve bulanık ki. Neden? Niçin dâima biz kaçacağız ve siz kovalayacaksınız?. Hayatta yalnız yürümek itiyadını kaybetmiş. Bu hal beni müthiş 100 . akıl öğrettim. hayır. Bakın. yani tabii olarak büyüdüm. Hayır. İnsan. bilhassa kadın ve erkek münasebetleri o kadar karmakarışık ve arzularımız. beni kendi gözlerimde küçültüyor. bilakis. Ben bunu istemiyorum. Ona ben metanet tavsiye ettim. Yedi yaşında olduğum halde onu ben idare etmeye başladım. gördünüz mü? Siz (le bütün diğer erkekler gibi. hiç de öyle olmaz.. Yok dostum! Böyle yatıştırıcı laflarla meseleler halledilmiş olmaz. bana tam manasıyla şeyleri yapmak. bizim reddedişlerimizde bile bir aciz bulunacak? Çocukluğumdan beri buna daima isyan ettim. destek oldum. kendimi erkeklere beğendirmek için öğrenmedim. Hiçbir şeyi. her şeyi kabul eder görünerek her seyi kabul ettirmek yolunu tutuyorsunuz.. ben daha küçükken öldü. Babam. diğer kadınları mukadderatlarını tabii görmeye alıştıran tesirlerden uzak geçti.. emelleri beni daima tiksindirdi. tabi olmaya. Bilhassa tahammül edemediğim bir şey. Acaba bende anormal bir taraf mı var. sırf bir tesadüf eseri olarak. Çünkü hayatım. Mektepte kız arkadaşlarımın miskinliği..Şiddetle itiraz etti: "Hayır. dedim. Evde annemle ikimiz kaldık. Hiçbir zaman erkeklerin önünde kızar-madım ve onlardan bir iltifat beklemedim. itaat etmeye alışmış olan kadınlığın adeta bir timsaliydi. hiç kimse ne yaptığını bilmiyor ve akıntıya kapılıp gidiyor. Niçin daima biz teslim olacağız ve siz teslim alacaksınız? Niçin sizin yalvarışlarınızda bile bir tahakküm. niçin diğer kadınların farkına bile varmadıkları bir nokta bana bu kadar ehemmiyetli görünüyor? Bunun üzerinde çok düşündüm. başkalarına karşı olsun..
dünyada hiçbir mahluk bu kadar kolay muvaffakiyetler peşinde koşmaz ve hiçbir mahluk bir erkek kadar hodbin. himaye etmeye çalışan. Bunun için muhakkak bir erkeği sevmem lazım geldiğine inanıyorum... fakat aynı zamanda korkak ve rahatına düşkün değildir.." Biraz durup yüzümü tetkik etti.... özür dilemeye. insan deli olur. kendini beğenmiş ve nahvetli*. Ama sahiden bir erkek. Kız arkadaşlarım benimle ahbaplık etmeyi ve fikirlerimi kabul etmeyi zevklerine ve rahatlarına aykırı buldular.. Buna rağmen bu hallerini bir kuvvet tezahürü zannedecek kadar yersiz bir gururları vardır. Bir kere bunları fark ettikten sonra erkekleri sahiden sevebilmem imkânsızdı. her ikimize aynı derecede zevk veren beraberliklerden sonra. "Ne diye şaşırdınız?" diye devam etti. Konuştukça açılıyor ve sıkıntısından kurtuluyor gibiydi... biliyorsunuz. Kendime göre güzellik telakkilerim var. Kendimde hiçbir gayri tabii temayül bulunmadığını bildiğim halde. fakat aynı zamanda herhangi bir şekilde muzaffer olduğunu zanneden ahmakça bakışlarla yanıma sokulduklarını gördüm. O zaman erkek azminin ve kuvvetinin ne olduğunu gayet iyi anladım. bu kurt dişlerini gösterdiklerini. Nasıl söyleyeyim.. Aman yarabbi. 100 .. bir kadına âşık olmayı tercih ederim.bir yalnızlığa mahkûm etti. Tabii olmayan şeylere karşı her zaman çekingen davranırım... Yalnız ben ressamım. zavallılıkları meydana çıkan onlardı. ihtiras halindeki bir erkek kadar âciz ve gülünç olamaz... küçük vesilelerle. "Korkmayın. Halbuki acınacak halde olan.. Hoş tutulan bir oyuncak olmak. Bir kadınla sevişmeyi güzel bulmuyorum. Hiçbir kuvvete dayanmadan » Kibirli... En hoşuma giden ve birçok hususlarda bana yakın olan adamların bile. Estetik değil. Biraz şarap içti. Muhakkak ki insan ruhunu daha az alçaltan bir şey yapmış olurum.. onlara insan olmaktan daha kolay ve cazip geliyordu. Sonra ben tabiatı çok severim.. Hiçbir kadın. Erkeklerle de arkadaş olmadım. Aradıkları yumuşak lokmayı bende bulamayınca müsavi kuvvetlerle karşı karşıya gelmektense kaçmayı tercih ettiler.. zannettiğiniz gibi değil.. Ama keşke öyle olabilsem...
.. tam bir erkek. beni fikrimden çevirmeye.... Dün akşam da söylemiştim. Onun hakkında son bir hüküm vermekten korkuyor ve bunda isabetli olamayacağımı seziyordum.. Dediğim gibi.. daha doğrusu pek kadın gibisiniz..... Bu.. İhtiyatlı bulunmak 101 . Fakat pek çocuk. benim bazan bir halim bir halime uymaz...beni sürükleyebilecek bir erkek. gayet iyi dost olabiliriz. Sizinle mükemmel arkadaşlık ederiz. sizi neden sevmiyorum. Şimdi anlıyor musunuz. Benden bir şey istemeden. Buna rağmen içimde garip bir durgunluk vardı. Tıpkı annem gibi sizi de birinin idare etmesi lazım.... ona yakın bulunmak. Zaten sevecek kadar da zaman geçmedi... "sizi gayet iyi anlıyorum. Fakat fazla bir şey olamam.. Devam ettim: "Belki bana bunları söylemenize lüzum yoktu.. Ben sizinle nasıl açıkça konuştumsa siz de bana içinizi dökebilirsiniz. Benim bu sözlerimi kesmeden...." Bütün bu sözler beni serseme döndürmüştü.. Gözlerimi onun benden cevap bekleyen siyah ve dalgın gözlerine dikerek ağır ağır: "Maria" dedim. Bu kadarı da az mı? Fazla şeyler isteyerek bunu da kaybetmek daha mı iyi? Ben bunu asla istemem. bana hâkim olmadan.. Demek ki bu dostluğun sizce bir kıymeti var. Hiçbir insandan.. fakat siz de benim aradığım değilsiniz. Fakat nereden bileceksiniz? Birbirimizi yeni tanıyoruz.. beni tezlil etmeden beni sevecek ve yanımda yürüyecek bir erkek.. " Tasdik makamında başını hızlı hızlı salladı. ondan ayrılmamak.... Öte tarafının bana lüzumu yoktu. Yani hakikaten kuvvetli. Nasıl? Benimle arkadaş olacak mısınız?. Kafamdan yalnız bir arzu geçiyordu: Ne pahasına olursa olsun. ileride dostluğumuzu sarsabilecek şeylere mâni olmak için yaptığınızı düşünerek memnun oluyorum... Eğer isterseniz. bana verdiğinden fazla bir şey istemeye alışmamıştım. Beni anladığınız gözlerinizden belli... yani yola getirmeye kalkmadan dinleyen ilk erkek sizsiniz........ Fakat bu sizi yanlış düşüncelere sevk etmemeli. ben olabilirim. Ana noktalarda asla değişmem. Gerçi biraz evvel bahsettiğim o manasız nahvet sizde yok. ikna etmeye. Hayattaki tecrübelerinizin sizi böyle uzun bir izahat vermeye sevk ettiğini de görüyor ve bunu.
düşünceli ve araştırıcıydı. öteki meseleler ikinci derecede kalır. asıl kendini tezlil etmesi demektir. hayallerimin mev-zuuydu. Çam ağaçlarıyla kaplı dağlarında.. böylece. "Bana hayatınıza. fakat kendim kadar hürmet etmediğim ve kendim kadar kuvvetli bulmadığım bir insanı sevebileceğimi aklıma bile getirmedim.. Kısa bir zaman içinde yüzünün ne kadar çok ifade değiştirdiğine hayret ediyordum. Asıl ehemmiyeti olan budur. Bir erkeğin buna müsaade edebilmesi bence kendi şahsiyetini inkâr etmesi. peşin kararlarla onu bağlamaya çalışmayalım!" Maria şahadetparmağıyla. hiçbir zaman korktuğunuz cinsten bir insan olmadığıma emin olabilirsiniz.. Eğer birbirimizde bunu bulursak harikulade bir şey olur. insan ayağı basmamış zannedilen yerlerde mermer köprülere. kendi insanımızı. arkadaşlığımız da tabii yolunda yürüsün. O zamandan beri tabiatı ve onun mantığını her şeyin üstünde tutarım.. hatta diyebilirim ki insanlardan ne kadar uzak kaldıysam tabiata o kadar sokuldum. Biraz büyükçe olan alt dudağını daha çok dışarı çıkarmış. Gerçi başımdan geçmiş maceralarım yok.. zeytin ağaçlarına dair birçok şeyler anlatabilirsiniz!" diye söze başladı. Pek az insanla tanıştım ve daima kendimle yaşadım. Benim hayatta sizin kadar tecrübem yok. erkek münasebetlerine gelince. Tarihlerde okuduğumuz birçok medeniyetler oralarda kurulmuş ve yıkılmıştır.. Görüyorum ki. memleketinize. Demin tezlil edilmekten bahsettiniz.daha iyi. Ben de sizin gibi tabiatı çok severim. Kadın. Bunlar benim çocukluğumun arkadaşları. masanın üzerinde duran elime vurdu: "Siz zannettiğim kadar çocuk değilsiniz!" dedi. "Ben size ço102 . işlemeli sütunlara rastlardım. Gözleri. Bırakalım. On on beş asırlık zeytin ağaçlarının altında yatarken bir zamanlar bunların mahsulünü toplayan insanları düşünürdüm. Biz ona suni istikametler vermeye. Gözleri bunun aksine olarak. kararsız ve ürkek. ağlamak üzere bulunan küçük bir kız halini almıştı. başka yollardan gittiğimiz halde ikimiz de aynı neticeye varmışız: ikimiz de birer insan arıyoruz.. üzerimde dolaşıyordu.. Benim memleketim dünyanın en güzel yerlerinden biridir.
onun kabaresinde çalış-masam. "Söylememiş miydim? Avukattı." Uzak bir tedai* ile sözünü kestim: "Babanız neciydi?" dedim. Yalnız müşterilerine karşı değil.ı-ukluğumu ve babama ait hatırlayabildiğim bazı şeyleri söylerim... gülüşümüzü. Sonra akademiye devam ettim. Para kazanmaya mecbur oldum. Harp esnasında hastabakıcı-lık yaptım. Babamın bıraktığı para ile okudum. 103 . ruhlarımızı alçaltmadan çalışmak isteyişimizin hoş görülmemesi.. Herhalde konuşacak söz bulmakta sıkıntı çekmeyiz. "Kazanç ahlakı" dese daha doğru olacak. siz böyle yerlerin patronlarının ne demek olduğunu bir bilseniz!" "Çok mu kabadırlar?" "Hem nasıl! İşte erkekleri yakından tanımak için bu da bir vesiledir... Çünkü insafsızlığa ve ba-zan terbiyesizliğe kadar varan kalabalığı. Benim bu halimde bir fevkaladelik yok. Bundan şikâyetçi değilim.. Ah. "Almanya'yı henüz pek tanımadığınız anlaşılıyor.. Ba* Çağrışımla. aldatılmak korkusundan ileri geliyor. Küçük iradımız enflasyon yüzünden gitti. Zavallılar çalgılarının gürültüsü ile hiç olmasa patronu neşelendirmek istiyorlar.. İhtimal ki iyi bir aile babası veya dürüst bir vatandaş olan bu adamın nasıl bizden sadece sesimizi. müessesenin ciddiyetini korumak arzusundan ziyade. Fakat kendisinden para alan insanlara karşı birdenbire değişiyor ve buna galiba "meslek ahlakı" diyor. Vaziyetimiz fena değildi. Bana dokunan. Galiba salon boş da onun için. Muhakkak ki.. vücudumuzu değil.. insanlığımızı da satmamızı istediğini görseniz irkilirsiniz. Fakat burada ne kadar çok gürültü oluyor. Neden sordunuz? Bu hallere nasıl düştüğümü mü merak ettiniz!" Sustum. kendisiyle alışverişi olmayan her kadına karşı. Sonra bir de hep sarhoş ve insan etine acıkmış kimselerle karşı karşıya bulunmak mecburiyeti beni sıkıyor. Mesela bizim Atlantik'in sahibi gayet nazik bir adamdır. Çalışmak hiç de fena bir şey değil. bana bir baron kadar ince kur yapar ve beni kibarlığına hayran ederdi...
Bu.. Sokağa çıkınca: "Gelin. Kadınların bu kadar sokulgan olması iyi bir şey değil.. içimden geçenleri anladığına emin olduktan sonra. Ciddi söylüyorum." Etrafına bakındı... sessiz bir yerde oturalım.. gırtlağından acayip sesler çıkararak etrafına dönüyordu. "Çok hoş bir yerdir.. Buna rağmen... duydum!" Güldü: "Ay sonlarında parasız kalan arkadaşlarınızdan mı?" Ben de gülümsedim ve önüme baktım. Yalnız bu kadar olsa gene tabiidir. Uzun müddet cevap veremedim.. Maria: "Haydi bakalım. Yüzüne de bakmadım. genç meraklısı ve paralı kadınlarla dolduğunu ve her milletten. Vakit daha erken!" dedi. Orkestra. Acayip insanlar göreceksiniz. ancak o zaman: "Size minnettarım!" dedim. İğrenç." "Romanisches Kaffe'ye mi?" "Evet.. kurnazlığının. zevk düşkünü. Bavyera elbisesi giymiş şişmanca ve mısır püskülü gibi saçlı bir kadın avaz avaz.. Buna sadece hayvanlık diyemeyeceğim. gürültüsünü büsbütün artırmıştı. zavallılığının karıştığı bir hayvanlık. sizinle buralara yakın bir kahveye gidelim!" dedi. her yaştan birçok jigoloların bu zamanlarda oraya gidip kendilerini beğendirmeye çalıştıklarını duymuştum. Henüz vakit erken olduğu için kahvede sadece genç sanatkârlar vardı. "Ben de size!" dedi ve ellerini çekti. Sonra dikkatle yüzüme bakarak: "Yoksa sizi sıkıyor muyum?. biliyor musunuz? Gittiniz mi?" "Hayır. Boyuna konuşuyor ve sizi sabahtan beri oradan oraya sürüklüyorum. canınız sıkıldıysa sizi serbest bırakayım!" Ellerini tuttum. yüksek sesle münakaşa 104 .. İnsan riyakârlığının.. Grup grup oturmuşlar.. neşeli dağ havaları söylüyor..zan öyle bir bakışları var ki... hayvanlıktan da aşağı bir şey. Her zaman sanatkârlar tarafından ziyaret edilen bu kahvenin geceleri on birden sonra yaşlı.
Ona birçok şeyler söylemeyi gündüzden tasarlamıştım. Muayyen bir şey anlatmıyor. İtimatla. ağzının hizasına kadar favorili bir genç uzaktan işaretler ederek bizim masamıza geldi. Fakat bunların hiçbiri aklıma gelmiyor. Gözlerimi yere diktim ve bekledim. Şimdiye kadar kendime bile 105 . Sütunlar arasındaki bir merdivenden yukarı kata çıktık. kafamdan yepyeni şeyler geçiyordu. Uzun boylu. evvela alnından. Aynı sergide resim teşhir ettikleri anlaşılıyordu. uzun saçları ile Fransız mukallidi genç ressamlar. sonra yanaklarından öptü. kurduğum hayallerden. sarışın. Etrafımızda geniş kenarlı siyah şapkaları. çocukluğumdan. herhalde sanatkâr usulü bir selam verdikten sonra uzaklaştı.. Nihayet karar verdim ve rastgele konuşmaya başladım. Şundan bundan konuştular." "Sahi mi?" "Ve niçin kıskanmadığımı merak ediyorum!" Uzun uzun bakıştık. komşumuz Fahriye'den ve tanıdığım eşkıyalardan bahsediyordum. okuduğum kitaplardan.. "Kürk Mantolu Madonna'yı selamlarım!" diyerek Ma-ria'nın başını ellerinin arasına aldı. Peki makamında başımı salladım. "Bana "sen" dediniz.. Güçlükle boş bir masa bulduk.. Kadın : "Ne düşünüyorsun?" diye sordu. Nihayet delikanlı Maria'nın elini şiddetle sıkıp salladıktan ve bana: "Allahaısmarladık. "Bana biraz da kendinizden bahsetsenize!" dedi. genç efendi!" diye. askerliğimden. İstemiyor musunuz?" "Ne demek? Teşekkür ederim!" "Of! O kadar çok teşekkür ediyorsunuz ki!" "Biz şarklılar çok kibar insanlarızdır. uzun tırnaklı parmaklarıyla habire sahife dolduran muharrirler oturuyorlardı. Hâlâ önüme bakıyordum. Ne düşünüyordum biliyor musunuz? O adam sizi öptü ve ben hiç kıskanmadım.ediyorlardı. ağızlarında pipoları. farkında mısınız?" "Evet. birbirimizi araya araya bakıştık.
. "Sizin yüzünüzden mi?. İkimiz de. Çabuk yürüyelim!" "Sizi tekrar eve götürmek için bekleyeyim mi?" "Hayır.söylemekten çekindiğim taraflarım. Ellerimi daha çok sıktı.. Beresini başına yerleştirirken ilave etti: "Ne güzel konuşuyorduk!" Onu Atlantik barının önüne kadar getirdim.. hiçbir şeyi değiştirmemek için o kadar gayret sarf ediyor... Bir aralık. meçhul bir kuvvet tarafından dürtülmüş gibi sözümü kestim ve saatime baktım. Fakat kabahat bende. Bir insana ilk defa kendimden bahsettiğim için bütün çıplaklığımla. Etrafımızdaki masalarda kimseler kalmamıştı. bu suretle gene hakikatten ayrılmış oluyordum.. Bazan tasdik eder gibi ağır ağır başını sallıyor. Doğru. Ona yalan söylememek. Yolun sonlarına doğru vücudumun ürperdiğini hissettim. Onun nasıl bir dikkatle beni dinlediğini.. gözlerini nasıl. Yolda hemen hemen hiç konuşmadık. üşüyeceksiniz!" dedim. bazan hayret eder gibi ağzını hafifçe açıyordu. acele etmeden doğrularak: "Hakkınız var!" dedi.. daima susturulmuş heyecanlar bir sel gibi. hiç bana haber vermeden.. Ehemmiyeti yok.. "Benim yüzümden eve gidip kürkünüzü giyemediniz. kendimi tahrif etmemek. hatta bu gayrette bazan ileri giderek kendi aleyhimdeki noktaları o kadar tebarüz ettiriyordum ki. Asla. bu akşamın intibalarıni içimize yerleştirmek ister gibi dalgın ve doluyduk. Yarın buluşuruz!" 106 . Heyecanlandığım zamanlar yavaş yavaş elimi okşuyor. saklandıkları yerlerden çıkıyor ve ortaya dökülüyorlardı. hiç bir şeyi örtbas etmeden görünmek istiyordum. Hatıralar ve uzun zaman zapt edilmiş hisler.. Yerimden fırlayarak : "Fakat işinize geç kalacaksınız!" diye bağırdım. hızlanarak dışarı akıyordu. gitgide büyüyerek kabararak. sözlerim şikâyet eden bir eda alınca şefkatle gülümsüyordu.. hayır. On bire geliyordu. söz haline getiremediğim taraflarımı da anlamak ister gibi yüzümde gezdirdiğini gördükçe büsbütün açılıyordum. Sizin yüzünüzden. Kendini toplamaya çalıştı..
