Kuiper Kuşağı’nın cüce gezegeni Quaoar imkansız bir yüzüğe ev sahipliği yapıyor
Cüce gezegen Quaoar’ın mecazi parmakları için çok büyük bir halkası var. Güneş sistemindeki diğer tüm halkalar, ana gövdelerinin matematiksel olarak belirlenmiş bir mesafesi içinde veya yakınında yer alırken, Quaoar’ın halkası çok daha uzaktadır.
Rio de Janeiro Federal Üniversitesi’nden astronom Bruno Morgado, “Quaoar için halkanın bu sınırın dışında olması çok ama çok garip” diyor. Morgado ve meslektaşları, 8 Şubat’ta Nature’da yayınlanan bir çalışmada, bulgunun gezegen halkalarını yöneten kuralları yeniden düşünmeye zorlayabileceğini söylüyor.
Quaoar, güneş sisteminin kenarındaki Kuiper Kuşağı’nda yer alan Pluto’nun yaklaşık yarısı büyüklüğünde bir buz kütlesidir (SN: 23.08.22). Dünya’dan bu kadar büyük bir mesafede, dünyanın net bir resmini elde etmek zor.
Böylece Morgado ve meslektaşları, Quaoar’ın uzak bir yıldızdan gelen ışığı engellemesini izlediler; Yıldızın göz kırpmasının zamanlaması, Quaoar’ın boyutu ve atmosferi olup olmadığı gibi ayrıntıları ortaya çıkarabilir.
Araştırmacılar, 2018’den 2020’ye kadar Namibya, Avustralya ve Grenada dahil olmak üzere dünyanın her yerinden ve ayrıca uzaydan gözlemlenen tıkanıklıklardan veri aldı. Quaoar’ın bir atmosferi olduğuna dair hiçbir işaret yoktu. Ama şaşırtıcı bir şekilde, bir yüzük vardı. Bulgu, Quaoar’ı, asteroit Chariklo ve cüce gezegen Haumea’dan sonra güneş sisteminde halkası olduğu bilinen üçüncü cüce gezegen veya asteroit yapıyor (SN: 26/3/14; SN: 10/11/17).
Daha da şaşırtıcı olanı, “yüzük beklediğimiz yerde değil” diyor Morgado.
Diğer nesnelerin etrafındaki bilinen halkalar, ana gövdenin yerçekimi kuvvetinin azaldığı görünmez bir çizgi olan Roche sınırı denilen şeyin içinde veya yakınında bulunur. Sınırın içinde, bu güç bir ayı paramparça edebilir, onu bir halkaya dönüştürebilir. Dışarıda, daha küçük parçacıklar arasındaki yerçekimi, ana gövdeden daha güçlüdür ve halkalar bir veya birkaç ay şeklinde birleşecektir.
“Biz her zaman düşünürüz [the Roche limit] kadar basit, ”diyor Morgado. “Bir tarafı ay oluşuyor, diğer tarafı sabit bir halka. Ve artık bu sınır bir sınır değil.”
Morgado, Quaoar’ın uzak yüzüğü için birkaç olası açıklama olduğunu söylüyor. Belki de gözlemciler yüzüğü tam zamanında, aya dönüşmeden hemen önce yakalamışlardır. Ancak bu şanslı zamanlamanın pek olası görünmediğini belirtiyor.
Belki Quaoar’ın bilinen ayı Weywot veya başka bir görünmeyen ay, yüzüğü bir şekilde sabit tutan yerçekimine katkıda bulunur. Ya da belki halkanın parçacıkları öyle bir şekilde çarpışıyor ki, birbirine yapışmaktan ve aylar halinde kümelenmekten kaçınıyorlar.
Yeni çalışmada yer almayan UCLA’dan gezegen bilimcisi David Jewitt, “oyuncak mağazalarından çıkan zıplayan topların bir halkası gibi” çalışması için parçacıkların özellikle zıplaması gerektiğini söylüyor.
1990’larda Kuiper Kuşağı’ndaki ilk nesnelerin keşfedilmesine yardımcı olan Jewitt, gözlemin sağlam olduğunu söylüyor. Ancak açıklamalardan hangisinin doğru olduğunu henüz bilmenin bir yolu yok, çünkü kısmen Quaoar’ın durumuyla karşılaştırılacak bu kadar uzak halkalar için teorik tahminler yok.
Kuiper Kuşağı söz konusu olduğunda, kurs için bu eşittir. Jewitt, “Kuiper Kuşağı’ndaki her şey temelde keşfedildi, tahmin edilmedi” diyor. “Bu, insanların bir şeyleri tahmin edip sonra onları onayladığı veya reddettiği klasik bilim modelinin tam tersidir. İnsanlar bir şeyleri sürpriz bir şekilde keşfediyor ve herkes bunu açıklamaya çalışıyor.”
Quaoar’ın daha fazla gözlemlenmesi veya güneş sisteminin herhangi bir yerinde yanlış yerleştirilmiş gibi görünen halkaların daha fazla keşfedilmesi, neler olup bittiğini ortaya çıkarmaya yardımcı olabilir.
Morgado, “Yakın gelecekte pek çok kişinin bu yanıta ulaşmak için Quaoar ile çalışmaya başlayacağından hiç şüphem yok,” diyor.