Vefa'nın bir yanı Çanakkale'dir.Çanakkale Vefadır.18 Mart Çanakkale Zaferinin 105. yıldönümünde bütün şehitlerimizi rahmet,minnet ve şükranla anıyoruz.
Çanakkale müdafaasına katılan sultani ve idadi yani lise statüsünde eğitim kurumlarından bir tanesidir Vefa Lisesi.
Çanakkale savaşları sırasında Mekteb-i Sultani yani Galatasaray Lisesi'nde eğitime ara verilmemiştir. Ancak bazı Galatasaraylı öğrenciler, gönüllü olarak askere yazılmışlardır. Mekteb-i Sultani öğrencileri, 1911'den 1917'ye kadar olan bir dönemde Trablusgarp ile Balkan Savaşları ve I. Dünya Savaşı'nın üç yılında gönüllü olarak savaşlara katılmışlar ve fedakârca savaşmışlardır. Kayıtlara göre, 1912'de 60 mezun veren okuldan 1913'de 34, 1914'te 21, 1915'te 18, 1916'da 4, 1917'de 5 öğrenci ancak mezun olabilmiştir. Çanakkale Savaşı'nda Galatasaray Lisesi'nin okul binası 1915 yılında bir süreliğine hastane haline getirilmiştir. Okulun yatakhanesi öğrencilerin gönüllü olarak savaşa katılmalarından ötürü boş olduğu için Çanakkale cephesinden Gülcemal ve Gülnihal adlı hastane vapurlarıyla yaralılar getirilip tedavi edilmiştir.
Birinci Dünya Savaşı sırasında İstanbul Sultanisi yani İstanbul Lisesi öğrencilerinden 50-55 öğrenci de gönüllü olarak Çanakkale Cephesine katılmış ve şehit düşmüştür. İstanbul Lisesi öğrencilerinin şehit düştüğü haberi okula ulaşınca, geride kalan öğrenciler ağabeylerinin anısına okulun kapılarını ve pervazlarını matem rengi siyaha boyamışlardır. Okul binası savaş döneminde bir süre revir haline getirilmiştir. Sarı Siyah renkler İstanbul Lisesinin sembol renkleri olarak kalmış, 1926 yılında kurulan İstanbul Spor, bu renkleri takım renkleri olarak benimsemiştir.
Çanakkale Savaşı başladığında Vefa Lisesi'nin 1915-1916 eğitim dönemindeki öğrenci ve öğretmenleri, asker üniforması giyerek ve okulun bahçesinde toplanıp marşlar söyleyerek Şehzadebaşı'na çıkmışlardır. Meydanda toplanan İstanbullular, Vefalıları, alkışlar ve dualarla savaşa uğurlamışlardır. Vefa Lisesi, Çanakkale Savaşı'na katılan ve şehit düşen öğrencileri nedeniyle bu yıllarda mezun verememiştir. Ayrıca okulun Fransızca Öğretmeni Ahmet Rıfkı Efendi de öğrencileri gibi savaşa gönüllü olarak katılmış, ÇanakkaleDüztepe'deki siper savaşlarında 19 Aralık 1915 günü şehit olmuştur.(M.Akif Bal)
İlk Darü'l-muallimin Okulu (Erkek Öğretmen Okulu) olarak açılan Çapa Öğretmen Okulu, öğrencileri ve hocaları ile birlikte Çanakkale Savaşı'na katılmış ve gidenlerin çoğu cephede şehit düşmüştür.
İstanbul'daki liselerin çoğunun Çanakkale'ye gitmeleri yanında Anadolu'daki liselerden de yoğun katılım olmuştur. 1916-1917'de Balıkesir Sultanisi (Lisesi), Çanakkale Savaşları'nda 94 şehit vermiştir. Balıkesir Erkek Muallim Mektebinden de çok sayıda öğrenci savaşa dâhil olmuştur. Bu okul, 1914-1918 yılları arasında yalnızca 2 mezun verebilmiştir.
