Irene Márquez’in (Valdepeñas, 1990) kalemleri, beş yılı aşkın bir süredir grafik mizahın profesyonel dünyasında ilk kez sahneye çıkan hiciv dergisinin sayfalarını dolduruyor. Karikatürleri, sülfürik asitten daha aşındırıcı bir komiklik keskinliği ve ‘Çöp Çetesi’ ticari kartlarındaki rahatsız edici resimleri anımsatan özel bir çizim stili ile en yakıcı güncel konuları karikatürize bir şekilde tasvir etmeye cesaret etti. Karikatürist ABC’ye Levante Granadino’nun kalbindeki Huéscar bölgesinden telefonla cevap veriyor.
– Güzel Sanatlar bölümüne girdiğinizde kendinizi çizgi roman çizmeye adamak istediğinizi zaten biliyor muydunuz?
Hayır, çünkü çocuk çizgi romanı okuyucusu değilim. Elime düşen çizgi romanlar 14 yaşımdan kalmaydı ama benim de pek farkında değildim. Onunla temas kurmaya başladığımda tam da üniversite sayesinde oldu. Birçok sınıf arkadaşım ve öğretmenim bana şunu söyledi: “Çizgi roman çizeceksin, değil mi?” Bunu bir seçenek olarak görmedim ve onu çok az tanıyordum. Ancak çalışmalarım sırasında çizgi roman dünyasıyla çok yüzeysel de olsa daha fazla temas kurmaya başladım.
– Bana çizim stilinizdeki evrimi anlatın.Son teslim tarihlerinin olması, son bitirmeye daha az dikkat ettiğiniz anlamına mı geliyor?
Eh, komik çünkü böyle olması gerekiyor, vaktiniz olmadığı için giderek daha gevşek bir tarz benimsemelisiniz. Ama benim durumumda durum tam tersi. Yaptığınız şey daha iyi çizmeyi öğrenmektir ve bu da teslimat sürelerine uyum sağlama yönteminizin zaten yapmayı bildiğiniz şeyleri yapmak olduğu anlamına gelir. Yeni şeyler yapma riskine girmiyorsunuz, ancak çizim düzeyi El Jueves için çalışmaya başlamadan öncesine göre daha yüksek. Eskiden çok daha punk tarzım vardı, şimdi ise net bir çizgim olduğunu söylüyorlar. Çizim stili son derece rafine ve çok işlevsel olmaya çalışıyorsunuz. Önemli olan esprinin anlaşılması ve ben çizimde netlik bulmaya, tüm o kirli çizgileri, o olay örgüsünü, o noktaları arındırmaya çalıştım…
– Güncel olaylar hikayelerinizin büyük bir bölümünü işaret ediyor. Bu, kısa hikayeler için senaryoyu mükemmelleştirmeye istediğiniz kadar zaman ayıramayacağınız anlamına mı geliyor?
Evet tamamen. Teslimatlar önceden haftalıktı ve bir yıldan az bir süredir aylıklardı, ancak yine de son teslim tarihlerini belirliyorsunuz çünkü çift sayfa yapmak için 15 gün harcayamazsınız. Sonuçta biz serbest meslek sahibiyiz ve birçok farklı türde görevi üstlenmek zorundayız ve siz de bunları size makul görünen bir sürede bitirmeye çalışıyorsunuz. Bir fikri geliştirmek veya belirli bir tonla şakalar yapmak için daha fazla zaman harcamalarına olanak tanıyan daha basitleştirilmiş bir çizim stiline sahip meslektaşlarımız var. Senaryoya her zaman çok önem verdim. Belirsiz olmaya çalışıyorum, nereye gittiğimi görememen gerçekten hoşuma gidiyor. Bu kısmı kolaylıkla halledebilmek için zamana sahip olmayı her zaman sevdim.
– Yaratıcılığınızı nasıl yönetiyorsunuz ve ilham kaynaklarınız neler?
Bu oldukça hareket eden bir şey. Örneğin, ‘South Park’ tüm hızıyla devam ederken, mizahının çok farkındaydım, onu çok fazla analiz ettim ve bir şeyi saklamak için onu nasıl filtreleyebileceğimi gördüm, ancak artık bunu pek yapmıyorum çünkü bu bir referans değil şu anda yaptığım şey için. Ancak yaratıcı işlerin güzelliği de budur; her zaman bir şeyler keşfedebilirsiniz. Geçen yıl David Lynch’in tüm filmlerini izlemeye başladım, otobiyografisini de okudum ve oradan pek çok fikir edindim ama öncelikli olarak bunun benimle hiçbir ilgisi yok. Artık gerçekten korku filmlerine ve terörle mizah karışımına ilgim var.