Her zaman karşılaştığımız insanlar. kolumdan çıkarak elini uzattı. O hâlâ. bir tarafın fikrini kabul edip kendisine mal etmeye I 108 . onlara hatıralarımla bile dokunmaktan ürkecek kadar kıymetliydiler. "Beni sahiden bu kadar çok mu seviyorsun?" Birdenbire gözlerini kaldırdı ve merakla yüzüme bakmaya başladı. hiçbir şey söylemeden. koridorları dolduran bütün kokular hoş geldi. bize düşüncelerimizi söylemek ve bunların birbirine ne kadar yakın olduğunu tespit etmek imkânını veriyordu. Dinlenir gibi bir saniye gözlerini kapadı. saadetimi bozacak. Bu anda neler duyduğumu ona söyleyecek bir kelime bulamadığım için göğsümün daralır gibi olduğunu. bana daha çok sokuldu. Bundan sonra. bulandıracak diye korkuyordum. her noktada aynı şekilde düşünmenin neticesiydi. Birbirimize söyleyecek şeyleri ilk akşam bitirmiş değildik. manzaralar. yüzüme doğru eğildi. ağır ağır yürüdü ve içeri girdi. Çaresizlikten gözlerimin yaşardığım fark ettim. Beni çekerek duvarın kenarına sürükledi. Nasıl biraz evvel ağzımdan çıkacak küçük bir sesin o tasavvur edilmez saadet anının havasını bozacağından kork-tuysam. Her söz. Nihayet. her gün Maria Puder'le buluşup beraber gezmeye başladık."Siz bilirsiniz!" Belki üşümemek için. Pansiyona adeta koşarak döndüm. yüzüme bakıyordu. hatta ağzımdan çıkacak her ses. Bu gecenin hadiseleri. gerçi bunda. O zaman onun çehresinde rahat bir gevşeme oldu. Sonra başımı tutarak bir defa ağzımdan öptü ve arkasını dönerek. hiçbir şey hatırlamamak istiyordum. bu sefer biraz da korkuyla. gözlerini kaldırıma dikti ve fısıltı gibi bir sesle fakat çabuk çabuk: "Demek beni kıskanmıyorsunuz ha?" dedi. Bu fikir yakınlığı. Karanlık merdivenli pansiyon bana pek şirin. bu sefer de hayalimle yapacağım her kurcalamanın. bugün yaşadığım birkaç saatin harikulade vakalarına ve bu vakaların emsalsiz ahengine zarar vereceğinden çekiniyordum. Fevkalade ciddi bir şey düşünüyor gibiydi. Hiçbir şey düşünmemek. Elektriklerin aydınlattığı kapının önüne yaklaşınca durdu. boğazımın kuruduğunu hissettim.
böyle icap ettiği kanaatindeydim.diğer tarafın evvelden hazır bulunmasının da tesiri vardı. belki Türkiye'den kalmış bir itiyatla. Frau Heppner ara sıra: "Sizi birisine kaptırdık galiba!" diye takıldığı halde sadece gülmüş ve lafı uzatmamıştım. en bayağı bir işi gibi geliyor" demişti. onların kıymetleri hakkında münakaşalar yapıyordu. Sonradan bir gün bana: "Yalnız zaman bakımından değil. İlk akşamdan beri dostluğumuz. el ele tutuşarak yürüyorduk. Fakat karşısındakinin her kanaatini doğru bulup benimsemek için vesile aramak da bir nevi ruh yakınlığı alameti değil miydi? En çok. beni aradığı muhakkaktı. Birkaç kere tekrar nebatat bahçesine. Fakat arkadaşlığımızı başka sahalara 108 . Maria bunda belki mahzur görmezdi. Fakat gece saat onda. Fabrikaya yalnız öğleden evvelleri gidiyordum. Halbuki ortada kimseden saklanacak bir şey yoktu. diye merak ediyor ve gayet çok konuşuyorduk. başka bir sebep dolayısıyla da operaya gitmek istemiyorum. ayrı kalmış arkadaş çocuklar gibi seviniyor. Oradan çıktıktan sonra Atlantik'te şarkı söylemek bana dünyanın en gülünç. Onun da benden hoşlandığı. Sonraları bu tecessüsün yerini bir alışkanlık aldı. müzelere ve resim galerilerine gidiyorduk. on buçukta buradan çıkıp işine gitmek ona güç geldiği için opera ziyaretlerinden vazgeçtik. Buluştuğumuz zaman. Pansiyon halkıyla hemen hemen görüşemez olmuştum. İlk zamanlarda bizi birbirimize yaklaştıran daha ziyade bir tecessüstü. Bana yeni ve eski üstatların tabloları hakkında izahat veriyor. Acaba daha neler var. bir iki akşam da operaya gitmiştik. hiçbir vesile ile hatırlatılmamıştı. Bazı sebeplerle iki üç gün görüşemesek birbirimizi adamakıllı göreceğimiz geliyordu. Onu çok seviyordum. Bilhassa Frau van Tiedemann'ın bir şey duymamasını istiyordum. İçimde bütün bir dünyayı sevecek kadar çok muhabbet bulunduğunu hissediyor ve bunu nihayet bir yere sarf edebildiğim için kendimi mesut sayıyordum. her ikimiz tarafından da. fakat ben. aramızda kararlaştırdığımız hudutlar içinde kalmış ve Atlantik önündeki sahne.
bana dayanarak yürüyordu. Evet. Aşka girmeyen şey ise tahlildir.) Şimdi ben bütün bu insanlara âşık mıyım?" Ben fikrimde ısrar ederek: "Evet" demiştim. İnsanlar arasında çeşit çeşit kendini gösteren bütün sevgiler. bazan sözü maharetle kendimize nakleder. "En çok sevdiğinize hakikaten ve diğerlerine birer parça âşıksınız!" 109 . Derhal yumuşak fakat kati bir hareketle kolunu çekti. (Muhterem Beyefendinin bunların en başında geldiğini söyleyebilirim. onun bütün şartlarını kabul etmiştim. nereden geldiğini bilmediğimiz gibi. Fakat o andaki ciddiliği. Bazan aramızda aşk meselelerinden bahsettiğimiz olurdu. sempatiler bir nevi aşktı. O zaman Maria şahadetparmağını sallayarak gülüyor: "Hayır dostum. mücerret bir mefhum yoktu. Bunun üzerinde hiçbir şey konuşmadık ve gezintimize devam ettik. Halbuki arkadaşlık devamlıdır ve anlaşmaya bağlıdır. Nasıl doğduğunu anlamadığım bir arzu ile bu eli yakaladım ve avucunun içini öptüm. Onun bu mevzuu ne kadar lakayt. Kadınla erkek arasındaki sevgiye hakiki ismini vermemek bir nevi kendimizi aldatmaktan başka bir şey değildi. "Aşk hiç de sizin söylediğiniz basit sempati veya bazan derin olabilen sevgi değildir. günün birinde nereye kaçıp gittiğini de bilmeyiz. Fakat buna rağmen. Omzumdan aşağı sarkan eli hafif hafif sallanıyor ve başparmağı havada daireler çizer gibi kımıldıyordu. bir daha bu şekildeki hislerime kapılmaktan beni menedecek kadar açık ve kuvvetliydi. Yalnız yerine göre isim ve şekil değiştiriyorlardı. Sonra düşünün. dünyada hepimizin hoşlandığımız birçok kimseler. mesela benim hakikaten sevdiğim birçok dostlarım vardır. hayır!" diyordu. dostluğumuzu tahlile kalkardım. ne kadar kendinden uzak bir şeymiş gibi incelediğini gördükçe içimde garip bir ezilme duyardım. bizim tahlil edemediğimiz öyle bir histir ki. Benim fikrimce aşk diye ayrı. her şeye razı olmuş. Bir gün Berlin civarında bir orman olan Grünewald'da dolaşırken kolunu boynuma atmıştı. O büsbütün başka. Nasıl başladığını gösterebilir ve bozulursa bunun sebeplerini tahlil edebiliriz.götürmek için asla vesile vermiyordu.
zamanı tayin edilemeyecek olan bir anda. 110 . sarih olarak bilinmeyen bazı vesilelerle. Birleştiğimiz noktalar ne kadar çok olursa olsun. sonra izah etmeye çalıştım: "İçinde hakikaten sevmek kabiliyeti olan bir insan hiçbir zaman bu sevgiyi bir kişiye inhisar ettiremez ve kimseden de böyle yapmasını bekleyemez. istemek. Ne kendi sözlerim. "İçinizde mevcut olan sevgi. her şeyiyle istemek başka. bize tabi olmayan birtakım gizli. tekasüf eder*. asıl sevdiğimiz bir tek kişiyi de o kadar çok ve kuvvetli severiz. Aşk bence bu istemektir. Sevmek ve hoşlanmak başka.." Bu münakaşayı burada bırakmış. birbirimize karşı ne kadar açık olmak istersek isteyelim. Onu dışarıdan birdenbire gelen bir şey zannetmek doğru değildir. Ne kadar çok insanı seversek. ayrı olduğumuz yerler de vardı ve bir taraf diğer tarafa * Yoğunlaşır. Mukavemet edilmez bir istemek!" O zaman onu yakalamış gibi kendimden emin bir edayla: "Bu söylediğiniz bir an meselesidir" dedim. nasıl tatlı tatlı ısıtan güneş ışığı bir adeseden geçtikten sonra bir noktada toplanıyor ve yakmaya başlıyorsa. . tarifi imkânsız ve mahiyeti bilinmeyen bir şey. fakat başka zamanlar gene ele almıştık. bütün vücuduyla. O. Her ikimizi de. "O. kuvvetini fevkalade artıran bu sevgi de sizi sarar ve tutuşturur. alaka. içimizde zaten mevcut olan hislerin bizi şaşırtacak kadar şiddetlenivermesinden ibarettir. bütün ruhuyla." "Ben Şarklıları başka türlü düşünür zannederdim!" "Ben öyle düşünmüyorum!" Maria gözlerini sabit bir noktaya dikip uzun uzun daldıktan sonra: "Benim beklediğim aşk başka!" dedi. ne de onun fikirlerinin yüzde yüz isabetli olmadığını seziyordum. birdenbire birikir. müphem düşüncelerin ve arzuların idare ettiği muhakkaktı.Maria hiç beklemediğim bir cevap vermişti: "Şu halde niçin beni kıskanmadığınızı söylüyordunuz?" Söyleyecek bir şey bulamayarak bir müddet düşündüm. Aşk dağıldıkça azalan bir şey değildir. bütün mantıkların dışında..
araya on iki seneden fazla bir zaman girdikten sonra. korkuya dayanan bu tereddüdün daha zararlı olduğunu. insan münasebetlerinde bir noktada taş kesilmiş gibi kalınamayacağını. Bütün bunları o zamanlar bu kadar vazıh ve derin düşünüp düşünmediğimi bilmiyorum. Bu hareketsizliğin. bunu ancak daha ehemmiyetli bulduğu bir gaye uğrunda yapıyordu. ama hep bu ana noktaya dokunmamak şartıyla. Kendi içime kapanmıyor. buna rağmen hiç dokunmadığımız taraflar da vardı. Ruhlarımızın böyle en saklı köşelerini bile ortaya dökmekten ve üzerinde münakaşa etmekten çekinmiyorduk. Şimdiye kadar bana bu derece yakın olan bir insana tesadüf etmediğim için. 112 . çünkü bunların ne olduğunu biz de doğru dürüst bilmiyorduk. Fakat başka türlü yapabilmem için başka türlü bir insan olmam lazımdı. fakat günden güne büyüyen bir endişenin yer etmeye başladığını hissediyordum. Bütün isteklerimin en son gayesi belki de ona tamamen. bu gayeye gözlerimi çevirmekten çekiniyor. bence bütün meselelerin üstünde onu muhafaza etmek arzusu vardı. Maria hakkındaki hükümlerim de aynı zaman mesafesinin tasfiye ve tetkikinden geçmiş bulunuyor. fakat elde edebildiğimi de kaybetmek korkusuyla. seyretmekte olduğu ve yakalamak istediği harikulade güzel bir kuşu küçük bir hareketiyle kaçıracağından korkan bir insan gibi atıl kalıyordum. ileriye atılmayan her adımın insanı geriye götürdüğünü ve yaklaştırmayan anların muhakkak uzaklaştırdığını karanlık bir şekilde seziyor ve içimde sessizce yanan. hiç noksansız. bütün maddi ve manevi varlığıyla sahip olmaktı. Asıl noktanın mütemadiyen etrafında dolaştığımı bildiğim halde bu noktaya gidecek yollan bilmiyor. asıl bu cihetlerin mühim olduğunu fısıldıyordu. Bugün. o günkü halimi gözümün önüne getiriyor ve bu neticeleri çıkarıyorum. Eski mahcupluğum ve sıkılganlığım kalmamıştı.kolayca uyuyorsa. hatta belki de biraz müfrit şekilde ruhumu meydana veriyordum. fakat bir his bana. araya-mıyordum.
hatta soğuk oluyor . "Hayır" dedi. ruhlarımızın en saklı köşelerinde durmaktaydı. Fikirlerimi zındıkça buluyorsa bunda. dini kanaatlerinden ziyade. Fakat bu halleri pek çabuk geçiyor. kendisinden uzaklaşmama sebep olacağını zannettiği şeyleri yapmaktan çekiniyordu. "senenin diğer günlerinden ne farkı var sanki? Tabiat onu herhangi bir şekilde ayırmış mı? Ömrümüzden * Aralık. nefsime menet-tiğim cesareti verecek kadar müfrit bir alaka gösteriyor. Onun da benim gibi. Bazan aşırı derecede durgun. son günlerinin ruh sükûnetinin bozulması korkusu amil oluyor. ve biz. Yalnız o. bazan da birdenbire coşuyor. ışığa çıkmaktan korkar gibi. sırf ihtiyar olduğu için ve iş olsun diye bu âdetlere bağlı. Maria bundan memnundu: "Dünyada en sinirime dokunan şeylerden biri de o mumlar ve yaldızlarla donatılan çam fidanıdır" diyordu. hakikatte hep eskisi gibi birbirini arayan. bana. "Bunu Yahudiliğime hamletmeyin. Kânunuevvel* ayının sonralarına doğruydu. birbirinin huzurundan her zaman daha memnun ve zengin olarak dönen iki candan arkadaştık." "Yılbaşının da sence hiçbir hususiyeti yok mudur?" diye sordum. asıl aradığını bulamamakla beraber. aramızda tekrar eski arkadaşlık havası peyda oluyordu. dostluğumuzun.O sıralarda Maria'nm da birtakım tezatlı hisler içinde bulunduğunu anlıyordum. 112 . adeta beni açıkça tahrik ediyordu. çünkü insanların kendilerini bir an için mesut zannetmek sevdasıyla başvurdukları bu nevi manasız merasimi saçma bulduğuma göre böyle garip ve lüzumsuz vecibelerle dolu olan Yahudi dinini hoş bulamayacağım gayet tabiidir. bunun için. bendeki diğer birçok tarafların kendisi için feda edilemeyecek kadar kıymetli olduğunu görüyor. isteyen. Zaten halis Alman kanında bir Protestan olan annem de. Bütün bu karışık hisler. Fakat birdenbire her şey değişiverdi ve hiç beklenmedik bir istikamet aldı. Annesi Noel'i geçirmek için Prag civarındaki uzak akrabalarından birine gitmişti. bir çıkmaza girdiğini fark ettiği muhakkaktı. olduğu yerde kalmak suretiyle.
.. etmedik!" "Ben zaten dans etmekten fazla zevk almam. Biz ne yapacağız? Bunlar gibi birbirimize sarılıp döneceğiz. yaldızlı tellerle donanmıştı. Beraber çıkar.. çünkü o gece diğer birçok fevkalade numaralar da var. o sıralarda şehri dolduran Beyaz Ruslardan öğrendikleri birtakım dansları bana da göstermişlerdi. bazan dans ettiğim kimse hoşuma gider ve bu yüzden o sıkıntıya katlanırım. yılbaşı gecesi beraber bir yere gidelim.. 113 . herkes gibi biz de sarhoş oluruz.." "Bu iş için hoşuna gideceğimi tahmin etmem!" "Ben de tahmin etmem. çünkü ömrümüzü senelere ayırmak da insanların uydurması.. Ara sıra kendi kendimizden kurtulup cereyana kapılmak hoş bir şey. ilk geldiğim akşam oturduğum masaya yerleştim. İçerisi kâğıt şeritler. Ne dersin? Hem biz seninle hiç dans etmedik değil mi?" "Hayır. yarıda bırakır otururum!" dedim. Herkes evine gidip yatsa daha iyi...... Dans edenlerin aşağı yukarı hepsi öpüşüyor ve yılışıyordu. "Hakikaten bu gecenin fevkaladeliği nerede? Kendimiz uydurup kendimiz inanıyoruz. Acaba ben dans edebilecek miyim?" İstanbul'da Sanayii Nefise mektebine devam ettiğim aylarda bazı arkadaşlar. Ama olsun. Bir farkla: Biz öpüşmeyeceğiz... ben salonda. soyunmak için arka taraflarda bir yere gitti. Fakat belki bir buçuk seneden beri hiç göstermediğim bir marifeti bu akşam becerebilecek miydim? "Adam sen de.bir sene geçtiğini göstermesi bile o kadar mühim değil.. canın isterse. Halk şimdiden sarhoş olmuşa benziyordu. İnsan ömrü doğumdan ölüme kadar uzanan tek bir yoldan ibarettir ve bunun üzerinde yapılan her türlü taksimat sunidir. Atlantik'e vardığımız zaman o. Ama biz felsefeyi bırakalım da.. Hatta bir parça da vals yapabiliyordum.. Benim Atlantik'teki işim gece yarısından evvel biter. İçimde sebepsiz bir can sıkıntısı vardı: "Ne olacak sanki?" diyordum. renkli fenerler. arkadaşlıkta fedakârlık lazımdır!" Yılbaşı gecesi akşam yemeğini beraber yedik ve onun iş vaktine kadar lokantada oturup konuştuk.
ölçüsüz bir neşe içinde kendilerini kaybeden delikanlıların. Anhalter istasyonu karşısında. Burası küçük ve mahrem Atlantik'ten büsbütün başkaydı.. ve cemiyetin haksız ve mantıksız bağlarına. Gazinonun asıl neşesi gece yarısından sonra başladı. Karşımdaki iskemleden kalkarak yanıma oturmuş ve kolunu omzuma atmış114 . biz değiliz. dört muhtelif yerde yırtmırcasına çalan müziğin gürültüsü. batıl hükümlerine isyanın en iyi şeklini cinsi arzularını başıboş bırakmakta bulunduklarını zanneden genç kızların hali sahiden hazindi.. Farz et ki biz. Bu akşam herkes kendi kendinin numarası olmayı tercih ediyordu. Maria bu akşam garip denilecek kadar çok neşeliydi. Maria üstünü değiştirince hemen çıktık. Üst üste getirttiği buruk lezzetli Ren şaraplarını hayret ettiğim bir süratle içiyor ve içmem için beni de zorluyordu. "Avrupa" dedikleri büyük bir yere gittik.Maria'nın keman çalması ve şarkı söylemesi zannettiğimden de kısa sürdü ve gürültüye geldi. Harp sonu senelerinin dizginsiz coşkunluğu burada bütün çıplaklığıyla görülüyordu. " Biraz sarhoş olmaya başladığını anlamıştım. Masaların üzeri renk renk şişelerle dolmuştu. Koluma vuruyor: "Böyle somurtup oturacağını bilseydim bu akşam için kendime başka bir delikanlı seçerdim!" diyordu. Bağırışlar. Zaten onların da bakalım hepsi göründükleri gibi mi? İstemiyorum. Maria elime tekrar bir kadeh tutuşturarak fısıldadı: "Raif. kahkahalar. Burayı dolduran bir sürü insandan biriyiz. hoplaya hoplaya eski usul vals yapan çiftlerin ayak patırdısı birbirine karışıyordu. Kendimi herkesin akıllısı veya duygulusu yerine koymak istemiyorum. bu akşam olsun kendimizden ayrılalım. Göz alabildiğine büyük salonlarda yüzlerce çift habire dans ediyordu. İç ve gül!. Raif. Cılız vücutları. Müthiş bir can sıkıntısına ve melankoliye düşmemek için ne kadar gayret ettiğimi görüyorsun. kemikleri çıkmış yüzleri ve bir asabi hastalığa uğramış gibi parlayan gözleriyle. Başını önüne dayayıp daha şimdiden uyuyanlar. Bırak. Hiç iyi yapmıyorsun. birbirinin kucağında oturanlar görülüyordu..
Göğsünden hafif fakat harikulade güzel bir ten kokusu yayılıyordu. Yavaşça kulağına eğildim: "Haydi. Şimdi. Kalbim.h. Bu siyah ve dalgın gözlerde ara sıra anlayamadığım bir şey parlıyor ve beni şaşırtıyordu. O beni mahzun zannediyordu. Bütün ısrarlarına rağmen fazla içmekten kaçmıştım. Oturan ve 115 . bir anda son derece şiddetlenen bir endişe başladı. elbiselerinin kopan yerlerini iğne ile tutturmaya çalışan veya ayna karşısında tuvalet tazeleyen kadınlar vardı. Başım ağrıyordu. Bir yerde düşüp kalmış olmasın diye gidip bütün tuvaletleri gezdim. Halbuki değildim. İçimde.. dört tarafımızdan sıkıştıran vücutların keyfine tabi olarak oradan oraya sürüklenmekten ibaretti.. "Nasıl oluyor da bir insan diğer bir insanı bu kadar çok mesut edebiliyor?. Aradan on beş dakikaya yakın bir zaman geçtiği halde geri gelmedi. Bir aralık yerinden kalkarak : "Şimdi geliyorum!" dedi ve sallana sallana uzaklaştı. ökseye tutulmuş bir kuş yüreği gibi hızla çarpıyordu. gülemeyecek kadar mesuttum ve saadetimi ciddiye alıyordum." Sözümün ikinci kısmını duymamış gibi yaptı. Maria gözlerini bana dikmişti. Uzun müddet bekledim. Sarhoş olmaktan ziyade sersemdim.. onun için bir şey olduğumu bilmek vardı: "Maria" diye fısıldadım. Bu." dedim. Salonların kenarındaki kanepelerde kıvrılıp sızan kadınlara teker teker baktım. dans etmek falan değildi. Onu bulamadım. Fakat ikimiz de bundan şikâyetçi değildik. yerinden fırlayarak : "Haydi!" dedi. Merak etmeye başladım. Maria'ya hiçbirinde rastlamadım. İnsanın içinde ne müthiş kuvvetlerin saklı olması lazım!" Gözlerinden tekrar o parıltı geçti. Bir vals çalmaya başladı. Bütün bunların üstünde. Buralarda. "Ne kalabalık! Galiba sıkılmaya başlayacağım!" Tekrar ve üst üste şarap içti. Kalabalığın içinde dönmeye başladık.. "Fakat ben pek iyi bilmem. ona yakın olmak.. Bakışları dumanlı ve manasızdı: "Haydi oturalım!" dedi. Fakat bana bir müddet daha dikkatle baktıktan sonra dudağını ısırdı.
