DERS 2-Cinsellik ve Cinsel Sağlık İle İlgili Tanımlar ve Kavramlar Page 1 Cinsellik ve Cinsel Sağlıkla İlgili Tanımlar ve Kavramlar Cinsiyet (Sex) Toplumsal cinsiyet (gender) Cinsel kimlik (Gender Identity) Cinsel Yönelim Cinsel Davranışlar Cinsel Yakınlık Cinsel İlişki Sağlıklı Cinsel İlişki Page 2 CiCinsiyet (Sex) nsellik Cinsiyet, bizi kadın ya da erkek yapan biyolojik özellikler (anatomik, fiziksel ve genetik) anlamına gelir; - Cinsel organların türü (penis, testisler, vajina, uterus, memeler) - Vücut içindeki baskın hormonların türü (östrojen, testosteron) - Sperm ya da ovum (yumurta) üretebilme - Doğum yapma ve emzirebilme yetisi. Seks, ayrıca cinsel birleşmeyi de içeren cinsel faaliyet anlamında da kullanılır. TOPLUMSAL CİNSİYET KADIN ERKEK Toplumsal Cinsiyet • Toplumsal cinsiyet biyolojik farklılıklardan dolayı değil, kadın ve erkek olarak toplumun bizi nasıl gördüğü, nasıl algıladığı, nasıl düşündüğü ve nasıl davranmamızı beklediği ile ilgili bir kavramdır. • Toplumsal cinsiyet, bir bireyin ya da toplumun kadını ya da erkeği nasıl tanımladığıdır. • Toplumsal cinsiyet rolleri kadın ve erkek için sosyal ve kültürel olarak tanımlanmış tutumlar, davranışlar, beklentiler ve sorumluluklardır. • Toplumsal cinsiyet, kadınlar ve erkekler için yaygın olarak kabul edilen düşünce ve beklentileri (normları) ifade eder. • Bunlar “tipik“ olarak dişi (ya da feminen) ve erkeksi (maskülen ya da eril) özellikleri ve yetileri ve çeşitli durumlar karşısında kadınların ve erkeklerin nasıl davranması gerektiği konusunda genelin paylaştığı beklentileri içerir. • Bu düşünceler ve beklentiler ise aileden, arkadaşlardan, toplum liderlerinden, dini ve kültürel kurumlardan, okullardan, işyerinden, reklamlardan ve medyadan öğrenilir. • Bunlar kadınların ve erkeklerin toplumdaki farklı rollerini, sosyal statülerini, ekonomik ve politik güçlerini yansıtır ve etkiler Toplumsal Cinsiyet Cinsellik • Kız çocukları yetiştirilirken cinsellikle ilgilenmemeleri • • • • • öğretilir. Kadınlar erkeklere neyi cinsel olarak uyarıcı bulduklarını söylemekten kaçınırlar, yeteri kadar uyarılmadıklarında cinsel birleşmeyi reddetmezler, hazlarını artıracak daha aktif tutumlar almaktan kaçınırlar. Kadın evlenene kadar bekaretini korumalıdır. Erkekler için cinsel özgürlük vardır. Erkeklerin sadakatsizlikleri = kaçamak/elinin kiri Kadınların sadakatsizlikleri = en büyük günah = namus cinayeti Toplumsal Cinsiyet • Ülkemizde yapılan bir çalışmada cinsel davranış ve tutumlar üzerinde belirgin olarak cinsiyet farklılıkları tespit edilmiştir. • Kızlara göre erkeklerin büyük çoğunlukla bakir olmadığı, ilk cinsel ilişkiye girme yaşının kızlara göre erkeklerde daha erken yaşta olduğu, ilk cinsel ilişki sırasında kızların erkeklere oranla daha fazla olumsuz duygu-suçluluk, utanç, pişmanlık, korku, endişe yaşadıkları belirtilmiştir . Cinsel kimlik (Gender Identity) • Cinsel kimlik, bireyin bedenini ve benliğini belli eşeylik içinde algılaması, kabullenmesi, duygu ve davranışlarında buna uygun yönelimler göstermesidir . • Bir başka deyişle, bireyin ait olduğu cinsi kabul etmesi, kendi bedenini ve benliğini bu cinsellik algılayışı, duygu ve davranışlarında buna uygun biçimde davranmasıdır. Cinsel kimlik (Gender Identity) • Cinsel kimlik sorunu