Yevno Azef. Büyük provokatörün kendi oyunu
В önceki haber Yevno Azef'in gençliği, Güvenlik Bakanlığı ile işbirliğinin başlangıcı ve Sosyalist Devrimci Parti'deki muhteşem kariyeri anlatıldı. Bugün bu hikayeye devam edip bitireceğiz.
SR Savaş Organizasyonu Başkanı
13 Mayıs 1903'te (Gregoryen takvimine göre), Savaş Örgütü'nün ilk başkanı Grigory Gershuni Kiev'de tutuklandı ve Azef'in tutuklanmasıyla hiçbir ilgisi olmadığı söylenmelidir. 1906'da Gershuni, Akatui mahkum hapishanesinden kaçtı (bir fıçı lahana içinde çıkarıldı) ve Japonya üzerinden Amerika Birleşik Devletleri'ne ulaştı.
Grigory Gershuni
Burada partisi için büyük miktarda para topladı - 180 bin dolar. O dönemde Amerikan para birimi hâlâ altınla destekleniyordu ve 0,04837. ve 180. yüzyılların başında bir doların altın içeriği 1906 onstu. Böylece 8 yılında 706 bin ABD doları 3 ons altın olup, 2023 Ekim 16 kuruyla 38 milyon 427 bin 9 dolar 1 sent yani 579 milyar 468 milyon 280 bin 1906 rubleye denk geliyor. Bu arada, Gorky 10'da ABD'de yalnızca 891 bin dolar topladı (mevcut döviz kuruyla 023,77 dolar) - 18 kat daha az.
Mart 1908'de Gershuni Cenevre'de akciğer sarkomundan öldü. Ancak 1903'te Sosyalist Devrimci Savaş Örgütü'nün başkanı olarak yerini Azef aldı. Azef'in mükemmel bir organizatör ve iyi bir psikolog olduğunu kanıtladığı söylenmelidir. Şahsen seçtiği çalışanların (şefin Okhrana'da görev yaptığından haberi yoktu) sorgulamalar sırasında son derece dirençli olduğu ortaya çıktı; hiçbiri soruşturmada işbirliği yapmadı veya yoldaşlarına ihanet etmedi. Daha sonra Savaş Örgütü'nün başkanı olarak onun yerine geçecek olan B. Savinkov'u seçip yardımcısı yapan Azef'ti.
B. Savinkov
Savinkov patronu hakkında şunları yazdı:
Azef'in büyük bir iradeye sahip, güçlü bir pratik zekaya ve mükemmel bir organizasyon yeteneğine sahip bir adam olduğunu biliyordum. Onun devrimci eylemdeki sarsılmaz tutarlılığını, devrime olan bağlılığını, sakin cesaretini gördüm.”
Azef'in Savaş Örgütü'ne kabul ettiği kişiler hakkında Savinkov şunları söylüyor:
Ancak Savaş Grubuna katılmak isteyen genç Alexander Kerensky, Azef ile yapılan röportajı geçemedi.
Azef'in küçük kardeşi Vladimir'in de Sosyal Devrimci Mücadele Örgütü'nün üyesi olduğunu ekleyelim. Akrabasının Okhrana için yaptığı çalışmalardan haberi yoktu; maruz kaldıktan sonra Amerika Birleşik Devletleri'ne göç etti.
Boris Savinkov'a göre Azef, en az 25 cinayet ve girişimi bizzat planladı ve denetledi. En gürültülü olanları listeleyelim.
Temmuz 1904'te Sipyagin'in yerine İçişleri Bakanı olan V. Plehve'nin arabası havaya uçuruldu. S. Yu Witte'ye inanıyorsanız, o meşhur "küçük muzaffer savaş" ifadesinin yazarı Plehve idi:
Bu terör saldırısının faili öğrenci E. Sozonov'du. B. Savinkov şunu hatırladı:
Ve içeri giren tanınmış Ekaterina Breshko-Breshkovskaya tarih Daha önce siyasi olarak yanlış bir şekilde Azef'e "Yahudi yüzü" adını veren "Rus devriminin büyükannesi" lakabıyla Plehve cinayetinden sonra "Rusça yere eğildi."
