Blog
Roma Cumhuriyetinin Son Savunucusu Cicero Kimdi?| Kategori: Arkeoloji ve Sanat Haberleri | Yorum: 0 yorum
Roma Cumhuriyetinin Son Savunucusu Cicero Kimdi?
Yazar: Özlem Acımaz on 18 Haziran 2020
MÖ 43 yılında Mark Antony, eşsiz konuşma gücüyle ünlü Ciceroyu öldürdü ve Roma İmparatorluğunun başlangıcına öncülük etti.
MS 2. yüzyılda tarihçi Appian Roma Cumhuriyetinin tamamen çöktüğü o anı canlı bir şekilde yansıtıyor: Büyük konuşmacı Marcus Tullius Ciceronun düşman kuvvetleri tarafından devrildiği an:
Kargaşadan dışarı doğru eğildi ve umursamadan boynunu sunduğunda başı kesildi. Bu da askerlerin anlamsız zulmünü tatmin etmedi. Antonye karşı bir şeyler yazarak saldırdığı için ellerini de kestiler. Böylece başı Antonye getirildi ve onun emriyle, o yıl Antonye karşı başka hiçbir insan sesinin dillendiremediği şekilde yaptığı etkileyici konuşmalarının hayranlıkla dinlendiği yer olan rostraya (konuşmacı kürsüsü) iki elinin arasına konarak yerleştirildi.
Ciceronun Roma ile Napoli arasındaki bir yerde MÖ 7 Aralık 43teki ölümü imparatorluk dönemini daha da yaklaştırdı.
Cumhuriyetin Oğlu
Cicero, MÖ 106 yılında, soyadı nohut kelimesinin Latince karşılığı olan cicerden türemiş varlıklı bir aileye doğdu. Ölümünden yaklaşık bir asır sonra Ciceroyu yazan Yunan tarihçi Plutarch, aileye bu ismin burnunda nohut yarığına benzer oyuğu olan bir atadan geldiğine inanıyordu. Ciceronun ailesi zengindi; ancak Roma aristokrasisinin soylular sınıfına mensup değildi. Soylular sınıfının altında ve Cumhuriyetin işçi sınıfı olan pleplerin üstünde yer alan atlı sınıfa (equestrian) mensuptu. Ailesinin güçlü askeri bağlantıları vardı. Fakat Ciceronun arzuladığı, hükümette kariyer için gerekli olan politik bağlantıları yoktu.
Cicero, politik basamakları olabildiğince çabuk tırmanmak için Romada ve Yunanistanda eğitim aldı. Ailesinin yönetici sınıftan (patrici) gelmediğini belirten bir terim olan novus homo (yeni insan) olarak bunu yapacaktı. Çicero hukuk kariyerine başlamadan önce kısa bir süre için orduda görev yaptı. İlk davasını MÖ 81de aldı ve babasını öldürmekle suçlanan bir adamı başarılı bir şekilde savundu. Böylece kamu yaşamına parlak bir başlangıç yapmış oldu.
27 yaşındayken zengin bir ailenin kızıyla yaptığı evlilik, ona yükselmek için gerekli olan kaynağı sağladı. MÖ 79da evlendikten sonra Ciceronun kariyeri yükselişe geçti ve rütbeleri hızla çıktı. Cumhuriyetin en yüksek devlet dairesinde MÖ 75te quaestor, MÖ 66da praetor, MÖ 63te ise konsül seçildi. Cicero o zamana dek bu yüksek devlet dairesine ulaşmış en genç kişilerden biriydi.
Konsül ve Komplo
Hakimiyeti elinde bulunduran ve Roma otoritesine sahip konsüller, Cumhuriyette yürütme gücüne sahipti. Her biri bir yıl görev yapan iki konsül vardı. Askeri ve siyasi devlet yöneticileri olarak eşit güce sahiptiler. Konsüller orduyu kontrol ediyor, senatoyu yönetiyor ve yasa öneriyorlardı. Aslında kağıt üzerinde senatonun görevi tavsiyede bulunmak ve onay vermekti; ancak söz sahibi ve soylu erkeklerden oluşan yaklaşık 600 kişilik bir heyetti. Bu heyet çok fazla güç ve nüfuz elde etti. Yasama yetkisi ise en önemlisi Comitia Centuriata olmak üzere meclislere aitti. Plepler ise yetkileri yöneticileri seçmek, yasaları çıkarmak, savaş ve barış ilan etmek olan bu mecliste yer alabiliyordu. (Plepler mecliste olsalar da etkileri fazla değildi)
Aynı yıl Cicero, siyasi rakibi Catiline öncülüğünde planlanmış gizli bir ayaklanmayı meydana çıkararak rakibini mağlup etti ve konsüllüğünü sağlama aldı. Bu gizli plan suikastlerden ve şehri ateşe vermekten oluşuyordu. Zamanının en iyi konuşmacısı Cicero, durumu etraflıca değerlendirerek senatodaki dramatik konuşmasıyla Romayı Catilinein hain planı hakkında uyarmaya çalıştı; ama onun sözleri duymazlıktan gelindi. Komplo ortaya çıktıktan sonra Catiline kaçtı. Onun komplocularından ancak beş kişi yakalandı ve Cicero yargılama yapılmaksızın bunların derhal infaz edilmelerini savundu.
