16 Ekim günü gerçekleşen astronomi, uzay ve havacılık olayları:
1969 – İlk kez aynı anda üç Soyuz uzayaracıyla yürütülecek bir göreve katılmak üzere uzaya çıkan Soyuz 6 Dünya’ya döndü. Soyuz 6’daki kozmonotlar, Georgy Shonin ve Valeri Kubasov uzayda ilk kez kaynak yaptılar. İkili kaynak için katot ışını, düşük basınçlı plazma arkı ve elektrot kullanılan üç metodu test etti. Kubasov’un yaptığı kaynak sırasında aracın gövdesi yaşam bölümünde yanacaktı. Ölümcül olabilecek bir kazadan dönülen testtin sonuçları ise kaynak kalitesi açısından tatmin ediciydi.
Toplam 7 kozmonotun yer aldığı operasyonda Soyuz 6 mürettebatı, Soyuz 7 ve Soyuz 8’in kenetlenmesini yüksek kaliteli biçimde kaydedecekti ama 3 uzayaracında da randevu (iki uzayaracının kenetlenme için bir araya gelmesi) sistemleri başarısız oldu.
1970 – Apollo Programı devam ediyor: Sağda Apollo 14’e ait, 8 numaralı Ay Modülü (LM-8) inceleme sırasında. Apollo 15’in Ay Modülü “Falcon” (LM-10) ise solda vince asılı biçimde bekliyor.
16 Ekim günü doğanlar ve ölenler:
1930 – İngiliz fizikçi, ilahiyatçı ve rahip John Polkinghorne doğdu. Polkinghorne, temel parçacıklarla ilgili teoriler üzerinde çalıştı, kuarkın keşfinde rol oynadı ve Feynman integrallerinin analitik ve yüksek enerji özelliklerini ve S-matris teorisinin temellerini araştırdı. 1963 – İngiliz fizikçi ve akademisyen Timothy Leighton doğdu.
Arnaldo Tamayo Méndez, 18 Eylül 1980 günü Baykonur Kozmodromu’ndan bir Soyuz roketi ile dakikalar içinde uzaya ulaştığında, tarihe uzaya çıkan ilk Siyah, ilk (ve tek) Kübalı kozmonot, ilk Latin Amerikalı ve Batı Yarımküreden ABD dışında uzaya çıkan ilk insan olarak geçti.
Méndez, Sovyet kozmonotu Yuri Romanenko ile beraber Soyuz 38 roketiyle Dünya’dan ayrılarak dakikalar içinde alçak Dünya yörüngesine erişti. İkili küçük bir uzay istasyonu olan Salyut-6’ya kenetlenmek için iki günü daha da küçük bir uzayaracı olan Soyuz kapsülü içinde geçirdi. Salyut-6’da ise yaklaşık bir hafta boyunca görev yaptılar.
Arnaldo Tamayo Méndez uzay görevi sırasında iki düzine kadar bilimsel deney gerçekleştirdi. Uzaya çıkan iki kişiden birini etkileyen, “uzay rahatsızlığı” denilen uzaya adaptasyon sendromunun araştırılmasına dair deneyler için günde 4 saat boyunca ayak tabanına basınç uygulayan bir ayakkabıyı denedi. Uzay rahatsızlığı için günümüzde astronotlar ilaç kullanmakta.
Oldukça yoksul bir aileden gelen Méndez çocukluğuda çok çeşitli işlerde çalışıp ailesinin geçimine yardımcı olurken bir taraftan da Batista rejimine karşı siyasi faaliyetlere katılıyordu. Küba Devrimi gerçekleştikten sonra hava kuvvetlerine katılacaktı. 1978 yılında Sovyetler Birliği’nin sosyalist ülkelerle ortak uzay projeleri düzenlediği Interkosmos (Rusça: ИнтерКосмос) programına seçildi. Bundan sonraki iki yıl boyunca yaklaşık ekip arkadaşı Romanenko ile beraber 1,500 saatlik eğitim gerçekleştirdi.
Zond 5 (Rusça: Sonda 5) uzayaracı, 18 Eylül 1968 günü Ay’ın etrafında tur atan ikinci, Dünya’ya hasarsız dönen ilk araç oldu.
Sovyetler Birliği’nin geliştirdiği Zond 5, 90,000 km uzaklıktan Dünya’yı görüntülemeyi başarmasına karşın teknik bir sorundan ötürü Ay’ı fotoğraflayamadı.
15 Eylül 1968’de fırlatılan Zond 5, mürettebatla Ay’ın etrafında dolaşması için planlanan Soyuz 7K-L1 uzayaracının değiştirilmiş bir versiyonuydu. Aşağıdaki fotoğrafta Soyuz hatlarını rahatlıkla seçebilirsiniz.
Araç görevin sonunda, 21 Eylül 1968’de Hint Okyanusuna başarıyla iniş yaptı.