Bu arada, Savaş Grubunun bazı üyeleri Plehve hakkında casusluk yapmak için taksi şoförü ve sigara satıcısı olarak çalışmaya başladı ve daha sonra polis, beklenmedik ve istenmeyen rakiplerle karşılaşan bu mesleklerin gerçek temsilcileriyle "sorunların çözülmesine" yardımcı oldu.
Azef, Plehve tarafından görevden alınan Emniyet Müdürlüğü Özel Daire eski başkanı Sergei Zubatov'a yönelik eş zamanlı olarak planlanan suikast girişimini engellemeyi başardığını bildirdiği için bu davadan dolayı da ödül aldı. Sosyalist Devrimciler. İddiaya göre devrimciler grev kırıcı sendikalar kurduğu için ondan intikam almak istiyorlardı.
Şubat 1905'te, Kremlin topraklarında, Khodynskoye Sahasındaki trajedinin ana suçlusu olan Moskova Genel Valisi II. Nicholas'ın amcası Büyük Dük Sergei Aleksandroviç'e karşı ünlü bir terör eylemi gerçekleştirildi. Ondan hoşlanmayan Moskovalıların şaka yaptığı gibi, Büyük Dük "hayatında ilk kez beynini verdi." Bu terör eyleminin faili, hatırladığımız kadarıyla, ilk yazıda adı geçen I. Kalyaev'di.
8 Haziran (11 Temmuz) 1905'te P. Kulikovsky, Moskova belediye başkanı P. Shuvalov'u öldürdü.
Aynı 1905 yılının Aralık ayında, bu eyaletteki köylü huzursuzluğunun bastırılmasında aktif bir katılımcı olan Tambov vali yardımcısı N. Bogdanovich vurularak öldürüldü ve daha önce Zlatoust'taki göstericiler onun emri üzerine vuruldu. Sanatçı tamirci M. Katin'di.
1 Ocak 1906'da Çernigov valisi A. A. Khvostov yaralandı. Oyuncular: A. Shpaizman ve M. Shkolnik.
Aynı yılın Ağustos ayında Zinaida Konoplyannikova, 9 Ocak 1905'te (Kanlı Pazar) barışçıl göstericilerin infazına katılan Yeni Peterhof istasyonunda Semenovsky Can Muhafızları Alayı komutanı General G. Min'i öldürdü. 1905 Moskova Aralık Ayaklanmasının bastırılması.
Kırsal kesimde öğretmenlik yapan Zinaida Vasilievna Konoplyannikova, Azef tarafından polise teslim edildi ve XNUMX. yüzyılda Rusya'da asılan ilk kadın oldu.
Bu alayın 3. tabur komutanı N. Riman, A. Yakovlev'in gerçekleştirmeye çalıştığı suikast girişiminden mucizevi bir şekilde kurtuldu ve o kadar korktu ki Rusya'dan kaçtı. 1907 yazında, sakal bıraktıktan sonra gizlice geri döndü. Ve müstakbel katili Alexander Yakovlev ağır çalışma cezasına çarptırıldı, ancak Birinci Dünya Savaşı'nın patlak vermesinden sonra Fransa'ya kaçtı, Fransız ordusuna gönüllü oldu ve 10 Nisan 1916'da Verdun yakınlarında öldü.
Nisan 1906'da B. Vnorovsky, Moskova Genel Valisi F.V. Dubasov'un hayatına yönelik bir girişimde bulundu: Dubasov yaralandı, yardımcısı Kont S. Konovnitsyn öldürüldü.
Temmuz 1906'da Y. Finkelstein, Peterhof'ta, St. Petersburg Valisi General Trepov zannettiği Tümgeneral S. Kozlov'u yanlışlıkla vurarak öldürdü. S. Kozlov'un A.V. Suvorov'un torunuyla evli olması ilginçtir.
Aralık 1906'nın başında S. Ilyinsky, Tver'de Danıştay üyesi Kont A. Ignatiev'i vurarak öldürdü.
Aynı 1906 yılının Aralık ayının sonunda, Birinci Devlet Duması milletvekili M. Ya'nın öldürülmesine ödül olarak Kara Yüzler'e 2 bin ruble vermesiyle ünlenen St. Petersburg belediye başkanı Vladimir von der Launitz öldürüldü. .Herzenstein. Fail, daha önce Stolypin'i öldürmeye çalışan bir köy rahibi ve eski ilahiyat öğrencisi E. Kudryavtsev'in oğludur.
