http://powet.tv/wordpress/wp-content/uploads/2007/09/x-mendisassembled.jpg Belli bir plan çerçevesinde sıralanmış, bilgi nakletmeye ve/veya izleyicide estetik tepki yaratmaya yönelik, ardışık resimler ve imgeler.” Yukarıdaki cümle, şu iki şıktan hangisini tanımlıyor? a. Çizgi roman. b. Film. Doğru yanıt a şıkkı. Gel gelelim, Scott McCloud’un Understanding Comics ( Çizgi romanı anlamak) adlı eserinden alınma sözler, b şıkkının çok da yanlış olmadığını gösteriyor: “Bir filmin
Belli bir plan çerçevesinde sıralanmış, bilgi nakletmeye ve/veya izleyicide estetik tepki yaratmaya yönelik, ardışık resimler ve imgeler.” Yukarıdaki cümle, şu iki şıktan hangisini tanımlıyor? a. Çizgi roman. b. Film.
Doğru yanıt a şıkkı. Gel gelelim, Scott McCloud’un Understanding Comics ( Çizgi romanı anlamak) adlı eserinden alınma sözler, b şıkkının çok da yanlış olmadığını gösteriyor: “Bir filmin ardışık kareleri aynı alana, perdeye yansıtılırken, çizgi roman karelerinin her biri farklı bir alan kaplar. Film için zaman neyse, çizgi roman için de alan odur. Bununla birlikte, perdeye yansıtılmadan önceki haliyle bir film şeridine çok, çok, çok yavaş bir çizgi roman diyebiliriz!”İşte size çizgi roman ve sinema ilişkisinin özeti. Ayrıntı istiyorsanız, yazıyı okumaya devam edin. Çizgi roman ve sinemanın, yani temelde birçok benzer yana sahip ama ne geçinmeyi ne de ayrılmayı başarabilen bu iki saplantılı sevgilinin, Max Fleschier’in Superman çizgi filmlerine ve Baytekin / Flash Gordon ve Superman gibi seriyallere dayanan ilişkisi, 1966 yapımı “Batman” filmiyle cicim aylarını yaşamaya başladı. Film beğenilmesine beğenildi ama karton maskeli ve göbekli Batman imgesiyle, çizgi romanın ortalama sinema izleyicisinin gözünde “şu komik kitaplar”dan başka bir şey olmadığı fikrini sağlamlaştırdı. 1978 yılında çekilen “Superman” filmiyle, çizgi roman uyarlamalarının ciddiyetten uzak, izleyiciye göz kırpan ucuz eğlencelikler olarak görüldüğü günlerin de sonu gelir gibi oldu.
Süper Kahramanların İnişli Çıkışlı Yolculuğu1978 yılının sonunda gösterime giren “Superman: The Movie”, elli beş milyon dolarlık bütçesi ile zamanının en pahalı yapımlarından biri. Nasıl olmasın ki; senaryosu “Baba”nın yaratıcısı Mario Puzo’ya aitti. Kadroda Marlon Brando, Glenn Ford, Gene Hackman ve Terence Stamp gibi önemli isimler yer alıyordu. Brando’nun on dakikalık rolü için aldığı dört milyon dolar, eşine rastlanmamış bir ücretti. Başrol oyuncusunu bulmak zor olmuştu. Yapımcılar pek çok ismi gözden geçirdiler: Nick Nolte, Robert Redford, Charles Bronson, Paul Newman, Christopher Walken, Sylvester Stallone... Sonunda, fazla tanınmayan bir isim kırmızı mavi kostümü giydi: Christopher Reeve. “Darth Vader” rolünü oynayan David Prowse’un gözetiminde girdiği sıkı egzersiz programının ve oyunculuk yeteneğinin sayesinde, milyonların gözündeki tek ve gerçek Süpermen haline geldi. Bu kadar büyük bir bütçenin ve önemli isimlerin, bir çizgi roman