Her ne kadar çevremiz, kadınların manken zayıflığında olması gerektiğine ikna etmeye çalışsa da kadınlar arasında büyük bir çeşitlilik vardır. Şimdiye kadar bilinen genel inanışa göre kadınlar 28 günde bir adet görür ve 14. günde de yumurtlarlar. Ancak bu kesin bir doğru değildir.
Bu sadece adet döngüsünün uzunluğunun çeşitli olmasından değil, kadının hayatında bulunduğu döneme bağlı olarak farklılık gösterebilir. Hayatınızda ergenlik dönemi, ilaç kullanımı, emzirme ve menopoza bağlı olarak intermitan (aralıklı) ovulasyon yaşayabilirsiniz. Ayrıca, adet döngüleriniz hastalık, seyahat, stres ya da egzersiz gibi geçici durumlar sebebiyle de değişiklik gösterebilir. Adet döngülerinizi takvime dökmeniz, özel durumlarınız dikkate alınmadan, kontrolü ele almanızı ve vücudunuzda neler olduğunu günlük olarak anlamanızı sağlar.
Düzensiz bir adet döngüsünü ne tanımlar? Bildiğiniz gibi, adet döngüleri 21-35 gün arası olabilir ve başka bir hastalık belirtiniz yoksa bu durum normal kabul edilir. Eğer adet döngüleriniz bu aralığın dışına çıkarsa ya da değişken miktarda kanama olursa doktorunuza görünmelisiniz. Menstrüasyon kalitesi yumurtlama olduktan sonra genellikle tutarlıdır, eğer adet döngüleriniz düzensiz ve kanamalarınız bazen açık renk, bazen yoğun, bazen kırmızı, bazen kahverengi, bazen kan pıhtıları ile beraber, bazen kan pıhtıları yoksa, bu normal yumurtlamadığınız anlamına gelir.
Doğurganlık belirtileriniz zaman içinde yaşamınıza bağlı olarak farklılık gösterir:
Bir tipik adet döngüsü: Normal bir adet döngüsünde, vücudunuz kendisini yumurtanın zamanında atılması için hazırlar. Periyodunuzdan sonra, artan östrojenin etkisiyle, genel olarak birkaç gün servikal sıvınız olmayabilir veya yapışkan bir şekilde olur ve bunu takip eden günlerde servikal sıvınız nemli, doğurganlık kalitesinde olur. Yumurtanın atılmasından sonra, servikal sıvınız yeni adet döngüsü başlayana kadar hızla kurur.
Bir anovulasyon dönemi: (düşük vücut ağırlığı, emzirme, menopoz öncesi, vb.): Bu, yumurtanın atılmasının normalden daha uzun sürdüğü zamanlar anlamına gelir. Bazı özel durumlarda, vücudunuzun yumurtlamayı sağlayacak kadar yeterli östrojen seviyesine ulaşması bir yıl veya daha fazla sürebilir. Bu durum iki adım ileri, bir adım geri olarak adlandırılır ve vücudunuzun yumurtlamayı başarana kadar birçok denemede bulunduğu anlamına gelir. Bu aşağıdaki grafikte görülebilir;
Bu süre boyunca, servikal sıvı lekelerini fark edebilirsiniz. Normal adet döngüsünün klasik aşamalarının yerine, kuru günlerde ıslaklıklar görebilirsiniz.
ANOVULASYONUN FARKLI DÖNEMLERİ YA DA KADINLARIN YAŞAMLARINDA DÜZENSİZ ADET DÖNGÜLERİ
Ergenlik Dönemi
Kızlar genellikle 12-14 yaşlarında adet görmeye başlarlar. Ancak adet dönemlerinin başlaması, her dönemde yumurta atılacağı anlamına gelmez. Aslında, ergenlerde adet döngülerini tanımlayan faktörlerden biri değişken östrojen seviyelerine bağlı adet düzensizlikleridir, bu sebeple de döngüler otomatik olarak başlamaz. Bu aşamalı bir süreçtir ve hormonal sistemin olgunlaşması birkaç yıl sürebilir. Bu süre boyunca, bir ergenin adet döngüsü çeşitlilik gösterebilir ve anovulasyon da gözlenebilir.
