Çocukken Li Lejie, sokakta buğulanmış çörekler satarken gözcülük yaparak ailesiyle birlikte çalışmaya gitti.
Görevi, onu fark ederse bir uyarı bağırmaktı. chengguanveya yol kenarında yiyecek seyyar satıcılık yaptıkları için onlara para cezası verebilecek veya malzemelerine el koyabilecek şehir yönetimi memurları. Annesi ona sık sık amcası gibi bir iş adamı olabilmesi için bir gün üniversiteye gitmesi gerektiğini söylerdi.
Geçen yaz Li, Çin’in batısındaki Chengdu’daki bir üniversiteden çevrimiçi ders verme stajı ve terfi fırsatıyla mezun oldu. Ancak ailesini dehşete düşürerek, onun yerine kendi sokak tezgâhını açmak için işi bıraktı.
23 yaşındaki oyuncu, “Sadece denemek, nasıl olduğunu görmek istedim” dedi. “Ve işle ilgili bazı tartışmalar yaşadım.”
10 aylık stajyerliğin ardından Li, amirinden bıkmıştı ve terfisinin birkaç hafta zam yapılmadan deneme süresi olacağından hayal kırıklığına uğradı. Chengdu’daki diğer iş fırsatları karşısında şaşkına dönerek, yoldan geçenlere kızarmış atıştırmalıklar satan bir lise arkadaşının yanına gitmek için Ağustos ayında güney kıyısındaki Guangzhou’ya taşındı.
Çin’in ekonomik büyümesi yavaşlarken ve genç işçiler azalan işler için rekabet ederken, çoğu kişi bir zamanlar altında görebilecekleri mütevazi bir mesleği benimsiyor: seyyar satıcılık. Bir zamanlar bunu bir kamu sorunu olarak gören yerel yönetimler, daha fazla pazarın ve gıda büfesinin harcamaları ve istihdamı artıracağı umuduyla düzenlemeleri gevşeterek bu eğilimi teşvik etti.
Paradigma değişikliği, sıkı hükümet kontrolleriyle birlikte pandeminin dünyanın en büyük ikinci ekonomisinde bıraktığı derin yaraların bir işareti.
Haziran 2020’de dönemin Başbakanı Li Keqiang, ülkenin sert COVID-19 kısıtlamalarının neden olduğu mali acıyı dengelemenin bir yolu olarak “sokak tezgahı ekonomisini” savundu. O zamanlar, büyümeye hızlı başlamak için yiyecek tezgahlarına dönme fikri geniş çapta paniğe kapıldı ve kısa süre sonra terk edildi. Ancak Çin’in seyahat, harcama ve endüstriyel üretimi engelleyen boyun eğmeyen “sıfır COVID” pandemi politikasının üç yıl sonra, yetkililer ekonomik aktiviteyi desteklemek için mümkün olan her seçeneğe yöneliyor.
Pekin Üniversitesi Guanghua School of Management’ta finans profesörü olan Michael Pettis, “Hepimiz sıfır COVID’in sona ermesiyle tüketimde bir patlama yaşayacağımızı düşündük” dedi. “Hala bunun olmasını bekliyoruz.”
Tüketici harcamaları, Aralık ayı sonlarında koronavirüs önleme tedbirlerinin kaldırılmasının ardından toparlanırken, o zamandan beri, konut sektöründeki gerileme, durgun işgücü piyasası ve yüksek düzeydeki hükümet ve hanehalkı borcu nedeniyle ülkenin mali sağlığına olan güvenin azalması nedeniyle toparlanma azaldı.
Mayıs ayında, genç işsizliği %20,8’e ulaştı ve bu yaz rekor sayıdaki 11,6 milyon üniversite mezunu daha iş gücüne girdi. Özel teşebbüs üzerindeki düzenleyici baskı, teknoloji, eğitim ve emlak gibi geleneksel olarak mezunları işe alan sektörlere zarar verdi.
Korkunç durum, hükümeti, uzun süredir Çin şehirlerinde temizlik ve düzen için bir veba olarak görülen sokak tezgahlarına yönelik geleneksel küçümsemesini yutmaya zorladı. Bu yılın başlarında, Pekin ve Şangay, pop-up satıcıların daha fazla halka açık alanlarda faaliyet göstermesine izin vermek için kuralları gevşetti. Hangzhou ve Shenzhen dahil olmak üzere diğer büyük şehirler de aynı şeyi yaptı.
Guangdong eyaletinin başkenti Guangzhou’da sokak yemekleri de menüye geri döndü. chengguan satıcılara nezaret etmekle görevli, kuralları çiğneyenlere karşı hâlâ şevkle göz kulak oluyor. Öyle bile olsa, Li onlardan kaçmaya çocukken olduğundan çok daha az zaman harcıyor.
