Sabit döviz kuru sistemi
Bazen sabitlenmiş döviz kuru olarak adlandırılan sabit döviz kuru, bir para biriminin değerinin başka bir tek para biriminin değerine, başka bir para biriminin sepetine veya altın gibi başka bir değer ölçüsüne karşı sabitlendiği bir tür döviz kuru rejimidir.
Sabit bir döviz kuru kullanmanın yararları ve riskleri vardır. Sabit bir döviz kuru, tipik olarak, bir para biriminin değerini, önceden belirlenmiş bir oranda doğrudan, değerin sabitlendiği farklı, daha istikrarlı veya daha uluslararası olarak geçerli bir para birimine (veya para birimlerine sabitleyerek) sabitlemek için kullanılır. Bunu yaparken, para birimi ile para birimi arasındaki döviz kuru, esnek döviz kuru rejiminden farklı olarak, piyasa koşullarına göre değişmemektedir. Bu, iki para birimi arasındaki ticareti ve yatırımları daha kolay ve daha öngörülebilir hale getirir ve özellikle yabancı para cinsinden borç alan ve dış ticaretin GSYİH'sının büyük bir bölümünü oluşturduğu küçük ekonomiler için özellikle yararlıdır.
Sabit bir döviz kuru sistemi, enflasyonun sınırlandırılması gibi bir para biriminin davranışını kontrol etmek için de kullanılabilir. Ancak, bunu yaparken, sabitlenmiş para birimi referans değeri ile kontrol edilir. Dolayısıyla, referans değeri yükseldiğinde veya düştüğünde, kendisine sabitlenen para birimlerinin değer(leri)nin sabitlenmiş para biriminin işlem görebileceği diğer para birimleri ve emtialarla ilgili olarak da yükselip düşeceği sonucuna varır. Başka bir deyişle, sabitlenmiş bir para birimi, mevcut değerinin herhangi bir zamanda nasıl tanımlandığını belirleyen referans değerine bağlıdır. Ek olarak, Mundell-Fleming modeline göre, kusursuz sermaye hareketliliği ile sabit bir döviz kuru, bir hükümetin makroekonomik istikrarı sağlamak için iç para politikasını kullanmasını önler.
Sabit bir döviz kuru sisteminde, bir ülkenin merkez bankası genellikle açık bir piyasa mekanizmasını kullanır ve sabit oranını ve dolayısıyla sabit değeri korumak için para birimini sabit bir fiyattan almak ve/veya satmak için Para biriminin, sabitlendiği referansla ilgili olarak her zaman kararlıdır. İstenilen döviz kurunu sürdürmek için merkez bankası, yerel para devalüasyonunda, yabancı parasını rezervlerde satmakta ve iç parayı geri almaktadır. Bu, iç paraya yapay bir talep yaratmakta ve döviz kurunu arttırmaktadır. Yurt içi paranın istenmeyen bir şekilde değerlenmesi durumunda, merkez bankası yabancı parayı geri alır ve böylece talebi ve döviz kurunu azaltmak için yerel parayı piyasasını düşürür. Merkez bankası rezervlerinden, ödemelerin dengesizliğini finanse etmek için gereken varlıkları ve/veya yabancı para birimlerini veya para birimlerini de sağlar.
21. yüzyılda, büyük ekonomilerle ilişkilendirilen para birimleri, tipik olarak döviz kurlarını diğer para birimlerine sabitlemez ya da sabitlemez. Sabit bir döviz kuru sistemini kullanan son büyük ekonomi, Temmuz 2005’te yönetilen bir döviz kuru olarak adlandırılan biraz daha esnek bir döviz kuru sistemini benimseyen Çin Halk Cumhuriyeti’ydi. Avrupa Döviz Kuru Mekanizması, Avro bölgesine katılan ülkelerin yerel para birimlerinden avroya karşı nihai bir dönüşüm oranı oluşturmak için de geçici olarak kullanılmaktadır.
Konu Başlıkları
Tarihçe
Altın standardı veya sabit döviz kurlarındaki altın döviz standardı 1870'den 1914'e kadar yükselmiştir, bunun ardından birçok ülke bimetallizmi takip etmiştir. İki dünya savaşı arasındaki dönem geçiciydi, Bretton Woods sistemi II. Dünya Savaşı sonrasında yeni sabit döviz kuru rejimi olarak ortaya çıkmıştı. II. Dünya Savaşı'ndan sonra savaşa tahrip olmuş ulusları bir dizi para birimi istikrar programı ve altyapı kredisi ile yeniden inşa etmek amacıyla kuruldu. 1970'lerin başlarında sistemin bozulma ve yerini dalgalanma ve sabit döviz kurları karışımı ile değiştirdi.
