İster namazda olsun, isterse namazın dışında olsun, tilâvet secdesi için, secdeye giderken ve secdeden kalkarken tekbir getirilir mi? Bu secdede hangi duâ okunur? Bu konuda rivâyet edilen duâlar sahih midir? Namaz dışında tilâvet secdesi yapılırsa, secdeden sonra selâm verilir mi?
Âlimlerin iki görüşünden en doğru olanına göre, tilâvet secdesi için abdestli olmak şart değildir. Secdeden sonra selâm verilmez. Secdeden kalkarken de tekbir getirilmez.
Secdeye giderken tekbir getirilir.Zirâ İbn-i Ömer’den-Allah ondan ve babasından râzı olsun- rivâyet olunan hadis, bunu göstermektedir.
Tilâvet secdesi namaz sırasında olursa, secdeye giderken ve secdeden kalkarken tekbir getirilir.Çünkü Peygamber-sallallahu aleyhi ve sellem- böyle yapardı.
Nitekim Peygamber-sallallahu aleyhi ve sellem- namazın nasıl kılın-ması konusunda şöyle buyurmaktadır:
“Allahım!Yalnızca sana secde ettim.Sana îmân ettim.Sana teslim oldum.Yüzüm, kendisini yaratıp ona şekil veren, gücü ve kuvveti ile onda göz ve kulak açan (Allah)a secde etti. Yaratılan-ları en güzel bir şekilde takdir eden Allah’ın hayır ve bereketi pek çoktur.”2
Peygamber-sallallahu aleyhi ve sellem- namazda secdede iken bu duâyı okurdu.Biraz önce yukarıda da geçtiği üzere, namazda secdede okunan duâlar, tilâvet secdesinde de okunur.
Yine Peygamber-sallallahu aleyhi ve sellem-’in tilâvet secdesinde şu duâyı da okuduğu rivâyet edilmiştir:
((اَللَّهُمَّ اكْتُبْ لِيَ بِهاَ عِنْدَكَ أَجْراً، وَضَعْ عَنِّي بِهاَ وِزْراً، وَاجْعَلْهاَ لِيَ عِنْدَكَ ذُخْراً وَتَقَبَّلْهاَ مِنِّي كَماَ تَقَبَّلْتَهاَ مِنْ عَبْدِكَ داَوُدَ عليه السلام)) [ رواه الترمذي وقال حديث صحيح ووافقه الذهبي ]
“Allahım! Bu secde vesilesiyle katından bana bir ecir yaz ve benden bir günahı sil.Bu secdeyi katında benim için saklayıp muhafaza eyle ve kulun Dâvûd-aleyhisselâm-’dan kabul ettiğin gibi benden de bunu kabul buyur.”3
Namazda secdede iken söylenmesi gereken “Subhâne Rabbiye'l-A’lâ” duâsını, tilâvet secdesinde de söylemek gerekir. Bu duânın yanında okunacak duâ ve zikirler müstehaptır.
Tilâvet secdesi, namaz sırasında da, namazın dışında da sünnettir, vâcip değildir.Zirâ Zeyd b. Sâbit’in-Allah ondan râzı olsun- rivâyet ettiği hadis, Peygamber-sallallahu aleyhi ve sellem-'in böyle yaptığını göstermektedir.
Yine, Ömer b. Hattâb’tan-Allah ondan râzı olsun- rivâyet edilen hadiste, Peygamber-sallallahu aleyhi ve sellem-'in böyle yaptığını göstermektedir.
Başarı, Allah’tandır.
Bazen ikindi vaktinden sonra güneş tutulması meydana gelmektedir. Namaz kılınması nehyedilen bu vakitte küsûf namazı kılınır mı? Aynı şekilde mescidi selâmlama namazı da bu vakitte kılınır mı?