Li, “Gelirlerse kenarda dururlar, belki fotoğraf çekerler ve bir süre beklerler” dedi. “Artık hepsi eskisinden daha yumuşak. Bu büyük bir değişiklik.”
Genç Çinliler için kariyer gelişimi umutları azaldıkça, bazı çalışanlar hırs için ne kadar fedakarlık yapacaklarını yeniden değerlendirmeye başladılar, daha iyi bir iş-yaşam dengesi, esnek saatler ve seyahat için yüksek güçlü işlerle ticaret yapıyorlar. Sokak otomatlarını denemeye yönelik artan eğilim, kısmen, nasıl başlanacağına dair videoların yanı sıra yeni tarifler kaynağı olan sosyal medya tarafından yönlendirildi.
Chengdu’da 23 yaşındaki Hu Jia, Çin’in Instagram benzeri uygulaması Xiaohongshu’da yeni yemek arabasının video günlüklerini yayınlamaya başladığında, diğer kullanıcılar işlerinden nasıl istifa edecekleri ve kendi tezgahlarını nasıl yönetecekleri konusunda ona mesaj atmaya başladı.
Hu, “Muhtemelen ortaya koydukları işin geri aldıklarıyla orantılı olmadığını düşünüyorlar” dedi. “Patronlarından baskı görebilirler, maaşları düşük, bitkinler, bu yüzden her ne olursa olsun kendileri için çalışmanın en azından özgürleştirici olduğunu düşünüyorlar.”
Hu, şirkette ilerlemek için çok az fırsatla e-ticarette çalıştığı aylık 5.000 yuan veya yaklaşık 700 $ maaşından memnun değildi. Erkek arkadaşı ona internette gördüğü lezzetli bir patates püresi yaptığında, Hu satmaya değer olabileceğini düşündü.
Üç gün içinde, 900 yuan veya yaklaşık 125 $’lık ilk yatırımlarını geri aldıklarını söyledi. Çift ayrıca başkalarına bir ücret karşılığında kendi sokak işlerini nasıl kuracaklarını öğretmeye başladı.
Hu, “Bir sokak tezgahı, başlatmak için nispeten düşük maliyetli bir şeydir” dedi. “Üstelik şu anda çalışmıyoruz. Başarısız olsaydık, yine de iyi olurduk.”
İşsizlik krizinin bir kısmı, mevcut işlerdeki uyumsuzluktan ve eğitimli işçilerin yüksek beklentilerinden kaynaklanmaktadır. Çin’in patlama zamanlarında reşit olan günümüzün üniversite mezunları için arzu edilen pozisyonların azlığı, genç neslin diğer iş türlerini kabul etme isteği. Sokak otomatlarında küstah bir değişiklikle, bazı mezunlar siyaset bilimi veya psikoloji danışmanlığı gibi akademik bilgilerini satmak için stantlar kurdular.
İnternette birçok kişi kendilerini Çin edebiyatından bir bilim adamı cübbesi giyen, ancak eğitim seviyesinin altında bir pozisyon almayı reddettiği için yoksulluk içinde yaşayan bir figür olan Kong Yiji ile karşılaştırdı. Bu yılın başlarında viral bir sosyal medya gönderisinde “Yüksek öğrenim sadece bir atlama taşı değil, aynı zamanda aşağı inemeyeceğim bir kaide, dahası Kong Yiji’nin çıkaramayacağı uzun bir elbise” dedi.
Buna cevaben Çin devlet medyası, gençleri bu tür “kalp prangalarına” sarılmamaları konusunda teşvik etti ve sık sık buna karşı uyarılarda bulundu. tınlamaveya “düz yatmak”, tükenmişlik ve “dönüşüm” veya azalan ekonomik getiriler karşısında pes etmek için kullanılan popüler bir terim.
Şangay’ın batısındaki Suzhou’da yaşayan 28 yaşındaki Zhang Miao, bir yıl önce online alışveriş yavaşlayınca e-ticaret işini kapatıp mangalda et şişleri satmaya başladığında “uzun elbisesini çıkarmaya” karar verdi. Ailesi kararını kabul etmekte zorlandı.
“Yaptığım şeyin daha önce içinde bulunduğum sektör kadar iyi olmadığını düşünüyorlar” dedi. “Gelirimin azaldığından endişeleniyorlar ve büyük olasılıkla büyükannem ve büyükbabam olan eski nesil bunun utanç verici olduğunu düşünüyor.”
Zhang, büfesi daha karlı hale geldikçe, ebeveynlerinin daha fazla destekleyici hale geldiğini söyledi. O zamandan beri, sokakta yiyecek satmaktan duyduğu ilk utanç korkusunun üstesinden geldi, ancak yine de mallarını haykırmanın çok onursuz olduğunu düşünüyor.