– Bir espri yaptığınızda, sizi neyin komik bulduğuna veya sizi okuyacak izleyicinin neyi komik bulacağını düşündüğünüze göre mi odaklarsınız?
Benim için komik olmalı. Hiç hoşlanmadığım şeyler var. Örneğin İngiliz mizahı bana asla patlamayan, kontrollü bir şey gibi görünüyor. Ama çok acımasız değil demiyorum, çok naif, daha ışıltılı espriler de var. Kötü atılmış bir dikiş gibi sofistike bir temeli olan bu mizahı sevmiyorum. Ama her şeye uygun insanların olması güzel, hepimiz aynı şeylere gülemeyiz.
– Karikatürleriniz çok asidik bir kara mizah yayıyor. Sansür zamanlarında nasıl mizah yapıyorsunuz?
Her ne kadar insanlar mesleğimden dolayı uzman olduğumu düşünseler de ben bir uzman değilim. Kara mizahtan çoğu zaman nefret ederim çünkü kara mizah bir skandal arayışına dönüşmüştür. Her şey ölü bir bebekle ya da bir tavuğun sikilmesiyle halledilir ve altında başka hiçbir şey yoktur. Bu beni ilgilendirmiyor. Orada kalamazsın, arta kalanları sevmiyorum. Mizahım çok karanlık ama aynı zamanda çok hassastır. Çoğu zaman bana o kadar da siyah gelmiyor. Kara mizah etiketinin birçok anlama geldiğini düşünüyorum ama gerçekte o kadar da fazla anlam ifade etmiyor. Harika şakalar yapıyor olabilirsiniz ve bunlar bazen daha asidik olabilir veya sizi biraz daha rahatsız edici bir gerçekliğe götürebilir, ancak herkesin izlediği bir dizi olan ‘The Simpsons’ın çerçevesine mükemmel bir şekilde uyum sağlayabilirler. Mizahtan bu kadar karanlık değil, ışıltı istenmeli.
– Çok bataklık olan veya iptal kültürü nedeniyle kamuoyu tarafından eleştirilebilecek konulara girmek korkutucu mu?
Evet, korkutucu. Yaşadığım sorunların kara mizah şakalarından değil, güncel şakalardan ve ideolojik temalardan, bazı kavramlarla dalga geçmekten veya bazı şeylerle dalga geçmekten kaynaklandığı da doğrudur. İnsanlar çok holigan oluyorlar. Hiciv en çok soruna neden olan şeydir. Ayrıca nasıl söyleyeceğinizi bildiğiniz sürece her şeyi söyleyebileceğinize inandığım da doğru. Twitter formatı histerik bir formattır. Bu nedenle bu tartışma formatında suların bulanık olduğunu biliyorsanız berrak olmanız tavsiye edilir. İyi bir kurgu yazarının işi, istediğinizi söylemenize yardımcı olacak bir belirsizlik içinde saklanmaktır. Ve bu büyüklerin her zaman yaptığı şeydir. Cervantes bile bunu yaptı.
– Hiç bir şakayı değiştirdiniz mi ya da iptal edilme korkusuyla bir şeyi yayınlamayı bıraktınız mı?
Yaptığım şey, yükleyeceğim şeyleri ağlara yüklemeyi bırakmaktı. Ve bunu yapmadım çünkü ağların ne olduğunu biliyorum. Ben bunu dergiye koymayı tercih ediyorum, sonuçta gazete çok daha özgür bir boyuta sahip oluyor. Unutmayalım ki internet sürekli Büyük Biraderdir, sürekli izleniyorsunuz. Her an tavşan dışarı fırlayabilir, hiçbir şey olmayabilir veya bağlam dışı olan aptalca bir şey için büyük bir olayla karşılaşabilirsiniz. Orada kendimi sansürledim. Bu konudaki her şey bağlamdır.
– Okuyucuyu rahatsız edecek sağlıklı bir rahatsızlık yaratmaktan hoşlanıyor musunuz?