Bu iki meselede âlimler arasında görüş ayrılığı vardır.Doğru olan ise, bu vakitte namaz kılmanın câiz, hatta meşrû olduğudur. Çünkü kusûf namazı ile mescidi selâmlama namazı, bir sebepten dolayı kılınması meşrû olan namazlardandır.Doğru olan, bu namazların diğer vakitlerde kılmanın câiz oluşu gibi, yasak olan ikindi ve sabah namazından sonra da kılmanın meşrû olmasıdır.
Nitekim Peygamber-sallallahu aleyhi ve sellem- bu konuda şöyle buyurmaktadır:
“Muhakkak güneş ve ay Allah’ın âyetlerinden birer âyettirler. Güneş ve ay, hiç kimsenin ölümü veya hayatı için tutulmazlar. Eğer onların tutulduğunu görürseniz, bu durum bitinceye kadar namaz kılın ve dua edin.”1
“Ey Abdi Menâf oğulları! Bu beyti (Beytullah'ı) tavaf eden ve gece veya gündüz, dilediği saatte (tavaf) namazı kılmak isteyen hiç kimseye engel olmayın.”1
Başarı Allah’tandır.
Her namazın sonunda yapılan duâ ve zikre teşvik eden hadislerdeki “namazın sonu” sözünden kasdedilen nedir? Bundan kasıt, namazın sonu mu, yoksa selâmdan sonrası mıdır?
“Namazın sonu” sözünden kasıt, selâmdan önceki namazın sonu veya selâmdan hemen sonrasıdır.Bu konuda sahih hadisler rivâyet edilmiştir.Hadislerin çoğunda “Namazın sonu” sözünden kastın; İbn-i Mes’ud'un rivâyet ettiği hadiste olduğu gibi,namazın sonunda selâmdan önceki duâ ile ilgili olan bölümdür.
Nitekim Rasûlullah-sallallahu aleyhi ve sellem- teşehhüdü öğrettikten sonra İbn-i Mes’ud'a şöyle buyurmuştur:
“Sonra hoşuna giden duâyı seçsin”.
Başka bir rivâyette ise:
“Sonra duâdan istediğini seçsin”1 şeklindedir.
İşte bu hadislerden birisi de, Muaz b. Cebel'in-Allah ondan râzı olsun- rivâyet ettiği hadistir.Peygamber-sallallahu aleyhi ve sellem- ona şöyle buyurmuştur:
"Ey Muaz! (Sana olan sevgimin sâbit kalmasını istiyorsan) her (farz) namazın sonunda şöyle demeyi asla bırakma: Allahım! (Dilin itaatinden sayılan) seni anmada, (kalp ve rûhun itaatinden sayılan) sana şükretmede ve (azaların itaatinden sayılan) sana güzel bir şekilde ibâdet etmede bana yardım eyle."2
Yine bu hadislerden birisi de Buhârî’nin-Allah ona rahmet etsin- Sa’d b. Ebî Vakkas'tan-Allah ondan râzı olsun- rivâyet ettiği hadistir.
Sa’d b. Ebî Vakkas-Allah ondan râzı olsun- der ki: Peygamber -sallallahu aleyhi ve sellem- her namazın sonunda duâ ederdi:
“Allahım! Senin verdiğine kimse engel olamaz, engel olduğuna da kimse veremez.Servet sahibinin sahip olduğu (mal, evlât ve güç gibi şeyler) onu senin azabından kurtaramaz (onu ancak sâlih amel kurtarır).”
Erkek ve kadın, her müslümanın beş vakit namazlardan sonra bu zikirleri söylemesi müstehaptır.Sonra 33 defa “Subhanallah”, 33 defa “Elhamdülillah” ve 33 defa “Allahu Ekber” der, yüzüncüsünde ise şöyle der:
“Lâ ilâhe illallâhu vahdehû lâ şerîke leh.Lehul-mulku ve lehul-hamdu ve huve alâ kulli şey’in kadîr.”
Bütün bunlar, Rasûlullah-sallallahu aleyhi ve sellem-'den rivâyet olunan sahih hadislerle sâbittir.
