Mandela'nın avukatı Mossa ile röportaj-Aydın Dere
Kürd halk önderi Abdullah Öcalan ile Mandela benzerliği çözüm süreciyle birlikte daha çok konuşulur oldu. 'Öcalan-Mandela' benzetmesi yapanlarla karşı gelenler oldu. Kürt kurumları bu benzetmeyi defalarca tekrarladılar. Türk aydınlarının bir kısmı da Öcalan'nın rolünün Mandela ile benzeştiğini yazdılar. Çözüm sürecinden Güney Afrika sık sık örnek olarak veriliyor. Ancak Güney Afrika devlet olarak zaten vardı. Irkçılığı iktidardan düşürmeyi gerektiren mücadele ile tüm değerleri elinden alınmış; adı, dili, ülkesi ve kültürü inkar edilmiş Kürdistan mücadelesi arasındaki farkı iyi anlamak gerekiyor. Öcalan ile Mandela kıyaslanırken, Kürdistan'ın aşılması hiç de kolay olmayan zorlukları dikkate alarak karşılaştırma yapmak çok daha yerinde olur.
Nelson Mandela, Güney Afrika'da Batı kökenli sömürgeci beyazların cehpesi niteliğinde olan Apartheid rejimine karşı uzun yıllar örgütlü bir mücadele yürüten efsanevi bir lider. 27 yıl Robben Adası'nda (Fok) tutuklu kalan Mandela, serbest bırakıldıktan sonra seçimle devlet başkanı oldu. Uluslararası bir çok barış ödülünün yanısıra Nobel Barış Ödülü'nün de sahibi olan Mandela'nın avukatı Essa Moosa'yı, geçtiğimiz günlerde Cenevre'de katıldığı bir konferanstan ötürü tanıdım. Mandela'nın barış görüşmeleri sürecini, Güney Afrika'da ki gelişmeleri konuştuk.
- Mandela'nın avukatlığını ne zaman ve nasıl yapmaya başladınız?
Mandela hapisteyken henüz öğrenciydim. Mandela'nın eşini ve mücadele çevresini tanıyordum. Cezaevinin son yıllarında avukatlığını yaptım. Serbest bırakıldığı zaman düzenlenen büyük kutlama törenine onu cezaevinden çıkarıp alana getirenlerdendim.
-Mandela'nın 27 yıllık cezaevi süreci nasıl ve ne koşullarda sürdü?
Önce Güney Afrika'da Robben Adası'nda (Fok Adası) uzunca bir süre tutuldu. Sonra koşulları hafifletildi. Son olarak da ev hapsine alındı.
-Bu değişim nasıl yaşandı?
Mandela ceza aldığında içinde olduğu koşullar gerçekten çok zordu. Taş ocağında güç ve emek gerektiren işlerde çalıştırıldı. Uzun sürmeden bu koşullar hafifletildi, o da Öcalan gibi bir adada tutuluyordu. Robben Adası'nda... Yanında yoldaşları yoktu. Sonra yanına yoldaşları verildi ve koşullar gittikçe düzeltildi, fakat 24 yıl adada tutuldu. O da politik suçlulardan ayrıştırılmıştı. Ama bu durum çok uzun sürmedi. Sonunda ada hapishanesinden şehirdeki bir cezaevine getirildi. Son 3 yılı Cape Town şehir hapishanesinde geçti. Son bir yılda ziyaretçilere açık bir vilada tutuldu. Ben de o zamanlar ziyaret ediyordum.
-Güney Afrika'da çözüm ve müzakere süreci nasıl başladı ?
Mücadele yükselmişti, silahlı mücadelenin yanı sıra halk yer yer büyük kitle gösterileri yapıyordu, iktidar zorlanıyordu. Mendela iktidara bir mektup yazarak ANC ile masaya oturmak ve barış görüşmelerini yapma zamanının geldiği önerisinde bulunmuştu.
-Görüşme nasıl sürdü ?