Kronoloji
Sabit kur sisteminin zaman çizelgesi:
|1880–1914||Klasik altın standartı dönemi|
|Nisan 1925||İngiltere altın standardına geri döndü|
|Ekim 1929||ABD borsa çöktü|
|Eylül 1931||İngiltere altın standardını iptal etti|
|Temmuz 1944||Bretton Woods konferansı|
|Mart 1947||Uluslararası Para Fonu ortaya çıkıtı|
|Ağustos 1971||Amerika Birleşik Devletleri doların altına çevrilebilirliği askıya aldı|
|Aralık 1971||Smithsonian Anlaşması|
|Mart 1972||% 2.25 dalgalanma bandına sahip Avrupa yılanı|
|Mart 1973||Yönetilen şamandıra rejimi ortaya çıkıyor|
|Nisan 1978||Jamaika Anlaşmaları yürürlüğe girecek|
|Eylül 1985||Plaza Accord|
|Eylül 1992||Birleşik Krallık ve İtalya Döviz Kuru Mekanizması'ndan (ERM) vazgeçti|
|Ağustos 1993||Avrupa Para Sistemi döviz kurlarında ±% 15 dalgalanma sağlar|
Altın standardı
Altın standardın ilk kuruluşu 1821'de İngiltere, ardından 1852'de Avustralya ve 1853'de Kanada idi. Bu sistemde, tüm para birimlerinin dış değeri, sabit fiyatlarla sınırsız miktarda altın almaya ve satmaya hazır olan merkez bankalarıyla altın cinsindendir. Her merkez bankası, altın rezervini resmi rezerv varlığı olarak sürdürmüştür. Örneğin, “klasik” altın standart döneminde (1879-1914), ABD doları 0.048 troy oz Altın olarak tanımlandı.
Bretton Woods sistemi
İkinci Dünya Savaşı'ndan sonra, Bretton Woods sistemi (1944-1973), altın rezervini ABD rezervinin resmi rezerv varlığı olarak aldı. Rejim, bağlayıcı yasal yükümlülükleri Uluslararası Para Fonu (IMF) aracılığıyla çok taraflı karar alma ile birleştirmeyi amaçlamıştır. Bu sistemin kuralları, IMF ve Uluslararası Yeniden Yapılanma ve Kalkınma Bankası'nın anlaşma maddelerinde belirlenmiştir. Sistem, egemen devletler arasında döviz ilişkilerini yönetmeyi amaçlayan ve 44 üye ülkenin ulusal para birimlerinin ABD doları cinsinden bir paritesi oluşturması ve döviz piyasalarına müdahale ederek (yani yabancı para alıp satarak) döviz kurlarını paritenin %1'i (bir "bant") içinde tutması gereken parasal bir emirdi. ABD doları, uluslararası para işlemlerine yönelik artan talepleri karşılayacak kadar güçlü olan tek para birimi idi ve bu nedenle ABD, hem doları hem de altın başına ons başına 35$ oranında altınla birleştirmek ve bu fiyata dolarları altına çevirmeye karar verdi.
Amerika’nın hızla kötüleşen ödemeler durumu ve ABD’den büyük miktarda likit sermaye uçuşu konusundaki endişeleri nedeniyle, Başkan Richard Nixon 15 Ağustos 1971’de doların altına çevrilebilirliğini askıya aldı. Aralık 1971’de, Smithsonian Anlaşması, altın fiyatının değerinin 35,50 ABD dolarından ons başına 38 ABD dolarının artmasına yol açtı. Mart 1973'te dolara karşı yapılan spekülasyon, bağımsız bir dalgalanmanın doğmasına neden oldu ve böylece Bretton Woods sistemini etkin bir şekilde sonlandırdı.
Mevcut para rejimleri
Mart 1973'ten bu yana dalgalı kur takip edildi ve 1978'deki Jamaika anlaşmasıyla resmi olarak tanındı. Ülkeler, döviz kurlarındaki kısa vadeli dalgalanmaları dengelemek için döviz piyasalarına müdahale etmek için döviz rezervlerini kullanırlar. kurun esas rejimi genellikle Bretton Woods politikaları, yani Bretton Woods II bir canlanma olarak kabul edilir.
Mekanizmalar
Açık piyasa ticareti
Genel olarak, sabit bir döviz kurunu korumak isteyen bir hükümet bunu, açık piyasada kendi para birimini alıp satarak yapar. Bu, hükümetlerin yabancı para birimlerinin rezervlerini korumasının bir nedenidir.
Eğer döviz kuru sabit gösterge oranının çok üzerine çıkarsa (gerekenden daha güçlüyse), hükümet kendi parasını satar (Arz'ı arttırır) ve döviz satın alır. Bu, para biriminin fiyatının değerinin düşmesine neden olur (Okuma: Klasik Talep-Arz diyagramları). Ayrıca, kurulduğu para birimini satın alırlarsa, o para biriminin fiyatı artar ve para birimlerinin nispi değerinin, hedeflenen nispi değere yakın olmasına neden olur (aşarsa ....)
Eğer döviz kuru istenen oranın çok altına düşerse, hükümet piyasadaki kendi para birimini rezervlerini satarak satın alır. Bu, piyasaya daha fazla talep getirir ve yerel para biriminin daha da güçlenmesine neden olur ve umulan amaçlanan değerine geri döner. Sattıkları rezervler, bağlı oldukları para birimi olabilir; bu durumda o para biriminin değeri düşecektir.
