Atmosferin Isınması ve Soğuması – 2
Dağılma (difüzyon): Atmosferdeki parçacıklar ve gaz molekülleri, gelen ışının dalga boylan değiştirmeksizin çeşitli yönlere doğru dağılmasını sağlar. Güneş’ten gelip atmosfere çarpan güneş ışınlarının bir bölümü uzaya geri döner; atmosfere giren ışınların çoğunluğu atmosfer içerisinde farklı yönlere doğru yayılır.
Işınların dağılması; ışının dalga boyuna, ebadına, şekline, havadaki moleküllerin bileşimine bağlı olarak değişim gösterir. Kısa dalga boylu ışınlar, uzun dalga boylulara göre daha fazla dağılmaya uğrar. Örneğin görünen ışık spektrumundaki mor ve mavi ışınların, portakal rengi ve kırmızımsı ışınlara göre daha fazla dağılmaya uğradığını gösterir.
Geçiş (transmisyon): Bir ışının pencere camı veya renksiz camlardan geçerek içeriye nüfuz etme olayıdır. Taş ve toprak gibi dünya yüzeyindeki maddeler, sıcaklığın geçmesi üzerinde az etkilidir. Örneğin toprak ve kayalar, yüzeyde güneş ışınlarını tutmalarına rağmen iç kesimlerine tümüyle geçmesini sağlayamaz. Buna karşılık su, güneş ışınlarının daha fazla geçmesini sağlar. Temiz sular, güneş ışınlarını kirli sulara göre daha fazla derinlere iletir.
Genel olarak sıcaklık geçişi, güneş ışınlarının dalga boylarına bağlıdır. Örneğin cam, kısa dalga boylu radyasyonu, uzun dalga boylulara göre daha fazla geçirir. Örneğin otomobil camlarından geçen kısa dalga boylu ışınlar, uzun dalga boyuna dönüşerek otomobilin içinin ısınmasını sağlar. Buna karşın cam, aynı oranda uzun dalga boyluların dışarıya çıkmasını önemli ölçüde engeller.
Atmosfer, önemli ölçüde kısa dalga boylu ışınların yeryüzeyine ulaşmasını sağlar; buna karşın yeryüzeyinden yansıyan uzun dalga boylu karasal radyasyonun geçişinde fazla etkili değildir. Havadaki bulut, su buharı ve tozlar yeryüzünden yansıyan enerjiyi tutarak havanın ısınmasında etkili bir rol oynar. Nitekim, yeryüzeyinden geri yansıyan sıcaklık enerjisi, bulut ve su buharı ile sera gazları denilen karbondioksit ve metan gibi gazlar tarafından tutularak tekrar yeryüzeyine yansıtılır.
Bu durum, sıcaklık kaybını azaltarak yeryüzeyinin ısınmasında etkili olur. Atmosferin alt katında enerji tutulması sera etkisi olarak da adlandırılır. Nitekim, seralarda camlardan geçen kısa dalga boylu güneş ışınları, uzun dalga boyuna dönüşerek seranın iç kısmının ısınmasına neden olur. Çünkü sera, uzun dalga boylu ışınların dışarıya çıkmasını önemli ölçüde engeller.
Kondüksiyon (İletme): Sıcaklık enerjisinin bir molekülden diğerine geçmesiyle meydana gelen bir olaydır. Bu olay, sıcak olan bir cisimden soğuk olan bir cisme doğru sıcaklığın geçişi ile meydana gelir. Nitekim ısınan bir cisim aldığı enerjiyi, çevresindeki soğuk cisimlere iletir. Bu iletme, iki cismin sıcaklığı eşit duruma gelinceye kadar devam eder.