14. yüzyıldan 20. yüzyıla kadar ortaya çıkan akımlar şunlardır:
5- NATURALİZM
Natüralizm 1870’li yıllarda ortaya çıkan ve Realizmin ileri bir aşaması olarak değerlendirilen bir edebiyat akımıdır.
Natüralizmin, Realizmle benzeşen birçok yönü vardır. 19. yüzyılın ikinci yarısında kapitalist ekonomi birçok ülkede etkinlik kazanmış, toplumsal sınıflar arasındaki uçurum giderek büyümüştür. Büyük kentlerin dış kesimlerinde, derme çatma evlerde oturan, hızla gelişen sanayide ucuz işgücü oluşturan insanların sorunları toplumun kanayan yarasını oluşturmuştur. Böyle bir ortamda, bu insanların dramı sanata, edebiyata da yansımıştır.
Deneysel bilimlerde uygulanan yöntemler sosyal bilimler için de kullanılmış insanın biyolojik ve psikolojik yapısının belli etkenlere bağlı olarak ortaya çıktığı savunulmuşun Realistleringözlem ve anketçiliğine, Natüralistler "deney" ilkesini eklemiş, edebiyatı bilimin bir uygulama alanı olarak görmüşlerdir. Realizm, pozitivist felsefe doğrultusunda oluşturulmuştu; Natüralizm "determinizm" (gerekircilik) doğrultusunda oluşturulmuştur. (Determinizm, kısaca, "Doğa olaylarında aynı nedenler, aynı koşullar altında aynı sonuçları verir." biçiminde özetlenebilir.)
Natüralizm, H. Taine’in determinizm, C. Bernard’ın deneysel uygulama, Darvvin’in evrim ve soyaçekim düşüncesinden yararlanılarak oluşturulmuş bir edebiyat akımıdır. Natüralist sanatçılar insan kişiliğinin bir parçası olan "ruh"u önemsememişler, daha çok maddesi (vücudu) üstünde durmuşlardır.
Natüralizm 1870’ten sonra Fransız yazar Emile Zola ve onun çevresinde toplanan diğer sanatçıların çabalarıyla ortaya çıkmıştır. Emile Zola, deney yönteminin edebiyatta da uygulanabileceğini öne sürerek görüşlerini "Deneysel Roman" (1880) adlı kitabında açıklamış ve bütün romanlarında bu yöntemi uygulamıştır. Zola’nın 20 ciltlik Rougon – Macquart roman dizisi bir ailenin genetik tarihi niteliğindedir.
Natüralizmde ana ilke şudur: "Sanat, doğanın bir kopyası olmalıdır."
a. Natüralizmin Özellikleri;
1. Natüralizme göre insanın her türlü duygu, düşünce ve eylemi, soyaçekim özelliklerinin ve içinde yetiştiği sosyal çevrenin etkisiyle açıklanabilir. Kişiyi yönlendiren iradesi değil, soyaçekim özellikleri ve sosyal çevredir.
2. Natüralist yazar bir gözlemci gibi davranır. Yazar, soyaçekim özellikleri ve sosyal çevre
leri belli kahramanları izlerken, olaylar yazarın isteğine bağlı olmaksızın gelişir ve belli
bir sonuca kavuşur. Yazar hem bir gözlemci, hem de deney yapan bir bilim adamı gibi
davranır.
3. Natüralizmde yazar, oldukça nesneldir; anlattıklarına kişiliğini katmaz, o bir "tutanakçı"dan başkası değildir. Emile Zola: "Hayata elverişli bir nesne olmadığı için azota kızan, buna karşılık hayata elverişli bir nesne olduğu için de oksijene sevgi gösteren bir kimyacı düşünebilir misiniz?" diye sorar ve Naturalist bir yazarın "suç karşısında içten davranmak, erdem karşısında alkış tutmak" ihtiyacı duymayacağını belirtir.
4. Natüralist yazarlar sosyal gerçekleri yansıtırken daha çok toplumdaki çirkinlikler ve
olumsuzluklar üzerinde durmuşlar; genellikle sorunlu, toplum dışına itilmiş kişileri anlatmışlardır. Yoksul işçiler, köylüler, ayyaşlar, hırsızlar, fahişeler Natüralist yazarların çok anlattığı kişilerdir.
5. Romanlarda aynntılı tasvirler yapılmış, bu tasvirler yardımıyla kişilerin psikolojileri ortaya konulmuştur.
6. Natüralist eserlerde dil doğal ve yalındır. Roman ve öykü kahramanları, sosyal sınıflarına
uygun bir dille konuşturulmuşlardır.
7. Argo sözcüklere bolca yer verilmiş "sokak dili" edebiyata o zamana dek görülmedik bir
biçimde girmiştir.