uyarlamasında bir araya gelmesi, o zamana kadar görülmüş bir şey değildi. Dünyanın en çok tanınan karakterlerinden birinin tek filmle yetinmesi beklenemezdi tabii... Art arda gelen devam filmlerinin kaliteyi giderek düşürmelerine rağmen “Superman”, ilk önemli çizgi roman uyarlamalarından -ve en iyi süper kahraman filmlerinden- biri olarak anılır oldu. Ancak ilk film, sorunları da beraberinde getirmişti. Baba oğul yapımcılar Alexander ve Ilya Salkind, yönetmen Richard Donner’la anlaşmazlığa düşmüşlerdi. Filmin bütçesinin giderek şişmesinden yönetmeni sorumlu tutan yapımcılar, ikinci filmin çekimleri sırasında Donner’ı projeden kovdular. Devam filminin yüzde yetmişlik bölümü, ilk film sırasında Donner tarafından çekilmişti zaten; yönetmen koltuğuna getirilen Richard Lester bu malzemeye kendi çektiklerini ekledi ve ikinci film, 1981’de gösterime girdi. İlk filmin başında Jor-El tarafından “Hayalet Bölge”ye hapsedilen, Krypton’lu kötü general Zod ve yardımcıları, ikinci filmde serbest kalıyor ve Jor-El’den alamadıkları öcü oğlundan almak üzere dünyaya geliyorlardı. Terence Stamp’in oynadığı Zod, çizgi roman uyarlamaları tarihinin belki de ilk “komediye kaçmayan” kötü adamıydı. İkinci film dünya çapında büyük başarı kazandı. Bu kadar ilgi gören bir seriyi -doğal olarak- sürdürmek isteyen Ilya Salkind’in üçüncü film için stüdyoya önerdiği senaryo, Süpermen ve kuzeni Supergirl’ün, canlı bilgisayar Brianiac ve başka bir boyuttan gelen muzip Mr. Mxyzptlk’ya karşı birlikte verdikleri mücadeleyi anlatıyordu. Ancak stüdyo bu öyküyü fazla fantastik bulduğu için reddetti ve dönemin gözde komedyeni Richard Pryor’ın başrolde olduğu, komedi yanı ağır basan bir öyküye start verildi. Her ne kadar üçüncü film ilk ikisinin yanında sönük kalsa da, Süpermen’in iyi ve kötü yanlarının somut bir şekilde ayrılarak birbiriyle savaşması görmeye değerdi. Ancak Supergirl’ü kullanmaya kararlı olan Ilya yılmamıştı; 1984’te çekilen “Supergirl” filmi Peter O’Toole ve Faye Dunaway gibi isimlere rağmen -yine stüdyonun burun kıvırıp öyküyü değiştirmesi sonucu- gişede hüsrana uğradı. Seriden soğuyan yapımcılar ve Christopher Reeve, her şeyi tadında bırakmaya karar verdiler. Alexander Salkind dördüncü filmin haklarını zamanın güçlü stüdyolarından Canon Group’a sattı. Canon’un yöneticileri Menahem Golan ve Yoram Globus, dördüncü filmde oynaması karşılığında Reeve’in çekmek istediği bir filme para sağlayacaklarını söylediler. Reeve dördüncü kez uçmayı kabul etti. Filmin ilk üçüne göre daha düşük olan otuz altı milyon dolarlık bütçesi, Canon’un içine düştüğü mali açmaz nedeni ile yarı yarıya düştü ve “Superman IV”, eski filmlerden arta kalan efektlerin kullanıldığı, senaryoda öngörülen önemli öğelerin kesilmesi nedeni ile inanılmaz mantık hataları barındıran kötü bir film olarak tarihe geçti ise de Süpermen'in yolu açmasıyla süper kahraman uyarlamaları, çizgi film, televizyon filmi ve dizi formatında boy gösterdikleri