Saçlarına ve ensesine ağır ağır kar taneleri düşüyordu. Sesimi duyunca başını çevirdi. Maria. kapının hemen önündeki ağaçlardan birine dayanmış ve yüzünü oraya yapıştırmıştı. Derin bir "oh!" çekti. Parmağını dudaklarına götürerek: "Sus!. Mana Puder. gülümsedi: "Nerede kaldın!" dedi. Merdivenlerin birkaçını birden atlayarak alt kata indim ve aradım. iki kolunu başının hizasında yan yana getirerek. Bu sırada gözüm. Yazlık elbiseleri ile sokağa çıkmış hissini verecek kadar ince giyinmiş kadınlar. Sırtında ince bir yün elbiseden başka bir şey yoktu. Büyük caddeler kalabalık insan grupları ile doluydu. boynuna sarılmak isteyenlere üstünkörü bir gülümseme ile mukabele ediyor.ayakta duran insanlara çarparak bir salondan öbürüne koştum. Biraz daha tenha sokaklara geldiğimiz zaman yavaşladı. sonra bana döndü: 116 . bu havada ve böyle gece yarısından iki üç saat sonra ilkbahar safasına çıkmış gibi keyifli kahkahalar atıyorlar.. Sokaklarda birçok sarhoş çiftler vardı. bu neşeli ve sarhoş insanların arasından daha hızlı geçip gitmek için beni çekiyordu. Sık ve şiddetli nefes alıyordu. Kolumdan sımsıkı tutuyor ve hızlı gitmeye çalışıyordu. ellerinden maharetle sıyrılıyor ve beni sürük-lüyordu. Haydi gidelim!" Onu hemen hemen zorla içeri soktum. Yukarı çıkıp hesabı gördüm ve vestiyerden paltomu ve onun kürk mantosunu getirdim. Orada beyaz bir şey duruyor gibiydi. Ayaklarımız sokağın karlarına gömülerek yürümeye başladık. Yoktu. gazinonun dönen kapısının buğulu camları arasından dışarıya ilişti. bir iskemle bulup oturttum. Onun ayakta duramayacak kadar sarhoş olduğunu zannetmekle ne kadar hata etmiş olduğumu anlıyordum. "Hava almak ve serinlemek istiyorum." dedi. Kapıya atıldım ve dışarı çıkınca bir feryat kopardım. şarkılar söylüyorlardı. "Siz nerede kaldınız? Ne yapıyorsunuz? Deli mi oldunuz!" diye bağırdım. Yolda kendisine laf atanlara.
Yolun sonralarına doğru adımları dolaşmaya başladı."Nasıl? Bu geceden memnun musun? Eğlendin mi? Ah. Ben böyleyim işte. Yukarı katlardan birinde.. Bir günüm bir günüme uymaz diye. Soluya soluya cevap verdi: "Hayır.... kendini üşüttün!" dedim. onu bir an evvel evine götürüp bırakmayı bu sefer ben istiyordum. Halbuki soğuk hava beni tamamıyla açmıştı. Dememiş miydim?. kederlenmeye lüzum yok. " Yarım saat sonra kapısının önüne geldik. hayır. Fakat kederlenmeye lüzum yok. Ben böyleyim işte. Muhakkak ki sen iyi bir çocuksun!....." diyordu. " Kahkaha ile gülmeye başladı. Sırtını merdivenin duvarına vererek bekledi. "Raif. Raif. karanlıktan bana seslendi: . İşte. Sevgili Raif. o kadar.... Evvela kendi kendine şarkı söylemeye çalıştığını zannettim. Neredeyse ağlayacak diye korkuyor. Şimdi duyulur duyulmaz bir sesle karmakarışık sözler mırıldanıyordu. o kadar eğlendim ki!. sonra bana hitap ettiğini anlayarak kulak verdim: "Evet.. Biraz sükûnet bulunca: "Ne oldun? Gördün mü.. " dedi. "Anahtarlar nerede?" diye sordum..." Birdenbire hıçkırmaya başlıyor.... Boğulacak gibi kıvranıyor.. ara sıra ayaklarına basıyordum. ben çok eğlendim. koşarak merdivenleri çıkmaya başladı. Kendim çıkarım!" Anahtarlar bende olduğu için arkasından gittim. göğsü sarsılıyor. "Düşeceksin!" dedim. Bana darılma!. Bir kaldırımdan karşı tarafa geçerken az daha karların üzerine yuvarlanacaktık... "Darılma.. sonra tekrar söyleniyordu : "Hayır. onu yukarı götürmek için döndüğüm zaman sıyrıldı.... fakat kolumu bırakmıyordu.. o kadar eğlendim ki. Onu belinden yakalayarak götürüyor. cebimde olacak!" Elini kürkünün iç taraflarına sokarak üç anahtardan ibaret bir deste uzattı. Kuvveti ve iradesi onu bırakmışa benziyordu. Birdenbire bir öksürüğe tutuldu.. Sen çok iyi bir çocuksun. Kapıyı açtım.. Bütün yüzüyle gülerek : "Ah.
117 .
.. büyük bir endişe içindeymiş gibi açtığını ve ara sıra. Asıl kendime ispat edececeğim. Bunu sana ispat edeceğim.... biliyorum! Ellerini çekme. Ne güzel ciddi olabiliyorsun! Ama sebep ne?" Başımı kaldırdım. yüzüne bir sarhoş gülüşü yayıldı... bir bilsen.. Odanın ortasında kımüdamadan duruyordum.. Hayır. Oturduğum yerden kalktım. İlk defa gördüğü bir insanı tetkik ediyormuş gibi beni süzdü.. Raif" dedi. Beyaz örtülerin altından fırlayan sağ omzu ve kolu yüzü kadar soluk ve beyazdı. Hakkın var. Kolumu hızla çekerek beni yatağının kenarına oturttu. Ama eğlendik değil mi? Muhakkak. Sonra kendisi yatağın kenarına ilişti. Sonra yaklaştı."Buradayım. Fakat ne yapayım? Bilsen. iki elimi birden tuttu. bir uykudan uyanmaya çalışır gibi kırptığını gördüm. Büyük bir süratle iskarpinlerini. Beraber içeri girdik.. Neden böyle duruyorsun?. Odasında elektriği yaktı.. Seni hiç böyle görmemiştim. Kafasının içinde şuraya buraya kaçan ve bir türlü yakalanmayan bir şeyi tutmaya çalışır gibi bir ceht* * Çaba.. "Üşüyeceksin!" dedim.. Eski. Bu kapıyı aç!" El yordamıyla açtım.. Gözlerimi indirdim. Ah.. çoraplarını çıkardı. Hâlâ inanmıyor musun? Hâlâ şüphe mi ediyorsun?" Gözlerini kapadı. hiçbir şey söylemeden ona elimi uzattım... Yatakta diz çökerek yanıma oturdu. Sol dirseğini yastığa dayamıştı. yüzünü avuçlarımın içine yerleştirerek: "Ah. 118 . ellerini iki yanağıma koydu: "Bana bak!" dedi. "Düşündüklerin doğru değil. fakat oldukça iyi muhafaza edilmiş mobilyalar ve güzel bir meşe karyola ilk bakışta göze çarpıyordu.. Kürk mantosunu çıkarıp bir kenera bırakırken bana bir iskemle göstererek: "Otursana!" dedi. entarisini başından sıyırıp bir iskemleye attı ve yorganın içine girdi. Tekrar baktığım zaman yatakta bir parça doğrulduğunu ve gözlerini. hayır. "demek sen böyle de olabiliyorsun?..
. Ağzı bir parça aralıktı ve dudaklarının kenarında gayet ince tüyler vardı. Şaşkın şaşkın gülümseyerek: "İşte böyle. sebebini bilmeden. Niçin hâlâ. Vücudunun titrediğini hissettim. Hem çok seviyorum. fakat. " Başımı kendisine doğru çekti ve bütün yüzümü ateş gibi buselere boğdu. bana arkasını dönmüş. Nefes aldıkça burnunun kanatları kımıldıyor. uyanmasından korkuyordum. Gözlerini açtı. Yandan vuran elektrik ışığı kirpiklerinin gölgesini burnunun üst tarafına düşürüyordu. uyuyordu. Başka türlü olmasına imkân var mı?. Alt dudağı hafif hafif ürperiyordu. sırtına sardım ve kaymasın diye elimle tuttum. Yüzü bu anda tablodakinden de.. Herhalde seviyorum. Fakat neden şaşırıyorsunuz? Başka türlü olacağını mı zannediyordunuz? Beni ne kadar çok sevdiğinizi anlıyorum.. Bunun sebebini bir türlü anlayamıyordum. "Tabii sizi seviyorum. Muhakkak seviyorum. Kolunu başının altına koymuş.. Sabahleyin uyandığım zaman onun derin ve muntazam nefeslerini duydum. Ben de sizi şüphesiz o kadar çok seviyorum. Başımı yastığa bıraktım..sarf ediyor. Saçları beyaz yastığa dalga dalga serilmişti. alnı ve kaşlarının arası buruşuyordu. İçimde bir sabırsızlık vardı. Kesik kesik nefes alarak : "Tabii.. Tabii!" dedi. Saçları alnına dökülmüştü.. hakkında verilecek hükmü bekleyen bir maznun gibi. Çıplak omuzlarının titrediğini görünce yorganı çektim. Yorganı tutan kolumla onu kendime doğru çektim. Sen de gülüyorsun değil mi?.. Uyandığı zaman bana nasıl bakacağını. gözlerimi açar açmaz bulmayı ümit ettiğim sükûn ve emniyet yoktu. sonra sözüne devam edemeyerek odanın bir köşesine bakmaya başladı.. gözlerimi tavana dikerek beklemeye başladım. ağzının üzerine dökülen birkaç tel saç havalanıyor ve tekrar düşüyordu.. İçimde.. Arpie Madonnası'ndan da güzeldi.. içim titriyordu? Ondan daha ne isteyebilirdim? Daha ne bekliyordum? Bütün arzularım son haddine kadar yerine gelmiş değil miydi? ." dedi. bana neler söyleyeceğini merak ediyor...
119 .
Fakat bu. "Kalkmıyor musun?" dedi. Fakat bu gecenin sabahında bana böyle mi demeliydi? Belki hâlâ uykusu açılmamıştı.İçimde boş kalan bir taraf bulunduğunu ve bu boşluğun bana adeta maddi bir eziklik verdiğini hissediyordum. Daha ziyade Atlantik'teki müşterilere karşı sarf ettiklerine benziyordu. nihayet. onun her zamanki içten. Fakat bu tesir ancak bir gün sürdü. Bana "Uyandınız mı?" demişti. bazan siz diye hitap ediyorduk. aklı geride. fakat bu neydi? Evden çıktıktan sonra bir şey unuttuğunu fark ederek duraklayan. 120 . Gülümsüyordu. hayatımın en aydınlık gününü vehimler ve fena sezişlerle karartmanın sebepsizliğini düşündükçe büsbütün canım sıkılıyordu. Yatakta bana doğru döndü. ileri gitmek istemeyen adımlarla yoluna devam eden bir insan gibi üzüntülüydüm. Gözlerini belli olmayan bir noktaya dikmiş. birdenbire çıkıp gelen güvenilecek bir dost gibi. Uzun zamandan beri kulaklarımın en tatlı aşinası olan ve bende yalnız iyi hatıralar uyandıran bu ses. Gerçi son günlerde birbirimize rastgele bazan sen. Başını çevirmeden sordu: "Uyandınız mı?" "Evet!. içime ferahlık getirmişti. yakın tebessümü değildi. Bütün bu manasız hislerin. Benim kendisini seyrettiğimi bildiği halde başını çevirmeden o meçhul yere bakmakta devam etti. Bir şey noksandı. yersiz korkuların şu anda hiç lüzumu olmadığını. bakıyordu. Bir müddetten beri Maria'nın muntazam nefes alışının kesildiğini fark ettim. Siz uyanalı çok oldu mu?" "Biraz evvel!" Sesi bana tekrar cesaret verdi. Yavaşça başımı kaldırıp baktım. fakat unuttuğunun ne olduğunu bir türlü bulamayarak hafızasını ve ceplerini araştıran. Hiç kımıldamamış. yüzüne dökülen saçlarını bile çekmemişti.. Epey zamandan beri uyanık olduğunu anladım ve içimdeki endişelerin birdenbire büyüdüğünü. göğsümü adeta görünmez bir çemberin sarıp sıktığını hissettim. Gözlerini kırpmıyordu. ümidini kesince.
Kendimi pek o kadar iyi hissetmiyorum. Onun beni. Göğsü ağır ağır kalkıp inerek devam etti: "Daha ne istiyorsun? Başka bir şey isteyebilir misin?... diğer parmaklarını aşağıya kıvırıyordu.. Her çareye başvurdum.. Kolları cansız gibi aşağıya sarktı.. "Maria! Benim Kürk Mantolu Madonnam! Birdenbire ne oldu? Sana ne yaptım? Hiçbir şey istemeyeceğimi vaat etmiştim. Biraz kırgınlığım var. fayda yok. "Belki de dün akşam üşüdün!" dedim. Sonra yatağa doğru sokuldum: Onu okşamak. Daha çok sıkıldım ve sustum. Kalktım. O da doğruldu.. Belki de içkiden. Bir iskemle çekerek karşısına oturdum. aramızdaki buzları.."Kalkacağım!.. Halinde daha ziyade yaklaşmama mâni olan bir şey vardı. yüzümü yıkadım ve çarçabuk giyindim. o zamana kadar hiç görmediğim bir pembelik kapladı. Başparmağını yukarı doğru kaldırıyor... En kıymetli hazinesini... Aklımca nükte yapmak istedim: "İkimize de bir sessizlik çöktü.. Ama ben istiyorum... ayaklarını aşağıya salladı ve sırtına ince bir hırka aldı. Sırtım da ağrıyor. Soluk yüzünü birdenbire. Odanın içinde sıkıntılı bir hava vardı. Ne oluyoruz? Sahiden evlenmiş insanlar gibi birbirimizden sıkılmaya mı başladık?" Ne demek istediğimi anlamayan gözlerle yüzüme baktı. Sözümü tutmadım mı? Birbirimize her zamandan ziyade yakın olmamız lazım gelen bu anda neler söylüyorsun?" 121 .. "Çırılçıplak sokaklara uğrayacak ne vardı?" Omuzlarını silkti ve tekrar arkasını döndü. Birçok şeyler istiyorum ve hiçbirini elde edemiyorum. daha ziyade kuvvetlenmeden kırmak istiyordum. yattığı yerden göz ucuyla takip ettiğini sezmiştim. sesim heyecandan titreyerek: "Maria" dedim. Nihayet gayet sakin bir sesle: "Neden sıkılıyorsun?" dedi. hayatının sebebini kaybetmek üzere olan bir insan gibi. Sen?" "Bilmem. Ellerini yakaladım.. Sen artık memnun olabilirsin! Ama ben ne yapayım?" Başı önüne düştü.. Çıplak ayaklarının uçları halıya dokunuyordu. Hâlâ yüzüme bakmakta devam ediyordu.
Daha da büyümüş olarak..... arka üstü uzandı.... Halbuki dünyada sana âşık olmam icap ettiğini. İçimde hep o boşluk var.. bütün ümitlerimi terk etmek lazım geleceğini gayet iyi biliyorum. Ne yapalım? Kabahat sende değil... bütün yakınlığına rağmen benden ayrı. her şeye rağmen bana yabancı. Hava her zamanki gibi kapalı... Başka türlü olmayı ne kadar isterdim. bir sonu olmamasını ne kadar isterdim. Benim iyi kalpli dostum. Fakat elimde değil. Demek ki. Sihirli bir el tarafından tamamen değiştirileceğimi. daha fazla sokulmak için atılan her adım daha çok uzaklaştırıyor. Bundan 122 .. hatta senden çok istediğime emin ol. Ne kadar isterdim. odam soğuk.Başım sallayarak: "Hayır dostum... "Birbirimize her zamandan ziyade uzağız! Çünkü artık bir ümidim yok. Eliyle gözlerini kapadı ve devam etti: "Demek ki insanlar birbirine ancak muayyen bir hadde kadar yaklaşabiliyorlar ve ondan sonra.." Bir müddet sustu. Bu sondu... Ne yapayım? Ağzımda dün akşamki içkilerin burukluğundan. başka bir dünyaya doğar gibi uyanacağımı sanmıştım.. fakat aynı zamanda bütün hayatımı kavrayacak kadar kuvvetli heyecanlar duyacağımı. diye düşündüm. bir an neler ümit etmiştim. hayır!" dedi. Yüzüne tatlı bir yumuşaklık geldi. bu ümidin boşa çıkması üzüyor. ben böyleyim.. Raif.. Yaramda. hele buraya geldikten sonra... Başka türlü olmayı senin kadar. Sana âşık değilim. Çocukluğuna ait bir masal söylermiş kadar tatlı bir sesle: "Dün akşam.. sana da âşık olmadıktan sonra hiç kimseyi sevemeyeceğimi. Adalelerimde yorgunluk ve başımda ağrı.. bu sabah uykudan. ruhumda... Ama değil.. Bir defa da bunu tecrübe edeyim dedim. Fakat hakikat ne kadar başka..... Gözlerini kapadı... küçük kız çocukları gibi masum." Tekrar yatağına girerek... Seninle aramızdaki yakınlaşmanın bir hududu.. Belki bu noksandı. benden başka bir insan. Beni asıl. Bunu olduğu gibi kabul etmekten başka çare yok. sırtımda gittikçe artan ağrılardan başka hiçbir şey hissetmiyorum....
. Demiryolu köprülerinin altından. İkimizin de çocuk olmadığımızı biliyorum. buz tutmuş kanalların üstünden yürüdüm. Gene yürüdüm. İki tarafımda muntazam dikilmiş çam ormanları vardı. O kadar yalnız kalmak istiyorum ki. Böyle gitme.. Cenup istikametinde gidiyordum. Yüzüme adeta yalvararak bakıyordu. Bunları ne diye. neyin uğrunda feda ettik? Hiç!.. dükkânların çoğu kapalıydı. Haydi artık git.. Parmaklarının ucundan tuttum ve: "Allahaısmarladık" dedim. kolunu uzattı. verebileceğimizden fazla şeyler beklemeyiz ve istemeyiz. "Hayır. Sokakta rastgele yürümeye başladım. Soğuktan gözlerimi kırpıyor ve koşar gibi hızlı adımlarla ilerliyordum.. Yanımdan.. Yanağını yüzüme sürdü: "Bana bir kere gül ve ondan sonra git!" dedi. Yoluma devam ettim. omnibüsler geçiyordu. Bana darılarak gidiyorsunuz. Her şey bitti mi? Zannetmem..... belki tekrar dost olur ve bu sefer daha akıllı davranırız.. Ta birbirimizi tekrar görmek ihtiyacını şiddetle duyuncaya kadar. Kararmış yüzlü evler. Yalnız bir müddet dinlenmek ve birbirimizden uzak kalmak lazım. "Ben müteessir değil miyim? Beni görmüyor musun?. müteessirim!" dedim. Saatlerce yürüdüm... Bu an gelince ben seni ararım. Yanımdan bisikletli insanlar ve uzaktan yerleri sarsarak bir tren 123 .. Terlediğim için paltomun önünü açtım... Ara sıra dallardan yere pat diye kar parçaları düşüyordu.. parke kaldırımlar başladı.... Hiçbir şey düşünmüyordum. Şehrin sonuna gelmiştim... Birbirimizden. buğulu camlarıyla tramvaylar... Ben size ne yaptım?" diye bağırdı." Başımı göğsüne doğru çekerek saçlarımı okşadı.sonra kendimizi aldatmaya lüzum yok. hayır böyle olmaz.. Sakin olmak için müthiş bir gayret sarf ederek : "Dargın değilim. " Elini gözlerinden çekmişti.. Mevcut olmayan bir şeye malik olalım derken mevcut olanları kaybettik.... Yürüdüm. Haydi artık Raif.. Ortalık tenha. Artık eskisi gibi apaçık konuşamayız. Gel!.... Güldüm ve elimi yüzüme kapatarak dışarı fırladım. Hep yürüdüm.
bütün manasını kaybetmişti.. Gazinodan birkaç yüz metre ötede. "Bunun böyle olmaması lazımdı" diyordum. Demek ki beni bir türlü sevemiyordu. Gölün üzerinde kısa etekli kızlar ve paçaları bağlı delikanlılar hiç durmadan kayıyorlardı. Zaten kadınlar pek acayip mahluklardı. Yürüdüm. en manalı zannettiğim bir devresi birdenbire boşalmış. beyaz pelerinli çocuk gibi titreşiyorlardı. birbirine karışan kayak izleri vardı. Kızların renkli boyun atkıları ve erkeklerin sarı saçları rüzgârdan uçuyor. Uzakta iki katlı. bir kısalıyor gibi görünüyordu. Ona hakikaten dargın değildim. Hayatımın en dolu. Ayaklarının birini havaya kaldırıyorlar. Gölün üzerindeki kalabalığı tekrar seyre başladım. Beni hayatımda hiç. Başımın yanması azalmış. Orada durdum. buranın neresi olduğunu bir türlü bulamıyordum. Ayak bileklerime kadar karlara batarak yürüyor ve her şeye dikkat ediyordum. Bütün bunlara dikkat ediyordum. birkaç ihtiyar ağaç vardı. Belki dört saatten beri yürüyordum. Kır gazinosunun arkasından dolaşarak karşı taraftaki ağaçların altına doğru gittim. yüksekçe bir yerde. Yalnız içimde müthiş bir boşluk hissi vardı. ahşap bir kır gazinosu vardı. oldukları yerde dönüyorlar. el ele tutuşup ilerdeki bir burnun arkasına doğru uzaklaşıyorlardı. kadınların hiçbir zaman sahiden sevemeyecekleri neticesine varıyordum. Kadın sevebileceği zaman sevmiyor. Bütün hatıralarımı toplayarak bir hüküm vermek istediğim zaman. Etrafı tel örgü ile çevrilmiş korularda minimini çam fidanları. asla kızmıyordum. her adımlarında boyları bir uzanıyor. Sağ tarafta büyükçe bir göl ve üzerinde paten kayan bir kalabalık gördüm. Buraları evvelce de bir kere gördüğümü hatırlıyor fakat ne zaman geldiğimi. niçin geri dönmediğimin farkında değildim. Ormanın her tarafında uzun. hiç kimse sevmemişti.. Ağaçların arasına saparak o tarafa gittim. ancak tatmin edilmeyen arzulara 124 . vücutları muntazam hareketlerle sağa sola kıvrılıyor. burnumun kökünde hissettiğim karıncalanma geçmişti.geçiyordu. Ne diye yoldan ayrılıp buraya saptığımın. Sadece müteessirdim. üstlerine yüklenen karla. En tatlı emellerinin tahakkukunu gördüğü bir rüyadan acı hakikate uyanan bir insan gibi içim çekiliyordu. Hakkı vardı.
