Carl von Clausewitz Savaş Üzerine (Vom Kriege) adlı eserinde, bugün bile geçerliliğini koruyan harp stratejileri tanımlamıştır. Harbin nedenleri, harbin zorlukları ve harbin nasıl kazanılacağı konusunda politikacıları ve askerleri uyarmıştır.
Clausewitz gibi, günümüzde de politikacılar gelecekteki savaşları önlemek amacıyla ne yapılması gerektiği konusunda kafa yorarlar.
Şüphesiz her savaşın görünen veya görünmeyen bir çok sebebi vardır. Sosyal bilimlerde her zaman olduğu gibi, sebep-sonuç ilişkisini ispatlamak kolay değildir.
Clausewitz’ten sonra çeşitli savaş teorileri geliştirilmiş olsa da, hiçbiri Clausewitz’in tanımladığı stratejileri ortadan kaldırmaya yetmemiştir.
Carl von Clausewitz Savaş Üzerine (Vom Kriege)
Prusyalı savaş felsefecisi Carl von Clausewitz (1780-1831) günümüzde oldukça göz ardı edilmiş bir strateji uzmanıdır. Ölümünden sonra karısının düzenlediği notlarından oluşan Savaş Üzerine (vom Kriege) adlı eseri okunması zor ve çelişkilerle dolu görünse de, Clausewitz’in verdiği strateji dersleri hala geçerliğini korumaktadır.
Aşırı basite indirgenmiş olma riskine rağmen savaş üzerine düşüncelerinin özetini bu yazıda bulacaksınız.
Carl von Clausewitz Savaş Üzerine (Vom Kriege) adlı eserinde savaşların neden tırmandığına açıklık getirmiştir.
Savaşlar neden tırmanıyor?
Savaşlar giderek tırmanıyor, niçin? Her iki taraf da savaşı kazanmak istiyor, bu yüzden savaş çabalarını sürekli artırıyorlar. Savaş başlı başına bir hayat tarzı haline geliyor, giderek büyüyen ve gaddarlaşan bir hal alıyor. Savaşı küçük çapta tutabileceğinizi ve makul ölçülerde zapt edebileceğinizi zannetmeyin.
“Mutlak Savaş” haline dönüşen bir savaşın hiçbir amacı yoktur, bu yüzden savaşların alevlenmemesi için sınırlar konmalıdır.
Savaşların açık hedefi olmalı
Savaşların açık ve uygulanabilir hedeflerinin olmasına dikkat edin.
Bu konuda Clausewitz’in meşhur bir sözü vardır: “Savaş, politikanın başka yöntemlerle devam ettirilmesidir.”
Bu tür hedefleriniz yoksa savaşa girmeyin.
Siyasi hedef ne?
Carl von Clausewitz Savaş Üzerine (Vom Kriege) adlı eserinde hedef konusuna özellikle dikkat çekmiştir.
Komutanlar sivil yetkililere, özellikle “harbin” uygulanabilirliği konusunda tavsiyelerde bulunmalıdırlar, fakat siyasi hedeflerin belirlenmesi komutanların görevi değildir. Komutanlar uygulanabilir siyasi hedefler tespit edildiğinden ve sivil otoritelerin ödenecek bedelin ne kadar ağır olabileceğini anladığından emin olmalıdırlar.
Düşman ağırlık merkezini yok edin
Carl von Clausewitz Savaş Üzerine (Vom Kriege) adlı eserinde ağırlık merkezi ve doruk noktası kavramlarını tanımlamıştır. Bu kavramlar önceleri doğru anlaşılamamıştır.
Savaşı, düşmanın onsuz direnemeyeceği “ağırlık merkezi’‘ni yok ederek kazanın. Bu aslında ana kuvvetlerin yok edilmesi anlamına gelir.
Topraklar aslında çok da önemli değildir. Mesela düşmanın başkentini ele geçirmişseniz ama ana kuvvetleri hala etkin durumdaysa sorun bitmiş demek değildir. (Örneğin, Napolyon Moskova’yı aldı ama Rus ordusu dağılmadı). Topraklar, ancak düşmanı imha etmenize yardımcı oluyorsa işe yarıyor demektir. Sırf bir tepeyi ele geçirmiş olmak için hamle yapılmaz.
Savaş, pahalı bir siyaset aracıdır
Savaşların ucuz ve kolay olduğunu zannetmeyin. Kendinizi güçlü bir şekilde geride tutarsanız, düşmana pek şans tanımamış olursunuz.
Savaşın dehşetinden kaçamazsınız
Savaşın dehşetinden kaçabileceğinizi zannetmeyin. Akıllıca manevralar ve blöflerle savaşı kazanabileceğiniz düşüncesiyle kendinizi kandırmayın.
Bu yüzden, öncelikle, çok güçlü olun. Siyasetin merkezinde oturanlar Dışişleri Bakanlıklarında çalışanlar “güç gösterisi”nin harbi kazanmaya yeteceğini zannediyorlar.
Halk, hükumet ve ordu birlik olmalı
Halkın, hükümletin ve ordunun birliği işe yarar. Bu üçünden birinin zayıf olması bütün emekleri boşa çıkarır. (Vietnam’daki savaşı desteklemeyen Amerikan halkı gibi). Bu üç konuda da sağlam olmadıkça savaşa kalkışmayın.