oturma odalarından, sinema salonlarına terfi ettiler.Bu Harika Oyuncakları Nereden Buluyor Bu Adam!Amerikan çizgi roman piyasasının önde gelen iki firması olan DC ve Marvel Comics'in çizgi roman uyarlamaları konusunda da rekabete girmeleri kaçınılmazdı. Time Warner'ın DC Comics'i satın almasıyla bu rekabetin galibi belli olmuştu; Marvel Comics karakterleri küçük stüdyoların dar bütçeli, zayıf senaryolu filmlerinde canlandırılır ya da James Cameron'ın “Örümcek Adam” uyarlaması gibi sonuca varmayan projelerde harcanırken, arkasına Warner Bros. desteğini alan DC Comics karakterleri büyük bütçeli ve dev kadrolu filmlere konu ediliyordu.Tim Burton'ın yönettiği, Michael Keaton ve Jack Nicholson'ın oynadığı 1989 yapımı “Batman” filmi, hem Michael Keaton'dan bu kadar ciddi ve inandırıcı bir oyunculuk beklemeyen çizgi roman okurlarını hem de altmışlı yılların "komik" Batman'ine alışmış sıradan izleyiciyi ters köşeye yatırdı. Frank Miller'ın karanlık Batman öykülerinden esinlendiği her halinden belli olan film, Süpermen'den sonra çizgi roman uyarlamalarının kaderini değiştiren ikinci film oldu. Ancak Süpermen'in kaderi Batman'de de neredeyse aynen tekrarlanacaktı: İlk filmle yarışan, hatta kimilerine göre daha üstün bir ikinci filmden sonra kaliteyi düşüren üçüncü film ve serinin mezar taşını diken dördüncü film. Ama bu olayların ardındaki neden Süpermen'deki gibi bütçe sorunları değil, ilk filmle büyük başarı kazanan Tim Burton'ın ikinci filmde yaratıcılık dizginlerini boşaltmış olmasıydı. “Batman Returns” (Batman Dönüyor), bir Batman öyküsünden çok bir Tim Burton öyküsüydü. Tim Burton'ın hem görünüm ve hem psikolojileri açısından dışlanmış ve "ucube" diye tanımlanan karakterlere olan düşkünlüğü, Penguen'de hayat bulmuş ve çizgi romanda saygın bir girişimci görünümünde bir gangster olan karakter, "İstiridye Çocuğun Hüzünlü Ölümü"nden fırlamış bir görünüm almıştı. Film gişede başarı sağladı ve Batman serisinin Jack Nicholson'sız da ayakta kalabileceğini gösterdi ama ne yazık ki büyük stüdyolar sadece eleştirel başarıya ve gişe hasılatına bakmıyorlardı.
Tim Burton'ın karanlık vizyonu ve tuhaf karakterlerinin çocuklara göre olmadığı açıktı. Filmin yan ürünleri -ve biraz art niyetli düşünecek olursak çizgi roman uyarlamalarının filme çekilmesinin asıl nedeni- olan oyuncaklar, üreticilerin ve satıcıların ellerinde kaldı. Film ne kadar başarılı olursa olsun, yan ürünlerinin kâr getirmemesi affedilemezdi. Tim Burton yapımcı koltuğuna çekildi ve üçüncü film, daha güler yüzlü bir Batman filmi yapacağını söyleyen Joel Schumacher'e devredildi. “Batman Forever” (Batman Daima) ve “Batman & Robin”in altmışların televizyon dizisinden tek farkı, dizinin kendine has cazibesinin yerine daha büyük bir bütçe ve eşcinsel göndermeler koymuş olmasıydı. “Batman & Robin”, sinemada çizgi roman uyarlamalarının sonunu getirecek kadar kötü bir filmdi; Marvel Comics'in “Blade”i olmasa bunu başaracaktı da...
