Ben hakikaten sevmiyorum bu Platon'u ya. Gorgias'ı tekrar okuyunca tekrar farkettim. Şimdi kitap elimde değil, zaten sağlıklı analizler yapacak halimBen hakikaten sevmiyorum bu Platon'u ya. Gorgias'ı tekrar okuyunca tekrar farkettim. Şimdi kitap elimde değil, zaten sağlıklı analizler yapacak halim ve iştiyakım da yok ama özetle şöyle söyleyebilirim: Platon, Sokrates'in tartışmayı sanki son derece sistematik ve kullandığı kavramların her birini açık seçik tanımlayarak yürüttüğü gibi bir izlenim vermeye çalışıyor ve fakat aslında durum hiç de öyle değil.
Platon, Sokrates'in muhataplarını kendilerini bir şey sanan avanaklar gibi gösterip duruyor ve Sokrates'in, sazı eline aldığı zamanlarda son derece tutarlı bir düşünce çizgisini sürdürdüğü izlenimini uyandırmaya çalışıyor okurda. Halbuki hiç alakası yok. İyi, kötü, çirkin, üstün, değersiz... Bu kavramların hepsini kaypak bir şekilde, anlamlarının nerede sabitlendiğini anlamadığımız bir şekilde kullanıyor Sokrates. Hatta yer yer "bir şeyin çirkin olduğunu, o yüzden de kötü olduğunu" falan söyleyebiliyor. (Açıkça kaynak veremeyeceğim tabi şimdi ama "kötülük etmenin, kötülük görmekten daha kötü olduğunu" ispatlarken böyle bir şey yapıyordu mesela. Daha neler neler... Acaba terimlerin çeviride anlamsızlaşmasından falan olabilir mi bu? Yunanca bilsek durum farklı olur muydu acaba? Sanmıyorum ama böyle bir ihtimal de var elbette) Hatta Kallikles metnin içerisinde bir yerde "Sokrates, senin söylediklerin bana hiç inandırıcı gelmiyor ama sana itiraz da edemiyorum" falan diyordu da, Sokrates o çok bilmişliğiyle kendini hakikate teslim etmenin zorluğundan falan dem vuruyordu. Hadi lan oradan, demiştim okurken; Platon'un çizdiği şekliyle Kallikles safın önde gideni, Sokrates de diyalektik yöntemin, tartışmalarda üste çıkmanın ustası bi herif. Ondan oluyor o. (Muhtemelen Platon böyle bir yorumu hoş karşılamazdı tabi).
Üstüne üstlük Platon, tartışmanın karşı-taraflarına (Gorgias, Polon ve Kallikles) sormaları gereken yerde sormaları gereken soruları sordurtmuyor, pekala kabul etmeyebilecekleri sonuçları sanki akıl yürütmenin zorunlu sonuçlarıymış gibi kabule dayatıyor, dahası Sokrates o muhteşem dehasıyla herkesin düşünce zincirindeki eksik halkaları bulup çıkarırken bir Allah'ın kulu da Sokrates'in atladığı, kusurlu olduğu, yanlış akıl yürüttüğü, kavramların anlamlarındaki muğlaklıklardan faydalandığı kısımları gösteremiyor. Bir yandan bu normal, Platon kendi akıl yürütmesindeki kusurları göremezdi elbette ve bu yüzden diyalog içerisinde kendi kendisinin hatalarını gösteremediği için ona çemkirmek yersiz olabilir. Ama bir yandan da diyaloğun Sokrates dışındaki tüm karakterlerinin Sokrates'ın görüşlerini açıklaması için işlevsel araçlar olarak kullanılması benim "Sokratesçi soruşturma" falan diye göklere çıkarılan şeye gıcık olmama yetiyor. Çünkü aslında ortada basbayağı uzun bir retorik var. Tartışma falan hak getire. Şu bizim klasik eserlerde "in kîle... feyekulü" ("eğer bu görüşe şöyle şöyle diyerek itiraz edilirse, biz de şöyle şöyle diyerek cevap veririz") kalıbı vardır ya hani, işte onun aynısını yapıyor Sokrates. Tartışmadaki karakterleri Sokrates'in görüşlerine şerh düşmek için kullanıyor resmen.
Neyse... Normalde üç beş olumlu şey de söyleyebilirim aslında Platon'un bu diyaloğu için ama kızgınlığım ve hayal kırıklığım daha baskın geldiğinden onları da yutuveriyorum. Pata küte yazdığım, üzerinde uzun boylu düşünmediğim vs. için yukarıda saçmalamış da olabilirim. Dahası, hakikaten bir şeyleri komple yanlış anlıyor, Platon'a hiç mi hiç nüfuz edemiyor da olabilirim. Bu mümkün tabi. Ama şu anki kafamla, Gorgias diyaloğunu okuduğumda, Platon hakkında aşağı yukarı böyle düşünüyorum işte.
P.S.: Bir de şey; metin eğlenceli sayılır. Yani sıkıla darala okumadım, tam aksine hayli akıcıydı diyalog. İki oturuşta bitti. Az önce de "Sofist" diyaloğunu okudum mesela (ya da "hızlıca okudum" diyeyim, atlayıp zıpladım çünkü sıkıldıkça), o hiç tat vermedi resmen. Gorgias diyalogu nispeten iyi, nispeten keyifli. Başta iki olan notumu, üçe çıkarıyorum o yüzden. İkiyi Sofist'e vereceğim. Ehehehe......more