GUERNICA
Kod adı "Operation Rügen"
Fotoğraf: Guernica - Eusko Guide
Tarih 26 Nisan 1937; dünya tarihinde ilk kez, beklenmeyen bir anda, tamamen savunmasız bir halka, bir kasabanın pazar yerine, modern savaş uçakları ile düzenli şekilde hava saldırıları düzenleniyor.
Saldıranlar: Nazi Almanyası Hava Kuvvetleri Condor Bölüğü ve İtalyan “Aviazione Legionaria”. Her iki ülke de Franco İspanya’sının destekçileri.
Kurbanlar: İspanyol İç Savaşı'nın zayıf tarafı sosyalist Bask Bölgesi kasabası Guernica halkı.
Pazartesi günleri (hala) Guernica kasabasının pazar günü. Civar köylerden yüzlerce kişi, pazarda mal alıp satmak için kasabaya doluyor. Böyle bir masum kalabalık işte; bebe şebe, hayvanlar, tezgahlar ile dolu bir pazar yeri. İlkbahar günlerinden güzel bir gün, ama birazdan Naziler yeni imal ettikleri yangın bombalarını deneyecekler. Genç pilot subaylar, talim niyetine üç saat sürecek birkaç hava saldırısı düzenleyecek.
“Operation Rügen” 2. Dünya Savaşı'nın mini provası sayılıyor. Yeryüzünün gördüğü en kanlı ve yok edici bombardımanlarından biri gerçekleşiyor ve Bask hükümetine göre 1.650 kişi üç saat içinde hayatını kaybediyor.
Pablo Ruiz y Picasso 1881 Malaga İspanya doğumlu. Ressam, heykeltraş, baskı ustası, seramikçi, sahne tasarımcısı, şair ve oyun yazarı. 20. yüzyılın en önemli sanatçılarından biri sayılıyor. 8 Nisan 1973 Mougins'te hayata gözlerini yummuş. Picasso, hayatının son 12 senesini bu kasabada geçirmiş. Bu yaz üç günümü geçirdiğim ve iki TV bölümü çektiğim bu kasabaya ben de hayran olmuş idim. Picasso’un en önemli eserlerinden biri sayılan “Guernica”yı, Madrid’teki “Museo Nacional Centro de Arte Reina Sofia” Kraliçe Reina Ulusal Sanat Müzesi’nde tablonun karşısında oturup saatlerce kımıldamadan incelediğimi hatırlıyorum.
Picasso, Guernica bombardımanından bir ay sonra tabloyu çizmeye başlamış ve iki ay sonra da bitirmiş.
Ocak 1937'de, İspanyol hükümeti o yıllar Paris’te yaşayan Picasso’yu “Paris Dünya Fuarı” İspanya pavyonu için duvar resmi yapmaya memur etmiş. İlk önceleri bir kaç skeç ile işe başlayan Picasso, sonunda haziran 1937'de bu müthiş tabloyu bitirmiş. Sanat eleştirmenlerine göre tüm zamanların en etkili savaş karşıtı eseri. 3,50 metre yüksekliğinde ve 7,75 metre genişliğinde, siyah beyaz bir şaheser.
Sol üst köşede, iri gözlü bir boğa ve hemen altında kucağında ölü çocuğuna ağıt yakan annesi var. Resmin tam ortasında mızrak ile yaralanmış, yerde can çekişen bir at yer alıyor. Atın kafası üstünde ise, işkence odası sembolü olan yüksek voltlu çıplak bir ampul var. Atın ayakları altında, kırılmış kılıcı ile bir asker yatıyor. Sağ üst kısımda dehşet içine bir kadının elindeki lamba “umut”u ampule yakın tutuyor. Sağ tarafta, gökyüzündeki bombardıman uçaklarına ellerini uzatmış, sanki bombaları havada tutmak isteyen bir köylü var.
Beni çok etkileyen bu tabloya ilham kaynağı olan bombardımanın yapıldığı kasaba Guernica’yı çok ziyaret etmek istemişimdir. Nihayet nisan ayında İspanya Bask Bölgesi ziyaretimde buna imkan buldum.
Guernica, Bask bölgesinin en eski ve en önemli kasabası ve hatta eski başkenti. Batı Avrupa’nın ilk demokrasi filizlerinin yeşerdiği yer.
Fotoğraf: Guernica - Eusko Guide
“Gernikako Arbola”
Meşe ağacı, Guernica’da demokrasinin sembolü. 1366'da kurulan Bask topluluğu bu ağacın altında toplanırmış ortaçağda. Her bölgeden gelen iki temsilci Bask bölgesini ilgilendiren kararları bu ağacın altında alırmış. Şimdilerde müthiş bir park var burada: “Parque de los Pueblos de Europa”. Bu park, Avrupa Halklarına ithaf edilmiş. Önemli sanatçılar bu parka eserlerini bağışlamış. Bunların başında Henry Moore ve Eduardo Chilliada geliyor.
Henry Moore (1898-1986)
İngiliz heykeltraşın son eseri “Large Figure in a shelter” sanatçının 2. Dünya Savaşı esnasında başladığı “Savaş Miğferleri” serisinden. Henry Moore, bu eserini dünya barışı için bu parka hediye etmiş.
Fotoğraf: Guernica - Eusko Guide
Eduardo Chillida (1914-2002)
Bask heykeltraş, 20. asrın en önemli Bask sanatçılarından sayılıyor. Bu heykeli Bask hükümeti Guernica bombardımanının 50. yılı nedeniyle sanatçıya ısmarlamış. “Gure Aitaren Etxea” (Babamızın evi) çelikten yapılmış dev bir eser. İçinden baktığınız zaman demokrasi sembolü meşe ağacını görüyorsunuz.
Fotoğrağ: Guernica - Eusko Guide
Tarih boyunca sembolik olarak meşe ağaçları değişmiş ama demokrasi değişmemiş. Artık meşe ağacı altında toplanılmıyor. Tam bu ağacın önündeki eski parlemento binasında sembolik olarak senede bir kez toplanılıyor ama çok şık bir bina.
“Biscayan Assembly”
Mimar Antonio de Etxebarria tarafından 1827-1833 yılları arasında neoklasik tarzda yapılmış. Biscay Lordları’nın yağlıboya tabloları duvarları süslüyor.
Yan oda ise meşhur vitraylı oda. Tam ortada, meşhur meşe ağacı ağacı altında yaşlı bilge, elinde “Lege Zarra” (eski kanunlar) yazılı bir kitap tutuyor. Adalet terazisini koluna atmış. Alt sağ tarafında çiftçiler, sol tarafında ise balıkçılar yer alıyor. Alt kısımda ise madenciler var. Vitrayın yan çerçevesinde Biskay Körfezi'nin 35 kasabası yer almış.
Demokrasi gibi güzel bir idare sistemi var mı yeryüzünde... Hastasıyız...