olmayan birey kendisini tanımlarken "Ben erkeğim, ben kadınım" biçiminde tanımlar . • Cinsel kimlik, aile üyeleri, akranlar, öğretmenler ve kültürel etkenlerden alınan girdilere bağlı olarak gelişir. Cinsel Yönelim • Cinsel dürtülerinin yönelmiş olduğu cinsiyettir, yani hangi cinse erotik istek duyulduğudur. • Cinsel yönelim kişinin cinsel ve duygusal olarak çekim duyduğu cinsiyete göre tanımlanan bir özelliktir. Cinsel Yönelim Heteroseksüel (karşıcinsel): Kişinin karşı cinsiyete cinsel ve duygusal ilgi duyması, Homoseksüel (eşcinsel): Kişinin kendi cinsiyetine cinsel ve duygusal ilgi duyması Biseksüel: Kişinin her iki cinsiyetten olanlara cinsel ve duygusal ilgi duyması Travesti: Karşı cinsiyete özgü davranış ve giyimini sürdürmekten zevk alan kişi Transseksüel: Cinsiyetini değiştirmesi gerektiğine, ruhsal ve bedensel olarak diğer cinsiyete sahip olması gerektiğine inanan kişi Cinsel Yönelim • Günümüzde homoseksüel kelimesi yerine erkek eşcinseller için gey, • kadın eşcinseller için lezbiyen terimleri de kullanılmaktadır. Cinsel Yönelim • Heteroseksüel, eşcinsel veya biseksüel erkeklerin, bedensel cinsiyetleri de cinsel kimlikleri de erkektir. • Aynı şekilde heteroseksüel, eşcinsel ya da biseksüel kadınların da, bedensel cinsiyetleri ve cinsel kimlikleri kadındır. • Sanılanın aksine eşcinsel erkekler kendilerini kadın gibi ya da eşcinsel kadınlar kendilerini erkek gibi hissetmezler Cinsel Yönelim • Cinsel yönelim nasıl oluşur bilinmemektedir. Bir heteroseksüel erkek neden bir kadından hoşlanır sorusunun yanıtı verilemediği gibi diğer cinsel yönelimlerinde nasıl oluştuğu da bilinmemektedir. • Genel olarak kabul gören açıklamalar, karmaşık genetik bir zemin üzerinde çevresel etkenler şeklindedir. • İnsanların heteroseksüel mi ya da biseksüel/eşcinsel olarak doğup doğmadıkları bilinmemektedir. Fakat bilinen kişilerin heteroseksüellik ya da diğer yönelimler arasında bir tercih yapmadıkları/yapamadıklarıdır. Cinsel Yönelim • Yani kişi heteroseksüel olmak istediği için heteroseksüel olmadığı gibi eşcinsel ya da biseksiüel olmaya karar verip de eşcinsel olmaz. • Bir kişinin cinsel denemelerinin cinsel yönelimini ya da cinsel kimliğini göstermediği de unutulmamalıdır. • Örneğin, bir kişi başka bir kişiyle cinsel yönelimi dışındaki sebeplerle cinsel deneyim yaşayabilir (örneğin, hayatta kalmak, para, başka bir kişinin üzerinde güç kurmak gibi), ya da sosyal kurallar nedeniyle kendi cinsel yöneliminin tersi olsa da bazı cinsel deneyimler yaşayabilir Cinsel Davranışlar • Cinsel davranışlar bir kişinin cinselliğiyle ilgili faaliyetleridir (dokunmak, öpmek ve vücudun diğer şekillerde uyarılması gibi). • Cinselliğin ifadesi olarak sürekli yapılan faaliyetlere ya da alışkanlıklara cinsel deneyimler ya da cinsel davranışlar denmektedir. • Cinsel davranışlar ve deneyimler insanların cinsel olarak kendileriyle ve başka insanlarla ne yaptıklarıdır Cinsel Davranışlar • Çocuklukta başlayan cinsellik kavramı, ergenlik dönemi ile birlikte son şeklini almaktadır. Ergenlik döneminden sonra bireyin cinsel özellikleri kolay kolay değişmez. • Genellikle kendi bedenine ilgi ile başlayan ergenlik süreci, çevresindeki kişilere yönelen cinsel bir merakla devam edebilmektedir. • Ergenlik ilerledikçe merak ve