"Karadeniz ili ve çılgın Türk atışları olmasa bazı zorluklar yaşayabilirdi. Yüz bin çalışan nüfustan, on bine kadar Türk vardı.
Türklerin dokuzu onda biri kaldı, yaklaşık bin kişi tutuklandı ve iç bölgelere savaş esiri olarak gönderildi. Gemilerin hareketi durdu ve insanların ve malların kara hareketlerini ayarlamak gerekiyor.
Yayayı yakaladım. Manzara - manastır gezgini: çanta, çubuk, şapka altında uzun saç, kurnaz bir gözle küçük gözler. Bu bir Yaroslavl köylüsü olan Ivan Novikov, Mayıs ayında Yaroslavl bölgesinden ayrıldı ve altı aydır Yeni Athos'a doğru yürüyor. Çok yakın yarın geliyor.
- Sonra Tanrı korusun, devam edeyim, düşüncelerimle bir gece yürüyüşüyle Eski Kudüs'e gitmeye karar verdim. Bilmiyorum nasıl Tanrı ...
- Evet, sonuçta, savaş! - Şaşırdım.
- Neden savaşmalıyım? - elleriyle kenarlara doğru yayıldı. “Ben kimseyle savaşmıyorum, Tanrı'ya dua etmeye gidiyorum ... Sona geleceğim” diye ekledi uyumlu bir şekilde “İzin alacağım” dedi. Diyelim ki, Türkiye ülkesinden Kutsal Kabir'e huzurlu bir gezgin olarak geçmeme izin verin.
“Artık bir Türk danışmanımız yok” dedi. - Sınırda sadece askerler, bizim ve türkçe.
- Sonu olmadan olamaz! Askerler arasında bir yerlerde bir yerlerde var, ve son nokta ... Ve yine de geçeceğim! Tanrı onlarla birliktedir, kendi başlarınalar, ben kendi başımayım.
- Kudüs'e karadan gitmeye ne zaman karar verdiniz: Savaştan önce veya savaş hakkında ne zaman öğrendiniz?
- Hayır, savaştan önce. Hala evden çıktım, öyle ve karar verdim.
Botlarına, şapkasına ve sopasına baktım, terle kaplanmış, keskin bir yüzü var ve bir nedenden dolayı İvan Novikov'un Kudüs'e gideceğine inanıyordum. Böylece Ermenistan, Suriye ve Filistin'den geçecek, Paskalya'dan Kudüs'te olacak.
Atlar bizi yakalarken, bütün hayatını anlattı. Askerlerde görev yaptı; Japon savaşı rezervden çağrıldı. Ve bu sırada yaşlı annesi satıyordu: ahır - "ahırı besledi", kulübe - "kulübeyi besledi". Şimdi öldü ve İvan Novikov Kudüs'e yürüyerek gitti.
Dağlara gittikçe uzaklaştıkça Chorokh Boğazı görüyoruz. Yol, bir uçurumun taş çıkıntısında kalıplanmıştır. İki asker bir araya geldi - kaybolan Türk sığır sürüsü sürülüyordu: inekler, buzağılar, keçiler ve bir eşek.
Sığırlar vahşi ve korkulu, geçmek zor ve askerler uzaklardan bağırmak için bize bağırıyorlar. Sürü mürettebatla kaya arasında kalana kadar durdu.
Boş yol kenarı kahve dükkanları, dükkanlar, evler. Birinde tüfekle şapka olmayan askerler takımı duruyor, hepsi yüzlerini bir yönde, Chorokh'un ötesinde vadi derinliğine çevirdi. Mürettebatıma bakmadılar, gri bir gözle bakılan yalnızca bir aşırı asker.
İlk anda sorunun ne olduğunu anlamadım. Geçidin dibine bakıyorum - dokunaklı bir resim. Bugün cumartesi. Gri çakıllı kürsü üzerinde Chorokh'un üzerinde; Çalıntıdaki rahip nöbet tutuyor.
Arkasında, yoğun bir yarım daire biçiminde, askerler gri kaya gibi ayağa kalkar. Bu kaya yaylara yerleştiğinde, süngülerin kılları daha da derinlerde durmaktadır. Chant bir dağ nehrinin mizahını yansıtıyor. "Go-ospodi, pom-iluy!"