Yaşadığım müddetçe türlü türlü yerler gezecek. Fakat aramamak elimde olmayacaktı. çekilip gidiyordu.. Kürk Mantolu Madonna'yı arayacaktım. yapılacak bir şey yoktu. Fakat böyle düşünmekle Maria'ya karşı haksızlık ettiğimi çabuk anladım. hele benim tarafımdan. Onu. mevcut olmayan bir şeyi aramaya mahkûm ediyordu. Sırf bana acıdığı için bu kadar üzülmesine imkân yoktu. bize en yakın olduğunu sandığımız sırada bizden. Maria. Bir ruhum bulunduğunu ancak o zaman fark etmiştim. bütün ömrümce bir meçhulü. Maria Puder'i.üzülüyor. kırılan benliğini tamir etmek istiyor.. Onu bulamayacağımı daha şimdiden biliyordum.. bütün mesafelerin ötesindeymiş kadar uzak bulunduğunu kabule mecbur olmak acı bir şey. her şeye rağmen. bu haldeydim. Sonra onun da ne kadar ıstırap çektiğini görmüştüm. ışığa ve sahiden yaşamaya götürmüştü. Şimdi. kaybedilen fırsatlara yanıyor ve bunlar ona aşk çehresi altında görünüyordu. geldiği kadar sebepsiz ve ani. daha doğrusu aramızdaki münasebette eksik olan neydi? Bir kadının bize her şeyini verdiğini zannettiğimiz anda onun hakikatte bize hiçbir şey vermiş olmadığını görmek. Önümdeki seneler bana tahammül edilemeyecek kadar ha125 .. O beni birdenbire sessiz ve karanlık dünyamdan ayırmış. bunu tabiatımın acayipliğine vermiş. Fakat. sürüklenip gitmiştim. şöyle böyle bir ömür sürmüş. Onun bana böyle yapmaya ne hakkı vardı? Senelerden beri. dilini bildiğim ve bilmediğim insanlarla tanışacak ve her yerde. Bunun böyle olmaması lazımdı. bu çeşit bir mahluk addedemezdim. insanlardan kaçsam bile. Maria'nm da dediği gibi. daha doğrusu onun tablosu karşıma çıktığı vakit. Yalnızlığımı hissediyor ve üzülüyordum fakat bundan kurtulmanın mümkün olabileceğini ummuyordum. Bunu yapmamalıydı. Fakat benim için bundan sonra eski uykuya dönmek imkânı yoktu. Fakat bu neydi? Bende. O da aradığı ve bulamadığı bir şeye yanıyordu. fakat beni memnun edecek hayat hakkında da bir fikrim yoktu. Beni. herkeste onu. boşluğunu apaçık görmeden.
zin görünüyordu. Çimenler arasından kıvrıla kıvrıla akan ve bir gölcük halinde birleşen kanlarına bastığımı zannediyordum. bitip tükenmez bir yolculuğa çıkmışlar gibi. hiç durmadan dolaşıyorlardı. gerisingeriye koşmaya başladım. Bu göl. birkaç adım ileride yatıyorlardı. Bulunduğum yerin neresi olduğunu hatırladım. Aşağıdan.. Bir gün Maria Puder'le Potsdam'a. yan yana uzandık-karını görür gibi oluyordum. kahkahalar geliyordu. Kaymaktan yorulanlar sırtı tırmanarak gazinoya doğru gidiyorlar. Tam düşüncelerimin burasında gözlerimden bir perde sıyrılır gibi oldu. o.. herhalde grog içerek kızışmak ve biraz dans etmek istiyorlardı.. ölüme bile beraber giden bu insanların hayattan ayrıldıkları yere gelmek suretiyle ona bir nevi cevap mı vermiş oluyordum? Yoksa sadece kendimi inandırmak. VVansee'ydi. Geldiğim yoldan. gölün üzerinden. Bu yüke katlanmak için bir sebep bulamıyordum. iki insanın ancak muayyen bir hadde kadar birbirine yaklaşabileceklerine dair söylediklerini dinledikten sonra. Eğleniyorlardı. Dünyada en güvendiğim mahluktan ayrıldıktan ve onun. şimdi bulunduğum ağaçların altında yüz seneden fazla bir zaman evvel bedbaht Alman şairi Kleist ile sevgilisinin birlikte intihar ettiklerini söylemişti.. Ve ben. Beni buraya getiren neydi? Rastgele yürürken gözüm bu taraflara ilişince neden hemen sapmıştım? Hatta neden evden çıkar çıkmaz bu istikameti tutarak sözleşmiş gibi buraya gelmiştim. Ve işte şurada. Hâlâ beraberdiler. trenin penceresinden burasını göstermiş. dünyada yarı yolda kalmayan sevgiler de bulunabileceğini hatırlamak mı istemiştim? Bilmiyorum. ikinci Frederik'in "Gamsız" sarayının parkını gezmeye giderken. Yaşıyorlardı. Fakat bulunduğum yer. kafamın içine ve yal126 . Hatta bunları o zaman düşünüp düşünmediğimi de iyice tayin edemiyorum. Birbirini bellerinden tutan çiftler. Mukadderatları gibi kanları da birbirine karışmıştı. birdenbire ayaklarımın altını yakmaya başlamıştı! Kadının göğsünde ve erkeğin kafasında birer tabanca kurşunuyla. Gazinonun ikide birde açılan kapısından dışarı müzik sesi ve ayak patırtısı vuruyordu.
vazifelerini yapıyorlar. aradan bu kadar uzun seneler geçtiği halde her şeyi. boşta yuvarlanan bir araba tekerleği gibi sallanıyor ve bu halimden kendime imtiyazlar çıkarmaya çalışıyordum. bir sakatlık demek olduğunu hissediyordum. fakat midemde açlıktan ziyade bir nevi bulantı hissediyordum. Bu sefer ağır ağır ve düşüncelere dalarak gidiyordum. Hatta bunları düşündükten birkaç gün sonra. bir fazlalık değil. Ben ise. Ara sıra hayata tekrar döner gibi olduğum.. altında bulunduğumu anlıyordum. ilk bakışta göze görünmeyen bir manası. bilhassa cesaretimi büsbütün kırarak beni etrafımdan tamamen uzaklaştıran o anın bütün teferruatını. Şimdiye kadar zannettiğim gibi. Hayat beni kaybetmekle hiçbir şey ziyan etmeyecekti. dingilden fırlayarak.nız kendi ruhuma kapanmakla onların üstünde değil. Lüzumsuzluğuma. hayatımın istikametine hâkim olan değişme başladı. onların dallarını ve eteklerini örten karlar. Bu insanlar dünyada nasıl yaşamak lazımsa öyle yaşıyorlar. Koşa koşa asfalt yola geldim ve Berlin'e doğru yürümeye başladım. şu gramofon. o zaman kendi hakkımda verdiğim hükümlerde hata etmiş olmadığımı görüyorum. Bacaklarımda yorgunluk değil. Bundan sonraki gün127 . Dün akşamdan beri bir şey yememiştim. Hiç kimsenin benden bir şey beklediği ve benim hiç kimseden bir şey beklediğim yoktu. Hiçbir hareketim onun tesirinden kurtulamadı. şu göl ve üzerindeki buz tabakası ve nihayet bu çeşit çeşit insanlar hayatın kendilerine verdiği bir işi yapmakla meşguldüler. Her hareketlerinin bir manası vardı. her zaman için yerleşip kaldı. Şehre yaklaştıkça ümitsizliğim artıyordu. Muhakkak ki dünyanın en lüzumsuz adamıydım. bir ağaç kurdu gibi beni kemirmekten başka ne yapıyordu? Şu ağaçlar. ve bugün de. faydasızlığıma bu andan itibaren inandım. gövdeme doğru yayılan bir gerilme vardı. şu ahşap bina. yaşadığımı zannettiğim oldu. İşte bu andan itibaren bende. hatırlıyorum. hayata bir şey ilave ediyorlardı. yepyeni bir vaziyet.. Fakat ruhumun en derin bir köşesinde bu kanaat yeryüzünün bana ihtiyacı olmadığı kanaati. kitleden ayrılmanın bir hususiyet. beni bir müddet için tesiri altına aldı ve oyaladı. Ben neydim? Ruhum.
Şehre yaklaşmıştım. Buna rağmen saatlerce oturdum. esrarı çözülemeyen bu facia hakkındaki tafsilatı okurken kalbi nedamet ve yeis içinde çırpınacak. Nereye gittiğimi bilmiyordum. rahatsız ettiğim için af diledikten sonra. ne güzel olurdu! Bu müthiş sesi duyunca. kendisini telefona çağırmak. Yerde son nefesimi verirken ihtimal ki. Bu sözlerin ona tesir etmemesinin. Hiçbir zaman başımı eğip yalvarmaya gidemezdim. Küçük bir parka girip oturdum... bu sesleri de duyar ve gülümseyerek ölürdüm. Gene aynı köprülerin altından ve üstünden geçtim. Kalktım ve tekrar yola düzüldüm. iki insanın birbirini 128 . Böyle bir şey hem elimden gelmez. cazip. polise haber veremeyecek ve ertesi gün elleri titreyerek gazeteleri karıştırıp. mikrofon başında kafama bir kurşun sıkmak. Benim nereden telefon ettiğimi bilmediği için çaresizlik içinde çırpınacak. evvela ne olduğunu anlamayarak bir müddet duracak. fakat onlara nazaran daha delice. Akşam olmaya başlamıştı. sonra deli gibi "Ra-if! Raif!" diye bağırıp benden bir cevap almaya çalışacaktı. kısaca veda ederek. Yolda kendi kendime söylenmeye başladım. bu ihtimali ciddilikten uzak.. daha saçma ve daha kanlı şeyler tasavvur ediyordum: Gece. gülünç. imkânsız buluyordum. hem de bir faydası olmazdı. kandırıcı fikirler kafama hücum ediyordu. Gözlerim yanıyordu. tam onun Atlantik'te numara yaptığı sıralarda. Gözlerim yaşararak ve sesim titreyerek ona aramızdaki yakınlığı. Hep ona hitap ediyordum. Çocukluğumda kurduğum hayallere benzeyen.. Vücuduma garip bir uyuşukluk yayıldı. fikrini değiştirmemesinin imkanı yoktu.lerimin ondan ayrı olarak geçeceğini bir türlü kabul edemiyor. Karlar ayaklarımı donduruyordu. tesadüfen bunu haber alınca ne yapardı? Yüzü nasıl bir şekil alırdı? Bütün yaptıklarına nasıl pişman olurdu? Düşüncelerim hep onun etrafında dönüp dolaşıyordu. ömrünün sonuna kadar beni unutamayacağını. Tanıştığımız ilk günlerde olduğu gibi bin türlü güzel. kendimi kanla hatırasına bağladığımı anlayacaktı. Maria günlerden sonra. Başımı arkaya atarak gökyüzüne baktım. Burada donup kalmak ve ertesi gün sessiz sedasız bir yere gömülüvermek. Şehrin ortalarına gelmek için daha saatlerce yürümem lazımdı...
bir yukarı gezinerek.. Fakat geceyle beraber muhayyilem faaliyete başlıyor. Onu görmek ve bütün bunları anlatmak lazımdı. O zaman hastalığının artmış olduğunu tahmin ettim. Benim gibi her zaman sakin. bütün gündüzki kararlarımın aksine olarak. onun gene işine gitmediğini anlayınca. Nihayet kapıda duran sırmalı adama sordum: "Bilmem. Rahatsız etmenin doğru olmayacağını düşünerek pansiyona döndüm. geç vakit evden fırlıyor.. Evet. her şeyi kabule amade bir insanın birdenbire coşması. Nihayet. Beşinci gün.bulması bu kadar güç olan bu dünyada bizim böyle manasız sebeplerle ayrılmamızın imkânsızlığını anlatıyordum.. Has129 . hummalı bir hasta gibi bana olmayacak şeyler düşündürüyordu. Fakat gelmedi. hemen hemen hiç itiraz etmeden. Herhalde uyuyordu. aradan biraz zaman geçmesini beklemekten başka bir şey yapamayacağımı anlıyordum. Artık sırmalı kapıcıya sormaya utandığım için.. Üç gün arka arkaya aynı şekilde onu yolda bekledim. dikkat etmeye azmederek baştan başlıyor. onu beklemeye başladım. Değiştirecekti.. Sabahleyin o kadar kolay kabul ettiğim korkunç kararı değiştirmeliydi. fakat birkaç satır sonra gene zihnimin başka yerlerde dolaştığını görüyordum. sonra yavaş yavaş ellerimi tutarak gülümsüyor ve: "Hakkın var!" diyordu. sonra kapısının önüne gittim. Bir tek harfini bile fark etmeden sayfaları çeviriyor. onun kararlarının kati olduğunu. Her gün odamda oturuyor. Koşa koşa evinin önüne kadar gittim. bir gazinodan Atlantik'e telefon ettim ve Maria Pudefi sordum. Onu derhal. ona evvela garip görünüyor. onun geçeceği yollarda ve evinin etrafında dolaşıyordum. evinden çıkıp gidişime hayret etmiş.. hemen bu akşam görmeliydim. darıl-mıştı. karanlık pencerelerine baktım ve hiçbir şey yapmaya cesaret edemeyerek döndüm. kitap okumaya çalışıyordum. Penceresinde ışık yoktu. bir aşağı. Saat on bire kadar dolaştım ve gece Atlantik'in önünde. Gündüzleri hadiseleri olduğu gibi kabul ediyor. rüyamda gördüm. Kendisini her gece. bazan. eskisinden daha yakın olarak. Hatta belki de benim. Böylece beş gün geçti. uzaktan bakmakla iktifa ediyordum. bu akşam gelmedi!" dedi.
birkaç kere daha. uzun uzun çaldım. Yüreğim hopladı: "Başka yere mi taşındılar!" Telaş ve heyecanım karşımdakini biraz yumuşatmışa benziyordu. ev halkını uyandıracaksınız. galiba Charite'ye götürdüler!" dedi. İki gün evvel kaldırdılar. Yalnız karşı taraftaki evin kapısı aralandı.. Kendisi de hastalandı.. İlk rastgeldiğim 130 . Bir sarhoşluk gecesinin saba-hındaki sahneye bu kadar kıymet vermek doğru olamazdı.ta olduğu için birkaç günden beri gelmediğini söylediler.. uyku sersemi bir hizmetçi: "Ne istiyorsunuz?" diye sordu. annesi hâlâ Prag'dan gelmedi. bir adım geri çekildi ve: "Bağırmayın.. "Burada oturanı!" Yüzüme dikkatle baktıktan sonra. Beklediğim ayak sesi duyulmadı. Uykuda bile olsa uyandırmak kararıyla. ters bir tavırla: "Orada kimse yok!" dedi. Bundan şüphe mi ediyordum? Niçin onun hastalığına inanmak için böyle bir tasdik beklemiştim? Benden kaçmak için işine gitme saatlerini değiştirecek veya kapıcılara talimat vererek beni savdıracak değildi ya!. Merdivenleri nefes nefese çıktım ve tereddüt edip vazgeçmemek için derhal elimi zile götürdüm. bakacak kimsesi olmadığı için hasta kasasının doktoru hastaneye kaldırttı!" Bunları söyleyen kıza doğru koştum: "Hastalığı nedir? Ağır mı? Hangi hastaneye kaldırdılar? Ne zaman?. kısaca çaldım ve bekledim. Ondan sonra. Münasebetimizin hududu. her şeye rağmen bunu yapmak hakkını bana verecek kadar genişti. içeride hiçbir hareket olmadı. Demek sahiden bu kadar hastaydı. "Hastalığı?" "Bilmiyorum!" Arkamdan hayretle bakan hizmetçi kıza teşekkür bile etmeden merdivenleri dörder dörder atladım. başını sallayarak cevap verdi: "Hayır. evinin yolunu tuttum." Suallerimin hücumu karşısında şaşıran hizmetçi.
nöbetçi doktordan hastayı görmek müsa131 . canı sıkıldığı halde gülümsemeye çalışarak: "Yarın dokuzda gelin.polisten Charite dedikleri bu hastanenin nerede olduğunu öğrendim. Ne maksatla olduğunu bilmeden oraya gittim. Gene bu akşam anladım ki. Saat tam dokuzda. ne hastalığından. Bir polis. ben dünyada ancak kof bir ceviz tanesi gibi yuvarlanıp sürüklenebilirim. sabaha kadar yüksek taş duvarların etrafında dolaştığım ve hep onu düşündüğüm bu gecede tam manasıyla anladım. ellerimle alnının terlerini silmek için mukavemet edilmez bir arzu duyuyordum. biraz sonra tekrar çıkıyordu. Her sualime. sokaklar yavaş yavaş canlandı. Bu akşam anladım ki. gidip istirahat etmemi ve yarın gelmemi tavsiye etti. Rüzgâr karları bir duvardan öbürüne savuruyor ve gözlerime dolduruyordu. öğrenirsiniz!" demekle mukabele ediyordu. bir insan diğer bir insana bazan hayata bağlandığından çok daha kuvvetli bağlarla sarılabilirmiş. Sokaklarda hiç kimse yoktu. Fakat ben hiç tereddüt etmeden büyük kapıya doğru gittim ve kapıcıyı odasından çıkardım. bana dik dik baktı ve üçüncü seferinde buralarda neden dolaştığımı sordu. yanında bulunmak. Ara sıra beyaz bir otomobil hastanenin kapısından içeri giriyor. hastanenin müteaddit kapılarından girip çıkan beyaz otomobiller çoğaldı. Biraz sonra. İçerde hastam olduğunu söyleyince. fakat bundan sonraki tesadüflerinde halime acıyan bir sükûtla yanımdan geçip gitti. ziyaret günü olmadığı halde. ikinci defa yanımdan geçerken. ona hizmet etmek. Ortalık aydınlanmaya başlayınca. Gece yarısından sonra gelen ve bu müthiş soğukta kendisini rahatsız eden ziyaretçiye karşı belki de hak ettiğinden biraz fazla nezaket gösteren kapıcının bana verebilecek hiçbir bilgisi yoktu. onu kaybettikten sonra. ne de nereye yatırıldığından haberi vardı. Ne böyle bir kadının geldiğinden. Maria Puder'i ne kadar sevdiğimi ve ona nasıl delice bağlı olduğumu. Yüzlerce metre uzunluğundaki büyük taş bina içime ürperme verdi. onun bunlardan hangisinde olduğunu tahmin etmeye çalışıyor. Birçoklarından dışarı sönük ve sarı bir ışık vuran pencerelere bakıyor.
içerde çok kalmamamı. fakat o. Eve gittim. "Bir şey değil. Maria Puder. Galiba onu gidip gördüğüm.. Gece içeri bırakmadılar. örtünün nihayetini kabartan ayakları. tek yataklı bir odadaydı. Yatağın kenarından dışarı fırlayan parmakları. Bir şey söyle-yecekmiş gibi bir hareket yaptı. Hastanenin etrafında!" Gözlerini üstümde gezdirdi. Yanımda gelen hemşire. Fakat yüzü birdenbire değişti ve telaşlı bir hal aldı. Herhalde geçecek. karşı dairenin hizmetçisi buraya getirdiklerini söyledi.. terleyen yüzünü. Ama doktor pek tehlikeli bulmuyordu.. Hastaya veda ettim. evde de kendisine iyi bakacağını söyledi. Gayet ciddiydi. sonra vazgeçti.adesini aldım. Maria Puder. Ama sen pek bitkin duruyorsun!" "Hasta olduğunu bu gece Atlantik'ten öğrendim.. hakkımda bu istisnanın yapılmasına sebep olmuştu. çünkü yaşasam şimdi aklımda bu günlere ait hiç olmazsa küçücük bir hatıra bulunurdu. doktorlara burada sıkıldığını. hastanede yirmi beş gün kaldı.. daha 132 . karlı bir günde. Uzun boylu tavsiyelerle ve deste deste reçetelerle. Maria başını çevirip beni görünce. Hemşire kapıyı araladı. fakat gülümsemedi. onu kaybetmek korkusu sarardı. Başını salladı. hastaneden çıkıp evine geldi. ara sıra kenara kayan gözlerini ve büyük bir güçlükle nefes alan göğsünü seyrettiğim zamanların haricinde hiçbir şey yapmadım. başucunda durarak. Hatta yaşamadım bile. Hastalık zatülcenpti. Hemşire odadan çıkıp bizi yalnız bırakır bırakmaz: "Ne oldun Raif?" diye sordu. Belki daha fazla tutacaklardı. Yalnız benzinin solukluğu sarımtırak bir hal almıştı. hemen gülümsedi. Herhalde yüzümün perişan ifadesi. Yalnız onun yanındayken içimi müthiş bir korku. hastanın yorulmasının doğru olmadığını söyledi. Ben bu yirmi beş gün zarfında ne yaptığımı şimdi pek hatırlamıyorum.. Sesi hiç değişmemişti. Yanma sokularak: "Sen ne oldun? Bak gördün mü?" dedim. ben de sabahı bekledim!" "Nerede?" "Burada.
