ABD-Avrupa İttifakı Çöktü mü?
Batı medyasında ABD-Avrupa arasında ciddi ölçüde siyasi-askerî-ekonomik anlaşmazlıklar hatta düşmanlıklar olduğu hususunda tartışmalar canlılığını sürdürüyor. Foreign Affairs’de yayınlanan 'Avrupa-ABD İttifakları Nasıl Yenilenebilir?' başlıklı makalenin yazarları, Batı ittifakının geldiği son noktayı tartışmaya açarken birtakım çözüm tekliflerinde bulunuyor…
ABD-Avrupa İttifakı Çöktü mü?
Batı medyasında ABD-Avrupa arasında ciddi ölçüde siyasi-askerî-ekonomik anlaşmazlıklar hatta düşmanlıklar olduğu hususunda tartışmalar canlılığını sürdürüyor. ABD ve Avrupa'nın bundan 70 yıl öncesinde başlayan Atlantik İttifakı hususunda tartışmalar sürerken, ABD Başkanı Trump, sözkonusu ittifakın geleceği açısından ciddi bir engel hatta tehdit olarak görülüyor. Uluslararası ilişkiler alanında önemli bir yayın organı olan Foreign Affairs'de yayınlanan "Avrupa-ABD İttifakları Nasıl Yenilenebilir?" başlıklı makalenin yazarları, Batı ittifakının geldiği son noktayı tartışmaya açarken birtakım çözüm tekliflerinde bulunuyor…
Analiz-Çeviri
Dünyanın Hala Birleşik Batı'ya İhtiyacı Var
Avrupa-ABD İttifakları Nasıl Yenilenebilir?
14 Ağustos 1941'de ABD Başkanı Franklin Roosevelt ve İngiltere Başbakanı Winston Churchill, Newfoundland kıyıları açıklarında bir gemide gizlice buluştu. İki lider savaş stratejisini tartıştılar, ancak daha da önemlisi, savaş sonrası bir dünya için ortak vizyonlarını daha sonra Atlantik Şartı olarak bilinen ortak bir bildiride ortaya koydular. Bildiri, ortak ilkeleri dile getirdi ve sadece transatlantik ittifakını değil, aynı zamanda 70 yıldan uzun süren bir dünya düzeninin temelini de attı.
Bugün bu ittifak düşük bir noktaya geldi. ABD Başkanı Donald Trump, NATO'dan ayrılma tehdidinde bulundu ve Avrupa'dan " düşman " olarak bahsetti. Bazı Avrupalı yetkililer, Trump yönetiminin ittifaka yönelik hakaretini normalleştirdi. Bizimle yapılan röportajlarda, ABD'nin 1941 öncesi izolasyonculuğuna geri döndüğünü ve son seksen yıllık transatlantik işbirliğinin kuralın istisnası olduğunu iddia ederek, tarihi normlara bir geri dönüşten söz ettiler.
Ancak Trump istisnadır. İttifak, önceki ABD yönetimlerinde bir şekilde durgunlaştı, ancak Trump, bir zamanlar ölümsüzleştirilen Roosevelt ve Churchill ortaklığına tamamen yeni bir ölçekte açık tehdit oluşturdu. Şu anki ABD başkanı, Avrupalı liderleri kışkırttı, güvensizliği körükledi ve ilişkinin değeri hakkında şüphe uyandırdı.
Ancak transatlantik ortaklık diri değil. ABD ve Avrupalı liderler şimdiden Trump'ın ötesine ve ittifak için yeni olasılıklara bakmaya başladılar. Birlik konuşan Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von Leyen Avrupalılar hakkında birlik için umutlu, “her zaman transatlantik ittifakı yaşatacağım” vurgusunda bulunarak “Yeni bir transatlantik gündemde” dedi. Gerçekten de başarılı bir ABD ve Avrupa dış politikası, etkili transatlantik işbirliğine dayanmaya devam ediyor. İttifakın ihtiyacı olan şey yenilenmedir: Paylaşılan eylemlere adanmış yeni kurumlarla birlikte paylaşılan amaç ve demokratik değerlerin yenilenmiş ifadesi.
