Lilith Kimdir? Dünden Bugüne Lilith
Lilith hangi kaynaklarda geçer : Lilith figürü Musevi kültüründe yaygın olarak bulunsa da orijini Sümerlerde Succubus’a direnir. Lilith’in ilk Musevi hikayesi Ben Siranın Abecesinde geçer . Lilith, Ben Siranın Abecesi’den evvelki yarıyılda çoğunlukla “ilk bayan” yerine bir şaytan olarak görülür. Lilith’in bilinmezliği sebebiyle, hem edebiyatta hem de sanatta bir hayli değişik biçimde karşımıza çıkar. Bazı teolojik analistler, […]
Lilith hangi kaynaklarda geçer : Lilith figürü Musevi kültüründe yaygın olarak bulunsa da orijini Sümerlerde Succubus’a direnir. Lilith’in ilk Musevi hikayesi Ben Siranın Abecesinde geçer . Lilith, Ben Siranın Abecesi’den evvelki yarıyılda çoğunlukla “ilk bayan” yerine bir şaytan olarak görülür. Lilith’in bilinmezliği sebebiyle, hem edebiyatta hem de sanatta bir hayli değişik biçimde karşımıza çıkar. Bazı teolojik analistler, Lilith’i “ilk Bayan” olarak kabul ederken öbürleri hala bir şaytan olarak görürler. tarihsel olarak sanatta da Lilith, genellikle muhtelif renklere bürünmüş bir bahçede canlandırılır.
Talmud’a göre de; ilk kısımda anlatılan Adem’in eşi Lilith, ikinci kısımda bahsedilen Adem’in eşi ise Havva olarak geçer.
Lilith geceleri Adem ve Havva’nın soyundan gelen erkeklerin düşüne girer. Onların düşlerinde kendini göstererek tohumunu çalar. Daha sonra bu tohumları vampir, kurt adam, iblis ve cin gibi makûs mahlukatlar doğurmak için kullanır. Bu sebeplere bağlı olarak, Lilith için “Kutsal Fahişe” de benzetmesi yapılır.
Hangi dinler Lilith’den bahsetmez?
Kur’ana göre de evvel Ademin yaratıldığı ve Adem’in kaburgalarından Havva olan bir eş yaratıldığını söyler. Bu surattan Lilith’den bahsedilmesi mevzubahisi dahi değildir. Kur’an’da şöyle bahsedilir:
O Allah ki, sizi tek bir nefisten Adem’den yarattı. Ondan sükun bulması için, kendisinden zevcesini eşini yarattı. O zaman ki, onu örttü, o hafif bir yükle yüklendi ve onunla o yükle gezdi. Arttan ağırlaştı. Ve o ikisi, Rableri olan Allah’ı çağırdı: “Eğer bize bir salih çocuk verirsen, elbette biz, teşekkür edenlerden olacağız.”
[Araf 7 / 189]
Ayrıca Hristyan dini için de böyle bir figür İncilde geçmemektedir.
Lilith mitolojisi
Talmut’un ilk kısmına göre Lilith Adem’in ilk karısı olarak geçer. Bu öyküye göre Lilith Yaradan tarafından Adem ile balçıktan yaratıldı. Adem ile cennete yaşamak için yerleştirildi. ve Adem ile Lilith arasında meseleler çıkmaya başlar. Adem, Lilith üzerinde kontrol kurmaya çalışır. Öyküye göre Lilith Adem’in altında uyumayı yalanladığı anlatılır. Lilith, İkisinin de balçıktan ve denk yaratıldıklarına inanıyordu. Dolayısıyla Adem üstünlük taslamamalıydı diye dedikodu edilir. Sonunda beraber yaşamanın ihtimalsiz olduğunu kavrayan Lilith, Yaradan’nın söylenmemesi gereken adı cennetten çıkmak için şifre söyleyerek yeryüzündeki Kızıl Deniz yakınlarında bir mağaraya sığınır. Orada cinlerle dost olur. Sonrasında kral bir cin olan Şamael ile evlenir ve günde 100 çocuğu olur.
Adem’in yalnız kalması ve Lilith’e olan lüzumundan dolayı Yaradan’ya Lilith’in tekerrür geri getirmesi için sığınır. Yaradan, Lilith’i geri getirmek için üç melek görevlendirir. Senoi, Sansenoi ve Sammangelof. Üç melek, çocukları taşıyan bir mağarada Lilith’i bulur; ancak Lilith cennete geri dönmeyi yalanlar. Melekler onu itaatsizliği suratından her gün 100 çocuğunu öldüreceklerini söyler. Lilith ise Adem’in soyundan gelen, yeni doğan bebekleri; oğulları doğumdan 8 gün sonra sünnet edilene kadar kız çocuklarını ise 20 gün sonra canlarını alacağını bildirir. Ancak Lilith bu üç meleğin adını taşıyan çocuklara değmeyecekti.
Melekler gittikten sonra Lilith cenette dönmeye çalıştı ancak gelişinde Adem’ın zati başka bir dostu olan Havva Adem’in kaburgasından yaratılan ile beraber olduğunu görür. Lilith, intikam almak üzere Adem uykudayken düşle ilişkiye girip Adem’in tohumuyla “lilyumu” lilyum: Lilith’den olan çocuklar yaratır. Melekler tarafından öldürülen çocukların yerine fani şeytanlar getirilir. Bu surattan Lilith, erkeklerin gece emisyonlarının sebebi olduğu söylenir. Böylece daha çok şeytan yaratma ihtimali bulur.
Lilith’in feminist simgeyi haline gelmesi
Lilith erkek hakim anlayışa karşı çıkıp denklik gayreti veren “ilk bayan” olarak aşinayı için dünyada bazı kesimler için ehemmiyetli bir sembol haline gelmiştir. Lilith’i, erkekler ve çocuklar için makûsluk ve intikamcı olarak da öğrenilmesi ayrıca pagan yarıyılına ait bu negatif figürün yine orta çıkması kilise ve bazı dindar etrafların tepkisini almıştır. Buna karşın Amerika Birleşik Devletleri‘li Musevi feministler tarafından “Lilith” isimli bir mecmua çıkarırlar. Yalnızca bayan müzisyenlerin katıldığı “Lilith Fair” adlı dolaşıcı bir müzik şenliği tertip edilir. Ayrıca bazı seçenek din seçen “Nev Age” gruplar kendilerine “Lilith” simge yapar.
Lilith’inin makûs intikamcı yanlarına karşın, mitolojide geçtiği gibi hala yaşıyor olması ve sahip olduğu bir sırrı sebebiyle bayan iktidar simgeyi olmaya devam etmektedir. Ayrıca yoruma da her zaman sarihtir. Bu sebeple Lilith, bayanların anane içinde sembolizmini ve eforunu yine açıklamasını sağlayabiliyor açısından ehemmiyet talep eder.