Hatta yüzü. İyileşmeye başladıktan sonra. Bu andan itibaren ona hakikaten yalnız ben baktım. birkaç kişiyle beraber. büyük bir çini sobayı yakıyor. benim yeryüzünde bulunuşum kadar gülünç. İhtiyarca bir kadın öğleye kadar gelip evi temizliyor.şimdiden ölü bir hal almışlardı.. bir kap hasta yemeği pişiriyordu. Boşuna yere üzülür.. O zaman ne yapacaktım? Buraya kadar her şeyi bütün teferruatıyla düşünüyor. Mütehassıs daha birkaç gün kalmasını istiyordu. bir müddet sonra. Sonra gene o ehemmiyet vermeyen edasıyla mırıldanıyordu: "İşte sen bana bakıyorsun ya! Yoksa yoruldun. onu toprağın altına koyduktan ve mezarının başındakiler dağılıp onunla baş başa kaldıktan sonra ne yapabilirdim?. fakat bundan sonrasını asla tasavvur edemiyordum.. bir an bekliyor gibiydiler. Bütün ruhum korkunç bir boşluk halindeydi. Bütün ısrarlarıma rağmen Maria annesinin çağrılmasına razı olmadı. Evet. Ve işte her şey bu anda başlayacakta. onu kürküne sardım. Herkesle beraber oradan ayrılacak. alelade bir şey söylüyormuş gibi. mezarının yerini seçecek. son işleriyle uğraşacak. Bu anda ona ait bütün işler bitmiş olacağına göre. yirmi beşinci günü.. küçük bir fırsat. kendisini soyup yatağına yatırdığım zaman bitkin bir haldeydi. Sonra. sebepsiz bir şey olamazdı. Nihayet.... sen keyfine bak ve kışı orada geçir" diye mektuplar yazıyordu. Onu asıl bu andan itibaren kaybetmiş olacaktım. yukarı çıkarırken. dudakları ve gülüşü de. Eli fitreye fitreye: "İyiyim. koluna girerek merdivenlerden indirdim. Razı olduk. "O gelirse bana yardımı olmaz. çünkü kendisi yardıma muhtaç. beni de üzer!" diyordu. çukura bırakacaktım. mırıldandı: "Bana sen daha iyi bakarsın!" Cevap vermeden dışarı fırladım. gizlice mezarın başına gelecek ve onunla yalnız kalacaktım. bıktın mı?" 133 . bu korkunç değişmeye tabi olmak için. şoför de bir kolundan tutarak yardım etti. Bir taksiyle evine getirdim. bu sırada Prag'dan dönmüş bulunacak olan annesini teselli edecek ve nihayet onu. beni artık çıkarsınlar" dedi. O zaman ben ne yapacaküm? Evet. bir gün bana: "Doktorlarla konuş. buna rağmen. sükûnetimi muhafaza ederek.
Fakat onun bir şeyler düşündüğü muhakkaktı. Ama ben şaşırmamıştım. Odada birtakım işlerle uğraşıp gezinirken. Jacob VVas-sermann'ın "Hiç Öpülmemiş Ağız" diye uzun bir hikâyesini okuyordum. hayatında hiç kimse tarafından sevilmemiş ve kendisine bile itiraf etmediği halde. İlk defa olarak bu mevzua temas ediyordu. herhangi bir mesele üzerinde konuşurken. Sonra bana döndü. bir kelimeyle olsun anılmamıştı. lakayt bir sesle: "Yılbaşından sonra birbirimizi görmediğimiz günlerde ne yaptığını anlatmadın!" dedi. Bende bir şeyler arıyor gibiydi. Bir şeyi rica ederken. Hatta bu suali uzun zaman134 . teşekkür ederken. Zavallı adamın ruh yalnızlığı. hiç yorulmadan üzerimde durduğunu hissediyordum. Maria uzun müddet gözlerini kapayarak sustu. benim hastaneye ziyaretlerim. buradaki hayatımız. buna hadise demek caiz değildi. Bu meseleler hakkında en küçük bir imandan her ikimiz de kaçıyorduk." Tekrar bir sükût oldu. akşamüzeri lambasının ışığı altında. sabahleyin erkenden gelirdim. hep ciddi ve düşünceliydi. Hikâye bittikten sonra. Burada. kendisine. şaka yapmıyordu. "Hiçbir şey yapmadım!" diye cevap verdim. gözlerinin mütemadiyen beni takip ettiğini. kendisine yüksek sesle kitap okurken. Yılbaşı gününün sabahı aramızda geçen hadise. daha doğrusu.Fakat bunu söylerken gülümsemiyor. bir aşk. bir insan sevgisi bekleyerek ihtiyarlamış bir muallimden bahsediliyordu. o küçük konuşma.. Geceleri geç vakte kadar başucunda bekler. Sonraları öteki odalardan büyükçe bir divan ve annesinin yatak örtülerini getirerek aynı odada yatmaya başladım. onu alıp evine getirişim. Yalnız kendisini hastanede gördüğüm ilk günü beni tebessümle karşılamış. yalnız kendi içinde doğan ve hiç kimse tarafından sezilmeden gene çabucak ölen ümitleri usta bir kalemle tasvir edilmişti. Bir gün. Zaten hastalığından beri hemen hemen hiç gülmemişti. ondan sonra inatçı bir ciddiliği muhafaza etmişti. üzerinde konuşmaya lüzum olmayacak kadar tabii telakki ediliyordu. "Sahi mi?" "Bilmem.. Her şey.
İçinde yaşadığım hadiseler bana. yüzüme dikkatle baktı. O da hiç kımıldamıyordu. hafızamı toplamak için ara sıra duraklayarak. hastanede olduğunu haber alınca. geçeceği yolda ve sonra evinin etrafında dolaştığımı. tekrar kapadı. Buna rağmen ben devam ediyordum. nerelere gittiğimi. nihayet. cevap da vermedi. her türlü gizli düşünceden ve hesaptan uzak. Onlarla aramda bir mesafe teşekkül etmişti. Bunun için hem kendi hakkımdaki. son akşam. Bir an tereddüt ettim: "İstersen yılbaşından sonra geçen beş günde neler yaptığımı anlatayım. bunlar üzerinde münakaşa ediyor. Adeta başkasına ait hadiseleri hikâye ediyormuş kadar heyecansızdım. Teferruat üzerinde duruyor. Evden nasıl çıktığımı. içimden geçenleri. teker teker hatırlayıp tahlil etmeye çalışarak. Bu nükteme gülmedi. bir neticeye varmadan başka şeylere geçiyordum. Gözlerini kapamıştı. hem onun hakkındaki hükümlerimde. buna lüzum görmüyordum. başladım. tekrar başucuna oturdum ve: "Bir şey okuyayım mı?" dedim. telefonda ona veda etmek istediğimi anlatırken. Bütün bunları daha ziyade kendime tekrar ediyormuş gibiydim. Çehresinin hiçbir hattı oynamıyordu. gözlerini açtı. nasıl oraya koştuğumu ve sabaha kadar dışarıda beklediğimi anlattım. Sesim gayet sakindi. Çünkü hiçbir maksadım yoktu. Uyuduğunu zannettirecek kadar hareketsizdi. Mahiyetini henüz kendimin de anlayamadığım bazı hislerimi olduğu gibi söylüyor. daha çabuk uyursun!" dedim. mümkün olduğu kadar can sıkıcı şeyler okuyarak onu uyutmayı âdet etmiştim. Yalnız bir defa. "Sen bilirsin!" Yemekten sonra. yalnız "Söyle" der gibi başını salladı. Hiçbir şeyi saklamıyor. geceleri nasıl. Fakat cevap vereceğim yerde ona yemeğini yedirdim.dan beri beklemekte olduğumu fark ettim. Ağır ağır. adeta insafsızdım. Sonra güzelce üstünü örttüm. aradan uzun seneler geçmiş hatıralar gibi yabancı geliyordu. Onu yollarda beklediğim gecelerde kafama hücum eden yığın yığın kandırıcı cümlelerden hiçbiri aklıma gelmiyordu ve ben bunları 135 . ortaya döküyordum. VVansee'de gördüklerimi ve düşündüklerimi.
Sabahleyin erkenden gözlerimi açtım. diyordum. İçimde. Onun da uyanık olduğunu. Beklediğim sesi: Onun nefes alışını gene bulamadım. Bunu adeta maddi bir şekilde hissediyordum. nefesinin duyulmayışmdan anlıyordum. Kendimden geçmemek için gayret ediyor ve mütemadiyen kımıldıyordum. fakat geç vakte kadar uyuyamadım. en küçük bir hareket bile yapmadığı halde.. gözlerini açtı. uzun zamandan beri ilk defa olarak. Vakaları bana olan nispetleri bakımından değil. Bütün hareketsizliğimize rağmen odanın içini birbirimizin etrafında dolaşan düşüncelerimizin neşrettiği bir hava dolduruyordu. kendisini nasıl ölmüş olarak tasavvur ettiğimi anlatırken. Yerimden kalktım... Ve o. Belki on dakika böyle kaldık. yatacağım yeri düzelttim. ruhlarımızın bütün gerginliğiyle bekliyor gibiydik. birkaç kere gözlerini kırptı. "Günaydın!" dedim ve dışarı çıkarak yüzümü yıkadım. Hastanede başucunda onu seyrederken neler düşündüğümü. soyundum ve elektriği söndürdüm. Yavaşça başımı kaldırdım. Sözlerimi bitirdikten sonra sustum. karanlığa alışan gözlerim.aramıyordum.. Nihayet başını bana çevirdi. Bunu gayet iyi hissediyordum. Maria'nm arkasını bir yastığa dayayarak bana bakmakta olduğunu fark etti. her akşam duymaya alıştığım bu muntazam ve yumuşak nefes hışırtısının başlamasını bekledim. Yavaş yavaş gözlerime ağırlık çöktüğü halde. Her ikimizin içine de birçok şeyler birikiyordu. Her ikimiz de. belli belirsiz gülümsedi (yahut ben böyle zannettim) ve gayet sakin bir sesle: "Artık uyumayalım mı?" dedi. Odada insanı ürküten bir sükût vardı. O kadar. beni bütün dikkatiyle dinliyordu. kendi ehemmiyetleri bakımından kıymetlendiriyordum. basit bir "hikâye etmek ihtiyacı"ndan başka hiçbir alaka yoktu. Aynı zamanda müthiş bir meraka düşmüştüm: Acaba ne zaman uyandı? Yoksa hiç uyumadı mı. Perdelerin arasından pek az bir ışık sızıyordu. Oda henüz karanlıktı. O da sustu.. Buna rağmen ilk dalan gene ben oldum.. Tekrar odaya girdiğim zaman hasta kadın hep aynı va136 .
Yattığım sediri düzelttim. Mümkün olduğu kadar lakayt görünmeye çalışan bir sesle: "Demek çok iyisin!" dedim. fakat cevap vermedim. İçimde hiçbir arzu yoktu. Parmaklarımın onun yanaklarına. Bunun böyle olması lazım mıydı.ziyetteydi. "Fabrikaya!" "Bugün gitmesen olmaz mı?" "Olur. Gazeteleri bir kenara bırakarak. Ne geçmişi. Her şey kendiliğinden bu yolu almıştı ve ben sadece tabi oluyordum. "Peki." Hiçbir hareket yapmadığı halde. akşamı buluyordum. değil miydi? Bilmiyordum. öğleye kadar sabun fabrikasına gidiyor ve öğleden sonra. alnına yapıştığını hissediyordum. Gece lambasını kaldırdım. Perdeleri açtım. ancak yaşamakta olduğum anları biliyordum. Hayret ettim: "Bilmiyor musun?" dedim. elimi yüzünden çekmemi istemediğini anladım.. Bütün bunları hemen hemen hiç konuşmadan yapıyordum.. Çok iyiyim. Bütün gün hep yanımda kalmanı istiyorum!" Bunu bir hastalık kaprisi saydım.. Sanki bütün iradesi cildinde toplanmıştı. Her gün aynı şekilde kalkıyor. Hizmetçiye kapıyı açtım ve Maria'nm sütünü içmesine yardım ettim. Tıraş olup. dışarıda gördüklerimden ve duyduklarımdan bahsederek.. gitmek için Ma-ria'dan izin istedim: "Nereye gideceksin?" dedi.. ona gazete veya kitap okuyarak. bu akşam neden hiç uyumadın?" 137 . ne geleceği düşünmüyor.. Ruhum rüzgârsız ve kırışıksız bir deniz gibi sakindi. aynı işlerle meşgul oluyor. Maria'nın halinde tuhaf bir telaş. fakat neden?" "Bilmem. Hizmetçinin yatağın kenarına bıraktığı sabah gazetelerini karıştırmaya başladım. adeta bir rahatsızlık vardı. yanına gidip oturdum ve elimi alnına koydum: "Bugün nasılsın?" "İyiyim. üstümü giyindikten sonra.
öyle demek istemiyorum. Neden biliyor musun? Dün akşam anlattığın şeylerin. büyük bir dermansızlık hissediyormuş gibi.... " "Bilsem anlatmazdım!" dedim.. "Bugün yanımdan ayrılmanı istemiyorum. bütün tafsilatıyla. Artık sana güvenemeyeceğim! Seni yalnız bırakmaktan korkuyorum. sen gider gitmez. En ufak bir ses çıkarmıyor. apaçık. beni bir dakika bile rahat bırakmayacaklarını zannediyorum. Bunun için artık seni yalnız bırakamam! Korkuyorum.. hastanenin etrafında nasıl dolaştığını. daha rahat gülüyordu.. Başını iki elimle birden yakaladım ve kolumun üzerine yatırdım. Yalnız bugün için değil. 138 . Elinin iç tarafında. tekrar açıyor ve elini yumruk yaparak avucumun içinde sıkıyordum. Başını sallayarak cevap verdi: "Hayır. Kendim için söylemiyorum.. " Alnında küçük küçük ter taneleri belirmişti. Şimdi daha çok. Benden ayrıldıktan sonra neler yaptığını. Birdenbire gözlerini kapadı. "Ne var?" Biraz kendini topladı. bir yaprağın damarları gibi ince çizgiler vardı. göğsü herhangi bir hıçkırıkla sarsılmıyordu. tertemiz gülümsüyordu. Gülümsüyordu. fakat gözyaşları aynı nispette çoğalmıştı.. Parmaklarını kıvırıyor. başı arkaya dayandı. Evet.. Boynundan yanaklarına doğru bir kırmızılık yayıldı. bu akşam hemen hemen hiç uyumadım. Beyaz yatak örtüsünün üzerinde birer küçük beyaz kuş gibi duran ellerini tuttum ve onlarla oynamaya başladım. duyulur duyulmaz bir sesle: "Ah RaifL" dedi. Hep seni düşündüm.Bir an şaşırdı. uzun zamandan beri ilk defa olarak. hatta senin anlatmadığın kısımlarla birlikte gördüm. Artık seni hiç yanımdan ayırmayacağım!. fakat gözlerinin kenarından yanaklarına doğru yaşlar sızmaktaydı.... Bunları yavaşça sildim. kafama hücum edeceklerini... Bu sırada avucumun içinde sıcak bir yaşlık hissettim. Çabuk çabuk nefes alarak: "Hiç!" dedi.. Hayretle yüzüne baktım. bu kadar sükûn içinde ağlanabileceğim tasavvur edemezdim. Dünyada bu kadar rahat.. Bu sualime cevap vermemek için çırpındığı anlaşılıyordu..
o iyi olup ayağa kalkıncaya kadar.. Güzel havalarda beraber sokağa çıkıp yarım saat kadar dolaşmaya başladık. onu hastalığı ve beni saadetim çocuklaştırmıştı. Bunu şimdi anlıyorum.... Demek ki. Seni istiyorum. eğildiği zaman öksürük tuttuğu için çoraplarını bile giydiriyordum... Seni seviyorum. sana âşık olmadığımı zannediyormuşum. Dışarı çıkmadan evvel. Ama şimdi inanıyorum. Yiyecek ve meyve almak.. yosunlu suları ve kuğuları seyrederdik.... hayır!" diyerek koluma sarıldı.... hiçbir şey konuşmaz. Birkaç hafta sonra biraz daha kuvvetlendi. merdivenlerden ağır ağır indiriyordum!. Sen beni inandırdın. Bende inanmak noksanmış.. Beni bu kadar çok sevdiğine bir türlü inanamadı-ğım için." Cevap vermedim. bir kanepeye oturturken veya sırtına ince bir hırka bırakırken.... Bundan sonra.. Ve bir gün her şey bitti... Oradan Tiergarten'deki gölcüklerden birinin kenarına gider. Onu kolundan tutup. Sonra kendi kendine söyleniyormuş gibi: "Şimdi aramızda noksan olan şeyin ne olduğunu biliyorum!" dedi.. Ne zaman iyi olacağım acaba?. insanlar benden inanmak kabiliyetini almışlar.. ilk anda işin azametini anlamak benim için müm139 . o kadar kati bir şekilde bitti ki. "Bu eksik sana değil. zaman bana korkunç derecede uzun görünüyordu. Bir iyi olsam!.Başını yavaşça yastığa bıraktım: "Yorulacaksın!" dedim. onu itina ile hazırlıyor. bana ait. Gözleri parladı: "Hayır. hayatımı bir başka insana vakfetmiş olmanın nihayetsiz saadetini duyuyordum. İçimde müthiş bir arzu var. Deli gibi değil. yüzümü gözlerinin kenarına sürerek yaşlarını kuruladım. O kadar basit. gayet aklı başında olarak seviyorum. hiç yanından ayrılmadım.. yalnız ara sıra birbirimize bakıp gülerdik.. Pencerenin önünde karşı karşıya oturup. saatlerce dışarıyı seyreder.. Ve evden yüz elli metre kadar ötedeki bir kanepede biraz dinleniyorduk. Sonra kürk mantosunu sırtına geçiriyor. yahut pansiyona uğrayıp çamaşır değiştirmek için onu bir iki saat yalnız bırakmaya mecbur olunca.
