HERKES, Cumhuriyet'in 100'üncü yılı 2023'te Türkiye'de ne olacağını merak ediyor.
Peki…
6 Temmuz 2017 tarihi size neyi anımsatıyor?
Halifeliğin İstanbul'a gelmesinin 500'üncü yılı!
Yavuz Sultan Selim; Suriye, Filistin, Hicaz ve Mısır'ı fethedip Türk Memlük Sultanlığı'na son verip halifeliği 6 Temmuz 1517'de İstanbul'a getirdi.
Kahire Sarayı'ndaki Haşimoğulları'ndan Mehmed Ebu Cafer, Mısır Abbasilerinin son halifesi olarak Sultan Selim lehine -kuşkusuz kılıç zoruyla- halifelikten feragat etti.
Yıllar sonra…
Tarih: 29 Haziran 2014
IŞİD lideri Ebu Bekir Bağdadi halifeliğini ilan etti.
Pek kimse önemsemedi ama bir açıklama ilgimi çekti.
Papalık Dinlerarası Diyalog Konseyi Başkanı Kardinal Jean-Louis Tauran şöyle dedi:
“Bütün dünya, modern Türkiye'nin kurucusu Mustafa Kemal Atatürk'ün 29 Ekim 1923'te sonlandırdığı halifeliğin, yeniden diriltilmesini hayretle izliyor.”
Katolik din adamının, IŞİD sorununa, halifelik açısından bakması ilgimi çekti.
Vatikan öyle boşa konuşmaz!
Pek önemsemiyoruz ama kapalı kapılar ardında bilmediğimiz siyasal gelişmeler mi yaşanıyor?
O halde:
Halifelik meselesini bir daha gözden geçirmek gerekiyor!
Osmanlı, niye halifeliği İstan-bul'a taşıdı? Safeviler ile savaşan Osmanlı Devleti, halifeliği, Şiiliğe karşı Sünni doktrini olarak kullandı.
Araplar ise, hilafet şartının Kuveyş soyundan olması gerektiğinden hareketle Osmanlı halifeliğini hiçbir zaman kabul etmedi. Ve…
Arap Vehhabi
18'inci yüzyıl ortalarında Muhammed bin Abdülvehhab tarafından temelleri atılan Vehhabilik hareketi, 19'uncu yüzyıl başında Osmanlı halifesine karşı dört kez (1803-1804-1806 ve 1811) ayaklandı.
1822'de Suud Devleti'ni Riyad'ta kurdular.
Sünni doktrinini reddeden Asr-ı Saadet peşindeki Vehhabilik, Osmanlı Devleti ve uleması tarafından hem siyasi hem de dini olarak kabul görmedi. Reddediliş Cumhuriyet döneminde de sürdü. En sert çıkışı Ahmet Ziyaeddin Gümüşhanevi gibi yine Nakşibendi olan Hüseyin Hilmi Işık yaptı; Vehhabiliği İslam'a saldırı olarak değerlendirdi ve bunun İngiliz projesi olduğunu yazdı;
RABITA'ya hep muhalefet yaptı.
Yani: Nakşibendiler, Vehhabiliğe karşı durdu.
Görünür öyleydi.
Fakat şunu anımsatmalıyım:
Osmanlı tarihinde Anadolu'da Türkleri yok etme stratejisini ilk Yavuz Sultan Selim başlattı.
İkinci büyük kırılma II. Mahmut döneminde 1826'da gerçekleşti; Yeniçeriler ve Bektaşiler yani Türkler biçildi.
Bektaşi-Alevi dergah/tekke postnişlerine Nakşibendiler getirildi. (Hacı Bektaşi Veli türbesinin başına bile Nakşi şeyh atandı!)
Kimdi bu Nakşiler?
Yanıtı vermek için bir kişiyi tanımamız gerekiyor; Kürt Bağdadi!…
Kürt-Türk Nakşi farkı
Vehhabiler gibi Kürtler de 19'uncu yüzyıl başında Osmanlı'ya isyan etti. Osmanlı, yarı-otonom Kürt beyliklerini (Soran, Bahdinan, Botan, Baban Emirliği) dağıtırken, aynı dönemde bölgede dinsel açıdan bir başka değişim daha yaşandı.
