|Kral Ashubarnipal Kütüphanesi|
Akad edebiyatı (Babil, Asur, Asur-Babil) Mezopotamya’da (Asur ve Babil) Orta Tunç Çağı’ndan Demir Çağı’na (yaklaşık olarak 23. MÖ 6. yüzyıl.)[1].
Akad edebiyatı, Sümer edebiyat geleneğinden kaynaklanır ve aynı zamanda o dönem için geleneksel olan mitolojik öyküler, kült şiirler, tarihi ve hukuki metinler, bilimsel eserler, mektuplar ve diğer biçimler başta olmak üzere oluşur.
Yarısı parçalı biçimde olan yaklaşık on beş bin Akadca metin günümüze ulaşmıştır. En yaygın olanları (hayattaki metinlerin sayısı bakımından) şunlardı: kehanetler, sözlük listeleri, ritüel büyüler, şifa büyüleri, tarihi ve mitolojik destanlar, masallar ve özdeyişler[2].
Dil
|Sümer-Akadca sözlük|
Akadca, Sami dillerine aittir, Sümerce ise tamamen izole kabul edilir, çünkü eski olması nedeniyle bilinen dil ailelerinden herhangi birine ait olduğu kesin olarak belirlenemez.
Akadca’nın iki lehçesi vardı – Babilce (Babil’de) ve Asurca (Asur’da). Aynı zamanda Sami olan Aramice geç Mezopotamya edebiyatı, genellikle Akad edebiyatına dahil edilir.
Çalışma durumu
Akad edebiyatı, eski edebiyatın evrimini incelemek için zengin malzeme sağlar, ancak incelenmesinde birçok zorluk vardır. Pek çok metin korunmuştur, ancak çoğu parça parçadır. Akkad metinlerinin (Sümer edebiyatı için ETCSL gibi) tek bir kaydı veya veri tabanı yoktur ve kritik basımlar, herhangi bir ana dizi olmaksızın çeşitli akademik merkezler ve yayıncılar tarafından yürütülür. Buna göre, sistematizasyon oldukça karmaşıktır ve mevcut tüm metin külliyatını dikkate alacak büyük ölçekli Akad edebiyatı tarihi çalışmaları yoktur.
Bununla birlikte, bu literatüre genel bir bakış sağlayan bir dizi makale ve kitap vardır: S. Fiore’nin bir monografisi (1965)[3], V. Afanasieva’nın bir makalesi (1982)[4], J. Sasson (1984)[5 ], I. Tzvi Abush (1990)[6], V. Gallo (2009)[7] ve diğerleri.
Din
Aslında Mezhirichchi’de Sami kültleri yoktu, bu nedenle tüm Akad tanrıları ya Sümer kökenliydi ya da uzun süredir Sümer kültleriyle özdeşleşmişti. Ancak bu, Samilerin Sümer inançlarını sorgusuz sualsiz kabul ettikleri anlamına gelmez. Panteonların birleşmesi basitçe gerçekleşebilirdi, çünkü Sami halkları tanrılarını sıradan kelimelerle çağırdılar. Bu nedenle, Enlil’in ve daha sonra Marduk’un anıldığı Bel (Batı Semitik Baal) adı “efendi” anlamına gelir ve “İştar” yalnızca “tanrıça” anlamına gelir ve genellikle yalnızca İnanna değil, diğer tanrıçalarla ilişkili olarak kullanılırdı.
Tarihsel gelişim
|MÖ 2250’de Akad İmparatorluğu|
Akad dilindeki en eski anıtlar, MÖ 3. binyılın ortalarından kalmadır. – bunlar iş belgeleriydi.
Akad edebiyatı, MÖ 2330-2200 civarında Akad hanedanının hükümdarlığı sırasında ortaya çıktı. Ve Akad İmparatorluğu hızla gücünü kaybedip şartlı ve kırılgan hale gelse de, yeni yöneticilerin dili başarıyla yayıldı. Akad edebiyatı, yeni hanedanın saray ve tapınak çevrelerinde ortaya çıktı.
Ancak, bu en eski dönemden günümüze neredeyse hiçbir şey ulaşmadı. Akad İmparatorluğu’nun düşüşünden sonra ve özellikle Üçüncü Ur Hanedanlığı döneminde (yaklaşık MÖ 2100-2000), Sümer edebiyatı yalnızca bir canlanma yaşamakla kalmadı, aynı zamanda gelişiminin zirvesine ulaştı. Akadlı ise gölgede kaldı.
Ancak yeni bir Semitik etki dalgasından (Amorluların istilası) ve Babil’de Amorit Hammurabi tarafından güçlü bir siyasi yapı oluşturulmasından sonra (yaklaşık MÖ 1792-1750), Samiler kendi güçlerini yaratmak için ikinci bir şans elde ettiler. Edebiyat. Kısa süre sonra Sümerce yaşayan bir dil olarak ortadan kalktı ve Mezopotamya’da yalnızca Sami lehçeleri duyulmaya devam etti. Akad edebiyatı çok hızlı gelişirken, Sümerce muhtemelen Avrupa Orta Çağlarında “okul Latincesi” düzeyine indirildi[8].
Sümer edebiyatının yer değiştirmesi kademeliydi ve Sami nüfusu uzun süredir Mezopotamya’nın önemli bir bileşeni olduğundan ve her iki halkın birleşmesi yavaş yavaş gerçekleştiğinden, onun radikal bir şekilde Akad edebiyatıyla yer değiştirmesi söz konusu değildi.
Böylece, tam teşekküllü Akad edebiyatı ancak Eski Babil döneminde, MÖ 17. yüzyıl civarında gelişmeye başladı. Bundan sonra gelişimi kesintiye uğramamış, M.Ö. kuzeyde Asur ve güneyde Babil olmak üzere iki rakip krallığa bölünmüştü.
MÖ 1. binyılın ortalarında Akad dili ise kullanımda Aramice ile değiştirildi. O zamandan beri Akadca, tıpkı bir zamanlar Sümerce gibi, artık onu orijinal edebiyat yaratacak kadar iyi bilmeyen bilginlerin ve eğitimli insanların dili haline geldi. Sadece eski metinleri kopyalayıp yorumladılar.
Akad edebiyatının özellikleri
Akad ve Sümer
|Akadca yazıtlı stel, 11. yüzyıl. R.H.’ye|
Akad edebiyatının temel özelliği, karmaşık ve Sümer edebiyatıyla yakın ilişkisidir. Hangi fenomenlerin Sümerceden ödünç alındığını ve hangilerinin orijinal olduğunu belirlemek kolay değildir. Genel olarak Akad edebiyatı, Sümercenin gelişiminin bir tür devamıdır.
Akad edebiyatı hâlâ sözlü yaratıcılıkla yakından ilişkiliydi, ancak bu, Sümerceden daha az ölçüdeydi.
Her iki edebiyatın olay örgüsü çok benzerdir, ancak genellikle aynı konudaki Babil eserleri benzer Sümer eserlerinden çok daha kısadır ve çok daha fazlasını söyler gibi görünürler ve duygusal olarak çok daha güçlü bir izlenim yaratırlar.
Akadlar, daha uyumlu ve mükemmel olan sanatsal eserlerin kompozisyonuna daha fazla önem verdiler. Kompozisyon, Sümerlerin sahip olmadığı işin temasına ve fikrine bilinçli olarak tabi kılındı. Görüntüler daha bireyselleştirildi, karakterleri karakterize etmek için daha fazla mecaz kullanıldı.
Dini ve etik doktrinlerin gelişmesiyle birlikte, her Akad eseri belirli bir ideolojik renk kazandı. Böylece Gılgamış ile ilgili destanda acı bir düşünce ana motif haline gelir: ölümsüzlük tanrılara aittir ve insanlar buna ulaşamaz. Tanrılara ve yöneticilere itaatin resmi rahip ideolojisiyle eş zamanlı olarak, asi veya karamsar görüşler de ortaya çıkıyor. Aynı zamanda, Akadların bu iki dünya görüşünün var olma hakkını kabul etmeleri ve bunları çoğu zaman tek esere dahil etmeleri orijinaldir.
Böylece, Sümer edebiyatı öncelikle edebiyatın oluşumunu, geleneksel sözlü biçimlerin yazıya uyarlanma sürecini yansıtıyorsa, o zaman Akad edebiyatı bu süreci sağlamlaştırdı ve daha da ileri gitti. İdeoloji alanında ve edebi biçimi geliştirme alanında zor sorunları belirleme ve çözme konusunda daha özgür hale geldi.
Kanon ve yazarlık
Sümerler gibi Babil yazıcılarının da muhtemelen kanonik bir eser listesi vardı, ancak nispeten geç, MÖ 15.-13. yüzyıllarda derlendi. (Kassit dönemi). Böylesine geç bir oluşum, uzun bir süre hem dini hayatın hem de okulun Sümer diline dayanması ve ancak bu dönemde ayinle ilgili metinlerin bir kısmı Sümerce yazılmaya devam etmesine rağmen Akadcaya geçmeleriyle açıklanmaktadır.
Bir dizi benzer katalog günümüze ulaşmıştır. Genellikle efsanevi veya fantastik olmasına rağmen bazı listelerin yazarları belirtmeye başlamasıyla Sümer listelerinden ayrılırlar.
Genel olarak yazarlık, Akad edebiyatında Sümer edebiyatından çok daha önemli bir rol oynar. Birçok metinde yazarın adı belirtilir ve hatta bazen soyadı (soyadının bir benzeri) belirtilir, genellikle yazarın kim olduğu, mesleğinin ne olduğu ve nereden geldiği belirtilir. Örneğin Gılgamış Destanı, Uruk büyücüsü Sin-leke-uninni’ye atfedilir. Yazarlık genellikle metnin gerçek yazarının ait olduğu bir veya başka bir yazı okulunun temsilcilerinin atalarına atfedilir, ancak bazen yazar doğru bir şekilde belirtilir.
Toplumdaki konumu
|Babil’in Yeniden İnşası|
Hayatta kalan Akkad metinlerinin çoğu, kil tabletler üzerine metal bir kalem kullanılarak çivi yazısıyla yazılmıştır. Papirüsün de kullanıldığı sanılıyor ancak bu anıtlar günümüze ulaşamadı.
Çoğu şehirde ve tapınaklarda, o zamanın toplumunda edebiyatın göreceli yaygınlığını gösteren metinlerin saklandığı kütüphaneler vardı. Kadınlar da erkekler gibi yazmayı ve okumayı öğrendiler. Semitik dönemde eğitim, karmaşık ve çok heceli alfabenin yanı sıra o sırada ölü olan Sümer dilinin çalışılmasını da içeriyordu. Hem çeviri hem de açıklayıcı birçok gramer ve sözlük vardı. Ambarları işaretleyen çok sayıdaki çivi yazısı işaretlerinin tümü sınıflandırıldı ve onlara isimler verildi, listeleri de korundu.
Babil’de eğitim geniş sınıflara açıktı, ancak Asur’da sadece üst sınıfla sınırlıydı. İkinci Asur krallığı döneminde, Ninova bir ticaret merkezi haline geldiğinde, ortak dillere Aramice (ticaret ve diplomasi dili) eklendi – Asur okullarında okutulmaya başlandı.
Gelişmiş Babil yazı ve bilim sistemlerinin edebi yaratıcılık üzerinde önemli bir etkisi oldu.
Babil ve Asur
Çivi yazılı edebi metinlerin önemli bir kısmı bize tam olarak Asur saraylarından (özellikle, Asurbanipal kütüphanesinden, MÖ 7. yüzyıl) gelmiş olsa da, günümüze ulaşan neredeyse tüm Akad anıtları, Babil yazarları tarafından yaratılan Babil edebiyatına aittir ve, çok az istisna dışında, Akadca’nın Babil lehçesiyle yazılmıştır.