İlaç Kullanımı
Kadınların Doğurganlık Bilinci Yönetimi’ni öğrenmelerindeki en büyük nedenlerden biri ilaç kullanımında yaşadıkları hayal kırıklıklarıdır. Eğer bu baş ağrıları ve kilo alımı değilse, ani kanamadır.
Hekim olarak en büyük endişe, kadınlara hep adet döngülerini düzenleyici ilaçlar yazılmasıdır. Buradaki en büyük problem adet düzensizliklerinin asıl nedeninin belirlenmemesidir ve bunun sonucunda ilacı kullanmayı bıraktıklarında adet döngüleri eski haline döner. Mesela bir kadına 23 yaşındayken adet düzenleyici ilaç yazılmışsa ve kadın 33 yaşında hamile kalmak için ilacı bırakmaya karar verdiğinde, sadece döngülerinin ilaç kullanımından önceki haline döndüğünü görmekle kalmaz, aradan 10 yıl geçmiş ve semptomlar ilk ortaya çıktığında hiçbir tedavi uygulanmamış Polikistik Over Sendromu gibi bir hastalık ile karşı karşıya gelebilir.
İlaç kullanımı ile ilgili asıl problem potansiyel doğurganlık sorunlarını gizlemesidir ve bana göre kadınların ilacı kullanmadan önce etkileri hakkında bilgilendirilmesi gerekir.
Hamilelik ve Emzirme
Eğer hamile veya emziren kadınlarla bir anket yapsaydınız, size adet döngüleri durduğu için durumun tadını çıkardıklarını söylerlerdi. Elbette, fizyolojik olarak bir kadın hamile kaldıktan hemen sonra tekrar hamile kalamaz. Bir kadın hamile kaldığında, doğuma kadar tekrar yumurtlamaz.
Eğer kadın istek üzerine emziriyorsa, yani bebeği her ağladığında, bebeğin doğumundan sonra aylarca veya bir yıla kadar tekrar yumurtlamayabilir. Bunun nedeni, bebeğin her emzirilmesinde vücudun prolaktin denilen ve yumurtlama için önemli olan Folikül Uyarıcı Hormon (FSH) ve Luteinizan Hormonunu (LH) baskı altına hormonu salgılamasıdır. Fakat, emzirmenin yumurta atılmasını önleyebilmesi için bebeğin gündüz ve gece olarak düzenli aralıklarla emzirilmesi gerekir.
Emziren bir kadın, bir yıl veya daha fazla bir süre için yumurtlayamayabilir ve Temel Fertilite Adımları’nı deneyimleyebilir yani günlük olarak kuru, yapışkan veya karma bir şekilde servikal sıvı gelebilir. Kadının genel olarak ıslak ve kaliteli servikal sıvı görmemesinin nedeni prolaktin hormonuna bağlı düşük östrojen seviyesidir. Ayrıca, prolaktin hormonu emzirme dönemi boyunca servikal sıvının doğurganlık kalitesinde kalmasını sağlar. Emziren kadınların servikal sıvılarındaki değişim noktalarına dikkat etmeleri gerekir, sıvının kalitesine göre yumurtlamanın başlayacağı zamanı anlayabilirler. Çünkü emzirme döneminde adet döngüleri görülmeyebilir ya da yeteri kadar kafa karıştırıcı olabilir..
Menopoz Öncesi Dönem
Menopoz, bir kadının hayatında yumurtlamanın son bulmaya başladığı ve adet döngülerinin de olduğu bir dönemdir. Yaklaşık olarak 51 yaşında olur. Ama, menopozun olması 10 yıla kadar sürebilir ve doğurganlığı son adetinden yaklaşık 13 yıl öncesinde azalmaya başlamıştır. Menopoz öncesi dönem boyunca, adet döngüleri kadının normal döngülerinden farklı bir şekilde görülmeye başlar. Döngü uzunlukları, kısa luteal fazlar nedeniyle azalmaya başlar. Sonuç olarak, yumurta atılma sıklığı azalmaya başladığında, döngüler daha uzun olabilir. Nihayetinde, adet döngüleri son bulur. Bir kadın, bir yılı adet görmeden geçirdiği takdirde menopoza girmiş demektir.