8. Natüralizmde roman, öykü ve tiyatro türleri gelişmiştir. Bu akımda her eserin savunduğu
bir "tez" vardır.
9. Natüralizm, herhangi bir akıma tepki olarak doğmamış, kendisinden önceki akımın (Realizmin) ileri bir aşaması olarak ortaya çıkmıştır.
b. Natüralizmin Önemli Sanatçıları:
* Emile Zola roman
* Goncourt Kardeşler:
* Edmon veJules roman
* Alphonse Daudet roman, öykü
* Guyde Maupassant öykü, roman
* John Steinbeck roman, öykü
* Henriklbsen tiyatro
c. Natüralizmin Türk Edebiyatındaki Temsilcileri:
* Nâbizâde Nazım roman
* Hüseyin Rahmi Gürpınar roman, öykü
* Selahattin Enis roman
GERMİNALden
(E. Zola’nın yirmi ciltlik roman dizisinden biri de Germinal’dir. Sanatçı, bu romanında maden kuyularında çalışan işçilerin yaşamını anlatır. Aşağıdaki parçada, senelerce maden kuyusunda çalışan Bataille adındaki yaşlı bir atın, günün birinde çöken ve içine sular dolmaya başlayan kuyuda ölüşü anlatılmaktadır.)
Mouque, Bataille’ı çözmüştü. İhtiyar beygir, titreyerek, yuvasından fırlayan gözlerini sabit bir bakışla bu mütemadiyen yükselen suya çevirmiş, orada duruyordu. Asansörün önü hızla su doluyor, tavanın altında hâlâ yanan üç lambanın kızıl aydınlığında, yeşilimtırak su yığınının arttığı görülüyordu. Beygir, bu buz gibi soğuk suyun tüylerini ıslattığını hissedince, birdenbire, çılgın bir hızla, dörtnala fırladı, araba galerilerinden birine daldı, kayboldu.
… Asansör önünden fırladıktan sonra karanlık galeriler boyunca dörtnala çılgın gibi koşmuştu. On bir senedir içinde oturduğu bu yeraltı şehrinde, yolunu bilir gibi görünüyordu; ortasında yaşadığı bu ebedi gecenin karanlığında, gözleri iyi görüyordu. Başını eğerek, bacaklarını kısarak dört nala koşuyor, koşuyor; iri vücuduy-le doldurduğu yer altının bu dar sıçan yollarında uçuyordu. Yollar birbirini takip ediyor, dört yol ağzı çatallanıyor, fakat o, hiç tereddüt etmiyordu. Nereye gidiyordu? Belki oraya, o gençlik yıllarının hayaline, içinde dünyaya geldiği Scarpe suyu kenarındaki değirmene, havada iri bir lamba gibi yanan güneşin o müphem hatırasına doğru gidiyordu. Yaşamak istiyordu hayvan, hafızası uyanıyordu; ovaların havasını teneffüs etmek arzusu sıcak semanın altında aydınlığa çıkılan o deliği, o kapıyı buluncaya kadar, onu dosdoğru ileriye koşturuyordu. Eski tevekkülünü bir isyan sürükleyip götürüyordu; bu ocak, gözlerini kör ettikten sonra, şimdi de onu öldürecekti. Peşini kovalayan su, kalçalarını kamçılıyor, sağrısını ısırıyordu. Fakat ileri doğru daldıkça galeriler daralıyor, tavan alçalıyor, duvar kabarıyordu. Bununla beraber, o koşuyor, derisi sıyrılıyor, vücudu direklere takılıyor, lime lime ko-puyordu. Maden, onu yakalamak ve boğmak için, her taraftan sıkıştırıyor gibiydi.
O sırada, Etienne ve Catherine, onun, yanlarına gelirken, kayalar arasında sıkışıp kaldığını gördüler. Çarpmış, ön ayaklarının ikisini de kırmıştı. Son bir gayretle, birkaç metre sürüklendi; fakat, kalçaları sığmıyordu; toprak, vücudunu kavramış onu kıskıvrak bağlamıştı. Kanayan başı ileri uzandı, bulanık, iri gözleriyle, yine bir geçit aradı. Su onu hızla kaplıyordu, ahırda ölen öteki beygirlerin hızlı, feci hırıltısıyle kişnemeye başladı, bacakları kırılan, hareketsizliğe tutsak, gün ışığından uzak bu derin yerde debelenen bu ihtiyar hayvanın can çekişmesi korkunç bir şey oldu. Yardım isteme çığlıkları dinmiyor, sular yelesini ıslattıkça, ileri doğru uzattığı, alabildiğine açık ağzıyle, daha kısık feryat ediyordu. Dolan bir fıçının boğuk gurultusunu andırır, son bir hırıltı işitildi. Sonra, derin bir sessizlik oldu.
(Emile Zola, "Germinal"den, Çev. Hamdi Varoğlu)