Asur edebiyatı, Esarhaddon ve Asurbanipal’in birkaç ilahisi dışında bizim için neredeyse bilinmiyor. Çivi yazılı Asur edebiyatının tek gerçek orijinal anıtları kraliyet yazıtlarıdır ve bunlar bile, MÖ 9. yüzyıl krallarının yıllıkları dışında, yalnızca bazı yerel Asur özellikleriyle Babil edebi lehçesiyle yazılmıştır.
Diğer eski edebiyatlarla bağlantılar
Seleukos hanedanlığı döneminde Babil ve Yunan kültürleri arasında bağlantılar ortaya çıktı, Yunan harfleriyle yazılmış Sümerce ve Asurca kelimelerin bulunduğu tabletler korundu.
Eski Mısır kültürüyle de temaslar vardı.
Orijinal, türetilmiş ve çevrilmiş literatür
Sümer edebiyatı, ya metinlerin büyük bir bölümünün yaratılış tarihlerini belirlemenin zor olması ya da kronolojik olmayan açıklama geleneği nedeniyle nadiren kronolojik olarak anlatılır. En yaygın tanımlama özgünlük/orijinal olmama ve türlere göredir. Her açıklamanın kendi değerleri vardır, bu nedenle her ikisi de aşağıda sunulacaktır.
Akad edebiyatının Sümerceye çevirileri nadirdi ve yalnızca geç dönemdeydi. Örnekler arasında “Marduk’un Babil’e Dönüşü Üzerine Şiir” (yaklaşık 1100) veya “Astrolojik İnceleme”nin “Önsözü” yer alır. Dolayısıyla, kökenine göre, Akad edebiyatı üç bölüme ayrılabilir: Sümer prototiplerini aktif olarak geliştiren Akad edebiyatı; Alakasız Sümer prototiplerini sürdüren ve yavaş yavaş ortadan kaybolan Akad edebiyatı; orijinal Akad edebiyatı.
Geliştirilen türev literatür
|Akadlı Sargon|
İkinci binyılın ilk yarısından itibaren, Sümer metinleri aktif olarak Akkadcaya çevrildi ve genellikle aynı tablette paralel bir çeviri yapıldı. Arkaik mitler ve efsaneler (“Enlil ve Ninlil”, “Lugalbanda”, “Sargon Efsanesi”), kült şarkılar ve şiirler (“Büyük Tapınaklara İlahiler”, “İlahi Tanrıça Nanshe “, “İnanna’nın Yükselişi”), kehanetler ve emirler (“Utukku lemnutu”), eğitici (“Test”) ve didaktik literatür (“Bir babanın oğluna tavsiyesi”), atasözleri ve masallar.
Akadca bakış açısına göre yalnızca en önemli ve önemli metinler çeviri için seçildi ve bu da bir tür çevrilmiş edebi kanon oluşturdu. Sümer edebiyatının büyük bir bölümünü kapsayan bu “kanon”, Akad dilini konuşanları etkilemiş, onlara düşünme modelleri, fikirler, kompozisyon ilkeleri ve edebi anlatım için bir repertuar kazandırmıştır.
Bununla birlikte, Sümer temeline rağmen, Akad edebiyatı tüm türlerinde belirli bir özgünlüğü korumuştur. Yalnızca Akad dünyasının resmini belirleyen ve Sümerlerden sonra dramatik bir şekilde değişmeyen geleneksel edebi kategoriler ve görüşler (örneğin, dini fikirler) korunmuştur.
Her şeyden önce, mitlerle ilgilidir. Mitlerin gündeme getirdiği sorular tüm eski toplumları endişelendiriyordu. Evren nedir ve işlevleri nelerdir, insan nedir ve neden vardır, doğaüstü olanın özü, iç çelişkileri ve dünyevi yaşama müdahalesi nedir? Akad mitleri bu sorulardan doğdu. Bazen Sümerceden gevşek bir şekilde uyarlandılar. Böylece “İştar’ın Yeraltı Dünyasına İnişi” Sümer miti “Yeraltında İnanna”ya, “İştar ve İşullanu” da “İnanna ve Şukaletuda”ya dayanıyordu. Bununla birlikte, çoğu zaman az çok Akad edebiyatına özgü eserlere sahibiz. Tanrıların, evrenin ve insanın yaratılış efsanesi Enuma Elish’e ek olarak, Tufan, Büyük Ejderha, Labba, Agushaya, Anzu, Nergal ve Ereşkigal ve Erra’nın Şiiri’ni içerirler.
İlahi türleri, dinleri antropomorfik tanrıları içeren toplumların da çok karakteristik özelliğidir. Bir tanrıya onu yüceltmek ya da yardımını istemek için hitap etmenin halka açık ya da bireysel bir yoluydu. Örneğin, “İştar İlahisi”nden alıntı yapabiliriz (yaklaşık 1683-1647). Ek olarak, antik öolojik gelenek (“ilahi” veya “büyücü” veya “şeytan kovucu”) Akad dilinde çok aktif ve orijinal olarak alındı ve geliştirildi. Sümerler tarafından başlatılan ve popülerliğini koruyan tanrılarla iletişim kurmanın bir başka ilginç yolu da tanrılara mektuplardır. Ayrıca Akadlar, kaderi tanrılar tarafından yönetilen ölümlüler hakkında hikayeler geliştirmeye devam ettiler (“Gılgamış Destanı”, “Etana”, “Adapa”).
Dini türlere ek olarak, iki tarafın birbirlerini haklı olduklarına ikna etmeye çalıştıkları (“Tamarisk vs. Palm”) didaktik “tartışmalar” türü de Sümer edebiyatından Akad edebiyatına aktarılmıştır.
Ortadan kaybolan türev literatür
Bununla birlikte, bazı Sümer türleri, Akad edebiyatında yavaş yavaş önemsiz hale geldi. İlk başta var olmalarına rağmen, yavaş yavaş çevreye taşındılar ve tamamen ortadan kayboldular. Bu, Akadların dünya görüşündeki farklılıktan ve toplumun genel gelişiminden kaynaklanıyordu. Böyle bir tür, özellikle, tanrıların yolculukları ve karşılıklı ziyaretleri hakkındaki mitlerdi. Sümerler için bu tür anlatılar, kutsal yerlerin ve ritüellerin kökenini açıklıyordu, ancak daha evrensel teolojileri ve değiştirilmiş kültleri ile Akadlar için artık bir anlam ifade etmiyorlardı. Dinin gelişimi kutsal yerleri ve nesneleri kişiliksizleştirdiğinden, tapınak ilahileri de hızla anlamlarını yitirdi, bu nedenle yalnızca tanrılar doğaüstü gücün taşıyıcıları olarak kaldı ve buna göre övgüye değerdi. Çarlık iktidarı da kutsallıktan arındırıldı ve çarlara yönelik ilahiler yavaş yavaş ortadan kalktı.
Antik şehir devletlerinin artık özerkliğe sahip olmadığı siyasi sistemdeki değişiklik, önemli bir Sümer ağıt türünün ortadan kalkmasına yol açtı. Sümer “Kral Listesi” gibi özür dileyen tarihi eserler de ortadan kalktı. Bunların yerini kralların, krallıkların veya imparatorlukların kahramanlıklarını yücelten tarihi destan aldı. Bunlar, örneğin Eski Babil destanı “Mari’li Zimri-Lim” ve birkaç yüzyıl sonra Asur’da “Adad-nirari” ve “Tukulti-Ninurta” idi.
Orijinal edebiyat
Sümer kökenli çok sayıda literatüre rağmen, Sümer döneminde imkansız olan Akad dilinde tamamen orijinal metinler yaratıldı. Ana özellikleri kültürel sentezdir.
Bu, özellikle “Atrahasis”, “Enuma Elish” ve “Erra’nın Şiiri” mitlerinde belirgindir. Sentetik Akadca “Gılgamış Destanı” da tamamen orijinaldir. Bu çalışmalarda anlatı çizgisel olmaktan çıktı ve daha önce böyle olmayan çok sayıda çok karmaşık temayı, motifi ve sorunu kapsıyordu.
Litürjik nitelikteki tamamen ayinle ilgili metinler, dini literatür arasında ilk kez ortaya çıkıyor. Onlar ince şiirsel lirizm ile bilimsel çalışmaların bir kombinasyonudur. En popüler tanrılara – İştar, Marduk, Nabu ve Şamaş’a adanmışlardı.
Tanrılara nasıl hizmet edileceğini anlatan ritüel metinler de daha önceki gelenekler tarafından bilinmiyordu. Belki de daha önce sadece sözlü geleneğe aitlerdi. Bu metinler, ister kamusal ister özel, ister günlük ister bayram olsun, dini törenler sırasındaki eylemleri dikkatlice anlatıyordu. Ayrıca dua ve ilahilerden alıntı yaptılar ve bazen ilgili duaların tam metinlerini dahil ettiler. Buna müminin manevi ve ritüel hayatını düzenleyen aylık ve günlük faaliyet takvimleri türü de dahildir.
Ayrıca Akad edebiyatında yansımalar veya teolojik tartışmalar olan birçok deneme benzeri metin ortaya çıktı. Genellikle diyalog şeklini aldılar, ancak bazen monologlar da vardı. Geleneksel mitolojik edebiyatın dokunmadığı sorunları düşündüler. Örneğin, “Bilgeliğin Efendisine Övgü” (Doğruların Acı Çekmesi Üzerine Şiir; Ludlul bël nëmeqi), “Babil Teodisesi” ve bir dereceye kadar “Kötümserin Diyaloğu” bunlardı.
Dünyevi gücü, devletin ve kralların yaşamını yücelten mahkeme literatüründe de birçok yeni şey ortaya çıktı. Kısa “kraliyet yazıtları” türü, askeri kampanyaları, askeri başarıları ve askeri olmayan faaliyetleri – tapınakların, sarayların inşasını vb. – anlatan tam teşekküllü bir tarihi destana dönüştü. Asur’da bu tür, şimdi “annals” dediğimiz şeye, yani hükümdarların yıldan yıla yaptıklarının bir açıklamasına dönüştü.
“Kralların listeleri” de hedefler ve ruh açısından tamamen farklı bir tarihsel kronikler türüne dönüştü. Bu tür eserler önemli olayları toplar ve hükümdarların ve onların varislerinin saltanatına göre kronolojik sıraya yerleştirirdi.
|Sargon’un Doğuşu|
Belirli bir siyasi hedef peşinde koşan kralların icat edilmiş veya çarpıtılmış eylemlerini anlatan sözde tarihsel literatür de ortaya çıktı: “Yeraltının Vizyonları”, “Sargon, Savaşın Kralı”, “Sargon’un Fethi”. Bunların arasında sözde otobiyografik metinler vardı: “Sargon’un Doğuşu”, “Kuta Kralı”. Bu türlere yakın, kurgusal olan ve didaktik, özür dileyen veya sadece eğlendirici bir amaçla yaratılan kraliyet yazışmalarıydı.
Dini, siyasi veya tarihi hiçbir amacı olmayan ve yalnızca eğlenceye hizmet eden edebiyat da vardı. Geleneksel öğüt, atasözleri ve masal koleksiyonlarına ek olarak, oldukça orijinal mizahi ve hicivli eserler günümüze ulaşmıştır: “Nippur’dan Zavallı Adam”, “Valius ve müşterisi” ve “Şakacı”. Aşk edebiyatı da vardı, özellikle çok güzel ve şaşırtıcı derecede iffetli “Aşıkların Diyaloğu” korunmuştur. 50’den fazla aşk şiirinin veya şarkının ilk satırlarının bir listesi daha sonraki zamanlardan korunmuştur.