İkivacın yanında: çadırlar, ışıklar, atlar, mısır yığınları. Süngü süngeriyle kaplı bir kirpi gibi yeşil Chorokh'da bir tekne taşınıyor. Teknenin arkasında iki at yüzer. Biri geldi, geri döndü; Kıyıda, buzlu sudan tozlanıp öksürdü. Yolun kenarında, izleyerek ve dinleyerek uzun süre durdum.
Bir saatten fazla bir süre için düzenli olarak bir semaver hazırlandı ve her şeyi kaynatamadı. Çay içtiler, 502, Volodya ve Kolka'nın yüksekliğini alırken dün öldürülen diğer memurlar hakkında konuştular.
- Volodya gururundan öldü! Hangi yükseklikte dağlarda bulamazsınız. 461 aldı ve ona görünüyordu - 502. Sunar - ödünç alınmış 502. O çıktı - bir hata. Sadece bir mesele, sabahları ayrılacaktı! Sabah, topçu en yükseğe ateş edecek, saldırıya hazırlanacak ve sakince işgal edecek. Yani hayır: işte: rapor et ve al! Gittim ve burada ...
Bazıları henüz ölüleri görmedi ve kıdemli doktor Ivan Pavlych gösteriye gitti. Masanın üzerindeki boş odada, Kaptan S. ve Teğmen V'in bedenlerini yattı; temiz çarşaflarda, çoraplar, çamurdan açılan açmalar yan yana uzanırlar - düz, sert cesetler. Ivan Pavlych yüzlerini aydınlattı.
Teğmen genç, traşlı, yağsız, pürüzlü bir yüze sahip. Biraz geriye eğik ve güzeldi. İzlenişi başka türlü isimlendiremem çünkü yüze hayran kaldım. Ve hayatımda ilk defa korku ve iğrenç olmadan hayranlıkla ölü bir yüze baktığımda.
Kaptan ile çenesi göğsüne bastırıldı ve yanaklarından kesilmiş sakalı, balmumu suratında yabancı bir eklenti gibi gereksiz görünüyordu. Kaptan G. şefkatle cesedinin avucuna dokundu ve şöyle dedi:
- Eh, Volodya, boşuna, kardeşim, boşuna! Gururdan öldü. Senin için üzgünüm!
Silah, dağın keskin tepesinde bir delikte duruyor. Tüm site, on kare sazhen'den fazla değildir. Askerler fossaların kenarlarına düştü, topçu silah taşımacılığına oturdu. Batarya komutanı, genç, neşeli bir teğmen Y., heyecanlı ve ışıltılı.
Bir kabuk hazırlama komutu verir. Asker dikkatlice kutusundan ağır şarapnel kartuşunu çıkardı, kapağı çıkardı. - Görme 75, tüp 60! Hadi!
Sağır edici bir grevden sonra uçan merminin uluyan sesi duyulur. Dağın sırtında beyaz bir bulut belirdi ve birkaç saniye sonra bir patlamanın sesini duyduk. Asker deftere merminin, tüpün ve gözün sayısının sayısını kaydetti.
Mihail İvanoviç teleskopla el ilanı üzerine yerleşti ve hevesle savaşı izledi.
İki atış arasında askerler sessizce oturur. Telefoncu alıcıya doğru eğildi, bir yere emirler iletti, ancak bir tüfek ve makineli tüfek ateşine rağmen hiçbir şey duyulmadı. Ağzını eliyle tıkadı, dirsekleriyle telefonu kapattı, sonunda bir kirpi gibi kıvrılıp kıvrıldı.
Tarak yeterince ateşlenir, silahlar susturulur. Askerler güneşte şımartılır, orman güllerinin üzerinde uzanır ve sersem ve sessizce eğrelti otları.
Yakında bir tarafa otururuz, ayakları yokuş aşağı, vadiye doğru. Şapkasını çıkardı ve okumak isteyen bir taçtan mektup çıkardı. Mektubu çevreleyen aşk hassasiyetinden heyecanlı okudum.
