1905 Rus Devrimi
1905 devriminde yığınların acil talepleri Çarlığın yıkılması, toprak sahiplerinin mülksüzleştirilmesi, sekiz saatlik işgünü vb. taleplerdir. Bu talepler köylülüğün ve proletaryanın ortak talepleridir. 1905 devrimi bu talepler üzerinden proletarya ve köylülüğün bir araya gelmesiyle gerçekleşmiştir. Burjuva devrimin demokratik talepler üzerinden yükselmesi gerçeği, proletaryanın ufkunun sadece demokratik taleplerle sınırlı olduğu anlamına gelmez. Proletarya burjuva devrime en ileriden ve onun önderi olmak üzere katılır ama proletaryanın hedefi ve perspektifi burjuva devrimle sınırlı değildir.
Rusya koşullarında burjuva devrim, proletaryaya göre, sosyalist devrim için zorunlu bir aşamadan, bir araçtan başka bir şey değildir. Proletarya ve partisinin perspektifi sosyalist devrimdir. Ancak proletarya partisinin perspektifinin sosyalist devrim olması, yığınların harekete geçtiği ve çeşitli sınıf ve tabakaların ortaklaştıkları talep ve programı değiştirmez. Yığınlar (ülke nüfusunun büyük kısmını oluşturan köylülük başta olmak üzere) bir burjuva devrim doğrultusunda harekete geçmiştir. Devrime karakterini veren, yığınların ortaklaştıkları ve harekete geçtikleri programın kendisidir. Bu program ise 1905te burjuva devriminin programıdır.
Trocki ise yığınların programına bakmıyor, kendi programına bakarak yada Leninin deyimiyle stratejik gevezelik yaparak devrimin karakterinin sosyalist olması gerektiği sonucunu çıkartıyor. Lenin ise hayal dünyasından değil gerçeklerden hareket ediyor:
Rus burjuva-demokratik devriminin stratejik gevezeliklerden değil, gerçeklerden çıkan ilk çizgisi, proletaryanın kararlı biçimde mücadele etmesi ve köylülüğün onu kararsız biçimde izlemesinden oluşuyordu. Bu iki sınıf monarşiye ve çiftlik sahiplerine karşı yürümüşlerdi. (Lenin, Devrimin İki Çizgisi Üzerine)
Lenin, devrimin çizgisini ve darbeyi vuracağı esas yönü, stratejik gevezeliklerden değil yaşamının kendisinden, nesnel koşulardan çıkartıyor. Bu mücadelenin zafer kazanması demek mücadele içinde yer alan sınıfların iktidarı paylaşması demektir. Yani proletarya ve köylülüğün devrimci demokratik diktatörlüğünün kurulmasıdır. 1905 Rus devriminde Bolşevik partinin asgari programı demokratik devrim ve bu devrime katılan sınıflar tarafından kurulacak proletarya ve köylülüğün devrimci demokratik diktatörlüğüdür:
Şimdilik ileri sınıfın partisi, demokratik devrimin çarlık üzerindeki kesin zaferi uğruna en etkin bir biçimde savaşım vermeden yapamaz. Ve kesin bir zafer, proletarya ve köylülüğün devrimci demokratik diktatörlüğünden başka bir anlama gelmez. (Lenin, İki Taktik, Sf. 80)
Bolşevik Parti kuruluşundan itibaren Rusyanın nesnel koşullarının tahlilinden yola çıkarak yükselen devrimin bir demokratik devrim, bu yüzden Bolşevik Partisinin asgari hedefinin demokratik devrimin zaferi olduğunu belirtmiştir.
Trockinin devrim anlayışı ise ayak oyunlarıyla iktidarı ele geçirme hareketidir. Elbette Trocki bunu böyle ifade etmez. Devrimin yığınlar tarafından benimsenen, uğruna harekete geçilen talepler bakımından burjuva demokratik devrim olduğunu (Trocki de bunu kabul eder), Leninin burjuva devrime proletarya açısından büyük önem verdiğini belirtmiştik. Leninin demokratik devrime verdiği önem, demokratik devrimi bir proleter devrime tercih etmesinden değildir.
1905 Rusyasında siyasal yönetim biçimi, sosyo-ekonomik durum, yığınların bilinç ve örgütlenme düzeyi, harekete geçebilecekleri talepler ve acil sorunları vb. daha birçok neden bir burjuva devrimi zorunlu kılıyordu. Yığınlar şimdilik proleter devrime değil burjuva demokratik devrime hazırdı. Nesnel koşullar ve nesnel koşullara bağlı olan yığınların durumu böyle iken burjuva devrimi inkar edip doğrudan proleter devrimi savunmak, yığınları ve nesnel durumu hesaba katmadan, stratejik gevezeliklerle soyut devrim hesapları yapmaktır; aşamaları atlamaktır. Bu, nesnel durumu ve yığınları göz önünde bulundurmayıp kendi irade ve istekleri üzerinden yolunu belirleyen, belirleyici olanın nesnel koşullar değil irade olduğunu savunan idealizmin yanılsamalarıdır.