Yine, her farz namazın ardından adı geçen duâ ve zikirler-den sonra sessiz olarak Âyetel-Kürsî, İhlâs, Felak ve Nâs sûrelerini birer defa okumak müstehaptır.Ancak sabah ve akşam namazlarından sonra bu sûreleri üçer defa okumak müstehaptır.
Yine erkek ve kadın her müslümanın, bu konuda rivâyet olunan hadisler gereği, sabah ve akşam namazlarından sonra Âyetel-Kürsî, İhlâs, Felak ve Nâs sûrelerini okumadan önce şu duâyı on defa okuması müstehaptır:
“Lâ ilâhe illallâhu vehdehû lâ şerîke leh.Lehul-mulku ve lehul-hamd.Yuhyî ve yumîtu ve huve alâ kulli şey’in kadîr.”
"Allah'tan başka hakkıyla ibâdete lâyık hiçbir ilâh yoktur. O, birdir ve O'nun hiçbir ortağı yoktur. Mülk, O'nundur, hamd da O'nadır.O diriltir ve O öldürür.O'nun her şeye gücü yeter."
Başarı Allah’tandır.
Bazı kimselerin yaptığı gibi, namazdan sonra aynı tarzda topluca zikir (tesbih) çekmenin hükmü nedir? Zikri sesli mi yoksa sessiz mi çekmek sünnettir?
Beş vakit namazlarla cuma namazının ardından sesli zikir yapmak sünnettir.
Nitekim Buhari ve Müslim’in sahihlerinde İbn-i Abbas’tan -Allah ondan ve babasından râzı olsun- rivâyet edildiğine göre, Peygamber -sallallahu aleyhi ve sellem-’in zamanında insanlar farz namazından sonra zikri yüksek sesle yaparlardı. İbn-i Abbas şöyle demiştir:
“Bu sesleri duyunca namazı bitirdiklerini anlardım.”
Ancak, zikrin başından sonuna kadar herkesin seslerinin bir anda olacak şekilde topluca zikir çekmenin dînde aslı yoktur. Aksine bu, bid’attir.Meşru olan, seslerin başlama ve bitişinin bir anda olmasını kasdetmeyecek şekilde herkesin Allah Teâlâ'yı anmasıdır.
Başarı Allah’tandır.
Bir kimse namazda unutarak konuşursa namazı bozulur mu?
Bir müslüman, ister farz namaz olsun, isterse nâfile namaz olsun, unutarak veya bilmeyerek namazda konuşursa namazı bozulmaz.
Nitekim Allah Teâlâ unutkanlık veya hata nedeniyle kulunu sorumlu tutmayacağı konusunda şöyle buyurmaktadır:
“Ey Rabbimiz! Unutursak veya hata edersek bizi sorumlu tutma.”1
Müslim'in sahihinde, Peygamber-sallallahu aleyhi ve sellem-'den sahih olarak rivâyet olunduğuna göre, Allah Teâlâ bu söz üzerine şöyle buyurmuştur: “Nitekim öyle yaptım (sorumlu tutmadım)”.
Yine Müslim'in sahihinde, Muâviye b. Hakem es-Sülemî'den -Allah ondan râzı olsn- rivâyet olunan bir hadiste, o namaz kılarken hükmünü bilmeyerek, aksıran birine “yerhamukallah” demiş, yanında bulunan kimse de onun bu davranışını işâret ederek azarlamıştı.Bunun üzerine, durumu Rasûlullah-sallallahu aleyhi ve sellem-'e sorduğunda ona namazını tekrar kılmasını emretmemiştir. Unutarak yapan kimse, bilmeden yapan kimse gibidir.Hatta unutarak yapan kimse, (dînen sorumlu tutulmaması yönünden) bilmeden yapan kimseden daha önce gelir.Çünkü Peygamber -sallallahu aleyhi ve sellem- namazda unutarak konuşmuş, fakat o namazını tekrar kılmamıştır.
