Dış Gebelik
DIŞ GEBELİK
Döllenme, dölyatağı borusunun dış üçte birinde olur; döllenen yumurta, bir yandan gelişmesini Sürdürerek, dölyatağı boşluğuna doğru yolalır ve orada yerleşir. Döllenmiş yumurtanın normal yolculuğunu engelleyen her şey dış gebelik nedeni olabilir. Döllenme ile yuvalanma arasında geçen yaklaşık on günlük süre içinde, yumurtanın çevresinde, mukozaya yapışmasını sağlayacak olan eten çıkıntıları gelişir, yumurtanın gelişmesi durmadığı halde ilerlemesi durdurulursa, eten çıkıntıları, dölyatağı çeperiyle kuracakları ilişkiyi yumurtanın kaldığı yerdeki dokularla kurarlar. Ama, buradaki doku, ince bir kanalın (dölyatağı borusu) esneme yeteneği çok az olan dokusudur; dolayısıyle yumurta kendine yeterli yer bulamaz.
Dölyatağı borusu içinde yumurta dört ayrı yere yerleşebilir:
1) İnfundibuluma;
2) hemen arkasından gelen ve ampul adı verilen geniş bölüme (yumurta en çok buraya yerleşir);
3) borunun isthmus adı verilen en dar yerine;
4) boru geçitinde, dölyatağmın kas sistemi arasına.
Çok ender durumlarda, yukarda sayılanların dışında, yumurta, yumurtalık üstünde, hattâ karın boşluğu içinde gelişmeye başlayabilir.
NEDENLER
Dış gebelik, her şeyden önce, üreme sisteminde, özellikle hastane dışında yaptırılmış zorla düşük sonucu olarak ortaya çıkan ve dölyatağı borusu iltihabı adı verilen bir iltihabın sonucudur. Ama bunun yanısıra, bütün üreme organları iltihapları ve üreme organları veremi, dış gebelik ortaya çıkmasına yolaçan dölyatağı borusu bozunlarına neden olurlar. Dölyatağı borusu oluşum bozuklukları ve dölyatağı mukozası adacıkları da, dış gebeliğin ortaya çıkmasını kolaylaştırırlar. Yumurtanın dölyatağı borusu içine yerleşmesinin başlıca sonucu kanamalardır: Eten çıkıntılarının, tıpkı anne organizmasındaki kan gölcükleri gibi, dölyatağı borusu içinde oluşturduğu kanamalar; içindeki yumurtanın gelişmesine uzun süre ayak uyduramayan dölyatağı borusunun az ya da çok hızlı ve az ya da çok şiddetli yırtılmasından ileri gelen kanamalar.
TEŞHİS
Gebeliğin anormal bir yerde gelişmekte olduğunu hekim üç olguya dayanarak teşhis edebilir: 1) Görünür kanama ya da kadında bir kansızlık (ivegen ya da süreğen) bulunduğunun belirtileri olması;
2) dölyolundan parmakla muayenede, dölyatağmın olması gerektiğinden daha küçük olduğunun anlaşılması;
3) dölyolundan parmakla muaye ne sırasında, dölyatağının yanında gelişmekte olan ve ağrı veren bir kütleye raslanması.
EVRİM
Dölyatağı borusu apansız yırtılırsa, temas ettiği damarlar da birlikte yırtıldığından, hızlı gelişen bir iç kanama ortaya çıkar. Hasta son derece solgundur, karın bölgesinde çok şiddetli ağrı duyar, atardamar basıncı hızla düşer. Acil cerrahi girişim. gerekliliği doğar.
Yırtılma daha yavaş geliştiğinde, hormon ölçümüne ve karın içine bakma muayenesine başvurulur. Hormon ölçümü, canlılık yetersizliği durumunu belgeleyen kanıtlar, hattâ yumurtanın öldüğünü gösteren belirtiler sağlarsa yararlı olabilir. Karın içine bakma muayenesi, kuşkulu durumlarda uygulanır ve dolaylı ama temel bir belirtinin araştırılmasını sağlar: Karın boşluğunda kan olup olmadığı; dölyatağı borusunun yırtılıp yırtılmadığı.
TEDAVİ
Bütün dış gebeliklerde, teşhis konur konmaz en kısa sürede girişim gerekir. Bu nedenle, dış gebelik sözkonusu olup olmadığını denetlemek için karın içine bakma muayenesine hazırlanırken, cerrahi girişimde bulunmak zorunda kalmabileceği kadına bildirilir. Girişimde, kanama yapan damarlar bağlanır (kanamanın durması). Öte yandan, yumurtanın dölyatağı borusu içinde gelişmesinin yolaçtığı bozunlar nedeniyle, çoğunlukla dölyatağı borusunun bütünüyle alınması gerekir. Gebelik başlangıç aşamasmdaysa, dolayısıyle yumurta infundibulumdan elle çıkarılabilecekse, dölyatağı borusu çıkarma denen bu girişime başvurulmaz. Aynı biçimde, üreme sistemi döllenebilme yeteneğini yitirme tehlikesiyle karşılaşabilecek ölçüde bozuna uğramışsa da, sözkonusu girişimden vazgeçilir. Bu durumda, döllenebilme olanağını biraz olsun koruyabilmek için, onarım cerrahisiyle koruyucu bir girişim yapılır ve yerel durum uygunsa hemen, değilse daha ilerde, dölyatağı borusuna bir onarım ameliyatı uygulanır.
SONUÇ
Dış gebelik, daha sonra üreme sisteminin bütünüyle tedavisini gerektirir. Karın zarı içinde gelişme gösteren gebeliklerin, embriyo ve dölütün normal büyümesini sağlayabildiği, hattâ çocuğun canlı doğmasına olanak verdiği çok ender durumlar dışında, gebeliğin 3. ayın sonundan sonra normal gelişmesini beklememek gerekir.