Ülkemizde sıradan bir insanın politikadaki hiçbir şeyi değiştiremeyeceği görüşü var. Ve bu, şüphesiz, öyle - bu alanda tek başına bir savaşçı değil. Devletin politik yaşamının konuları her zaman yalnızca vatandaşların birliğidir: kamu kuruluşları, belirli hareketler ve belirli bir ideolojiye sahip partiler, hedefler ve bunlara nasıl ulaşılacağı konusunda net bir anlayış. Bilimsel bir bakış açısıyla, modern devlet yapısında en büyük değere sahip partilerdir. Siyasi bir parti kavramını deşifre ediyoruz.
Siyasi bir parti, ortak bir fikir grubuyla birleşmiş ve ülkesinde iktidara gelmek veya temsilcilerini devlet kurumlarına veya devlet aygıtlarına devretmek suretiyle bunları uygulama görevini belirleyen belirli bir grup insandır. Bu partiler, siyasal faaliyetlerde bulunmasına rağmen işçilerin sosyal korunmasını ön plana çıkaran sendikalardan farklıdır. Kural olarak, bir ülkenin devlet sisteminde birçok parti temsil edilmektedir ve aralarında rekabet vardır. Siyasi bir partinin programı, ideolojisinin, hedeflerinin ve amaçlarının yanı sıra onlara ulaşmanın özüdür. Partiler seçim tabanlarını sürekli arttırmaya çalışırlar, kar amacı gütmeyen kuruluşlara aittirler.
Çıkarlarını savunmak için aynı politik, ekonomik, sosyal, sınıf, ulusal, kültürel, dini görüşleri ve idealleri paylaşan vatandaşlar genellikle bir araya gelir.
Siyasi partiler, Rusların önemli bir bölümünün güveninden hoşlanmazlar. Son kamuoyu yoklamaları, ülkemiz vatandaşlarının onları çıkarlarının temsilcileri olarak görmediğini açıkça gösteriyor. Ruslar tamamen tek partili bir sistemi kabul ediyorlar ya da bu kurum olmadan yapmanın genellikle mümkün olduğunu düşünüyorlar. Bu tür fikirler sıra dışı bir şey değildir - demokratik sistemin henüz yeni başladığı ülkeler için tipiktir. Bu konuyu daha iyi anlamak için siyasi partilerin hedefleri ve işlevleri dikkate alınmalıdır.
Siyasi partiler ne için?
Siyasi partilerin devlet hayatındaki rolü çok büyük: bu kurum sayesinde toplumda destek bulan yeni fikirleri olan insanlar güçleniyor. Ancak, parti işlevleri bununla sınırlı değildir. İç ve dış olarak ayrılırlar. İkincisi şunlardır:
- yeterli fon aramak ve güvence altına almak;
- yeni üyeler işe almak;
- Merkez ofisi ve bölge ofisi gibi çeşitli siyasi güçler arasında etkili etkileşim kurmak.
Ancak devlet sistemi için dış fonksiyonlar daha önemlidir:
- belirli sosyal grupların ve nüfusun kesimlerinin çıkarlarının ifadesi ve korunması;
- vatandaşların ortak hedefler temelinde toplanması ve sosyal veya diğer görevleri çözmek için seferber olmaları;
- ideolojinin yaratılması, gerekli kamuoyunun oluşturulması;
- ülkenin siyasi seçkinlerini artıran devlet kurumları için eğitim personeli rezervi;
- seçim kampanyalarının organizasyonu ve bunlara katılım;
- devlet gücüne sahip olma mücadelesi.
Doğal olarak, listedeki son hedef ana hedef olarak kabul edilir, diğerleri ise bir dereceye kadar bunu başarmanın araçlarıdır.
Siyasi partilerin temel işaretleri
Siyasi parti nedir? Diğer sivil derneklerden farkı nedir? Farklı türdeki siyasi partilerin benzerlikleri nelerdir?
Bir siyasi parti aşağıdaki özelliklere sahip olmalıdır:
- Uzun vadeli olarak çalışmak, genellikle tüzüğünde yansıtılan net bir iç yapı, eklemli kurallar ve biçimsel normlar;
- Merkezi yönetim ile bağlantıda olmak üzere sürekli olarak bir birincil hücre ağının - bölgesel ofisler - mevcudiyeti;
- Ülkedeki siyasi gücü kazanmayı ve elde tutmayı amaçlamak;
- Geniş halk desteği ve gönüllü üyelik;
- Siyasal bir programda ifade edilen ideolojinin, stratejilerin ve hedeflerin varlığı.