Öte yandan Azef, bir başka İçişleri Bakanı P. Durnovo'ya yönelik gerçek hayattaki suikast girişimini çok benzersiz bir şekilde önledi: Sadece kendisinin intihar bombacısı olması gerektiğini ilan etti. Sosyal Devrimciler, Savaş Örgütlerinin liderini feda etmeye cesaret edemediler. Azef bunu bedavaya yapmadı: Emniyet Müdürlüğü'nden 5 bin ruble daha talep etti. Öldürülme korkusuyla metreslerini ziyaret etmeyi bile bırakan korkmuş Durnovo, bu fonları tahsis etmekte tereddüt etmedi.
Azef ayrıca II. Nicholas'a yönelik hayali suikast girişiminin "engellenmesine de yardımcı oldu".
Ancak Azef'in 12 Ağustos (25) 1906'da Stolypin'e yönelik yüksek profilli suikast girişimiyle (St. Petersburg'daki Aptekarsky Adası'nda başbakanın resmi kulübesinin patlaması) hiçbir ilgisi yoktu. Bu eylem “Sosyalist-Devrimci Maksimalistler Birliği” tarafından düzenlendi, organizasyonundaki ana rol, 1905 Moskova Aralık Ayaklanması sırasında Presnya Savaş Komitesi'nin başkanı olan Mikhail Sokolov tarafından oynandı.
Mikhail Sokolov
Bolşevikler maksimalistlerin müttefikiydi. Bu terörist saldırının bombaları, Leonid Krasin'in (SSCB'nin ilk Dış Ticaret Halk Komiseri ve Rusya Demiryolları Halk Komiseri olacaktı) başkanlığındaki RSDLP Merkez Komitesi bünyesindeki Savaş Teknik Grubu laboratuvarında üretildi. RSFSR) ve daha sonra bu laboratuvar Alexei Peshkov'un Moskova'daki dairesinde bulunuyordu. Güvenlikten sorumlu kişi Simon Ter-Petrosyan'dı (Kamo). Bu makalede tartışıldı Narodnaya Volya varisi Natalya Klimova.
17 Ekim 1905 manifestosundan sonra Sosyalist Devrimci Parti'nin bazı liderleri terörü durdurma eğilimindeydi. Boris Savinkov buna karşı çıktı. Azef ise “düşmanlıklar sona ermeden” Güvenlik Departmanına saldırı yapılmasını önerdi:
1906'nın ikinci yarısından itibaren Azef aniden tekrar Okhrana tarafına geçti: şimdi planlanan suikast girişiminin tarihini ve saatini bildirdi ve belirtilen kişiler sadece yolculuğu erteledi veya rotayı değiştirdi. Sosyal Devrimcilerin Savaş Örgütü'nün etkinliği keskin bir şekilde azaldı ve bu da liderliğe yerleştirilmiş bir Okhrana ajanı hakkında yeni söylentilere yol açtı.
Rus devrimciler için Japon parası
1905 devrimi sırasında Yevno Azef, Konny Zilliacus (Fin aktif direniş partisi), Georgiy Dekanozov (Gürcistan Federalist Sosyalist Partisi) ve ünlü Gapon'un (daha sonra Sosyalist Devrimciler tarafından tavsiyesi üzerine idam edildi) katılımıyla. Azef ve Savinkov), büyük bir partinin Rusya'ya nakliyesi organize edildi оружия. Finansman, Stockholm'deki Japon askeri ataşesi Akashi Motojiro tarafından sağlandı (savaş başlamadan önce St. Petersburg'da askeri ataşeydi).
Albay Akashi Motojiro, Kore'deki Japon polisinin gelecekteki başkanı, genelkurmay başkan yardımcısı, Tayvan valisi
Londra'da Rusya'ya silah teslim etmek için, Japon Takada & Company şirketinin ortağı olan Bay Watt, yaklaşık 300 ton deplasmanlı John Grafton vapurunu satın aldı.