Akad edebiyatı için oldukça orijinal olan bir başka tür de, inananların acılarını ve sorunlarını sihirli bir şekilde dindirmeyi amaçlayan şeytan çıkarma edebiyatı türüdür. Tüm hastalıkların ve mutsuzlukların nedeni, tanrıların insanları cezalandırmak için gönderdikleri şeytani güçlerde görülüyordu. Bundan kurtulmak için, ya doğrudan tanrılara dua etmeye ya da iblisleri kovması gereken çeşitli büyülü emirlere başvurulabilir. İkincisi, Akad dilinde benzeri görülmemiş bir popülerlik kazandı ve çok sayıda metnin ortaya çıkmasına yol açtı (en ünlü koleksiyonlar “Shurpu” ve “Maklu” dır).
Tümdengelim mantığına dayanan Akad mistik edebiyatı tamamen orijinaldi. Akad hanedanının hükümdarlığı sırasında, ilk kez çeşitli olağandışı veya beklenmedik olaylar arasında bağlantı arayan spekülasyonlar ortaya çıktı. Bu tür olayların ilki, bir sonraki hakkında ilahi bir mesaj olarak kabul edildi. Akad yazıcıları çok sayıda rastgele tesadüf topladılar ve bunları dikkatlice kaydettiler – bu, çok sayıda kehanet, tahmin ve kehanet koleksiyonlarının ortaya çıkmasıdır. Bunlar basit veri manipülasyonları değildi, belirli mantıksal ilkelere dayanıyordu ve zamana ve bağlama bağlı analiz girişimleriydi. Çağdaş Akad bilimi, hukuku ve tıbbının mantığı bundan yola çıktı. Bu kehanet edebiyatı, şeytan çıkarmayla birlikte, bize ulaşan Akadca metinlerin büyük bölümünü oluşturur.
Sümer diliyle olan bağlantısı ve bilgisini ve çevirilerini destekleme ihtiyacı nedeniyle, ondan çeşitli sözlükbilimsel türler ortaya çıktı. Bunlar çoğunlukla tercüme edilmiş veya eşanlamlı veya zıt anlamlı kelime listeleriydi. Bazen etimolojik bilgiler veya kullanımla ilgili gramer bilgileri içerirler. Akadlılar için evreni oluşturan her şeyin adlarını içeren tuhaf ansiklopediler de vardı, ancak onların mantıksal düzeninin ilkeleri bizim için belirsizliğini koruyor.
Akadca’da, çeşitli faaliyet türlerini, zanaatları, nesne yapımını vb. tanımlayan teknolojik incelemeler de ortaya çıkmaya başlar. Bu tür metinlere sahip on binlerce tablet günümüze ulaşmıştır. Sümercede pratikte böyle bir şey yoktu.
Nesir ve şiir, stil
Şiir, hem dini hem de halk olmak üzere mitler, destanlar, ilahiler ve şarkılar gibi türler için kullanılmıştır. Bilimsel literatürün bir kısmı da manzum olarak yazılmıştır. Tarihsel anlatılarda, bilimsel çalışmalarda ve teknolojik incelemelerde nesir kullanılmıştır.
Şiir dili, kendine özgü bir dilbilgisi ve özel bir kelime dağarcığı kullanan ve görünüşe göre hiçbir zaman yaşayan dilde kulağa hiç gelmeyen, çok arkaik ve yapay ayrı bir lehçeydi. Nesir dili konuşma diline daha yakındı, genellikle zamanının karakteristik deyimlerini yansıtıyordu.
Şiir, ara sıra kafiye bulunmasına rağmen, aliterasyon ve vurgu ilkesi üzerine inşa edilmiştir. Erken şiirde, Sümer şiirinin karmaşık ilkeleri (paralellikler, tekrarlar, sıfatlar-formüller) tekrar edildi, ancak daha sonra rolleri azaldı.
Genel olarak, dilsel sürekliliğin olmaması, modern Akad şiiri algısını karmaşıklaştırır, çünkü karmaşıklığı ve güzelliği bizim için erişilemez kalır ve imgeler ve metaforlar soğuk ve yabancı görünür.
Versiyonlama
Ancak Akad şiirinin ilkeleri Sümerceye kıyasla daha açık ve anlaşılırdır, çünkü yaşayan Sami dilleriyle bağlantısını kurmak mümkündür. Akkad anıtları, vurgulu hecelerin sırasının ana rolü oynadığı tonik dizeyle yazılır. Şiirler söylendiği için şiirin temeli müzik ritmiydi. Bir Akad ayağı, vurgusu herhangi bir yerde ve herhangi bir sayıda vurgusuz hece bulunan, ancak dörtten fazla olmayan tek bir çubuktur. Olağan epik ölçü, ikinci ölçüden sonra bir duraklama ile dört ölçüdür. Şiirdeki belirli bir düzensizlik, zorunlu dişil sonlarla düzeltildi. Eski Babil metinleri, bir satırın bir mısraya karşılık geldiği ve yarım mısralar arasındaki duraklamanın bir boşlukla gösterildiği bir girişle karakterize edilir (ancak bu her zaman tutarlı bir şekilde takip edilmemiştir). Beş ve altı fitlik şiirler de vardı.
Akkad ayetindeki vurgu mantıklıdır. Bu nedenle, bir gösterilen, bir fiil ve kısa bir yardımcı kelime ile yapılan tanımların ortak bir vurgusu olabilir. Vurgu, kelimenin kapalı veya uzun ünlüsü varsa sonundan ikinci hecesine, yoksa sondan üçüncü hecesine düşer. Doğrudan anlatım, şiirin boyutuna sığmayan ve kendi ritmine tabi olan formüllerle tanıtıldı[9].
Edebi türler
Epik ve mitoloji
Kozmogonik ve etiyolojik mitler
|Nippur’daki tapınak kalıntıları|
Sümerler tam teşekküllü kozmogonik eserleri korumadılar, ancak Akad edebiyatında kilit yerlerden biri yaratılış miti tarafından işgal edildi.“Enuma Eliş”(Enûma Eliš, “Ne zaman yukarıda”, “Dünyanın yaratılışıyla ilgili şiir”). Her biri 125-165 satırlık yedi çivi yazılı tabletten oluşan ikinci en büyük metindir (Gılgamış destanından sonra). Şiir arkaik bir dilde yazılmıştır, boyutu kesinlikle sınırlandırılmıştır ve başlangıcı, tanrıların ilk eylemleri hakkındaki Sümer ekran koruyucu-önsözlerini anımsatır.
Bu mitin görevi, şehrin hamisi olan, daha önce neredeyse bilinmeyen tanrı Marduk’un yüceltilmesi yoluyla Babil’in yüceltilmesiydi. Bu, anıtın yaratılma zamanını belirlemeyi mümkün kılar – MÖ 18. yüzyıldan önce değil.
İlk bölüm, dünyanın ilkel uçurumdan yaratılışını ve tanrıların ışıktan doğuşunu anlatıyor. Ardından, ışık tanrıları ile karanlığın tanrıları arasında, kaos ejderhası Tiamat’ı parçalara ayıran ve vücudunun bir yarısından gökyüzünü diğer yarısından yaratan Marduk’un zaferiyle sonuçlanan bir savaş tasvir edilir. – Dünya. Marduk ayrıca yıldızları ve güneşi belirli bir düzene sokar ve onlara asla bozmadıkları hareket yasaları verir. Ondan sonra bitkiler ve hayvanlar yaratılır ve nihayet insan yaratılır. Marduk burada eski efsanelerde yaratıcı olan Ea’nın yerini alır.
“Enuma Elish” dil, üslup ve amaç açısından bir kült tapınak destanının canlı ve karakteristik bir örneğidir. Yeni Yıl ayininin bir parçasıydı. Bu destanın Asur’da aynı rolü oynaması ilginçtir, ancak orada zaten MÖ 2. binyılın sonunda. Marduk’un yerini Asur panteonunun merkezi tanrısı olan tanrı Ashur aldı.
Babil edebiyatında dünyanın ve insanın yaratılışıyla ilgili mitlere, insanın çektiği acılar, insanların ölümü ve hatta evrenin yok oluşuyla ilgili hikayeler eşlik eder. Sümer edebiyatında olduğu gibi burada da talihsizliğin sebebinin tanrıların öfkesi, insanları tamamen veya kısmen yok etme arzusu olduğu vurgulanmaktadır. Bu talihsizlikler, insan günahlarının cezası olarak değil, bazı tanrıların veya tanrılar grubunun kötü bir kaprisi olarak algılanır[10].
Bu tür eserler arasında, veba ve yıkım tanrısı Erru hakkında çok karakteristik bir geç dönem hikayesi,“Erra hakkında şiir”(yaklaşık MÖ 11. yüzyıl). İlk olarak tanrı Erra’nın yüce tanrı Marduk’a nasıl geldiği anlatılır ve tapınağın ve süslemelerin modası geçmiş olduğunu, dolayısıyla yenilenmesi gerektiğini söyler. Marduk itiraz ediyor, çünkü bunu yapmak için Apsa’nın uçurumuna inmesi gerekecek ve bu bir felakete yol açabilir – geçen sefer bir sele neden olmuştu. Amacı insanlığı yok etmek olan Erra, Marduk gidene kadar kendisini yedek olarak sunar. Marduk kabul eder ve ayrıldığında ülkenin üzerine her türlü felaket (savaşlar, yıkım, kargaşa) düşer. Sonunda, tanrılar Erra’nın öfkesini yumuşatmayı başarır – sefalet ve yıkım görüntüsünden bıkmıştır ve Babil’i yeniden canlandırma sözü verir.
Bu şiirin yaratılması muhtemelen MÖ 2. binyılın sonunda Babil’in başına gelen talihsizliklerden, özellikle de Arami kabilelerinin istilalarından kaynaklanmıştır. Şiir ayrıca, Babillilerin teolojisine, özellikle de onun yerinde yüce tanrının varlığına bağlı olan, dünyanın belirli bir fiziksel ve ruhsal dengesi fikrine ışık tutması nedeniyle de ilginçtir. Destanın kompozisyonu da ilginçtir: olaylar açısından zengin olmasına rağmen, içinde doğrudan eylemin neredeyse hiçbir tasviri yoktur, tamamen tanrılar arasındaki diyaloglardan ve olup bitenlerin dolaylı anlatımlarından oluşur. Destanın yazarının adı “Dabib’in oğlu Kabtu-ilani-Marduk”tur.
İnsanların ve dünyanın ölümüyle ilgili bir başka efsane, Sümer efsanesi Ziusudra’ya dayanan tufan efsanesi bize iki versiyonda ulaştı: Atrachasis hakkında bağımsız bir efsane şeklinde ve sel hakkında bir hikaye olarak. Gılgamış destanının 11. tablosuna yerleştirilmiştir.
|atrakazi|
atrakazi(“Atrachasis Efsanesi”) ilk olarak iki versiyonda korunmuştur – Eski Babil ve Yeni Asur zamanları ve üç tablodan oluşan Eski Babil versiyonu daha eksiksizdir.
İlk tablo, Sümer mitine yakın bir versiyonda insanın yaratılışına adanmıştır: tanrılar çalışmaya zorlanırlar ve bundan çok mutsuzdurlar. Annunaki için çalışan İgigam tanrıları için özellikle zordur. İgigiler bir isyan çıkarır, bir tanrılar konseyi toplanır ve burada tanrıça Mami-Nintu ve Enki’ye dönmeye karar verilir, böylece insanlar tanrılar için çalışacak şekilde yaratılır. İnsan çamurdan ve öldürülmüş bir tanrının kanından yaratılmıştır. Ancak insanlar çoğaldı ve gürültüleri Enlilius’u rahatsız etti, bu yüzden tanrıları insanlığı hastalıklarla vurmaya yöneltti. Burada Atrahasis olay örgüsünde ilk kez belirir ve Enki’ye insanları cezalandırmanın nedenlerini ve bu cezadan kaçınmanın olasılıklarını sorar. Enki’nin tavsiyesi üzerine, kader tanrısı Namtar’ı yatıştırmaları için en bilge yaşlılara başvurur. Sonunda tehlike geçer, ancak “bin iki yüz yıl” sonra insanlar yeniden çoğaldı.