Bu değişimin öncüsü din adamıydı: Şeyh Halid-i Bağdadi.
1779'da Kuzey Irak-Süleymaniye'de doğdu.
Kadiri idi.
Hocası Şeyh Abdülkerim Berzenci'nin vefat etmesi üzerine, Süleymaniye'deki medresenin sorumluluğunu aldı. 1809'da Süleymaniye'yi ziyaret eden Mirza Rahimullah Azimabadi adındaki Hindistanlı bir derviş hayatını değiştirdi; Hindistan'a gidip Nakşibendi Şeyhi Abdullahi Dehlevi'den el aldı. Süleymaniye'ye Dehlevi'nin halifesi olarak döndü. Artık Kadiri değil, Nakşibendi'ydi.
Kadiri Şeyhi Maruf Berzenci, Bağdadi'yi, “sahtekar, sapık, yogi” olmakla suçladı! Valiye bile şikayet edildi ama Bağdat Valisi Said'in koruması altına girdi. Süleymaniye'de ilk Halidiye Tekkesi'ni devlet kontrolünde kurdu.
Sonraki yıllar, başta Kuzey Irak olmak üzere kurduğu tüm dergahlarda, medreselerde Kürtçe'yi eğitim dili olarak kullandı.
1826 yılında hac dönüşü Şam'da koleradan ölümüne kadar binlerce müride sahip oldu. Halifeleri İstanbul'da güçlendi; şeyhülislamı bile etkilediler.
Şanslıydılar; Osmanlı, Yeniçerileri ve Bektaşileri ezerken Nakşibendiliği “resmi tarikat” olarak benimsedi.
“Hangi Nakşilik” diye sormak durumundayız. Çünkü…
Nakşibendiliğin Hanefi-Matürüdi çizgisi, Halid-i Bağdadi ile değişti; Şafi- Eş'ari'lik ile birlikte Selefilik de tarikata hakim olmaya başladı.
Bu neye yol açtı? Örneğin…
Kürt aydınlardan Naci Kutlay, “Kürtler” kitabında şu soruyu yöneltti: “Kürt başkaldırı önderlerinin çoğunlukla Nakşibendi olmaları ilginç ve incelenmesi gereken bir noktadır.” (s135)
Haklı…
Bırakın Osmanlı'yı, Şeyh Said'den, Menemen'deki ayaklanmayı organize eden Şeyh Esad Erbili'ye kadar Cumhuriyet Türkiyesi'nde de isyana kalkışanlar hep Nakşibendi Halidiye Kürt şeyhleri oldu!
Peki…
Nakşibendi Kürtler, Osmanlı ve Türkiye merkezi hükümetine karşı isyan ederken, Türk Nakşibendiler neden hiç ayaklanmadı?
Bugün durum nedir?
Kral küs
Selefiye gölgesine girmiş Kürt veya Türk Nakşibendilerin Ortadoğu'daki gelişmelere bakışı nedir? Bu arada…
Suudi Arabistan Kralı Abdulaziz el-Suud'un, Erdoğan'a dargın olduğunu biliyoruz. Konu, Mısır'daki İhvan meselesi! Kral (ve Mısır Selefileri) darbeyi destekledi.
Kral, Suriye politikasını da değiştirdi.
Eş'Şuruk gazetesine göre; Katar, kanlı bıçaklı olduğu Suudi Arabistan'da darbe yapmak istedi. Başaramadı. Kral, bu nedenle istihbarat başkanı Prens Bandar bin Sultan'ı görevden aldı. Keza…
Fars Haber Ajansı'na göre Suudiler, Türkiye'deki istihbarat bürolarını da bu nedenle kapattı.
Erdoğan'ın cumhurbaşkanı olduktan sonra duygusal bağımız olan KKTC ve Azerbaycan dışında ilk gittiği yerin Katar olması ilginçti!
Ve en önemlisi; Suudiler, (Abdullah Gül'ün desteğiyle) Erdoğan'ın karşısına Ekmel Beyi çıkardı.
Neler oluyor?
Yaşanılan, (örneğin 2017'de) İslam dünyasının lideri kim olacağı kapışması mıdır?
Evet, Vatikan boşuna konuşmaz!