Çiftçi misin, Avcı mı?
Ekonomik durgunluk döneminde mezun olan birinin, durgunluk öncesindeki mükemmel süreci kaçırması kariyer planı için acı verici olabilir. Araştırmalara göre işveren, iş başvurularını incelerken mezun olunan okul ya da akademik kariyere nazaran, kişinin işsiz kaldığı süre, doğum yeri gibi detaylara daha fazla önem veriyor. İşverenler, avcı - çiftçi ilişkisindeki çiftçi rolünü oynuyor. Yani işveren, çiftçi etkisinde…
İşveren ile çiftçi ilişkisine şaşırmış olabilirsiniz. Anlatalım, hikâyemiz şöyle başlıyor; 1980'lerin başında Antropolojist Hill Kaplan avcı olan Aché kabilesini araştırmak üzere Paraguay'ı ziyaret etti. Aché kabilesinin avcıları eli açık insanlardı, elde ettikleri etin %90'nını, meyvenin %80'nini paylaşıyordu. Kabilenin inancına göre; bir avcı avını yerse, lanetlenirdi.
Yıllar sonra Kaplan, bu kültürün kaybolduğunu görür. Aché kabilesi tarıma başlamıştır. Paylaşım sonlanmıştı.
Neden böyle bir değişim yaşandı? Çok anlamlı ama üzücü bir hikâye… Avcıların yüksek ama istikrarsız bir geliri vardı: bir gün yiyebileceklerinden fazla avlanabildikleri gibi, ertesi gün elleri boş dönebiliyorlardı. Tecrübeli bir avcı bile iyi ya da kötü şansın merhametine mahkûmdur. Bir avcı şansız günündeyken diğeri şanslı gününde olabilir. Bu durum, paylaşmanın neden bir gelenek haline geldiğini göstermektedir. Bundan farklı olarak, çiftçiler kişisel şanslarına daha az bağımlıdır. Kötü hava komşu tarlaları da olumsuz etkiler. Dolayısıyla, avcılıkta uygulanan havuz sistemi, tarımcılıkta aynı faydayı sağlamaz.
Bu yüzdendir ki, kabilenin bu yeni çevresinde adalet yeniden şekillenmeye başlar. Avcılar paylaşıma değer vermektedir, çiftçiler ise kendi çabalarına ve çalışmalarına. Meselenin bir de hayvancılık tarafı var. Hayvancılık yapanların bakış açısı çiftçiler ile aynıdır. Ancak, farklı olan hayvancıların daha sert kişilikler olmasıdır. Tarım ürünlerinin bir gecede çalınması mümkün değildir ama hayvanların kaçırılması olasıdır. Bu nedenle, hayvancılık ile uğraşanlar, çiftçilere göre daha acımasız olmak zorundadır ki yaydığı korkuyla hırsızları caydırabilsin.
Çiftçiye göre; "Çok çalışmanın ödüllendirilmesi gerekir". Avcı ise, "burada hep beraberiz" şeklinde düşünür. Çoğunlukla, çiftçi gibi düşündüğümüzü inkâr edemeyiz. Modern dünyada ekonomik başarı sağlayabilmek için azimli, kararlı ve yetenekli olmak gerekiyor. Bir de şanslı…
Şimdi yazımızın başına tekrar dönelim. İşveren, iş başvurularını incelerken mezun olunan okul ya da akademik kariyere nazaran, kişinin işsiz kaldığı süre, doğum yeri gibi detaylara daha fazla önem verir demiştik. Çünkü işveren, çiftçi mantığına sahiptir; çok çalışanı seçer, öncelikli olan şirketin kar etmesidir, paylaşım ikinci sıradadır. #ekonomi #işveren #çiftçi