

Teşrinin türleri:
1 – En üstte, Dusturi Teşri (anayasa). Bazen temel teşri olarak da isimlendirilir.
2 – Adi Teşri (normal teşri). Bu teşri parlementodan çıkar. Yani bu teşri, parlementonun koyduğu kanunlardır.
3 – Feri Teşri; yürütme sultasının (yürütme işine seçilmiş, hükümet kurmuş kişilerin) koyduğu kanunlar. Bunlar; bildiriler, belli kararlar, merasim (resmi işlemlerle ilgili düzenlemeler)dir.
Bu teşri türleri, yukarıdaki sıralanışa göre önem arz eder. Öyle ki, ikinci sıraya göre konulan teşri, birinci sıradakine zıt olmamalıdır. Daha açıkçası, parlementonun çıkardığı kanunlar anayasaya zıt olmamalıdır. Yürütme sultasının koyduğu kanunlar da anayasa ve parlemento kanunlarına zıt olmamalıdır.
Yürütme sultasının koyduğu kanunlardan kasıt şudur: Yürütmeyi elinde bulunduran (ülkeyi yönetme işine seçilmiş) kişiler, anayasa kanunlarını veya millet meclisinin çıkarttığı kanunları bozmadan ve değiştirmeden, o kanunları nasıl uygulamaya geçirecekleri konusunda planlar hazırlar. İşte buna yönelik olarak alınan karar ve bildirilere “Fer’i Teşri” denir. Örneğin; trafikle, halkı rahatsız eden, gürültü yapan, sağlığa zarar veren müesseselerle, besinle, seyyar satıcılarla v.s konularla ilgili kanunların hazırlaması gibi...”
Dr. Fuad Abdulbaki, diğer teşri kaynaklarından olan örf, İslam şeriati ve adalet kanunları hakkında şöyle diyor:
“Eğer ihtilaf edilen bir mesele, hüküm vermesi için hâkime sunulursa, hâkim bu ihtilafı çözmek için öncelikle teşri (anayasadaki) kanunlarına bakar. Teşri kanunlarında bu olayla ilgili bir kanun bulunursa, bu kanunlara göre hüküm verir. Başka kanun kaynaklarına başvurmaz. Şayet bu meseleyle ilgili kanunları teşri kanunlarında bulamazsa işte o zaman bu meseleyle ilgili hükümleri diğer kaynaklarda arar. Tabii ki, sırayı takip ederek, önce örfe, sonra İslam şeriatine, sonra adalet kanunlarına bakar. Eğer teşri kanunlarında kendisine arz edilen mesele ile alakalı bir hüküm bulursa, bu hüküm kapalı olsa bile diğer kaynaklara başvurmaması, bu kapalılığı çözüp açıklığa kavuşturması gerekir. Yani arzedilen bu meselenin hükmünü bulursa onunla hükmeder, başka kaynaklara başvurmaz. Ama teşri naslarını açıkladıktan sonra, bu hükümlerin arz edilen meseleyle ilgili olmadığını görürse, ancak o zaman diğer kaynaklara sırasına göre başvurur.
Örfe gelince; bu, teşriden (anayasadan) sonra gelen yedek bir kaynaktır. Şöyle ki örfe ancak, teşri naslarında (anayasadaki kanunlarda) arz edilen meseleyle ilgili hükümler bulunmadığı zamanda başvurulur. Hâkim kendisine bir mesele arzedildiğinde, ilk olarak teşri naslarına (anayasadaki kanunlara) bakmak mecburiyetindedir. Eğer bu meseleyle ilgili bir nas bulursa o nassın hükümlerini uygular, örfe başvuramaz. Şayet arz edilen mesele ile ilgili bir nas bulunmazsa işte o zaman örfe başvurur. Örfte bu meseleyle ilgili hükümler bulduğunda İslam şeriatine ve adalet kanunlarına başvurmamalıdır. İslam şeriatine ancak örfte hüküm bulamadığında başvurmalıdır. Bu durumda örf, teşrinin (anayasanın) ilk yedek kaynağıdır.”
