Üretral ağrı sendromu veya üretral tahriş sendromu olarak da bilinen üretral sendrom, idrarı mesaneden vücudun dışına taşıyan tüp olan üretrada rahatsızlık veya ağrı ile karakterize edilen tıbbi bir durumdur. Üretral sendrom, idrar yolu enfeksiyonları (İYE) ile bazı semptomları paylaşsa da, genellikle idrarda bakteri bulunmaması onu İYE’den ayırır.
Üretral sendrom rahatsızlığa neden olabilir ve yaşam kalitesini etkileyebilir, ancak genellikle ciddi komplikasyonlarla ilişkili değildir ve sıklıkla uygun tıbbi bakımla etkili bir şekilde tedavi edilebilir.
“Üretral ağrı sendromu” nedir?
“Üretral ağrı sendromu”, idrarı mesaneden vücudun dışına taşıyan kanal olan üretrada lokalize olan kronik veya tekrarlayan ağrı ile karakterize edilen bir durumu ifade eder. Bu sendroma bazen üretral sendrom veya üretral irritasyon sendromu da denir.
Tipik olarak bakteriyel enfeksiyonlarla ilişkili olan idrar yolu enfeksiyonlarından (İYE) farklı olarak, üretral ağrı sendromu genellikle idrar yollarının bakteriyel enfeksiyonunu içermez. Bunun yerine, genellikle bir dışlama tanısı olarak kabul edilir; bu, üretral ağrı sendromu tanısına varmadan önce idrar yolu enfeksiyonu, cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlar veya anatomik anormallikler gibi üretral ağrının diğer potansiyel nedenlerinin dışlandığı anlamına gelir.
Nedenleri
Üretral ağrı sendromunun gelişimine katkıda bulunabilecek olası faktörlerden bazıları şunlardır:
- Kronik İltihap: Üretranın iltihabı (üretrit) ağrıya ve rahatsızlığa neden olabilir. Bu iltihaplanma, sabunlar veya spermisitler gibi kimyasal tahriş edici maddelerden kaynaklanan tahriş, alerjik reaksiyonlar veya otoimmün durumlar dahil olmak üzere çeşitli faktörlerden kaynaklanabilir.
- Sinir Hassasiyeti: Üretradaki sinirler aşırı duyarlı hale gelebilir ve bu da ağrı algısının artmasına neden olabilir. Bu aşırı duyarlılık üretranın kronik tahrişi veya iltihabı, pelvik taban fonksiyon bozukluğu veya diğer faktörlerle ilişkili olabilir.
- Pelvik Taban Disfonksiyonu: Mesaneyi ve diğer pelvik organları destekleyen pelvik taban kaslarının fonksiyon bozukluğu üretral ağrı sendromuna katkıda bulunabilir. Pelvik taban kaslarının gergin veya aşırı aktif olması (pelvik taban hipertonisi) veya bu kaslardaki zayıflık, pelvik ağrı veya idrara çıkma veya cinsel ilişki sırasında rahatsızlık gibi semptomlara yol açabilir.
- Hormonal Faktörler: Hormon seviyelerindeki dalgalanmalar, özellikle de östrojen, üretranın ve çevresindeki dokuların sağlığını etkileyebilir. Menopoz sırasında meydana gelenler gibi östrojen seviyelerindeki değişiklikler, üretral dokuların incelmesine ve kurumasına (vajinal atrofi) yol açabilir ve bu da üretral ağrı sendromu semptomlarına katkıda bulunabilir.
- Psikolojik Faktörler: Stres, anksiyete veya depresyon gibi psikolojik faktörler ağrının algılanmasına katkıda bulunabilir ve üretral ağrı sendromu semptomlarını şiddetlendirebilir. Ayrıca cinsel istismar gibi önceki travmatik deneyimler de semptomların gelişmesinde veya alevlenmesinde rol oynayabilir.
- İdrar Yolu Enfeksiyonları (İYE): Üretral ağrı sendromu İYE’den farklı olmakla birlikte, tekrarlayan veya kronik İYE’ler bazen üretral rahatsızlık veya ağrı semptomlarına katkıda bulunabilir. Bazı durumlarda üretral ağrı sendromlu bireylerin sık idrara çıkma öyküsü olabilir.
- Cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlar (CYBE): Klamidya veya bel soğukluğu gibi enfeksiyonlar üretrite neden olarak üretral ağrıya neden olabilir.
- Pelvik bölgede travma veya yaralanma: Doğum, pelvik cerrahi veya fiziksel yaralanma da dahil olmak üzere pelvik bölgede meydana gelen herhangi bir travma veya yaralanma, üretrada iltihaplanma ve ağrıya neden olabilir.
- İnterstisyel sistit/mesane ağrısı sendromu (IC/BPS): IC/BPS, mesane ağrısı ve idrar sıklığı ile karakterize kronik bir durumdur. Çoğunlukla üretral ağrı sendromuyla ilişkilidir ve iki durumun örtüşen semptomları olabilir.
- Bazı ilaçlar: Bazı antibiyotikler veya idrar retansiyonuna neden olabilecek ilaçlar gibi bazı ilaçlar üretral ağrı sendromu gelişme riskini artırabilir.
- Tahriş edici maddelerin kronik kullanımı: Genital bölgede parfüm, sabun veya bazı kişisel bakım ürünleri gibi tahriş edici maddelere kronik maruz kalma üretrayı tahriş edebilir ve semptomlara katkıda bulunabilir.
- Pelvik inflamatuar hastalık (PID): PID, genellikle cinsel yolla bulaşan bakterilerin neden olduğu, kadın üreme organlarının bir enfeksiyonudur. Üretra da dahil olmak üzere pelvik organların iltihaplanmasına ve yaralanmasına yol açarak ağrıya neden olabilir.
- Diğer Tıbbi Durumlar: Mesane fonksiyon bozukluğu gibi belirli tıbbi durumlar, üretral ağrı sendromuna benzer semptomlarla ilişkili olabilir.
Belirtiler
Üretral sendrom semptomlarının şiddet derecesine göre değişebileceğini ve zamanla gelip gidebileceğini unutmamak önemlidir. Üretral sendrom idrar yolu enfeksiyonları (İYE) ile benzerlikler paylaşsa da, tipik olarak idrarda bakteri bulunmaması onu İYE’den ayırır. Ek olarak, üretral sendromun semptomları idrar yolunu veya pelvik bölgeyi etkileyen diğer durumların semptomlarıyla örtüşebilir ve tanı ve tedaviyi zorlaştırabilir. Birisi üretral sendromu düşündüren kalıcı veya rahatsız edici semptomlar yaşarsa, doğru tanı ve tedavi için bir ürologdan değerlendirme ve rehberlik almalıdır. Üretral sendromun yaygın semptomları şunları içerir:
- Ağrı veya Yanma Hissi: Kişiler idrara çıkma sırasında ağrı, rahatsızlık veya yanma hissi (dizüri) yaşayabilirler. Bu his genellikle üretrada lokalizedir.
- Sık İdrara Çıkma: Hastaların normalden daha sık idrara çıkma ihtiyacı duymasıyla (idrar sıklığı) idrara çıkma sıklığında artış olabilir. Bu, idrar yapmak için geceleri birden çok kez uyanmayı (noktüri) içerebilir.
- Acil idrara çıkma ihtiyacı: Hastalar güçlü ve ani bir idrara çıkma isteği (idrar aciliyeti) hissedebilir, bu da bazen tuvalete ulaşana kadar idrarı tutmakta zorlanmaya neden olabilir.
- Pelvik Rahatsızlık: Üretral sendromu olan bazı bireyler, pelvik bölgede, genellikle üretranın etrafında yoğunlaşan rahatsızlık veya ağrı yaşayabilir.
- Cinsel İlişki Sırasında Ağrı: Cinsel ilişki sırasında ağrı veya rahatsızlık (disparoni) de üretral sendromlu kişiler tarafından yaygın olarak bildirilmektedir.