Gerçekçiliğin Yükselişi ve Kaynak Esere SadakatGün oldu, devran döndü, DC ve Marvel rolleri değişti. DC Comics “Batman & Robin” ve “Steel” gibi kötü uyarlamalarla düşüş yaşar ve yeni “Superman” uyarlamasını bir türlü hayata geçiremezken, Marvel Comics “Blade” (Bıçağın İki Yüzü) ile atılım yaptı. Yetmişli yılların “Tomb of Dracula” gibi çizgi romanlarının karakterlerinden olan, ülkemizde Süper Korku dergilerinde boy gösteren ve blaxploitation filmlerinden fırlamış gibi duran Blade, Wesley Snipes'ın başrolde olduğu filmde modernize edildi. Ortaya eğlenceli ve hareketli bir sonuç çıktı. Blade'in yeniden canlandırdığı çizgi roman uyarlamaları furyası, Bryan Singer'ın “X-Men”i ile ivme kazandı. Film, bütçe ve zaman kısıtlamaları nedeniyle çizgi roman dünyasının popüler mutantlarından beklenmeyecek derecede küçük ölçekli bir öyküye sahipti. Ancak bu, Singer'ın karakterleri gerçekçi bir dünyaya yerleştirme çabasına katkıda bulundu.
Marvel Comics “X-Men”le yeni binyıla önde girmişti. Hızını kesmeden en bilinen karakterini, yani “Örümcek Adam”ı Sam Raimi'ye emanet etti. “Evil Dead” ve “Darkman” gibi filmlerin kült yönetmeni, süper kahraman filmlerine yabancı değildi. Filmde çizgi romandan sapılan noktalar, her çizgi roman uyarlamasında olduğu gibi tartışma başlattı. X-Adamlar'ın deri kıyafet giymeleri, Örümcek Adam'ın ağını kartuştan fırlatmak yerine vücudundan salgılaması, Yeşil Cin'in maskesi (bu konuyu eleştirenler haklıydı; kask kullanacaksanız maskeye gerek bırakmayan bir yüze sahip olan Willem Dafoe'yu oynatmak anlamsızlaşıyordu) gibi noktalar, çizgi roman okurlarını ikiye ayırdı. Ancak çizgi romana bire bir sadık kalmak da iyi bir sonucu garantilemiyordu. Ben Affleck'in başrolde olduğu "Daredevil", Frank Miller'ın öykülerini neredeyse aynen kopyalamasına rağmen tutuk ve sorunlu bir film olmaktan öteye gidememişti. Buna karşın, çizgi romandaki ufak tefek noktaları özgürce değiştirmesine rağmen genel atmosfere ve karakterlerin ruhuna sadık kalan “Örümcek Adam”, “X-Men” ve DC Comics'in suskunluğunu bozduğu “Batman Begins” (Batman Başlıyor) gibi uyarlamalar başarı kazandı.
Burton filmlerine göre daha gerçekçi ve çizgi romana sadık olarak değerlendirilebilecek “Batman Başlıyor”, öldü gözüyle bakılan bir seriyi hayata döndürdü. Michael Keaton'ın sorunlu anti-kahramanının yerini Christian Bale'in kendiyle daha barışık ve aslına daha yakın kahramanı alıyordu. Üçüncü X-Men filmini bırakan Bryan Singer'ın çektiği “Superman Returns” (Superman Dönüyor) ise ilk Süpermen filminin yeniden çevrimi havasını taşıyordu.Diğer Çizgi Roman Uyarlamaları, Tarz Arayışları ve Alan Moore
Çizgi roman uyarlamaları sadece süper kahraman öykülerinden ibaret olmadığı gibi, iki firmanın tekelinde de değil. Çizgi romanıyla pek ilgisi olmayan Fransız western'i “Blueberry”; Enki Bilal'in, ülkemizde Tehlikeli Kadın adı ile yayınlanan kendi öyküsünden uyarladığı “Immortel” (KadınTuzağı), ünlü İtalyan çizgi romanı Teks'in 1985 yapımı uyarlaması gibi filmler, bu türün geri planda kalmış yapımları. Thora Birch, Scarlett Johansson ve Steve Buscemi'li “Ghost World” (Hayalet Dünya); Tom Hanks, Jude Law ve Paul Newman'lı “Road to Perdition” (Azap Yolu) ve David Cronenberg'in son filmi “History of Violence” (Şiddetin Tarihçesi) ise çizgi roman uyarlamaları konusunda tüm önyargıları yıkan filmler.
