

Eshab-ı kiramın büyüklerinden ve Afrikiye diye anılan, Kuzeybatı Afrikanın fatihi, büyük komutan ve vali. İsmi, Abdullah bin Sad bin Ebi Serh bin Haris bin Hubeyb el-Kureşi el-Amiri olup, künyesi Ebu Yahyadır. Osman bin Affanın (radıyallahü anh) süt kardeşidir. Resulullah efendimizle (sallallahü aleyhi ve sellem) Medineye hicret etti. Ayrıca, vahy katibiydi. Sonra dinden dönerek, müşrik oldu. Mekke'ye geri döndü. Mekkenin fethinde, Resul-i ekrem sallallahü aleyhi ve sellem, Abdullah bin Sadın ve Abdullah bin Hatalın Kabe-i muazzamanın altında bulunsalar bile öldürülmelerini emretti. Fakat Abdullah bin Sad, Osman bin Affanın yanına kaçtı. Hazret-i Osman da onu fetih tamamlandıktan ve herkes yatıştıktan sonra Resulullahın huzuruna götürdü. Resulullah efendimizden onun hakkında eman istedi. Peygamber efendimiz uzun müddet sükut etti. Sonra; Evet buyurdular. Abdullah bin Sad tövbe ederek, o gün Müslüman oldu. O günden sonra, onda hiç bir uygunsuz hareket görülmedi.
Abdullah bin Sad, Kureyşin ileri gelenlerinidendi. Mısırın fethinde Amr bin Asın ordusunun sağ kanadında komutan olarak bulundu. Buranın fethindeki bütün muharebelere katıldı. Hazret-i Osman, onu, Amr bin Asın yerine Mısır valisi yaptı.
Rodos Adasının hazret-i Muaviye tarafından fethedilmesinden sonra, Rum imparatoru Kostantin bin Herakliüs, büyük bir kuvvet ve donanmayla, müslümanlarla denizde muharebe yapmak üzere yola çıktı. Bunu haber olan Osman bin Affan radıyallahü anh, mektuplar yazarak hazret-i Muaviyeye Şamlılardan, Abdullah bin Sada da Mısırlılardan meydana gelen bir donanma hazırlamalarını bildirdi. Amr bin Astan da, Abdullah bin Sadın hazırlığına yardım etmesini, mal ve silah bakımından gereken yardımı yapmasını istedi.
Şamlılardan ve Mısırlılardan meydana gelen İslam donanması, bütün ağırlıkları ile Akka sahilinde toplandı. Ayrıca Akkadan içinde pekçok yiyecek, asker ve mühimmat bulunan 500 gemi daha temin edildi.
Rum imparatoru Kostantin ise bin gemi ile Kostantiniyyeden (İstanbuldan) ayrıldı. İslam donanmasının hazırlıklar ve manevralar ile meşgul olduğu bir sırada, Rum donanması meydana çıktı. Şiddetle geçen savaş sonunda Rum donanması büyük bir hezimete uğradı. Rum İmparatoru yaralı olarak muharebe meydanından kaçtı.
İslam donanması zaferden sonra Akka sahiline demirledi. Abdullah bin Sad ve hazret-i Muaviye, halife hazret-i Osmana Müslümanların muzafferiyetini Rum ordusunun hezimetini bildirdiler. Osman radıyallahü anh, bu haberden çok memnun oldu. Bir süre sonra Abdulah bin Sadı, Mısır valiliğine ve Afrikiyenin fethine tayin etti. Mısıra gelen Abdullah bin Sad 13 bin kişilik bir ordu ile Afrikiye üzerine yürüdü. O sırada Afrikiyenin Batı Trablustan Tancaya kadar olan bölgesi, Gregorios isimli bir Rum valisinin idaresi altında idi. İslam ordusu Batı Trablusa girdi. Afrikiyenin içlerine doğru ilerlerken, vali Gregoriosa elçi gönderilerek İslama davet edildi. Gregorios buna kızarak; Ben dininize asla girmem. dedi. Bunun üzerine Abdulah bin Sad, ona tekrar elçi gönderdi ve; Şayet Müslüman olmak istemiyorsan cizyeni ver. diye teklifte bulundu. Gregorios; Bir dirhem bile isteseydiniz, yine vermezdim. cevabında bulundu ve Müslümanlarla muharebe için asker toplamaya başladı. Neticede iki ordu, bölgenin başşehri olan Subaytala yakınlarında karşılaştı. Gregoriosun ordusu 60.000 kişiydi. Bu arada, hazret-i Osman, Afrikiye fethine çıkan mücahidlerden haber alamadığı için, Abdullah bin Zübeyr komutasında bir birliği, hem haber getirmek, hem de mücahidlere yardımcı olmak gayesiyle Afrikiye'ye gönderdi. Abdullah bin Zübeyrin kısa zamanda bölgeye gelip İslam ordusuna katılması Müslümanların cesaretini arttırdı. Günlerce süren çarpışmalar sonunda Rumlara büyük zayiat verdirildi. Gregorios öldürüldü. Subaytala şehri ele geçirildi. Bundan sonra Abdullah bin Sad, mücahidleri etraftaki şehirleri fethetmeleri için gönderdi. Şehirlerin bir kısmı sulh yoluyla, bir kısmı da muharebe yapılarak ele geçti. İslam ordusu, büyük ganimete kavuştu.
Abdullah bin Sad, bu seferi sırasında, bir yıl üç ay süreyle Afrikiyede kaldı. Bu sefer sırasında yapılan gazalarda, müslümanlardan sadece üç kişi şehid olmuştu. Onlardan biri, şair Ebu Züeyb idi. Mısıra döndükten sonra zafer müjdesini ve elde ettiği ganimetlerin beşte birini hazret-i Osmana gönderdi. Geri kalan ganimeti mücahidler arasında paylaştırdı.
Abdullah bin Sad, 656 (H.36) senesinde, bir rivayete göre Askalanda, bir rivayete göre de Remlede vefat etti. Vefatından önce Allahü tealaya; Ya Rabbi! Son amelimi namaz kıl! diye yalvarmıştı. Bir gün sabah namazında, oturup sağına selam verdikten sonra, sol tarafına selam verirken ruhunu teslim etti.