Amerika Birleşik Devletleri ve Avrupa'nın hala birbirine ihtiyacı var ve dünyanın küresel düzeni sürdürmek için canlı ve enerjik bir Batı'ya ihtiyacı var. Bazı bilim adamları, ekonomik ve politik gücün merkezinin değiştiğini iddia etseler de, ABD ve Avrupa dünya gelirinin neredeyse yarısını elde ettiği ve askeri harcamalarının neredeyse yarısını gerçekleştirdiği için, maddi kaynaklar dengesi hala Batı'da yatmaktadır. Avustralya, Hindistan, Japonya ve Güney Kore gibi diğer sanayileşmiş demokrasiler, Çin'in yükselişini ele almanın ve Kuzey Kore ile yüzleşmenin ayrılmaz bir parçasıdır, ancak transatlantik ittifak, küresel çıkarlar doğrultusunda hareket edebilecek herhangi bir liberal düzenin vazgeçilmez temeli olmaya devam etmektedir.
Başkan Yardımcısı Joe Biden, Avrupa hakkında ABD'nin “ilk çare için vazgeçilmez ortağı” olduğunu söyledi. Bu ruhla, transatlantik ittifakını terk etmek yerine, ABD ve Avrupalı liderler ortaklığın geleceği hakkında yaratıcı bir şekilde düşünmelidir. Ortaklığı yeni bir transatlantik anlaşma ve konsey ile yeniden canlandırmalılar; sadece bugünün değil, aynı zamanda yarının krizlerini de idare edecek donanıma sahip 21. yüzyıl Atlantik Şartı.
Kayanın dibi
Soğuk Savaş sırasında ve hemen sonrasında, transatlantik ortaklık bir başarı zirvesine sahip görünüyordu. Amerikalı ve Avrupalı liderler, ortak eylemlerini büyük ölçüde NATO aracılığıyla koordine ettiler. Ancak bu örgütün önceliği, milenyumun başlangıcından sonra azaldı ve ortaklığın kendisi, Amerika Birleşik Devletleri ve Avrupa'ya çok az ilgi gösterdiği için kendi başarısının kurbanı oldu. Geçtiğimiz yirmi yılda, NATO yalnızca Afganistan'a 2001 müdahalesi ve 2011 yılında Libya'ya müdahalesi için bir araçtı; ancak başka herhangi bir büyük ABD dış politika eylemi için değil.
George W. Bush'un başkanlığı sırasında transatlantik ilişkiler bazı gerginlikler yaşadı, ancak Başkan Barack Obama ittifakı güçlendirdi ve hem yüklerinin hem de liderliğinin adil bir şekilde paylaşılmasına yardımcı oldu. Obama dönemi Beyaz Saray, ilişkinin önemini kabul etti, ancak bunu her zaman acil bir öncelik haline getirmedi. İran nükleer anlaşması ve Paris iklim anlaşması da dahil olmak üzere, Obama'nın görev süresi boyunca ittifakın başarılarını küresel bakımdan ayırmak genellikle zordu. Tek belirgin transatlantik proje -iki taraflı bir ticaret anlaşması olan Transatlantik Ticaret ve Yatırım Ortaklığı- başarısız oldu.
Ancak transatlantik ittifak, daha önceki yönetimler altında iyi niyetli de olsa bazı ihmallere maruz kaldıysa da, Trump'tan önce hiçbiri tamamen düşmanca davranmadı. Trump, Avrupa'da hayranlık, saygı ve hatta korku uyandırmıyor, sadece hor görülüyor. Son dört yılda, Avrupa Birliği'ni alenen kötüledi ve en önemlisi Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin olmak üzere antidemokratik liderleri açıkça desteklemesine rağmen NATO'yu “modası geçmiş” olarak nitelendirdi. Ulusal Güvenlik Konseyi'nin eski Avrupa işleri müdürü Charles Kupchan bize şu anki transatlantik ittifakın "varoluşsal" sorun oluşuna sebep olarak "büyük ölçüde Trump”ı gösterdi. AB'nin eski ABD büyükelçisi David O'Sullivan, Trump'ın dış politikasını "baş aşağı" olarak nitelendirdi ve başkanın "müttefikleri düşman, potansiyel düşmanları müttefik olarak gördüğünden" şikayet etti. Trump ortak taahhütlerden uzaklaştı, İran nükleer anlaşmasını ve AB'nin küresel pandemiyi ele alış biçimini küçümsedi. İttifakı bir hendeğe itti.