Teşhis
Üretral ağrı sendromunun teşhisi zor olabilir ve sıklıkla üretral ağrı ve rahatsızlığın diğer potansiyel nedenlerini dışlamak için kapsamlı bir değerlendirmeyi gerektirir. Üretral ağrı sendromunu kesin olarak teşhis etmek için özel bir test bulunmamakla birlikte, ürologlar genellikle durumu değerlendirmek ve teşhis etmek için sistematik bir yaklaşım izlerler. Üretral ağrı sendromunun teşhisinde yer alan adımlar şunlardır:
- Tıbbi Geçmiş: Sağlık hizmeti sağlayıcısı, hastanın semptomları, bunların başlangıcı, süresi ve ciddiyeti hakkında bilgiler dahil olmak üzere ayrıntılı bir tıbbi öykü alarak başlayacaktır. Önceki idrar yolu enfeksiyonları, cinsel aktivite, pelvik ameliyatlar veya diğer ilgili tıbbi durumlar hakkında bilgi alacaklardır.
- Fizik Muayene: Genital ve pelvik bölgede herhangi bir iltihaplanma, tahriş veya hassasiyet belirtisi olup olmadığını değerlendirmek için fizik muayene yapılabilir. Sağlık uzmanı ayrıca pelvik taban kaslarının ve çevresindeki yapıların sağlığını değerlendirmek için pelvik muayene de yapabilir.
- İdrar tahlili: İdrarda bakteri, kan veya diğer anormalliklerin varlığını değerlendirmek için bir idrar tahlili yapılabilir. Üretral ağrı sendromu tipik olarak idrar yolu enfeksiyonlarıyla ilişkili olmasa da enfeksiyonun dışlanması tanı sürecinin önemli bir parçasıdır.
- İdrar Kültürü: Bazı durumlarda idrar yolundaki bakteriyel enfeksiyonları dışlamak için idrar kültürü yapılabilir. Bu, bir idrar örneğinin toplanmasını ve mevcut olabilecek herhangi bir bakteriyi tanımlamak için laboratuvarda kültürlenmesini içerir.
- Ek Testler: Hastanın semptomlarına ve tıbbi geçmişine bağlı olarak, üretral ağrı sendromunun diğer potansiyel nedenlerini dışlamak için ek testler önerilebilir. Bu testler pelvik ultrason, sistoskopi (mesanenin ve üretranın içini görselleştirmeye yönelik bir prosedür), ürodinamik çalışmaları (mesane fonksiyonunu değerlendirmeye yönelik testler) veya cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlara yönelik özel testleri içerebilir.
- Diğer Durumların Dışlanması: Üretral ağrı sendromu, bir dışlama tanısı olarak kabul edilir; bu, idrar yolu enfeksiyonları, cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlar, mesane disfonksiyonu veya anatomik anormallikler gibi üretral ağrının diğer potansiyel nedenlerinin, bir tanıya varmadan önce ekarte edilmesi gerektiği anlamına gelir. üretral ağrı sendromu tanısı.
- Klinik Kriterler: Üretral ağrı sendromunun tanısı sıklıkla, idrar yolu enfeksiyonu veya diğer tanımlanabilir nedenlerin kanıtı olmaksızın kronik veya tekrarlayan üretral ağrı veya rahatsızlığın varlığını içeren klinik kriterlere dayanır.
Tedavi
Üretral ağrı sendromunun tedavisi semptomları hafifletmeyi ve hastanın yaşam kalitesini iyileştirmeyi amaçlamaktadır. Üretral ağrı sendromunun altında yatan çeşitli faktörler olabileceğinden, tedavi genellikle multimodaldir ve hastanın spesifik semptomları ve ihtiyaçlarına göre bireyselleştirilir. Üretral ağrı sendromunu yönetmeye yönelik bazı yaygın yaklaşımlar şunlardır:
Yaşam Tarzı Değişiklikleri:
- Potansiyel tahriş edici maddelerden kaçınmak: Hastalara sert sabunlar, parfümlü ürünler veya genital bölgede semptomları şiddetlendirebilecek diğer potansiyel tahriş edici maddeleri kullanmaktan kaçınmaları önerilebilir.
- Hidrasyon: Bol miktarda su içmek idrarın seyreltilmesine ve üretranın tahrişinin azaltılmasına yardımcı olabilir.
