KAZ DAĞLARI'nın tarihi de yok oluyor
Kaz Dağı'nın yeşilliği yok ediliyor, dağ siyanürle zehirleniyor. Kaz Dağı'nın Türkmen Alevîleri için ayrı bir "değer"i var. Dağ, Sarıkız Efsanesi'nin doğduğu mekân. Kaz Dağları ve Sarı Kız için pekçok efsane yazılmış, şiirler söylenmiş.
Bir kere önce şu "Kaz" adı nereden geliyor? Bir ona bakalım:
Bilindiği gibi; "Kaz", iri ve beyaz veya boz tüylü, ayakları perdeli kuş türlerine verilen bir addır. Erkek ve dişisi aynı büyüklüktedir. Genellikle kuğulardan küçük, ördekten büyüktür. Beslenme şekli kuğu ve ördeklerden farklıdır. Genellikle Batı ve Doğu Anadolu bölgesinde yaşar. Özellikle de Kars yöresinde bolca yetiştirilir. Yumurtasından ve etinden faydalanır. Genellikle de insanlardan kaçmadığı için; kolayca avlanır. Bu yüzden insanlar kendi aralarında bu sevecen, cana yakın ve faydalı hayvanı küçümsemek için; birbirlerine; saflıklarını dile getirmek için; "Kaz gibi herşeye inanır" derler.
Aslında bu, biraz da kötü propagandanın eseridir. Çünkü özellikle eski Türkler'de "Kaz"ın ayrı bir önemi vardır. Şaman inancına göre kaz bir "töz"dür. Töz ise, "kök", "temel", "asıl", "cevher" anlamında kullanılan bir kelimedir. Eski Türkler yabani kazı uğurlu saymışlardır. Türkler, Anadolu'ya geldiklerinde; İde Dağı olan ismi değiştirerek, buraya Kaz Dağı demişlerdir. Bu yüzden Alevî Türkmenler bu dağlara yerleşmiş, bir tepeden bir tepeye konup göçüp durmuşlardır.
Türkmen Tahtacılar, 19. yüzyılın ikinci yarısına kadar konar göçerdi. Dağlarda yaşarlardı. Rivayete göre Tahtacılar önce Toros Dağları'nda yaşıyordu. Sultan II. Mehmet, İstanbul'u almak için hazırlık yaptığında Edremit yöresinde, sonra Kaz Dağları adını alacak olan İde Dağları'nda kerestelik ağaç araştırır. Amacı,
Gemi yapıacak ve İstanbul'u kuşatmaktı. Tahta işinden anlayan aşiretler de Toroslar'da yaşamaktadı. Padişah bunların bir kısmını İde Dağları'na getirdi. İde Dağları'na gelen Türkmenler, gemi yapımı için kereste biçmeye başladılar.
Padişah II. Mehmet, 1453'te İstanbul'u alınca Edremit Körfezi'ne üç tersane kurdu. Bu tersanelerde 67 parça gemi yapıldı. Bu gemilerle Venediklilerin elindeki Midilli Adası'na hücum edildi. Ada kısa sürede ele geçirildi.
Fatih Sultan Mehmet, Edremit'teyken Tahtacılar huzuruna çıkıp: "Midilli Adası'nın fetih işleri bittiğine göre bize de iş düşmüyor. Toroslara dönelim mi yoksa kalalım mı?" diye sorarlar.
Sultan Fatih, Midilli'nin fethi için canla başla çalışan Türkmenlerden memnundur: "Rahatınız iyi ise, kalın" der.
***
Kendisi de Edremitli olan 1908-1972 yıllarında yaşamış bulunan Mustafa Seyit Sütüven (1908-1972,) Kaz Dağı üzerine güzel bir şiir yazmıştır. Sütüven soyadını da Sütüven çağlayanından almış bulunan bu şairimiz "Kazdağı" dizelerine kulak verelim:
Kazdağı âşık dağıdır
Sevgi bu dağlarda yaşar
Kazdağı âşık dağıdır
Eski Yunan devri kadar
Göğe dolan çam kokusu
Gösterir orman yolunu
Her yana sırtındaki su
Atmış, uzatmış kolunu
Akdeniz'in sahiline
Yaslı bir aşk ejderidir
Mor suya dalmış diline
Dalga nasiplerle gelir
Burda gömülmüş "Sarıkız"
Bin taşa, binbir pınara
Burda "Venüs"ler sayısız
Burda dudaklara yara
Kazdağı şâir dağıdır
Korkulu yalçın kayalar
Kazdağı şâir dağıdır
Fırtına, sığınak, bora, kar!
Her tepenin üstüne yük
Tâc gibi bir kar tomarı
Her tepe sırtında köpük
Mavi deniz dalgaları
Taktı bu dağlarda kanat
Şanlı şiirler Homer'e
Burda Aşil sürdü de at
Erdi Zaferden zafere
İşte bu dağ, dağ olalı
Vurdu deniz kahpeliğe
Başladı fuhşun masalı
Doldu eserlerle "Ege"
Kazdağı âşık dağıdır
Eski Yunan devri kadar
Kazdağı şâir dağıdır
Fırtına, sağnak, bora, kar