Emzirme döneminde olduğu gibi, yaklaşan menopozda adet döngüleri zor geçebilir.
BİR ANOVULASYON (yumurtlama olmaması) DÖNGÜSÜ İLE ANOVULATÖR ( yumurtlama) OLMA ARASINDAKİ FARK
Bir anovulasyon döngüsü kısmen geçici bir durumdur ve kadınların hayatlarının bazı dönemlerinde ortaya çıkar. Örneğin, yumurtlamanızdan önce ateşinizin çıkması, yumurtanın atılmasını engelleyebilir. Veya çok sıkı diyet yaptığınızda yumurtlama olmaz. Seyahat ettiğinizde geri (kendi düzeninize) dönene kadar yumurtlama olmaya bilir.
Anovulatuar olmak, aylarca veya daha fazla sürebilen, kendi kendine çözülebilen ve çözülemeyen bir sorundur. Emzirmeden, PCOS (Polikistik Over Sendoromu) ve hipotiroidizm (tiroid yetmezliği) gibi tıbbi sorunlardan kaynaklanabilir.
ADET DÖNGÜLERİNİ YAKINDAN TAKİP EDENLER İÇİN BİR ANOVULASYON BİLMECESİ
Kadının yumurtlayıp adet olmaması ile adet olup yumurtlamaması arasındaki fark nedir? Bir dakika durun ve düşünün.
Ayşe’nin takvimi. Hamilelik için tipik bir sıcaklık dağılımı. Ayşe’nin 17. günde yumurtladığı bir sonraki sabah olan sıcaklık değişiminden anlaşılabilir. Takvimi, sıcaklık değişiminden sonra 18’den fazla yüksek sıcaklık olduğunu gösteriyor ve bu da hamileliğine işaret ediyor.
Esra’ın takvimi. Anovulasyonda tipik bir sıcaklık dağılımı. Esra’ın takviminde yumurtlamayı ifade eden herhangi bir sıcaklık değişimi görülmüyor ancak, 40. günde anovulasyon kanaması görülüyor ki teknik olarak bu adet kanaması değildir. Bu bir kırılma kanamasıdır
TAKVİME DÖKMENİN DİĞER BÜYÜK NEDENİ
Anovulasyon döngülerinde, kadınlar takvime dökmedikleri zaman normal bir döngüye sahip olduklarını düşünebilir. O halde, yumurtlama olmadığında kadınlarda neden kanama görülür? Bu tip kanamalar östrojen üretiminin rahim kaplamasını sağlayacak olup, yumurtlamayı sağlayacak yeterli seviyede olmadığı zamanlarda görülür. Böyle bir durumda, adet döngüsünün olmasına iki sebepten biri neden olabilir:
- Östrojen seviyesi eşik değerini altında bir değere yavaş yavaş çıkar ve daha sonra düşer, bu da östrojen çekilme kanaması ile sonuçlanır.
- Yaygın olarak, endometriyum (dölyatağı iç zarı) uzun bir süre zarfında yavaş yavaş yapılır ve rahim kaplaması yeteri kadar kalınlaştığında artık kendini idame ettiremez. Rahim kaplaması östrojen ani kanaması adı verilen kanama ile atılır.
- Bu kanamalar adet kanaması gibi sağlıklı kanamalar değildir.
Her iki durumda da, eğer takvime dökmüyorsanız, kanamalarınızda farklılık görseniz bile normal bir mestrual döngü yaşadığınızı düşünebilirsiniz. Özellikle, kan akışı hafif ya da ağır olabilir ve zamanlama döngü uzunluklarına bağlı olarak takvimde genelinde değişiklik gösterebilir.
GEÇİCİ ANOVULASYONUN( yumurtlamama) YA DA DÜZENSİZ DÖNGÜLERİN GENEL NEDENLERİ
Aşağıda kadınların neden yumurtlayamadıklarının geçici veya uzun süreli nedenleri sıralanmıştır:
Hastalık
Hasta olmak adet döngülerinizi ille de etkileyecek diye bir şey yoktur; ama etkilerse, bu hasta olduğunuzda hangi fazda olduğunuzla ilgilidir. Eğer yumurtlamadan önce hasta olursanız, yumurtlamayı geciktirebilir veya engelleyebilir.