- Mesane eğitimi: Bazı hastalar, mesane fonksiyonunu iyileştirmeye ve idrar aciliyetini ve sıklığını azaltmaya yardımcı olmak için mesane eğitim tekniklerinden yararlanabilir.
İlaçlar:
- Ağrının giderilmesi: İbuprofen veya asetaminofen gibi reçetesiz satılan ağrı kesiciler üretral ağrı sendromuyla ilişkili rahatsızlığın hafifletilmesine yardımcı olabilir.
- Antispazmodikler: İdrar aciliyetini ve sıklığını azaltmak için oksibutinin veya tolterodin gibi idrar yolu kaslarını gevşeten ilaçlar reçete edilebilir.
- Trisiklik antidepresanlar veya antikonvülzanlar: Bu ilaçlar bazı hastalarda sinirle ilişkili ağrının hafifletilmesine ve semptomların iyileşmesine yardımcı olabilir.
Pelvik Taban Fizik Tedavisi:
- Pelvik taban fizik tedavisi, pelvik taban kaslarının gücünü, esnekliğini ve koordinasyonunu geliştirmek için egzersizleri, manuel teknikleri ve biyolojik geri bildirimi içerir. Bu, üretral ağrı sendromuna katkıda bulunan pelvik taban disfonksiyonu olan hastalar için özellikle yararlı olabilir.
Davranışsal ve Psikolojik Terapiler:
- Bilişsel-davranışçı terapi (CBT) veya diğer psikoterapi türleri, üretral ağrı sendromlu hastalar için, özellikle stres veya anksiyete gibi psikolojik faktörler semptomlarına katkıda bulunuyorsa yararlı olabilir.
Hormon Tedavisi:
- Östrojen eksikliğine bağlı semptomları olan menopoz sonrası kadınlar için, hormon replasman tedavisi (HRT) veya lokal östrojen tedavisi (vajinal östrojen kremi gibi) üretral dokuların sağlığının iyileştirilmesine ve semptomların hafifletilmesine yardımcı olabilir.
Alternatif terapiler:
- Bazı hastalar akupunktur, yoga veya rahatlama teknikleri gibi tamamlayıcı ve alternatif tedavilerden rahatlama bulabilirler. Bu yaklaşımlar üretral ağrı sendromunun altında yatan nedeni doğrudan tedavi etmese de stresin azaltılmasına ve genel refahın iyileştirilmesine yardımcı olabilir.
Cerrahi Müdahaleler:
- Konservatif tedavilerin etkisiz kaldığı ve şiddetli semptomların devam ettiği nadir durumlarda nöromodülasyon veya pelvik taban kaslarına botulinum toksin enjeksiyonu gibi cerrahi müdahaleler düşünülebilir.
Özet
Üretral ağrı sendromu, idrarı mesaneden vücudun dışına taşıyan kanal olan üretrada lokalize olan kronik veya tekrarlayan ağrı ile karakterize bir durumdur. Tipik olarak idrara çıkma sırasında ağrı veya yanma, sık idrara çıkma, pelvik rahatsızlık ve cinsel ilişki sırasında ağrı gibi semptomları içerir. Kesin neden genellikle belirsiz olsa da iltihaplanma, sinir hassasiyeti, pelvik taban fonksiyon bozukluğu, hormonal değişiklikler ve psikolojik faktörler gibi faktörler semptomların gelişmesine katkıda bulunabilir. Teşhis, idrar yolu enfeksiyonları gibi üretral ağrının diğer potansiyel nedenlerinin dışlanmasını içerir ve tedavi, yaşam tarzı değişiklikleri, ilaçlar, pelvik taban fizik tedavisi, davranışsal tedaviler ve bazen cerrahi müdahalelerin bir kombinasyonu yoluyla semptomları hafifletmeyi amaçlar. Etkili yönetim çoğu zaman hastanın bireysel ihtiyaçlarına göre kişiselleştirilmiş bir yaklaşım gerektirir.
Prof. Dr. Emin ÖZBEK
Üroloji Uzmanı
İstanbul- TÜRKİYE