Bu olan bir şey. Ama benim aradığım şey bir terslik yapmak ve okuyucunun sonu beklememesi. Aralarında bir diyalog olan ve belki başlangıçta farkına bile varmadığınız fikirleri çaprazlayın, ancak sürprizin geldiği yer burasıdır. Önceden hiçbir ilişkisi olmayan şeyler ama siz onları karıştırabiliyorsunuz.
– Karikatürlerinizde bazen bariz bir şiddet odağı var. Şiddetin bir mizah aracı olarak kullanılması hakkında ne düşünüyorsunuz?
Süper çevik çünkü en hızlı varacağınız araç o (gülüyor). Bunu yeniden yaratmayı gerçekten seviyorum, ama belki biraz karikatürize bir çizim tarzım olduğu için, grafik mizah yaptığım için ve bunun harika göründüğünü düşünüyorum. Biraz yumuşak, net bir çizgiyle çizdiğinizde ve kan eklemeniz gerektiğinde… Haydi, ne zaman kanlı bir şey çizmem gerekse, tüm zamanımı o kanın bol, parlak, çarpıcı olmasına adadım. ve abartılı çünkü bana harika bir mizah kaynağı ve aynı zamanda çok skandal gibi görünüyor. Bunu çok komik buluyorum.
– Mizahın sınırlarının olması sağlıklı mı? Bunları vinyetlerinize nasıl uygularsınız?
Kendini bu işe adayan herkes gibi ben de bunu binlerce kez düşündüm. Güldürme anlamında mizahın sınırı yoktur çünkü içten içe her şeye gülebilirsiniz. Ancak sınırları olan şey, içinde yaşadığımız dünyadır ve bu son derece anlaşılabilir bir durumdur. Grafik mizah konusunda köktenci olmayacağız. Eğer toplum içinde istediğim her şeye gülemiyorsam buna değmez mi? İstediğinizi söyleme özgürlüğünü de her şeyin üstüne koymamalısınız. Bir toplulukta yaşamanın sınırlarının olduğunu anlıyorum. Ama aynı zamanda bir insanın bir gün ayağının kayması ve mahkemeye çıkması da bana gerçeküstü geliyor. Karmaşık bir konu ama taş atıp elimi saklamak için ifade özgürlüğüne sığınmayı sevmiyorum. Kendinizi bu işe adadığınızda, duyduğunuz sevgiden dolayı işe önem verdiğinize inanıyorum. Bir keresinde Ignatius Farray’in mizahın sınırları olmasının önemli olduğunu düşündüğünü duymuştum, çünkü bu sınırlar onun daha iyi çalışmasına ve mizahı daha iyi hale getirmesine yardımcı olmuştu ve bu kesinlikle doğru.
– Kara mizah ana akım haline mi geldi?
Ana akım olup olmadığını bilmiyorum ama beni biraz kızdıran bir etiket olduğunu itiraf etmeliyim. Her ne kadar uzun zamandır yaptığım bir iş olduğu için o etiketle anılıyor olsam da, şu anda yaptığım şeyin biraz karanlık olabilecek kendi mizahım olduğunu düşünüyorum. Ama bazen kara mizah içeren hesaplardaki memlere bakmaya başlıyorum ve bunların bana sıkıcı geldiğini düşünüyorum. Kaliteli bir şey yapmak için onun hakkında düşünmeniz, düşünmeniz ve ilk fikre bağlı kalmamanız gerekir. Kara mizah çok zayıf.
– Grafik mizahın geleceğini uzun vadede nasıl görüyorsunuz?
Grafik mizahın her zaman orada olacağına inanıyorum. Ve artık sosyal ağlarda vinyetler hazırlayan ve bunları hesaplarına yükleyen birçok insan var. Bilmediğim şey bunun neye dönüşeceği. Dergiler neredeyse geçmişte kaldı ve biz yazarlar sonuçta bir miktar ücretle geçinmek zorundayız. Ancak ağlarda, ilk başta ücretsiz olarak yapabilen, ancak daha sonra bir iş ve ücret alan çok iyi karikatüristler ve komedyenler ortaya çıkmaya devam ediyor. Formatlarda pek çok değişikliğin olduğu ve paranın nereden geldiğinin görüldüğü bir dönem ama bu devam edecek, devam edecek. Bundan eminim.