Göz yaşı göz sağlığını korumak ve net bir görüş sağlamak için gereklidir(1).Gözyaşı yeterli miktarda veya doğru kıvamda üretilmediği veya çok hızlı buharlaştığı zaman kuru göz oluşur. Ayrıca, göz yüzeyinin iltihaplanması da göz kurumasına sebep olabilir. Tedavi edilmediği takdirde, kuru göz ağrıya, ülserlere veya korneada yaralara ve bazen görme kaybına neden olabilir. Bununla birlikte, kuru gözle kalıcı görme kaybı nadirdir.(2)
Kuru göz, bilgisayar kullanmak, uzun süre okumak gibi bazı faaliyetlerin gerçekleştirilmesini zorlaştırır ve örneğin uçaktaki hava gibi kuru ortamlarda toleransı düşürebilir.(2)
Kuru gözün diğer isimleri arasında kuru göz sendromu, keratokonjonktivitis sikka (KCS), disfonksiyonel gözyaşı sendromu, lakrimal keratokonjonktivit, evaporatif gözyaşı eksikliği, LASIK kaynaklı nörotrofik epitelyopati sayılabilir.(2)
Tüm dünyada erişkin nüfusun % 6-34’nün KGS’den etkilendiği tahmin edilmektedir.Genel göz kliniklerine başvuran hastaların,tahminen %25’i KGS belirtileri bildirmektedir. Beaver Dam Çalışması’nda ise insidansı %13 bulunmuştur. Ülkemizde maalesef bu konuda yapılmış geniş epidemiyolojik çalışmalar mevcut değildir. (3)
Kuru göz tipleri nelerdir?
1) “Aköz yetmezlik-lakrimal bezden azalmış gözyaşı üretimi nedeniyle kuru göz” Gözyaşı bezleri sağlıklı göz yüzeyini korumak için gözyaşının sulu bileşenlerini yeterince üretemez.
2) “Hiperevaporatif - lakrimal bezden gözyaşı üretimi normal iken, gözyaşı filminin artmış buharlaşması nedeniyle kuru göz” Göz kapaklarında bulunan meibom bezlerinin iltihaplanmasından kaynaklanabilir. Bu bezler, buharlaşmayı yavaşlatan ve gözyaşlarını dengeli tutan gözyaşı lipidini veya yağlı parçasını oluşturur.
Kuru göz şu kişilerde görülebilir:
Göz yüzeyinin, lakrimal bezin veya konjonktivanın iltihaplanması;
Gözyaşlarının bileşenlerini değiştiren herhangi bir hastalık süreci;
Graves hastalığı gibi bazı tiroid hastalıklarında oluşan göz fırlaması sonucu göz yüzeyinde artış;
Kozmetik cerrahi, eğer göz kapakları çok geniş açılıyorsa.
Kornea nedir?
Kornea, gözün renkli kısmı olan irisin önündeki gözü örten kubbe şeklindeki dış yüzeydir. Kornea gözleri mikroplardan, tozdan ve diğer zararlı maddelerden korur. Kornea, göze giren ışığı büker veya kırar ve gözün toplam odak gücünün çoğunu oluşturur. Ayrıca, güneş ışığındaki zararlı ultraviyole (UV) dalga boylarının çoğunu filtrelemek için bir filtre görevi görür.
Kornea, bir grup hücre ve proteinin katmanlar halinde düzenlendiği,oldukça iyi örgütlenmiş ve berrak bir yapıdadır. Ancak korneada onu enfeksiyona karşı besleyecek veya koruyacak hiçbir kan damarı yoktur. Korneanın beslenmesi kan damarlarından değil, gözyaşlarından ve arkasındaki bölmeyi dolduran sulu sıvıdan olmaktadır.
Gözyaşı nedir ve kuru göz ile nasıl ilişkilidir?