İkinci tablo, Enlil’in halkın başına getirdiği yeni bir felaketi, kuraklık ve korkunç bir kıtlığı anlatıyor. Enki’nin tavsiyesi üzerine insanlar, tanrı Adad’a kurbanlar sunarlar ve yine tam bir yok oluştan kurtulurlar. Sonra tanrılar, üçüncü tabloda açıklanan küresel bir sel düzenlemeye karar verirler. Enki, Atrahasis’e büyük bir gemi yapmasını emreder. Tufan yedi gün yedi gece sürecek. Atrachasis’in ayrılışıyla ilgili pasaj kötü bir şekilde korunmuştur, ancak muhtemelen kahraman ailesini, bitki ve hayvanları gemiye alır. Şiirin sonunda tanrıların kendileri selden korkup onu durdururlar ve ayrıca insanlığı yeniden canlandırmak için Mami-Nintu ve Enki’ye dönerler. Atrachasis muhtemelen sonsuz yaşam aldı.
“Gılgamış Destanı” ndaki tufanla ilgili parça olay örgüsü ve üslup açısından çok az farklılık gösterir, ancak duygusal olarak daha doymuş ve daha olgun bir edebi eserdir.
Yeraltı krallığı hakkındaki mitler
|kadın maskesi|
Babil’de yeraltı krallığına iniş hakkında – tanrılar Nergal ve Ereşkigal hakkında ve tanrıça İştar’ın inişiyle ilgili mitler de vardı.
“Nergal ve Ereşkigal”tanrıça Ereşkigal’in (Alatta) nasıl evlendiğini anlatır. Şiirin daha kısa ve daha uzun olmak üzere iki versiyonu bilinmektedir. Bunlardan biri Amarna’da bulundu ve MÖ 16. yüzyıla kadar uzanıyor.
Efsanenin ana içeriği, Ereshkigal’in büyükelçisi Namtar’ı ziyafet kaderini alması için gönderdiği tanrılar tarafından düzenlenen bir ziyafete kadar uzanır. Görünüşünde, Nergal dışında tüm tanrılar ayağa kalkar. Ereshkigal olanları öğrenince suçluyu bulup yeraltı krallığına göndermeyi talep eder. Ancak Nargal kendini Ereshkigal’in tahtının önünde bulduğunda, onu saçından yakalar ve onu tahttan çekerek ölümle tehdit eder. Korkmuş tanrıça merhamet için yalvarır, kendini bir eş olarak sunar ve yeraltı krallığı üzerinde güç vaat eder. Nergal’de aynı fikirde.
Kahramanların Sümer isimleri taşımasına rağmen, bu efsane Sümer versiyonunda bilinmemektedir. Akad mitolojisinde Nergal, Kuta şehrinin hamisi ve bir dereceye kadar Şamaş’ın kopyası olan yeraltı güneşinin tanrısıdır.
Efsane“İştar’ın Yeraltı Dünyasına İnişi”Babil yazarlarının Sümer orijinallerine yaklaşımını açıkça göstermektedir. Şiirin içeriği Sümer versiyonuna yakın, ancak çok daha kısa: çok sayıda tekrar atıldı, metin daha özlü ve özlü hale geldi. Bazı sahne eylemlerinin kısaltılmış bir kaydı olarak değerlendirilmediği sürece anlaşılmaz görünen şiirin sonu değiştirildi. Belki de bir bütün olarak şiir, iki bölümde oynanan bir gizemdi (her pasaj, koronun yorum-yorumlarıyla kesintiye uğrayan iki ortak arasındaki bir diyalog olarak düşünülebilir) ve son bölüm, bir kitle eylemiyle bağlantılıydı. metinde sadece unsurlar yer alıyordu (örneğin, giriş, tarafların ilk sözleri). Bu şiirde Sümer şiirinden farklı olarak İştar’ın bereket tanrıçası olduğu ve yeryüzüne indiğinde insanların ve hayvanların doğumunun yeryüzünde durduğunun doğrudan belirtilmesi ve ayrıntılı olarak anlatılması karakteristiktir.
Kahramanca mitler
Tanrıların ve kahramanların kahramanca eylemleri hakkında çok sayıda efsane günümüze ulaşmıştır. Bunların arasında, tanrı Lugalbanda’nın Enlil’den çalınan kader tablolarını Anzu kuşundan nasıl aldığına dair efsane vardır (Anzu), tanrı Tishpak’ın dev canavar Labbu ile mücadelesi hakkındaki efsane – Enlil’in animasyonlu bir çizimi (labbu) vb.
Tanrı-kahramanın canavarla mücadelesi motifi, Sümer şiirinden çok Babil şiirine özgü bir temadır. Ve zaten dünyanın yaratılışıyla ilgili Babil efsanesi, konusu yüce tanrının istismarlarının tanımına, yani tanrının canavarla savaşının bölümlerinin destansı gelişimine tabidir. düşman unsurunun imajını somutlaştırır, benzer Sümer edebiyatı türüyle karşılaştırıldığında mit-hikayenin evrimine tanıklık eder. Tanrının kahramanca mücadelesinin teması, yalnızca eylemlerinin değil, aynı zamanda güdülerinin de ayrıntılı bir açıklaması – bu, Akad edebiyatının belirli bir özelliğidir.
Ölümlü kahramanlar hakkındaki efsanelerde daha da belirgin değişiklikler. Sümer edebiyatında bu tür mitler hüküm sürdü ve Babil edebiyatında bunun tam tersi oldu – kahraman-tanrıların sayısı arttı ve ölümlüler hakkında önemli ölçüde daha az hikaye vardı. Aslında Babil edebiyatında bu türden yalnızca dört kahraman tanıyoruz: Gılgamış, Adapa, Etana ve Atrahasis. Bununla birlikte, Babil kahramanları zaten tamamen destan olarak tanımlanabilir ve bunlardan en az birinin, Gılgamış’ın hikayesi tam teşekküllü bir kahramanlık destanıdır.
“Adapa Efsanesi”, ilk insan, Mısır firavunu Akhenaten’in ofisinde parçalar halinde bulundu ve MÖ 14. yüzyıla kadar uzanıyor. Ölümün doğasını açıklar. Adapa balık tutarken güney rüzgarının kanatlarını kırdı ve bunun için cennetteki tanrı Ana’nın huzuruna mahkemeye çağrıldı. Ea ona orada hiçbir şey yememesini ve içmemesini tavsiye etti. Bu tavsiyeye uydu ve böylece kendisini ve soyunu ölümsüz kılabilecek yiyecekleri reddetti. Bu, dünya folklorunda yaygın bir motiftir: Bir kişinin kendi hatası sonucunda ölümsüzlüğünü kaybetmesi. Ayrıca, muhtemelen, bu çalışma eski bir versiyonun bir dönüşümüdür.
Hikâyenin ve kompozisyonunun mantıksızlığı hemen göze çarpıyor. Böylece Adapa, metinde “gökyüzünün koruyucuları” olarak adlandırılan Dumuzi ve Gishzida ile gökyüzünde buluşur. Ancak Sümer mitolojisindeki Dumuzi ve Gishzida yeraltı tanrılarıdır (Dumuzi orada sadece altı ay kalmasına rağmen) ve “Dönüşü Olmayan Ülke”nin sakinleri oldukları için yas tutulurlar. Ayrıca Adapa’nın kaderiyle ilgili kararını iki kez değiştiren Anu’nun amaçları tam olarak belli değil.
Orijinal hikayede Adapa’nın gerçekten öldüğünü veya ölmesi gerektiğini varsayarsak olay örgüsünün çelişkisi açıklanabilir. Çünkü Tanrı’nın yargılanmasındaki davranışını başka nasıl açıklayabilirim? Yemek yemez, içmez, temiz giysiler giyer ve yağla meshedilir, yani bir ölüm ritüeli gerçekleştirir (Sümer efsanesi “Enkidu ve yeraltı” ndaki Enkidu’nun davranışıyla karşılaştırılabilir). Tanrılar Dumuzi ve Gishzida’nın garip görünümüne Adapa’nın ölümü neden olabilir. Anu’nun hikayenin orijinal versiyonundaki rolü, Agape tarafından yatıştırılarak ölüm cezasını hafifletmesi olabilir. Eğer öyleyse, o zaman bu Babil metninin editörü sadece hikayenin kompozisyonunu değiştirmekle kalmaz, aynı zamanda Ana’yı kahramanı tekrar ölümsüzlükten mahrum etmeye zorlar – Babil edebiyatında çok popüler olan bir motif.
“Etana hakkında şiir”Geleneği Sümer dönemine kadar uzanan, bize üç baskı halinde geldi – Eski Babil, Orta Asur ve Yeni Asur. Ancak, üç versiyonun tümü kötü bir şekilde korunmuştur.
Bir pasajda, “nesillerin taşını” aramak için göğe çıkan Kish – Etana şehrinin hükümdar-çobanı hakkındadır. Bu, bazı sosyal felaketlerle veya Etan’ın kendi sorunlarıyla (kısırlığı veya karısının zor doğumu) ilgili olabilir.
Şiirin bir başka pasajı da kartal ile yılanın hikâyesini içeriyor. Kartal yılana dostluk teklif eder ve hayvanlar güneş tanrısı Şamaş’a bağlılık yemini eder. Ancak kartal yılana ihanet eder ve onun çocuklarını yer. Yılan tanrıdan intikam ister ve o da ona nasıl intikam alacağını söyler. Bu eklenen hikaye, hikayenin metnine gömülü bir fabl veya bağımsız bir mit olabilir.
Üçüncü pasajda Etana yeniden belirir. Kartalla ilgili hikayeyle bağlantı tam olarak net değil, ama muhtemelen Şamaş, Etana’ya yarı ölü kartalı kurtarması talimatını veriyor. Etana kuşu iyileştirir ve besler, ardından kartal onu cennete götürür. Kendilerini yüce tanrıların tahtının önünde bulurlar ve Etana dilediğini almış olarak evine döner.
Bu Babil efsanesini, dünya folklorunda bilinen, kartal ile insan arasındaki dostluk ve adamın kartal üzerinde uçuşu motifleriyle karşılaştırırsak, bunun bir şamanın diğerine yolculuğunu anlatan dönüştürülmüş bir ritüel hikâye olduğunu varsayabiliriz. bir hayvan şeklindeki koruyucu ruhun yardımıyla dünya.
|aslanlı kahraman|
Akad edebiyatının en ünlü eseridir.“Gılgamış Destanı”Akad dilinde ilk olarak Eski Babil döneminde yaklaşık 1000 satırlık bir ciltle ortaya çıktı. Akadlar arasında bu eser “Šūtur eli šarrī”, yani “Bütün kralları aşan” olarak biliniyordu. Bu sözler hikayeyi başlatmış ve Sümerler gibi Akadlar da eserlere açılış sözlerine göre adlar vermişlerdir. Bu erken Akkad versiyonu, Gılgamış’ın 5 eski Sümer öyküsünü içeriyordu. MÖ 2. binyılın ortasından başına kadar çok sayıda versiyon. destanın büyük popülaritesine tanıklık ediyor.
Standart Babil versiyonu “Ša naqba īmeru”, yani “Derinlikleri gören” olarak adlandırılıyordu ve halihazırda on bir tablette yaklaşık 3.000 satır ve ayrıca gerçek bir çeviri olan on ikincisinde insan kaderi üzerine nesir yansımaları vardı. Sümer eseri “Gılgamış ve Yeraltı” “. Bu versiyon 73 nüsha olarak hayatta kaldı ve adıyla rahibe atfedildi.Sin-leki-unninni(Sîn-lēqi-unninni)[11]. Muhtemelen, gerçekten bu versiyonun derleyicisi (tercümanı) idi. Destan astronomik prensibe göre bölünmüştü ve her bölüm Uruk kralı Gılgamış’ın maceralarından birini içeriyordu. Çalışmanın tamamı karışık bir karaktere sahip ve muhtemelen bireysel hikayeler ana karaktere yapay olarak eklenmiştir.