Sovyetler Birliğinin Mars sonda programının ilk aracı olan ve 1962 Beta Nu, Mars 2MV-4 ve Sputnik 23 olarak da adlandırılan Mars 1 uzay sondası 1 Kasım 1962 tarihinde fırlatıldı. Bu aynı zamanda Mars’a araç yollamak için yapılan ilk başarılı fırlatmaydı. Ne yazık ki görevin tamamı başarılı geçmedi ve yakın geçişten önce iletişim kaybedildi.
1 Kasım 1962 günü Baykonur Kosmodromu’ndan bir Molniya roketi ile fırlatılan sonda, 21 Mart 1963 günü Dünya’dan 106,760,000 km uzaklıkta, anten yönlendirme sisteminde yaşanan bir hatadan kaynaklandığı düşünülen sorun sebebiyle sondayla iletişim kesildi. Sondanın Kızıl Gezegen’e 19 Haziran 1963’te 193,000 km yakın geçiş yaptığı düşünülüyor. Ardından uzayaracı Güneş merkezli bir yörüngeye girdi.
Venera sınıfından modifiye edilmiş bir uzayaracı olan Mars 1, 3.3 metre uzunlukta ve 1 metre çapta silindirik bir gövde yapısına sahipti. 893,5 kg ağırlıktaki araç gücünü 4 metre genişliğinde 2.6 m2 güneş panellerinden alacak biçimde üretilmişti. Kızıl gezegenin 11,000 km yakınından geçmesi planlanan araç, yüzeyin fotoğraflarını çekecek ve kozmik radyasyon hakkında veri gönderecek biçimde tasarlanmıştı.
Uzayaracı Dünya ile iletişim için desimetre dalga boyunda (32 cm) radyo dalgalarını kullanan yüksek kazanımlı bir parabolik antene sahipti. Bu sistem güneş panellerine bağlı iki adet çok yönlü, 1.6 metre dalga boyu vericisi ile desteklenmişti. Deney modülünde ise 8 cm dalga boyunda TV görüntüsü göndermeye yarayan bir anten bulunuyordu. Bu modülde ayrıca 5 cm dalga boyu vericisi bulunuyordu.
(Dalga boyu yükseldikçe daha uzun menzilde kullanım mümkün olur ancak veri hızı azalır.)
Mars 1 ile elde edilen bilimsel sonuçlar
Sonda, 6,000 ile 40,000 km irtifa aralığında her iki dakikada bir mikro meteor çarpışması kaydetti. Bu meteorlar Taurids meteor yağmurundan kaynaklanıyordu. Dünya’dan uzaklaştıktan sonra 20-40 milyon km aralığında da benzer yoğunlukta mikro meteor varlığı tespit etti.
Manyetik alanın şiddetini ortalama 3–4 nanotesla olarak ölçü. Manyetik alan en fazla 6-9 nanotesla ölçülen pikler yapıyordu.
Güneş rüzgarı tespit edildi
Dünya etrafındaki radyasyon bölgeleri tespit edildi ve bunların değerleri doğrulandı.
18 Mart 1965 tarihinde Vostok-2 uzayaracıyla yörüngeye çıkan Sovyet kozmonotları Alexey Leonov ve Pavel Belyayev, insanlık tarihinin ilk uzay yürüyüşü görevini gerçekleştirdiler. Uzayaracının dışına çıkan ilk insan olan Alexey Leonov’un uzay yürüyüşü 12 dakika sürdü ve görevi süresince vücut sıcaklığı 1.8 derece artmıştı: Kozmonot, sıcak çarpmasına uğramanın sınırına ulaştı.
Leonov’un yaşadığı sorunlar bununla da kalmadı. Vakum ortamında fazla şişen uzay elbisesi, uzayaracına geri dönüşünde sıkıntı yaşamasına neden oldu. Soğuk Savaş ortamında diğer ülkelerin iletişimlerini dinleyebileceğini bilen Leonov protokollere uymayarak durumu yer kontrole bildirmedi.
Leonov’un sonradan anlattıklarına göre girişe sığmaya çabalarken uzay elbisesi deforme olmuştu. Geri çıkması da mümkün değildi. Sonunda Leonov çare olarak bir valfi hafifçe açarak elbise içersindeki havanın bir kısmını tahliye ederek, elbiseyi 1.2 metrelik girişten geçebilecek boyuta getirmeyi başardı.
Sovyetler Birliği bu görevle beraber Sputnik 1 ile başlayan uzaydaki üstünlüğünü pekiştirmiş oldu.
Leonov 1975 yılında yine tarihi bir görev için uzaya tekrar çıktı ve ABD ve Sovyetler Birliği’nin ilk defa birlikte yürüttükleri Apollo-Soyuz görevine katıldı. Bu görevde Amerikan Apollo 18 uzayaracıyla Sovyet Soyuz 16 uzayaracı uzayda kenetlendi.
Efsane kozmonot 11 Ekim 2019 günü, 85 yaşında hayata gözlerini yumdu.