II. Abdülhamid’e Sunulan Bir Lâyiha
Ermeni meselesi tarihlerimizde 93 Harbi olarak geçen 1877-1878 Osmanlı-Rus Harbi ile birlikte başladığı yaygın bir kanaattir. 93 Harbi sonrası imzalanan Ayastefanos ve Berlin Antlaşmaları ile Ermeniler artık sadece Osmanlı Devletinin tebaası olmaktan çıkarak başta Rusya olmak üzere İngiltere, Fransa, Almanya ve Amerika Birleşik Devletlerinin himayesinde olan bir azınlık konumuna girmişlerdir.
Ermeni meselesinin başlamasından sonra devlet adamlarının olaya bakışını yansıtan bir belge . II. Abdülhamid’in önemli özelliklerinden biri de devlete ait olan her konuda ve meselede devlet adamlarından lâyiha istemesi ve bu lâyihalar çerçevesinde politika takip etmesidir. 15 Nisan 1895 tarihli olan lâyiha Osmanlı devlet adamlarının sorunların çözüme kavuşmasında en üst bilgiyi kullanmak konusuna verdiği önemi göstermektedir.
.Lâyihada Ermeni meselesi üç başlık altında incelenmiştir. Birinci bölümde Ermeni meselesinin ortaya çıkışı, ikinci bölümde Ermeni meselesinin şimdiki hali ve üçüncü bölümde Ermeni meselesinin çözümü anlatılmaktadır. Lâyiha yazarı Ermeni meselesinin merkezine bölgedeki vali ve memurların kötü idarelerine bağlamaktadır. Yazar idareciler düzelirse meselenin de büyük bir kısmının çözümleneceğini anlatmaktadır. Yazarın tavsiye ettiği diğer çözüm yolları ise vergilerin düzenlenmesi, adaletin ıslahı, askeriye ve devlet memurluğunda Ermeni ve Hristiyan tebaanın istihdam edilmesidir. Lâyiha yazarı tavsiye ettiği ıslahatlar yapılırsa Ermeni meselesinin çözüleceğini belirtmektedir
Kaynak:
Niğde Üniversitesi Fen-Edebiyat Fak. Tarih Bölümü.Mustafa Oğuz Yrd. Doç. Dr.,