Dr. Fuad Abdulbaki, İslam şeratının kanunları hakkında şöyle diyor:
“İslam şeriatinin prensipleri, medeni kanunda ilk resmi kaynak olarak değil, ikincil bir kaynak olarak zikredilmiştir. Hazırlanmış olan yeni medeni kanun tartışmaya sunulduğunda, öğretmenimiz Senhuri (15) , İslam şeriatinin Mısır kanunları için resmi bir kaynak olmasını teklif etti. Yani, örften sonra ve tabii kanundan önce, üçüncü mertebede olmasını önerdi ve bu öneri kabul edildi. Böylece, ikinci fıkranın birinci maddesi şöyle oldu:
“Eğer hâkim teşride (anayasada) bir hüküm bulamazsa örfle hükmeder. Eğer örfte bir hüküm bulamazsa İslam şeriatinin temel prensiplerine göre hüküm verir. Tabii ki, medeni kanuna uygun olan İslam’ın temel prensipleriyle hüküm verir. Üstelik bir mezhebe de bağlı kalmayacak. İslam kanunlarında birşey bulamazsa tabii kanunlara ve adalet kaidelerine göre hüküm verir.
Bu kanun, medeni kanun kabinesine ve millet meclisine arzedilince “Tabii ki medeni kanuna uygun olan İslam kanunuyla hüküm verir. Üstelik bir mezhebe de bağlı kalmayacak” cümlesi fazla bulundu ve kaldırıldı. Bu ibare, nastan (kanun maddesinden) anlaşılmaktadır. İslam şeriatinin kanunları, ancak teşride meseleyle ilgili hükümler bulunmadığında uygulanacaktır. “Bir mezhebe bağlı kalmak” ibaresi gereksizdir. Zaten İslam şeriatinin genel hükümlerine başvurulur ve bu konularda da mezhep farkı yoktur.
İslam şeriati anayasanın ikinci dereceden yedek kaynağıdır. Dikkat edilirse resmi kaynak, sadece İslam şeriatinin genel kurallarıdır. Yani İslam şeriatinin temel tafsili hükümlerine resmi bir teşri kaynak olarak itibar edilmez.”
Dr. Fuad Abdulbaki, Mısır kanunlarında dinin etkisi hakkında şöyle diyor:
“Mısır kanunlarında Mehmed Ali Paşa gelinceye kadar din etkiliydi ve İslam kanunları Mısır’da hâkimdi. Mehmed Ali Paşa gelinceye kadar İslam şeriati hayatın her yönünde Mısırlılara hükmederdi. Mehmet Ali Paşa zamanında Fransızlara ait özellikle ticaret ve cezayla ilgili kanunlar girdi. Fransız kanunları girmeye başlayınca İslam şeriatinin etkisi azalmaya başladı. Ta ki, İsmail zamanı gelinceye ve yeni Mısır kanunları çıkıncaya kadar. Bu kanunların çoğu Fransız kanunlarından, çok azı da İslam şeriatinden alınmıştır. (16)
İşte böylece, İslam şeriatinin etkisi Mısır kanunlarımızdan kalkmıştır. Fakat bu konulan anayasa, şahsi meselelerle ilgili hükümleri ayrı tutmuştur. Bu konularda dinin etkisi devam etmiş, hükümleri değiştirilmemiştir. Bu meseleler, anayasanın 15/2 maddesinde ayrı tutulmuştur. Bu maddede İslam şeriatinin, örften sonra gelen yedek resmi kaynak olduğu belirtilmiştir. Böylece Mısır kanunlarında şeriat, sadece şahsi meselelerde etkili kalmıştır. Tabii ki bu, Müslümanlar için söz konusudur. Diğer din mensubu Mısırlılardan her biri kendi dinlerinin kanunlarına bağlıdır. Şahsi meselelerde de şeriatin dışında hükümler konmaya başlanması, şeriatin etkisini azalttı. Örneğin; miras, vasiyet ve hibe konularında İslam’la alakası olmayan yeni kanunlar çıktı. Bunlarda dinin, resmi bir kaynak olarak bir etkisi yoktur. Çünkü bu kanunların kaynağı İslam şeriati değil, teşri (anayasa) olmuştur.
