"Evim bir anda yıkıldı. İyi ki tüm ailem tarlada buğday biçiyordu. Böylece ölüm tehlikesini atlattık. Eğer o sırada evde olsaydık, hepimiz çoktan ölmüştük."
1985 yılında Xinjiang'a bağlı Wuqia ilçesinde meydana gelen büyük depremden bahsedilince, 56 yaşındaki Kırgız etnik grubuna mensup Uruz Ulay Amca hâlâ korktuğunu saklamıyor. Niktekim Uruz Ulay Amca'nın yaşadığı Wuqia ilçesine bağlı Aybulake Köyü, deprem kuşağında bulunuyor. Geride kalan 100 yıl içinde bölgede yılda en az bir kez Richter ölçeğine göre 6 büyüklüğün üstünde deprem oluyor.
Uruz Ulay ve ailesinin kötü rüyası, Ekim 2010'da yeni konuta taşınmalarıyla sona erdi. Uruz Ulay'ın 3 kişiden oluşan ailesinin taşındığı konut, Jiangsu eyaletinin yardımlarıyla Wuqia ilçesinde inşa edilen depreme dayanıklı konutların bir örneği. Uruz Ulay, duygularını bize şöyle anlattı:
"Yerel hükümetimizin ve Çin'in iç kesimindeki kardeş eyaletlerin yardımı olmadan depreme dayanıklı böyle bir konuta taşınmayı hayal bile edemezdim. Xinjiang'a uygulanan yardım politikasından ve bize sağlanan bu güzel konutlardan dolayı merkezi hükümetimize teşekkür etmek istiyorum. "
Aslında Uruz Ulay Amca'nın ailesi de tıpkı diğer Kırgız çobanları gibi uzun süredir su kaynaklarına ve otlaklara yakın yerleşim alanlarında yaşamını sürdürüyordu. Aile, sadece toprak ve taştan yapılmış olan eski konutlarında oldukça kötü koşullarda yaşıyordu. Tabii, bu şartlar altındaki konutlardan birdenbire meydana gelen depreme karşı bir direniş beklenemez.
Ancak, bu durum Çin merkezi hükümetinin Xinjiang'da kalkınmaya yardım programını uygulamasından sonra tümüyle değişti. Bu politika sayesinde Uruz Ulay Amca gibi çok sayıda çoban, artık geniş ve dayanıklı konutlara taşındılar.
Uruz Ulay Amca'nın ailesi şu an Jiangsu eyaletinin yardımıyla inşa edilen bir yerleşim merkezinde oturuyor. Her biri 4 katlı 4 binadan oluşan merkezin derli toplu bir görünüşü var. Özellikle bu binaların hepsi, 9 şiddetindeki depreme dayanıklılık standartlarına göre inşa edildi. Su, elektrik ve ısınma sistemleri de olan konutlarda oturan her ailenin 73 metrekarelik bir kullanım alanı var. Bu güzel konuta sahip olmak için Uruz Ulay Amca sadece 30 bin yuan ödedi, evin geri kalan 20 bin yuan borcu ise, yerel hükümet ve Jiangsu eyaleti tarafından karşılandı.