Trump'ın düşmanlığının bir sonucu olarak, bazı Avrupalı liderler şimdi ABD'yi, dengelenmesi gereken Avrupa'nın çıkarları karşısında Çin veya Rusya gibi bir başka büyük güç olarak görüyor. Örneğin Almanya, transatlantik ittifakının on yıllardır önde gelen bir destekçisiydi. Ancak 2018'de Almanya Dışişleri Bakanı Heiko Maas imzasıyla bir Alman gazetesinde yeni bir ABD stratejisi yazısı yayınlanmıştı. ABD-Avrupa ilişkilerinde bir yeniden düzenleme ve daha fazla Avrupa stratejik özerkliği çağrısında bulundu. Ona göre, Birleşik Devletler artık güvenilir bir müttefik olamaz.
Yenilenmiş bir ittifak
Amerika Birleşik Devletleri ve Avrupa birbirinden uzaklaşsa da, her şeye rağmen her iki kıtadaki birçok politika yapıcı transatlantik ilişkiye değer veriyor ve onu yeniden canlandırmak istiyor. Eski Dışişleri Bakan Yardımcısı John Negroponte bize, “bir sonraki Amerikan yönetiminin Avrupa'ya odaklanması çok önemli” dedi. Ancak eski bir Almanya Birleşik Devletleri büyükelçisi olan Wolfgang Ischinger'ın da belirttiği gibi, "Bu ilişki öncekinden çok daha fazla özen ve katılım gerektirecek."
Bu tür çabalar, ittifakın işlettiği bazı kurumsal yapıların yeniden düşünülmesini gerektirebilir. Bugün ABD'yi meşgul eden endişeler -Çin'in yükselişi, Rusya'nın saldırganlığı, iklim değişikliği, siber uzay, ticaret, teknoloji ve halk sağlığı dahil- NATO şemsiyesi altına sığmıyor ve ABD-AB zirvelerinde yeterince ele alınmıyor. ABD ve AB liderleri bir araya geldiklerinde, bunu yalnızca kısa sürede yapma eğiliminde ve birlikte çalışmak için spesifik olmayan vaatlerden biraz daha fazlasını ortaya koyuyorlar. Aksine, G-20 toplantıları, Asya'ya dönüş ve hatta Rusya ile ilk iki yılı acil ithalatı sıfırlama konularında somut çıktılar üretti.
Ancak Washington, en önemli dış politika sorunlarını tek başına, Avrupa işbirliği olmadan çözmesi olası değildir. Aynı şekilde, Avrupa da Amerikan desteğine ve güvenlik garantilerine güveniyor. Almanya Başbakanı Angela Merkel ve Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, Avrupa'yı stratejik özerklik geliştirmeye çağırdı. Ancak Avrupa'nın yakın gelecekte Rusya'yı caydırması veya terörizmle tek başına mücadele etmesi pek olası değildir ve bu nedenle güvenliğin merkezinde NATO kalacaktır. Avrupa, gösterdiği çabaları ABD ile yakın bir şekilde koordine etmeden Orta Doğu ve Kuzey Afrika'da istikrar sağlayamaz. Bu nedenlerden ötürü, diğerlerinin yanı sıra Avrupalı liderler, ABD başkanı Trump'la uğraşmak zorunda kalmadıkları sürece ayrılmaz bir ortak olarak kalabileceği konusunda geniş bir fikir birliğini paylaşıyor.
Yeni Atlantik Şartı
Atlantik Şartı'ndan başlayarak 70 yılı aşkın bir süredir, transatlantik ittifak kurallara dayalı uluslararası düzenin merkezi motoru olmuştur. İttifak, uluslararası serbest ticareti, ekonomik kalkınmayı ve insan haklarını destekledi. Buna karşılık liberal düzen Batı'ya büyük fayda sağladı: Son dönem Rus maceracılığı derinden endişe verici olsa da, Avrupa artık savaşlarla perişan değil. Ancak dünyanın diğer bölgeleri de bu dönemde zenginleşti. Örneğin, ekonomik kalkınma ve serbest ticaret Çin'de milyonlarca insanı yoksulluktan kurtarmıştır.
