telgraf
kodlanmış bilgiyi bir sinyal aracılığıyla uzaktaki bir alıcıya iletmeye yarayan sistem.
İlk telgraf türlerinde büyük olasılıkla duman, ateş ve davul sesinden yararlanılmıştı. Eski Yunanlılar İÖ 300 dolaylarında büyük vazoları uzaktan görülebilecek biçimde dizerek haberleşiyorlardı; vazolar, bulundukları yatay ve düşey konumlara göre alfabenin harflerini temsil ediyordu. Ortaçağda mahkûmların hücreden hücreye haberleşmek amacıyla geliştirdikleri benzer bir sistemde duvara hafifçe vurularak işaret gönderiliyor, vuruşların sayısının beş satır ve beş sütunluk bir matriste belirlediği nokta, Roma alfabesinin belirli bir harfine karşılık geliyordu.
18. yüzyılın sonlarında Fransada Claude Chappe ile İngilterede George Murray optik telgraflar geliştirdiler. Chappem tel- rafmda düşey bir tahta çubuğun ucuna areketli bir kol, bu kolun iki ucuna da gene hareketli birer küçük kol bağlıydı. Bu kolların yatayla ve birbirleriyle yaptığı açılar belirli bir koda göre harflere karşılık geliyordu. Murraynin sisteminde ise büyük bir kutu içine yerleştirilmiş altı tane kapak belirli bir kod uyarınca açılıp kapatılarak alfabenin harflerini belirliyordu. Her iki sistemde de haberleşme karşılıklı tepeler üzerine kurulan kuleler aracılığıyla gerçekleştiriliyor, işareti uzaktan seçebilmek için dürbün kullanılıyordu.
DanimarkalI fizikçi Hans Christian 0rsted 1820de, bir telden akan elektrik akımının telin yanma yerleştirilen bir pusula iğnesini saptırdığını buldu. Böylece tel üzerinden gönderilen elektrik sinyalleri aracılığıyla haberleşme olanağı ortaya çıkmış oluyordu. 1832de Rusyada çarın yazlık ve kışlık sarayları arasında pusula ibreli bir telgraf sistemi kuruldu. Göttingende Alman bilim adamları Cari Friedrich Gauss ile Wilhelm Eduard Weber, 2,3 kmlik bir uzaklığa bir çift bakır tel üzerinden bilgi iletebilen bir telgraf geliştirdiler (1833). Bu telgrafta alıcı olarak bir aynalı galvanometre kullanılıyordu. İngilterede W. F. Cooke ve Charles Wheatstoneun geliştirip 1837de patentini aldıkları telgraf aygıtında, harfler ve rakamların yazılı olduğu bir levha önünde dönerek bu harfleri gösteren beş pusula iğnesi bulunuyordu. Altı tel üzerinden iletişim sağlayan bu aygıt İngilterede özellikle de: miryolu haberleşmesinde yaygın olarak kullanıldı. Cooke ve Wheatstone 1845te tek iğneli, iki telli bir sistemin patentini aldılar.
1820lerin sonlarında ABDli fizikçi Joseph Henry, elektromıknatıslara ilişkin tasarım ilkelerini ortaya koydu; 1831de 1,6 kmlik bir uzaklıktaki bir elektromıknatısı çalıştırarak zil sesi çıkartan bir telgraf sistemi gerçekleştirdi. Bu gelişmelerden etkilenen ve Henryden büyük ölçüde yardım gören ABDli mucit Samuel F. B. Morse, 1835 dolaylarında bir telgraf aygıtı ve harflerle rakamlan nokta-çizgi dizileriyle ifade eden bir kod geliştirdi (bak. mors kodu). 1837de ortak olduğu Alfred Vail ile birlikte tek elle kolaylıkla çalıştırılan, basıldığında bir elektrik devresini kapatan, bırakıldığında devreyi açan bir anahtar (maniple) yaptı. Alıcı olarak da bir kâğıt şerit üzerine nokta ve çizgiler yazabilen elektromıknatıstı bir aygıt kullanılıyordu. 1856 dolaylarında nokta-çizgileri tıkırtı biçiminde ses olarak veren ve deneyimli operatörlerin bunları yazılı metin olarak kâğıda elle (1878den sonra daktiloyla) geçirmelerine olanak sağlayan bir alıcı geliştirildi. Telgraf sistemleri ABD ve Avrupada hızla gelişti, bu alanda birçok şirket kuruldu, bunların bir bölümü birleşerek çok büyük kuruluşlar (örn. Westem Union Telegraph Company) biçiminde örgütlendi.