Demokrasinin tarihi veya siyasi partilerin nasıl geliştiği
Şu anda dünyanın hemen hemen tüm ülkelerinde partiler var. Bu kelime, XIV yüzyılın İngiltere'sinde yaygın olarak kullanılmaktadır.
"Parti" terimi, Eski Çağ döneminde biliniyordu, "pars" anlamına gelen Latince pars kelimesinden türetildi. Ancak, modern anlamda partiler yalnızca XVIII'nin sonunda - XIX yüzyılın başında, parlamentarizmin oluşumu döneminde ortaya çıktılar.
Antik Yunanistan'da siyasi partilerin oluşumu başladı. Aristo, Atina'da halkın partileri ile soyluların arasındaki çatışma hakkında yazdı. Bunlar biçimlendirilmemiş gruplardı, sayısız değil ve uzun bir varoluş süresi ile ayırt edilmeyenlerdi. Bazı sosyal grupların çıkarlarını dile getirdiler ve ideolojileri yoktu. Bu "proto-partiler" açık bir organizasyon yapısına sahip değildi. Benzer bir durum Roma İmparatorluğu'nda da gözlenmiştir. Örneğin, halkın en fakir katmanlarıyla flört eden halkçıların bir partisi ve patrici sınıfını temsil eden iyimserler vardı.
Mevcut siyasi güçlerin doğrudan öncülleri, toplumun tepesini temsil eden İngiliz Tories ve Whigs - court grupları olarak adlandırılabilir: büyük burjuvazi ve aristokrasi. Durum liderleri etrafında kurdular ve kraliyet sarayında nüfuz için savaştılar.
Siyaset biliminde siyasal parti olgusunu açıklayan birçok teori vardır. Bazı bilim adamları, güç için rekabet etme ebedi insan arzusundan kaynaklandıklarına inanırken, diğer araştırmacılar, partilerin ortak grup çıkarlarını temsil etmek için kaynakları bir araya getirmek için gerekli olduğuna inanırken, diğerleri toplumun sosyal sınıf yapısındaki mücadeleyi belirleyen nedeni görüyorlar. toplumdaki güç.
Modern parti sisteminin ortaya çıkışı, Batı ülkelerinde sivil toplumun ortaya çıkışı, üçüncü mülkün güçlendirilmesi ve demokratikleşme ile ilişkilidir. Başlıca önkoşulları, toplumun farklılaşması, yapısının karmaşıklığı ve devletin siyasi yaşamına katılmak isteyen yeni aktif aktörlerin oluşmasıdır. Parti, Avrupanın iktidarın kutsallığına ve özgünlüğüne inanmayı bırakmasından sonra, geleneksel iktidar biçimlerinin imhasının bir sonucu olarak ortaya çıktı. Eski Dünya'da, ilk partiler açıkça doğada burjuva idi, birçok yönden faaliyetleri feodal sistemin kalıntılarına yöneldi.
Modern tipteki siyasi partilerin tarihi, XVIII. Yüzyılın sonunda başladı. Büyük Fransız Devrimi, ABD’nin bağımsızlığının ilanı, Avrupa’da tanınmayacak ulusal devletlerin oluşumu Batı dünyasını değiştirdi ve ilk ideolojik partilerin kurulmasına yol açtı. Açık örgütlenme yapılarını farklılaştırdılar ve kendilerini bir ya da başka bir politik yöne bağladılar.
ABD ve Avrupa'da aktif parti inşasına öncelikle parlamentarizmin hızla gelişmesi ve genel oy hakkı getirilmesi neden olmaktadır.
Ünlü Alman tarihçi, filozof ve sosyolog Weber, parti oluşumunun üç ana aşamasını belirledi:
- aristokrat gruplar;
- siyasi kulüpler;
- Modern kitle partileri.
Açıkçası, ilk iki aşama bu kuruluşların tarihi ile ilgilidir.
Zaten XIX yüzyılın otuzlu yaşlarında, Büyük Britanya'nın (muhafazakarlar, Emek) ve ABD'nin (Cumhuriyetçiler ve Demokratlar) ana siyasi partileri ortaya çıkıyor.
