Nötrofil, bağışıklık sisteminin önemli parçası olan beyaz kan hücrelerinin bir türüdür. Kemik iliğinde yapılırlar ve kan dolaşımına girerek, içerdikleri enzimler sayesinde bakteri ve mantarlarla savaşırlar. Bir enfeksiyonun varlığında mikropları öldürmek için bulundukları yere göç eden ilk hücrelerdir. Yüksekliği veya düşüklüğü, ciddi bir hastalığın veya enfeksiyonun belirtisi olabilir. Düşük nötrofil seviyeleri, lösemi hastalarında, kemoterapi alan kanserli kişilerde yaygın bir yan etkidir. Vitamin eksiklikleri, sigara kullanımı, aşırı stres ve yetersiz beslenme nötrofil üretimini etkileyebilir. Anormal nötrofil sayıları altta yatan bir durumdan kaynaklanıyorsa, tedavi buna göre belirlenir.
İçindekiler
Nötrofiller, bakteri ve mantarların neden olduğu enfeksiyonlarla savaşan beyaz kan hücrelerinin bir türüdür. Kemik iliğinde gelişirler ve beyaz kan hücrelerinin en büyük bölümünü (%50-75) oluştururlar. İltihaplanma, yaralanma veya enfeksiyon varlığında kimyasal uyarılar yoluyla o bölgeye yönelirler.
Mikroplar ile karşılaşmayanlar, programlanmış hücre ölümüne uğrayarak, karaciğer ve dalak tarafından temizlenir. Kısa ömürlü nötrofilin hızlı şekilde tükenmesine karşı kemik iliği çok sayıda rezerv bulundurur.
Çoğunluğu kemik iliğinde dolaşan nötrofillerin diğer kısmı dokularda ve kan damarlarındadır. Erişkin bir insanda her gün 100 milyar nötrofil üretilir; kemik iliğinde yaklaşık 3-7 gün, dolaşımda 6 saat ömürleri vardır.
Nötrofillerin görevi mümkün olduğunca çok mikrop öldürmektir. Vücudumuzun doğal antibiyotikleri olan antimikrobiyal proteinler sayesinde mikroplara zarar verebilirler. Diğer bağışıklık hücrelerinin yardımıyla, bağışıklık sistemi devreye girene kadar günlerce, haftalarca çalışırlar. Her nötrofil sadece bir kaç saat yaşar ve kemik iliğinde sürekli olarak yeni nötrofiller üretilir. Nötrofiller, hareket edecekleri yönü enfeksiyon veya doku yaralanmasının bulunduğu bölgeye göre belirlerler.
Diğer beyaz kan hücrelerinin aksine, nötrofiller belirli bir dolaşım alanıyla sınırlı değildirler. Tüm antijenlere hemen saldırmak için damar duvarlarından vücudun dokularına serbestçe hareket edebilirler.
Kanser tedavileri (kemoterapi, radyasyon, cerrahi, kök hücre veya kemik iliği nakli) veya kanserin kendisi bağışıklık sistemini zayıflatarak beyaz kan hücrelerinin sayısını azaltır ve gerektiği gibi çalışmalarına engel olur. Buna immün baskılama denir. Mikropları yok etmek için yeterli nötrofil bulunmadığında enfeksiyon riski yüksektir.
Nötrofil seviyelerindeki düşüşün zamanlaması kemoterapinin dozuna bağlıdır. Kemoterapi turunun başlamasından yaklaşık bir hafta sonra düşmeye başlar. Seans sonrasında kemik iliğinde yeniden üretim başlayınca, nötrofil seviyesi yükselmeye başlar ancak normal seviyeye ulaşması 3-4 haftayı bulur.
Nötrofiller çoğu enfeksiyon türüne karşı önemli bir savunmadır; enfeksiyon riskini anlamak için nötrofil sayısına bakılır. Nötropeni, mantar ve bakteriyel enfeksiyonlara karşı duyarlılığın artmasına neden olur. Risk derecesi nedenine, şiddetine, altta yatan tıbbi duruma, kemik iliği rezervlerinin varlığına veya yokluğuna bağlıdır.
Nötrofil düşüklüğü damarların tıkanma süreçlerini destekler ve kardiyovasküler risk taşıyıcısı olarak ortaya çıkarak kalp krizine neden olur.
Doğumdan itibaren birçok organın salgı bezlerini etkileyerek fonksiyon bozukluklarına yol açan kalıtsal bir hastalıktır. Akciğerler, pankreas, karaciğer, bağırsaklar, sinüsler ve üreme organlarını etkiler. Enfeksiyon ve iltihaba bağlı olarak hava yollarında toplanan nötrofiller parçalandığında açığa çıkan çok miktarda DNA, salgıların daha yapışkan, koyu kıvamlı olmasına, bronşların tıkanmasına ve kalıcı akciğer hasarına yol açabilir.
Nötrofil değerinin normal aralığı, yetişkin ve çocuklarda yaşa göre değişiklik gösterir. Referans aralıkları mikrolitre (mcL) cinsinden ölçülür ve sadece yaklaşık değerlerdir. Nötrofil sayısı normal şartlarda yetişkinlerde 1500-8000; çocuklarda 1000-8000 arasındadır.