Senatörlerin çoğu, bu noktada Cicero ile anlaştı, ancak büyük bir istisna dışında: Julius Caesar. Cicero adamların hapsedilmelerini destekledi. Fakat önerisi kabul edilmeyip komplocular idam edildi. Catiline daha sonra öldü; ama son çırpınışında adamlarıyla birlikte savaştı. Catilinein komplosunun engellenmesi, destekçilerinin iftiharla pater patriae (vatanın babası) olarak adlandırdığı Cicero için önemli bir nottu.
Hem Julius Caesar hem de hamisi Marcus Licinius Crassus oldukça zengindi ve her biri servetini siyasi kariyerleri boyunca popüler destek elde etmek için kullanmıştı. MÖ 60da komployu takip eden kaos ortamında Julius Caesar ve Crassus, hükümetin kontrolünü ele geçirmek için Pompey olarak da bilinen General Gnaeus Pompeius Magnusa katıldılar. Julius Caesar, ilk konsüllüğüne başladığında MÖ 53te Crassusun ölümüne kadar 6 yıl sürecek olan ilk triumviratenin (üçlü yönetim) Cumhuriyeti yöneteceğini duyurdu.
Cicero başlangıçta triumvirateyi desteklemeyi reddederek Romayı terk etti. MÖ 57de Pompeyin desteğiyle şehre döndü ve Pompeyi Caesar ile olan ittifakını bozması için ikna etmeye çalıştı. Fakat Pompey kabul etmedi. Cicero triumviratenin güvenilmez olduğunun farkında olsa da yönetimi gönülsüzce onayladı. Bu üç adamdan her biri diğer iki müttefikini kontrol altında tutarken gücünü artırmak istiyordu. Sonuçta birinci triumviratedeki hiç kimse Ciceronun umduğu cumhuriyetin kahramanı olamazdı.
Bu olaylardan bıkmış olan Cicero, birkaç yıl siyasetten ayrıldı. O sırada, MÖ 51de göreve dönmeden önce, en etkili eserlerinden bazılarını kaleme aldı. Bugün Türkiyede bulunan o dönemin Kilikya valiliğini kabul etti ve ardından MÖ 50 yılının sonlarında Romaya döndü. MÖ 53te Crassusun ölümü, kaçınılmaz bir hesaplaşmaya girişen Julius Caesar ve Pompey arasında MÖ 49da bir iç savaş halinde patlak verecek düşmanlığı artırmıştı.
Cumhuriyetin Düşüşü
Romaya hakim olmak için mücadele eden ne Caesar ne de Pompey, Ciceroyu düşman olarak görmek istemedi. Her ikisi de Ciceroyu kendi yanına çekmeye çalıştı. Ama Cicero, Pompeyin tarafını seçti. Roma iç savaşı 5 yıl sürdü ve Caesar bu savaştan zaferle ayrıldı. MÖ 46da Caesar Dictator perpetuo (ömür boyu diktatör) ilan edildi.
Caesar, Pompeyin tarafını tutmasına rağmen Ciceroyu affetti ve Romaya dönmesine izin verdi. Cicero cumhuriyetçi değerleri savunan birçok eser yaratarak yoğun bir yazma dönemine daha girdi. Bu süreçte bir grup komplocu, Caesarın ihtirasına karşı daha proaktif bir tutum takınmaya karar verdi. Bu entrikacıların, akıl hocalığını yaptığı Marcus Brutusun da içlerinde bulunduğu Cicero ile yakın ilişkileri vardı ve planlarını büyük konuşmacıdan gizlemişlerdi.
Cicero, MÖ 44te Mart ayının ortasında gerçekleşen Caesarın suikastinin bir parçası olmadı. Yazdıklarında şiddet olayındaki dehşeti dile getirse de suikastçilerin eylemlerini şu şekilde yazarak destekledi: Tiranımız suçların en kötüsüne ayrıcalık tanıdığı için ölümü haketti. Burada Roma halkının kralı ve tüm dünyanın efendisi olmak için hırslı bir adam var ve o bunu başardı. Böyle bir hırsın ahlaken doğru olduğunu savunan biri delidir. Çünkü hukukun ve özgürlüğün yok edilmesini meşrulaştırır ve bu değerlerin korkunç ve nefret uyandıran bir şekilde baskı altına alınmasını yüceltilmeye değer sanır..