XIX yüzyılın siyasi güçleri, modern meslektaşlarından önemli farklılıklar gösteriyordu - hala büyük ölçüde önceki yüzyıllardaki küçük aristokrat kulüpleri olarak kaldılar. Çoğunlukla parlamentoda hareket ettiler ve duvarlarının dışında seçim kampanyalarıyla sınırlı kaldılar ve pratik olarak bölge daireleri yoktu. Dolayısıyla, üyelik prensibi yoktu.
19. yüzyılın ikinci yarısında gözlenen emek hareketinin ortaya çıkışı ve hızlı büyümesi, parti sisteminin daha da gelişmesi için güçlü bir teşvik oldu. Düzenli kongreler, açık bir program, üyelik aidatları, bir tüzük ve açık bir ideolojiyle güçlü bir bölgesel şube ağıyla partileri kapalı seçkin derneklerden binlerce kitlesel harekete dönüştüren proletaryaydı.
XIX yüzyılın sonu, partilerin sınıf temeline göre bölünmesi dönemidir. Bazıları büyük mülk sahiplerinin ve burjuvazinin savunmasına geldi, diğeri ise sosyal adaleti savunmaya gayretle başladı.
20. yüzyılın ortalarında, yeni bir tür siyasal parti ortaya çıkmaya başladı - “ülke çapında”. Herhangi bir sosyal tabaka ile çalışmadılar, ama tüm toplumun desteğini almaya çalıştılar. Batılı siyaset analistleri bu tür derneklere "herkes için parti" diyor. Çok hızlı bir şekilde, bu model daha önce sadece dar grup çıkarlarını savunanlar da dahil olmak üzere neredeyse bütün siyasi güçler tarafından benimsendi.
Ancak bu terimin kelimenin tam anlamıyla anlaşılmaması gerekir: Her şeyden önce, her partinin kendi seçim nişleri vardır ve devlet organlarındaki tüm vatandaşların çıkarlarını savunamaz. Sadece "ulusal" partilerin, toplumun azami desteğini almayı umarak, çeşitli grupların çıkarlarını göz önünde bulundurarak programlarını ve gerçek faaliyetlerini oluşturmalarıdır.
Rusya'da parti hareketinin kökeni
Ülkemizde ilk partiler XIX yüzyılın sonunda ortaya çıktı. Üç ana yön oluşturdular: monarşik (sağ), devrimci (sol) ve liberal, politik yelpazenin merkezi kısmına ait. Rus parti sisteminin oluşumu çok özel koşullarda gerçekleşti: büyük bir imparatorluğun eteklerinde, yalnızca toplumsal adalet ilkelerini savunmakla kalmayıp, aynı zamanda ulusal baskıya karşı da savaşan yerel sol partilerin yaratılması başladı. Monarşist siyasi güçler kısa bir süre sonra ortaya çıktı, şubeleri ağırlıklı olarak Rusya'nın merkez bölgelerinde yoğunlaştı.
Devrimci siyasi güçlerin arasında, RSDLP (1898'de kuruldu) ve Sosyal Devrimci Parti (1902) en faaliydi, faaliyetleri yasa dışıydı. Mevcut sisteme karşı uzlaşmaz bir duruşla ayırt edildiler, toplumu hükümete karşı zorla mücadele etmeye çağırdılar, terör eylemleri gerçekleştirdiler ve siyasi suikastlar düzenlediler. Hem SR'ler hem de RSDLP üyeleri, 1905 devrimci olaylarında aktif rol aldı.
Çarlık Rusyası'nın en etkili ve kitlesel yasal siyasi güçleri, Cadetler (Anayasa Demokrat Partisi) ve Oktobristler (17 Ekim'deki Birlik) idi.
Kadetler tipik liberal merkezcilerdi, ülkeyi dönüştürmenin aşamalı ve şiddet içermeyen bir yolunu savundular ve gelecekleri anayasal monarşiye geçerken ve yerel özyönetimi güçlendirirken görüldü. Bu siyasi gücün üyeleri, Rus aydınlarının rengi idi: önde gelen ekonomistler, dünyaca ünlü bilim adamları, ünlü yayıncılar, aristokrasinin temsilcileri. Harflerin başında Pavel Milyukov geldi.
Oktobristler başka fikirlerin taşıyıcılarıydı, merkez sağa bağlanabilirler. Onlar aynı zamanda anayasal monarşinin destekçileriydi, ancak aynı zamanda güçlü bir emperyal gücün korunmasını, toprak sahibi arazi mülkiyetini desteklediklerini, köylülerin haklarını ve yükümlülüklerini diğer mülklerle eşitlemek istediklerini vurguladılar. Octobristlerin lideri Alexander Guchkov'du.