Gözyaşları, gözyaşı bezi tarafından yapılır, genel göz sağlığı ve berrak bir görüş için gereklidir. Gözyaşları göz yüzeyini yıkar, nemli kalmasını sağlar, toz ve pislikleri temizler. Ayrıca bakteri ve diğer enfeksiyon türlerinden gözü korumaya yardımcı olur.
Gözyaşı üç ana bileşenden oluşur:
a) Miyobom bezleri tarafından üretilen dış, yağlı, lipid tabaka;
b) lakrimal bezlerin ürettiği orta, sulu, lakrimal tabaka;
c) gözün beyaz kısmı üzerinde ince şeffaf bir katmanda bulunan ve göz kapaklarının iç yüzeyini kaplayan goblet hücreleri tarafından üretilen iç, mukoza veya müsin tabakası.
Gözyaşları, göz yüzeyinin sağlığını korumak ve enfeksiyonu önlemek için kritik olan proteinler (büyüme faktörleri dahil), elektrolitler ve vitaminlerden oluşur.
Göz yüzeyini yıkamak, beslemek ve korumak için sürekli gözyaşı üretilir. Ayrıca gözdeki toz parçacığı, göz enfeksiyonu veya tahriş gibi acil durumlara tepki olarak veya güçlü duygusal durumlarda üretilir. Lakrimal bezler yeterli gözyaşı üretemediğinde göz kurumasına neden olabilir.
Gözyaşlarının bileşenlerini değiştiren herhangi bir hastalık süreci onları sağlıksız hale getirebilir ve göz kurumasına neden olabilir.
Kuru göz belirtileri nelerdir?
- Gözde batma veya yanma hissi
- Gözün içinde sanki kumlu bir tabaka varmış hissi
- Çok kuru göz periyotlarını takiben aşırı gözyaşı atakları
- Gözde ipliksi yapıda akıntı
- Ağrı ve kızarıklık
- Bulanık görme evreleri
- Göz kapaklarında ağırlaşma hissi
- Duygusal uyaranlarda ağlamama
- Rahatsız edici kontakt lensler
- Okuma , bilgisayarda çalışma veya sürekli görsel dikkat gerektiren herhangi bir etkinlik te toleransın azalması
- Göz yorulması.
NOT: Kuru göz semptomları devam ederse, durumun doğru bir şekilde tespit edilmesi ve kalıcı hasarlardan kaçınmak için bir göz doktoruna danışın.
Kuru göz nedenleri nelerdir?
Kuru göz geçici veya kronik bir durum olabilir:
- Kuru göz, antihistaminikler, nazal dekonjestanlar, sakinleştiriciler, belirli kan basıncı ilaçları, parkinson ilaçları, doğum kontrol hapları ve anti-depresanlar gibi bazı ilaçların yan etkileri olabilir.
- Göz kapaklarının üzerinde ya da çevresindeki cilt hastalıkları kuru göze neden olabilir.
- Göz kapaklarındaki bezlerin hastalıkları, örneğin meibom bezi disfonksiyonu, göz kurumasına neden olabilir.
- Hamile kadınlarda kuru göz görülebilir.
- Hormon replasman tedavisi alan kadınlar kuru göz belirtileri yaşayabilir. Sadece östrojen kullanan kadınların yüzde 70'i kuru göz yaşar, östrojen ve progesteron kullananların yüzde 30'u kuru göz geliştirme riski taşır.
- LASIK olarak bilinen refraktif cerrahiden sonra kuru göz gelişebilir. Bu belirtiler genellikle üç ila altı ay sürer, ancak bazı durumlarda daha uzun sürebilir.
- Göz kuruması, gözlerdeki kimyasal ve termal yanıklardan kaynaklanabilir.
- Alerjiler kuru göze neden olabilir.
- Bilgisayar ya da video,tv ekranlarına bakarken seyrek göz kırpmak kuru göz semptomlarına yol açabilir.
- Aşırı doz veya yetersiz vitamin göz kurumasına katkıda bulunabilir.