Eğer yumurtlamadan sonra olursa, adet döngünüzü nadiren etkiler çünkü luteal faz 12-16 günlük bir yaşam süresine sahip olup, hastalık, seyahat ve egzersiz gibi dış faktörlerden etkilenmez. Her bir kadın için, luteal faz daha tutarlıdır ve uzunluğu genellikle bir veya iki günden fazla değişiklik göstermez.
Ne olursa olsun, böyle zamanlarda serviksinizi ve ikincil doğurganlık işaretlerini gözlemleyerek ateşinizin adet döngünüz üzerinde bir etkisi olmadığını, olduysa da yumurtlamayı geciktirdiğine ya da engellediğine karar verebilirsiniz
Yumurtalık Kistleri
Yumurtalık kistleri, geçici anovulasyon ve düzensiz adet döngülerinin en yaygın nedenlerinden biridir. Eğer kistler yumurtlamamanıza neden oluyorlarsa, döngünün ilk aşamasındaki bir kistten kaynaklanır. Eğer düzensiz adet döngülerine neden oluyorlarsa, döngünün ikinci aşamasında meydana gelebilirler. Her halükarda, ciddi değildirler.
Seyahat
Seyahat, adet döngülerini etkilemesiyle meşhurdur. Bazı kadınlar seyahatteyken bile tıpkı bir saat gibi adet düzenlerine devam ederken, bazıları da ne zaman adet olacaklarını düşünmekle uğraşırlar.
Seyahat size her ne kadar tatlı gelse de, vücudunuz stres altında olduğunu düşünür. Birçok kadın geciken yumurtlamalar nedeniyle adet döngülerinin uzadığını düşünür. Diğerlerinde ise hem yumurtlama durur hem de adet döngüsü bir arada görülür. Ve tekrardan, adet döngülerinizi takvime dökmeniz vücudunuzda neler olduğunu anlamanıza yardımcı olur. Unutmayın ki, seyahat, hayatınızdaki aksamadan kaynaklanan belirsizlikleri anlamak için üç işareti takvime dökmenin yararlı olduğu bir zamandır.
Egzersiz
Ağır egzersizin yumurtlamayı geciktirme ya da engelleme üzerinde potansiyel bir etkisi vardır. Ve siz bunun egzersiz yapmamak için iyi bir bahane olduğunu düşünebilirsiniz! Ama bu, daha çok vücut yağının genel vücut ağırlığından çok düşük olduğu rekabetçi atletlerde görülür. Kadın atletler gibi kadın koşucular, yüzücüler, jimnastikçiler ve balerinlerde görülür.
Bunların hepsi bir kadının adet döngülerini engelleyebilen faktörlerdir.
Kilo Alımı ve Kilo Kaybı
Ortalama bir kadının normal yumurtlama döngülerini devam ettirebilmesi için VKİ’nin (vücut kitle indeksi) 20 ile 24 arasında olması ya da en az %22 vücut yağına sahip olması gerekir. Vücut kitle indeksinizi internette bir test yaparak kolaylıkla öğrenebilirsiniz.
Aşırı zayıf kadınlarda, özellikle anoreksiya olanlarda, adet görme durur. Yeterli vücut yağına sahip olmadıkları için yumurtlamayı sağlayan hormonları üretemezler. Ayrıca, vücut ağırlıklarının %10 ile 15’ini (vücut yağlarının yaklaşık olarak üçte biri) kaybeden kadınlarda da adet döngülerinin kesintiye uğradığı görülebilir. Daha önce bahsedildiği üzere, kadın atletlerin zayıf vücut yağı ve stresten dolayı adet görmesi durur.
Eğer bir kadın hamile kalmaya çalışıyor ve adet görmüyorsa, bu açıkça yumurtlamadığının göstergesidir.
Diğer bir yandan kadının fazla kilolu olması da bir problemdir ve yumurtlama durabilir. Bu noktada, biraz önce kadının çok zayıfsa problem olabileceğini, şimdi de fazla kilonun da bir problem olabileceğini söylüyor diye düşünüyor olabilirsiniz. Kadın vücudunun doğası! Fazla yağ dokusu, östrojen fazlalığına yol açabilir, bu da yumurta foliküllerinin olgunlaşmasını sağlayan hormonal geri bildirim sistemini etkiler.