Anayasayla ilgili hükümler, dine itibar edilmeden bütün Mısırlılara uygulanır. Tabii ki zikrettiğimiz bu meselelerle (miras, vasiyet, hibe) ilgili hükümler İslam şeriatinden alınmıştır. Yani bu konuda İslam şeriati, maddi bir kaynaktır.
İslam şeriati sadece evlenme, boşanma, emzirme, na-faka ve buna benzer meseleler hakkında kendisine baş-vurulan ve hükümler alınan resmi bir kaynaktır.
Din bu meselelerde, resmi asıl bir kaynak olarak kabul edilir. Yani zikrettiğimiz bu meselelerde İslam şeriatinin kuralları uygulanır. Bu meselelerde İslam şeriati, maddi bir kaynak değil, asıl bir kaynaktır. Bunun dışındaki meselelerde ise İslam şeriati örften sonra gelen yedek bir teşri kaynağıdır. Mısır ve birçok Arap devletlerinde uygulanan beşer kanunlarına bakıldıktan sonra anlaşılıyor ki bu kanunları koyan kişiler, Allah’ın hakkı olan helal ve haram koyma yetkisini kabul etmeyen kişilerdir. Bu anayasada son söz, anayasayı koyan kişinin heva ve hevesine aittir. Onlara göre gerçek sulta sahibi Allah değildir. Gerçek sulta sahibi, millettir. Kâfiri, faciri, zinakarı, hırsızı, sahtekârıyla millettir. İşte bu milleti, millet meclisi temsil eder. Bir konuda verilecek son karar ve sulta reisi, cumhurbaşkanı, kral veya emir ancak anayasaya göre belirlenir. Onların yücelttiği, Kuran’dan ve onun kanunlarından üstün tuttuğu kitap, anayasadır. Kur’an’a ise itibar edilmez. Onun hüküm sultası (kanun koyma) hakkı yoktur. Ondan ancak, kulları kandırmak için kendi hevalarına uygun olan kanunları alırlar. İşte bu bilgileri zikrettikten sonra Hudaybi’ye şunu soralım:
Senin zamanında, İslam şeriatine apaçık bir şekilde zıt olan o Mısır kanunlarını koyan kişiler, koydukları (İslam’a muhalif) kanunlara şer’i bir sıfat verdiler mi vermediler mi? Böyle bir şey gerçekleşti mi? Cevap ‘Evet’ olmalıdır. Çünkü onlar Fransız kanunlarından alınan beşer’i kanunlara şer’i bir sıfat vermekle yetinmediler. Buna ek olarak, bütün insanları ona uymaya ve mahkemeleri de bunu uygulamaya mecbur kıldılar. Buna muhalefet edenleri ise cezalandırdılar.
Durum böyle ise, bu kanunları koyan kişilerin hükmü nedir?
Buna rıza gösterip müdafaa eden ve destekleyen kişinin hükmü nedir?
Bu kanunların İslam şeriatine zıt olduğunu bildiği halde onları koyanları tekfir etmeyen kişinin hükmü nedir?
Onunla hükmeden, ona göre ceza veren, ona muhalefet edene ceza veren, ihlâslı bir şekilde tatbiki için Allah’a yemin eden hâkimin hükmü nedir?
İşte Hudaybi! Senin hükmünü senin ağzından veriyoruz. Sen şöyle demiştin:
“Allah’ın emrine muhalif bir hüküm veren hâkim yani bir şeye şer’i olmadığı halde şer’i bir sıfat veren (şeriatin kanunları gibi zorunlu kılan) veya bir amel Allah’ın emrine muhalif olduğu halde ona şer’i bir sıfat veren kimse, icmayla Allah ve rasulüne muhalefeti caiz görmüş, bildiği nassı reddetmiş dolayısıyla kâfir ve müşrik olmuştur.”
Ey Hudaybi! Bu sözü sen söyledin. Buna rağmen zamanımızdaki hâkimlere “Müslüman” hükmünü verdin. Bu hâkimleri tekfir eden kişilere sapık dedin. Bununla da yetinmeyip onların kanunuyla hâkim oldun ve hâkimlik görevini aldığında, bu beşeri kanunları ihlâslı bir şekilde uygulayacağına ve kâfir anayasaya saygılı kalacağına dair yemin ettin. Öyleyse, acaba senin hükmün nedir?
