

Sfenks / Sphinx


Oedipus and the Sphinx, by Gustave Moreau, 1864, Metropolitan Museum of Art


Sfenksin Bilmecesi
Yunan mitolojisinde yer alan tek sfenks, yıkım ve kötü şans temsil eden, benzersiz bir şeytandır.
Hesiod'a göre Çimera ve Ortrus'un, diğer kişilere göre Typhon ve Echidna'nın kızıdır (bunların hepsi ktonik figürlerdir). Vazo resimlerinde ve bas kabartmalarında dik oturan sfenks, kadın kafası olan kanatlı bir aslana, veya pençeleri, tırnakları ve göğüsleri aslandan, kuyruğu yılandan ve kuş kanatlarından oluşan bir kadına benzer.
Hera ya da Ares sfenksi anavatanı Etiyopya'dan alıp (Yunanlılar sfenksin kökenini hatırlıyorlardı) Thebes'in dışında oturmasını ve yoldan geçenlere tarihin en ünlü bulmacasını sormasını emreder.
Sfenks de emri yerine getirerek gelip geçeni durdurarak onlara bilmeceyi sorar, bu bilmeceyi çözemeyenleri boğarak öldürür veya oracıkta yer.
Sfenksin karşısına Yunan mitolojisinde keskin zekası ve bilgeliği ile tanınan Oidipus çıkar.
Sfenks ona da aynı bilmeceyi sorar:
"Hangi varlık sabah dört ayak üstünde, öğlen iki ayak üstünde ve akşam üç ayak üstünde yürür?"
Oedipus bulmacayı çözmeyi başarır:
"O yaratık insandır. Çünkü insan bebekliğinde ellerini de ayak gibi kullanarak dört ayak üzerinde emekler, yetişkin halinde iki ayak üzerinde yürür ama yaşlandığında yürüyebilmek için bir de baston kullanır yani üç ayaklı olur."
Yenildiğini anlayan sfenks kendini yüksek bir kayalıktan atar ve ölür.
Hikâyenin farklı versiyonlarında kendini hırsla yiyip yuttuğu söylenir.
Güneş Ilhan, 18.11.2013, Istanbul


The Riddle of the Sphinx
The Sphinx is said to have guarded the entrance to the Greek city of Thebes, and to have asked a riddle of travellers to allow them passage. The exact riddle asked by the Sphinx was not specified by early tellers of the stories, and was not standardized as the one given below until late in Greek history.
It was said in late lore that Hera or Ares sent the Sphinx from her Ethiopian homeland (the Greeks always remembered the foreign origin of the Sphinx) to Thebes in Greece where she asks all passersby the most famous riddle in history: "Which creature has one voice and yet becomes four-footed and two-footed and three-footed?" She strangled and devoured anyone unable to answer. Oedipus solved the riddle by answering: Manwho crawls on all fours as a baby, then walks on two feet as an adult, and then uses a walking stick in old age. By some accounts (but much more rarely), there was a second riddle: "There are two sisters: one gives birth to the other and she, in turn, gives birth to the first. Who are the two sisters?" The answer is "day and night" (both words are feminine in Greek). This riddle is also found in a Gascon version of the myth and could be very ancient.
Bested at last, the tale continues, the Sphinx then threw herself from her high rock and died. An alternative version tells that she devoured herself. Thus Oedipus can be recognized as a "liminal" or threshold figure, helping effect the transition between the old religious practices, represented by the death of the Sphinx, and the rise of the new, Olympian gods.
In Jean Cocteau's retelling of the Oedipus legend, The Infernal Machine, the Sphinx tells Oedipus the answer to the riddle, to kill herself so that she did not have to kill anymore, and also to make him love her. He leaves without ever thanking her for giving him the answer to the riddle. The scene ends when the Sphinx and Anubis ascend back to the heavens.
There are mythic, anthropological, psychoanalytic, and parodic interpretations of the Riddle of the Sphinx, and of Oedipus's answer to it. Numerous riddle books use the Sphinx in their title or illustrations.
Günes Ilhan, 18.11.2013, Istanbul


email@example.com
© 2013-2014, BARIŞ İLHAN YAYINEVİ
Bu sitedeki tüm yazıların yayın hakkı Barış İlhan Yayınevi'ne aittir. İzinsiz hiçbir alıntı yapılamaz ve kopya edilemez.