Ressam, filozof, mucit, deneyci bir bilim insanı. İnsanlığı sanata, bilgiye ve doğaya açan Rönesans’ın simgesi Leonardo da Vinci. Bir çok kişi onu aslında “Mona Lisa” ve “Son Yemek” tablolarının yaratıcısı olarak tanıdı uzun süre. Onun bilim ile olan ilişkisi yüzyılımıza gelene kadar genelde sanatçı kimliğinin gölgesinde kaldı. Belki de bunun nedeni onun sıra dışı çalışma tekniklerinde yatıyordu. Defterlerine tuttuğu notları çizimlerle birlikte yaklaşık 5000 sayfaydı. Ancak bu notları aynada yansıtılarak okunacak biçimde sağdan sola yazmıştı. Günümüzde yorumlanabilen bu notlar, sonraki yüzyıllarda ortaya çıkan bilimsel buluş ve atılımların pek çoğunun ipuçlarını içermekteydi. Bunlardan bir tanesi de Imola Kentinin Planı ile ilgiliydi.
16. yüzyılın başında Leonardo da Vinci, Milan Dükü Ludovico Sforza’nın istihdamında yaklaşık yirmi yıl geçirdikten sonra Floransa’ya döndü. O zamanlar yaklaşık 50 yaşında olan Leonardo, bilimsel dehası ve birçok sanatsal başarısıyla oldukça ünlüydü. Papa VI. Alexander’ın huysuz oğlu Floransalı Cesare Borgia, 1502’de Leonardo’nun patronu oldu. Leonardo’ya verilen ilk görevlerden biri, Bologna yakınlarındaki Imola şehrinin bir haritasını oluşturmaktı. Borgia 1499’da şehri ele geçirmişti. Bu, genç komutan için önemli bir fetihti. Şehri kontrol etmek, coğrafyasını ve önemli yer ve bölgelerini bilmeyi gerektiriyordu. Bunun için Leonardo’ya danıştı.
Kutupsal Koordinatlar Kullanılarak Hazırlanan Imola Kentinin Planı
16. yüzyıl şehir haritaları sembolik olma eğilimi gösterir. Ayrıca çoğu kez dini yapıların boyutları abartılı olur. Leonardo Imola Kentinin Planı ile bu gelenekten uzaklaştı. Amacı yeryüzünü gerçekçi bir biçimde yansıtmak ve daha kullanışlı bir harita sağlamaktı. Leonardo, bir kentin haritasının kutupsal koordinatlar kullanılarak çıkarılabileceğini öne süren Leon Battista Alberti tarafından geliştirilen bir haritalama tekniği kullandı. Leonardo, bu tekniği uyarlayarak belirli yerler arasında daha doğru mesafeler, oranlar ve ilişkiler yakaladı. Oluşturduğu bu harita bilimsel olarak doğru ilk haritalardan biridir.
Kentin meydanı bu haritada merkez olarak alındı. Tarihçiler, Leonardo’nun bu merkezi noktadan başlayıp sokakları ve belirli yerleri ölçmek için bir pusula ve kilometre sayacı kullanarak veri topladığı düşünülüyor. Haritanın geri kalanını ise, geometri bilgilerini kullanarak doldurmayı başarmıştı. Yukarıdaki görselde görebileceğiniz gibi Leonardo’nun teknikleri, günümüzde haritacıların ikonografik dediği, verileri kullanarak “düzleme aktarılmış bir şehri” doğru bir şekilde göstermek için kullanılan ilk haritayı oluşturdu.
Rönesans’ı Müjdeleyen Bir Harita
Leonardo haritasının doğruluğu, da Vinci’nin bilimsel bilgilerinin yanı sıra muhtemelen kilometre sayacı ve manyetik pusula gibi doğru bilimsel ölçüm araçlarının kullanılmasının bir sonucudur. Leonardo da Vinci, yolların, duvarların ve binaların uzunluklarını doğru bir şekilde ölçmenin yanı sıra açılarını da ölçmek zorunda kalmıştı. Bunu yapmak için kendi tasarladığı bir manyetik pusulayı kullanmıştı.
Leonardo da Vinci’nin haritasının ne kadar ilerici bir bakış açısı taşıdığını görmek isterseniz bu haritayı Hanns Rüst’ün Mappa Mundi’si ile karşılaştırabilirsiniz. İki harita arasında sadece 22 yıl vardır dolayısıyla aynı dönem aittir. Ancak Hanns Rüst’ün haritası, Orta Çağ’ın bir ürünüdür. Bunun yanında, Leonardo da Vinci’nin bilimsel araçlarla oluşturduğu haritası ise Rönesans’ı müjdeler.
Leonardo’nun ölçümleri günümüzde hala geçerlidir. Tarihçilere göre, Imola Kentinin planı yapılışından beş yüzyıl sonra şehirde gezinmek için kullanılabilir. Imola kentinin planı bugün sanatçının doğduğu yer olan Vinci, İtalya’daki Leonardiano Müzesi’nde korunmaktadır. Haritayı ayrıntılı olarak incelemek istiyorsanız, Royal Collection Trust’ta haritanın yakınlaştırılabilir bir versiyonunu inceleyebilirsiniz. Haritanın etkileşimli bir sürümünü ayrıca Google Arts & Culture’da da görüntüleyebilirsiniz.
Kaynaklar ve İleri Okumalar:
- Leonardo da Vinci’s Map of Imola; http://googlemapsmania.blogspot.com/
- National Geographic. 21 Mayıs 2020.
Matematiksel