Her ne kadar kendi yapmasa da, şiddet eyleminin gerçekleşmesine Cicero da neden oldu ve Bütün şerefli adamlar Caesarı öldürdü kimi plansız kimi cesaretsiz, kimi şanssız ama hiçbiri amaçsız değildi. diyor. Hırslı Caesarın ortadan kaldırılmasıyla Romanın cumhuriyet yoluna geri dönebileceğinden umutluydu ve cinayetten birkaç gün sonra senatoda suikastçılar için affı savundu.
Antonynin Yükselişi
Caesarın ölümünün ardından Cicero ve Antony Romada iki ana güç olarak ayaktaydı. Cicero senatonun desteğini aldı; ancak Antony, Caesarın mirasının gücüne sahipti. Antony, statüsünden yararlanmak amacıyla devrik lider için görkemli bir cenaze töreni düzenledi ve cenazedeki coşkulu konuşması kalabalığın duygularını canlandırdı. Böylece kamuoyunda suikastçilere karşı büyük bir öfke oluştu. Hayatı için endişelenen Brutus, Romadan ayrıldı. Cicero da şehri terk etti ve görüşüne göre yeterince hızlı davranmayan komplocuların etkili olamamalarına çok üzüldü.
Cicero Cumhuriyetin yaşamasında oynayacak bir rolü olduğuna inanmıştı. Brutus ve diğer komplocularla yakın siyasi ilişkilerinin davasına zarar vereceğini biliyordu. O yüzden bu etkene karşı koymak için güçlü bir siyasi müttefike ihtiyacı vardı. Sadece, etkili bir kariyere dönüşecek ilk günlerinde olan 18 yaşındaki bir genç aklına geldi.
Bu genç adam, Julius Caesarın büyük yeğeni Octaviandı. Julius Caesar, Octavianı vasiyetinde mirasçısı olarak belirtmişti. Octavian, Julius Caesarın ölüm haberini Apolloniadayken (günümüzde Arnavutluk) almıştı ve hemen Romaya doğru yola çıktı. Nisan ayında geldi ve Julius Caesarın emektar lejyonlarının ve Cicero gibi etkili kişilerin güvenini kazanmaya çalıştı. Ciceroyu Romaya dönmeye ikna etti ve bu itibarlı devlet adamı, Octavian kendini tamamiyle ona adadığı için fazlasıyla gururlandı. Octavian ile ittifakın Antonynin siyasi tutkularını yok etmeye yardımcı olabileceğine ikna oldu. Octavian ise yanına Antonyi alarak emektar iki lejyona kendisinin adaylığını bildirdi ve onların haklarını yineledi. Oysa Cicero fazla iyimser yaklaşarak arkadaşı Atticusa Bu delikanlı, Mark Antonye ağır bir darbe indirdi. diye yazdı.
Cicero, MÖ 43te Eylül ayının ilk günlerinden ilkbahara kadar, Senatoyu kendisine kışkırtan Antonye karşı sert konuşmalar yaptı. Bu 14 konuşma, Atinalı Demosthenesin MÖ 4. yüzyılda Makedonyalı Philip hakkında verdiği uyarılar dikkate alınarak şekillendiği için Philippic (ağır eleştiri) olarak isimlendirildi. Belki de Catilinee karşı yaptığı ünlü konuşmaları anımsayan Cicero, Cumhuriyetin restorasyonunu öne sürüyor, Octavianı savunuyor ve Antonynin zorba olduğunu söylüyordu. Sonunda yeni konsüller, Caesarın suikastçilerinden birinin tutunduğu yer olan Mutinayı (günümüzde bir İtalyan şehri olan Modena) kuşatan Antonye karşı savaş ilan ettiler.
Antoniusun Saldırısı
Cicero, Philippic olarak isimlendirilen 14 konuşmasında Mark Antonye karşı bütün hitabet yeteneğini kullanarak saldırdı. Bunlardan ikincisinde Cicero riskleri bilse bile özgürlük için savaşmaya kararlı olduğunu ilan ediyordu.
Düşün, sana yalvarıyorum, Marcus Antonius, biraz zaman tanı ve Cumhuriyeti düşün, doğduğun aileyi düşün, birlikte yaşadığın adamları değil. Cumhuriyetle barışık ol. Aynı zamanda nasıl davranacağına karar ver. Bana gelince, ben kendim bunun ne olacağını ilan edeceğim. Genç bir adam olarak cumhuriyeti savundum; şimdi ise yaşlandım diye bunu bırakmayacağım. Catilinein güçlerini küçük düşürdüm. Eğer şehrin özgürlüğü ölümümle yeniden canlanırsa kendi kişiliğimi neşeyle ortaya çıkaracağım. dedi.