Aksine Buhârî ve Müslim’in sahihlerinde Ebû Hureyre’den -Allah ondan râzı olsun- rivâyet edilen Zul-yedeyn kıssasında ve Müslim’in sahihinde Abdullah b. Mes’ud-Allah ondan râzı olsun- ve İmrân b. Husayn’dan-Allah ondan râzı olsun- rivâyet edilen hadislerde olduğu gibi, Peygamber-sallallahu aleyhi ve sellem- namazını tamamlamış, tekrar kılmamıştır.
Gerek duyulduğu zaman namazda işâret etmeye gelince, bu konuda herhangi bir sakınca yoktur.
Başarı Allah’tandır.
ZEKÂT İLE İLGİLİ MESELELER
Zekâtı vermeyenin hükmü nedir? Zekâtın farz olduğunu inkâr ettiğinden veya cimriliğinden veyahut da gevşek davrandı-ğından dolayı vermeyen kimse arasında fark var mıdır?
Bismillahirrahmânirrahim. Salât ve selâm, Rasûlullah'a, âline ve ashâbına olsun.
Zekât vermeyenin hükmü ayrıntılıdır.Bir kimse, zekâtın farz olması için gerekli şartları üzerinde bulundurmakla birlikte zekâtın farz olduğunu inkâr ederse, icma ile kâfir olur.Farz olduğunu inkâr ettiği sürece, zekâtı verse bile kâfirdir.Cimrilik veya tembellikten dolayı zekât vermeyen fâsıktır.Büyük günahlardan bir günah işlemiş sayılır.O hal üzere ölürse,o kimse Allah Teâlâ'nın dilemesine kalmıştır. Allah Teâlâ dilerse, ona azap eder, dilerse onu bağışlar.
"Şüphesiz ki Allah, kendisine ortak koşulmasını (ve küfrü) asla bağışlamaz.Bunun dışındaki günahları dilediğine bağışlar. Her kim, Allah'a şirk koşarsa, büyük bir günahla iftirâ etmiş olur."1
Kur’an-ı Kerim ve Peygamber-sallallahu aleyhi ve sellem-'in birçok temiz sünneti, zekât vermeyen kimsenin kıyâmet günü zekâtını vermediği mallarla azap edileceğine, bu kimsenin azaptan sonra da cennet veya cehenneme giden yolunu göreceğine delâlet etmektedir.Bu tehdit, zekâtın farz olduğunu inkâr etmeyen kimse hakkındadır.
Nitekim Allah Teâla bu konuda şöyle buyurmaktadır:
“Altın ve gümüşü biriktirip yığan ve onları Allah yolunda harcamayanlar (zekâtını vermeyenler) yok mu, işte onlara acıklı azabı müjdele! (Bu altın ve gümüş mallar) cehennem ateşinde kızdırılıp bunlarla onların alınları, yanları ve sırtları dağlanacağı gün (azarlanarak onlara şöyle denilir): İşte bu, kendiniz için biriktirdiğiniz mallarınızdır.Yığmakta olduğunuz şeyler sebebiyle (acıklı azabı) tadın!”1
Altın ve gümüşün zekâtını vermeyenin azap olunacağına dâir Kur’an-ı Kerim’in haber verdiği şeyler, Peygamber-sallallahu aleyhi ve sellem-'den rivâyet olunan sahih hadislerde de vardır.
Nitekim deve, sığır ve koyun gibi hayvanların zekâtını vermeyenin kıyâmet günü bu hayvanlarla kendisine azap edile-ceğini haber veren sahih hadisler vardır.
Kağıt para ve ticaret malının zekâtını vermeyenin hükmü, altın ve gümüşün zekâtını vermeyenin hükmü gibidir. Çünkü kağıt para ve ticaret malları, altın ve gümüşün yerine geçmekte ve onun yerini doldurmaktadır.
Zekâtın farz oluşunu inkâr edenlerin hükmüne gelince, onlar kâfirdirler ve cehennemde kâfirlerle beraber haşrolunurlar. Onların oradaki azabı, diğer kâfirler gibi, sürekli ve sonsuza dek kalıcıdır.