Riskli gebeliklere ve doğum stresine bağlı olarak, annede stres hormonlarının artmasıyla yenidoğan nötrofiliye eğilimli doğar ancak 1 hafta içinde normal değerlere yaklaşır. Bebeklerde nötrofil değerleri:
Mutlak nötrofil sayısı sağlıkla ilgili önemli ipuçları verir. ANC tipik olarak diferansiyelli tam kan sayımının (CBC) bir parçası olarak sıralanır. Bir hastalığın teşhisine yardımcı olmak, mevcut bir hastalığı veya kemoterapinin etkisini izlemek için yapılır. Sonuçlar anormalse, kan testi haftada bir kez tekrarlanarak nötrofil sayısındaki değişikliklere bakılır. Belirli durumlarda spesifik nedenin teşhisi için kemik iliği biyopsisi veya ek testler gerekebilir.
Sonuçlar laboratuvarlar arasında değişebilir, ayrıca bazı faktörler de etkileyebilir:
Anormal derecede düşük nötrofil seviyesidir. Nötrofil sayısına göre hafif, orta ve ağır; süresine göre akut ve kronik; oluşum nedenlerine göre kazanılmış ve doğuştan olarak sınıflanmaktadır. Nötropeni vücudun enfeksiyonlarla savaşma yeteneğini azaltarak, yaşamı tehdit eden enfeksiyon riskini artırır.
Bağışıklık sistemini etkileyen kalıtsal bozukluklar dahil, kanser veya kemik iliğine zarar veren hastalıklardan ve bazı ilaçlardan kaynaklanabilir. Kemoterapinin sonucu olarak en sık görülen, hatta beklenen bir durumdur.
Mikrolitre başına 1500’den az nötrofil sayımı, nötropeni olarak kabul edilir ve aşağıdaki gibi sınıflandırılır:
Nötropeniye neden olan viral veya bakteriyel enfeksiyonlar:
Nötrofil üretimini bozan herhangi bir şey nötropeniyle sonuçlanabilir ve bu durum bağışıklık sisteminin zayıflamasına neden olur. Ağır nötropeninin süresi uzarsa ciddi enfeksiyon riski artar. Nötropeninin komplikasyonu olarak ortaya çıkan ülser, kurdeşen gibi enfeksiyonların çoğu, ciltte, mide-bağırsak veya idrar yolunda bulunan bakterilerden kaynaklanır.
Nötropeni herhangi bir semptom göstermeyebilir, genellikle bir hastalık şüphesiyle yaptırılan kan testinden sonra anlaşılır. Nötropeni hastaları için, küçük bir enfeksiyon bile hızla ciddileşebilir. Bu belirtilerden herhangi biri varsa hemen bir doktora danışın.
Tedavi, altta yatan hastalık durumunun yanı sıra, nötropeninin neden ve şiddetine bağlıdır. Hafif vakalarda herhangi bir tedaviye ihtiyaç olmayabilir. Tedavi için yaklaşımlar şunlardır:
Nötropeni, çocuklarda görülen önemli sorunlardan biridir. Doğuştan veya kazanılmış nedenlerle meydana gelebilir. Kazanılmış nötropeninin en sık nedeni viral enfeksiyonlardır. Doğuştan nötropenilere genellikle akut, yaşamı tehdit edici bakteriyel ve mantar enfeksiyonlarının görülmesiyle tanı koyulur. Doğuştan nötropeniye bağışıklık sistemi bozuklukları da eşlik edebilir.
Herhangi bir enfeksiyon varsa, kaynağı bulunmalı ve tedavi edilmelidir. Pek çok durumda, kemik iliği iyileştikçe ve yeterli beyaz kan hücresi üretmeye başladığında nötropeni kendi kendine iyileşir. Nötrofil sayısının yaşamı tehdit edebilecek kadar düşük olduğu nadir durumlarda ise beyaz kan hücresi üretimini uyarmak için ilaç kullanılabilir.
Nötrofil sayısının düşük olduğu dönemlerde bağışıklık sistemini desteklemek için A, B, C, E vitaminleri, karotenler, demir, çinko, selenyum çok önemlidir. Omega-3 ve antioksidan içeren besinler tüketerek vücudunuzdaki nötrofil sayısını dengede tutabilirsiniz.
Genel olarak protein açısından zengin, yüksek kalorili besinler tercih edilmelidir.
Anormal derecede yüksek nötrofil seviyesidir ve vücudunuzda enfeksiyon olduğuna dair bir işarettir. Ancak kan yapan dokularda oluşan bir kanser olan kronik miyelojenöz lösemiden de kaynaklanabilir. Kanda normal nötrofil sayısı 1500 civarında olmalıdır. 8000’in üzerine çıkarsa nötrofili olarak kabul edilir ve bu durum kanser, hemolitik anemi, böbrek yetmezliği, tiroid iltihabı, romatoid artrit, hepatit gibi hastalıkların göstergesi olabilir. Nötrofil seviyesi hamilelikte ve ilk 3 gün boyunca yenidoğanda yüksek olabilir fakat bu geçici bir durumdur.
Nötrofili asemptomatik bir rahatsızlıktır, yani belirtiler hangi hastalıktan kaynaklandığına göre değişiklik göstermektedir. Altta yatan nedene göre nefes darlığı, halsizlik, çarpıntı, göğüs-eklem ağrısı, ateş, kabızlık gibi belirtiler gösterebilir.
Düzenli aralıklarla yaptıracağınız tam kan sayımı nötrofilinin, aynı zamanda başka hastalıkların da erken teşhisinde yarar sağlar.
Nötrofil yüksekliği genellikle stresten veya enfeksiyondan kaynaklanır, ancak farklı nedenleri de olabilir. Bu yüzden yapılacak ek testlerle altta yatan sebep saptanıp, uygun tedavi yöntemi önerilir.
Kaynaklar ve Referanslar:1- Low white blood cell (neutrophil)2- Neutropenia3- Neutrophil: A Cell with Many Roles in Inflammation or Several Cell Types?
YAZIYI PAYLAŞ