Zaman zaman bazı politikaları nedeniyle eleştirmiş olsa da Atatürk'ün en sevdiği, en beğendiği Osmanlı padişahı tartışmasız Fatih Sultan Mehmet'tir.
Atatürk, 1930'da Afet İnan'a, Fatih Sultan Mehmet'in en büyük başarılarından biri olan İstanbul'un fethi hakkında şu çarpıcı sözleri söylemiştir:
"İstanbul'un fethi olayını değerlendirirken diyenler vardır ki: Bizanslılar Türklerden daha medeni idiler, fakat Türklerin harsı kuvvetli olduğu için galip ve başarılı oldular! Bu anlayış anlatım doğru değildir. Gerçekte Türkler Bizanslılardan daha hem daha medeni idiler, hem de ırki karakterleri onlardan yüksekti. Medeniyet dediğimiz harsın üç önemli özelliğini göz önünde tutarak olayı değerlendirirsek fikrimiz kolaylıkla anlaşılmış olur:
İstanbul'u alan Türkler, devlet hayatında elbette Bizans İmparatorluğu'ndan çok yüksekti. Türklerin İstanbul'un fethinde inşa ve icat ettikleri gemileri toplar ve her çeşit araçlar, gösterdikleri yüksek fen yeteneği, bilhassa koca bir donanmayı Dolmabahçe'den Haliç'e kadar karadan nakletmek dehası, daha önce Boğaziçi'nde inşa ettikleri kuleler, aldıkları tedbirler, Bizans'ı alan Türklerin fikir ve fen aleminde ne kadar ileri olduklarının yüksek şahitleridir. Bizans prenslerinin Türk ordugahlarında staj yaptıklarını, her konuda ders aldıklarını da hatırlatmak isterim. Daha Atilla zamanında Doğu Roma İmparatorluğu'nun Türklerin haraçgüzarı olacak kadar siyasette ve askerlikte bilgi ve beceriden yoksun düzeyde olduğu bilinmektedir. Bizans'ı alan Türklerin, ekonomik hayatta, Bizanslıların çok ilerisinde olduğunu anlatmaya dahi gerek yoktur."[1]
Görüldüğü gibi Atatürk, İstanbul'un fethinin arkasındaki "akla", "fenne", "tekniğe" vurgu yapmaktadır. "Yüksek bir akılla" İstanbul'u fetheden zihniyetle övünen Atatürk, daha sonraki yüzyıllarda "yüksek akılsızlıkla" bir devleti batıran zihniyeti eleştirmektedir.
[1] Ergün Sarı, Atatürk'le Konuşmalar, s. 183,184.