Bugün, bu transatlantik çapanın olmadığı bir dünyanın ana hatları giderek daha fazla fark ediliyor. Çin kendi iradesini ortaya koyarken ve Rusya diğer devletlerin işlerine karışırken ve kendi sınır komşularına saldırırken, Trump yönetiminin gecikmiş dürtüleri tarafından yönlendirilen bir ABD öneriyorlar. Pandemi dünyayı kasıp kavurdu, ancak Trump yönetimi küresel bir yanıt için Avrupa ile çalışmayı küçümsedi (Başkan Yardımcısı Biden'ın istediği). Kısacası, transatlantik sürüklenme ABD'yi daha zayıf ve dünyayı daha tehlikeli hale getirdi.
Transatlantik ittifak canlandırılmalıdır. Ancak ortaklığa yönelik modern talepler, ittifakın mevcut çerçevesini aşıyor ve yeni yapılar gerektiriyor. Bu nedenle Batılı liderler, Atlantik Şartı'nın yirmi birinci yüzyıla ait bir versiyonunu hazırlamalı -buna Transatlantik Stratejik Ortaklık Anlaşması (TSPA) adını vermeliler. Atlantik Şartı, Birleşmiş Milletler, NATO ve Avrupa Birliği gibi kurumları kuran bir vizyon ortaya koydu. Aynı şekilde, Amerika Birleşik Devletleri ve Avrupa'nın da artık vizyonlarını güncellemeleri ve yeni zamanı karşılamak için yeni kurumlar oluşturmaları gerekiyor.
Bu kurumlar arasında, devlet başkanı, bakanlık ve personel düzeylerinde hükümetler arası işbirliğini kolaylaştıracak bir Transatlantik Konsey yer alacak. Konsey, belirli bölgeler veya halk sağlığı gibi ortak ilgi alanları hakkında yapılandırılmış diyaloglar kuracaktır. Konsey, Amerika Birleşik Devletleri ile Avrupa arasındaki zirveleri daha da denetleyecektir. Bunlar, NATO zirvelerinin en üst gündemi olarak sıralanabilir: ABD ve Avrupalı liderler ilk gün NATO'nun toplu savunma misyonuna odaklanacak ve ikinci gün NATO ve AB üye ülkelerinden liderler daha geniş transatlantik dış politika endişelerini tartışacaklardır. Konsey, gelecekteki krizleri önlemek için, örneğin iklim değişikliğini ele almak için ortak politikalar oluşturabilir veya küresel eğilimleri değerlendirmeye yardımcı olabilir.
Nihayetinde, yeni kurumlar, bir zamanlar transatlantik ilişkiyi karakterize eden işbirlikçi ahlakı geri kazanmaya yardımcı olabilir. Bir zamanlar, Amerika Birleşik Devletleri ve Avrupa neredeyse içgüdüsel olarak birbirlerine güveniyorlardı. Şimdi, o hareket hafızasını geri kazanmak için çalışmaları gerekiyor. Sadece ABD ve Avrupa değil, daha geniş liberal düzen, transatlantik ortaklığın yenilenmesini gerektiriyor.
Kaynak: Foreign Affairs
DAVID MCKEAN, Alman Marshall Fonu'nda Kıdemli Araştırmacı. ABD Dışişleri Bakanı John Kerry'de Politika Planlama Direktörü ve ABD'nin Lüksemburg Büyükelçisi olarak görev yaptı.
BART MJ SZEWCZYK, Paris'teki Sciences Po'da Yardımcı Profesör ve German Marshall Fund'da Yerleşik Olmayan Kıdemli Araştırmacı. Daha önce ABD Dışişleri Bakanlığı'nın Politika Planlama Kadrosunda görev yaptı.
İkili, yakında çıkacak olan “Amerika, Avrupa ve Batı'nın Geleceği” kitabının ortak yazarlarıdır.