- Homeopatik ilaçlar kuru göz rahatsızlığı üzerinde olumsuz etkilere neden olabilir.
- Uzun süreli kontak lens kullananlarda kornea aşınması göz kurumasına neden olabilir.
- Kuru göz Sjögren sendromu, lupus ve romatoid artrit gibi immün sistem bozukluklarıyla ilişkili olabilir. Sjögren ağız, göz ve diğer müköz zarların iltihaplanmasına ve kuruluğuna neden olur. Böbrekler, akciğerler ve kan damarları da dahil olmak üzere diğer organları da etkileyebilir.
- Kuru göz, konjunktivanın kronik inflamasyonunun bir belirtisi olabilir.Kronik konjonktivit, bazı göz hastalıkları, enfeksiyon, kimyasal duman ve tütün dumanı gibi tahriş edicilere maruz kalma veya klima veya ısıtma kaynaklı etkiler nedeniyle oluşabilir.
- Graves hastalığı gibi bazı tiroid hastalıklarında gözün yüzey alanı artar veya kozmetik cerrahiden sonra göz kapakları çok geniş açılırsa göz kurumasına neden olabilir.
- Kuru göz, uyku sırasında göz kapaklarının tamamen kapanmadığı keratitlerden kaynaklanabilir.(2)
Risk faktörleri
Yaşlandıkça gözyaşı üretimi normal olarak azalır. Dahası, insanlar yaşlandıkça gözyaşlarında yağ, su ve mukus dengesini kaybederler, gözyaşı film tabakası bozulur ve kuru göz semptomlarına neden olur. Kuru göz sendromu ayrıca artrit gibi sistemik hastalıklarla ve bazen de ağız kuruluğu ile ilişkili olabilir. İlaçlar bazen gözyaşı salınımını azaltarak kuru göz sendromuna neden olur. Kuru göze neden olabilen yaygın ilaçlar arasında diüretikler, beta blokerler, antihistaminikler, uyku hapları, anksiyete tedavisinde kullanılan ilaçlar, ağrı kesiciler veya alkol bulunur. Göz doktorunuza, aldığınız tüm ilaçların adlarını söyleyin. Ek olarak, kontakt lens takma, bazen kuru göz sendromunu kötüleştirebilir, çünkü kontak lensin rahatça tolere edilebilmesi için yeterli bir gözyaşı filmi gereklidir.(4)
Amerika'da 50 yaş ve üzerindeki beş milyon Amerikalı'nın kuru gözü olduğu tahmin edilmektedir. Bunların üç milyondan fazlası kadın, bir buçuk milyonu erkektir. On milyonlarca kişinin ise daha az şiddetli belirtisi vardır. Kuru göz, menopozdan sonra daha sık görülür. Erken menopoz yaşayan kadınların göz kuruması sonucu gözlerinin hasar görme olasılığı daha yüksektir.(2)
Testler ve Tanı
Kuru göz kapsamlı bir göz muayenesi ile teşhis edilebilir. Testler, gözün ürettiği gözyaşı miktar ve kalitesinin değerlendirilmesinde kullanılır:
Hastanın semptomlarını belirlemek için hastanın öyküsü ve kuru göz problemine katkıda bulunan genel sağlık sorunları, ilaçlar veya çevresel faktörler görüşülür.
Kapak yapısı ve göz kırpma dinamiği de dahil olmak üzere gözün dış muayenesi yapılır.
Parlak ışık ve büyüteç kullanarak göz kapakları ve kornea değerlendirilir.
Herhangi bir anormallik varsa gözyaşı miktarının ve kalitesinin ölçülmesi için bazı testler yapılır. Gözyaşı akışını daha iyi gözlemlemek ve yetersiz gözyaşı nedeniyle gözün dış yüzeyinde herhangi bir değişikliği vurgulamak için gözlere özel boya damlatılarak yapılan gözyaşı kırılma zamanı testi veya alt gözkapağı iç yüzüne yerleştirilen filtre kağıdı şeritleri ile gözyaşının yeterli olup olmadığının değerlendirilebildiği Schirmer Testi uygulanabilir.