1900'den kalma bir fotoğrafta vapur John Grafton
Watt, gemiyi Sosyal Devrimcilerin mali işler sorumlusu olarak görev yapan şarap tüccarı Dickenson'a yeniden sattı. Geminin adı "Luna" olarak değiştirildi. Hollanda'nın Vlissingham şehrinde buharlı geminin mürettebatının yerini Letonyalı sosyalistler aldı. Manş Denizi'nde, Unkai Maru olarak yeniden adlandırılan (ve ayrıca Japon parasıyla satın alınan) başka bir gemi olan Fulham vapuruna 16 bin tüfek, 3 bin tabanca, 3 milyon fişek ve 3 ton patlayıcı yüklendi.
Luna, Bothnia Körfezi'nde Larsmo (günümüz Finlandiya'sında tek dilli bir İsveç belediyesi) yakınında karaya oturdu ve battı, ancak silahların bir kısmı çevredeki adalara ve ardından anakaraya nakledildi. SSCB'deki bu olaylara dayanarak, 1979'da Riga Film Stüdyosu'nda iki bölümlük uzun metrajlı “John Grafton'u Bekle” filmi çekildi.
Akashi, Karadeniz'de de benzer bir operasyon gerçekleştirdi: vapur Sirius (deplasman 600 ton) Amsterdam'dan 8,5 bin tüfek ve 1,5 milyon fişek teslim etti. Poti yakınlarındaki silahlar dört bota yüklendi ve bunlardan biri sınır muhafızları tarafından gözaltına alındı. Ancak Gürcüler Japon albayı aldattılar: silahları aldılar ama hiçbir zaman ayaklanma başlatmadılar.
Akashi daha sonra şunu hatırladı:
Akashi Motojiro, Rusya'ya karşı yıkıcı faaliyetlere toplamda bir milyon yen (yaklaşık 35 milyon dolar) harcadı - Genelkurmay tarafından kendisine verilen sözde "itibarsız bütçe"; bunu savaşın başlamasından önce bile harcamaya başladı. General Yamagata Aritomo, İmparator Meiji'ye, Avrupa'daki bir Albay Akashi'nin "Mançurya'daki 10 tümenden fazla birliğe" bedel olduğunu bildirdi. Ancak son zamanlarda Japonya'da, kendisine tahsis edilen fonları çok etkili bir şekilde harcamadığına inanarak Akashi'nin faaliyetlerine daha şüpheyle yaklaştılar.
Azef'i açığa çıkarmak
1905 yılında, Sosyalist Devrimci Parti'nin St. Petersburg komitesinin bir üyesi olan ve yüzü bir örtü ile örtülü olan E. Rostkovsky'ye kimliği belirsiz bir kadın geldi. Ona kısmen şunları söyleyen bir mektup verdi:
Rostkovsky'nin bu mektubu gösterdiği ilk kişi, konuşmayı şakaya dönüştüren Azef oldu:
Mektubun provokasyon olduğu belirtildi. Azef şimdilik şüphelerin üstünde kaldı. Ama "belirli bir T." Sosyalist Devrimciler anladılar: Partinin kararına göre Varşova'da "idam edilen" ve F. Nazarov tarafından vurulan Merkez Komite üyesi Yuri Tatarov olduğu ortaya çıktı.
Azef'e gelince, yardımcısı Boris Savinkov şunları söyledi:
Bu, daha önce Halkın İradesi örgütlerinden birine katılmaktan suçlu bulunan gazeteci Vladimir Burtsev'in soruşturmayı başlatmasına, Peter ve Paul Kalesi'nde bir yıl geçirmesine, Sibirya sürgününden İsviçre'ye kaçmasına ve sonbaharda Rusya'ya dönmesine kadar devam etti. 1905'te öldü, ancak 1907'de tekrar yurt dışına çıktı. Yaygın olarak "provokatör avcısı" olarak tanındı ve hatta "Rus Devriminin Sherlock Holmes'u" lakabını bile aldı.
V. L. Burtsev
1906'da (bazı kaynaklara göre - 1905'te) Burtsev, muhbirlerinden birinden, kendisi tarafından yalnızca "Mühendis Raskin" kod adıyla tanınan bir ajanın SR Savaş Örgütü'ne sızdığına dair bilgi aldı. Bazıları, bahsedilen kişinin önceki haber Leonid Petrovich Menshchikov, Emniyet Müdürlüğü kıdemli katip yardımcısı.