Yalnız biraz şaşırdım. Ne olmuştu? Etrafımda hiçbir şeyin değişmediğini görüyordum. haber verin de polise bildirelim. ne olacaksa bir an evvel olsun diye. Her şey biraz evvel gelirken olduğu gibiydi. bu kadar değişmez bir tesiri olacağını asla düşünmedim. ne beni saran eşyada bir başkalık vardı. üç günden beri bekliyor!" dedi ve katlanmış bir kâğıt uzattı. manası gayet açık kelime. Bu sırada hizmetçi kız içeri girerek: "Sizin bir telgrafınız var. Hizmetçi beni hayretle süzdü. bu sefer. Hepsi bu kadardı. ev sahiplerinin bana karşı biraz soğuk davranmalarına sebep oluyordu. "Baban öldü. Onun içindekini öğrenmemek suretiyle. Son günlerde pansiyona gitmekten çekiniyordu m. Sonra kalktım. etrafımda dolaşan bir felaketi uzaklaştırabileceğimi ümit ediyordum. Sonra bizi mesul ederler!" dedi. Dört beş basit. biraz evvel hazırladığım paketi kolumun altına sıkıştırdım. bana tamamen yabancı görünüyorlardı. Hizmetçinin elindeki telgrafı bir türlü alamıyordum. Maria herhalde pencerede beni bekliyordu. Odamın parasını peşin olarak vermiş olmama rağmen oraya hiç uğra-mayışım. Ben işi şakayla geçiştirmek istedim: "Sizi bırakmama imkân var mı?" diyerek odama girdim. Derhal gel!" diyordu. Eniştemdendi. Evvela hiçbir şey anlamadım. Hayır. süratle telgrafı açtım. İçinde bir seneden fazla bir zamandır yaşadığım bu oda. dışarı çıktım. Buna rağmen artık yarım saat ev140 .kün olmadı.. Yol parasını telledim.. telgrafı masanın üzerine bırakarak gitti. Buna rağmen uzun müddet elimdeki kâğıda baktım. birçoğunu Türkiye'den getirdiğim eşyalarım.. bir hareket yapmadığımı görünce. şurada burada atılmış duran kitaplar. Ne bende. bir gazeteye sardım. bu kâğıdın benimle bir alakası olamazdı. Yerimden fırladım. fakat bu hadisenin hayatım üzerinde bu kadar büyük... Bir gün Frau Heppner: "Başka bir yere taşındıysanız.. Her kelimeyi teker teker ve birkaç defa okudum. bir hayli üzüldüm. Bavullarımı açarak kendime lazım olan bazı şeyleri aldım.
telgrafın geldiği uzak yerlere ait olduğumu hatırlatıyordu. birtakım ehemmiyetsiz teferruatın oyuncağı olduğunu. her şeyi altüst ediyor. yapılmaması pek mümkündü. kiremit mi mühim. çünkü asıl hayatın teferruattan ibaret bulunduğunu görüyordum. asıl büyük noktaya. Bir kadın. Günlerin birbirinden farkı yoktu. Binlerce kilometre uzakta. bunun devamına ümit bağlamak suretiyle ne kadar yanıldığımı gayet iyi anlıyordum. bu vaka günlerce belki de haftalarca evvel olduğu halde. Bunların kendiliğinden düzelmesi. Herhangi bir yerde doğmuş ve herhangi bir adamın oğlu bulunmuş olmak bu kadar mühim değildi. beni bu dünyadan alıp oraya götürüyor. bu sırada gözüne bir kömür parçası kaçar. benim buraya değil. trenin penceresinden dışarı bakabilir. ne Maria herhangi bir şey sezmemiştik. Acaba hakikaten böyle miydi? Dünyada önüne geçilemeyecek hadiseler vardı ve biz bunların sebep ve mantıklarını anlayamıyorduk. Öte tarafı hep teferruattı. iki insanın birbirini bulması bu derece güç olan şu dünyada. Fakat böyle olmayacağını da gayet iyi biliyordum. hayatın daha başka türlü birçok cilvelerine de aynı tevekkülle katlanmaya mecburduk.velki "ben" değildim. Asıl mühim olan. Yahut bir kiremit. Göz mü mühim kömür parçası mı. bu doğruydu. Bir taraftan da bu hakikati hâlâ kabul etmemek için çırpmıyordum. devrin gıpta ettiği bir kafayı parçalayabilirdi. Hayatımızın. o ehemmiyet vermeden bunu ovuşturur ve bu minimini hadise dünyanın en güzel gözlerinden birini kör edebilirdi. Fakat birdenbire. güya tabiattan örnek alınarak yapıldığı halde. ne ben. Bizim mantığımızla hayatın mantığı asla birbirine uymuyordu. Mesela. bir insan yaşamaz oluvermişti. diye düşünmek nasıl aklımıza gelmiyorsa ve bütün bunları nasıl hiç mütalaa yürütmeden kabule mecbursak. Bunun böyle olmaması lazımdı. bu nadir saadete ermekti. birbirimizi bulmuş olmak hakikatine uyması lazımdı. hafif bir rüzgârla yerinden oynayarak. kafa mı. avuç içi kadar kâğıt. Burada birkaç aydan beri beni saran hayatı sahici zannetmek. fakat bazı mantıksızlıklar ve yolsuzluklar vardı ki. beni Havran'a 141 .
.. Hem daha vaktimiz var." "Belki ben daha evvel giderim. pansiyonla alakamı kesmek için tekrar dışarı çıktım. "Ne mi yapacaksınız? Tabii gideceksiniz. ikamet tezkereleri. " Ufak tefek işlerimi yoluna koymak. annemin yanında kalırım...." Hayret edişim onu güldürdü : "Hep çocuksun. "Ne zaman gideceksin?" dedi. Orada kır hayatı sıhhatim için herhalde iyidir. eniştelerim bana para göndermezler ve ben burada hiçbir şey yapmaya muktedir olmadan çırpmırdım. "Boş yere vakit ziyan etmeye ne lüzum var?" dedi. "Bir an * Bağlıydım." "Ya?!. Yalnız birkaç kere: "Ne yapayım? Ne yapayım?" dedim. ama muhakkak ki benim hayatıma istikamet verecek kadar mühimdiler. Halbuki buraya bütün hayatımla. Bahan orada geçiririm. Ara sıra kaçamak bakışlarla beni süzüyordu. "Önüne geçmek mümkün olmayan işlerde telaş ve heyecan göstermek çocukluktur.. Ayrıca birçok şeyler daha vardı: Pasaportlar. müthiş bir gayretle itidalimi muhafazaya çalışıyordum. kendilerini tanımayı asla merak etmediğim birkaç akraba.. Ruhumdan bütün geçenleri ortaya dökersem gülünç olacağımı sanıyor. Bir müddet için ben de giderim. . Nasıl olsa daha uzun zaman çalışamayacağım. Bunların insan hayatları için ne derece lüzumlu olduğunu anlamaya imkân yoktu. Raif!" dedi.." Beni bir tarafa bırakarak kendine ait projelerden bahsetmesi biraz tuhafıma gitti.. Akşamüzeri Maria'yı hemen seyahate hazır bir şekilde görünce adamakıllı şaşırdım. "Bilmem? Yol parasını alınca hareket etmeli.. Yüzünde garip bir tebessüm vardı: "Ben dememiş miydim?" der gibi önüne bakıyordu. birkaç sabunhane. birçok şeyleri düşünür kararlaştırırız. Maria Puder'e meseleyi anlattığım zaman bir müddet sustu. Prag'da. Şu halde neden burada kalamıyordum? Gayet basit: Havran'da işler yüzüstü kalır... bütün yaşayan taraflarımla merbuttum*. 142 .bağlayan şeyler neydi? Uç beş zeytinlik. sefarethaneler..
şubat sonlarına geldiğimiz halde hâlâ ortalıktan kar kalkmadığından bahsettik.. Eşyalarını yerleştirince kompartımanda kalmayarak benimle beraber perona inmekte ısrar etti. İstasyona gitmek saati gelince adeta derin birer nefes aldık. konuştuğumuz şeyler.. akşam treniyle gitti. Senden evvel Berlin'den ayrılmaya karar verdim işte. üzerinde kendi adresim yazılı bir zarf gönderecektim. Niçin bu kadar dümdüz ayrılıyorduk? Maria Puder son birkaç dakika zarfında biraz sükûnetini kaybetmişe benziyordu. Buna rağmen... Bir saat kadar havadan sudan. Sebebini kendim de bilmiyorum. Fakat bunları bu kadar dar bir vakte sıkıştırmaktansa. Ara sıra birbirimize bakıp şaşkın şaşkın gü-lümsüyorduk. bu sene kışın uzun sürdüğünden. hiç söylememeyi tercih ediyordum.evvel giderim ve seni. Aynı manasız gülümsemelerle dolu olan yirmi dakika bana bir saniye kadar kısa göründü. Bunu tespit edince memnun oldum: Onun hiç sarsılmadan gittiğini görmek. beni herhalde pek üzecekti. Ertesi gün. Bundan sonra zaman." Başka bir şey konuşmadık. Mütemadiyen elimi tutup bırakıyor: "Ne manasız şey?. asla bitmemesini temenni ediyordum. Mektuplarının beni bulabilmesi için her mektubumda. Düşünüp kararlaştırmaya niyet ettiğimiz şeylere küçük bir kelimeyle bile dokunmadık. ne de bizim Havran'daki posta memurlarının Latin harflerini okumasına imkân vardı. Öğleden sonra hiç dışarı çıkmadık. Halbuki dünden beri pek çok şeyler söylemek mümkündü.. yan yana bulunduğumuz zamanın durup kalmasını.. insanı şaşırtacak kadar lüzumsuzdu. Bir an evvel vaktin geçmesini istediği besbelliydi. Sonra. Defterlerimize birbirimizin adreslerini kaydettik. Ne bileyim.." "Nasıl istersen!. Çünkü ne onun Arap harflerini yazmasına. Halbuki ben.. Zihnimden bin bir türlü şey geçiyordu. Ne diye gidiyorsun sanki?" diye söyleniyordu. ne kadar saçma olursa olsun. korkunç derecede çabuk geçti... Pencerenin önünde karşı karşıya oturup dışarıyı seyrettik. 143 . yol hazırlıklarını tamamlamakta serbest bırakırım.
Bir teklif ve bir kabul... Niçin dünden beri bu noktaya temas etmemiştik? Niçin bavul yerleştirmekten. fakat tane tane: "Şimdi ben gidiyorum. Maria Puder merdiven basamağına atladı. yolculuğun zevklerinden. yavaş bir sesle. sonra yavaşladım. O da bir an durdu ve ilave etti: "Nereye çağırırsan gelirim!" Bu sefer anlamıştım. Fakat ne zaman çağırırsan gelirim. "Raif.. Bir memur vagon kapısını örtüyordu. Biliyorum!" Trenin hareket saati gelmişti.. yol hazırlıkları.. Yüzü ve bakışları bana inandığını gösteriyordu... onunla beraber dolaştığımız sokaklardan geçerken tuhaf oluyordum. Ellerine sarılmak. vize işleri peşinde koşmaktan göz açamadığım halde. Halbuki ortada artık üzülecek bir şey de yoktu. Kısa. Bu sözümü fark etmemiş göründü. Muhakkak çağıracağım!" diye bağırdım. Evvela ne demek istediğini anlamadım. bilet. Türkiye'ye dönüp işlerimi biraz yoluna koyar koymaz onu ça144 . fakat asıl kendimize ait olan şeylere hatta yaklaşmamıştık? Ama belki bu daha iyiydi. "Evet. Bir müddet onun bulunduğu pencerenin yanında koştum. öpmek için atıldım. Ben bile. münakaşa-sız ve hesapsız! Bundan daha güzel bir ayrılık olamazdı.. içimde yarı kalmış bir konuşmanın üzüntüsü vardı.. " dedi. Muhakkak.. Maria içeri girmiş. Şimdi onun niçin benden evvel seyahate çıktığını da anlar gibi oluyordum. Şimdi ben gidiyorum!" dedi.."Asıl sen gidiyorsun. tren sessiz sedasız hareket etmişti. Uzun uzun konuşacak ne vardı? Hepsi aynı neticeye varacak değil miydi? Maria en iyi şekli bulmuştu. pasaport. ben daha buradayım!" dedim.. Kolumdan tuttu. elimi sallayarak: "Çağıracağım. Ben gittikten sonra Berlin ona ilk günlerde herhalde pek sıkıcı gelecekti... Ona niçin söyleyemediğime yanarak kafamda sakladığım bir sürü güzel laflar bunun yanında pek âciz ve renksizdi. sonra bana eğilerek. bu senenin kışından bahsetmiş. Gülerek başını salladı.
Hatta nedense ben akıllandığımı zannettikçe onun nazarında daha küçülüyor gibiydim. Gerçi babamı gerçek bir muhabbetle sevmem için de ortada bir sebep yoktu.. İşte bu kadar. Beni Türkiye'ye çeviren hadise üzerinde. Bu yolculuğun. Bu sefer benim ikide birde ileri sürdüğüm şahsi fikirlerime ve mütalaalarıma biraz da istihfafla bakıyordu. 145 . Bütün bunlara rağmen kafamda.. " diye bağırırdı: "Haydi... verecek cevap bulamazdım. Onun boşluğunu değil.. değirmi ve kır sakallı adamla. Bu ikincisinin babam olmasını ne kadar isterdim. münakaşa etmeye tenezzül etmeyecek kadar bana ehemmiyet vermediğinin bir alametiydi. Bunu hakikatte bu kadar geç idrak ettiğimden dolayı büyük bir utanma duydum. Polonya ve Romanya üzerinden Türkiye'ye döndüm. Havran'a yaklaştıkça içime daha çok hüzün çöküyordu.. bir şerbet iç de mahalleye dön. Hayal kurmaktaki büyük maharetim bu sefer de hemen kendini göstermişti.. onunla aramızda daima bir yabancılık mevcut kalmıştı ve birisi bana: "Senin baban iyi bir adam mıydı?" diye sorsa. fakat yokluğunu hissedecektim.. ancak Köstence'de vapura bindikten sonra düşünmeye başladım. Babam benim için "insan" olarak hemen hemen hiç mevcut değildi. yalnız "Baba" dedikleri mücerret bir mefhumun insan şeklinde görünüşüydü. Dört gün sonra. Akşamları kaşlarını çatarak sessiz sedasız eve giren ve ne bizi ne annemizi hitaba layık görmeyen. Havuzlu kahvede göğsünü bağrını açıp gülüşerek ayran içtiğini ve küfür savururak tavla oynadığını gördüğüm kimse bence birbirinden tamamıyla ayrıydı. kahve ocağına var. saçsız başlı. askere gidip geldiğim zaman bile bana karşı muamelesi değişmemişti. Demek babam ölmüştü.ğıracaktım. onun hatırasını kirletecek bir şey yoktu.. orada oyna!" Büyüdüğüm. Son zamanlarda her arzuma muvafakat edişi. Halbuki o halinde bile beni görünce derhal yüzü ciddileşir: "Ne dolaşıyorsun buralarda?. Havran civarında yaptıracağım güzel köşkün yerini ve onu alıp gezdireceğim tepeleri ve ormanları gözlerimin önünde görüyordum. Çünkü iyiliği ve fenalığı hakkında bir fikir sahibi olacak kadar onu tanımıyordum. hatta bunu takip eden birçok senelerin yazılacak bir hususiyetleri yok.
Öleceği aklına gelir miydi?. Onların tavsiyeleriyle zeytinliklerde kazılmadık ağaç dibi.. İki sabunhanenin hiç lafı geçmiyordu. anam büyük eniştemin yanına göçmüştü. 146 .. fakat masrafa pek yanaşmıyorlardı.. Babamın işlerini elime almak istediğim zaman. Gömünün yerini diyi-vermedi besbelli. bir türlü sonu gelmeyen gömü araştırmalarına için için güldüklerinin farkın-daydım. anam eskisinden daha zavallıydı. hem de eniştelerimden birine satmış olduğu anlaşıldı.Evimizi ve bütün kasabayı. Eniştelerin son günlerde hiç başından ayrılmadılar. Havran'da hiç de hoş karşılanmadım. onsuz tasavvur etmek bana güç geliyordu. hayatımın en manasız devresi olan bu günlere tahsis edilmesi lazım. Bana düşen malların ne olduğunu eniştelerimden bir türlü doğru dürüst öğrenemedim. hatta alelumum* babamda pek bol olduğu rivayet edilen nakit paralar ve altınlar ortada yoktu.. bilhassa eniştelerimin. Onlara her şey malum!" diyordu. Elinde avucunda kalan beş on parça altını bu uğurda harcadı. hiç olmazsa birkaç sahifenin.. evde eşilmedik duvar kenarı kalmadı. fakat bazı hususların anlaşılması için. bunların bir müddet evvel babam tarafından. Bana öyle bir teklifte bulunmadığı için eski emektarlardan bir kadınla beraber kocaman evde yalnız başıma yaşamaya başladım. Ablalarım da bakıcılara beraber gidiyorlar. Eniştelerim benimle alay eder gibi. Ne yapmalı şimdi? Bir bakıcıya gitsek bari. ölümünden evvel mirası bölüştürdüğünü haber aldım. Evimiz kapatılmış. Bunları uzun uzun anlatmaya lüzum yok. Hatta bugünleri takip eden on seneden hiç bahsetmemeyi tercih ederdim. Bunların bedeli.. Annem hiçbir şeyin farkında değildi. Mahsul zamanı geçtiği için zeytinliklerden bir şey almama imkân yoktu. Hakikaten annem bundan sonra Havran civarında ziyaret etmedik bakıcı bırakmadı. Bunların bir kısmının gelecek senelerdeki mahsu* Genellikle. ablalarım tamamen yabancı. Sorduğum zaman: "Ne bileyim evladım! Rahmetli herhalde gömdüğü yeri haber vermeden gitti..
yabanileşmeye başladıklarını. Hep "Bekle. babamın zamanında kimsenin zahmet edip bu dağ başlarından mahsul kaldırmaya gelmediğini anladım.. Gezip dolaştığım yerlerdeki ağaçların çoğunun. birçok mektuplarımda tekrar tekrar sorduğum halde. Ben geldikten bir ay kadar sonra annesiyle beraber Berlin'e dönmüştü. zeytin mevsimi başlar başlamaz. en yolsuz. hem yalnız sonbahara kadar değil. ayağımda çizmeler. 147 . Maria'dan gelen her mektuptan yeni cesaret ve şevk alıyordum. bekledim. (Sonbaharda kendisini çağıracağımı ümit ettiğimi yazmıştım!) Bundan sonra. Bana verilecek çok güzel bir haberi olduğunu. Bir sürü saçma işlerle uğraştığım bu çamurlu ilkbahar ve boğucu yaz günlerinde bana bir parça ferahlık veren onun mektupları ve ona mektup yazdığım saatlerdi. altımda bir at.. sulak ve kasabaya yakın yerlerde bulunan ve her bir ağacı yarım çuvaldan fazla mahsul veren zeytinlikler ablalarıma. senelerden beri buda-nıp temizlenmedikleri için. önümüzdeki sonbaharda. Evet. Bütün yaz.. Buna mukabil... en güdük yerleri bana bırakmış olduğunu hayretle görüyordum. fakat bunu ancak geldiği zaman ve bizzat söyleyeceğini bildiriyordu. Fakat şimdi bunu bırakalım ve her şeyi sırasıyla anlatalım. Ve bu "güzel" haberi tam on sene sonra öğrendim. Babamın hastalığından. oradan kendisi gidip alıyordu.lünü satarak birkaç kuruş temin ettim. Türkiye'ye geldikten sonra onunla sık sık mektuplaştık. annemin zavallılığından ve ablalarımın korkaklığından istifade edilerek yokluğumda bir hayli dolaplar dönmüşe benziyordu.. ovada. nedense en çorak. Babamın. Mektuplarımı Pots-dam meydanı postanesine yolluyordum. Maksadım bu yazı şöyle böyle atlatmak. bütün gayretimi sarf ederek vaziyetimi düzeltmek ve derhal Maria Puder'i getirtmekti. yani eniştelerime bırakılmıştı. Yaz ortasında bir kere garip bir şeyler yazmıştı. bu iyi haberin ne olduğunu yazmadı. tam on sene bekledim. dağda bayırda zeytinlikleri dolaştım. Daha dün akşam öğrendim. Fakat ben yorulmadan çalışmak suretiyle her şeyi düzelteceğimi ümit ediyor. geldiğim zaman öğrenirsin!" diyordu.