Müdahaleler ve sabotajlara karşı Mandela ile iktidar arasında görüşmeler ilk etapta gizli sürüyordu. ANC'nin bile haberi yoktu görüşmelerden. Sonra Adalet Baka'nı Mandela'yı ziyaret etti. O zamanlar silahlı bir mücadele de vardı. Bakan P.W. Botho, Mandela'ya silahları bırakma çağrısı yapması gerektiğinde ısrar etti. Silahların bırakılması durumunda serbest bırakılacağı söyleniyordu Mandela'ya. Ancak Mandela devletinde şiddetten vazgeçmesi gerektiğini dayatıyordu. Bir ara süreç tıkandı. Daha sonra Devlet Başkanı De Klerk mecliste önemli bir konuşma yaptı. Bu konuşmasında Mandela ve diğer siyasi tutsakların bırakılacağını söyledi. Bu konuşma herkes tarafından memnuniyetle karşılandı ve görüşmeler yeniden başladı.
-Öcalan için Türkiye'ye gitmiş ve bir rapor hazırlamıştınız.
Yıllar önceydi. Zaten bu niyetle Türkiye'ye gitmiştim. Tecrübelerimizi ve dayanışmamızı sunmaya devam edeceğiz. Ben o zaman İmralı koşullarıyla ilgili bir rapor hazırladım. İmralı'nın kapatılmasını, tecrit koşullarının kaldırılmasını istedim. Araştırmalarımla ilgili raporu Türkiye Cumhuriyeti hükümetine, Avrupa Birliği'ne, insan hakları örgütlerine ve yerel hareketlere gönderdim. Bu raporla ilgili hükümetten resmi bir yanıt gelmedi.
-Mandela Kürd Ulusal Hareketi'ni ve Öcalan'ı nasıl değerlendiriyor, kendisinden dinlediniz mi?
Mandela Kürtleri çok iyi anlıyor ve mücadelesini tanıyor ve sempati duyuyor. Mandela cezaevinden bırakıldığında, Atatürk barış ödülünü vermek üzere onu Türkiye'ye davet etmişlerdi. Fakat Mandela, Türk devletinin Kürt sorunu karşısındaki uzlaşmaz ve inkarcı tavrından dolayı Türkiye'ye gelmedi ve ödülü de red etti. Türkiye'de ciddi rahatsızlıklar olmuş, hatta Mandela'yı karalayan yazılar yazılmıştı. Sanırım Mandela'nın bu tavrı bile Kürdlere ve davalarına olan sempati ve saygınlığını gösteriyor. Ayrıca Uluslararası Avukatlar Birliği tarafından oluşturulan bir komite önerisi vardı, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'nde Mandela, Öcalan'ı temsilen diğer avukatlara liderlik yapmak da istiyordu. Ama Mandela 93 yaşında, maalesef artık sıhati el vermiyor.
-Öcalan'ı Mandela ile karşılaştırabilir miyiz?
Elbette, ikisi de amansız çetin ve legal mücadele verilemez koşullardan ötürü silahlı mucadele yürütmek zorunda bırakıldılar. İkisi de birer adada tutuldular. İkisi de devlet şiddetinin durması durumunda barışa hazır olduklarını ve siyasal bir çözümden yana olduklarını savunuyorlardı. İkisi de barışçıl liderlerdir ve halkının desteğini ve güveni almışlardır.
-Türk-Kürd çözüm süreci hakkında ne düşünüyorsunuz ve ilk etapta ne yapılmalıdır?
Umutluyum, ancak Öcalan koşulsuz sebest bırakılmalıdır. İçerdeyken görüşmeler sağlıklı olmaz. İki tarafın biri birlerini yıpratma yerine siyasal, barışçıl bir yöntemle sorunu çözmeye çalışmaları lazım. Savaşın kimseye faydası olmadığı anlaşılmıştır.
-Söyleyişi için teşekkürler
Ben size teşekkür ediyorum.
dere@bluewin