Nitekim Allah Teâlâ onlar hakkında şöyle buyurmaktadır:
“Onlar (kâfirler) ateşten çıkmak isterler, fakat onlar oradan çıkacak değillerdir.Onlar için devamlı bir azap vardır.”2
Kur’an ve sünnette bu konuda daha birçok delil vardır.
Bir kimsenin deve, sığır ve koyundan oluşan hayvan sürüsü var.Fakat bu hayvan çeşitlerinden her biri nisab miktarına ulaşmamaktadır.Bu hayvanların zekâtı var mıdır? Varsa nasıl vermesi gerekir?
Deve, sığır ve koyunun bilinen belli bir zekâtı vardır.Bu hayvanlarda zekâtın farz olması için şartların oluşması ile birlikte nisab miktarına ulaşması gerekir.Bu şartların en başında ise bu hayvanların salma olması, yani senenin tamamını veya çoğunu otlaklarda otlamasıdır.
Eğer deve, sığır ve koyun nisab miktarına ulaşmamışsa, bu hayvanlar için zekât yoktur, bazısı diğer bazısına katılmaz. Eğer bir insanın şahsi olarak kullandığı 3 tane devesi, 20 tane koyunu ve 20 tane de sığırı varsa, hepsi birlikte toplanmaz.Çünkü bunlardan her cins nisab miktarına ulaşmamıştır.
Ancak bu hayvanlar ticaret amaçlı ise, hayvanların bazısı diğerine katılır.Çünkü bu durumda, İslâm âlimlerinin de belirledik-lerine göre, bu hayvanlar ticaret malları sayılır.Bunların zekâtı, altın ve gümüşün zekâtı gibi verilir.İyice düşünen birisi, bu konudaki delillerin açık olduğunu görecektir.
İki veya üç kişinin zekât vermemek için sürülerini birbirlerine katmaları câiz midir?
Zekât vermekten kaçmak veya nisab miktarını azaltmak için, zekât mallarını bir araya toplamak veya birbirinden ayırmak câiz değildir. Nitekim Peygamber-sallallahu aleyhi ve sellem- bu konuda şöyle buyurmaktadır:
“Zekât artar veya eksilir korkusuyla, toplu olan mallar birbirinden ayrılmaz, ayrı olan mallar da biraraya getirilmez.”1
Bir kimsenin 40 tane koyunu var ve zekât vermemek için bunları birbirinden ayırırsa, onun üzerinden zekât düşmez. Allah'ın farz kıldığı zekâtı hile yaparak vermemekle de günahkâr olur.
Yine, zekâtını vermemek için farklı cins hayvanları bir araya getirmek de câiz değildir.Bir kimse, zekât toplamak için gelen memura zekât miktarını düşük vermek için,nisab miktarına ulaşmış koyun veya deve veyahut da sığırlarını başka bir kimsenin koyun veya deve veyahut da sığırlarına katarsa, her ikisinden de zekât düşmez.Bundan dolayı da günahkâr olurlar. Her ikisinin de geriye kalan zekâtı vermeleri gerekir.
Yine, iki kişiden birisinin 40 diğerinin 60 koyunu var ve zekât toplamak İçin gelen memura zekât olarak bir tane koyun vermek için bu sürüleri birbirlerine katarlarsa, bunun onlara bir yararı yoktur.Bu davranış haram hile olduğundan dolayı, farz olan zekâtın geri kalanı ikisinden de düşmez ve zekât olarak fakirlere verilmek üzere bir koyun daha vermeleri gerekir.Bu koyunun beşte ikisini 40 koyunun sahibi olan, beşte üçünü ise 60 koyunun sahibi olan öder. Zekât toplamak için gelen memura verecekleri tek koyunun kendi aralarındaki ödeme oranı bu şekildedir.Her ikisinin de Allah Teâlâ'ya tevbe etmeleri ve bir daha böyle bir hileye başvurmamaları gerekir.
Eğer sürülerini birbirine karıştırmaları, farz olan zekât hakkını düşürmek veya noksanlaştırmak amacıyla hile yapmak için değil de aralarındaki yardımlaşma ve dayanışmadan dolayı ise, İslâm âlimlerinin kitaplarında da açıkladığı gibi, şartları yerine getirildiği takdirde herhangi bir sakınca yoktur.
