Parkinson Nedenleri
Parkinson neden olur? Parkinson hastalığı, beyindeki substantia nigra (siyah cisim) adı verilen sinir hücrelerinin kaybından kaynaklanmaktadır. Beynin bu bölümündeki sinir hücreleri, dopamin adı verilen bir kimyasal üretmekten sorumludur. Dopamin beyin parçaları ile sinir sistemi arasında vücut hareketlerini kontrol ve koordine etmeye yardım eden bir haberci olarak görev yapar.
Bu sinir hücreleri ölür veya hasar görürse beyindeki dopamin miktarı azalır. Bu da beynin kontrol mekanizmasının düzgün çalışamayacağı, hareketlerin yavaş ve anormal hale geleceği anlamına gelmektedir.
Sinir hücrelerinin kaybı yavaş ilerleyen bir süreçtir. Parkinson hastalığının belirtileri genellikle yalnızca substantia nigra’daki sinir hücrelerinin yaklaşık % 80’i kaybolduğunda gelişmeye başlamaktadır. (1)
Sinir Hücrelerinin Kaybı
Parkinson hastalığının potansiyel nedenleri belirlemek için araştırmalar devam etmektedir. Bununla birlikte, Parkinson hastalığına bağlı sinir hücrelerinin neden kaybolduğu hala bilinmemektedir.
Sonuç olarak ise Parkinson hastalığının genetik değişiklikler ve çevresel faktörlerin bir kombinasyonunun neden olabileceği düşünülmektedir. (2)
Genetik Nedenler
Bazı çalışmalar, Parkinson hastalığının gelişiminde genetik faktörlerin rol oynadığını ileri sürmektedir. Parkinson hastalarının yaklaşık olarak % 15’inde aile bireylerinin herhangi birinde Parkinson hastalığı geçmişi bulunmaktadır.
Parkinson hastası olan yakın bir akrabanız anne, babanız veya kardeşinizse hastalığa yakalanma riski daha da artmaktadır. Ayrıca, hastalığa yakalanan aile bireyiniz yoksa Parkinson gelişme riskiniz de o derece düşmektedir.
Peki, genetik faktörler Parkinson hastalığına nasıl sebep olabilmektedir? Bunun olası bir nedeni, dopaminin ve beyin fonksiyonu için gerekli bazı proteinlerin üretilmesinden sorumlu olan genlerin mutasyona uğramasıdır. (3)
Çevresel Nedenler
Çevresel faktörlerin Parkinson hastalığında rol oynayabileceğine dair bazı kanıtlar bulunmaktadır. Bazı kimyasallara maruz kalmanın, Parkinson hastalığıyla olası bir bağlantısı olacağı düşünülmektedir. Bunlara böcek öldürücü, herbisit ve fungisit gibi pestisitler de dâhildir.
Parkinson hastalığı yeterince su içmemek ve yeterince manganez tüketmemekle de bağlantılı olabilmektedir.
Bu çevresel faktörlere maruz kalan herkesin Parkinson’u geliştirme riski bulunmamaktadır. Bazı araştırmacılar, genetik ve çevresel faktörlerin bir kombinasyonunun Parkinson hastalığına neden olduğunu düşünmektedir. (4)
Lewy Cisimleri
Lewy cisimleri, Parkinson hastalığı olan kişilerin beyin sapında bulunan anormal protein yığınlarıdır. Bu kümeler, hücrelerin kıramadığı bir protein içerir. Beyindeki hücreleri çevrelerler ve bu süreçte beynin çalışma biçimini engellerler.
Lewy cisimlerinin kümeleri, beynin zamanla hasarın oluşmasına neden olur. Sonuç olarak, Parkinson hastalığı olan insanlarda motor koordinasyon ile ilgili sorunlara sebebiyet verir. (5)
Dopamin Kaybı
Dopamin beyindeki farklı bölümler arasında iletilere yardım eden nörotransmitter bir kimyasaldır. Dopamin üreten hücreler Parkinson hastalığıyla beraber hasar görmeye başlar.
