Pulmoner emboli nasıl teşhis edilir?
Akciğer Embolisi tanısından çoğunlukla, belirtiler ve tıbbi öykünüz baz alınarak şüphelenilir. Örneğin büyük cerrahi ameliyat geçiren, hastaneden immobilize olan, ardından ani nefes darlığı yaşayan bir kimsenin PE geçirmesi olasıdır.
Teşhisi teyit etmeye yardımcı olması amacıyla çeşitli testler kullanılabilir. Bu testler aşağıdakiler bir veya daha fazlasını içerebilir:
Bacak toplardamar Ultrasonu
Doppler ultrason, bacak damarlarındaki akışı ve varsa kan akışı önündeki bir blokajı görüntülemek için kullanılır. Pıhtının seviyesi, büyüklüğü, yaklaşık oluşum zamanı (Akut-Kronik?) ve uzanımı hakkında çok önemli bilgileri verir. Ultrason kullanımı oldukça kolay, ağrısız, çabuk sonuç veren ve girişimsel olmayan bir testtir. DVT tespit edilirse bu durumda PE’nin diğer belirtilerin (mesela nefes darlığı veya göğüs ağrısı) sebebi olduğu farz edilebilir. Gerek DVT gerekse PE’ye yönelik tedavi derhal başlatılabilir. Kateter yollu girişimsel bir tedavi planlanacaksa hem DVT hem PE için aynı anda planlanmalıdır ve hastaya vena cava filtresi mutlaka konulmalıdır.
Ancak ultrason negatifse DVT veya PE ekarte edilemez. Çünkü bazı pıhtılar ultrasonda görülmezler. İleri tetkiklerin yapılması gerekecektir.
D-dimer kan testleri
Bu test, bir kan pıhtısının parçalanmasıyla oluşan parçacıkları tespit eder. Seviye ne kadar yüksekse damarda bir kan pıhtısı olma ihtimali o kadar fazladır. Maalesef pek çok diğer durumda da bu test pozitif sonuç verebilir, örneğin kısa süre önce cerrahi geçirmişseniz veya hamileyseniz. Bu sebeple testin pozitif olması DVT veya PE tanısı koydurmaz. Fakat bu test bir kan pıhtısına sahip olmanızın ne denli olası olduğunu gösterebilir (bu pıhtı, DVT veya PE olabilir) ve başka tetkiklerin gerekip gerekmediğine karar vermeye yardım edebilir. D-dimer testinin negatif olması, büyük ihtimalle PE veya DVT olmadığı anlamına gelir. Eğer çok yüksek VTE riski altındaysanız ve hala sizde bir pıhtı olduğuna dair kuvvetli şüphe varsa negatif D-dimer testine rağmen ileri tetkiklerin yapılması gerekecektir.
Ekokardiyografi (Kalp Ultrasonu)
Bu test masif PE’si olabilecek kişiler için önemldir çünkü akciğerdeki büyük pıhtıları ve/veya bunların kalp üzerindeki etkilerini gösterebilir. Özellikle pıhtının ana akciğer atardamarlarını tıkadıgı masif PE durumlarında “Sağ Kalp Yüklenme” bulgularını ortaya çıkararak hastalıgının şiddetini ve mortalite riskini belirlemede çok önemli rol oynar. Ayrıca kateter yollu hızlı bir tedavi gerekip gerekmediğine (Perkutan aspirasyon trombektomi vb) hastanın ekokardiyografik bulguları eşliğinde karar verilebilir. Hasta başında yapılabilir. Küçük bir PE’yi ortaya çıkarmaz.
BT Anjiografi
Bilgisayarlı tomografi ile akciğer anjiografisi günümüzde Pulmoner Emboli için altın standart tanı yöntemidir. Çok hızlı bir şekilde sonuç vermesi; hayati riski olan hastalarda hızlı bir şekilde tedaviye başlanabilmesi açısından çok önemlidir. Kontrast madde eşiğinde yapılan bu tomografi ile akciğerin hangi damarında, ne büyüklükte bir pıhtı oluştugu (Masif ?-Submasif ?), nereye kadar uzandıgı, akciğer dolaşımını ne kadar engellediği ve varsa akciğerde enfarktüs gelişip gelişmediği konusunda çok önemli bilgileri verir. Eş zamanlı olarak kalpte görüntülendiği için sağ kalp yüklenmesi ve kalp yetmezliği gelişip gelişmediği konusunda da yardımcı olur.
Ventilasyon/Perfüzyon sintigrafisi
Bazı durumlarda V/Q taramaları kullanılır. Örneğin BT anjiografi taramasında BT anjiografi imkanı bulunmuyorsa. Eskiden çok sık kullanılan bu teknik, BT anjiografinin yaygınlaşması ile artık çok nadiren kullanılmaktadır.
Genel testler
Kalp, akciğer ve kan üzerinde başka testler çoğunlukla yapılır. Bunlar teşhiste yardımcı olabilir veya başka durumlar olduğunu ortaya çıkarabilir:
EKG (kalp grafisi): sık uygulanır. Amacı PE ile kalpte oluşan yorgunluk belirtilerini aramaktır. Ayrıca yine PE ile oluşabilecek normal dışı kalp ritimleri, mesela atriyal fibrilasyon (AF) aramak için de yapılabilir. Pulmoner emboliye ait bazı EKG değişikliklerini görmekte tanıya katkıda bulunur.
Kan testleri: Kalp krizi, enfeksiyon veya enflamasyon işaretleri aramak için yapılan kan testleri. Ayrıca atardamar kan gazı analizi ile kandaki oksijen seviyesinin kontrol edilmelidir.
Akciğer Filmi: Pnömoni (zatüre) ve diğer göğüs hastalıklarının ekarte edilmesi için kullanılır. Nadirende olsa akciğer embolisine spesifik bazı işaretler Akciğer filminde görülebilir ( Diafram elevasyonu, Humpton Hörgücü, kama şeklinde enfarktüs alanı vb)