Şeyh Muhammed İbni İbrahim, Tahkimul Kavaniyn risalesinde şöyle dedi:
“Beşincisi (yani İslam milletinden çıkaran büyük küfürlerin beşinci türü): Bu küfür, büyük küfürlerin en büyüğü, en kapsamlısı ve en açığıdır.
Bu, “Şeriate karşı en şiddetli ve en açık şekilde ortaya çıkmış, şeriatin hükümlerine karşı şiddetle büyüklenen, Allah ve rasulünün hükümlerine en zıt olan, şer’i mahkemelere rakip, beşeri kanunlarla hüküm veren mahkemeler icat etmektir.”
Bu mahkemeler için, şer’i mahkemelerde olduğu gibi düzenli, teferruatlı, teşkilatlı ve uyulması zorunlu hükümler veren merciler oluşturulmuştur.
Şer’i mahkemelerin mercisi nasıl Kur’an ve sünnetse, beşeri kanunlarla hükmeden mahkemelerin de mercileri vardır ve onların mercileri de değişik ümmetlerin şeriatleri, Fransa, Amerika, İngiltere gibi değişik devletlerin anayasalarından derlenmiş kanunlar, bidatçilerin ve Müslüman olmadıkları halde İslam’a nispet edilmiş sapık taifelerin mezheblerinden alınmış kural, il ve prensiplerdir.
Bu tür mahkemeleri İslam diyarında çokça görmekteyiz. İnsanların ihtilaflarını çözmek için kapıları açıktır. İnsanlar da saf saf onlara gitmektedirler. Bu mahkemeler, ihtilaflı olan insanlar arasında Kur’an ve sünnete muhalif beşeri kanunlarla hükmederler ve verilen hükmü uygulamaları için onları zorlarlar. Acaba bu küfürden daha büyük bir küfür var mıdır?” (Tahkimul Kavaniyn risalesi)
Şeyh Süleyman b. Semhan şöyle dedi:
“Bütün dünyan gitse bile, tağutun mahkemesine muhakeme olmak senin için asla caiz olmaz. Şayet sana “Ya elindeki herşeyi vereceksin veya tağuta muhakeme olacaksın” denilirse; sana farz olan şey, elindeki herşeyi vermen fakat asla tağuta muhakeme olmamandır.”
(Ed-Dürerüs Seniye s: 375, Hükmül Mürtedden)
Hafız İbni Kesir:
“İnanan bir kavim için, Allah’ın hükmünden daha güzeli hangisidir?” (Maide: 50) ayetinin tefsirinde şöyle dedi:
“Allah’ın şeriatini bilen, ona iman eden ve Allah’ın hâkimlerin hâkimi olduğunu bilen bir kimse, Allah’ın hükmünden daha adaletli hüküm veren olmadığını ve Allah (c.c)’ın, bir ananın çocuğuna merhametinden daha merhametli olduğunu bilir. Çünkü Allah (c.c) herşeyi bilen, her konuda adaletli olandır.” (İbni Kesir Tefsiri)
Şeyh Ahmed Şakir, İbni Kesir’in yukarıdaki sözleriyle ilgili olarak şöyle dedi:
“Buna rağmen Müslümanların, kendi vatanlarında müşrik, putperest Avrupalıdan alınmış kanunlarla hüküm vermeleri caiz olur mu?
İnsanların heva ve heveslerinden kaynaklanan, istedikleri zaman değiştirdikleri, Kur’an ve sünnete uygun olup olmadığına bakmadan koydukları kanunlarla Müslümanlara hüküm vermeleri caiz olur mu? Elbette caiz değildir.
