KUVVET VE HAREKET Cisimleri iterek ya da çekerek onlara kuvvet uygulamış oluruz. İtme ve çekmenin birer kuvvet olduğunu 3. sınıfta öğrenmiştik. Varlıkları hareket ettiren, durduran, şeklini değiştiren veya yönünü değiştiren itme ve çekme etkisine kuvvet denir. Bir cismi iterek veya çekerek hareket ettirebiliriz. --KUVVET-1-Duran cismi hareket ettirebildiğini, hareketli cisimleri hızlandırabildiğini, yavaşlatabildiğin veya onların hareket yönlerini değiştirir. 2-Hareket hâlindeki bir cisme hareketi yönünde kuvvet uygulandığında cisim hızlanır. Örneğin bebek arabasını iten bir anne, hareketi yönünde arabaya daha fazla kuvvet uygularsa arabayı hızlandırır. 3-Hareketli bir cisme, hareket yönüne zıt yönde uygulanan kuvvet, cismin yavaşlamasına neden olur. 4-Hareketli cisimlere farklı yönde bir kuvvet uygulanarak bu cisimlerin hareket yönleri değiştirilebilir. Kuvvet cisimlere etki ederek onların hareketini; * Hızlandırır, * Yavaşlatır, * Durdurur, * Yönünü değiştirir * Döndürür --KUVVETİN ETKİLERİ 1 – Hızlandırma Etkisi: Kuvvet uygulayarak hareket halindeki bir cismin hareketi hızlandırılabilir.Bunun için cismin yönünde uygulanan kuvvet arttırılmalıdır. Örnek : Hareket halindeki bir otomobilin gaz pedalına basınca otomobil hızlanır. 2 – Yavaşlatma Ve Durdurma Etkisi: Hareket halindeki bir cisme, hareket yönüne zıt bir kuvvet uygulanırsa cismin yavaşlamasına, hatta durmasına neden olur. Örnek : Sürtünme kuvveti cismin yavaşlamasına ve durmasına neden olan cismin hareketi ile zıt yönlü kuvvettir. 3 – Yön Değiştirme Etkisi: Hareket halindeki bir cisme hareket yönünden farklı bir yönde ve hareketine neden olan başka bir hareket uygulanırsa, hareket yönünün değişmesine neden olur. 4 – Döndürme Etkisi: * Bisikleti sürmek için pedala basarak tekerleği hareket ettirirken * Kapıyı açmak için kapı kolunu çevirirken * Otomobil direksiyonunu dondurup tekerleklerin yönünü değiştirirken * Tornavida ile vidaları sıkıştırırken kuvvetin döndürme etkisinden yararlanırız. KUVVETİN CİSİMLERİN ŞEKLİNE ETKİSİ Kuvvet cisimlerin şekillerinde; * * * * Bükme Sıkma Germe Vurma yoluyla değişiklik yapılabilir. * Oyun hamuruna parmağımızla bastığımız yerde parmağımızın izi kalır, sekli değişmez. * Bir lastiği iki ucundan çektiğimizde lastik uzar (germe) * Plastik cetveli büktüğümüzde cetvel eğilir. (bükme) * Süngeri avucumuzda sıkıştırdığımızda büzülür. Bütün bunlar kuvvetin sekil değiştirmesine örnektir. Kuvvetin etkisiyle şekil değiştiren cisimlerden bazıları, kuvvetin etkisi ortadan kalktığında eski şekline geri döner. Böyle cisimlere esnek cisim denir. Paket lastiği, yay ve sünger bu cisimlere örnek olarak verilebilir Kuvvetin etkisi ortadan kalktığında bazı cisimler eski şekline dönmez. Böyle cisimlere de esnek olmayan cisimler denir. Vurduğumuz yumurtadaki ve büktüğümüz teldeki şekil değişikliği kalıcıdır. Çünkü bakır tel ve yumurta esnek olmayan cisimlerdir.