İnisiyasyon, etimolojik olarak Lâtince "initiatio"dan gelir. Türkçe'ye Fransızca'dan girmiş olup orijinali "initiation"dur. Karşılığı ise "tedris, irşat" olarak genel bir anlamı ifade etse de özel de tasavvuf ile de karşılanabilir. Gerçekte Türkçe tam anlamı "öğretme, doğru yolu gösterme ya da erginleştirme" şeklindedir. Aynı kelimeden türeyen "inisiye"; geleneksel ezoterik bilgiyi almak için talip olan kişi ve "inisiyatör" de bu bilginin aktarımını yapan kişi demektir. Daha yerli bir ağızla söylenirse inisiye müridin, inisiyatörse mürşidin karşılığıdır.
Bununla birlikte inisiyasyon tam olarak, geleneksel ezoterik bilgilerin belli şartları taşıyanlar arsından seçilenlere uygulanan bazı deneysel imtihanlar neticesinde başarılı olanlara aktarımıdır. Bu tür seçimler inisiyatörün sahip olduğu manevi nitelikleri taşıyanlar arasında yapılır; inisiyatörden öte bu manevi nitelikler, kişinin irfanı kabul edip edemeyeceğini belli eden vasıflardır. Bu niteliklere sahip kişi manevi tekamül yoluna girmek üzere kendisi bizzat inisiyasyon merkezine gidebileceği gibi bazan inisiyatör bu tür kişileri uzaktan takip eder ve belli bir noktadan sonra eğitim için yanına alabileceği gibi uzaktan da eğitebilir. Mevzu bahis vasıflara sahip kişiler belirli bazı yöntemlerle imtihan addedilen bir deneme sürecine sokulur; bunlar genelde manevi niteliklerin açığa çıkarılıp uygulanması ve nefsin kötülüklerden korunmasına dönük fiili sınavlardır. Bu imtihanlar arasında ölüm, ateş, su ve şehvet imtihanları sayılabilir. Kişi şayet bu imtihanları verir ve inisiyatör tarafından eğitilmek maksadıyla seçilirse ona artık inisiye denilir.
İkinci aşamada inisiyelere gizli sırlar öğretisi öğretilerek kişinin bilmek'le değil olmak'la sırları çözeceği gösterilir. Bununla birlikte inisiyasyon sürecinde devam eden eğitim üç ana başlık altında toplanır:
1. Yaratıcı Mutlak Güç,
2. İnsan ve Sırları,
3. Kozmoloji.
İnisiyatik Bilgi Türü
İnisiyatik bilgi, onun dışında kalan hakiki dindışı bilgiden tamamen farklı bir yapıda ve haldedir. Dindışı bilgi için belli bir öğrenim aşamasının yanında fiilen net bir yaşama dahil edilmesi zor veya dolaylıdır. Oysa inisiyatik bilgi yaşamla daima içiçe olan belli bir tahakkuk süreci gerektiren bir bilgi türüdür. Zaten dindışı bilginin algı merkezi bilinçteki rasyonal akıl diyebileceğimiz dünyevi zeka ve kavrayışken inisiyatik bilgi kişinin hakikati idrak kabiliyeti olan müdrike, intelect'tir. Zaten entelektüel kelimesinin gerçek anlamı da bu irfanı kavramış yetkin kişilere işaret eder. İntelect rasyonalite gibi zekaya dayalı olarak değil bizzat idrake dayalı olarak hakikati sezer ve sonrasında açıkça görür. İnisiyasyonun temel konusu olan Yaratıcı Mutlak Güç insanı kendi kemali üzre var ettiği için inisiye eğitim sürecinde esasen öğrenmeye değil zaten kendi gerçekliğinde mevcut olanı hatırlamaya çalışır ve insanın bu yönüyle Kainat'ı incelemesi dahi aslında kendindeki bilgiye ulaşma çabasıdır. Bunun içinde tüm gayretini kendini tanımaya vererek kıyaslamalı olarak Kozmolojide gördüğü manaların kendindeki sembollerini bir bir açığa çıkararak kendini gerçekleştirir.
İnisiyasyonun tarihteki Durumu
Bilinen en eski uygarlıklardan günümüze devam eden inisiyasyon başta Kadim Mısır'da Hermesçilik adı altında ortaya çıkmış ve Mısır dininin batıni öğretileri zaman içerisinde aktarılmıştır. Bununla birlikte Sümer, Babil, Hint, Yunan, Aztek, İnka gibi eski medeniyetlerde de çeşitli isimler altında yaşatılmıştır. İnisiyasyonun özellikle Hermesçilik adı altında Yunanistan'a girişi Batı'da yeni bir aydınlanmayı tetiklemiştir. Örneğin filozof Pisagor 22 yıl Mısır'da ve 16 yıl da Pers ülkesinde inisiyatik merkezlerde eğitimler almış sonrasında Yunanistan'a dönerek orada sonradan Pisagorculuk diye anılacak olan öğretisini yaymaya başlamıştır. Bazı kişiler Pisagor'un taşıdığı bu hikmet düşüncesinin Sokrates, Platon ve Aristo kanalıyla devam ettiğini ileri sürmektedirler ki bununla ilgili deliller de kısmen mevcuttur.
İnisiyatik bilginin avama anlatılamayacak sır nitelikli yapısı nedeniyle bu eğitimi aktaran merkezler tarih boyunca gizlilik ilkesiyle saklanmışlardır. Aksi taktirde aktarılan irfanın, dinin ezoterik yani içrek-batıni yönünü taşıması nedeniyle yanlış anlamalara ve inanç sapkınlıklarına yolaçacağı biliniyordu. Bu nedenle inisiyatik merkezler;
1. İnisiyelerin gizli seçimlerine dayalı bir yapısal genişlemeye sahip,
2. İnisiyatik öğrenimi tamamlamış inisiyelerin başkalarını yetiştirmek üzere oluşturulan hiyerarşik yapısı sayesinde öğretisi silsile ile aktarılan,
3. Öğretinin aktarımında hem kozmolojik varoluşla yapılacak olan kıyaslamalarda kolaylık sağlamaya hem de yine gizliliği devam ettirme de rol oynaması bakımıdan sembolizmin ağırlıklı olarak kullanıldığı toplumdan uzak merkezlerdir.