"Ve kendi küçük oğlumuz Pyotr Fedoritch, sevgili anneniz Anna Zakharovna, beyaz yüzden nemli toprağa kadar size boyun eğiyor ve size, benim kanımı, hayatımın tabutunda yok edilemez annemi kutsuyor.
Ve Tanrı sizi, sevgili evlat, askerlik hizmetinde Çar ve Tanrı'ya hizmet etmeyi ve sevinmeyi ve eve dönmeyi, sevgili evlatı, sevgili babanı ve sevgili anneni, sevgili karı ve sevgili çocukları görmeyi yasaklıyor. "...
Bu mektuptaki her kelime, şefkatli sevginin sıcak, kanlı sıcaklığıdır. Bu heyecan verici tekrarlardan, “canım”, “canım”, Peter Fedorov yüreğinde gözyaşlarıyla kaynamaya başladı, ancak ekte.
"Ayrıca sevgili tyatinka'mız, oğulların, Kuzma ve Petya sana selam veriyor ... Ve sana, sevgili kocam Pyotr Fedoritch, seni bir gün bile görmeye gelmek istiyorum, en azından bir saatliğine, en azından bir dakika ... Annem kutsar ve babanın gitmesine izin verir ve sen yazarsın, mümkün mü. Semyon Trifonov, elini koyduğunu yazdı "...
Peter Fedorov duygu ile solgunlaştı. Bu, geniş Penza yüzünün bronzluğunda bile görülebilir. Kapakta bir cevap mektubu var. Herkese eğildi, ama daha kısa ve pürüzlü.
Tiflis'te, evi ordudan gönüllü olarak terk eden üç kızla tanıştım. Onları ilk önce "Orient" oteli merdivenlerinde gördüm. Üç asker, yumuşak kızlık yüzleriyle gri Kazak şapkalarında oturuyorlar. Kafası karışmış memurlar önünde duruyorlar, nasıl davranacaklarını bilmiyorlar.
Nereden, neden üniformalı olduklarını, nereye gideceklerini soruyorlar. Ve kızlar karıştı. Özel askerler tarafından savaşa girmeye, anavatanı savunmaya karar verdiklerinde böyle bir itici güçlerinin olduğunu söylemek zordur.
Bunu hemen ilk gelenlere söylerseniz, saçma, inanılmaz ve sahte görünüyor: ne yapabilirler, üç yalnız genç kız?! Haydi maceraları arayalım! .. Bu yüzden “... Anavatanı koruyalım” diyerek acı çekmeye başladılar.
Kahramanca eylemleri, belki de savaşta ölümleri hayal ettikleri zaman, her şeyin basit ve yakında olduğu ortaya çıktı. Askerlerin paltolarında giyinip, tüfeği aldı, savaşa girdi.
Yara sedye üzerinde taşınır ... Kim o? Bu gönüllü bir kızdır. Afişi kurtardı ... yüzlerce hayat ... bütün alay, ölümcül şekilde yaralandı ... Ölümünden birkaç dakika önce, general geliyor ... baş komutan ... Egemen! "Sen, genç, güzel kız, pankartı kurtardın mı?"
Aslında, kafa karışıklığı, güvensizlik, korku her şeyden önce onların etrafında ortaya çıkar ... Bu acı verici ruh hali içinde, zaten ikinci aydan beri yaşamaktadırlar.
Tanıştık. Burada çay masasında oturuyorlar, kısa saçlı oğlanlar kız yüzlü, haki asker bluzlarında, kaba asker botlarında ve birbirlerini yarıyorlar tarih Mücadelen. Hepsi Yekaterinoslav'lı, kendi emekleriyle yaşadılar, işlerini ve hizmetlerini bıraktılar ve Ekim ayında 29 Kafkasya'ya gitti.
Elena M., yılın 21; baba, anne - yaşlı adamlar; Küçük kardeş, 18 yıl, savaşta Alman cephesinde gönüllü olarak, onbaşı kazandı. Ayrılmadan önce, zemstvodaki yaralılar için nevresimler dikti, 13 ruble kazandı. 65 polis., Parayla ve sola. Merhametli bir kardeş olarak hareket etmek istedim, kabul etmedim. Uzun savaşa nasıl girileceğini düşündüm. Aynı rüyayı gören başka bir kızla tanıştım. Bu Vera Sh.