ABD’nin Vietnam’daki hataları
Clausewitz’in değindiği stratejik hususların önemini vurgulamak için Amerika’nın Vietnam’da yaptığı hatalara bakalım.
Aslında, Clausewitz’ten ders alınmış olsaydı, bu hatalar yapılmayabilirdi.
♦ ABD’nin Vietnam Savaşı’ndaki siyasi hedefleri
Truman Doktrini (1947)’nin amacı komünizmin yayılmasını önlemektir. 1947 yılında Amerika Birleşik Devletleri Başkanı Harry Truman tarafından ilan edilmiş bir plandır. Bu doktrin ile Amerika Birleşik Devletleri “komünizm tehdidi” altında bulunan ülkelere hem mali hem de askeri yardım yapacağını açıklamıştır.
ABD’nin Vietnam Savaşı’na girmesinin en önemli sebeplerinden biri de Truman Doktrini’ydi.
Ancak, uzun yıllar süren Vietnam savaşı, ABD’nin siyasi hedefine ulaşmasına olanak vermemiştir. Demek ki, siyasi hedef doğru tespit edilmemiştir.
♦ Vietnam savaşı, ABD için uygulanabilir değildi
Düşman, arazi ve mevcut kuvvetler düşünüldüğünde, Vietnam coğrafyasında yüksek teknoloji ile donatılmış ABD askerlerinin kısa zamanda başarılı olacağı farz edilmiştir. Sonuç, tam bir hayal kırıklığıdır. Çünkü, Vietnamlılar savaşı küçük kuvvetlerle, zor muharebe koşullarında yürütmüşler. ABD’nin beklediği gibi toplu hedef teşkil etmemişlerdir. Zafer Kuzey Vietnamlıların olmuştur.
♦ Düşmanın ağırlık merkezi doğru saptanamamıştır
Ağırlık merkezi ve doruk noktası kavramlarını ilk olarak Clausewitz kullanmıştır. Ağırlık merkezi, düşmanın en hassas tarafı ile yakından ilişkilidir. Ağırlık merkezi kavramı, günümüzde stratejik, operatif ve taktik seviyedeki harp planlamalarında kullanılmaktadır.
Amerikalılar Kuzey Vietnam’ı teslime zorlayacak “ağırlık merkezi”ni doğru tespit edememiştir.
Doruk noktası, savaşta bir ordunun gücünün ulaştığı en son noktayı tanımlar. Gücün zirvesidir.
Doruk noktasına ulaşıncaya kadar komutanlar hedeflerini ele geçirmelidir.
Gücün doruk noktasına ulaşılmasına rağmen hedef ele geçirilememişse, sonrasında ele geçirilmesi zordur.
Vietnam Savaşı pahalıya mal olmuştur
Vietnam harbi, ABD tarihinin en pahalı en masraflı en maliyet getiren mücadelesi olmuştur. ABD, Vietnam harbinden hiç bir şey kazanamadan geri çekilmek zorunda kalmıştır.
Savaşın tırmanması
ABD Ordusu Vietnam Savaşı’nı kısa zamanda bitirmeyi planlamış, ama savaş uzadıkça uzamıştır. Kuzey Vietnam ve Vietkong askerleri iyi direnç göstermişler, sadece savunmada kalmayıp, ABD Ordusu’na yok edici karşı saldırılar düzenlemişlerdir.
Halk, hükumet ve ordu birlikteliği
ABD halkı, hükumet ve orduyu sevk ve idare edenler Vietnam Savaşı’nın gerekliliği konusunda tam bir fikir birliği içinde olamamışlardır.
Carl von Clausewitz ‘Savaş Üzerine’ adlı esere eleştiriler
Clausewitz’in aleyhtarları onu kana susamış bir savaş çığırtkanı olarak değerlendirirler. Oysa söylediği şey sadece şudur; savaşın kendine has bir mantığı vardır ve eğer bunu göz ardı ederseniz başınıza geleceklerden siz sorumlu olursunuz.
Savaş Üzerine (Vom Kriege), savaş stratejisi konusunda yazılmış önemli eserlerden biridir. Bolşevik devriminde Lenin’in “Savaş Üzerine’den ciddi olarak yararlandığı bilinir. Eseri okumuş olmak öyle bir otorite hissi yaratır ki, Hitler bu durumu generallerle tartışması sırasında “Ben Clausewitz’i okudum, sizden öğrenecek bir şeyim yok!” diyerek ifade etmiştir.
Carl von Clausewitz Savaş Üzerine (Vom Kriege) adlı eserinde yer alan görüşler, gelişen konvansiyonel, düşük yoğunluklu, nükleer ve asimetrik savaşlarla birlikte tartışılmaya başlanmıştır.
Ancak, bu durum Clausewitz’in teorik tespitlerinin etkisini azaltmamış, aksine Clausewitz’in değerini her geçen gün daha da artırmıştır.
Kaynaklar:
Uluslararası İlişkiler, Michael G. Roskin&Nicholas O. Berry, Çev: Özlem Şimşek, Adres yayınları (2014)