Nitekim yukarıda geçen Buhârî'nin rivâyet ettiği hadiste, Peygamber-sallallahu aleyhi ve sellem- bu konuda şöyle buyurmaktadır:
“Müşterek bir sürüye sahip olanlar, verdikleri zekâtı aralarında bölüşürler.”1
Bir adamın, senenin büyük bir bölümünü yemle beslediği 100 tane devesi var.Bu develer için zekât vermek gerekir mi?
Deve veya sığır veyahut da koyundan oluşan sürü, senenin tamamını veya çoğunu otlaklarda otlamıyorsa, bunlar için zekât vermesi gerekmez.Çünkü Peygamber-sallallahu aleyhi ve sellem- zekâtın salma olan hayvanlarda farz olduğunu şart koşmuştur.Eğer sahibi senenin büyük bir bölümünde veya yarısında yemle besliyorsa, o hayvanlar için zekât gerekmez.Ancak ticaret amacıyla besliyorsa zekâtını vermesi gerekir.Çünkü bu durumda bu hayvanlar, satışa sunulan arsa ve arabalar gibi ticaret malı sayılır ve daha öncede geçtiği gibi, eğer değeri altın ve gümüşün nisab miktarına ulaşırsa zekâtı verilmelidir.
Zekât verilecek fakiri belirlemek zamandan zamana değiş-mektedir.Bunun ölçüsü nedir? Zekât veren kimsenin, zekâtını lâyık olmayana verdiği anlaşılırsa, bir daha zekât vermesi gerekir mi?
Fakire, kendisine bir sene yetecek kadar zekât verilir.Zekât veren kimsenin, zekât verdiği kimsenin fakir olmadığı anlaşılırsa, zekât verdiği kişinin dış görünüşü fakir ise, tekrar zekât vermesi gerekmez.Nitekim bu konuda sahih bir hadis vardır ki o şöyledir:
“(İsrailoğullarından) bir adam kendi kendine:Allah'a yemîn olsunki (bu gece) mutlaka bir sadaka vereceğim, deyip saka-dasıyla dışarı çıktı.Sadakasını (fakir sandığı) hırsızın avucuna koydu.Sabah olduğunda (kavmindeki) herkes: Bu gece bir hırsıza sadaka verilmiş! dediler.Adam: Allahım! Bir hırsıza sadaka verdi-ğim için sana hamdolsun, dedi.Ancak mutlaka bir sadaka daha vereceğim, deyip sakadasıyla dışarı çıktı.Sadakasını (fakir sandığı) bir fâhişeninavuçlarına koydu.Sabah olduğunda (kavmindeki) herkes:Bu gece bir fâhişeyesadaka verilmiş! dediler. Adam: Allahım! Bir fâhişeye sadaka verdiğim için sana hamdolsun, dedi.Ancak mutlaka bir sadaka daha vereceğim, deyip sakadasıyla dışarı çıktı.Sadakasını (fakir sandığı) bir zengininavucuna koydu.Sabah olunca (kavmindeki) herkes: Bu gece bir zenginesadaka verilmiş! dediler.Adam: Allahım! Bir hırsıza, bir fâhişeye ve bir zengine sadaka verdiğim için sana hamdolsun, dedi.Rüyasında kendisine (bir melek tarafından) şöyle denildi:Sadakan kabul edilmiştir.Zirâ hırsıza verdiğin sadakan, onun hırsızlıktan vazgeçmesine, fâhişeye verdiğin sadakan, onun zinâdan vazgeçmesine ve zengine verdiğin sadakan, onun Allah'ın kendisine bahşettiği şeylerden tasadduk etmesine (Allah yolunda harcamasına) vesîle olur."1
Peygamber-sallallahu aleyhi ve sellem- de bu durumu onaylamış ve sadakasının kabul olunduğunu haber vermiştir.