fantezilerin yerini cinsel deneyimler almaya başlamakta ve ergen genellikle kısa süreli öpüşme, okşama gibi sınırlı cinsel davranışlarla başlayan cinsel yaşamının sınırlarını genişletip ilk cinsel ilişkilerini yaşayabilmektedir Cinsel Yakınlık • Yalnızca cinsel ilişkide bulunmak demek değildir. • Öpüşmek, dokunmak, sohbet etmek, sarılmak, okşamak, masaj yapmak, erotik öyküler okumak ya da şakalar yapmak, aşk, karşılıklı beğenme, birlikte olmaktan mutlu olma ve bu konuda hayaller kurma, yalnızca bakışma bile cinsel yakınlık ya da cinsel bir yaşantı anlamına gelir. Cinsel İlişki • Oral, anal ve penil-vajinal seks de dahil olmak üzere yakın cinsel davranışlara denir. Sağlıklı Cinsel İlişki • Cinsel yolla sağlıklı bir ilişki, ortak değerler üzerine kurulur • • • • • ve beş özelliği vardır. Bunlar; Uzlaşmacı, Sömürücü olmayan, Dürüst, Karşılıklı zevk almayı isteyen, İstenmeyen gebelik ve cinsel yolla bulaşan hastalıklara (AIDS dahil) karşı korunmadır. CİNSEL SORUNLAR VE NEDENLERİ Cinsel Sorunların Sıklığı • Dünyanın farklı bölgeleri ülkeleri ve kültürlerinde yapılan araştırmalar cinsel sorunların genel olarak sık rastlandığını ortaya koymaktadır • Yapılan çok sayıda çalışmanın değerlendirilmesinde yaklaşık olarak her üç kişiden birinin cinsel yaşamının herhangi bir döneminde en az bir cinsel işlev bozukluğu yaşadığını ortaya koymaktadır. Cinsel Sorunların Sıklığı • Bizim gibi muhafazakar toplumlarda cinselliğin yasaklanması, formel bir cinsel eğitimin olmaması, cinselliğin bir tabu olarak algılanması ve bekaretin önemsenmesi gibi etkenler ; • kadınlarda vajinismusun ve cinsel istek bozukluklarının, • erkeklerde ise cinsel istek ve boşalma bozukluklarının yüksek oranlarda rastlanmasına yol açmaktadır. • Yine cinsel deneyimin yetersiz olduğu toplumsal kesim ya da gençlerde, erkeklerde erken boşalma, kadınlarda ise çeşitli orgazm güçlüklerinin diğer kesimlere oranla daha sık rastlandığı gözlenmektedir. Cinsel Sorunların Nedenleri • 1) Cinsel Eğitimsizlik ve Bilgisizlik • 2) Cinsel yaşamda yanlış inanışlar • 3) Cinsel sorunların organik nedenleri • 4) Cinsel yan etkilere neden olan ilaçlar 1) Cinsel Eğitimsizlik ve Bilgisizlik • Ülkemizde yaygın ve okul çağında başlayan bir cinsel eğitimin olmaması ve formel cinsel bilgi kaynaklarının (okul, öğretmenler, uzmanlar, kitaplar vb.) yeterli ölçüde kullanılmaması gibi nedenlerle cinsellik alanında ciddi boyutta bir bilgi eksikliği görülmektedir. • Bu bilgi eksikliği, sağlıklı bir bedene ve psikolojik yapıya sahip olmasına rağmen çok sayıda bireyin ya da çiftin cinsel yaşamlarında sorun yaşamasına, bu nedenle ilişkilerinin bozulmasına neden olabilmektedir. 1) Cinsel Eğitimsizlik ve Bilgisizlik • Cinsel bilgi ve eğitim eksikliği, özellikle cinsel deneyim eksikliği ve toplumun cinselliğe yaklaşımdaki katı, tabular ve yasaklarla yüklü muhafazakar tutumuyla birleştiğinde birçok cinsel soruna ve cinsel işlev bozukluklarına yol açabilmektedir. • Ülkemizde yaşanan cinsel sorunlara göz attığımızda, cinsel eğitimsizlikten kaynaklanan sorunların çok önemli bir yer tuttuğunu söyleyebiliriz. • CETAD araştırmasında Türk toplumu cinsel sorunlarının en önemli kaynağı olarak %62 ile eğitimsizlik ve bilgisizliği göstermektedir. 