Stres
Ara sıra uzun döngüler yaşamanın hem fiziksel hem de psikolojik nedenlerinden biri strestir. Eğer stres döngüyü etkilerse, bu onu geciktirici yönde olur hızlandırıcı yönde değil. Bildiğiniz gibi, yumurtlama süresi adet döngüsünün uzunluğu hakkında bilgi verir, ne kadar geç olursa döngü o kadar uzun olur.
ANOVULASYONUN YA DA DÜZENSİZ ADET DÖNGÜLERİNİN TIBBİ SEBEPLERİ
Yukarıda listelenen geçici faktörlere ek olarak, yumurtlama olmamasının ciddi tıbbi sebepleri olabilir. Bunların çoğu tedavi edilebilir ama hepsinin bir uzman tarafından incelenip, anovulasyonunuzun ya da düzensiz adet döngülerinizin nedeninin belirlenmesi gerekir.
Hamile kalmaya çalışsanız da çalışmasanız da, sizi geç olmadan muayene olmaya teşvik etmek isterim. Ciddi bir adet düzensizliği, tedavi gerektiren bir hastalığa işaret edebilir ve sağlığınız üzerinde etkili olduğu gibi doğurganlığınız üzerinde de etkilidir. Eğer hamile kalmaktan kaçınıyorsanız, tıbbi bir rahatsızlık Doğurganlık Bilinci Yönetimi’nin düzgün bir şekilde çalışmasını etkileyebilir. Eğer hamile kalmaya çalışıyorsanız, rahatsızlığınız bunu engelleyebilir. Her iki durumda da, doktorunuz sizi özellikle aşağıdaki iki durum için muayene etmeli.
Hipotirodizm (Tiroid Yetmezliği)
Tiroid bezi, boynun altında yer alan yay şeklinde bir bezdir ve bir kadının adet döngüsü ile doğrudan ilişkisi vardır. Bu yüzden, anovulasyon problemini çözmede akla gelen ilk şeylerden biridir düşük fonksiyonlu tiroid bezidir.
Polikistik Over Sendromu (PCOS)
Daha önce bu hastalığı duymamış olsanız bile, büyük bir ihtimalle bu hastalığa sahip olan birini biliyorsunuzdur, bu siz bile olabilirsiniz. Polikistik Over Sendromu, anovulasyonun ve düzensiz adet döngülerinin en yaygın nedenlerinden biri olup, yaklaşık olarak kadınların %10’unu etkiler. Hemen hemen vücuttaki her organı etkileyen ciddi bir hormonal bozukluktur. Bu sebeple, gelecek bölümde bunu ayrıntılı olarak açıkladım. Ama buradan anlaşılacak şey; eğer düzensiz adet döngüleriniz varsa, 35 günden daha uzun sürüyorsa ya da yumurtlamadığınızı düşünüyorsanız bir doktor tarafından (tercihen üreme endokrinolojisi ve infertilite uzmanı) tanı koyulup, tedavi edilmeniz gerekir.
ANOVULASYONA BİR PERSPEKTİFTEN BAKMAK
Gördüğünüz gibi, kadınların her döngülerinde yumurtlamamalarının birçok nedeni vardır. Bunlardan bazıları kadınların hayatlarındaki ergenlik, hamilelik, emzirme veya menopoz öncesi gibi bazı dönemlere bağlıdır. Bazıları ise ilaç kullanımı, hormonlar, stres, hastalık, egzersiz, kilo ve seyahat gibi geçici sebeplere bağlıdır.
Ve sonuç olarak, bazıları ise ciddi bir tıbbi sorundan kaynaklanır. Anovulasyon döngülerinin doğru bir şekilde anlaşılması çok önemlidir. Bunlar bazen normal ve tahmin edilebilir şeylerdir. Ama ciddi bir tıbbi rahatsızlığınızın olduğunu düşünüyorsanız, takviminiz hem size hem de doktorunuza teşhis konusunda yardımcı olacaktır.