Fiat
Sabit bir döviz kurunun korunmasında daha az kullanılan bir diğer araç ise, herhangi bir döviz kuru üzerinden döviz ticareti yapılmasının yasadışı hale getirilmesidir. Bunu zorlaştırmak zordur ve genellikle döviz cinsinden karaborsaya yol açar. Bununla birlikte, bazı ülkeler tüm para dönüşümü üzerindeki devlet tekelleri nedeniyle bu yöntemi kullanmada oldukça başarılılar. Bu, Çin hükümetinin ABD doları karşısında bir döviz kurumu veya sıkıca bantlanmış bir dalgalanmayı sürdürmek için kullandığı yöntemdi. Çin, döviz kurunu korumak için günde ortalama bir milyar ABD doları satın almaktadır. 1990'lar boyunca, Çin, yuan ve diğer para birimleri arasındaki tüm para birimi dönüşümü üzerindeki bir hükümet tekelini kullanarak bir para birimi sabitlemesinde oldukça başarılıydı.
Açık piyasa mekanizması örneği
Bu sisteme bağlı olarak, merkez bankası ilk önce para birimi için sabit bir döviz kuru ilan eder ve daha sonra yerel para birimini bu değerden almayı ve satmayı kabul eder. Piyasa dengesi döviz kuru, arz ve talebin eşit olacağı, yani piyasaların netleşeceği orandır. Esnek bir döviz kuru sisteminde, bu spot oranıdır. Sabit bir döviz kuru sisteminde, önceden açıklanan oran, piyasa dengesi döviz kuru ile örtüşmeyebilir. Yabancı merkez bankaları, fazla talebi karşılamak veya fazla arzı almak için döviz piyasasına müdahale etmek için satabilecekleri döviz ve altın rezervlerini tutmaktadır.
Döviz talebi, iç mallar, hizmetler ve finansal varlıklar için iç talepten kaynaklanmaktadır. Döviz arzı, benzer şekilde, memleketten gelen mal, hizmet ve finansal varlıklara olan talepten kaynaklanmaktadır. Sabit döviz kurlarının serbestçe dalgalanmasına ya da talep ve arzdaki günlük değişikliklere cevap vermesine izin verilmez. Hükümet, para biriminin kur değerini sabitler. Örneğin, Avrupa Merkez Bankası (ECB), döviz kurunu 1 € = 1 $ olarak sabitleyebilir (euro'nun sabit döviz kurunu takip ettiği varsayılarak). Bu, Euro'nun merkezi değeri veya par değeridir. Para biriminin hareketi için üst ve alt sınırlar uygulanır, bunun ötesinde döviz kurundaki değişikliklere izin verilmez. Şekil 1'deki "bant" veya "yayılma" 0,6 € 'dur (1,2 ile 1,8 € arasında).
Dolar için aşırı talep
Şekil 2, dolarlara olan aşırı talebi açıklar. Bu, iç mallara, hizmetlere ve finansal varlıklara iç talebin, Avrupa Birliği'nden mallara, hizmetlere ve finansal varlıklara olan dış talebi aşması durumudur. Dolara olan talep DD'den D'D'ye yükselirse, cd cinsinden fazla talep yaratılır. ECB, bant sınırını korumak için Euro karşılığında cd doları satacakdır. Dalgalı bir döviz kuru sistemi altında, dengede e. ECB bu şekilde dolar sattığında, resmi dolar rezervleri düşmekte ve yerel para arzı daralmaktadır. Bunu önlemek için, ECB devlet tahvili satın alabilir ve böylece para arzındaki açığı karşılayabilir.
Buna döviz piyasasında sterilize müdahale denir. ECB rezervler tükenmeye başladığında, dolar için aşırı talebi azaltmak, yani denge ile sabit oranlar arasındaki boşluğu daraltmak için euro değerini değerlendirebilir.
Aşırı dolar arzı
Şekil 3, doların fazla arzını açıklar. Bu, Avrupa Birliği'nden gelen mal, hizmet ve finansal varlıklara yönelik dış talebin, Avrupa'daki dış mal, hizmet ve finansal varlıklara olan talebini aştığı bir durumdur. Dolar arzı SS'den S'S'ye yükselirse, ab kadar bir miktar arz yaratılır. Avrupa Merkez Bankası, bant içerisindeki limiti korumak için avro karşılığında bir dolar alacak. Dalgalı bir döviz kuru sistemi altında, denge yine e'de sağlanmış olacaktır. ECB bu şekilde dolar aldığında, resmi dolar rezervleri artar ve iç para arzı genişler ve bu da enflasyona yol açabilir. Bunu önlemek için, ECB devlet tahvili satabilir ve bu nedenle para arzındaki yükselişe karşı gelebilir. ECB fazla rezerv biriktirmeye başladığında, fazla dolar arzını azaltmak için euro'yu da değerlendirebilir, yani denge ile sabit oranlar arasındaki boşluğu daraltabilir. Bu devalüasyonun tam tersidir.