Stratejik plan, nesnel gerçekliğin tahlili üzerinden yapılır. Tersi, öncünün idealistçe ortaya koyduğu stratejik plan üzerinden nesnel gerçekliği inkar etmesi; Marksizmin yerine idealizmi koymasıdır. Nesnel koşullar burjuva devrimi zorunlu kılarken, Trocki proleter devrimi savunuyor savunduğunu sanıyor. Oysa nesnel olarak Trockinin yaptığı sosyalist devrimi savunmak değildir. Çünkü doğrudan sosyalist devrimi savunmakla proletaryanın büyük köylü yığınları ile demokratik program üzerinden yaptığı ittifakı parçalayarak sosyalist devrime geçişe karşı çıkıyor. Trocki, sosyalist devrim adına, demokratik devrimin görevlerini askıya almaya çalışıyor. Lenin, demokratik devrimi ve devrim için yapılan ittifak ve görevleri önemsememenin sosyalizme ihanet olduğunu belirtir:
Bununla birlikte, bundan, bağımsız ve geçici olsa bile, bugünkü durumda, hayati olan görevleri unutmak, yokumsamak ya da görmezden gelmemiz yolunda çıkarsamalar yapmak, saçmalık ve gericilik olur. Otokrasiye karşı savaşım, sosyalistler için geçici ve kalıcı olmayan bir görevdir, ama herhangi bir şekilde bu görevi görmezlikten gelmek ya da savsaklamak, sosyalizme ihanete ve gericiliğe hizmet etmeye varır. Proletarya ve köylülüğün devrimci demokratik diktatörlüğü, kuşkusuz yalnızca kalımlı olmayan geçici bir amaçtır, ama bu amacı demokratik devrim dönemi içerisinde savsaklamak düpedüz gericiliktir. (Lenin, İki Taktik, Sf. 79)
Trocki proletaryanın burjuva devrimde yer almasını kabul ederken bunu mantıksal sonucuna götürmüyor. Demokratik devrimin kesin zaferi proletarya ve köylülüğün devrimci demokratik diktatörlüğüdür. Trocki bunu kabul etmeyince proletaryanın ancak proleter devrimde yer alması gerektiği oportünist görüşüne varıyor. Trocki böylece Menşeviklerle aynı noktada buluşup, proletarya ve köylülüğün ittifakı karşısında liberal burjuvaziye yardım ediyor:
Gerçekte Troçki, köylülüğün rolünün yadsınmasından sadece, köylüleri devrim için harekete geçirme isteğinde olmamayı anlayan Rusya'daki liberal işçi politikacılarına yardım etmektedir. (Lenin, Devrimin İki Çizgisi Üzerine)
Trocki, proletaryanın, öncelikle burjuva devrimi gerçekleştirmesi gerektiğini değil, burjuva devriminin programını da gerçekleştiren proleter devrimi gerçekleştirmesi gerektiğini söylüyor. Trockinin sürekli devrim teorisi budur: Başlayan devrimde proletarya, (bütün nesnel koşulları göz ardı ederek) sosyalist diktatörlüğünü kurmalıdır. Oysa proleter devrim ile burjuva devrim tamamen farklı içerikte devrimlerdir. Elbette proleter devrim burjuva devrimin çözemediği birçok sorunu da çözerek ilerleyecektir. Ancak proletaryanın köylülükle ittifakı burjuva devrim programı üzerinde bir ittifaktır. Henüz emekçi köylülük sosyalizm için hazır değildir. Çünkü köylülük sosyalist değil burjuva devrim için harekete geçmiştir. Bu koşullarda proletaryanın görevi Leninin dediği gibi burjuva devrime önderlik etmektir, burjuva devrimi gerçekleştirmektir. Sosyalist devrime geçiş ancak proletaryanın kır proletaryası ve köylülüğün yoksul bölümünü kazanması ve sosyalizm için mücadeleye sevk etmesiyle mümkündür. Trockinin unuttuğu budur. Trockinin sürekli ve aşamasız devrimciliği budur. Yığınların bilinç, örgütlenme ve mücadele düzeyine (nesnel koşullara ve bu nesnel koşullara bağlı öznel koşullara) bakmaksızın devrimin sosyalist devrim olmasını savunur.
Burjuva devrimden sosyalist devrime geçiş ancak yığınlar sosyalizm için ikna edildiği, sosyalizm için savaşmaya hazır olduğu zaman mümkün olur. (Bu ikna edilme sosyalizmi bir bütün olarak kavrama değil komünist partinin sosyalist devrime önderlik edebilecek yığın gücünü sağması anlamındadır. Aksi halde yığınlarla çatışma Trockinin köylülükle çatışması- kaçınılmazdır) Demokratik devrimden sosyalist devrime geçiş yığınların burjuva devrim programını yetersiz görüp sosyalist devrim programını savunmasıyla gerçekleşir. Trocki büyük bir parçayı, yığınları ve nesnel koşulları göz ardı ediyor. Sosyalist devrimi gerçekleştirmek için kır proletaryasını ve milyonlarca yoksul köylünün sosyalist devrime desteğinin gerekli olduğunu görmüyor. Sosyalizm için yığınların desteğine gerek kalmayınca Trockide sosyalist devrim hemen yapılmalıdır, aşamaya ne gerek var görüşü hakim oluyor. Trocki, idealist görüş açısından hareketle nesnel koşulları inkarı üzerinden burjuva devrimin zorunluluğunu reddediyor ve doğrudan sosyalist devrimi savunuyor.