Çarlık Rusya'sının siyasal sistemindeki ayrı bir grup, 1900'de ilk defa ("Rus Meclisi") çıkan Kara Yüz örgütleriydi. Kara Yüzler, Slav kültürünü desteklemeyi, monarşiyi güçlendirmeyi, Ortodoks Kilisesi'nin toplumdaki rolünü güçlendirmeyi ve Rus dilini imparatorluğun eteklerinde desteklemeyi istedi. Bu tür hareketlerin yapısı bürokrasinin temsilcileri, aristokrasi, memurlar, yaratıcı aydınlardı. Kara Yüz örgütleri, yüksek düzeyde bir anti-Semitizm ile ayırt edildiler, Yahudi pogromlarının temel kışkırtıcıları ve düzenleyicileri olarak kabul edilmeleri gerekmiyordu.
Siyasi güçlerin mevcut sınıflandırmaları
Siyasi partilerin farklılıkları önemlidir ve bu çeşitliliği daha iyi anlayabilmek için çeşitli sınıflandırma türleri oluşturulmuştur:
- İdeolojik spektrumdaki yere göre. Bu özelliğe göre, komünist, muhafazakar, liberal ve diğer partileri ayırt etmek;
- Bölgesel bazda. Siyasi güçler bölgesel, federal olabilir, herhangi bir bölgeyi temsil eder vb.
- Sosyal temelde. Köylülerin, işçilerin, küçük işletmelerin vb. Çıkarlarını koruyan partiler var;
- Hükümetle ilgili olarak: muhalefet ve hükümet yanlısı, ayrıca yasal ve yasadışı, parlamento ve parlamento dışı.
Siyasi partilerin en bilinen sınıflandırması, örgütsel yapıdaki kitle ve personel partilerinin ayırt edildiği farklılıklara dayanmaktadır.
Personel partileri çoğunlukla profesyonel politikacılardan ve milletvekillerinden oluşur. Bir baş veya küçük bir lider grubunun etrafında birleşirler. Bu tür siyasi güçler, bir kural olarak, özel kaynaklar tarafından finanse edilen seçkin ve az sayıdadır. Ana faaliyet seçim döneminde gerçekleşir.
Kitle partileri önemli sayıda üyeye sahiptir ve katkılarından finanse edilmektedir. Bunlar zeminde geniş propaganda çalışması yapan ve destekçilerinde istikrarlı bir artış için çaba gösteren merkezi örgütlerdir. Böyle bir parti yapısına sahip olduklarında, sürekli kuvvetli hareket edebiliyorlar.
Partiler yukarıdan, yani bir liderin (ya da bir grup politikacının) ya da belirli amaç ve projeler için bir devlet adamının isteği ile oluşturulabilirler. Bir örnek, neredeyse bütün Rus partileridir. Siyasi iktidarın yaratılmasının başlatıcısı, büyük bir toplumsal hareket olabilir. Ek olarak, yeni partiler bölünerek veya birleştirilerek görünebilir.
Dünyanın çeşitli devletlerinin sistemleri
Bugün dünyada parti sayısına ilişkin çeşitli siyasal sistemler var.
En nadir ve egzotik partizan olmayan sistemdir, çoğunlukla mutlak monarşisi olan ülkelerde bulunur. Taraflar ya yasalarla tamamen yasaklanabilirler ya da sadece oluşturulması için önkoşul bulunmamaktadır. Böyle bir sistemle, yetkililere her aday seçimlere bağımsız olarak katılmaktadır.
Tek partili bir sistemde, ülkede yalnızca bir siyasi kuvvete izin verilir, kural olarak bu durum yasama düzeyinde belirlenir. Tipik bir örnek SSCB ve Hitler'in Almanya'sıdır.
Tek bir iktidar partisinin bulunduğu, diğer siyasi güçlerin yasaklanmadığı bir sistem var. Bu durumda, muhalefet yok, ancak hegemon partisi sürekli olarak tam teşekküllü seçimlere katılıyor, personel yapısını güncellediği, programı değiştirdiği, topluma yeni fikirler sunduğu için. Böyle bir sistemin klasik bir örneği, iktidardaki Liberal Demokrat Parti ile modern Japonya'dır.