Şu anda, muhtemelen babası ve kız kardeşleriyle birlikte, bir Avusturya vatandaşı olan Çek, 20, Rus vatandaşlığına kabul edilmiştir. Sarışın, ince özellikleri, Almanlara benzer. Elena M. ile birlikte gazetelerde özel askerin eşinin asker tarafından kabul edildiğini ve o andan itibaren askerlere katılmaya karar verdiklerini okudum.
Anastasia F., 20 yıl. Merhametli kız kardeşlerine isabet etmemek yerine, Ağustos ayında yerel askeri komutanına onu asker olarak kabul etmesini isteyen sıcak bir mektup yazdı.
Kadınlar neden giyemez? silâh, en azından binde bir kısmı, koi istiyor? Bütün gece yazdım, endişelendim, sabah aldım, katipten geçtim M. ve Sh ile tanıştığında, onlarla kaçmaya karar verdi. 50 ruble aldı, servisi bir kamu kurumunda bıraktı - ve hepsi Tiflis'e gitti.
Askeri makamlarda, hemen hemen saygı duydukları her yerde, hatta Tiflis deposundan asker kıyafetleri aldılar ve kadınlarının kıyafetlerini istemekten sattılar. Ancak polis ve jandarmalar tarafından defalarca tutuklandı ve kırıldı. Askeri otoriteler tarafından kurtarıldı. Ancak, hiçbir general onları kendi birimine almaya karar vermedi.
- Seni nereye göndereceğim? - dedi ki General O. - Seni üç güzel genç kız erkek ortamına gönderemem. İmkansız! ..
Gönüllü ekibine girmeye çalıştım, kabul etme. Nasıl durduğunu anlamak, hala yerlerinde durmak, başarmayı ummak zor. Belki de sadece üç tanesi olduğu için.
- Üçümüz birlikteyiz, hiçbir yere gitme!
Ve gerçekten de, sokakta, patronlarla, karargahta öğle yemeğinde, bir partide hep birliktedirler. Ancak şimdi umutlarını düşürdüler: en azından ön sıralara geçmek için.
“Ah, bana söyleme!” Askeri üniforma genç. Herkes hepimizin çocuk olduğunu düşünüyor.
Askeri hastanelerin birinde tutsak hasta Araplar yerleştirilir. Dil bilgisi, onlarla doğrudan bir konuşma yapmamı sağladı.
Tüm tutsaklıkta ilk kez, canlı, sıcak, sıcak bir odada, giyimli ve dolu olmaları için şükranlarını ifade ettikleri için mutluydu. Soğuktan ölmek üzere sinek gibi ezilmiyorlardı, izmaritleri bitirmiyorlardı ama onlara hayat veriyorlardı ve vatanlarını tekrar göreceklerdi.
İşte anlattıkları, etrafımda sıkı bir kalabalığın içinde toplandıkları, birbirlerini böldükleri, acıları hatırlatan gözyaşları. Hepsi Bağdat kentinden ve çevresinden ayrı olan 110 alayından.
Onları Temmuz 21 hizmetine çağırdı. Bağdat yaşlıları ve askerleri daha sonra Türk makamlarına Arap ülkelerinin sınırlarını aşmayacaklarını açıkladılar. Onlara “Seni sadece Musul'a götüreceğiz, manevralar olacak” dediler.
Ancak Musul'dan raflar devam etti. Araplar geceleri dağılmaya başladı. Vuruldular ve geri kalanlar çok uzaklara gitmeye ikna edildi. Ve böylece, yavaş yavaş, daha kuzeyde yönlendirildiler. Dört ay geçti. Yol şuydu: Musul, Hoi, Bitlis, Mush, Karakiliss.
“Sonunda bizi daha önce hiç görmediğimiz bir ülkeye getirdiler: dağlar, kar. Ve yerdeki karın ne olduğunu bilmiyorduk, onu hayatımızda hiç göremedik. Soğuktan ve açtan, ayaklar sertleşir, vücuttaki soğuk algınlığı ile ölülür - ve ölüm.
