Uyuz Nedir? Belirtileri Nelerdir? Nasıl Tedavi Edilir? başlıklı makalemizde konuya dair detayları inceleyeceğiz. Uyuza Sarcoptes scarbiei adlı akar neden olur. Uyuz, uykuyu bölecek kadar kaşıntılı bir döküntüye yol açar ve bazı merhemler veya haplarla tedavi edilebilir.
Uyuz, Sarcoptes scabiei var hominis akarının neden olduğu bir cilt rahatsızlığıdır. Bu küçük böcekler cildin altında tüneller (yuva) açar ve küçük kırmızı şişliklere ve şiddetli kaşıntıya sebep olur. Uyuz insandan insana, özellikle de birbirine yakın yaşayan insanlar arasında kolayca yayılır. Bir aile üyesinde uyuz varsa, doktor diğer aile üyelerini ve yakın temaslıları da aynı anda kontrol ve tedavi etmelidir. Uyuz dünya çapında bir sorundur ancak en sık tropikal bölgelerde ve çok kalabalık yerlerde görülür.
Uyuz, sarkoptik uyuz olarak da bilinir. Hayvanlar da uyuza yakalanabilir ancak sebep olan akarlar biraz farklıdır. Genellikle evcil hayvanları etkileyen akarlar insanlar üzerinde yaşamaya uyum sağlayamazlar. Bununla birlikte evcil hayvandaki akarlara karşı da bir tür reaksiyon gösterilebilir.
Akarlar cildin kıvrımlarında ve dar çatlaklarında yaşar. Yaygın akar bölgeleri şunlardır:
Herkes uyuz olabilir. Uyuz, kötü hijyenden kaynaklanan bir hastalık değildir. Bazı insanların uyuza yakalanma olasılığı daha yüksektir. Bunlar örneğin:
Uyuzun klasik formunun yanı sıra farklı formları da vardır. Diğer türleri şunlardır:
Kişi, kırmızı döküntü ve şişliklerin erken belirtilerini göstermeden dört ila altı hafta önce uyuz hastalığına yakalanmış olabilir. Küçük lekeler yumru veya sivilce gibi görünebilir. Döküntü haftalar veya aylar boyunca yavaşça yayılır. Döküntüye ek olarak, uyuzun belirti ve semptomları şunları içerir:
Kişi kendisinde veya çocuğunda uyuz olduğunu düşünüyorsa bir doktordan randevu almalıdır. Çoğu uyuz vakası sadece cilde yakından bakılarak doğrulanabilir. Doktor ayrıca döküntüye mineral yağ uygulayabilir ve küçük bir deri örneği almak için bir neşter kullanabilir (kazıma). Örnek, mikroskop altına yerleştirilir ve akarlar ve akar yumurtaları açısından incelenir.
Uyuz akarı çok küçüktür, yaklaşık bir iğne ucu büyüklüğündedir ve çıplak gözle görülmesi çok zordur. Beyaz ila krem-beyaz renktedir. Sekiz bacağı ve yuvarlak bir gövdesi vardır.
Doktor uyuzu tedavi etmek için permetrin adı verilen bir ilaç içeren bir krem reçete edebilir. Krem, eller, avuç içleri ve ayak tabanları dahil olmak üzere başın altındaki tüm vücuda uygulanır. Uyuzlu çocuklarda kremin kafa derisine uygulanması gerekebilir. Kremi uygulamadan önce cildin temiz, serin ve kuru olduğundan emin olunmalıdır. Permetrin krem ciltte 8 ila 14 saat bekletilir ve ardından yıkanır. (Krem çoğunlukla geceleri uygulanır ve sabahları yıkanır).
Ivermectin uyuz tedavisi için başka bir seçenektir. Bu, tek bir dozda verilen antiparazitik bir haptır ve ardından bir ila iki hafta sonra ikinci bir doz verilir. Kişi hamileyse veya emziriyorsa ivermektin kullanmamalıdır. Çocuğun ağırlığı 15 kilogram az ise yine ivermektin kullanmaktan kaçınmak gerekir. Doktor kaşıntıyı hafifletmek için ağızdan veya krem olarak alınabilen antihistaminikler de önerebilir. Doktor ayrıca mevcut olabilecek her türlü enfeksiyonu da tedavi edecektir.
Uyuza neden olan akarlar bir tedaviden sonra öldürülür. Enfeksiyon geçmediği veya geri gelmediği sürece tedavinin tekrarlanması gerekmez.
Akarlar öldürülmüş olsa bile kaşıntının geçmesi iki ila dört hafta sürebilir.
Ciltteki kırmızı şişlikler tedaviden sonra dört hafta içinde geçmelidir.
Uyuzun yayılması şu şekilde önlenebilir:
Çocuklar tedaviden sonraki gün okula dönebilir.
Enfekte bir kişiyle yakın temasta bulunulduğu her an uyuza yakalanmak mümkündür.
Aşağıdaki durumlarda bir doktorla iletişime geçmek gerekir:
Uyuz ve egzamanın her ikisi de kaşıntılı kırmızı döküntülere neden olan cilt rahatsızlıklarıdır ancak uyuza vücudu istila eden bir parazit, bir akar neden olur. Bazen yuvaların olduğu yerde çizgi gibi görünen desenler fark edilebilir.
Egzama, nedeni bilinmeyen bir döküntü türüdür. Mevsimsel olarak gelip gidebilir. Kırmızı lekeler veya dökülen kabarcıklar şeklinde ortaya çıkabilir. Uyuzun aksine egzama bulaşıcı değildir. Egzama tedavileri semptomları yönetmek için tasarlanmıştır. Uyuz tedavileri vücudu akarlardan arındırır.
Kırmızı ve kaşıntılı bir döküntüsü olanlar bir doktora başvurmalıdır. Uyuzu mümkün olan en kısa sürede yakalamak önemlidir, böylece onlardan kurtulmak mümkün olur ve diğer insanlara bulaştırılmaz. Eğer sorun egzama ise doktor, belirtilere yardımcı olacak ilaçlar önerebilir.
Uyuz kendi kendine geçmez. Eğer tedavi edilmezse kişi muhtemelen hastalığı diğer insanlara yaymaya devam edecektir. Buna ek olarak, sürekli kaşıntı muhtemelen sürekli kaşımaya yol açacak ve ciltte bir tür bakteriyel enfeksiyona neden olacaktır.
Uyuz tedavi edilebilir ancak tamamen kurtulmak zor olabilir. Kabuklu form gibi bazı uyuz formlarının tedavisi daha zordur. Ayrıca, tüm akarların gittiğinden emin olmak için birden fazla tedavi turuna ihtiyaç duyulabilir. Kişinin bir kızarıklığı varsa ve uyuyamayacak kadar kaşınıyorsa bir doktorla iletişime geçtiğinden emin olmalıdır. Böyle bir durumda bulaşıcı bir hastalık olan uyuza sahip olma ihtimali mevcuttur. Hem kişi hem de yakınındaki diğer kişiler test ve tedavi edilmelidir. Geçmeyen ve sorun yaratan herhangi bir deri döküntüsü olanların tıbbi yardım alması gerekir. Uyuz, diğer birçok kırmızı kaşıntılı döküntü türü gibi başarıyla tedavi edilebilen bir hastalıktır.