.. bin bir türlü ihtimallerle beni kıvrandırmaya başladı. Artık her satırdan. Zaten son mektuplarının arası gitgide açılmıştı ve sahifeler gitgide daha az ve daha güçlükle doluyor gibiydi.. ** Yıkanılacak yer. Hele benim gibi daha işlerini şöyle bir nizama sokmamış bir adamın borç almak veya mahsul satmak suretiyle eline geçirdiği birkaç kuruşu aynalı dolapla banyoya verişi doğrudan doğruya delilikti. Bütün yazdıklarım boşa gitti ve bütün korktuklarım doğru çıktı. her yarım kalmış ifadeden.. diye tereddüde düştüğüm de olmuştu. tabii en başta akrabalarımın hakarete kadar varan istihfafları ve hayretleri arasında. Şüphelenmeye. İzahat vermeye de asla mecbur değildim. Onların beni anlamalarına imkân yoktu. Bir daha Maria Puder'den haber alamadım ve ismini duyamadım. tam zeytin işlerinin kızışmaya başladığı ve benim onu çağırmayı düşündüğüm sıralarda birdenbire mektupların arkası kesildi. vesveselenmeye hazır olan zihnim. yoksa çağırmamdan korkuyor ve sözünden dönmek mecburiyetinde kalacağı için üzülüyor mu. Fakat daha buraya gelmedik. Bunun sebebini henüz hiç kimseye ifşa etmediğim için herkes bu hareketimi züppeliğe. Yalnız dün. Hatta. Evi tamir ettirmiş. Ben bu ithamlara için için gülüyordum. Son aylarda yazılanlarda biraz şaşkınlık. ukalalığa hamlediyordu. bir an evvel çağırmamı mı istiyor.Teşrinevvel* başlarında. İstanbul'a sipariş ettiğim birçok ev eşyası meyanmda bir de banyo getirtmiş ve eski gusul-haneye** fayans döşeterek oraya koydurmuştum. Fakat on beş yirmi gün geçtiği halde Maria'nın bana cevap yazmaması beni fena halde telaşa düşürdü. üstünkörü frenk mukallitliğine. hüc-remsi yer. gizli kapaklı ifadeler vardı. her şakadan birtakım manalar çıkarıyor ve deliye dönüyordum. Üst üste yazdığım mektuplara da cevap alamayınca büsbütün yeise düştüm. saklanmak isteyen bir şeyler ve her zamanki açık Maria'ya pek yakışmayan kaçamaklı. bütün Havranlıların.. Bütün mektuplarını önüme dökerek teker teker okudum.... Bir ay * Ekim. 148 . Eski evlerde genellikle su dökünmek için yapılmış küçük.
posa haline geldiğimi fark ettim. görmek. "postaneden alınmadığı için gönderene iade" kaydıyla geri geldi. miskin halimden kurtarmış. daha doğrusu insan olduğumu. maksatsız günler. hiç insan yüzü görmeyeceğim taraflarda dolaşmayı tercih ediyor. "neden hâlâ yaşıyorum?" diye acı bir hisle uyanıyordum. benim de içimde. toplamak. Etrafımın artık hiç farkında değildim. eskisinden çok daha ıstırap verici bir halde. Evde kapanıyor. İşlerime. Bazan çizmelerimi çekip kırlara çıksam bile. onu ikna etmek düşüncesi beni hiçbir zaman terk etmemişti. hatta alelumum kendime karşı alakam birdenbire azalmış. düşünmek. Bana hareket etmek. hissetmek. bana erkek. yeniden başlamıştı. Arada bir fark vardı: Hayatın bundan ibaret olduğunu zannettiren bilgisizliğimin yerini şimdi. Zeytinlerini silkmek. Maria Puder'le tanışmadan evvelki boş.sonra. yılbaşı gecesini takip eden günler gibi de değildim. o zamana kadar gözümden kaçan noktalar üzerinde duruyor ve acı acı gülüyordum. gece yarısı eve gelip mindere uzanıyor ve birkaç saat uykudan sonra ertesi sabah. Aradaki bu muazzam mesafe elimi kolumu bağlıyordu. duymak. O zaman her şeyden ümidimi kestim. yok denecek bir hale gelmişti. dünyanın zannedildiği kadar manasız olmaya* Yetenekli. 149 . O zaman asla bu kadar ümitsiz olmamıştım. yaşamaya müstait* taraflar bulunduğunu. gayesiz. Bir müddet. Ona yakın olmak şuuru. dünyada başka türlü de yaşanabileceğini bir kere öğrenmiş olmanın azabı tutuyordu. odadan odaya dolaşıyor. gidip kendisiyle konuşmak. son göndermiş olduğum mektuplar. kısa bir müddet. Fakat şimdi tamamen âcizdim. fabrikaya götürüp yağ çıkartmak işlerini şunun bunun elinde bıraktım. Bu sefer. Birkaç gün içinde ne kadar değiştiğimi düşününce bugün bile şaşıyorum. onun mektuplarını ve benim geri gelen mektuplarımı tekrar tekrar okuyor. o kadın beni her zamanki âciz. hulasa yaşamak kabiliyetini veren bir şey içimden çekilip alınmış gibi. Hiçbir şeyden zevk almama imkân olmadığını hissediyordum.
Fakat ben.. Bir insana bir insan herhalde yeterdi. temasa geldiğim herkesi düşman. "O bile böyle yaptıktan sonra!. Kim olursa olsun. Ama. bu malum değildi. Fakat adresini bilmiyordum. bu sebepten dolayı istediğim malumatı veremeyeceğini bildiriyordu. Seneler geçtikçe bu his kuvvetini kaybedeceğine şiddetlendi. tam bir vehim olduğu meydana çıkınca ne yapılabilirdi? Bu sefer inanmak ve ümit etmek kabiliyetini ben kaybetmiştim. hiç değilse muzır bir mahluk telakki ediyordum.bileceğini öğretmişti.... Fakat o da olmayınca? Her şeyin bir hayal. yaşadım.. Kendime en yakın bulduğum veya bulacağımı zannettiğim insanlardan en çok korkuyordum. nebatat ve hayvanat bahçesi. Gezmediğim müze. resim galerisi. Ben hayatta yalnız başına yürüyebilecek bir insan değildim.. Eğer buna yaşamak demek caizse. Bana yaklaşmak isteyenlerden kaçtım. Buna rağmen bu şehirde yaşayan milyonlarca insandan ancak birkaç tanesiyle konuşmuş. ve asıl bunun için muhayyilem en fena ihtimaller üzerinde duruyor ve en ağır hükümleri veriyordu. içimde insanlara karşı öyle bir itimatsızlık. onunla aramdaki rabıtayı kaybeder etmez... şehri aşağı yukarı çıkmaz sokaklarına kadar biliyordum. Bunlardan mahrum olarak yaşamam mümkün olamazdı. İnsanlara karşı duyduğum şüphe. Daima onun gibi bir desteğe muhtaçtım." diyordum. Berlin'den başka bir yere gitmemiştim. orman ve göl bırakmamıştım. aldatıcı bir rüya.. yalnız bir tanesini tanımıştım. Ona ne kadar muhtaç olduğumu şimdi anlıyordum. Berlin'deki pansiyon sahibesi verdiği cevapta Frau van Tiedemann'm artık onların yanında oturmadığını. Bir daha Maria'dan haber alamadım.. tekrar eski halime dönmüştüm. işte netice meydanda. Almanya'da kaldığım iki seneye yakın zaman zarfında ne kadar az insanla tanışmış olduğumu düşününce hayret ettim. öyle bir acılık peyda olmuştu ki. onun tesirinden kurtulur kurtulmaz. Belki bu da kâfiydi.. Öyle ya. Bir ayrılık anın150 . Ne yapmıştı. Başka kimden sorabilirdim? Annesiyle beraber Prag'dan döndükleri zaman yeni bir eve çıktıklarını yazmıştı. kin derecesine çıktı. Buna rağmen yaşadım. bundan zaman zaman kendim de korkuyordum.
basit bir heyecanın şevkiyle verilmiş bir sözü tutmamak için en kolay çare. Eniştelerim tarafından aptal yerine kondum ve aldırış etmedim. bir insanda kendime yakın taraflar bulduğum oluyordu... onun daima iyi işleyen kafasının kabul edeceği bir iş değildi. İşlerim bana hiçbir zaman alaka vermedi.." diye beni hakikate davet ediyordu. Evlendim.. Parası olanlar. saf bir çocuğa biraz da gönlünü almak için söylenmiş bir söze bağlanarak meçhul bir hayata. unutma. derhal kendini gösteriyor. borçlarımın faizi ve evlenme masrafları elimde avcumda kalan birkaç parça malı aldı. Bir makine gibi. Daha o gün. Var zannedilen şeyler bir anda yok oluverirdi. Fakat kafama. Zeytinlikler para etmiyordu. endişe ile karşılıyordum? Bazan kendimi bir müddet için unuttuğum.. Çocuklarım oldu. Bu histen kurtulmak için yaptığım bütün hamleler boşa çıktı. İnanmamak. her an hissediyordum... Kim bilir hangi yeni macera.. fakat hayatta kaybetmiş olduğum şeyi bana asla veremeyeceklerini bile bile.. Fakat niçin bunları bu kadar ince düşündüğüm halde bir türlü kendimi hadiselere uyduramıyordum? Niçin hayatta önüme çıkan her yeni yola adım atmaktan bu kadar çekiniyor. hangi yakın ve daha makul saadet şimdi ona kollarını açmış bulunuyordu. o sana daha yakındı.. çıkmaz bir şekilde yerleşmiş olan o korkunç hüküm. inanamamak.. Bunun ne kadar korkunç olduğunu her gün. her yaklaşan insanı. ne yaptığımı bilmeden çalıştım. Cevap verilmez. emvali metrukeden yok pahasına mal almaya alışmışlardı. hemen kendimi topluyor: "Hayır. karımın bana herkesten daha uzak olduğunu anladım. nereye varacağı malum olmayan bir maceraya atılmak. Postaneden mektuplar alınmaz. Herhangi bir kimsenin bana bir adıma kadar yaklaştığını görüp ümitlere düşsem. Onları sevdim. bana fenalık etmeye geliyormuş gibi. münasebeti hiç münakaşasız kesivermekti..da. Buna rağmen böyle yaptı.. sonu!" diyordum... hayır. götürdü. "Unutma.. Senede yedi sekiz liralık mahsul verebilecek olan bir ağaç kökü yarım liraya 151 .. Bunu bırakıp. Aramızda artık mesafe bile kalmamıştı..... o bana daha çok yaklaşmıştı. unutma ki. Bile bile aldatıldım ve bundan bir nevi de zevk duydum. Borçlarım.. Fakat işte.
müşteri bulamıyordu. Nerede bu-lunduysam. Bir akşam eve dönerken mahallenin bakkalına 152 . O beni çoktan unutmuş olacaktı. artması icap eden gayretim büsbütün yok oluyordu. tabak şıkırtılarını ve baldızımla kayınlarımın ağız kavgalarını dinlerken gözlerimi kapar. Kaynatam öldü ve baldızımla kayınlarım başıma kaldı. Ak-şamüzerleri evde çocukların gürültüsünü. nasıl hâlâ ona bağlı olduğumu gördükçe. Aile yükü arttıkça benim hayatla alakam azalıyor. Hiç de beklediği gibi olmadı. ruhumda fazlasıyla bulunduğunu bildiğim sevgiyi sarf etmek. Lisan bildiğim için.. Senelerce kaldım. O kadar çok inanmıştım ki. batmakta olan güneşin camlardan vuran ışığı altında. Kim bilir şimdi kimlerle yaşıyor. Sonra. Karımın babası henüz sağdı ve Balıkesir'de memurdu. Belki gene kafa dengi bir insanla beraber nebatat bahçesinin kızıl yapraklı ağaçlarını veya loş bir sergide. Hayatta en güvendiğim insana karşı duyduğum bu kırgınlık. darılmama. bunda aldanmış olmak. aradan seneler geçtiği halde. On dört odalı harap evden ve birkaç parça eşyamızdan başka bir şeyim kalmamıştı. sırf beni müşkül vaziyetimden kurtarmak ve ailenin servetinin dağılmasına meydan vermemek için borçlarımı ödediler ve zeytinliklerimi aldılar. usta fırçaların ölmez eserlerini seyrediyordu. Ona kızgın değildim. onun aleyhinde düşünmeme imkân olmadığını hissediyordum. birçok insanlar.. tekrar yaşamaya başlamak için bana kısa ümitler veriyordu. kimlerle dolaşıyordu. ruhumda daha büyük bir infial duyuyordum. etrafımdakiler için varlığımla yokluğum müsaviydi. Her yerde birçok fırsatlar çıkıyor. pısırıklığıma rağmen çabuk terakki edeceğimi umuyordu. mutfakta bulaşık yıkayan karımın terlik seslerini. adeta bütün insanlara dağılmıştı. Karımın uzak bir akrabası beni Ankara'ya. Aldığım kırk lira ile hepsini geçindirmeme imkân yoktu. Ma-ria'nm bu anda nerede bulunduğunu tasavvur ederdim. Fakat bir türlü kendimi o şüpheden kurtaramıyordum. onun delaletiyle vilayet merkezinde bir şirkete memur oldum. Ama bir kere kırılmıştım. Eniştelerim. çünkü o benim için bütün insanlığın timsaliydi. şimdi çalıştığım bankaya aldırdı. Dünyada bir tek insana inanmıştım. bende artık inanmak kudreti bırakmamıştı. Ona kızmama.
en iyisi. Az daha elimdeki paketleri yere düşürecektim. Weber'in Oberon operası uvertürünü çalmaya başladı. her türlü dünya saadetinin acısı zamanla unutuluyor. servetin. karşı evin bir odasında kira ile oturan bekârın radyosu. beklediğim gün gelecek 153 . Karımdan. şuursuz. Kendisinden daha dün ayrılmış gibi taze bir hasret duydum. hep onun uvertürünü ıslıkla çalardı. en güvendiğim insanda aldanmıştım. Hiçbir şeyden müteessir olmuyor. aile sahibi olmanın hakiki ismi. Bunun sebebi herhalde. Günlerin. iradesiz. fakat bunu beklemeye hakkım olmadığını da biliyordum. "Bu öyle olmayabilirdi!" düşüncesi. Yavaş yavaş hislerim kütleşmişti. çocuklarımdan. Bu olmadıktan sonra. Maria ile beraber gittiğimiz birkaç operadan biri de buydu ve onun Weber7 e hususi bir muhabbeti olduğunu biliyordum. Kaybedilen en kıymetli eşyanın. hiçbir şeye sevinmiyordum. yoksa insan mukadder telakki ettiği şeyleri kabule her zaman hazır. Bunun bir an evvel sona ermesini ve onların bana hiçbir suretle muhtaç olmayacakları anı özlüyordum. Tam kapıdan çıkacağım sırada. Bir nebat gibi. İnsanlara kızmama imkân yoktu. Başkalarına emniyet edebilir miydim? Böylece herhalde seneler geçecek. öteberi almıştım. diğerlerinden başka bir şey beklenebilir miydi? İnsanları sevmeme ve onlara tekrar yaklaşmama da imkân yoktu. Adeta gününün yetmesini bekleyen bir mahpus gibiydim. çünkü insanların en kıymetlisi. sevgilerine ve alakalarına muhtaçtılar.uğramış. çünkü en inandığım. ancak beni bu akıbete yaklaştırmak bakımından birer kıymeti vardı. alelumum ev halkından fazla bir alaka gördüğüm yoktu. o garip yılbaşı gününde ilk defa olarak duyduğum lüzumsuzluk hissi bende tamamen yerleşmişti. henüz pek uzak olan bu günü hasretle beklemek şeklini aldı. Benim bu insanlara ne lüzumum vardı? Beş on kuruş ekmek parası için bana tahammül edilebilir miydi? İnsanlar birbirinin maddi yardımlarına ve paralarına değil. Berlin'de. şikayetsiz. yaşayıp gidiyordum. Yavaş yavaş bütün hayatım. yolda. "birtakım yabancılar beslemek" ti. en sevgilisi bana en büyük kötülüğü etmişti. Yalnız kaçırılan fırsatlar asla akıldan çıkmıyor ve her hatırlayışta insanın içini sızlatıyor.
sizi Ankara'da görmek kimin aklına gelirdi?" dedim. Hayat bana kötü bir oyun oynamıştı.. " Prag der demez içim cız etti. Neredeyse korkumdan silkinip kaçacaktım.. " "Evet evet. Sokaklarda maksatsız dolaşanlar ve tozlu havada bir parça akşam serinliği arayanlar çoktu. Pekâlâ. Sesi de hiç değişmemişti: "Ah. kim olduğunu anlamıştım. Daha yüzünü görmeden. Hale kadar yürüdüm. asfalt yoldan dönmek istiyordum. Deminden beri aklıma getir154 . yanılmıyorum.. Başka hiçbir şey istemiyordum. Tabii beraberce.. hadiseleri olduğu gibi kabul ediyor ve sessizce katlanıyordum. Başka bir şikâyetim yoktu. Ben de alışverişi bitirdikten sonra paketleri koltuğuma sıkıştırarak heykele doğru yürüdüm. Eve her zamanki eğri büğrü sokaklardan değil. Başımı yavaşça kaldırdım. Karım öteberi lazım olduğunu söyledi: "Yarın dükkânlar kapalıdır. Ama bunun sürüp gitmesine lüzum yoktu.. Sadece Frau DöppkeL Bir koca uğruna bir van feda ettim... Prag'a gittik. sadece sıkılıyordum.. Yani dün.. tahmin ettiğiniz gibi. Frau van Tiedemann değil. işte. biraz dolaşarak da olsa.. Dükkânlardan birinin önünde sallanan kocaman saat altıyı gösteriyordu.. fakat pek zararlı değilim!" "Tebrik ederim. çarşıya kadar bir daha yorulu-ver!" dedi. Frau van Tiedemann. Siz döndükten pek az zaman sonra biz de pansiyondan ayrıldık. Ortalık oldukça sıcaktı... Kadın beni sımsıkı yakalamış: "Hayır.ve her şey sona erecekti. ne kendime. demek. Bir kadın sesi kulağımın dibinde adeta bağırırcasına: "Herr Raif!" diyordu. "Hayır. Birdenbire kolumdan yakalandığımı hissettim. Canım istemeye istemeye giyindim. siz sahiden Herr Raif siniz! Aman. Günün birinde. muazzam vücudundan. Bu Almanca hitaptan fena halde şaşırdım... ne başkalarına kabahat bulmuyor.. Sıkılıyordum. öğleüzeri eve gelmiş ve soyunmuştum. cumartesi günü. insan bu kadar değişir!" diye bağırıyor ve sokaktan geçenler bize bakıyordu.
Bu akşam da gidiyoruz. beni alakadar etmeyen mevzularda dolaşıyordum... Maria Puder hakkında soracağım şeylere nasıl başlayacağımı bir türlü bilmiyor.. fakat artık benim tavsiyelerimi dinlemiyor. evet. Fakat siz hiç değişmemişsiniz!" "Siz de!" Biraz evvel daha samimi olduğunu hatırladım ve sesimi çıkarmadım.. hep lüzumsuz.. "Evet. Biz Ankara'ya gelmedik.. Ankara'da olduğunuzu bilseydim muhakkak arardım.mek istemediğim şeyi bu sefer zapt etmeme imkân kalmamıştı. sessiz bir kız çocuğu bulunduğunu ancak şimdi görüyordum. "Ankara'ya niçin geldiğinizi hâlâ söylemediniz!" "Ha... Ankara'dan geçiyoruz.geçtikten sonra öğrenmenin ne faydası vardı?. sualime ne mana verecekti? Nereden tanıdığımı sormayacak mıydı? Sonra söyleyeceği şeyler... Sizi Ankara'da gördüğüme hâlâ hayret ediyorum!" dedim. seneler ne çabuk geçiyor!. "akrabam!. hatta biraz da fazla. Fakat ne diye soracaktım? Benim Maria ile olan münasebetimden onun haberi yoktu. Dün gece geldik.." Bir limonatacıda beş dakika oturmaya razı oldu ve hikâyesine orada devam etti: 155 .... Oğlum hukuk tahsilini bitiriyor!" "Gene kendisine kitap tavsiye ediyor musunuz?" Bir müddet hatırlayamadı. bir saatten az kalmış.. birbirimize soracak şeyler vardır. Hâlâ sokak ortasında durduğumuzu fark ettim ve: "Gelin bir yerde oturalım. " "Evet.. Aman yarabbi.. O zaman daha pek küçüktü. hakkınız var... Aşağıya doğru yürüyorduk. Kaçırmayalım. Güldüm: "Kızınız mı?" dedim! "Hayır" dedi... Geçerken uğradık. fakat bizim tren vakti geliyor. bakın asıl bunu anlatayım. bir yerde otursak ne iyi olurdu.. On iki yaşında filan.. Bunları hiç öğrenmemek daha iyi olmaz mıydı? Aradan bu kadar seneler -tam on sene. sonra gülerek: "Evet. " Kadının yanında. sekiz dokuz yaşlarında sarı benizli.
. Biliyorsunuz ya. Artık kendim de farkına varmıştım ki."Kocam şimdi Bağdat'ta. Bağdat'ta hurma üzerine iş yapıyor!" "Kamerun'da da hurma ticareti mi yapıyordu?" Kadın." "Demek sık sık Berlin'e gidip geliyorsunuz!" "Senede iki defa!" "Herr Döppke'nin işleri iyi gidiyor galiba!" Güldü ve kırıttı.. Hâlâ soramıyordum.... Biraz zayıf diye kışı bizim yanımızda geçirdi. kendisine mektup yazın ve sorun! Kadınları ticaret işlerine karıştırmıyor!" "Şimdi nereye gidiyorsunuz!" "Berlin'e. hem de. o müstemleke tüccarıdır!" "Ama Bağdat Alman müstemlekesi değil galiba!" "Biliyorum canım. "inanacak adam" arıyordu. öğreneceklerimden korkmaktan geliyordu. Düşündüğüm zaman ben de onun çehresini hatırlayama-dım ve on seneden beri ilk defa olarak.. Herhalde benim çehremin hatlarını bile unutmuş olacaktı. Fakat benim için her şey müsavi değil miydi? İçimde hiçbir canlı his yoktu. Neden korkuyordum? Maria da kendisine göre bir başka Herr Döppke bulmuş olabilirdi. Hem memleketi ziyaret. ne de onun bende resmimiz bulunmadığını fark ettim.. Fakat kocamın sıcak memleket mahsulleri üzerinde ihtisası var.. diyelim ki.. Şimdi tekrar alıp götürüyorum. ne benim onda.. Hayret içinde kaldım." yanında oturan soluk benizli çocuğu gösterdi: "Hem de bu çocuk için. bu tereddüt. Belki de hâlâ bekârdı ve erkekten erkeğe koşarak.. fakat bunu ancak şimdi fark etmeme ne demeliydi? Onun çehresini gözlerimin önüne getirmek lüzumunu hissetmemiş miydim? İlk aylarda yüzünün bütün hatlarını hafızamda sakladığı156 . nasıl soracağımı bilmemekten değil. Nasıl olmuş da ayrılırken bunu düşünmemiştik? Haydi.. "Pek münasebetsizsin" der gibi yüzüme baktı: "Bilmiyorum. pek çabuk buluşacağımızı tahmin etmiş ve hafızalarımızın kuvvetine güvenmiştik.