Destan, tanrıların isteği üzerine tanrıça Aruru tarafından yaratılan vahşi adam Enkidu’nun, Uruk sakinlerinin ve onların güçlü ve acımasız efendisi Gılgamış’ın şikayetlerinden endişe duymasıyla başlar. Enkidu, Gılgamış ile yüzleşmeli ve onu yenmelidir.
Bozkırda ceylanlar ve keçilerle yaşayan Enkidu, medeni hayatı bilmez ve kaderi hakkında hiçbir fikri yoktur. Güçlü bir vahşinin haberi Uruk’a ulaştığında, Gılgamış onu baştan çıkarması ve yerleşime getirmesi için oraya bir fahişe gönderir. Ve böylece olur.
Şiir daha sonra Gılgamış ve Enkidu arasındaki karşılaşmayı anlatır. Enkidu, Gılgamış ile kutsal evlilik ayinini gerçekleştirmeye gittiğinde tanrıça İşhara’nın yatak odasının eşiğinde bir düelloya girişir. Burada yabancı Hurri tanrıçası İşhara’nın İştar’ın yerini alması ilginçtir, belki de İştar şiirin ilerleyen bölümlerinde düşmanca bir karakter olduğu için. Hiçbir kahraman diğerini yenemez ve bu onları arkadaş yapar. Hikaye, birlikte gerçekleştirdikleri kahramanlıklarla ilgili devam ediyor: dağ sedirlerinin koruyucusu olan vahşi Humbaba ile ve ardından tanrıça İştar tarafından Uruk’a gönderilen dev boğa ile savaşıyorlar. Humbaba’nın öldürülmesine öfkelenen Enkidu, tanrıların iradesiyle ölür ve arkadaşının ölümüyle sarsılan Gılgamış çöle kaçar.
Çaresizlik içindedir, arkadaşını özler ve ilk kez kendisinin ölümlü olduğunun farkına varır. Tüm insanların ölümlü kaderini düşünüyor. Gezintiler onu, ölümsüzlüğü alan tek kişi olan kutsanmış Ut-Napishti’nin adasına götürür. Gılgamış ölümsüzlüğü nasıl elde ettiğini öğrenmek ister. Cevap olarak Ut-Napishti, tanık olduğu ve ardından tanrıların elinden sonsuz yaşamı aldığı evrensel terin öyküsünü anlatır. Ancak Gılgamış için, kendisinin de söylediği gibi, tanrılar konseyi ikinci kez toplanmayacaktır. Ancak Ut-Napishti’nin karısı Gılgamış’a acır ve kocasını ona ebedi gençlik çiçeğinin sırrını açıklamaya ikna eder. Gılgamış bu çiçeği güçlükle alır ama daha kullanamadan bir yılan onu çalar. Şiir, Gılgamış’ın Uruk’a dönmesiyle sona erer.
Gılgamış hakkındaki Sümer efsaneleri tek bir hikaye değildi, bu nedenle Akad destanı büyük olasılıkla yalnızca farklı metinleri birleştirmekle kalmayan, aynı zamanda bildiği materyali dikkatlice düşünen ve organize eden, onu belirli amaç ve hedeflere tabi kılan bir şairin eseriydi. . Böylece eser derin bir felsefi anlam kazandı. Yazar, Gılgamış hakkındaki tüm Sümer efsanelerini metne dahil etmemiştir. Özellikle Gılgamış ve Agga ile ilgili şarkıya yer verilmemiş, Gılgamış ve huluppu ağacı ile ilgili şarkının bir kısmı birebir çeviride sonsöz olarak yer almıştır. Bunun yerine hem Sümer hem de Akad edebiyatında ayrı bir efsane olan tufan hikayesi, Gılgamış’ın seyahatlerinin asıl amacı olan ölümsüzlüğün ulaşılamazlığını vurgulamak için hikayeye organik olarak örülmüştür.
Böylece destanın tüm bölümlerinin tek bir yazarın fikriyle bağlantılı olduğu ortaya çıktı. Ek olarak, yeni bir sanatsal görev belirlendi ve çözüldü – kahramanı Sümer şarkılarında olduğu gibi statik olarak değil, gelişim halinde, görüntünün belirli bir dönüşümünde göstermek. Bu kahramanca görüntünün oluşumu gözümüzün önünde gerçekleşiyor ve destansı bir kahramanın imajının oluşumunun genel edebi normlarına tam olarak uygun olarak gerçekleştiriliyor.
Sümerli Gılgamış, yalnızca bir tanrının ve bir kralın soyundan geldiği için sıradan ölümlülerin üzerine çıkar. Bir kahraman gibi davranıyor çünkü amacı bu ve eylemlerinin tek açıklaması bu. Tüm istismarlarını tanrılara, patronlarına veya onlar tarafından sunulan büyülü araçlara borçludur. Bu görüntü, epik masalların kahramanlarından çok büyülü masalların kahramanlarına daha yakındır.
Akad Gılgamış farklı şekilde temsil edilir. Kişiliğinin oluşumunun üç ana aşaması ayırt edilebilir. Şiirin başında, gidecek hiçbir yeri olmayan, güç dolu, şiddetli bir kahramandır (diğer masal-destansı kahramanların da benzer bir gençliği vardı). Ardından Enkidu ile kurduğu asil dostluğun da etkisiyle “dünyadaki tüm kötülükleri yok etmek” için Humababa’ya karşı bir sefer düzenler. Ve sonunda, son aşama, bir arkadaşın ölümünden sonra umutsuzluk, hayatın anlamı üzerine düşünme, “hazcı” bakış açısının reddi, ebedi gençliği elde etmek için beyhude bir girişim, Uruk’a dönüş ve – bir en yüksek cesaretin tezahürü – kendi yenilgisinin tanınması. Sonunda karşımızda hayatı öğrenmiş ve onu layıkıyla yaşamaya çalışan bir kahraman var.
Enkidu imajının gösterilmesi ve dönüştürülmesi. Babil destanında Enkidu, kendisine eşit güçte bir kahraman olan Gılgamış’ın adı geçen kardeşi, “çift” ve arkadaşıdır. Ve Sümer efsanelerinde Enkidu, yalnızca Gılgamış’ın bir hizmetkarı ve neredeyse yüzü olmayan bir varlıktır. Muhtemelen Enkidu, zoomorfik bir koruyucu tanrıdan bir peri masalı kahramanının hizmetkâr yardımcısı ve sonra da onun dengi haline geldi. Kahramana yardım etme ve hizmet etme güdüsü öncelikle büyülü bir peri masalının özelliğiyse, o zaman dostluk ve kardeşlik güdüsü zaten klasik destanın (Senasar ve Bağdasar, Amirani, Tariel ve Avtandil, Aşil ve Patroclus, vb.) bir özelliğidir. ). Bu nedenle, Enkidu’nun Sümer efsanelerinde Gılgamış’ın bir kölesi ve önemsiz bir arkadaşından Akkad şiirinde eşit güçte bir kahramana dönüşmesi, tüm eserin özetiyle belirlenen imgenin aynı sanatsal evrimidir.
Aynı zamanda Akad destanındaki Enkidu imgesi de gelişir. Birincisi, hayvanlar arasında yaşayan bir vahşi, sonra bir kadının sevgisini tatmış, ekmek ve şarabı tatmış bir yaratık (kelimenin tam anlamıyla henüz bir erkek değil, medeniyete katılmış bir vahşi) ve , nihayet, acı çekmeyi bilen ve kahramanca ölen asil duygularla dolu bir kahraman.
Akad destanının bölümlerini Sümer kaynaklarıyla karşılaştırırsak, yazarın ilkini bir tür özet olarak kullandığını ve temelinde duygusal ve yaratıcı bir anlatı yarattığını görebiliriz [12]. Böylece, Gılgamış’ın sedirler için seferini anlatan Sümer şarkısında, yazar ana olayların tarifine geçmek için sabırsızmış gibi, seferin hazırlığı çok kısaca anlatılır. Akad destanında ise şiirin ikinci bölümünün sonu ve üçüncü bölümünün tamamı buna adanmıştır. Yazar, kahramanların buluşmasının ayrıntılı ve resimli bir anlatımıyla, eylemin duygusal geriliminde bir artış elde eder ve sonuç, Gılgamış’ın annesi tanrıça Ninsun’un tanrı Şamaş’a ve ardından Enkidu’ya tutkulu çağrısıdır. oğluna yardım etme ve onu koruma talebiyle.
Gılgamış efsanesinin farklı sürümlerinin karşılaştırılması, destanın evriminin, olay örgüsünün önceki tematik çerçevedeki ayrıntılı gelişimi nedeniyle gerçekleştiğini doğrular. Bu nedenle, epik olay örgüsü geliştirme tekniği, klasik bir kahramanlık destanının oluşumunun en önemli bileşenidir.
Şarkı sözleri
Lirik türlere atfedilebilecek anıtlar, Akad dilinde Sümer diline göre çok daha fazla korunmuştur. Bununla birlikte, birçok metin iki dillidir ve ilahiler ve dualar genellikle eğitim ve ritüel amaçlarla Akadcadan Sümerceye çevrildiğinden, hangi dilin orijinal olduğu her zaman net değildir. Dünyevi şiir dışında, Akad lirik türleri arasında ilahiler ve mezmurlar da bulunur. Emirler genellikle şarkı sözlerine dahil edilir.
İlahiler ve mezmurlar
Bize ulaşan ilahilerin çoğu, hem Sümer (An, Enlil) hem de Babil (Şamaş, Sin, Marduk, İştar, vb.) Tanrıların onuruna bestelenmiştir. Tüm bu ilahiler ayinin ayrılmaz bir parçasıydı ve icralarına müzik eşlik ediyordu. Her ifadeyi dikkatlice düşündüler, istikrarlı bir mitolojik epitet sistemi geliştirdiler. Bu metinlerin çoğu gerçek sanat eserleridir, dua edenlerin duygusal, heyecanlı durumlarının yeterli bir şekilde aktarılmasıyla karakterize edilirler.
Bazı ilahilerde felsefi düşüncelerin tohumlarını bulabilirsiniz. Evet, İştar’a bir ilahide (“Sana dua ediyorum, lordların efendisi…”) kahraman haksız talihsizlikten şikayet eder ve tanrıçaya neden çok daha az değerli insanların umursamadığını sorar.
İlahiler resmi ibadetin bir parçasıydı ve bireysel dini uygulamalar mezmurlar (dualar) ve büyülerle temsil ediliyordu.
Bir felakete uğrayan bir kişi tapınağa gitti ve orada günahlarından tövbe ederek bir mezmur okudu. Mezmurların metinleri bize çok sayıda geldi ve aralarında gerçek lirik şaheserler var.
aşk sözleri
50’den fazla eserin adlarının (yani ilk satırların) korunduğu aşk şarkıları katalog listesinden laik aşk sözleri hakkında bir fikir edinebilirsiniz: “Ah aşkım, şafak söküyor, gel!”, “Bütün gece uyumadım aşkım, seni bekledim”, “Git git uyu, sarılacağım sevgilime!”, “Aşkın sedirin kokusudur efendim!”, ” Nanaya, sevildiğin bahçelerde sevin” vb. Bu isimlerin ortak ruh halleri ve motifleri onları “Şarkılar Şarkısı”na yaklaştırıyor. Bu şiirlerden en az birinin – lirik bir türkü – tam metni bize ulaştı.“Cesur çobana”.
