Türklerin anayurdu Orta Asya'dır. Orta Asya'nın sınırları; Doğuda Kingan Dağlan, Batıda Hazar Denizi, Güneyde Himalaya Dağları, Kuzeyde Sibirya'dır. Türkler hayvancılıkla uğraştıklarından dolayı göçebe yaşamışlar bunun sonucunda geniş bölgelere yayılmışlardır.
Göçlerin Nedenleri
Nüfus artışı ve toprakların yetersiz kalışı
Olumsuz iklim şartlan (kuraklık, şiddetli kışlar)
Salgın hastalıklar
Boylar arasındaki mücadeleler
Çin ve Moğol baskısı
Göçlerin Sonuçları
Orta Asya kültür ve medeniyeti dünyanın değişik bölgelerine taşınmıştır.
Göç eden Türk boyları gittikleri yerlerde yeni Türk devletleri kurarlarken, oralardaki bazı devletleri de yıkmışlardır.
NOT:
Türklerin Orta Asya'dan göç etmeye başlamaları Kavimler Göçünün başlamasında etkili olmuştur
Çin'in ve Doğu Hunları'nın baskısıyla Aral Gölü civarına göç eden Batı Hunları, burada 200 yıl kadar yaşadılar. Nüfusları artıp, toprakları yetersiz kalmaya başlayınca, MS 375 yılında Volga nehrini aşarak Avrupa'ya doğru ilerlediler. Türklerin bu ilerlemeleri karşısında önlerinde bulunan Vizigot, Ostrogot, Van-dal, Sakson, Frank, Germen gibi bir çok kavim hareketlenerek Türklerden kaçmaya başladı.
Batı Hun Türklerinin neden olduğu bu olaya tarihte "Kavimler Göçü" denir.
Kavimler Göçünün Sonuçları
Roma İmparatorluğu; Doğu ve Batı Roma İmparatorluğu olmak üzere ikiye ayrıldı.(395). Batı Roma İmparatorluğu 476 yılında Germen kavimleri tarafından yıkıidı.
Avrupa'nın etnik yapısı ve siyasi çehresi değişti. Günümüz Avrupa devletlerini meydana getiren milletler bugünkü şekliyle bulundukları bölgelere yerleştiler.
Ortaçağ Avrupa'sının siyasi hayatına egemen olan feodalitenin oluşmasına ortam sağladılar.
Hunların Avrupa'ya gelmesiyle birlikte Avrupalılar Türk kültür ve medeniyetiyle tanışmışlardır.
552 yılında Bumin Kağan tarafından Orta Asya'daki Avar hâkimiyetine son verilerek kuruldu. Başkenti Ötügen'dir. Bumin Kağan'dan sonra Çin'in kışkırtması İle Göktürk Devleti, Batı ve Doğu Göktürk Devleti olarak ikiye ayrıldı. Her ikisine de daha sonra Çinliler son verdi.
B) II. Göktürk (Kutluk) Devleti (682-744)
Göktürk Devleti'nin parçalanıp yıkılmasıyla, Çin'in egemenliğinde yaşayan Türkler, 50 yıl süren bir esaret dönemi yaşadılar. Bu süre içinde defalarca Çin'e karşı ayaklandılar. Ancak başarılı olamadılar. 682 Yılında Kutluk Kağan'ın başlattığı ayaklanma başarılı oldu. Türkler Çinlileri topraklarından atarak yeniden bağımsızlıklarına kavuştular.(682). Devlete, kurucusunun adından dolayı Kutluk Devleti denildi. Kutluk Devleti en parlak devrini Bilge Kağan zamanında yaşamıştır. Bilge Kağan ülkeyi kardeşi Kültigin ve veziri Tonyukuk ile yönetmiştir. Bilge Kağan'dan sonra zayıflayan devlet Karluk, Basmil ve Uygur Türkleri tarafından 744 yılında yıkılmıştır.
İik başta Asya Hunları'na, ardından da Göktürklere bağlı olarak boylar halinde yaşayan Uygurlar, Basmil ve Karluklarla birleşerek Göktürk Devleti'ne son verdikten sonra Uygur Devleti'ni kurdular.
İlk hükümdarları Kutluk Bilge Kül Kağan olan Uygurlar, Karabalasagun şehrini kurarak burayı başkent yaptılar.
Uygurlar, en parlak dönemlerini Moyen-Çor Kağan zamanında yaşadıiar. Böğü Kağan zamanında Çin'e yapılan bir sefer dönüşünde dört Mani rahibinin getirilmesiyle Manihaizm dini Uygurlar arasında yayılmaya başladı. Uygurların bir kısmı, göçebe yaşam ve hayvancılığı bırakarak tarımla uğraşmaya ve yerleşik yaşamaya başladılar. Uygurların askeri açıdan zayıflamasına neden olan bu gelişme sonrasında 840 yılında Kırgızların saldırısıyla Uygur Devleti yıkıldı.
