Mart ayı başında İstanbul'dan Yeni Delhi'ye uçup oradan 1 saat 30 dakikada Amritsar'a vardık. Sih'lerin yoğun olarak yaşadığı tek eyalet olan "Pencap'ın" üçüncü büyük şehri olan Amritsar Hindistan'ın kuzey batısında yer alır.Pencap farsça beş ırmak demekmiş. Penc (beş) ve (ab) su (ırmak) demek. Batı Himalaya'ların güneyindeki Pencap'taki bu beş akarsunun ikisi Hindistan'da üçü Pakistan'dadır.
Amritsar, Pakistan sınırına 30 km uzaklıkta 600,000 nüfuslu bir şehir. Biz Holiday Inn otelinde kaldık. %70'i sih olan şehirde İngilizler zamanında kurulmuş Khalsa College en iyi okul. Tarım çok gelişmiş ve halkın büyük çoğunluğu köylerde yaşamakta. Kurak mevsimde buğday yağmurlu mevsimde pirinç üretiliyor. Tarım ürünleri satıp sınır ihtilafı olan Pakistan'dan çimento ithal ediyorlar.
Şehirde Pencapca, Hinduca ve İngilizce konuşuluyor. Sihlerin bir kısmı sac sakal kesmeyip uzatıyorlar ve sacları gizlemek için türban kullanıyorlar. Sih Guruları sigara içilmesini istemediklerinden içen çok az. Et yemedikleri için sokak yiyecekleri sebzelerden oluşmakta. Şeker kamışı suyu ve patates ve sebzelerden olan yağda kızarmış burger'ları bulabilirsiniz. 11 Mart günü Pencap'taki seçimler sonuçlanmış ve Congress Partisi 117 kişilik mecliste 75 sandalye kazanmıştı. Halk çok memnundu.
|Sebze burger|
Keşmir Sorunu
Himalayaların güney batısında etrafı dağlarla çevrili platoda Keşmir yer almaktadır. 1947 Hindistan İngilizlerden bağımsızlığını kazandıktan sonra nüfusunun çoğunluğu Müslüman olmasına karşın 500 km. uzaktaki Keşmir emirinin talebi üzerine Keşmir Hindistan'da kalmıştır. Pakistan'da olan kısımla birlikte Keşmir sorunu günümüze kadar taşınmıştır.
Keşmir'in önemi bölgede yaşayan evcil ve sakin keçisinden gelmektedir. (-30) ile (+40) derecede yaşayan ve ipeksi tüylerinden elde edilen yün dünyada Kaşmir olarak bilinir. İpeksi ve çok pahalı olan bu yün başka yerlerde yetiştirilmesi zor olan Keşmir keçisi (yetiştirilse bile yünün kalitesi tutturulamamaktadır) dünya çapında isim yapmıştır. Keçinin güneş görmeyen bölgesinden (boynunun altından göbeğine kadar olan kısımdan) elde edilen yün çok ince elyaflı oluyormuş. Bundan yapılan şallar şeffaf denecek kadar ince ve hafif olup parmaktaki yüzükten geçebiliyormuş.
Sınırda Nöbet Değişim Töreni
Amritsar'dan 30 km. ilerideki Pakistan sınırında her gün saat 17.00'de bayrak ve nöbet değişim töreni yapılıyor görmek için saat 16'da oraya gittik. Yaklaşık 2 km. uzaklıktaki otoparka arabamızı bırakıp rehberle yürümeye başladık. 3 veya 4 kez askeri güvenlikleri geçip kapının yanındaki turist tribününde yerimizi aldık. Yolun karşısında Hintlilerin seyretmesi için daha büyük bir tribün vardı. Beş bin kişilik iki tribündekileri oyalamak için saat 16,30'da kızlar ortaya çıkıp Hindistan bayrağını taşıyarak koştular. Daha sonra çalan müzikle isteyenler dans etmeye başladı. Doğal olarak dans edenlerin büyük çoğunluğu kadınlardı.