Hatlardaki telgraf trafiği yoğunlaştıkça bir hat üzerinden aynı anda birkaç mesajın gönderilip alınmasına olanak sağlayacak sistemler geliştirildi. Almanyada geliştirilen ikili (dupleks) sistemde aynı hat üzerinden aynı anda bir mesaj gönderilebiliyor, bir mesaj da alınabiliyordu. Thomas Edisonun 1874te geliştirdiği dörtlü sistemde hat üzerinden aynı anda bir yönde iki, öbür yönde de iki olmak üzere dört mesaji geçiyordu. Bu alanda en önemli buluşu 1872ae Jean-Maurice-Emile Baudot gerçekleştirdi. Baudotnun zaman bölmeli çoklama sisteminde dilimlere bölünmüş bir bakır halkaya sürtünerek sürekli dönen bir fırça bulunuyordu. Halkanın her dilimi beş parçaya bölünmüştü; bu parçaların her biri, iki farklı gerilim düzeyinden birinde tutuluyordu; art arda beş gerilim düzeyi, beşli bir kod uyarınca belli bir karaktere karşılık geliyordu. Verici taraftaki dönen fırça bir dilimden beşli bir kod sayısı aldıktan sonra ikinci dilime geçiyor ve dönmesini böylece sürdürüyordu. Alıcı taraftaki fırça vericideki ile eşzamanlı bir biçimde döndürülüyordu. Böylece, dilim sayısı kadar bağımsız mesaj beşli bir kod aracılığıyla karşı tarafa gönderilebiliyordu. Baudot kodu günümüzde de bazı teleprinterlerde kullanılmaktadır. Baudotnun çoklama sistemi ve beşli kodundan yararlanılarak alınan mesajı doğrudan kâğıt üzerine yazan aygıt- telgrafçiçeği 336 lar 1903te geliştirildi. 1924-28 arasında geliştirilen teleprinterler giderek büyük yaygınlık kazandı.
Telefonun bulunuşu ve teknik gelişmesi telgraf için de birçok yeni olanağın doğmasına yol açtı. Çok sayıda telefon ya da telgraf mesajının aynı anda gönderilmesini sağlayan frekans bölümlü çoklamada, bir ses (telefon) kanalına 18-26 teleprinter kanalı yerleştirmek olanaklıdır. Mikrodalga radyo bağlantıları (radyolink) devre başına 1.800 telgraf kanalı içerebilmektedir. Kısa dalga radyo bantlarının yanı sıra iletişim uyduları da telgraf iletişiminde yaygın olarak kullanılır. Günümüzde telgraf terminallerinin çoğu ASCII (American Standart Code for Information Interchange [Bilgi Alışverişi İçin Standart Amerikan Kodu] sözcüklerinin baş harflerinden kısaltma) kullanır, yedi bitlik bu kodla 27 = 128 farklı harf, rakam, noktalama işareti ve denetim karakteri (örn. satırbaşı, sil vb) kodlanabilir.
Yüzden fazla küçük harf çarkı aracılığıyla bütün bir satın bir kerede basan ve hızı dakikada 1.000 satıra ulaşan teleprinterler yapılmıştır. Kâğıda yazma teknikleri arasında alışılmış baskının yanı sıra elektrostatik, fotografik ve ısıl yöntemler kullanılır. Sayısal bilgisayarlar kodlama, kod çözme, şifreleme ve şifre çözme işlemlerini hızlı bir biçimde gerçekleştir ebilirler; aynca, mesaj ların saklanması için bilgisayar belleklerinden yararlanılır.