Uruz Ulay Amca'nın tüm aile üyeleri, hayat şartlarındaki değişimden son derece memnun. Uruz Ulay'ın eşi Tuhtub Junus, bu değişiklikler hakkında bize şu bilgileri verdi:
"Eski konutlarımızda yemek pişirmek için öncelikle odun ve sığır dışkılarıyla fırın ateşini tutuşturmalıydık. Bu da oldukça zor bir iştir. Şimdi artık doğal gazı açar açmaz yemek pişirebiliyoruz. Daha önce kuyu veya derelerden içme suyu sağlıyorduk. Üstelik havalar sıcakken suyun kalitesi çok kötü olur. Bu suyu içtikten sonra insan da hayvan da hastalanır. Şu an yerleşim merkezindeki içme suyu hem temiz, hem de kullanımı kolay. "
Jiangsu eyaletinin Xinjiang'a yardım projesinde yetkili Wang Xianliang'ın verdiği bilgilere göre, Wuqia ilçesindeki su arıtma fabrikasındaki donanımlar eskidiği için, halen ilçedeki çoban ailelerinin tümüne içme suyu sağlanamıyor. Jiangsu eyaleti bu durumu da değiştirmek için harekete geçti. Jiangsu eyalet hükümeti, bir yandan 5 bin çoban ailesine içme suyu sağlamak için 5 milyon yuan yatırım harcaması yaparken, bu yıl içinde su arıtma fabrikasını yenilemek için de 38 milyon yuan bütçe ayırdı. Wang Xianliang bu konuda bize şunları anlattı:
"Bir yandan kullanılacak su miktarını arttıracağız, öbür yandan da suyun kalitesini yükselteceğiz. Böylece halka güvenli ve kaliteli içme suyu sağlamak için gerekli altyapıyı kuracağız."
Jiangsu eyalet hükümeti, Wuqia ilçesindeki çobanlara yeni konut sağlamasının yanı sıra, çobanların kültür gereksinimlerini de karşılamaya çalıştı. Halkın yaşam koşullarını iyileştirmeye öncelik veren bu girişim kapsamında yeni inşa edilen konutlara süpermarket, meydan, spor alanı, klinik ve kütüphane gibi her çeşit sosyal tesis de eşlik ediyor. Uruz Ulay Amca, torunuyla beraber yerleşim merkezinin meydanını sık sık ziyaret ediyor. Uruz Ulay, bugün artık günlük ihtiyaçlarını satın almak için ilçe merkezine kadar gitmek yerine evinin yakınındaki süpermarkete gidiyor. Bunun yanı sıra, hastaneye gitmek ya da yürüyüş yapmak gibi işler de son derece kolaylaştı. Uruz Ulay Amca bu yeni değişimler hakkında bize şunları söyledi:
"Eskiden köy çocukları dışarda oyun oynadıktan sonra, elleri yüzleri toz toprak çamur içinde kalır, bir türlü temizlenemezdi. Şimdi ise yeni konutta kolaylıkla temizlik yapabilirler. Kirli çamaşırları kolaylıkla yıkanabilir. Öte yandan kış aylarında havalar bir ısınıp bir soğur, bu da çocukların sıkça hastalanmasına yol açar. Yeni konuta taşındıktan sonra bu durum da değişti. Konuttaki ısınma sistemi sayesinde geçen yıl çocuklarımız gribe yakalanmadı, sağlıklı ve mutlu büyüyorlar. Bundan çok memnunuz. "
Hayvancılık, çobanların temel ekonomik dayanağı, kuzular ise çobanların gözbebeği olarak bilinir. Yeni konutlara taşındıktan sonra, hayvanların yaşam şartları da büyük ölçüde iyileşti. Uruz Ulay'ın verdiği bilgilere göre, eskiden kış aylarında ahırdaki kötü şartlar nedeniyle her yıl 7-8 kuzu ölürmüş. Şu an kuzular artık 240 metrekarelik alana kurulu standart ahırlara taşındı. Hayvanlar, yaz günlerinde su sızan, kış günlerinde ısınmayan ve güvenliği zayıf eski ahırlara veda etti. Tuğla ve ahşaptan yapılan yeni ahırda, depreme dayanıklılık özelliğinin yanı sıra, içme suyu sistemi de var. Yaşam ve hayvancılık alanlarında meydana gelen değişimler, çobanlar için daha parlak bir gelecek için uygun temel hazırladı. Uruz Ulay, gelecek için yeni planlarını bize şöyle anlattı:
"Şu an her bakımdan şartlar iyileşti. Yeni ahır sayesinde hayvanlar toplu halde bakılabilir. Bu, bizim kentlere gidip köy işçisi olarak daha fazla para kazanmamız için de fırsat yarattı. Daha fazla para kazanarak daha iyi bir geleceğe kavuşmak istiyorum."