Sivas Lisesi'nin tüm son sınıf öğrencilerinin Çanakkale Savaşı'na gönüllü olarak katılmaları nedeniyle okul, 1915'te mezun verememiştir. Yatılı okul olduğu için Sivas Lisesi'nde Amasya, Tokat, Yozgat, Erzincan Malatya ve Maraş gibi çevre illerden gelen öğrenciler de bulunmaktadır.
Edirne Lisesi'nin öğretmen ve öğrencileri de savaşa katılmış ve hiçbiri geri dönememiştir.
Kastamonu Abdurrahman Paşa Sultanisi ise, 1911'de 64 mezun verebilirken; 1916-1917'de başta Çanakkale hiç mezun verememiştir.
Konya ve Trabzon Lisesi öğrencilerinin büyük bir kısmının Çanakkale Cephesi'ne gitmesi ve savaşta şehit düşüp geri dönememesi sebebiyle savaş yıllarında mezun verilememiştir.
Dönemin önemli okullarından biri olan Karesi İdadisi ve Sultanisi de savaş nedeniyle eğitimine ara vermek zorunda kalan, öğrencilerinin çoğu Çanakkale Savaşı'na katılan ve çoğu şehit düşen eğitim kurumlarının başında yer almaktadır.
Çanakkale Savaşları'nda, 10 binden fazla öğretmen, öğrenci, hayatını kaybetmiştir. Savaşta kaybedilen bu kadar yetişmiş insan, daha sonraki dönemlerde Osmanlı Devleti ve genç Türkiye Cumhuriyeti'ni derinden etkilemiştir. Çanakkale Savaşları'nda yaşanan kayıplar, Türk milletine çok pahalıya mal olmuş, en fazla ihtiyacı olduğu bir dönemde Türk milleti binlerce okumuş aydın evladını bu savaş sonucunda kaybetmiş, bunun acılarını ve olumsuzluklarını yıllarca üzerinden atamamıştır. Ülkenin beyin takımını oluşturan küçümsenmeyecek bir sayıya ulaşan bu kayıpların olumsuz etkileri, savaş sırasında olduğu kadar, bu savaşı izleyen Milli Mücadele döneminde de fazlasıyla hissedilmiştir.18 Çanakkale zaferiyle birlikte, özellikle eğitim hayatımıza etki eden çok ciddi kayıplar yaşanmıştır. Çanakkale Savaşları, Türk Milletinin geleceği adına ağır kayıplara ve özellikle de eğitim-öğretim faaliyetleri üzerindeki olumsuz etkilere yol açmıştır.
Çanakkale Savaşı'na gönüllü olarak katılan İstanbul, Galatasaray, Vefa, Bursa, Edirne, Kastamonu, Ankara, Kayseri, Sivas, Konya, İzmir, Bilecik, Bolu, Kütahya, Denizli, Trabzon, Çanakkale Liselerinin öğrencilerinin de çoğu cepheden geri dönememiştir. Çanakkale Savaşları'nda geleceğin Türkiyesi'ni inşa edecek eğitimli bir gençlik yok olmuştur. İstanbul'un ve Anadolu'nun dört bir tarafında eğitimine devam eden lise, üniversite ve medrese talebeleri, öğretmenleri ve bu okullardan mezun olan çeşitli mesleklere mensup yetişmiş, nitelikli insanların çoğu gönüllü olarak cepheye koşmuş ve hiç tereddüt etmeden, gençliklerini ve ideallerini feda etmişlerdir. Bu savaşlarda yaşanan nitelikli insan kaybı, sonraki dönemlerde ciddi bir şekilde kendini hissettirmiştir.19 Çanakkale Savaşları sonucunda büyük fedakârlıklarla kazanılan zafer, kısa bir süre sonra başlayacak bağımsızlık savaşını idare edecek lider ile ekibinin hazırlanmasını sağlamıştır. Çanakkale Savaşları'nda oluşan öz güven, Milli Mücadele ruhunun doğmasını ve kazanılmasını, Türkiye Cumhuriyeti'nin kurulmasını sağlamıştır.Doç. Dr.Fahri KILIÇ Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Öğretim Üyesi