Yeterli miktarda dopamin verilmemesi durumunda beyin düzgün bir şekilde mesaj gönderip alamamaktadır. Bu bozulma vücudun hareketi koordine etme yeteneğini etkiler. Yürüme ve dengede durma sorunlarına neden olur. (6)
Yaş ve Cinsiyet
Yaşlanma, Parkinson hastalığında da rol oynar. İleri yaş, Parkinson hastalığının gelişimi için en önemli risk bir faktörüdür. Bilim insanları, vücut yaşlandıkça beyin ve dopamin fonksiyonlarının azalmaya başladığını ileri sürmektedir. Bu nedenle, yaşlanan kişi Parkinson’a daha hassas bir hale gelir. Cinsiyet de Parkinson hastalığıyla bağlantılı olabilir. Erkekler kadınlara oranla daha fazla eğilimlidir. (7)
Meslek
Bazı araştırmalar, bazı mesleklerin kişide Parkinson hastalığının gelişimi için daha büyük bir risk oluşturabileceğini öne sürmektedir. Özellikle, Parkinson hastalığı, kaynak, tarım ve endüstriyel işlerde çalışanlar için daha muhtemel olabilir. Bunun nedeni, bu meslek mensuplarının toksik kimyasallara daha fazla maruz kalmasıdır. (8)
Parkinson Hastalığı Nedir?
Parkinson hastalığı, kişinin konuşmasına yazı yazmasına müdehale eden ilerlemiş bir sinir sistemi bozukluğudur. Belirtileri genellikle yavaş yavaş gelişir. Çoğu zaman, bir el her zamankinden çok hafif titremeye başlar.
Parkinson hastalığı olan insanların hareketlerinde bir sertlik meydana geldiği fark edilir. Kişi daha önce hareket ettiği hızda hareket etmede zorluk çeker. Buna bradikinezi denmektedir. Parkinson hastası olan kişinin kasları zayıflar ve birey olağandışı bir duruş sergileyebilir.
Parkinson hastalığı, hareket bozuklukları adı verilen bir grup rahatsızlığı içermektedir. Hareket bozuklukları, beyin felci, Ataksi (denge bozukluğu) ve Tourette sendromu gibi nörolojik temelleri olan anormal vücut hareketlerini tanımlar. (9)
Parkinson Belirtileri
Parkinson nasıl anlaşılır? Parkinson başlangıcı ve gelişiminin fiziksel hareketleri etkileyen üç ana belirtisi bulunmaktadır:
Titreme – titreme, genellikle el veya kolda başlar ve ekstremite dinlendiğinde ortaya çıkma eğilimindedir.
Hareketin yavaşlığı (bradikinezi) – fiziksel hareketlerin normalden çok daha yavaş olması, günlük görevleri zorlaştırabilir.
Kas sertliği (sağlamlık) – kaslarda sertlik ve gerginlik yüz ifadeleri yapmayı bile güçleştirebilir ve ağrılı kas kramplarına (distoniye) neden olabilir.
Parkinson hastalığından başka nedenleri de olabileceğinden, bu ana belirtilere bazen doktorlar tarafından parkinsonizm denmektedir. (10)
Parkinson Tedavisi
Parkinson nasıl geçer? Şu anda Parkinson hastalığının bir tedavisi bulunmamaktadır, ancak belirtileri gidermek ve yaşam kalitenizi korumaya yardımcı olan tedaviler mevcuttur.
Bu tedaviler şunları içerir:
- Destek terapileri – fizik tedavi gibi
- İlaç
- Ameliyat (bazı insanlar için)
Genellikle belirtilerin hafif olduğu Parkinson hastalığının erken dönemlerinde herhangi bir tedaviye ihtiyaç duyulmaz. Bununla birlikte, durumun izlenebilmesi için uzmanla düzenli olarak görüşülmelidir. Sağlık bakımı ekibiniz, aileniz veya bakıcılarınızla bir bakım planı üzerinde anlaşmaya varılmalıdır. Böylece hem erken dönemlerinde hem de ilerideki zamanlarda nasıl bir yol izleneceği gözden geçirilir. (11)
Parkinson Ameliyatı
Parkinson ameliyatı sadece ilaçlar belirtileri yeterince kontrol edemediğinde düşünülmektedir. Parkinson için kullanılan iki cerrahi yaklaşım ise pallidotomi ve talamotomidir. (12)
Parkinson İçin Hangi Doktora Gidilir?
Parkinson hastalığı teşhisi ve tedavisi için öncelikli olarak fiziksel hareketi etkileyen hastalıklarla ilgili bir nöroloji (sinir sisteminin anatomi, fizyoloji ve hastalıkları ile ilgilenen tıp dalı) uzmanına başvurulmalıdır. (13)