Ayrıca, 50’den fazla satır içeren Eski Babil (MÖ 2. binyılın ilk üçte biri) aşk diyaloğu ve adı verilir.“Aşıkların Diyaloğu”(veya “Sevilenin Testi”). Adamın suçladığı ve kadının özür dilediği iki sevgili arasındaki bir tartışmayı tasvir ediyor. Her şey barışmakla biter. Anıtın içeriğinden, kahramanın sadece sevgilisinin sadakatini test edip etmediği veya gerçekten kıskançlığa yenik düşüp düşmediği tam olarak belli değil. Ancak şiirin duygusal gerilimi daha çok ikinci seçeneğe eğilimlidir.
Tahminler, kehanet ve sıralama
|Aramice metinle Babil düzeni (MÖ 5. yüzyıl)|
Akad dilindeki peygamberlik literatürünün sayısı, bu dilin mirasının kendine özgü özelliklerinden biridir. A. Oppenheim’a göre tüm Akadca metinlerin %30’u bu türe aittir[13]. Kehanet örnekleri (kehanetler, kehanetler) Akad edebiyatının en erken döneminden ortaya çıkar, ancak tam gelişimlerine kanonik versiyonların oluşturulduğu ilk binyılın başında ulaşır. Bunların başlıcaları“Yenuma Anu Yenlil”(Enuma Anu Enlil, astrolojik işaretler),“Miktar Al”(Şumma alu, dünyevi işaretler),“oda gürültüsü”(Şumma izbu, anormal doğumlar),“Alemdimmu”(Alamdimmû, fizyonomi işaretleri) ve“İşkar Zakiku”(Iškar Zaqīqu, rüyaların yorumu). Ayrıca bu türe ait“Belirtiler”(Sakikku; Sakikkū; SA.GIG), hastalık teşhisi için bir rehber.
Extispicy (haruspicy), yani hayvanların bağırsakları üzerinde kehanet uygulaması milenyum boyunca Babil’de bütün bir bilim haline geldi ve ilgili metinler anıtsal bir el kitabında toplandı,“Barut”(Bârûtu) yüzden fazla tablodan meydana gelen ve on sûreye ayrılmış[14]. Falcılık diğer alanlara da yayıldı, özellikle tütsü dumanı (libanomancy)[15] veya kuşların uçuş yolu[16] üzerine falcılık vardı.
Emirler bu edebi mirasın çok önemli bir parçasıydı. Türlerinin çoğu vardı:“maklu”(Maqlû, “yakma”) büyücülüğe yönelik;“Çorba”(Šurpu, “yanma”), lanetlere yönelik;Nambourby(Namburbi) olumsuz alametlerden korunmak için;“Utukku Lemnutu”(Utukkū Lemnūtu), iki dilli, “kötü iblisleri” kovmayı amaçlıyor;“Biraz Rimky”(Bīt rimki, “tavşan”), arınma ve dönüşüm töreni için;“Shaziga”(Šà.zi.ga), dünyevi, delice sevdaya neden olmak veya gücü artırmak için;“Zu-buru-dabbeda”(Zu-buru-dabbeda), tarla zararlılarından kurtulmayı amaçladı[17].
Tarikatların çoğu özel bir edebî değere sahip olmasa da aralarında tamamen sanat eserleri veya fragmanları bulunmaktadır. Nitekim diş ağrısı reçetesinde, ağrıya neden olan “diş kurdu” da dahil olmak üzere dünyanın ve tüm canlıların yaratılışının anlatıldığı şiirsel bir pasaj vardır. Çocukların ağlamasına karşı sihirde ve doğum yapan kadınlar için sihirde bir ninni yer alır – Sin bedeninin (ay tanrısı) bir düveye olan sevgisi hakkında bir hikaye.
Bilgelik edebiyatı
“Bilgelik edebiyatı”, Akad edebiyatının özellikle zengin bir türünü temsil eder, ancak buraya hangi eserlerin dahil edileceğini belirlemede zorluklar vardır[18]. Bu tür, kökenini Eduba’nın Sümer metinlerinden alır, ancak önemli ölçüde gelişir ve Babil’de muazzam bir önem kazanır. Didaktik metinlerin önemli bir kısmı Sümerceden yapılan çevirilerdir. Özellikle, bu türün en eski eserlerinden biri, Eski Babil döneminden “İnsan ve kişisel tanrısı arasındaki diyalog” un Akadca çevirisidir. Bazı atasözleri koleksiyonları, bir aforizmalar koleksiyonu “Shuruppak’ın Talimatları” vb. Sümerceden çevrilmiştir. Ancak birçok anıt Babil kökenlidir.
Sümer didaktik edebiyatının özelliği olan diyalog biçimi, bu türün Babil metinlerinde de hakimdir. “Avantajlar” hakkındaki diyaloglar-tartışmalar korunmuştur. Örnek,“Ilgın ve palmiye ağaçları arasındaki anlaşmazlık»,“Öküz ve at arasındaki anlaşmazlık”(Inum İştar šurbutum),“Nisaba ve Buğday”vb. Bu diyalogların her birinde, katılımcılar meziyetlerini ve insanlara sağladıkları faydaları vurgularlar.
Geç olanlar da didaktik çalışmalara aittir.“Düzenleme”(yaklaşık MÖ 700), muhtemelen Asur hükümdarı Sennacherib’e hitaben yazılmıştır. İçinde kötü hükümdar, diğer kötü (yazarın bakış açısından) kralların – Salmanasar V ve Marduk-apaliddin’in hayatlarından kader olaylarına örnek olarak verilir. Eserin metni kehanet (omina) türünü taklit eder ve şu şemaya göre yazılır: “Kral şunu şunu yaparsa, o zaman böyle olur.”
Başka bir didaktik edebiyat grubu, ilahilerden ve tövbe mezmurlarından etkilenen metinlerden oluşur. Bu manzaralar zaten sadece diyaloglar değil, aynı zamanda çoğu zaman monologlardır. Bu, örneğin, çok ünlü“Doğruların çektiği acılar hakkında şiir”(Ludlul bēl nēmeqi), Kassite zamanlarına (MÖ 15.-12. yüzyıllar) kadar uzanır. Bazı dualarda olduğu gibi, musibetin sebebini anlama arzusu, insanların neden acı çektiğini anlama arzusu vardır. Yazara göre tanrıların iradesi bilinemez çünkü onlar insana tamamen yabancı, kaprisli ve anlaşılmazdır.
“Şupeameli ve babası arasındaki diyalog”(Šimâ milka), Akad hinterlandında ölüm döşeğindeki bir tartışma biçimindeki bilgelik edebiyatının bir örneğidir[19].
Çevreleyen gerçekliği felsefi olarak anlama girişimleri, edebiyatın yalnızca kişisel talihsizliklere değil, aynı zamanda sosyal sorunlara da dokunmaya başlamasına yol açar.“Babil Teodisesi”(yaklaşık M.Ö. 1000) diyalog şeklinde yazılmış buna bir örnektir. İçinde, esas olarak insanların talihsizliklerini ve talihsizliklerini listeleyen ve hayatın hiçbir anlamı olmadığına inanan “acı çeken” ile onunla çelişen ve onu hayatın iyi bir şey olduğuna ikna eden arkadaşını tartışıyor. Parça genel olarak kötümser görünse de, sonunda arkadaş acı çekeni ikna etmeyi başarır. “Teodise” metni biçim açısından da ilginçtir: şiir akrostiş olarak yazılmıştır. 27 kıtasının her birinde (ve her kıtada 11 mısra vardır), tüm mısralar “Ben, Saggil-kina-ubbib, tanrıyı ve kralı kutsayan sihirbaz” ifadesini oluşturan hecelerle başlar.
Çok ilginç başka bir diyalog –“Efendi ve köle arasındaki konuşma”(“Bilgelik tavsiyesi” veya “Kötümser diyalog”). Bir efendi ile uşağı arasındaki konuşmayı anlatır. Efendi emreder ve köle, efendisinin birbiriyle çelişen tüm isteklerine itaat etmeye hazırdır. Bazı araştırmacılar burada İncil’deki Vaizlerle paralellikler görüyorlar. Bu eser, efendi ve uşağın rol değiştirdiği bir saturnalia, ya da aptal efendinin çeşitli klişeler söylediği ve hizmetkarın onu taklit ettiği bir burlesk ya da intihara meyilli bir gencin düşünceleri (sonunda) olarak görülmüştür. metin, ölüm hakkında çok net olmayan bir pasaj). Bu anıtın ne zaman yapıldığı bilinmemektedir, çünkü farklı dönemlerden pek çok kopya korunmuştur, bunların bir kısmı halihazırda Seleukos dönemine (MÖ 3.-2. yüzyıllar) aittir. Bununla birlikte, diyaloğun orijinalinin MÖ 2. binyılın sonuna – 1. binyılın başına ait olması muhtemeldir.
Didaktik Akad anıtlarının üçüncü grubu, folklor çalışmalarının kayıtlarından oluşur. Aralarında ayette bir peri masalı öne çıkıyor“Nippur’un Zavallı Adamı”. Hükümdar tarafından haksız yere kötü davranılan fakir bir adamdan bahsediyor ve dünya folklorunda yaygın olarak farklı kişiler kılığında üç kez düşmanın evinde görünen fakir bir intikamcının hikayesinin bir versiyonu.
Bu aynı zamanda çeşitli eyaletlerde hayatta kalan çok sayıda masal içerir, örneğin, “Söğüt hakkında masal”, “Tilki hakkında masal”, “Eşek eyerleme hakkında masal”[20]. V. Lambert ve diğerleri bu türe çok sayıda popüler özdeyiş ve atasözü (hem iki dilli hem de Akadca), “Marduk’a dua ile acı çekenlerin ağıtı”, “Kötümserlere Nasihat” ve “Prense Nasihat” içerir.
MÖ 7.-6. yüzyıllarda Mezopotamya’da yapılmış başka bir anıttan söz edilmelidir. Bununla birlikte, Akad dilinde değil, o zamanlar günlük kullanımda Akadcanın yerini almaya başlayan ve Arap fethine kadar ve hatta daha sonra bu topraklarda özgürce var olan Aramice dilinde yaratılmıştır. Bu hakkında“Ahikar’ın öğretileri“. Bu, Asur kralı Sinakhsrib’in ağzından söylenen aforizmaların bir derlemesidir. Eserin bir anlatım çerçevesi vardır: Ahikar yeğeninin oyunları yüzünden adeta ölüyordu ama adalet yerini bulmuş ve kötü yeğen bu konudaki nasihatini veren amcasına teslim edilmişti. Bu öğretinin kökenleri Eduba’ya kadar izlenebilir. Orta Çağ’da geniş bir popülerlik kazandı ve aforizmalar değişse de birçok dile çevrildi. Ne yazık ki, orijinal versiyondan yalnızca MÖ 5. yüzyıla ait parçalar günümüze ulaşmıştır.
Esprili edebiyat
Şakadan hiciv, mizahi aşk şiirleri ve bilmecelere kadar çeşitli türleri içeren Akad edebiyatında da mizahi edebiyat yaygındı. Bu edebiyat, “hikmet edebiyatı” ile komşudur ve araştırmacılar bunu çoğu zaman ayırt etmezler.
“Temizleyici”(UET 6/2, 414), küstah bir temizlikçi ile işçiye kıyafetlerini nasıl düzgün bir şekilde temizlemesi gerektiği konusunda komik bir şekilde ders veren yüzeysel bir tip olan müşterisi arasındaki bir anlaşmazlığı anlatır ve çileden çıkmış temizlikçinin adama gitmesini önermesini ister. nehre gidip çamaşırları kendisi yıkar.[21 ].
“Soytarı”(Aluzinnu) Yeni Asur dönemine ait beş parça halinde korunan bir metindir ve hayatını parodilerle, mimiklerle ve müstehcen şarkılarla eğlendirerek kazanan bir kahramanın öyküsünü anlatır. Daha önce bahsedilen “Nippur’un Zavallı Adamı”, zayıfın güçlüye karşı kazandığı zaferi gösterir.“Ninurta-Pakidata bir köpek tarafından ısırıldı.(Ninurta-Pāqidāt’s Dog Bite) bir okul komedisi metnidir[22].