Doktorunuz testten elde edilen bilgilerle kuru göz tanısı koyabilir ve tedavi seçenekleri hakkında size bilgi verebilir.(5)
Tedavi:
Kuru gözü yönetmek ve tedavi etmek için kullanılan temel yaklaşımlar, suni gözyaşı çözümleri kullanarak gözyaşı ilavesi, mevcut gözyaşını korumak, gözyaşı üretimini arttırmak ve kuru gözlere neden olan göz kapaklarının veya göz yüzeyinin iltihaplanmasının tedavisidir.
Gözyaşı İlavesi. Hafif durumlarda kuru gözler çoğunlukla reçetesiz suni gözyaşı çözeltileri kullanılarak yönetilebilir. Bunlar doğal gözyaşı üretimini tamamlamak için ihtiyaç duyulan sıklıkta kullanılabilir. Koruyucu olmayan yapay gözyaşı çözeltileri önerilir çünkü gözleri daha da tahriş edebilecek daha az katkı maddesi içerirler.
Sadece suni gözyaşına cevap vermeyen kuru gözlü hastalar tedavi için ek adımlar atmalıdırlar.
Mevcut gözyaşını korumak. Gözlerdeki mevcut doğal gözyaşlarının daha uzun süre tutulması, kuru göz semptomlarını azaltabilir. Gözyaşı gözden gözyaşı kanalları yoluyla burna boşalır. Gözyaşı kanalları, gerekirse çıkartılabilen küçük silikon veya jel benzeri tıkaçlarla tıkanabilir. Ya da cerrahi bir prosedür gözyaşı kanallarını kalıcı olarak kapatabilir. Her iki durumda da amaç , kuru gözlerle ilgili sorunları azaltmak için gözdeki mevcut gözyaşlarını daha uzun tutmaktır.
Gözyaşı üretimini arttırmak. Göz doktorunuz gözyaşı üretimini artıran göz damlalarını reçete edebilir. Omega-3 yağ asidi içeren besin takviyesi almak da yardımcı olabilir.
Katkı yapan göz kapağının veya göz yüzeyindeki iltihapların tedavisi. Doktorunuz göz yüzeyindeki iltihaplanmayı azaltmak için reçeteli göz damlaları veya merhemleri, sıcak kompres, kapak masajı veya göz kapağı temizleyicilerini önerebilir. (5)
Kişisel Bakım
Kuru göz semptomlarını azaltmak için aşağıdaki adımları izleyebilirsiniz:
Kitap okurken veya bilgisayar ekranına uzun süre bakarken düzenli olarak göz kırpmayı unutmayın.
İş yerinde ve evde havadaki nemi artırın.
Kuru rüzgara ve güneşe maruz kalmayı azaltmak için açık havada, güneş gözlüğü takın.
Esansiyel yağ asitleri içeren besin takviyeleri, bazı insanlardaki kuru göz belirtilerinin azalmasına yardımcı olabilir. Bunlar için doktorunuza danışın.
Her gün bol miktarda su (8 ila 10 bardak) için.(5)
Yararlanılan Kaynaklar:
1-http://www.aoa.org/patients-and-public/eye-and-vision-problems/glossary-of-eye-and-vision-conditions/dry-eye?sso=y
2-https://www.nei.nih.gov/health/dryeye/dryeye
3-http://www.medicalnetwork.com.tr/2008_dosya
4-http://www.umkelloggeye.org/conditions-treatments/dry-eye-syndrome
5-http://www.aoa.org/patients-and-public/eye-and-vision-problems/glossary-of-eye-and-vision-conditions/dry-eye?sso=y
Erişim: 18.04.2017 17:00
Resim Telif hakkı: photojog / 123RF Stok Fotoğraf