Şempanzeler ve kültürleri Afrika genelinde tehdit altında. İnsanların tarım alanları açarak hastalıklarını o bölgelere götürmeleri şempanzelerin varlığını tehdit ediyor. Şempanzeler aynı zamanda vahşi hayvan eti ticareti için de avlanıyor, muhtemelen vahşi doğada hayatta kalmalarına karşı en akut tehdit de bu.
Güneşli bir günde, çığlıklar Doğu Afrika’daki bir milli parkın sakin havasını kırdı. Araştırmacılar, yetişkin bir kadın şempanze olan Kidman ve çocuğunun kaçak avcıların köpekleri tarafından saldırıya uğradığını öğrenince kurtarmak için harekete geçtiler. Onları kurtarmaya yönelik umutsuz girişimlerinde, araştırmacılar köpeklerle savaşmak zorunda kaldı. Araştırmacılar onları kurtardıktan birkaç gün sonra Kidman öldü.
Araştırmacıların kahramanca çabaları dünyanın dört bir yanındaki primatologları dehşete düşürdü. Ancak, Afrika’nın en ünlü milli parklarından birinde dünyanın en tanınmış şempanzeler topluluğundan biri olan Uganda’daki Kibale Ormanı’nın Ngogo maymunlarına böyle şiddetli bir saldırı yapılması herkesi şoka uğrattı.
Böyle Ciddi Bir Saldırı Herkesi Şaşırttı
İki aydan kısa bir süre sonra, trajedi tekrar vuku buldu. 13 Eylül’de, Tanzanya Issa Vadisi’ndeki Kibale Ormanı’nın 1.000 km’den daha az güneyindeki araştırmacılar, iki şempanzenin köpekler tarafından saldırıya uğradığını öğrendiler. İki yaşında bir bebek olan Kitu, dört köpek tarafından hırpalanırken annesi Kila diğer altı köpekle savaştı. Issa şempanzeleri milli park sınırlarının dışında yaşıyorlar ve ancak 2018’de insan varlığına alışabildiler.
Ciddi Kanaması Vardı
Araştırmacılar köpekleri dövdüler, birini öldürdüler ve diğerlerini ağır yaraladılar. Son köpek topallayarak uzaklaşırken, Kila’nın ciddi kanaması vardı ve dayanamıyordu. Kitu bir kaç ağacın arasından umutsuzca bakındı, fakat Kila o yöne bakmıyor ve nefes almaya çalışıyordu. Sonunda ayakta duracak ve ormanın içinde yürüyecek hale geldi. Araştırmacılar Kitu’yu izleyerek onunla Kila gelene kadar kalmaya karar verdi. Kila gelmeyince günün sonuna doğru Kitu’yu da bıraktılar.
Kitu Kila Olmadan Hayatta Kalamaz
İnsanlar gibi anne şempanzeler de bebeklerinin ilk yıllarında onlara bakıcılık eder, kimin dost kimin düşman olduğunu öğretir, yemek için neyin iyi neyin kötü olduğunu gösterirler. Ulaşımlarında ve güvenliklerinde bebeklerine her zaman yardımcı olurlar. Genellikle kendi içlerinde yetim kalanları evlat edinirler ve Kitu Kila olmadan hayatta kalamayacak kadar gençti.
Köpek Saldırısından 24 Saat Sonra Öldü
Ertesi sabah ekip Kitu’yu annesinin gittiği yönde uzakta bir yerde buldu. Yerdeydi ve orada uyumuş gibiydi – şempanzeler yırtıcıların etrafında yaşadıklarında bunu nadiren yaparlar. Bunu Issa’da yaparken hiç gözlemlenmediler. Kitu fazla inleyemezdi, yardım istemek için çok zayıf düşmüştü. Köpek saldırısından 24 saatten az bir süre içinde Kitu öldü. Olaydan dört gün sonra diğer şempanzeler araştırmacıları Kila’nın yaralarından ötürü öldüğü bir ağacın yanına götürdü.
Sahadaki Bilim İnsanları
Şempanzeler ve kültürleri Afrika genelinde tehdit altında. İnsanların tarım alanları açarak hastalıklarını o bölgelere götürmeleri şempanzelerin varlığını tehdit ediyor. Şempanzeler aynı zamanda Afrika vahşi hayvan eti ticareti için de avlanıyor – muhtemelen vahşi doğada hayatta kalmalarına karşı en akut tehdit de bu. Ngogo ve Issa’da çalı eti avcılarının suçlu olması muhtemeldir.
Bu tehditlerin bir araya gelmesi şempanzeleri tehlike altındaki türlerin IUCN kırmızı listesine itti. Afrika’nın bazı bölgelerinde şempanze nüfusu 1990’dan bu yana% 80 azaldı.
Bilim insanları genellikle çalıştıkları türlerin savunucuları olmakta zorluk çekiyorlar. Evrimsel kuzenlerimizle çok fazla ortak yönümüz olduğu için diğer türlerden ziyade primatlar ile ilgilenenler bu konumda özellikle. Şempanzeleri hayatta kalmalarına yönelik birçok tehditten korumak için genellikle kendi güvenliklerini riske atıyorlar. Issa’daki araştırmacılar silahlı devriyelere tavsiyelerde bulunuyor ve bu devriyeleri ormandayken destekliyorlar.
Araştırmacıların Varlığı Korunmalarına Katkıda Bulunuyor
Kitu ve Kila’yı kurtaramamış olsalar da, araştırmacıların burada bulunması şempanzelerin korunmasına yardımcı oluyor. Veri toplamanın yanı sıra leopar, antilop gibi ormanda yaşayan diğer canlıların da hayatlarını gözlemliyorlar. Yasa dışı kerestecilik ve sponsorlu Tanzanya lisansüstü öğrencilerinden oluşan ekip yeni nesil şempanze araştırmacıları olarak tehditleri takip ediyorlar.
TAWIRI İle Yakın Bir Şekilde Çalışıyorlar.
Bütün bu olaylarda, bölge hükümeti ve ülkedeki tüm araştırmaları denetleyen bir devlet araştırma kuruluşu olan Tanzanya Yaban Hayatı Araştırma Enstitüsü (TAWIRI) ile yakın bir şekilde çalışıyorlar. TAWIRI, yakın zamanda bir ulusal koruma eylem planı yayınlayacak. Tanzanya’nın şempanzelerini korumak için büyük çaba harcıyor.
Araştırmacılar “Kila ve Kitu’yu kurtarmak için çok geç kaldık, ama bilim insanları ve korumacılar olarak, şempaze topluluklarını korumaya kararlıyız. Bize yardım etmek isterseniz, lütfen amacımıza katkıda bulunmayı düşünün. Doğrudan kaçak avcılığa karşı devriyeleri kolaylaştırmaya gidecek her dolar, euro ve pounda ihtiyacımız var. Sadece artan koruma ile kaçak avcılığın getirdiği tehdidi en aza indirebilir ve Issa’nın şempanzelerini koruyabiliriz.” şeklinde bir yardım talebinde de bulundular.(The Conversation‘dançeviren Berk Can)