Müslümanlar, Tatar egemenliği dönemi istisna edilirse, hiçbir tarihte böyle bir bela ile karşı karşıya kalmamışlardı. İslam tarihinde en karanlık devre sayılan Tatar egemenliği döneminde bile Müslümanlar bu kâfir anayasaya boyun eğmemişlerdir. Müslümanların dinlerinde ve şeriatlerindeki sebatları Tatarları İslam potasında eritmiş, yaptıklarından hiçbir eser bırakmamış ve yine İslam galip gelmiştir. Müslümanlar hiçbir zaman hâkim güç Tatarların kötü ve zalim siyasal rejimlerini kabullenmedikleri gibi yeni yetişen nesillerinin öğrenmesine de rıza göstermemişlerdi. Bu sebat ve inanç karşısında Tatar egemenliğinin rejimi çabucak yok olup gitmiştir.
Sekizinci asırda İslam düşmanı olarak ortaya çıkan Cengiz Han’ın koyduğu anayasa hakkında İbni Kesir’in isabetli tesbitini gördünüz mü? Tatarlar zamanındaki İbni Kesir’in anlattığı durum, bizim zamanımızdaki duruma benzemiyor mu? Fakat bu iki dönem arasında bir tek fark vardır: Tatarlar zamanındaki Kur’an ve sünnetten kaynaklanmayan kanunlar hâkim olan belli bir tabaka için geçerli idi. Bundan dolayı bu dönem çabuk bitti. O hâkim tabaka sonradan Müslümanların sağlam imanı karşısında yok olup gitti ve yaptıklarından bir eser bile kalmadı. Oysa bugün Müslümanların hali çok daha kötüdür. Zulüm ve karanlık daha beterdir. Çünkü ümmetin büyük bölümü, bu İslam dışı kanunların potasında erime tehlikesiyle karşı karşıya kalmıştır. Günümüzdeki bu kanunlar, küfrü açıkça belli olan bir adamın (Cengiz Han’ın) ortaya koymuş olduğu ye’sakından farksızdır. Üstelik bu kanunları koyanlar Müslüman olduklarını iddia ediyorlar. Sonra bu kanunları Müslümanların çocuklarına öğretiyorlar. Sonra da hem babalar hem çocuklar bu kanunları öğrendikleri için gurur duyuyorlar.
Böylece bu çağdaş ye’saklara inananlar, bağlanarak onların peşine düşmüşlerdir. Aynı zamanda bu çağdaş ye’saklara muhalefet edip onları reddederek dinlerine ve Allah’ın şeriatine davet edenleri hor ve hakir görüyor onlara gerici ve yobaz diyorlar. Bununla da yetinmeyip İslami hükümlere el atarak, onları da ye’saklarına yani bu yeni dinlerine, hokkabazlık ve hile ile uydurmaya çalışıyorlar. Bunu da bazen yumuşakça ve kandırma yoluyla bazen de ellerindeki kuvvetleri kullanarak yapıyorlar. Yaptıkları şeyi, din ile devlet işlerini ayırmak niyetiyle yaptıklarını da utanmadan açık bir şekilde ilan ediyorlar.
Durum böyle iken herhangi bir Müslümanın ortaya konmuş olan bu yeni dini (yasaları) kabul etmesi caiz olur mu? Veya âlim olsun, cahil olsun herhangi bir babanın çocuğunu bunları öğrenmeye, bunlara itikat etmeye, bunlarla amel etmeye göndermesi caiz olur mu? Veya bir Müslümanın, bu çağdaş ye’sak dinine göre hâkimlik görevini icra etmesi caiz olur mu?
Zannetmiyorum ki dinini bilen, ona tam inanan, bu Kur’an’ın Allah tarafından Rasulullah (s.a.s)’e indiril-diğine, bu muhkem kitaba batılın hiçbir yönden yaklaşamayacağına, Allah’a ve Rasulullah (s.a.s)’in getirdiklerine itaatin farz olduğuna iman eden bir insan, bu sorulara olumlu cevap versin ve tereddüt etmeden bunun kesin batıl olduğunu bilmesin. Hatta bu çağdaş yesaklara göre hâkimlik yapmanın caiz olmayıp küfür olduğunu görmesin.