Tarihsel destan, kronikler ve yıllıklar
|Akad zafer steli (yaklaşık MÖ 2300)|
Sümer hükümdarları da dahil olmak üzere çeşitli tarihi figürlerin yaşamlarını anlatan, tarihi içeriğe sahip birkaç Babil şiiri korunmuştur. Bu anıtlar çoğunlukla sadece parçalar halinde hayatta kalmıştır. Aralarında en ünlüsü“Sargon hakkında şiir”. Bu çalışma bir kraliyet yazıtını taklit ediyor: Sargon’un doğumdan sonra annesi tarafından bir sepet içinde nehre nasıl atıldığını (Musa hakkındaki İncil hikayesiyle bir benzetme) ve bir su taşıyıcısı tarafından bulunduğunu, tanrıça tarafından nasıl sevildiğini anlatıyor. İştar ve ardından saltanatı ve muzaffer seferleri hakkında. El-Amarna’da Sargon’un Küçük Asya’daki seferiyle ilgili MÖ 15-16. yüzyıllardan kalma hikayenin parçaları da bulundu.
Akadca’nın Asur lehçesi, 14. yüzyılın sonlarından itibaren bu tür mahkeme kayıtlarında özellikle zenginleşir. R.H.’ye ve benzeri. Epik metinler örnek teşkil edebilir“Adadnerari”(Adad-Narari),“Tukulti-Ninurta”(Tukulti-Ninurta) та“Shulmanu-shared III”(Šulmānu-ašarēdu III) aynı adı taşıyan hükümdarlar ve Yeni Asur hükümdarlarının seferlerini anlatan yıllıklar hakkında. En eski tarihsel destan, muhtemelen,Mari konumundan Zimri-Lima(Zimri-Lim; yaklaşık MÖ 1710–1698).
Orta Babil dönemine ait benzer literatür çok daha kötü bir şekilde hayatta kaldı. Parça parça denilebilir“Kassite Destanı”(Dava),“Adad-Shum-Uzur”(Adad-şuma-uṣur),Babil kralı hakkında tarihi şiir“Nebuchadnezzar ben”(Nabû-kudurrī-usur I,MÖ 12. yüzyıl),“Marduk”(Marduk)[23].
Geleneksel kronikler, daha eski zamanları tanımlamalarına rağmen, Demir Çağı’nın başında ortaya çıktı:“Erken Kralların Chronicle”,“Hanedan Chronicle”,“Kronik P”ve Asur“Senkron Tarih”. On dört yeni ve geç bir diziBabil kronikleriNabunasar’dan (MÖ 747-734) Seleucus III Keraunus’a (MÖ 243-223) kadar olan dönemi kapsar ve burada anlatılan siyasi olaylardan kaynaklanır.“Babil Astronomik Günlükleri”.
“Hedda Chronicle”Asur’un düşüşünü anlatır (MÖ 626-605),“Weizmann Chronicle”“Hedda Chronicle” ı tamamlar ve olayların açıklamasını MÖ 6. yüzyıla getirir,“Nabonidus-Cyrus Chronicle”Babil’in Persler tarafından fethini anlatır – muhtemelen hepsi tek bir eserin parçalarıdır.
Akad tarihi geleneğinin sonu, yaratıldığı Helenistik döneme denk gelir.Berossus’tan “Tarih”, bize ulaşmayan MÖ 3. yüzyıldan kalma bir Babil rahibi. Yunanca yazılmış ve Sümer “Kral Listesi” ve kanonik kronikler temelinde derlenmiştir.
|“Dynastic Chronicle” dan Tablo|
Asur ve Babil kroniklerinin listesi:
- Dynastic Chronicle (Dynastic Chronicle; ABC 18)
- Weidner Chronicle (ABC 19)
- Walker’s Chronicle olarak da bilinen Kassite ve Isin Hanedanlarının Chronicle’ı (“Chronicle 25” olarak adlandırılır, ancak ABC’de mevcut değildir)
- Erken Kralların Tarihçesi (ABC 20)
- Eşzamanlı Tarih (ABC 21)
- Chronicle P (ABC 22)
- Piyasa Fiyatlarının Tarihçesi (ABC 23)
- Eklektik Tarih (ABC 24)
- Dini Tarih (ABC 17)
- Nabonassar’dan Shamash-shum-ukin Chronicle’a (ABC 1)
- Esarhaddon Chronicle (ABC 14)
- Shamash-shuma-ukin Chronicle (ABC 15)
- Akitu Chronicle (ABC 16)
- Nabopolassar Chronicle’ın İlk Yılları (ABC 2)
- Ninova Chronicle’ın Düşüşü (ABC 3)
- Nabopolassar Chronicle’ın Geç Hükümdarlığı (ABC 4)
- Kudüs Chronicle (ABC 5) olarak da bilinen Nebuchadnezzar Chronicle’ın ilk yılları
- Neriglissar Chronicle’ın üçüncü yılı (ABC 6)
- Nabonidus Chronicle (ABC 7)
- Artaxerxes III Chronicle (ABC 9)
- Alexander Chronicle (ABC 8 = BCHP 1)
- İskender ve Arabistan Chronicle (BCHP 2)
- Diadochi Chronicle (ABC 10 = BCHP 3)
- Asses ve Alexander fragmanı (BCHP 4)
- Antiochus ve Sin Temple Chronicle (ABC 11 = BCHP 5)
- Esagila Chronicle Harabeleri (BCHP 6)
- Antiochus, Bactria ve India Chronicle (ABC 13A = BCHP 7)
- Ardıç bahçesi Chronicle (BCHP 8)
- Seleucus I Chronicle’ın Sonu (ABC 12 = BCHP 9)
- Seleucid Accessions Chronicle (ABC 13 = BCHP 10)
- Ptolemy III Chronicle İstilası (BCHP 11)
- Seleucus III Chronicle (ABC 13B = BCHP 12)
- Politai Chronicle (BCHP 13)
- Greek Community Chronicle (BCHP 14)
- Altın Hırsızlığı Chronicle (BCHP 15)
- Arazi ve ondalıklarla ilgili belge (BCHP 16)
- Adli Tarih (BCHP 17)
- Bagayasha Chronicle (BCHP 18)
- Bir Arsak Kralına Dair Chronicle (BCHP 19)
- Fırat Chronicle (BCHP 20)
Chronicles, Akad edebiyatındaki ilk nesir eserlerdir. Çok özlü ve öz bir dille yazılmışlardır ve doğası gereği tamamen bilgilendiricidirler. Büyük bilişsel değerlerine rağmen, sanatsal açıdan, örneğin MÖ 9.-6. yüzyılların eski Yahudi düzyazısıyla karşılaştırılamazlar. Babil’de nesrin geç ve zayıf gelişimi, muhtemelen yazılı malzemenin doğasıyla ilgilidir: ağır kil tabletler üzerine ciltler dolusu metinler yazmak imkansızdı ve bu, yazıcılara kısalığı öğretti, bu da Akadları kullanan diğer eski halklardan ayırdı. papirüs ve parşömen.
Yıllıklar
|Kral Şalmaneser II (MÖ 858-824)|
Orta Doğu’nun çivi yazısı edebiyatında, kraliyet yıllıkları türü ortaya çıktı ve Hitit krallığında (MÖ 2. binyıl) geniş ölçüde geliştirildi. Mitanni’nin Hurri krallığındaki Hititlerden alınmıştır (bu yıllıklar günümüze ulaşmamış olsa da) ve Mitanni’den bu tür Asur’a girmiştir. MÖ 9. yüzyıla kadar Asur yıllıkları çoğunlukla seferlerin, kale fetihlerinin, tutsakların ele geçirilmesinin ve toplu infazların çok kuru bir sıralamasıdır. Ancak Asur metinlerine ritmik bir biçim verilmiş ve kralların unvanlarını ve erdemlerini listeleyen, tanrılara hitap eden yazıtların giriş bölümleri bile şiirsel bir karaktere sahiptir. Daha ayrıntılı tarihsel materyallerin tanıtılması, doğanın ayrıntılı pitoresk tasvirleri ve savaş sahneleri, Yeni Assur krallarının (MÖ 8.-7. yüzyıllar) yazıtlarının zaten karakteristik bir özelliğidir.
Asur kraliyet yazıtları üç türe ayrılabilir: kutlama yazıtları, yıllıklar ve bir tanrıya mektuplar.
Şenlikli yazıt, herhangi bir coğrafi veya tarihsel ayrıntı içermeyen, kralın zaferlerinin basit bir listesiydi. Yıllıklar, kralın hükümdarlığı yıllarında kazandığı seferlerin ve zaferlerin daha ayrıntılı bir açıklamasıdır. Asur ve komşu ülkeler hakkında değerli tarihi ve coğrafi bilgiler sağlarlar. Kuşkusuz, tarihi bilgiler her zaman güvenilir değildir, çünkü bu anıtların amacı hükümdarı yüceltmek ve yüceltmektir. Buna göre, yenilgiler yıllıklarda genellikle geçiştirilir. Yıllıklar, pek çok lakap ve dönüşle zengin bir dilde yazılmıştı, bazen bu biraz gösterişli bir üslup yarattı, ancak türün en iyi örneklerinde anlatım çok pitoresk ve canlıydı. Asur tarihinin tek eğitimli kralı olan ve kendi yıllıklarının oluşturulmasına kendisi katılmış veya onları düzenlemiş olabilecek Asurbanipal’in yazıtları çok etkileyicidir.
Üçüncü tür kraliyet yazıtları, bazı seferler hakkında ayrıntılı bir rapor şeklinde kralların Tanrı’ya yazdığı “mektuplar” idi. bize ulaştılarSargon II’nin yaprağıUrartu seferi hakkında tanrı Ashur’a veyaprak, Shubria ülkesindeki kampanyasını anlatan ve muhtemelen Aşur’a da hitap ediyor.
Asur’un düşüşünden sonra, kraliyet yazıtları geleneği fiilen sona erdi. Yeni Babil’de çok güçlü bir rahip kastı vardı ve onlar, kralların aşırı yüceltilmesiyle yetinmiyorlardı. Bu nedenle, Neo-Babil krallarının yazıtları askeri istismarlardan değil, örneğin tapınakların inşası gibi Tanrı’nın hoşuna giden şeylerden bahsediyor.
Doğru
|Hammurabi Kanunları|
Bilinen en eski Akad yasaları, MÖ 1900 civarında Anadolu’daki bir ticaret kolonisinin ticaret mahkemesinin refakatiyle ilgiliydi. Bl. 1770 – R.H. yaratıldı“Eşnuna şehrinin kanunları”, yürürlükte oldukları yerin adını taşıyan 60 yasadan oluşan bir dizi.“Hammurabi Kanunları”(Hammurabi Kanunu, MÖ 1750 dolayları), yaklaşık 300 ayrı kanunun yanı sıra uzun bir önsöz ve sonsözden oluşan Mezopotamya’daki en büyük kanun koleksiyonuydu.“Ammisaduk Fermanı”(c. 1646) Hammurabi’nin müritlerinden biri tarafından yaratıldı.
Orta Asur kanunları MÖ 14. yüzyıla kadar uzanır, bunlardan yaklaşık 100 tanesi Aşur şehrinden günümüze ulaşmıştır.“Harem Fermanları”Ashur-ubalit I’den (MÖ yaklaşık 1360) Tukulti-apal-Esharra I’e (yaklaşık MÖ 1076) kadar Asur krallarının mahkeme normları, mahkeme görgü kuralları ve ihlali nedeniyle ağır cezalar (kırbaçlama, sakatlama, ölüm cezası) ile ilgilidir. . kaydedildi“Kodeks Asur”(Asura Kodu, bl. 1075 BC).