Özellikle son yıllarda, çizgi romanın sadece karakterlerini ve öykülerini değil, formatını da uyarlamaya çalışan yapımlar ön plana çıkıyor. Birçok ünlü oyuncunun tanınmayacak halde karşımıza çıktığı “Dick Tracy”, kostümleri ve set tasarımlarıyla çizgi roman havasını yakalamayı başarıyordu. Ang Lee'nin yönettiği “Hulk”, perdeyi panellere ayırarak ve görüntüleri dondurarak oluşturduğu karelerle hareketli bir çizgi roman hissi veriyordu. Çizgi roman uyarlamalarına sıcak bakmayan -ve sırf bu nedenle kendi eserinden Darren Aranofsky'le birlikte senaryolaştırdığı “Batman:Year One” (Batman: İlk Yıl)'ı tanınmayacak hale getirdiği söylenen- Frank Miller'ın eserinden uyarlanan “Günah Şehri” (Sin City) ise storyboard olarak çizgi romanın kendisini kullanmış ve ortaya sadece öyküde değil, görüntülerde de orijinal eserin hareketli bir kopyası çıkmıştı.
Çizgi roman dünyasının tüm isimleri Frank Miller kadar şanslı değil ne yazık ki. Çizgi roman dünyasının en büyük yazarlarından biri sayılan Alan Moore'un eserlerinden uyarlanan filmler, basitleştirilip Hollywood formülüne indirgenerek orijinallerinin silik birer kopyası oldular. Uyarlandığı, telefon rehberi kalınlığındaki “From Hell”in iki sayfası üzerine kurulan “Cehennemden Gelen”, klasik edebiyat kahramanlarını konu alan “League of Extraordinary Gentlemen”ı boş bir aksiyona çeviren “Muhteşem Kahramanlar” ve karakteri tümüyle değiştiren “Constantine” gibi yapımlardan sıtkı sıyrılan yazar, adının “V for Vendetta”dan çıkarılmasını istedi. V en iyi Alan Moore uyarlaması olsa da, kaynak eserin görkeminden epey uzaktı. Moore'un en önemli yapıtlarından biri olan “Watchmen” (Gözcüler) Terry Gilliam'dan Paul Greengrass'a kadar pek çok yönetmen değiştirdi ve Paramount'la Warner Bross. arasında gidip geldi. “Watchmen”i sinemaya ya da başka bir ortama uyarlamanın olanaksız olduğunu söyleyen Gilliam projeyi bıraktı. David Hayter'ın senaryosuyla işe koyulan Greengrass ise projenin tekrar Warner Bros'a geçmesi ile devreden çıkarıldı.Çizgi Romanla İlgili Filmler ve Filmlerle İlgili Çizgi RomanlarDoğrudan çizgi romanlarla ilgili filmler, uyarlamalar kadar yaygın olmasa da, azımsanmayacak sayıda. M. Night Shyamalan'ın “Unbreakable” (Ölümsüz)ü hem çizgi romanlar üzerine hem de gerçek dünyada süper kahramanlar yaşasaydı nasıl olurdu sorusuna yanıt veren bir film. Rob Lowe ve Thomas Hayden Church'lü “Specials”, dağılmanın eşiğindeki bir rock grubu öyküsünün süper kahramanlara uyarlanmış haliydi. Kinka Usher'in ilk ve son filmi “Mystery Men”i ise uyarlandığı çizgi romandan oldukça uzak görünmesine rağmen, çizgi romanın ti'ye alma misyonunu başarıyla yerine getirerek süper kahraman janrıyla ve giderek neon sirkine dönüşen Batman filmleriyle dalgasını geçiyordu. “Comic Book Villains” (Çizgi Roman Hırsızları) ise ahlak dersi vermeye çalışan, mantık hatalarıyla dolu bir filmdi.
Çizgi roman ve sinema arasındaki ilişki tek yönlü değil. Kimi filmler çizgi romanlara esin kaynağı olabiliyor. Bağımsız bir çizgi romancıyken Marvel Comics'in bir numaralı ismi haline gelen Brian Michael Bendis'in Jinx adlı çizgi romanı, “İyi, Kötü ve Çirkin”den esinlendiğini itiraf eden modern bir suç öyküsüydü. Bendis'in, Jinx'in film haklarını satmaya çalışırken yaşadıklarını anlattığı “Fortune & Glory” ise Hollywood ve sinema sanayii üzerine yapılmış çizgi romanlardan biri oldu.