Saat tam 17,00'de herkes tribünlerde yerini aldıktan sonra gösterişli kıyafetlerle bir manga cüsseli askerler, önde iki kadın askerle alana girdiler. Ayak hareketlerinin ağırlıklı olduğu tören geçişiyle bayrak değişim töreni başladı. Aynı anda Pakistan tarafı da benzer törene başladı. Sonunda bayrakları indirip komutanlar el sıkıştılar. Görsel bir şölen böylece sona erdi.
Saat tam 17,00'de herkes tribünlerde yerini aldıktan sonra gösterişli kıyafetlerle bir manga cüsseli askerler, önde iki kadın askerle alana girdiler. Ayak hareketlerinin ağırlıklı olduğu tören geçişiyle bayrak değişim töreni başladı. Aynı anda Pakistan tarafı da benzer törene başladı. Sonunda bayrakları indirip komutanlar el sıkıştılar. Görsel bir şölen böylece sona erdi.
Sihlerin kültür merkezi olan Amritsar'da pazar günü (Heritage road) yürüyüp Holi Festivaliyle ilgili toprak boyalarla yüzlerini boyayan insanları izleyerek biz de yüzümüzü boyadık. Sihler 12 martta kutlarken Hindular ertesi gün 13 mart pazartesi günü kutluyorlar.
|Holli Festival|
Holi Festivali her yıl Şubat sonu Mart başı dolunay zamanında rengarenk toprak boyalarla boyanarak kutlanıyor. Baharın gelişi çeşitli renkli boyalarla kutsanıyor. İyiliğin kötülüğe zaferi olan Renklerin festivali her yıl farklı günlerde kutlanmış oluyor. Holi Festivali esasen Arap Denizi kenarındaki çoğunluğu Hindu Gucerat ve Maharashtra eyaletlerinde coşkuyla kutlanıyormuş. Atılan boyalar yıkanınca kolayca çıkıyor.
Altın Tapınak
Kalabalıklar içinden yürüyerek bembeyaz Altın Tapınağa geldiğimizde önce ayakkabılarımızı çıkarıp kasaya kilitledik. Ana kapıya yaklaşırken akarsu havuzdaki suda basarak ayaklarımızı yıkayıp içeri girerken güvenlik yüzümüzdeki boyaların yıkanmasını istedi.
Kapıdan girince merdivenlerden inmeden sağdan büyük bir havuzun içine doğru uzanmış Altın Tapınak görünüyordu. Havuzun kapıya yakın kısmında kutsal balıklar vardı. Tapınak çok kalabalıktı. Sol tarafta soyunup havuza girenler vardı. Sihlerin Hac yeri olmamakla birlikte tüm Sihler Amritsar'a gelip Altın Tapınağı ziyaret etmek isterlermiş.
|Altın Tapınak yolu|
Biz soldan sağa devasa Havuzun etrafında dolaştık. Sağ tarafa geldiğimizde bir kulübeden irmik helvası benzeri bir helvanın kişilerin avuçlarının içine dağıtıldığını gördük. Daha sonra içerideki tek ağaç olan yerden geçip dolaşımı bitirdik.
|Suda yıkanan sih|
|Helva dağıtımı|
Tapınaktan çıktıktan sonra yakındaki Jallianwala Bang Park gittik. İngilizler 1919'de yüzlerce Sihi bu parkın olduğu yerde öldürmüş. Park bugün çok sayıda kişi tarafından ziyaret ediliyor. Kılıç kuşanıp çıkarmayan Sihler 1982 yılında Hindistan'dan ayrılmak isteyince Başbakan İndra Gandi binlerce Sihi Altın Tapınakta öldürmüş.
Yemeği Yellowchilli'de yedik. Tavuk ve balık dışında et yoktu. Lokanta tamamen turistlerle doluydu.
Ertesi gün Hindu tapınaklarını gezdik ama daha önce gördüklerime göre çok mütevazi ve küçüktüler.
Sonra Bengalore'un White Field yer alan Ayurveda kampına gittik. O ayrı bir yazı konusu.