Sippar’dan kaynaklanan 14 Neo-Babil kanunu korunmuştur[24].
Diğer türler
Tamamen edebi eserlere ek olarak, hem resmi hem de özel mektup koleksiyonları gibi diğer ilginç metinler de korunmuştur. Bunların arasında en ilginç olanı, ilk olarak 1898’de Leonard King tarafından yayınlanan Hammurabi’nin yazışmalarıdır.
Kanon
Bu, sözlüksel metinler ve eşanlamlı listeler hariç, en ünlü Akad eserlerinin bir listesidir.
- Abnu Şikinşu (Abnu Şikinşu)
- Adad-nārārī I Destanı
- Adad-shuma-usur (Adad-šuma-uṣur Destanı)
- Adapa ve Enmerkar
- bir prense öğüt
- Agushaya İlahisi (Agushaya İlahisi)
- Alamdimmu (Alamdimmu)
- Aluzinnu (Aluzinnu metni)
- Ardat-lili (Ardat-lili)
- Asakku marṣūtu (Asakkū marṣūtu)
- Asipus’un Almanağı veya El Kitabı
- temizlikçilerde
- Atra-Hasîler
- Adad-guppi’nin Otobiyografisi (Adad-guppi’nin Otobiyografisi)
- Kurigalzu’nun Otobiyografisi
- Marduk’un Otobiyografisi (Marduk’un Otobiyografisi)
- Babil Almanak
- Babil Kral Listesi
- Babil Teodisesi
- Bārûtu
- Sargon’un doğum efsanesi
- Bīt mēseri (Bīt mēseri)
- Bīt rimki (Bīt rimki)
- Bīt salā’ mê
- Chronicle of Early Kings (Chronicle of Early Kings)
- Piyasa Fiyatları Günlüğü (Piyasa Fiyatları Günlüğü)
- Šulgi saltanatının kroniği (Şulgi saltanatının kroniği)
- Günlük P
- Hammurabi Kodu
- Bir rahibin kutsanması)
- Bir Kötümserin Öğütleri
- Bilgelik Danışmanları
- Nabu-šuma-ishkun’un Suçları ve Küfürleri
- Naram-Sin’in Cuthean Efsanesi
- Bir İnsan ve Tanrısı Arasındaki Diyalog
- Kötümserlik Diyaloğu
- They.shà.dib.ba
- Kurigalzu’nun Rüyası
- Hanedan Tarihi
- Hanedan Kehaneti
- Dunnum Hanedanı (Harab Efsanesi)
- Eklektik Tarih
- Ammi-Saduqa Fermanı
- Egalkura büyüleri
- Tammuz’un Ölümünün Yasını Tutan Mersiyeler
- Enlil ve Sud
- Enuma Anu Enlil
- Enuma Elis
- Anzu (Anzu Destanı)
- Gılgamış Destanı
- Kassite döneminin destanı
- Nabû-kudurrī-usur Destanı
- Poema pro Erru (veba tanrısı Erra’nın Destanı; Erra ve Išum)
- Etana
- Tilki Masalı
- Eşek Binme Masalı
- Söğüt Masalı (Söğüt Masalı)
- Girra ve Elamatum
- Harem Fermanları (Harem Fermanları)
- Nazi-Maruttaš için Hemeroloji
- Ḫulbazizi
- Inana’nın Yükselişi
- Iqkur Ipus
- Iškar Zaqīqu
- Ištar’ın cehennem yolculuğu
- Daha sonra
- Kalutu kataloğu
- NE 6
- Kataduggu
- Kedor-laomer metinleri
- Kettledrum ritüelleri
- savaşın kralı
- Ödeme al
- Labbu efsanesi
- Lamaštu
- Bir Mağdurun Ağıtı ve Marduk’a Dua
- Eşnunna Kanunları
- Lipsur ayinleri
- Ludlul bēl nēmeqi (Ludlul bēl nēmeqi)
- Maklû
- Marduk’un İblislere Hitabı
- Marduk Kehaneti
- Orta Asur Kanunları
- Mis-pi
- ay tanrısı ve inek
- Mukīl lemutti diye kükredi
- MUL.APIN
- Mushu’ya
- Na’id-Shihu Destanı
- Nabonidus Chronicle
- Namburbi
- Namerimburrudu
- Neo-Babil Kanunları
- Nergal ve Ereşkigal
- Yeni yıl ritüeli-Akitu alayı
- Bilmiyorum
- Ninurta-Pāqidāt’ın Köpek Isırığı
- Nisaba ve Buğday
- Öküz ve At
- Pazuzu
- Nippur’un Zavallı Adamı (Nippur’un Zavallı Adamı)
- kehanet A
- Quataru
- Rabat
- Antašubba’ya karşı tarifler
- Dini Tarih
- Simbar-Šipak’ın kraliyet yazıtı
- Sag-gig-ga-meš (Muruṣ qaqqadi)
- Sakıkku
- Salman-shared III Destanı
- Eşzamanlı Geçmiş
- Kederli shikinshu
- Shammu Shikinshu
- Sar Pūḫî
- Šà.zi.ga
- Lemutti’yi öp
- Shu’ila
- Šulgi Kehaneti
- Şumma birası
- Shumma amela kaship
- Shumma daldırma
- Şumma İzbu
- Şumma lipta
- Shumma sinništu qaqqada rabat
- Bu yoldan
- böyle olurdu
- İhtilaf Ilgın ve Hurma (Tamarisk ve Palmiye)
- Tamit metinleri
- Tašritu hemerolojisi
- Tukulti-Ninurta (Tukulti-Ninurta Destanı)
- Tu-ra kilib-ba
- Terapötik seri UGU (Terapötik seri UGU)
- Gulalı Uruhulake
- Uruk Kral Listesi
- Uruk Kehaneti
- Ushburrud
- Utukku Lemnūtu
- Nabonidus’un Ayet Hesabı
- Cehennemin Vizyonu
- Walker Chronicle (Walker Chronicle)
- Weidner Chronicle (Weidner Chronicle)
- Zimri-Lim (Zimri-Lim Destanı)
- Zi-pà büyüleri
- Zisurrû (Sag-ba Sag-ba)
- Zu-buru-dabbeda
Edebiyat
Araştırma
- Akad Edebiyatına Genel Bir Bakış // Eski Yakın Doğu Medeniyetleri / Ed. Jack M Sasson – New York: Charles Scribner’ın Oğulları, 1995.
- (Antik Yakın Doğu’dan Edebiyat Çalışmaları, Samuel Noah Kramer’e Adanmış / Jack M. Sasson, ed. (1984)
- Dil, Edebiyat ve Tarih: Erica Reiner’e Sunulan Filolojik ve Tarihsel Çalışmalar / Francesca Rochberg-Halton, ed. (1987)
- Kelimelerin Üzerinde Kalan. William L. Moran Onuruna Eski Yakın Doğu Edebiyatında Çalışmalar / Tzvi Abusch ve diğerleri, ed. (1990)
- Erica Reiner. Engelleriniz Parçalara Ayrılır, Demirleme Halatınız Kesilir: Babil ve Asur’dan Şiir (1985)
- Afanasyeva V. K. Akad (Babil-Asur) edebiyatı // Dünya edebiyatı tarihi: 8 ciltte. – M.: Nauka, 1983-1994. – T. 1. – 1983. – S. 100-117.
Metinler
- Muses’tan Önce, 2 cilt / Ed. Benjamin R. Foster tarafından. — 1993.
- Eski Doğu’nun lirik şiiri. — M.: Nauka, 1984.
- Sonsuzluğun çekimleri. Trans Asur-Babil şiiri. VC. Shileiko. / Hayır. ed., vst. st., son söz ve not. Vyach.Sun. İvanova. – M .: Kitap, 1987. – 158 s.
- Eski Doğu’nun şiiri ve nesri. – M.: Sanatçı. lit., 1973. – (Dünya Edebiyatı Kütüphanesi).
- Sana gizli bir kelime açıklayacağım: Babil ve Asur Edebiyatı. – M .: Kurgu, 1981.
- Babil nehirleri üzerine: En güncel literatürden Sümer, Babil, Filistin / M.N. Moskalenko. – K.: Dnipro, 1991.
Dmitro Kuzmenko, 2015
notlar
[1] Silvestro Fiore, Topraktan Sesler: Asur-Babil Edebiyatının Gelişimi. – U. of Oklahoma Press, 1965.
[2] A. Leo Oppenheim (1977). Eski Mezopotamya: Ölü Bir Uygarlığın Portresi. Chicago Üniversitesi Yayınları. s. 16–17.
[3] Çiçek.
[4] Afanasyeva V.K. Akad (Babil-Asur) edebiyatı // Dünya edebiyatı tarihi: 8 ciltte. – M.: Nauka, 1983-1994. – T. 1. – 1983. – S. 100-117.
[5] Jack M. Sasson, ed., Studies in Literature from the Ancient Near East, Adanmış, Samuel Noah Kramer (1984).
[6] I. Tzvi Abusch ve ark., ed., Lingering over Words. William L. Moran Onuruna Eski Yakın Doğu Edebiyatında Çalışmalar (1990).
[7] Merhaba.
[8] Akad Edebiyatı: Genel Bir Bakış // Eski Yakın Doğu Medeniyetleri, 1995.
[9] Afanasiev, s. 101.
[10] Afanasiev, s. 104.
[11] AR George (2003). Babil Gılgamış Destanı: Giriş, Kritik Baskı ve Çivi Yazılı Metinler, Cilt 1. Oxford University Press. 22–33, 379.
[12] Afanasiev, s. 110.
[13] W. Hallo (2009). Dünyanın en eski edebiyatı: Sümer güzel edebiyat çalışmaları. Brill. p. 7.
[14] Ulla Koch-Westenholz (2000). Babil Karaciğer Kehanetleri: Babil Extispicy Serisinin Manzazu, Padanu ve Pan Takalti Bölümleri Esas olarak Assurbanipal’in Kütüphanesinden. Müze Tusculanum. p. 9.
[15] IL Finkel (1983). Yeni Bir Özgürlük Parçası //Archiv für Orientforschung 29: 50-57.
[16]Nicla De Zorzi (2009). Mezopotamya’da Kuş Kehaneti – BM 108874’ten Yeni Kanıtlar // KASKAL: Journal of the History, Environments and Cultures of the Ancient Near East 6:91–94.
[17] AR George ve Junko Taniguchi (2010). “Ninkilim Köpekleri, ikinci bölüm: Tarla zararlılarına karşı Babil ritüelleri”. Irak. LXXII: 79–148.
[18] Victor Avigdor Hurowitz (2007). Richard J. Clifford, ed. Mezopotamya ve İsrail’de Bilgelik Edebiyatı. SBL. s. xi–xiii, 37–51.
[19] Hurowitz, sadece orada.
[20] Marianna E. Vogelzang (1991). “Akad Anlaşmazlıkları Hakkında Bazı Sorular”. aG.J. Reinink ve aH.LJ Vanstiphout. Antik ve Orta Çağ Yakın Doğu’sunda tartışma şiirleri ve diyaloglar. Peeters. p. 47.
[21] Benjamin R. Foster (1974). “Mizah ve Çivi Yazısı Edebiyatı”. JANE 6: 82.
[22] AR George (1993). “Ninurta-Pāqidāt’ın Köpek Isırığı ve Diğer Komik Masallar Üzerine Notlar”. Irak 55: 63–75. JSTOR 4200367.
[23] Jack M. Sasson (2005). “Yakın Doğu Destan Gelenekleri Üzerine Karşılaştırmalı Gözlemler”. John M. Foley’de. Kadim Destan’ın arkadaşı. Wiley-Blackwell. p. 221.
[24] DL Baker (2009). Sıkı Yumruklar mı, Açık Eller mi?: Eski Ahit Hukukunda Zenginlik ve Yoksulluk. Wm. B. Eerdmans. sayfa 4–6.