Burtsev tarafından yürütülen bir araştırma, bu ajanın rolüne en muhtemel adayın Sosyalist Devrimci Savaş Örgütü başkanı elektrik mühendisi E. Azef olduğunu gösterdi. Elbette kimse Burtsev'e inanmadı ve ardından kendisi de bariz bir provokasyon düzenledi. Polis departmanının eski müdürü A. Lopukhin'in (1902-1905'te bu görevi yürüten) kızlarından birinin kaçırılmasını organize edenin Burtsev olması muhtemeldir - ve ardından talihsiz babaya şantaj yaparak, onu kurtardı. ondan bir itiraf.
A. A. Lopukhin ofiste
1908 yazında, 18 yaşındaki Varvara ve 12 yaşındaki Maria Lopukhin, Russell adında bir mürebbiye eşliğinde Avrupa'da tatil yapıyorlardı. 24 Eylül'de (yeni stil) Londra'da "The Merry Gordons" adlı müzik performansı için Aldwich Tiyatrosu'na gittiler. Gösterinin sonunda tiyatronun kapısındaki iki adam, kalabalıktan yararlanarak Varvara'yı kız kardeşi ve mürebbiyesinden "çekerek" bilinmeyen bir yöne götürdü. Bayan Russell polise başvurdu, kızı aramaya yaklaşık 100 kişi katıldı, gazetelere kayıp kişinin görünüşünü anlatan bir ilan verildi:
İlginçtir ki hem devrimcilerin hem de Kara Yüzlerin kızı kaçırdığından şüpheleniliyordu.
İki gün sonra Russell şunları söyleyen bir mektup aldı:
Her şey yolunda gitti: Varvara Lopukhina 6 gün sonra herhangi bir açıklama yapılmadan serbest bırakıldı - bir arabaya bindirildi ve St. Paul Katedrali'nin yakınına itildi.
Bu arada Varvara'nın babası A. Lopukhin Londra'ya çağrıldı. Burtsev zaten yolda onu bekliyordu. Köln ile Berlin arasındaki Alman topraklarında kompartımanına girerek Azef'in ihanetinin doğrulanmasını istedi. Burtsev daha sonra Lopukhin'in bunu gönüllü olarak yaptığına dair güvence verdi - çünkü bu ajanın ikili oyununa ikna olmuştu.
Ancak, aslında bu "asil provokatör avcısının" sıradan bir şantajcı gibi davrandığı izlenimi ediniliyor. Lopukhin'in suiistimali çok ciddiydi: St. Petersburg'a döndüğünde medeni haklarından mahrum bırakıldı ve ağır çalışma cezasına çarptırıldı, ancak bunun yerine Krasnoyarsk'ta sürgün geldi.
Lopukhin elbette onu neyin beklediğini anladı ve yine de skandal bir itirafta bulunmaya karar verdi. Burtsev'in üst düzey bir polis memuruyla konuşmayı başardığı inanılmaz güzel konuşmasıyla ilgili resmi versiyon, eleştirilere dayanmıyor. Üstelik Lopukhin, Londra'da bazı nedenlerden dolayı önde gelen Sosyalist Devrimciler - Savinkov, Chernov, Argunov ile bir toplantıya gitti ve onlara Azef'in Okhrana'nın bir ajanı ve provokatör olduğunu kişisel olarak bildirdi.
Azef'in ifşa edilmesi bomba patlaması etkisi yarattı; Sosyalist Devrimci Parti'nin itibarına korkunç bir darbe indirildi. Ölümcül hasta Grigory Gershuni, bir intihar bombacısı olarak kurduğu Savaş Örgütü'nün utancını kanıyla temizlemek için Cenevre'deki klinikten ayrılıp Rusya'ya gitmek istedi - ancak bunu sağlık nedeniyle yapamadı. sebepler. Azef'in yardımcısı Boris Savinkov, "terörün onurunun" yeniden tesis edilmesi gerektiğini belirtti.