1) Cinsel Eğitimsizlik ve Bilgisizlik • Yine “toplumun cinselliğe yaklaşımı”, “önyargılar/tabular”, “gelenek ve görenekler” şıklarını işaretleyenlerin toplam oranı %40'lara varmakta ve toplumun yaşadığı cinsel sorunların en önemli ikinci kaynağını oluşturmaktadırlar. • Türk toplumu cinsel sorunlarının üçüncü sıklıktaki kaynağı olarak ise psikolojik nedenler ve stresi göstermektedir. 2) Cinsel yaşamda yanlış inanışlar • Cinsellikle ilgili inanışların bir çoğu abartılı, yanlı ve yanlıştır. • Bu inanışlar özellikle cinsellikle ilgili esprilerde, fıkralarda, günlük basında ve pornografik yayınlarda sergilenir. • Bu inanışların çoğunlukla kadını küçümseyen, değersizleştiren bir yanı vardır. 2) Cinsel yaşamda yanlış inanışlar • Cinsel yaşam ve cinsel haz adeta erkekler içindir ve kadınlar cinsel yaşamın tüketim mallarından ibarettir. • Ancak cinsel inanışların ve mitlerin sadece kadınlara zarar verdiğini söylemek doğru değildir. • Erkeği her zaman, her yerde, herkesle seks yapmakla görevlendiren, duygularını ortaya koymayan bir seks makinesi olarak gören bu inanışlar sonuçta erkeklerin de cinsel yaşamlarını sevgi, aşk, şefkat, sıcaklık, yakınlık hissetmek gibi insani yanlardan uzaklaştırır 3) Cinsel sorunların organik nedenleri • KALP DAMAR VE DOLAŞIM SİSTEMİ HASTALIKLARI (Hipertansiyon Kan • • • • • • • • • • yağlarının yükselmesi,Damar sertliğine yol açan durumlar, Aort anevrizması, Kalp yetmezliği) RENAL VE ÜROLOJİK HASTALIKLAR (Peyronie hastalığı, Kronik böbrek yetmezliği) KARACİĞER HASTALIKLAR (Siroz) AKCİĞER HASTALIKLAR (Solunum yetmezlikleri, Kronik tıkayıcı akciğer hastalığı) GENETİK HASTALIKLAR (Kleinfelter sendromu Penisin yapısal ve doğumsal hastalıkları) BESLENME BOZUKLUKLAR (Kötü ve dengesiz beslenme, Vitamin eksiklikleri) HORMON SİSTEMİ HASTALIKLARI (Diabet, Hipofiz bezi hastalıkları, Böbreküstü Bezi Hastalıkları,Tiroid Bezi Hastalıkları) SİNİR SİSTEMİ HASTALIKLARI (Multipl skleroz, Parkinson hastalığı, Epilepsi Omurilik iltihaplanmaları Omurilik yaralanmaları Tümörler) ZEHİRLENMELER Kurşun Tarım ilaçları AMELİYATLAR Prostat kanseri ameliyatları Karın içi büyük ameliyatlar Büyük damar ameliyatları DİĞER Işın tedavileri Leğen kemiği kırıkları Genel durumu bozan herhangi bir sistemik hastalık ya da durum 4) CİNSEL YAN ETKİSİ BULUNAN İLAÇLAR • İDRAR SÖKTÜRÜCÜLER Tiyazid grubu diüretikler Potasyum tutucular Furosemid • TANSİYON İLAÇLARI Reserpin, Guanetidin, Metildopa Beta Blokerler Alfa-2 • • • • • • • • • • Antagonistleri Ace İnhibitörleri Kalsiyum Kanal Blokerleri PSİKİYATRİK İLAÇLAR Antipsikotikler Duygudurum düzenleyicileri Antidepresanlar Anksiyolitik/Sedatif-Hipnotik ilaçlar ÜLSER İLAÇLARI H-2 Antagonistleri ALLERJİ İLAÇLARI Klorfeniramin, Difenhidramin Hidroklorid, Pseudoephedrin vb ASTIM TEDAVİSİNDE KULLANILAN İLAÇLAR Albuterol, Terbutalin, Epinefrin gibi Beta-2 Antagonistleri ve Sempatomimetikler, Teofilin gibi Ksantinler, Kortikosteroidler ve Antikolinerjikler EPİLEPSİ İLAÇLARI Fenitoin, Karbamazepin, Valproik asit, Primidon, Fenobarbital vb. KALP HASTALIKLARINDA KULLANILAN İLAÇLAR Digital glikozitleri, Antiaritmik ilaçlar, Pentoksifilin ve Hipolipidemikler KANSER TEDAVİSİNDE KULLANILAN İLAÇLAR DİĞER İLAÇLAR ALKOL/UYUŞTURUCU MADDELER Alkol, nikotin, kafein, esrar, kokain, opioidler, barbituratlar, amfetaminler vb.