NOT:
Manihaizm dininin et yemeyi ve savaşmayı yasaklaması, Uygurların eski Türk geleneklerini terk etmesine neden olmuştur.
Kurultaya katılma hakkı olanlara TOYGUN denir. Şad (vezir), Tudun (vali), Boy Beyleri, Hakan, Hatun, Yargucu (Yargıç), Tigin (şehzade) gibi kişiler Toygun'dur.
*¥ Türklerde Devlet doğu ve batı olmak üzere ikili devlet anlayışı şeklinde yönetilirdi. Doğu kutsai sayıldığından dolayı batıya göre daha üstündür. Bundan dolayı hakan daima doğuda bulunurdu. Batıda ise Yabgu (hakanın kardeşi) görev alırdı. Diğer devlet görevlileri ise;
♦ Tigin: Şehzade
♦ Aygucu: Devlet işlerinde Kağanın yardımcısıdı r, (Tonyukuk en ulu Aygucudur)
♦ Şad: Vezir (boylara İdareci olarak gönderilen hükümdar soyundan gelen kişidir)
Yargucu: Yargıç
Tamgacı: Yazı işlerine bakan kişidir(bitikçi)
Apa: Saray görevlisi
Tarkan; Ordu komutanı
Agalıg: Hazine görevlisi
21.
Türk devletlerinin kısa Ömürlü olmasının nedenleri:
Ülkenin hakan ve ailesinin ortak malı anlayışının olması
Türklerde devlet ve toplum düzeni "Töre" adı verilen, Örf, adet, gelenek ve göreneklerine dayanan yazısız hukuk kurallarına göre biçimlendirilmiştir. Töre kanunları bir kişi tarafından değiştirilemez veya eklenemez, töre kanunları yalnız kurultayda alınan kararlarla değiştirilebilir.
Törelere hakan dahil herkes uymak zorundadır. Uymayanlar sert şeklinde cezalandırılır. Cezalar kısas esasına dayanır. Türkler göçebe yaşadıklarından dolayı hapis cezası yoktur. (Zorunlu hallerde hapis cezası 10 günü geçmez.)
İslam öncesi Türklerin din ve inanışlarını şu 4 grupta toplayabiliriz:
1. Tabiat Kuvvetlerine İnanma; Dağ, ağaç, göl, kaya gibi varlıkların gizli güçlere sahip olduklarına inanırlardı.
2. Atalar Kültü: Ölmüş büyüklere ve atalara ait hatıralar kutsal sayılır ve saygı gösterilirdi,
3. Şamanizm: Kam veya Şaman adı verilen kişilerin, kötü veya iyi ruhlarla temas sağladıklarını inanılarak, bunların büyücülük ve sihir özelliklerine başvururlardı. Şaman inançları Anadolu'da hala varlığını sürdürmektedir. Örneğin; Gelinlerin üzerine buğday veya para atmak, eşikte oturmayı uğursuzluk saymak, kurşun dökmek gibi...
4. GÖktanrı Dini: Türklerin İslamiyet'ten Önceki dini Göktanrı diniydi. Bu dine göre Türkler;
Tek bir Tanrının evreni yarattığına ve gökte oturduğuna inanıyorlardı.
Öldükten sonra dirileceklerine inandıklarından, ölülerini atı, eşyaları ve silahıyla birlikte gömüyorlardı.
*Cennet'e Uçmağ, cehenneme ise Tamu diyorlardı.
Mezarlara ölünün, sağlığında öldürdüğü düşman sayısı kadar Balbal adı verilen küçük heykeller dikerlerdi. İnanışa göre, yeniden dirilecek kişi atıyla cennete gidecek ve öldürdüğü düşmanlar sonraki yaşamında ona hizmet edeceklerdir.
Ölüleri için Yuğ adı verilen cenaze törenleri yapar ve ardından yas tutarlardı.
Uygurlar tahta harflerden matbaayı ve pamuktan kağıdı yapmışlardır.
Madencilikte özellikle de demircilikte ileri gitmişlerdir. (Kazakistan'ın başkenti Alma Ata yakınlarında bir kurgandan çıkarılan "Altın Adam Heykeli" Türk maden sanatının ne kadar geliştiğini gösterir.)
Eşya ve binalarda "hayvan üslubu" denilen, hayvan figürlerini kullanmışlardır.
Halı, Türklerin dünya medeniyetine bir katkısıdır. (Altaylarda Pazırık Kurganı'nda bulunan halı dünyanın en eski halisidir.)