Kur’an ve sünnetten kaynaklanmayan, insanların heva ve heveslerine göre konulan bu kanunlar hakkında İslam’ın verdiği hüküm güneş gibi açıktır: Bu apaçık küfürdür! Bunda üstü kapalı bir şey yok! Kim olursa olsun hiçbir Müslümanın bu kanunları kabul edip itaat etme konusunda geçerli bir mazereti yoktur. Herkes bu konuda dikkatli olsun! Herkes kendinden mesuldur.
Âlimler hakkı söyleyerek bunun küfür olduğunu haykırsınlar. Bunu herkese tebliğ etsinler. Bu konuda gevşemesinler, kimseden korkmasınlar. Çağdaş ye’sakın kulları, onun destekleyicileri benim için yobaz, gerici vb. şeyler söyleyeceklerdir. Diledikleri şeyi söylesinler. Hiçbir zaman hakkımda söylenenleri önemsemedim. Ben, söylemem gerekenleri söyledim.” (18) (Umdetu’t-Tefsir c:4 s: 171–174)
Şimdi size Mısır anayasası ve diğer Arap devletlerinde tatbik edilen kanunlardan bir örnek veriyorum:
Dipnot:
(15)- Senhuri, bir makalesinde şöyle diyor: “Mısır anayasası, İslam şeriatini 3. mertebeye koymakla ona büyük değeri vermiştir.
(16)- İşte apaçık bir şekilde Mısır’ın 1923 ve 1971 anayasasının İslam şeriatına muhalif olduğunu görüyorsun! Bu anayasada küfür ve şirk olan kanunlar vardır ve bu kanunlar Fransızlardan alınmıştır. Buna rağmen Hasan el-Benna’nın, 1923 anayasası hakkında ne dediğine bir bakalım: Hasan el-Benna 1923 anayasası hakkında şöyle diyor:
“Anayasa hükümleri İslam’a, İslam’ın kanun ve kaidelerine tam anlamıyla uygundur. Çünkü her ikisi de şahsi hürriyete, şuraya itibar eder ve sultayı ümmetten alır. Her ikisi de hüküm vericinin halka karşı sorumlu olduğunu söyler ve her ikisinde de yöneticilere hesap sorma vardır. Bunlar birbirlerine bağlıdırlar. İşte bu anayasa, dünyada İslam’a en yakın olan yasadır. Ve yöneticiler de hiçbir nizamı İslam’a eşit tutmamışlardır. (Hasan el-Benna, Risaleler-Beşinci Konferans Risalesi s: 274)
(18)- İhvanı müsliminin ilk lideri Hasan el-Benna, İslam Nizamı Işığı Altında Dâhili Problemlerimiz risalesinde şöyle diyor: “Oluşturulan parlementoyla ilgili konulan yeni kanunlar İslam kanunlarına zıt değildir. İslam nizamından uzak ve ona yabancı da değildir. Bu konuda şunu rahatlıkla söyleyebiliriz: Mısır anayasası üzerine bina edilmiş temel esaslar, İslam’ın temel esaslarına zıt, uzak ve yabancı değildir. Mısır anayasasını hazırlayanlar onu hazırlarken her ne kadar en modern ve en ileri görüşlerden istifade etmişlerse de onun İslami kaidelere zıt olmamasına özen göstermişlerdir. (Hasan el-Benna Risaleler s: 266, Memunil Hudaybi bu sözü, Livail İslam Dergisi sayı 211 sene 45 receb ayı 1411 hicri, 17.1.91 miladi, s: 26’da söylemiştir.)
İşte bu sözü ve daha önce naklettiğimiz Mısır’ın 1923 anayasasını tekrar oku! Bu anayasanın, İslam nizamına ve tevhid akidesine ne kadar zıt olduğunu net ve açık bir şekilde göreceksin.
Hasan El-Benna ve Memun’il Hudaybi’nin sözlerine baktığında bu kişilerin gerçekleri ne kadar saptırdıklarını ve kendilerine bağlananları ne kadar aldattıklarını apaçık şekilde görürsün. Şeyh Ahmed Şakir’in Mısır anayasası hakkında naklettiğimiz sözlerini de dikkatlice okuyan kimse Hasan el-Benna ve peşindekilerin gerçek yüzlerini öğrenmiş olur. (Mısır Cinai Kanunlar madde 30/271-2)