Ve şimdi tamamen benzer bir şey için.
Bir süredir, yirmi yıl önceki Asya mali krizini anlamak için çok fazla zaman ayıranlar, Türkiye'nin bu krizi yeniden canlandırma evresine girip girmeyeceğini merak ediyorlar. Hakikaten,, bu gerçekleşiyor gibi görünüyor.
İşte senaryo: her ne sebeple olursa olsun, yabancı borç verenlerin gözdesi haline gelen bir ülke olarak başlayıp, birkaç yıl içinde büyük bir yabancı sermaye akışı yaşa. En önemlisi, bu nedenle oluşan borç, yerli değil, yabancı para cinsindendir (bu yüzden geçmişte büyük çaplı bir alıcı da olan ABD benzer şekilde savunmasız değil - dolar cinsinden borç alıyoruz).
Ancak bir noktada parti sona eriyor. Yabancı borç verenlerde “ani duruş”a neden olan şeyin önemi yoktur: ekonomik politikayı denetlemek için damadı atamak gibi yerel olaylar olabilir, ABD faiz oranlarında bir artış olabilir, başka bir ülkede yatırımcıların sizinkine benzediği bir kriz olabilir.
Şok her ne olursa olsun, en önemli şey dış borçların ekonominizi ölüm spiraline karşı savunmasız hale getirmesidir. Güven kaybı, paranızın düşmesine neden olur; bu yabancı para cinsinden borçları geri ödemeyi zorlaştırır; bu reel ekonomiyi zorlar ve daha da fazla güven azaltır; para biriminizde daha fazla düşüşe yol açar; ve bunun gibi diğerleri.
Sonuç olarak dış borç, GSYİH payı olarak patlar. Endonezya, GSYİH'nın yüzde 60'ından az dış borcuyla 1990'lı yıllarda mali krize girdi, bu yılın başlarında Türkiye ile aşağı yukarı karşılaştırılabilir. 1998'e kadar daralan bir Endonezya Rupiahı bu borcu GSYİH'nın yaklaşık yüzde 170'ine yollamıştı.
Böyle bir kriz nasıl sona erer? Eğer etkili bir politika cevabı yoksa, para birimi düşünce ve borç, iflas edebilecek herkes kadar yerli para birimi balonlarında ölçülünce ne olursa o olur. Bu noktada zayıf para birimi bir ihracat patlamasına benzin döküyor ve ekonomi, devasa ticaret fazlası etrafında inşa edilmiş bir toparlanma başlatıyor. (Bu Türkiye'ye, zayıf para birimi için ceza olarak “cezalandırıcı tarifeler” koyan Donald Trump'a bir sürpriz olarak gelebilir.)
Bu önlenemez döngüyü kısa devre etmenin bir yolu var mı? Evet, ama bu aldatıcı. Kriz maliyetlerini azaltmak için ihtiyaç duyduğunuz şey, kısa süreli “genel olarak kabul görmüş inançlardan sapma” ve daha uzun süreli “sıkı sıkıya bağlı tutuculuğa” dönme için inandırıcı güvenceler.
Bu nasıl olur: Geçici sermaye kontrollerinin bazı kombinasyonu ile birlikte borç oranının patlamasını durdurmak, paniğe kapılan sermaye uçuşuna “sokağa çıkma yasağı” koymak ve mümkün olduğunca bazı yabancı para borçlarının reddedilmesi. Bu esnada, kriz bittiğinde mali açıdan sürdürülebilir bir rejim için gerekli olan şeyleri edinin. Her şey yolunda giderse, güven yavaş yavaş geri dönecek ve nihayet sermaye kontrollerini kaldırabileceksiniz.
Malezya 1998’de bunu yaptı; ABD yardımı ile Güney Kore, etkili bir şekilde bankaları kısa vadeli kredi hatlarını korumaya zorlayarak aynı zamanda böyle bir şey yaptı. On yıl sonra, İzlanda sermaye kontrolleri ve borç reddi birleşimiyle çok başarılı oldu (açık konuşmak gerekirse, özel bankacılar tarafından yönetilen borçların kamu sorumluluğunu almayı reddetmesi)
Arjantin ayrıca 2002'de “genel olarak kabul görmüş inançlardan sapma” politikalarıyla oldukça iyi geçti ve birkaç yıl sonra, borcunun üçte ikisinin etkili bir şekilde reddetti. Ancak Kirchner rejiminin ne zaman duracağını ve “sıkı sıkıya bağlı tutuculuğa” ne zaman döneceğini bilmemesi, ülkenin krize dönüşü için sahneyi hazırladı.
Ve belki bu örnek, bu tür bir krizlerle ilişki kurmanın ne kadar zor olduğunu gösterir. Hem esnek hem de sorumlu bir hükümete ihtiyacınız var, buna ilaveten özel önlemleri uygulamak için yeterli teknik yeterlilik ve bunu yerine getirirken büyük çaplı yolsuzluk olmadan gerçekleştirecek kadar dürüst olmak.
Ne yazık ki, bu kulağa Erdoğan’ın Türkiye’si gibi gelmiyor. Elbette, Trump’ın Amerika’sı gibi de değil. Yani borçlarımızın dolar cinsinden olması iyi bir şey.
Kaynak : https://www.nytimes.com/2018/08/11/opinion/partying-like-its-1998.html