" Kadın birdenbire alakalandı: "Peki. Ben tereddüt ederek: 157 .. refahını ecnebi seyyahlara borçlu olduğu halde. Çek Alınanlarından... " "Nerede?" "Berlin'de. Küçük kız beş on adım ileriden gidiyor. Sonra.mı ve her an. bu çehreyi görmekten ve tasavvur etmekten büyük bir dikkatle kaçmıştım.. onun çehresini aramış. sizin akrabanız olduğunu söyleyen bir kadın görmüştüm de. muhayyilemde bile olsa.. Halbuki Türkiye'de herkes. Neden sordunuz?" "Ben oradayken. Bir resim sergisinde tesadüf etmiştim. bana bütün sükûnumu kaybettirecek kadar kuvvetli ve tesirliydi. hiçbir heyecan duymayacağımdan emin olarak.. Beraber istasyona doğru yürüdük. Halk her yabancıya adeta zorla evine girmiş biri gibi bakar. Buna dayanamayacağımı biliyordum.. Kadın. İstasyona bir hayli yaklaştıktan sonra. İlk Kocam da Hollandalıydı. söze başladım: "Berlin'de akrabanız çok mudur?" "Hayır........ Ben asıl Praglıyım. bir kere daha yâd etmek isteyince. bütün eski günleri ve hatıraları... Ankara'dan ve Türkiye'den pek memnundu: "Ecnebilere bu kadar hürmet edilen bir memleket görmedim!" diyordu.. hiç güçlük çekmeden hayalimde yaşattığımı hatırlıyordum. Onun.. bir ecnebiye bir kolaylık yapmak için sanki fırsat bekliyor. Ancak.. "İsviçre bile.. Galiba ressamdı. Kürk Mantolu Madonna'nın yüzü.. fakat bulamamıştım. sonra Ankara pek hoşuma gidiyor!" Yaşlı kadın boyuna konuşuyordu.. Sonra?" dedi.. şimdi.. Ve bende bir resmi bile yoktu. Ne lüzumu var? Frau Döppke saatine baktı ve kalktı.. pek çok değil. son bir kararla. fakat mümkün olduğu kadar lakayt görünmeye çalışarak. Her şeyin bittiğini anlayınca. eliyle yolun kenarındaki ağaçlara dokunuyordu. böyle değildir.
"Sonra... Bilmem... Bir kere mi ne konuşmuştuk... Güzel bir tablosu vardı... O vesileyle... " "İsmini hatırlıyor musunuz?" "Galiba Puder olacaktı... Öyle ya, Maria Puder! Tablonun altında imzası vardı... Katalogda da yazıyordu... " Kadın cevap vermiyordu. Tekrar kendimi topladım: "Tanıyor musunuz?" dedim. "Evet, akrabam olduğunu size ne diye söyledi?" "Bilmem... Galiba ben oturduğum pansiyondan bahsetmiştim de, o da benim orada bir akrabam vardır, demişti... Yahut da başka türlü... Şimdi hatırlayamıyorum tabii... On sene bu!" "Evet... Az zaman değil... Annesi bana, kızının bir zamanlar bir Türkle ahbap olduğunu ve bütün gün ondan bahsettiğini söylemişti de, acaba siz miydiniz diye merak ettim. Fakat garip değil mi, kadın kızının hayran olduğu bu Türk'ü bir kere bile görmemiş... O sene Prag'a gitmişti, Türk talebenin Berlin'den ayrılmış olduğunu, orada kızından öğrenmiş!.. " İstasyona gelmiştik. Kadın trene doğru yürüdü. Ben, sözü değiştirirsek bir daha aynı mevzua dönemeyeceğimden ve asıl istediklerimi öğrenemeyeceğimden korkuyordum. Onun için, sözüne devam etmesini büyük bir alakayla bekleyerek gözlerinin içine baktım. Kadın, eşyasını vagona yerleştirmiş olan otel garsonunu savdıktan sonra, bana döndü: "Neden soruyorsunuz?" dedi. "Maria'yı pek az tanıdığınızı söylüyordunuz!" "Evet... Fakat üzerimde çok kuvvetli bir tesir bırakmış olacak... Tablosu çok hoşuma gitmişti..." "İyi bir ressamdı!" İçimde birdenbire beliren, fakat mahiyetini anlayamadığım bir endişe ile sordum : "Ressamdı mı dediniz? Şimdi değil mi?" Kadın, etrafına bakınarak, küçük kızı aradı, onun vagona girip oturmuş olduğunu görünce, başını bana doğru eğerek: "Tabii değil..." dedi. "Çünkü artık yaşamıyor!" "Nasıl?" 158
Bu kelimenin ağzımdan bir ıslık gibi çıktığını duydum. Et-rafımızdakiler dönüp baktılar ve kompartımandaki çocuk başını pencereden uzatarak hayretle beni süzdü. Kadının gözleri dikkatle üzerimde dolaşıyordu: "Niçin bu kadar şaşırdınız?" dedi, "Neden sarardınız? Pek az tanıdığınızı söylemiştiniz?" "Ne de olsa" dedim, "hiç tahmin edilmeyen bir ölüm!" "Evet... Ama yeni bir şey değil... Belki on sene oluyor..." "On sene mi? İmkânı yok..." Kadın beni tekrar süzdükten sonra, biraz kenara çekti: "Görüyorum ki, Maria Puder'in ölümü sizi alakadar ediyor. Kısaca anlatayım bari" dedi. "Siz Türkiye'ye dönmek için pansiyondan ayrıldıktan iki hafta kadar sonra, biz de Herr Döppke ile beraber kalktık, Prag civarında bir çiftlik sahibi olan akrabalarımıza gittik. Orada bu Maria PudeıTe annesine tesadüf ettik. Annesiyle aram pek iyi değildi, fakat orada bunun üzerinde durmadık. Maria pek zayıf ve halsizdi, Berlin'de ağır bir hastalık geçirdiğini söylüyordu. Bir müddet sonra, tekrar Berlin'e döndüler. Kız oldukça kendini toplamışta. Biz de kalktık, kocamın asıl memleketi olan Doğu Prusya'ya gittik... Kışın Berlin'e geldiğimiz zaman Maria Puder'in teşrinievvel başlarında öldüğünü duyduk. Tabii dargınlığı filan unuttum ve hemen annesini aradım. Pek perişandı, adeta altmış yaşında gibi olmuştu. Halbuki o sırada ancak kırk beş kırk altı yaşlarmdaydı. Bize anlattığına göre, Prag'dan ayrıldıktan sonra Maria kendisinde bazı değişiklikler hissetmiş, doktora gitmiş, gebe olduğu anlaşılmış. Evvela bundan pek memnun olmuş, fakat annesinin bütün ısrarlarına rağmen çocuğun kimden olduğunu söylememiş. Hep: "Sonra öğreneceksin!" dermiş ve yakında yapacağı bir seyahatten bah-sedermiş. Gebeliğin sonlarına doğru sıhhati bozulmaya başlamış, doktorlar doğumu tehlikeli bulmuşlar, bir hayli ilerlemiş olan vaziyete rağmen müdahale etmek istemişler, Maria çocuğa dokunulmasına asla razı olmamış, sonra birdenbire fenalaşıver-miş ve hastaneye yatmış. Galiba albümin çokmuş... Evvelce geçirdiği hastalık da vücudunu sarsmış... Doğumdan evvel birkaç kere tamamıyla kendini kaybetmiş. Doktorlar müdahale ederek 159
çocuğu almışlar ve yaşatmışlar; buna rağmen Maria'ya nöbetler gelmekte devam etmiş ve bir hafta sonra, koma halinde ölmüş. Hiçbir şey söyleyememiş. Öleceğini asla tahmin etmiyormuş. Kendini bildiği en son dakikalarda bile annesine: "Öğrendiğin zaman hayret edeceksin; fakat sonra sen de memnun olacaksın!" gibi anlaşılmaz şeyler söyler, bir türlü adamın ismini vermezmiş. Annesi, Prag'a gitmeden evvel kızının kendisine sık sık bir Türk'ten bahsettiğini hatırlıyor. Fakat ne yüzünü görmüş, ne ismini biliyor... Çocuk dört yaşına kadar hastanelerde ve bakımevlerinde kaldı, sonra büyükannesi yanma aldı. Biraz zayıf ve durgun bir kız; fakat pek sevimlidir... Siz öyle bulmuyor musunuz?" Olduğum yere düşüverecekmişim gibi bir dermansızlık hissettim. Başım dönüyordu, buna rağmen dimdik ayakta duruyor ve gülüyordum: "Bu kız mı?" dedim ve başımla vagonun penceresini gösterdim. "Evet... Şirin değil mi? O kadar iyi huylu ve sessizdir ki!.. Kim bilir büyükannesinin ne kadar göreceği gelmiştir!" Kadın bunları söylerken, hep yüzüme bakıyordu. Gözlerinde adeta düşmanca diyebileceğim bir parıltı vardı. Tren kalkmak üzereydi. Vagona atladı. Biraz sonra her ikisi yan yana pencerede güründüler. Çocuk lakayt bir tebessümle istasyonu ve ara sıra beni seyrediyordu. İhtiyar ve şişman kadın beni bir türlü gözlerinin çemberinden bırakmıyordu. Tren hareket etti. Onlara elimi salladım. Frau Döppke'nin haince güldüğünü fark ettim. Çocuk içeri çekilmişti... Bütün bunlar, dün akşam oldu. Bu satırları yazdığım sırada aradan yirmi dört saatten biraz fazla bir zaman geçmiş bulunuyor. Dün gece bir saniye bile uyuyamadım. Yatakta arka üstü yatarak hep trendeki çocuğu düşündüm. Vagonun sarsıntılarıyla kımıldayan başını görür gibi oluyordum. Bol saçlı bir çocuk başı... Ne gözlerinin, ne saçlarının rengini hatta ne de ismini bi160
onun hatırasına karşı işlediğim cinayetin kefaretini vermeye çalışsam.. Halbuki bu anda onu. Belki biraz hayret. sitem yoktu.. Ona hiç dikkat etmemiştim. en mukavemet edilmezi. bende bir fotoğrafı bulunmadığı için. dememiştim. Kadın muhakkak ki birçok şeyler sezmişti. yüzünü hatırlayamadığımı zannetmiştim.. seven bir kalbi yüzüstü bırakmak ihanetini yüklemenin.. Bir ölüye karşı duyulan hazin ve faydasız nedametle kıvranıyordum.. sessiz sedasız gözlerimin önüne dikildi: Maria Puder. zavallı ruhumun bütün kırgmlığıyla.. Halbuki bende onun bakışlarını karşılayacak cesaret yoktu.... Niçin bana o kadar hain bakmıştı? Herhalde bir şeyler tahmin etmişti. Halbuki sebeplerin en büyüğü. gözleri da161 . belki de böyle yapmasının ve beni terk etmesinin bir sebebi vardır. Şimdi yolda-lar. yavaşça. Ve kızı alıp gitti. Aynen tablodaki gibi biraz mahzun. Fakat nihayet daha fazla dayanamadım ve kafamdan uzak tutmak istediğim hayal. Yüzünde hiç dargınlık. On sene. Ömrümün sonuna kadar. bir ölüye kızmış.liyordum. Daha birkaç saat evvel. Tekerlekler bir raydan bir raya atlarken kızımın uyuyan başı hafifçe sarsılıyor. bir adım ötemde durduğu halde bir kere merakla yüzüne bakmamıştım. Utancımdan deli olacaktım. benim Kürk Mantolu Madonnam. kendi kızıma dair hiçbir şey bilmiyordum. Onun hakkında en akla gelmeyecek şeyleri tasavvur etmiş ve bir an olsun durup da. haksızlık edebileceğimi hiç düşünmeden şüphelenmiştim. Yüzü daha solgun. Onun hatırasına bundan daha büyük bir hakaret yapılabilir miydi? Hayatımın temeli. dudaklarının kenarındaki ince kıvrıntı ve siyah gözlerinin derin bakışlarıyla karşımda duruyordu. gayesi. sebebi olan kimseden on sene.. bunda gene muvaffak olamayacağımı. insanların en günahsızına kabahatlerin en ağırını. biraz istiğnahydı. fakat daha ziyade.. diz çökerek. tam on sene. Ayrılırken elini bile sıkmamıştım. Mütemadiyen onları düşünüyordum. alaka ve şefkatle bana bakıyordu. Yanı başımda. hayattayken gördüğümden çok daha canlı.. teferruatlı olarak görüyordum. Hiçbir şey. hiç tereddüt etmeden. ölüm varmış. bir ölüyü suçlu tutmuştum. aman yarabbi. asla affedilmeyeceğini seziyordum.
Raif!" demeye hazırlanıyordu. on seneden beri bir an bile yaşamamış olduğumu. Sergide resmini görmekten başlayarak. Atlantik'te şarkısını dinleyişimi. hislerimin benden uzak bir yabancıya aitmiş kadar benden uzak olduğunu gösteriyordu. düşüncelerimin. yanıma sokulmasını. hiç azalmayan bir aşkla. ölmüşüm. ellerini tekrar avuçlarıma alıp ısıtmak istiyordum. Ben keyifsizliğimi bahane ederek evde kaldım. Fakat şimdi onu her zamandan ziyade seviyordum. Bunlar bana. Her noktayı. etrafıma karşı kendimi aşılmaz bir duvar içine alışımın hakiki sebebini şimdi anlıyordum: On sene. evimi ona kabule hazırlarken ölmüştü. Alt dudağı bana doğru uzanıyor. Sabahtan beri 162 . böyle kısa bir zamana sıkıştırıldıktan için hakikattekinden daha canlı. Hiç kimseye bir şey söylemeden. İçime ondan başka hiçbir kimsenin girmesine müsaade etmemiştim. onu sevmekte devam etmiştim. ben onunla beraber. Asıl "ben".ha siyahtı. bu kafayı taşımak. her şey hakikiliğini kaybetmiş. Karşımdaki hayale kollarımı uzatıyor. beni imkânsızlıklar içinde kıvrandırmamak. hayatımdan o kadın çıktıktan sonra. belki de daha evvel. odasında karşı karşıya oturuşlarımızı. Bunları bir yabancıyı besler gibi doyuracağım. otuz beş seneye yaklaşan ömrümde. o dört beş aylık zaman. beni sıkıntıya sokmamak için. bütün sırrını beraber alarak ölmüştü. oradan oraya sürükleyeceğim ve daima merhamet ve istihfafla seyredeceğim. Onunla beraber geçen hayatımız. bütün hareketlerimin. yatakta Maria ile karşı karşıyayken anladım ki. hep beraber gezmeye gittiler. ağzı: "Ah. On seneden beri ona karşı duyduğum hiddetin. Demek on sene evvel ölmüştü! Ben onu beklerken. bütün teferruatıyla gözlerimin önündeydi.. Bir hayatı baştan aşağı dolduracak kadar zengin olan hatıralar. daha tesirliydiler.. benimle münasebeti olmayan bu vücudu. hastalığını birer kere daha yaşıyordum. Dün akşam. Gene dün akşam anladım ki. nebatat bahçesi gezintilerini. Ev halkı bugün erkenden. benimle alâkası olmayan manasız bir hüviyetin derinliklerine gömülüp kalmıştım. sonra. Her zamankinden daha çok yaşıyordu. aramızda konuşulan her kelimeyi hatırlıyordum. bundan sonra bana daha güç gelecektir. ancak üç dört ay kadar yaşamış.
uzak yerlerde dolaşıp duracak. diri diri mezara kapanmaktan başka nedir? Ah Maria. Hayatımın başka türlü olmasına imkân var mıydı? Zannetmem... İkinci defa oynayamam.. Ortalık kararmaya başladı. ne ifade ederler? Senelerden beri hiç kimseye bir tek kelime söylemedim. onlardan kaçtım. Hâlâ gelmediler. birkaç ömür kıymetinde değil midir?. bizim kızımız. Artık benim için eskisinden beter bir hayat başlayacak. fakat nefesimi ebedi bir yalnızlığa mahkûm etmeye mecburum. Tesadüf seni önüme çıkarmasaydı. ben onu kaybettim. yeryüzünde bir babası bulunduğundan habersiz. ruhlar beraber olmadıktan sonra. Sen bana.. Asıl büyük ve affedilmez haksızlığı sana karşı yaptıktan sonra. belki senin gibi birini bulabilirdim. Bana hakikaten yaşamak imkânını verdiğin birkaç ay için sana teşekkür ederim. Fakat ona dair hiçbir şey bilmiyorum. Hayat ancak bir kere oynanan bir kumardır.. Fakat birazdan gülüşüp bağrışarak sökün ederler. hiçbir şeyi düzeltmek istemiyorum. Yollarımız bir kere karşılaştı. Gene makine gibi akşamüzerleri alışveriş edeceğim. insanlara inanmamakta haksızlık etmişim. seni başkalarında bulmaya gayret ederdim. ne bulunduğu yeri. yaşayıp gidecektim. Ama bundan sonra her şey bitti.. sessizce yan yana yürüyerek ruhlarımızın konuştuğunu dinleyemiyoruz? Niçin yanımda değilsin? On seneden beri belki boşuna yere herkesten kaçmışım. Benim bunlarla münasebetim nedir? Aradaki bütün bağlar. belki zamanla alışır. Her şeyi içinde boğmaya mecbur olmak. Buna rağ163 .bunları yazıyorum. dünyada başka türlü bir hayatın da mevcut olduğunu. Bugün hakikati anlıyorum. Aramış olsaydım. Vücudunun bir parçası olarak geride bıraktığın çocuk. Bunu sonuna kadar götüre-mediysen. Böyle birkaç ay. Senin hakkında verdiğim yanlış bir hükme dayanarak bütün insanları suçlu tuttum. gene aynı şekilde. kabahat senin değil. Her şeyi o zaman öğrenmiş olsaydım. benim bir de ruhum bulunduğunu öğrettin. Halbuki konuşmaya ne kadar muhtacım. Kim ve ne olduklarını merak etmediğim insanlarla görüşüp onların sözlerini dinleyeceğim.. Ne ismini. niçin seninle bir pencere kenarında oturup konuşamıyoruz? Niçin rüzgârlı sonbahar akşamlarında. fakat her şeyden habersiz.
hiçbir kayıt yoktu.. Dün akşam onunla uzun uzun konuşmuştum. Raif efendinin defteri burada bitiyordu. Verdiğim sözü yerine getirmek için defteri cebime koyarak. hastanın evine gittim. Her şeyi. Herhalde bizimkiler döndüler. Kapı açıldığı zaman karşılaştığım telaş. Fakat buna tahammül edemeyeceğimi.men hayalimde onu daima takip edeceğim. Hep yazmak istiyorum.0. hayatının en canlı taraflarını seyrettiğim. Şirkette Raif efendinin boş masasına oturdum ve siyah kaplı defterini önüme koyarak bir kere daha okumaya başladım. Bundan sonra onu daima yanımda bulacaktım. Bir an kararsızca durup bekledim. Ama ne lüzumu var? Bu kadar yazdım da ne oldu? Bizim kıza yarın başka bir defter almalı ve bunu kaldırıp saklamalı.Şubat 194. Mnciteşrin 194. bana her şeyi anlattı. asıl şimdi bulmuş gibi bir his vardı. Onun nasıl büyüdüğünü. İçimde onu kaybetmiş gibi değil. Raif efendinin ölümü bana o kadar tesir etmemişti. O bu dünyadan ayrılırken. bütün bir gece. ondan sonra gene içine kapanıp senelerce susmuştu. Diğer sahifelerde hiçbir not. yavaşça sokağa çıktım. nasıl güldüğünü ve nasıl düşündüğünü tasavvur ederek bundan sonraki senelerimin yalnızlığını doldurmaya çalışacağım. Raif efendiyi son bir defa görmeden gitmek istemiyordum. başka hiçbir insana nasip olmayacak kadar canlı bir şekilde giriyordu. Ben artık böyle düşünmüyordum. Dün akşam bana: "Seninle şöyle bir oturup konuşamadık!" demişti. benim hayatıma. Kafamda ona bir hayat seyri icap edip yanında yürüyeceğim. büyük bir korkuyla sakladığı ruhunu bir kereye mahsus olmak üzere dışarıya. Sabah oluyordu. her şeyi. bilhassa ruhumu hiç bulunmayacak yerlere saklamalı. nasıl mektebe gittiğini. içeriden gelen ağlamalar. Dışarıda gürültüler oluyor.1 164 . hatta birlikte yaşadığım bu insanın birdenbire manasız bir yığın haline geldiğini göremeyeceğimi hissettim. Sanki. bu defterin yapraklarına aksettirmiş..
koridorlardaki resimlere bakıyormuş gibi ağır ağır. Kollarıyla bizi sarar. Sorgulamadan peşlerinden gideriz ve hiç pişman olmayacağımızı biliriz. Yapıtlarında insanların görünmeyen yüzlerini ortaya çıkaran Sabahattin Ali.Her gün daima öğleden sonra oraya gidiyor.bu kitabında güçlü bir tutkunun resmini çiziyor. Düzenin sildiği kişiliklere. yaşamın uçuculuğuna ve aşkın olanaksızlığına (?) dair.fakat büyük bir sabırsızlıkla asıl hedefine varmak isteyen adımlarımı zorla zapt ederek geziniyor.ta kapılar kapanıncaya kadar orada bekliyordum." Kimi tutkular rehberimiz olur yaşam boyunca. yanıtlanması zor sorular soruyor. .rastgele gözüme çarpmış gibi önünde durduğum "Kürk Mantolu Madonna"yı seyre dalıyor.
This action might not be possible to undo. Are you sure you want to continue?
We've moved you to where you read on your other device.
Get the full title to continue listening from where you left off, or restart the preview.