Hem üç yaşında bir hiperaktif çocuk hiç duymamıştım şimdiye kadar.
Davranış idaresi amaçlı ilk seansımızda bir hafta boyunca her gün 10-15dk süreli özel zaman geçirme ödevi aldık. Amaç çocukla iletişimimizi güçlendirmek ve bizden göreceği ilgiyi olumlu davranışlar yaratacak şekilde kullanmak. Zamanla bu 'özel zaman' prensipleri hayatımızda iyice yer edecek.
Çocuğunuzla sağlıklı bir ilişki kurabilmek için günlük 10-15 dakika süreli 'özel zaman' geçirmek çok önemliymiş. Çocuğunuzun 'iyi' ya da 'kötü' davranıp davranmadığına bakmadan, bir 'ceza' söz konusu olmadan geçirilmesi gereken bir zaman bu.
Çocuğunuzun kendi seçtiği, birlikte yapabileceğiniz bir aktiviteyi (resim yapmak, kitap okumak, yakalamaç oynamak gibi) içermeli özel zaman.
P.R.I.D.E. prensibi:
Praise appropriate behaviour / Uygun davranışı övmek: Çocuğun kendine güvenini ve ondan beklenenen davranışı arttırır. Çocuğunuzla yakınlaşmanızı sağlar. Çocuğunuzun sizin ne sevdiğinizi anlamasını sağlar. Hem ebeveyni, hem çocuğu iyi hissettirir :)
Ebeveyn: Böyle sessizce oyun oynuyor olmanı çok sevdim.Reflect appropriate talk / Uygun konuşmaları çocuğa yansıtmak: Çocuğun sohbeti yönlendimesini sağlar. Çocuğunuza sizin onu gerçekten dinlediğinizi hissettirir. Çocuğunuza onu anladığınızı ve kabul ettiğinizi yansıtır. Çocuğun konuşmasını geliştirir, sözel iletişimi arttırır.
Böyle nazik davranmanla gurur duyuyorum.
Çok güzelmiş bu resmin.
Resmini bana gösterdiğin için teşekkür ederim.
Çocuk: Yıldız yaptım. Ebeveyn: Evet bir yıldız yaptın.Imitate appropriate play / Uygun oyun tarzını taklit etmek: Çocuğun oyunu yönlendirmesini sağlar. Çocuğun seçimlerini kabul ettiğinizi gösterir. Oyuna dahil olduğunuzu hissettirir. Diğer çocuklarla nasıl oynanacağını öğretir (sırasını beklemek gibi davranışlar üzerinden). Çocuğun sizi örnek almasını sağlar.
Çocuk: Bu arabayla oynamak istiyorum. Ebeveyn: Bu arabayla oynamak eğlenceli.
Çocuk: Bebeğimi yatağına koyuyorum. Ebeveyn: Ben de kardeşini yatağa koyuyorum.Describe appropriate behaviour / Uygun davanısı betimlemek: Çocuğun aktiviteyi yönlendirmesini sağlar. Çocuğa yaptığıyla ilgilendiğinizi gösterir. Çocuğun dikkatini toplamasını sağlar. Konuşmayı modeller. Kavramları öğretir.
Çocuk: Gökyüzüne güneş çizeceğim. Ebeveyn: Ben de resmimde gökyüzüne güneş çizeceğim.
Ebeveyn: Bu kırmızı bir küp.Enthusiasm / Coşku, heves yansıtmak: Çocuğunuzla ilgilendiğinizi yansıtır. Pozitif duyguları ifade etmeyi modeller. Pozitif davranışı destekler. İletişimi güçlendirir.
Kule yapıyorsun.
Gülen bir yüz yaptın.
Bu çizdiğin çocuk mutlu görünüyor.
Ebeveyn: Harikasın!
Bu çok güzel!
Ellerine sağlık! (Türk tarzı :)).
Unutma! Özel zaman ödül ve ceza içermiyor. Çocuğa direktif vermek, soru sormak, çocuğu/yaptığı şeyi eleştirmek, çocuğu sizin isteğinize göre doğrudan yönlendirecek hareketler yok. Tüm aktiviteyi çocuk yönlendirecek. Siz sadece çocuğun uygun davranışlarını göreceksiniz.
Kendisine ve çevresine zarar vermediği sürece bu özel zaman içerisindeki olumsuz davranışları görmezden gelin. Diyelim ki oyuncaklarını duvara vuruyor, çocuğa bakmamaya çalışın, sessiz kalın, her seferinde görmüyor gibi yapın. İlk başta çocuk bu davranışın dozunu arttıracaktır. Çünkü şimdiye kadar sizden bir şekilde tepki almış büyük ihtimalle. Buna hazırlıklı olun.
Çocuk bu davranışı bıraktığı an yüzüne bakın ve kaldığınız yerden devam etmeye çalışın (unutmayın kaldığınız yeri yine çocuk belirleyecek). Bizim için en zor aşama bu sanırım. Çünkü oğlumuz sınır zorlamayı çok seviyor.
Olumsuz davranışa sessiz bir direniş çocuğun iyi ve kötü davranışı zamanla ayırdetmesini sağlayacaktır.
Bu sırada çocuğun yapıyor olduğu olumlu davranışı betimleyin. Örneğin:
Çocuk: Seni sevmiyorum, oyuncakları toplamak istemiyorum.
Ebeveyn: Oyuncaklarını topladığın için teşekkür ederim.
Çocuk oyuncaklarını birbirine vurarak gürültü yapıyor, etrafa savuruyor. Ama bir tanesini yavaşça yere koyuyor. O sırada siz "kırmızı arabanı ne güzel, yavaşça yere koydun diyerek ondan beklenen davranışı yansıtabilirsiniz.Açıkçası biz bu tür örnekleri kitaplardan okumuştuk. Teorimiz güçlüydü. Fakat bu uygulamaların bize ödev olarak verilmesi ve bir strateji üzerinden hareket ediyor olmak çok daha farklı ve motive edici geldi. En büyük sorunumuz cocuğumuzun sınır zorlama startejilerine karşı aciz kalmamızdı. Şimdi biliyoruz ki o sınırı zorladığı noktada sakin kalabilirsek aşama kaydedeceğiz :)