Çeşitli kaynaklardan çizgi romana, oradan da sinemaya uyarlanmış yapımlara rastlamak mümkün. Örneğin Ödüllü “American Splendor” (Görkemli Hayatım), Harvey Pekar'ın otobiyografik çizgi romanından uyarlanmış, dokunaklı bir filmdi. İlk olarak pulp romanlarda ve radyo oyunlarında boy gösteren ve çizgi romana geçiş yapan “The Shadow” (Gölge), Alec Baldwin'in başrolde olduğu filmle sinemaya adım atıyordu. “Gölge”yi diğer uyarlamalardan ayıran özellik sadece çizgi romanı değil, karakterin tüm kökenini tanımasıydı. Örneğin kötü adam Shiwan Khan'la Gölge'nin sivil kimliği zengin playboy Lamont Cranston neredeyse birbirlerine gireceklerken bir anda değişen yüz ifadeleri ve ses tonlarıyla Lamont'un kravatının markası üzerine konuşarak, radyo oyunlarının arasına sıkıştırılan ürün reklamlarına bir gönderme yaparlar. Gelecek ProgramÇizgi roman uyarlamaları tüm hızıyla çekilmeye ve gösterime girmeye devam ediyor. Örümcek Adam'ın üçüncü bölümü, Peter Parker'ı Kum Adam, Venom, yeni bir Yeşil Cin ve kendi karanlık yüzü ile karşı karşıya getirecek. Christopher Nolan'ın yöneteceği ikinci Batman filmi “Dark Knight” (Kara Şövalye)de Heath Ledger'ı Nicholson'ınkinden çok farklı bir Joker rolünde izleyeceğiz. Marvel Comics'in beş yüz yirmi beş milyon dolarlık bütçesiyle önümüzdeki yıllarda irili ufaklı tüm karakterlerini filme çekme planının ilk meyvalarından biri olan, John Fevrau'nun yöneteceği “Iron Man” (Demir Adam), başroldeki Robert Downey Jr. ve Terrence Howard ile sağlam kadrolu çizgi roman uyarlamalarından biri olacağa benziyor. X-Men 3'ün yazarı Zach Penn'in senaryosunu yazacağı yeni “Hulk” filmi, ilk filmdeki psikolojik yoğunluğun azaltılıp aksiyonun ve gizemin ağırlık kazanacağı bir film olacak. “Zombilerin Şafağı”nın ardındaki ekip ise “Karınca Adam”'a el atacak. Bağımsız çizgi romanlar cephesinde ise sıradışı vampir öyküsü “30 Days of Night” ve David Fincher yönetiminde çekilecek, FBI ajanı Elliot Ness'in Amerika'nın ilk seri katilinin peşine düşmesini anlatan “Torso” gibi uyarlamalar var. Süpermen seriyallerinde başrol oynayan ve ölümü bir sır olarak kalan George Reeves'in şüpheli ölümünün anlatıldığı “Hollywoodland”, konusu ve Ben Affleck, Adrian Brody, Diane Lane ve Bob Hoskins'li kadrosuyla tüm bu uyarlamaların arasından sıyrılıyor. Frank Miller'ın Sparta ordusuna karşı mücadele veren üç yüz Yunan askerini anlattığı “300”, “Sin City”nin izinden giderek çizgi roman karelerini perdeye yansıtacağa benziyor. Filmin yönetmeni Zach Snyder, Alan Moore'un belalı eseri “Watchmen”i sinemaya uyarlayacak. “300”ün fragmanları ve Snyder'ın “Watchmen”le ilgili söyledikleri, Moore'un sonunda hak ettiği muameleyi göreceği konusunda umut veriyor.
Şu anda 1 kullanıcı bu konuyu görüntülüyor. (0 kayıtlı ve 1 misafir)