O gece geçidi görev Duty durdu. Kar ve don Yürüyemedik, insanlar öldü. Yaşayanlar dağları sürünerek boş bir köye girdiler, ateş yaktılar, ısındılar, ayaklarımız dondu ve parmaklarımız taş gibi çarptı.
Sonra kapıya çarptılar. Onlar Rus askerleriydi, Allah onlara uzun ömür ve sağlık versin! Silahı verdik ve bizi götürdüler ... Sonra bizi vagonlara koydular.
Hastanede yaralarımızı sardık, bize yiyecek ve ilaç verdik. Oh, hükümetin lanetlenmesine izin verin, bu da bizi ülkemizden uzakta kandırdı ve işe yaramaz bir şekilde bu karda ölmesine yol açtı.
Silah taşıyabilen herkesi bizden aldılar. Dört erkek kardeşim var, üçü var, hepsi savaşta beş erkek kardeşi var. Yaşlı ve gençleri aldılar, evde kimseyi bırakmadılar, sadece kadınları "
Diyorum ki: - Ama sen yaşlı değilsin ama gençsin?
“Yaşlı adamların hepsi donmuş, efendim!” Her taraftan, “açlıktan ve uzun bir yoldan öldüler!” Bu kadar işkenceye dayanmak mümkün mü?
Abdul-Hamid insanlar için biraz üzgündü, aileleri mahvetmedi, üst üste bütün adamları almadı ve Arapları karlara yollamadı. Ve şimdi hükümet insanlara acıyor ve neden acı çektiğimizi bilmiyoruz? Yani Almania bizi demiryollarına götürecek ve rutinlerini bize gösterecek mi ?! Yolları mahvedeceğiz ve Almanları öldüreceğiz. "
Araplar bandajlı bacak ve kollarla yürürler. Tümörden çirkin gösterin, ama küçük, neredeyse kadın bacakları. İyileşme sonrası nereye gönderileceklerini sormanız istendi mi? Doktor, “Rusya'nın ortasına gönderileceksiniz” dedi.
Üzülmüşler. Orası daha soğuk olacağı ve yerel soğuk algınlığından korktukları anlamına geliyor. Harika bir şekilde dua ettiler: "Ah, Allah! Eğer sadece Ruslar yakında Erzurum'u alırsa! O zaman savaş sona erecek ve eve gitmemize izin verecekler. Savaş istemiyoruz, ne için savaştığımızı, neye işkence edildiğini bilmiyoruz."
Onlar dined - Rus çorbası, karabuğday lapası. Zayıf bir pirzola verdi. Çorbaya ekmek ekmeği kıydılar. Soruyorum: "Yemeğimize alıştınız mı?" - Çok lezzetli! Tanrı iyiliğini arttır.
Bir sonraki odada, Arapları yakalayan Rus hastaları, hasta ve yaralandı. Geçitten kaçan düşmanın izini sürdüklerini anlatıyorlar: her iki taraftaki yol boyunca karla kaplı cesetler döşendi.
Açıkçası, insanlar yolda düştü ve sığır gibi karşılıksız dondu. Geceleri, Türk askerleri bu cesetlere pozisyonlarından yola çıkıyorlardı ve kıyafetlerini çıkardılar, sadece gömlek bırakıyorlardı.
Araplar kasabada 14 kasabası sabahı aldı. Direnç olmadan yürüyemez ve teslim olamazlardı. Ancak bazı evlerden silah sesi açıldı. Bu evler fırtınaya kapıldı ve orada olanlar herkesi doğradılar.
Anlatıcı, elmacık kemiği ve burun arasında bir kurşun isabet etti, boynundaki kulağın arkasına geçti. Çok fazla kan kaybettiği için yaşamayı beklemiyordu. Ve şimdi iyileşiyor ve belki yaşayacak! Canlılığını kanıtlamak için soluk parmaklarını oynattı.
Revirin koridorlarında buluşan tutsaklar ve mahkumlar birbirlerine gülümserler. Ve hatta bir şekilde konuşma. Bir doktor veya kız kardeş geldiğinde, Rus askerleri tercüman olur:
“O, asaletiniz, ne dediği! ..” - ön muhabir ve tercüman Stepan Kondushkin'in anılarından.