Lenin sosyalist devrim için koşulların uygun olmadığından ve görevin demokratik devrim olduğundan bahsederken şöyle der:
Eğer zamanı geldiğinde, işçiler bize azami programımızı niye uygulamıyoruz diye sorarlarsa, kendilerini, demokratik düşünceye sahip halk yığınlarının sosyalizme henüz ne kadar yabancı olduklarını, uzlaşmaz sınıf karşıtlıklarının henüz ne kadar az gelişmiş bulunduğunu, proleterlerin örgütlenmesinin henüz ne kadar yetersiz olduğunu belirterek yanıtlayacağız. (Lenin, İki Taktik, Sf. 19)
Yığınlar sosyalizm için mücadeleye girişmeden bir sosyalist devrim hayali: Trockinin devrimden anladığı budur. Yığınlar henüz burjuva devrim için mücadeleye girişmişken sosyalist devrim hemen gerçekleşemez. Trocki, yığınların burjuva devrim için mücadeleye giriştiğini kabul ediyor. Trockinin savunduğu özünde gerçekleşmesi imkansız bir ayak oyunudur. Yığınlar demokratik devrim için ayağa kalkmışken, proletarya ve köylülük demokratik devrim programı üzerinden ittifak yapmışken, Trockiye göre proletarya, emekçi köylülük sosyalizm için hazır olmasa bile proletarya diktatörlüğünü kurmalıdır. Bu yığınlar olmadan yapılacak devrim anlayışının, idealist iradeci bakış açısının zorunlu sonucudur ve imkansızdır.
Proletarya, milyonlarca emekçiyi sosyalizm mücadelesine kazanmadan proletarya diktatörlüğünü kuramaz. Burada devrim için oy çokluğundan veya sayısal bir nicelikten bahsetmiyoruz. Ancak nesnel koşulların yarattığı genel eğilim, bunun yığınlardaki yansıması ve devrimci komünist partinin yığınları asgari ölçekte olsa da kazanmasından bahsediyoruz. Trocki, yığınların bilinç, mücadele ve örgütlenme düzeyi (yalnız bunlar değil) açısından zorunlu olan bir aşamayı; burjuva demokratik devrim aşamasını atlayarak sürekli ve aşamasız devrimi savunduğunu zannediyor. Nesnel koşullarmış, yığınlarmış bunlar politikada idealist felsefeyi bakış açısı olarak benimseyenler açısından önemli şeyler değildir!
Trocki 1939da yazdığı Rus Devriminin Üç Anlayışı başlıklı yazısında Rus devrimi üzerine üç farklı görüşün olduğunu söyler. Trockiye göre bu görüşler Bolşeviklerin görüşü, Menşeviklerin görüşü ve Trockinin sürekli devrim görüşü. Trocki de bu konuda Leninizmle ters düştüğünü kabul eder (yine çarpıtarak, ileride değineceğiz).
Lenin Rus devriminin karakterinin burjuva demokratik olduğunu, sosyalist devrim için henüz koşulların oluşmadığını ifade ederken şöyle der:
Son olarak belirtelim ki karar (RSDİP II. Kongerisinin) bu asgari programı uygulama görevini geçici devrimci hükümete ayırarak, sosyalist devrim için iktidarın fethi, azami programın acil uygulanması düşüncesini, bu yarı anarşist saçma düşünceyi ıskartaya çıkarmıştır. Rusyanın ekonomik gelişme derecesi (nesnel koşul) ve proletaryanın büyük kitle örgütlerinin ve bilincinin derecesi (nesnel koşula çözülmezcesine bağlı öznel koşul) işçi sınıfının acil ve topyekün kurtuluşunu imkansız kılmaktadır. Yalnızca en cahil insanlar yürürlükteki demokratik devrimin burjuva karakterini tanıyamazlar; yalnızca en saf iyimserler işçi kitlelerinin henüz sosyalizmin nesnel amaçlarını ve gerçekleşme ortamını pek az bildiğini unuturlar. (Lenin, İki Taktik, Alt çizgi bizim)
Lenin, Rusya nesnel koşullarında demokratik devrimin zorunlu olduğunu, sosyalist devrim için iktidarın fethi sloganının yarı-anarşistçe, ancak en cahil insanların savunabileceği saçma bir düşünce olduğunu belirtir. Trocki ise bu düşünceyi savunur.
Lenin, Trockinin devrimin karakteriyle ilgili görüşlerinden bahsederken şöyle söyler:
Troçki ise Naşe Slovoda bu göreve yanlış bir çözüm getiriyor: 1905'deki "orijinal" teorisini tekrar ediyor ve geçen tüm on yıl boyunca, yaşamın neden bu mükemmel teorinin yanından geçip gittiğini düşünmek istemiyor. (Lenin, Devrimin İki Çizgisi Üzerine)
gençliğin sesi