Rusya’da son dönemlerin en kitlesel protesto gösterileri gerçekleşiyor. Çok sayıda şehirde on binlerce kişi (toplam sayıları 40 bin civarında tahmin ediliyor) yürüyüşler yaptı, polisle çatıştı. Eylemlerde 2 bin kişinin üzerinde gözaltı olduğu belirtiliyor.
Ancak bu kimseyi heyecanlandırmasın. Gösteriyi yapanlar, Putin’in öne çıkan burjuva ve aşırı sağcı muhaliflerinden Alexi Navalni’nin taraftarları. Navalni’nin 17 Ocak’ta tutuklanmasını ve hemen ardından Navalni ekibinin buna cevap olarak sosyal medyada paylaştığı bir videoyla açığa çıkardığı Putin’in kamuoyundan gizli olarak Karadeniz kıyısında yaptırmış olduğu ihtişamlı sarayı protesto ediyorlar.
Navali geçen Eylül ayında zehirlenerek komaya girmiş, zehirlenme vakası konusundaki tüm oklar Putin rejimini işaret edince rejim tedavi için Almanya’ya gitmesine izin vermek zorunda kalmış, fakat onu geçen hafta havaalanından başlayan kent çapında askeri ablukayla karşılayıp yeniden tutuklamıştı.
Navali, Putin rejiminin soldan, işçi sınıfı veya halk temelinden bir muhalifi değildir. Rusya’da Putin öncesi mafya-oligarkların bir kısmı, Rusya Federasyonu’nun çeşitli bölgelerinin Putin’in aşırı merkeziyetçi ve kontrolcü ekonomik düzeninden şikayetçi burjuva kesimleri, konum kaybeden veya yükselme olanağı bulamayan orta ve üst orta sınıflar tarafından desteklenen, ABD ve AB tarafından da Putin sonrası için yedekte tutulan, Ukrayna’da ABD desteğiyle faşizan darbeyi gerçekleştirenler benzeri, aşırı sağdan bir muhalifidir.
Bunun için Navali’nin çekirdek ekibine bir göz atmak yeter: Rusya’da kapitalist restorasyon ve mafya/yağma kapitalizmi döneminin maliye bakan yardımcısı, ve 1995-98 dönemi Rusya Merkez Bankası şefi Sergei Aleksaşenko… 2000’li yılların başlarında enerji bakanı yardımcısı olan ve ABD-AB yanlısı muhalif Boris Nemtsov’un sözcülüğünü yapmış olan Vladimir Milov… Eski oligarklardan Mikhail Khodorkovski’nin 2010-14 döneminde sözcülüğünü yapmış olan Elena Lukyanova… Elena Masolova benzeri, “ekonomide daha fazla serbestlik/neoliberalizm” isteyen genç, hızlı yeni kapitalistler kuşağı. Navali’nin Rusya’nın Vladimir Ashurkov, Mikhail Fridman, Alfa Bank gibi bir dizi önde gelen banker ve bankası tarafından da desteklendiği bilinmektedir. Örneğin Ashurkov, Navalni’nin “Yolsuzluğa karşı Mücadele Fonu” adı altında topladığı paraların yöneticilerinden biridir.
Navali’nin babası çöken eski rejimin orta kademe bürokratlarındandı. Kapitalist restorasyon ve mafya-yağma kapitalizmi sırasında yükünü tutup fabrika sahibi oldu. Navali de avukatlığı bırakıp borsa simsarlığı ve bankerlik işlerine girdi. O dönem hızla servet yapma hırsına karşın işleri pek rast gitmedi. Halen banka-finans şirketlerine sahip olmasına karşın, neden “tehlikeli politika” işlerini tercih ettiği sorusunu şöyle yanıtlar:
“Herkes banka-borsa-finans işlerinden hızla zengin olanların çok zeki olduğunu sanır. Ama bu işler zekaya değil devletle bağlantılara bakıyor.”
Bu aynı zamanda, onun siyasal muhalefetinin de ne için olduğuna açıklık kazandırır.
Navali önce şansını “serbest piyasayı” savunan liberal muhalefette denedi. Liberallerin Putin rejimi karşısındaki zayıflığını görünce, dünya çapında yükselişe geçen aşırı-milliyetçi muhafazakar ve faşizan akımlara döndü. Rusya’da liberaller ile faşistleri, neoliberalizm ile faşizmi birleştirmeye çalıştı ve bu çerçevede bir programla nisbi güç toplamaya başladı. Programında Ukrayna ve Gürcistan’ın özerk bölgelerinin Rusya’ya ait olduğu iddiası, başta Kafkasya ve Orta Asya ülkelerine ve göçmen işçilere karşı düşmanlık, Rusya Federasyonu’nun çeşitli bölgelerine neoliberal ekonomik özerklik istemi, Yahudi ve Müslüman düşmanlığı bir aradadır. Navalni’nin “İlerici Parti”si, Ukrayna’da Rusya yanlısı yönetime karşı ABD yanlısı faşist darbeyi de açıktan desteklemişti.