“Kong Yiji’nin uzun elbisesi çıkmış olsa da iç çamaşırları hala orada” dedi.
Bazı yerel sokak pazarları geliştikçe, Çin medyası başarı hikayelerini hızla yayıyor.
Mayıs ayında, Shandong eyaletindeki az bilinen sanayi şehri Zibo, beklenmedik his Douyin veya Çinli TikTok’ta milyonlarca ziyaretçiyi hareketli barbekü tezgahlarına çekiyor. Çin’in diğer bölgelerinden hükümet çalışanları, ilham almak için Zibo’yu gezdi ve şehrin belediye başkanı, yeni Çin Başbakanı Li Qiang’ın daha fazla tüketici sıcak noktası yaratma ihtiyacını vurguladığı Mayıs ayında düzenlenen bir forumda konuştu.
Ancak daha fazla genç insan olsa bile, sokak satıcılarının Çin’in ekonomik sorunlarına çare olması pek olası değil.
Hong Kong Çin Üniversitesi’nde ekonomi profesörü olan Zhang Yifan, “Bu, işsizlik sorununa yalnızca kısa vadeli, geçici bir çözüm” dedi. “Uzun vadeli büyüme için Çin’in hala başka bir şeye güvenmesi gerekiyor.”
Hükümet yetkilileri, istihdam oranlarını iyileştirmek için, devlete ait şirketlere personel sayısını artırma yetkileri de dahil olmak üzere çeşitli önlemler aldı. Guangdong eyaleti, 300.000 mezunu kırsal köylerde işe yerleştirme teklifini duyururken, Henan eyaleti işsiz mezunlara rehberlik ve eğitim sağlamak için 100 günlük bir plan açıkladı.
Ekonomistler, insanların gelirini önemli ölçüde artırmadan, Çin’i hükümetin ekonomiyi büyütmek için bel bağladığı altyapı yatırımlarından vazgeçirecek kadar tüketimi artırmanın zor olacağını söylüyor. Haziran ayında merkez bankası, borçlanmayı teşvik etmek ve harcamaları artırmak amacıyla beklenmedik bir şekilde faiz oranlarını düşürdü.
Ve sokak tezgahları daha popüler hale geldikçe, para kazanmak zaten zorlaşıyor.
Bir satıcı Xiaohongshu’da “Bir tezgah açarak iş arama karmaşasından kurtulabileceğimi düşündüm” diye yazdı. “Görünüşe göre başka bir tür iç içe geçmeyi ele almışım.”
Genç tüccarlara göre, alan kiralama ücretleri artarken, her geçen gün daha ucuz fiyatlar sunan tezgahlar açılıyor. Birçoğu işi yorucu olarak tanımlıyor ve iyi maaşlı bir işi bırakmamayı veya tam zamanlı bir meslek olarak sokak satıcılığına başlamamayı tavsiye ediyor.
Ekstra para kazanmak için hafta sonları arabasının bagajından tatlı satmaya başlayan 23 yaşındaki eczacılık stajyeri Wu Yuanyuan, “Rekabet çok büyük,” dedi. “Bir gün tezgâh kurarsın; ertesi gün muhtemelen aynı noktada iki veya üç satıcı daha olur.”
Guangzhou satıcısı Li, ürününde ince ayar yapmanın ve en iyi yaya trafiğine sahip konumu belirlemenin aylar sürdüğünü söyledi. O ve lisedeki sınıf arkadaşı önce kızarmış ördek kanadı satmayı denedi, ancak hazırlık saatler sürdü ve kar marjları zayıftı.
Kızarmış kurbağalar başka bir deneydi, ancak taze satın alınmaları gerekiyordu, bu da Li ve arkadaşının satılmayanları kendilerinin yemesi gerektiği anlamına geliyordu – her birinin günde dört tane kadar yediklerini tahmin ediyordu.
Sonunda ızgara balığa karar verdiler ve onlara nasıl yapılacağını öğretmesi için başka bir sokak satıcısına 6.000 yuan veya yaklaşık 840 dolar ödediler. Beş gün boyunca 30 balığı test ederek pişirdikten sonra, bir şef arkadaşın yardımıyla tarifini düzelttiler ve ekim ayında satışa başladılar.
Li, “Herkes bir sokak tezgahı açmanın özgürleştirici olduğunu söylüyor – kendiniz için çalıştığınız için istediğiniz zaman dinlenebilirsiniz” dedi. “Ama bunu yaptığınızda, bir kez iyi gitmeye başladığında, durup dinlenmeye dayanamayacağınızı anlıyorsunuz.”
Kaynak : https://www.latimes.com/world-nation/story/2023-06-20/china-youth-unemployment-street-stall-vendor-economy