Av. Hasan Sözmener
Halk oylaması
Cumhurbaşkanı, köprü açılışı nedeniyle gitmiş olduğu İstanbul’dan geldi ve havaalanında, bir açıklama yaptı. Gazetecilerin sorularına kadar olan açıklamalar, beklenen açıklamalar değildi. Beklenen açıklama, açılan köprünün kaça mal olduğu, ne gibi özelliklere sahip olduğu, İstanbul'a yapılmakta olan üçüncü hava alanının dünyada kaçıncılık alacağına, cumhurbaşkanının orada kimlerle yemek yediğine ve yemeğe katılanların hangileri ile önceden tanışık olduğuna, ilişkin değildi. Beklenen açıklama, Kıbrıs sorunu ile ilgili olarak, Türkiye Cumhurbaşkanı ile ne konuşulduğu idi. Gazetecilerin soruları ile de beklenen açıklama gelmedi. Şu ana kadar yazdıklarım bana bir fıkrayı anımsattı.
Karadenizli delikanlı misafir olarak geldiği İstanbul’da bir cinayet işlemiş ve hakimin huzuruna çıkarılmış. Hakim, delikanlıdan, cinayeti nasıl işlediğini sormuş. Delikanlı başlamış anlatmaya, “Efendim, İstanbul'a gelmek üzere, limandan bindim gemiye, hava bir fırtınalı ki sormayın, Karadeniz coşmuş dalgaları ev boyu, gemi bir o yana bir bu yana sallanır, gemi ha çalkalanır ha çalkalanır, bir o yana bir bu yana, battı batacak…” Hakim araya girer ve “Oğlum, bırak Karadeniz'in dalgalarını da İstanbul'a gel” der. Delikanlı, baştan anlatmaya başlar, “Efendim, İstanbul'a gelmek üzere, limandan bindim gemiye, hava bir fırtınalı ki sormayın, Karadeniz coşmuş dalgaları ev boyu, gemi bir o yana bir bu yana sallanır, gemi ha çalkalanır ha çalkalanır, bir o yana bir bu yana, battı batacak…”Hakim bu defa sinirli bir şekilde delikanlının sözünü keser ve delikanlıya sinirli ve yüksek bir sesle, “Oğlum, bırak dalgaları, çalkalanmaları da İstanbul'a gel ve anlat bana olanları” der. Delikanlı, “İstanbul'a gelemem efendim, çünkü gelirsem cinayete karışmış olacağım ve siz de beni asacaksınız” diye yanıt verir.
Denildiğine göre ve cumhurbaşkanı da öyle demektedir ki, olası bir anlaşma, halkoyuna sunulacak ve her iki halk da anlaşmayı kabul ederlerse, yürürlüğe girecektir. Yani son sözü halk söyleyecektir. Halk son sözü söyleyecek de, son sözü neye göre söyleyecektir. Halka herhalde, Yavuz Sultan Selim köprüsünden tren geçip geçmeyeceği veya cumhurbaşkanının yemek yediği yabancı devlet adamlarının hangilerini tanıdığı veya İstanbul'da yapılmakta olan hava alanının dünyada kaçıncı olacağı sorulmayacaktır. Halka yüzlerce binlerce sayfadan oluşan bir hukuk metnine, bir anlaşmaya onay verip vermeyecekleri sorulacaktır. Birkaç sayfalık bir kira sözleşmesinde veya satış sözleşmesinde veya vasiyetnamede veya bir vakıf senedinde veya benzeri bir metinde yer alanların ne anlama geldiği hususunda bile mahkemelerde aylar süren tartışmalar yapılmakta iken, yüzlerce, binlerce sayfadan oluşacak olan bir anlaşmada yer alanların hangi anlama geldiğine bu halk hangi süre içerisinde karar verecektir ve böyle bir anlaşmaya onay verecek veya vermeyecektir.
Kıbrıs konusunda yapılacak olan anlaşmanın halkoyuna sunulması ile ilgili olarak yürürlükteki mevzuatı bir miktar inceledim. Bu konu ile ilgili olarak anayasa dışında yürürlükte 23/90 sayılı bir yasa bulunmaktadır. Bu yasanın adı, “Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Adına Yabancı Devletlerle veya Uluslararası Kuruluşlarla Yapılacak Anlaşmaların Halkoylamasına Sunulması (Geçici Kurallar) Yasası’dır. Yasanın isminde yer almakta olan geçiciliğin hangi anlamda olduğunu bilmiyorum.
Bu yasa açısından uluslararası anlaşmalar ikiye ayrılmaktadır. 1. KKTC’nin egemenliğine ve uluslararası varlığına sınırlamalar getirecek olan anlaşmalar. 2. KKTC’nin egemenliğine ve uluslararası varlığına sınırlamalar getirmeyecek olan anlaşmalar. Egemenliğe sınır getirmeyecek olan anlaşmalar, halkoyuna sunulmadan, anayasanın ilgili hükümlerine uyularak bir yasa ile yürürlüğe sokulabilir. Buna rağmen söz konusu yasa, bu gibi anlaşmaların, meclisin yapacağı yasadan önce, halkoylamasına sunulmasına olanak tanımaktadır. Ancak söz konusu yasaya göre, egemenlikte sınırlamalar getirecek olan bir anlaşmanın imzalanmasından veya meclis tarafından onaylanması bir yasa ile uygun bulunmasından önce halkoylamasına sunulması zorunludur. Sıkı durunuz söz konusu yasanın bir düzenlemesi daha vardır ve son derece önemlidir. Bu düzenlemeye göre halkoylamasından sonra uluslararası anlaşmalar yürürlüğe girmemektedir. Halkoylamasından geçen bu gibi bir anlaşmanın yürürlüğe girebilmesi için, meclisin bir yasa yapması gerekmektedir. İşin daha da ilginci, meclisin yapacağı yasadan sonra Bakanlar Kurulu, yeniden bir halkoylaması isteyebilir ve cumhurbaşkanı, halkoylamasına gitmek zorundadır. Bu nedenledir ki, cumhurbaşkanı ile Bakanlar Kurulu üyelerinin birbirlerini muhatap kabul etmemeleri mümkün görülmemektedir.
Tekrar ediyorum, mevcut mevzuata göre, olası bir barış anlaşması, halkoylamasından geçerek yürürlüğe sokulamaz, halkoylamasından evet almış olan anlaşmanın onaylanmasının ayrıca meclis tarafından yapılacak olan bir yasa ile kabul edilmesi gerekmektedir. İş bununla da bitmiyor, onay yasasından sonra Bakanlar Kurulu, anlaşmanın yeniden halkoylamasına sunulmasını isteyebilir. Şu anki meclis aritmetiği ve iktidar durumu, tarafların birbirlerine efelenmelerine müsait gibi görülmemektedir.
Bindim hava alanından uçağa, uçak ha havalanır ha havalanır, uçak ha sarsılır ha sarsılır.