Navali daha önce Moskova Belediye başkanlığı seçimlerine girmiş, epey yüksek oy almasına karşın Putin rejiminin adayına karşı kaybetmişti. 2018 başkanlık seçimlerine katılması ise, rejim tarafından hapis cezaları gerekçesiyle (bir kez “izinsiz gösteri çağrısı yapmak”tan bir kez de zimmetine para geçirdiği iddiasıyla hapis cezaları almıştı) engellendi. Navali bunun üzerine 2018 seçimlerini gayrımeşru ilan edip boykot kampanyası yürüttü. Ülke çapında genel oy potansiyeli kamuoyu yoklamalarında oldukça düşük görünmekle birlikte, boykot kampanyasının kısmen etkili olduğu, 4. kez başkanlığı sürdüren Putin’in oylarındaki düşüşün bir etkeni olduğu belirtiliyor.
Navali, Putin’e karşı kampanyalarını genellikle Putin ve partisinin hırsızlık ve yolsuzlukları üzerine kuruyor. Burjuvazi ve devlet içinde Putin’den hoşnutsuz kesimlerden sızdırdığı enformasyonla (ve muhtemelen Batı istihbaratının da katkılarıyla) hazırlananan videoların, Rusya’da milyonlarca takipçisi var. Partisinin organize ettiği gösterilerde de genellikle “hırsız Putin” gibi sloganlar atılıyor.
22-23 Ocak protesto gösterilerinin kritik noktası ise şu: Navali’nin partisinin daha önce düzenlediği protesto gösterileri daha ziyade orta ve üst sınıflardan öğrenciler ağırlıklı bir kaç bin kişiyle sınırlı kalırken, Putin’in gizli sarayına ilişkin videodan sonra, göstericilerin sayısının bir anda on binlere çıkması ve işçi emekçi kesimlerin de bu son gösteride yer almaya başlamasıydı. Sözkonusu sarayın Putin’e ait olmadığı ama Putin iktidarına yakın bir oligarkın iktidar tarafından kendisine tahsis edilen arazide yaptırdığı açığa çıktı. Ama bu da, artan yoksullaşma içindeki kitlelerin Putin iktidarın çevresinde köpüren petro-rant ağının ihtişamına öfkesini azaltmadı tabii.
Petrol ve doğal gaz rantlarına dayanan Rusya’daki mevcut rejimin rantiyeliği, yiyiciliği, yolsuzlukları kuşkusuz en üst boyutta ve büyüyen yoksullaşma içindeki kitlelerin buna tepkileri de artırıyor. Diğer taraftan, petrol fiyatlarının düşmesiyle petrol ve doğal gaza dayalı Rusya kapitalizminin yaşadığı kriz, Pandeminin de derinleştirmesiyle büyüyen yoksulluk ve işsizliğe karşı büyüyen tepkilerin, sınıfa karşı sınıf temelinde gelişmesi, Navali benzeri burjuva neofaşist muhalefet tarafından engelleniyor, kitle tepkileri burjuvazi içi güç ve paylaşım kavgalarının yedeği yapılmak isteniyor, göçmen düşmanlığına ve pan-slavizme yedeklenmeye çalışılıyor.
Aslında Rusya’da Putin-Navali hikayesi, Amerika’daki Biden-Trump arbedesinin biraz farklı ve Rus versiyonundan başka bir şey değil. Navali şimdilik Rusya’nın Trump’ı olabilecek bir güce sahip görünmese de, burjuva liberal ve faşist muhalefeti birleştirmekte yol almış olması, Putin’in yıpranma sürecinin başlamış olması, krizin ve toplumsal hoşnutsuzluğun büyümesiyle Navali’nin tüm toplumsal muhalefetin akacağı kanal hale gelmeye oynaması ile bu dengeler değişebilir. Nitekim, Rusya’da uzunca süredir, bu çapta protesto gösterilerinin gerçekleşmesi bile, ekonomik krize bir siyasal ve toplumsal krizin de eşlik etmeye başladığını gösteriyor.
Rusya da, siyasal, ekonomik, toplumsal kriz sarsıntı ve çalkantıları içinde yerini almaya başlarken, Rusya’da da asıl sorun, geçtiğimiz yıllarda kendini artan grevler ile yeniden hissettirmeye başlayan işçi sınıfının bağımsız devrimci bilinç, örgütlenme ve önderlik sorunu olmaya devam ediyor.