Sosyalist Devrimci Parti'nin Azef'in gizli polisle işbirliğine ilişkin bildirisi
5 Ocak 1909'da Azef, Sosyalist Devrimci Parti Merkez Komitesi üyeleri tarafından ölüm cezasına çarptırıldı, ancak suçunu asla kabul etmedi. Yurt dışına seyahat etmeyi başardı ve oradan Sosyalist Devrimci Parti'nin liderlerine şunları yazdı:
Ancak daha sonra Stolypin, Duma'da yaptığı bir konuşmada Azef'in Güvenlik Departmanı için çalıştığını resmen duyurdu.
Savinkov'un Azef'i öldürme fırsatı vardı ama gitmesine izin verdi. Bunu Sosyalist Devrimcilerin diğer liderlerine anlattı:
Sonra kendime şu soruyu sordum: Aslında sorgu sırasında Azef'i neden orada vurmadım? Bu soruyu kendi adıma cevapladığım için size tamamen içtenlikle cevap vermeliyim.
Son yıllarda Azef'le ilişkimin çok iyi olduğunu söylemeliyim. Aramızda hiçbir zaman kişisel dostluk olmadı ama benim gözümde geçmiş askeri olaylarda bana layık olan tek yoldaş oydu.
Ve ona karşı hislerimin yaklaşık olarak kardeşçe olduğunu söylerken yanılmayacağım.
Onun provokatör olduğuna ikna olduğumda, o an ona karşı hislerimin değişmediğini, yani bunu hislerimle algılamadığımı fark ettim.
Toplantıda cinayetine oy verdiğimde tamamen mantıksal olarak oy verdim, ancak kişisel olarak şüphesiz o anda onu öldürecek gücü hissetmiyordum ve sorgulama sırasında onun bir provokatör olduğunu bilerek ve anlayarak onunla konuştum. Eğer provokatör olarak bir yabancıyla konuşuyor olsaydım... kaçmanın sorumluluğu tamamen bana düşerse, o sadece doğru anda onu öldürecek, ona karşı elimi kaldıracak gücü bulamadığım için kaçtı. ... Onun kaçışının sorumluluğunun bizzat bana verildiğini ve bunun sorumlusunun herkesten çok benim olduğunu düşünüyorum.”
Sosyalist Devrimciler "terörün onurunu geri getirmeyi" başaramadılar: planlanan tüm terör eylemleri başarısız oldu.
Savaş Örgütü'nün başındaki provokatör Azef, dürüst sosyalist-devrimci Savinkov'dan çok daha etkili davrandı. 1911'in başında Sosyalist Devrimci Partinin Savaş Örgütü feshedildi.
Sürgündeki Azef
Yurt dışına çıkan Azef, Rus İmparatorluğu'ndan insanlarla buluşmaktan kaçınarak Alexander Neumayr adı altında yaşadığı Berlin'e yerleşti. Burada yeniden evlendi - yeni seçtiği kişi genç şarkıcı Hedwig Klöpfer'di.
E. Azef ve H. Klöpfer Oostende sahilinde
Mükemmel bir organizatör, sağlam iradeli bir adam, bir stratejist, bilinmeyen ve her yerde bulunan bir cellat, göç sırasında Rus İmparatorluğu'nun en yüksek ileri gelenlerini uzak tutan, birdenbire olağanüstü bir sıradan adama dönüştü.
Azef'in maddi refahı, tüm birikimlerini vatansever bir şekilde Rus menkul kıymetlerine yatırdığı için Birinci Dünya Savaşı nedeniyle baltalandı. Şapka ve korse atölyesi açmam gerekiyordu. Ve 1915'te Rus İmparatorluğu'nun şüpheli bir tebaası olarak tutuklandı ve iki buçuk yılını ünlü Moabit hapishanesinde geçirdi.
Sosyalist Devrimci Mücadele Örgütü'nün uzun süredir emekli olan lideri, Alman yetkililer tarafından bir anarşist olarak tanındı. Bolşeviklerin Almanya ile ateşkes yapmasının ardından Aralık 1917'de serbest bırakıldı.
Bundan sonra uzun süre yaşamadı - 24 Nisan 1918'de böbrek yetmezliğinden öldü. Berlin Wilmersdorf Mezarlığı'ndaki 446 numaralı isimsiz mezara gömüldü.
Abone olun ve en son haberler ve günün en önemli olaylarından haberdar olun.