MÖ 43 Nisanında Octavian ve Romanın toplanan iki konsülü Gaius Vibius Pansa ve Aulus Hirtius, senato güçlerini Antonye karşı kışkırttı. Pansanın savaşta ölmesinden sonra Antonye karşı kesin bir zafer elde edebildiler.
Zafer haberleri Romaya ulaştığında senatoda çoşkulu bir sevinç yaşandı. Günün adamı Cicero, Capitoline Hilldeki evinden Foruma zafer alayı ile götürüldü. Orada rostruma çıktı ve Roma halkına coşkulu bir şekilde hitap etti.
Ama Ciceronun sevinci kısa sürdü. Antony, bir lejyon birliğini kurtarmayı başardı. Octavian, Antonyi takip etmektense kendisi için boş konsüllük talep etmeye karar verdi. Senato, bu talebi geri çevirdiğinde Octavian vakit kaybetmeden, önceden Julius Caesarın yaptığı gibi geri dönülmeyecek bir karar alarak lejyonlarıyla Roma üzerine yürüdü. Senatörler karşı koymaktan acizdi ve onun taleplerine boyun eğmek zorunda kaldılar. Sözde kendini korumaya çalışan Octavian, aslında birliklerinin gücünü hukuk kurallarını çiğnemek için kullandığından Cicero ona güvenilemeyeceğini gördü. Tarihçiler, Ciceronun Octavian övülmeli, onurlandırılmalı ve uzaklaştırılmalı diye yazdığını ve bunu Octavianın öğrenmesinden sonra ikisi arasındaki ilişkinin bozulduğuna inanıyor.
Bir konuşmacının ölümü
Cumhuriyetçi dava kaybolduğu için yıkılan Cicero, Güney İtalya kırsalında inzivaya çekilmek için Romadan ayrıldı. Octavian, Antony ile anlaşıp sonunda onunla ve Lepidus ile ikinci triumvirateyi kurarken Cicero oradan çaresiz bir şekilde bunu seyretti. Cicero bunu sadece politik bir gerileme olarak algılamadı, aynı zamanda hayatı için de ciddi bir tehdit gördü. Triumvirler, yasaklanması ve ölümle cezalandırılması gereken senatörlerin ve diğer yurttaşların uzun bir listesini oluşturdular. Kinci Antony, Octavian istemese de Ciceronun ismini listeye ekletmeyi başardı.
Cicero her ikisinin de liste başı olduğunu öğrendiğinde erkek kardeşi Quintus ile birlikte Tusculumdaki evindeydi. Hayatlarından endişelendikleri için Makedonyaya yelken açmak ve Marcus Brutus ile tekrar bir araya gelmek isteyen Cicero ve kardeşi, Asturadaki eve gittiler. Fakat her nasılsa Quintus, yolculuk için ihtiyaçlarını toplama amacıyla geri döndü ve kölelerinin ihanetine uğrayarak birkaç gün sonra oğluyla birlikte öldürüldü.
Cicero şimdiye kadar Asturada ne yapması gerektiği konusunda korku ve şüpheyle harap olmuştu. Kayıkla yola çıktı; ancak biraz uzaklaştıktan sonra Asturadaki evine geri dönmek için karaya çıkıp Romaya doğru yürümeye başlaması herkesi şaşırttı. Oradan Formiaedeki evine denizden gitmek için yola koyuldu. Son hamleyi yaparak Yunanistan a gitmeden önce orada dinlenmeyi ve gücünü toplamayı planladı.
Fakat çok telaşlıydı ve artık çok geçti. Antonynin askerlerinin onu yakalamak üzere olduğunu fark eden Cicero, kaçmayı ümit ettiği Gaeta Limanına doğru ormanın arasından yol aldı. Herennius liderliğindeki askerler ve bir zamanlar baba katili olmakla yargılanan ve Cicero tarafından savunulan Popilius, Ciceronun evini terk edilmiş halde buldu. Philologus adında bir köle ise Ciceronun hangi yöne gittiğini gösterdi. Onu yakalamakta ve kanlı eylemlerini gerçekleştirmekte hiç zorluk çekmediler.
Antony, Romadaki herkes ibret alsın diye, kesilen başın ve sağ elin Forumdaki rostrumda zafer anısı olarak sergilenmesini emretti. Rostrum, Ciceronun konuşmalarının kalabalıklar tarafından alkışlandığı kürsüydü. Silahların gücü kelimelerin gücüne galip gelmişti.
National Geographic. 25 Şubat 2019.-www.arkeofili.com