İki partili siyasal sisteme sahip en bilinen devlet, Amerika Birleşik Devletleri'dir. Bu modelde, siyasal güçlerin geri kalanı kimsenin yasaklamadığı halde iki baskın parti var. Çoğunlukla, ana parite seçimlerde birbirinin yerine geçen sol ve sağ partilerden oluşur. ABD'de Demokratlar, sendikalarla yakın çalışarak işçilerin, orta sınıfın, ulusal ve dini azınlıkların çıkarlarını ifade eder. Başlıca Cumhuriyetçi seçmenler çiftçiler, işadamları, askeri, aydınlardır. İki partili bir sistemde, kazanan tam devlet gücünü alır.
Modern dünyada en yaygın olanı, birkaç farklı partinin iktidar için gerçek bir kazanma şansı ile rekabet ettiği çok partili bir sistemdir. Batı ülkelerinin seçim sisteminde, bariyer oldukça düşüktür ve bu da küçük partilerin bile parlamentoya girmesine izin verir. Daha sonra her biri çoğunluğu olmayan birkaç siyasi güç, ülkeyi yönetmek için sorumluluk üstlenen yönetici bir koalisyon yaratır. Böyle bir sistemin maliyeti tüm siyasi yapının dengesizliğidir ve genellikle tekrar seçime yol açan periyodik parlamento krizlerine yol açar.
Farklı devletler, tarihsel koşullar veya gelenekler nedeniyle kendilerine ait politik sistemin kendine has özelliklerine sahiptir. Так, например, в Финляндии на протяжении многих лет существует три сильные партии, которые периодически сменяют друг друга на властном Олимпе. В Британии и Канаде есть две доминирующие партии и одна сильная. Последняя может получить значительное число мест в парламенте, но обычно она не возглавляет правительство.
Традиционные цвета политических сил
Исторически сложилось, что партии разной части политического спектра ассоциируют себя с тем или иным цветом. Коммунисты и социалисты носят красный, консерваторы - черный или синий, желтый - это традиционный цвет либеральных партий. Черный обычно связывают с анархистами, а коричневый используют в своей символике представители националистических движений.
В этих правилах есть и исключения. Например, партийный цвет американских консерваторов-республиканцев красный, а левых демократов - синий.
Партийные цвета особенно важны во время избирательной кампании, они активно используются в агитационных материалах и символике.
Как финансируются политические силы?
Партии - это внушительные организации, в состав которых иногда входят миллионы членов. Их деятельность требует значительных материальных затрат: на содержание региональных штабов и центрального аппарата, создание агитационных материалов, проведение съездов и др.
Любая партия финансируется своими членами. Это могут быть как значительные вклады зажиточных партийцев, так и небольшие взносы рядовых членов организации, обычно не превышающие нескольких процентов от регулярного дохода. Финансирование - очень щепетильный вопрос, напрямую связанный с таким явлением, как политическая коррупция. Крупный бизнес нередко выделяет немаленькие суммы на партийные нужды, но взамен требует после прихода политической силы к власти решения тех или иных вопросов.
В США лоббирование узаконено, причем как на региональном, так и на федеральном уровне. Приняты законы, регулирующие эту деятельность в Конгрессе.
Частично партии могут финансироваться и государством - такая практика существует во многих странах мира, включая Россию. У нас партия может получить деньги из бюджета, добившись определенного результата на выборах.
В большинстве государств установлен запрет на финансирование политических партий из-за рубежа.
Партийная система современной России
"Демократически избираемая и сменяемая авторитарная власть - в такую форму на сегодняшний день отлилось развитие посткоммунистического политического режима".
Герман Дилигенский о политическом режиме в современной России
В нашей стране партийная система начала складываться только в 90-х годах, после крушения Советского Союза и обретения независимости. Сейчас она находится на ранней стадии своего развития: более семидесяти лет существовала одна партия, которая руководила страной, а те, кто протестовал против подобной практики, обычно плохо заканчивали. Конституцией РФ признается политическое разнообразие и запрещается использование какой-то одной идеологии в качестве государственной. В нашей стране функционирует многопартийная система, политические партии современной России представляют все части спектра.
Основным юридическим документом, регулирующим партийную деятельность, является Федеральный закон (ФЗ) "О политических партиях". Согласно нему, партией признается "объединение, созданное с целью участия граждан РФ в ее политической жизни… ".
В настоящий момент (начало 2018 года) в РФ существует 67 официально зарегистрированных политических сил. При этом политическая партия "Единая Россия" уже многие годы занимает доминирующее положение. Еще сто субъектов находятся в процессе получения регистрации, их полный список, включая адреса и телефоны, можно найти на сайте Минюста.
Статья 3 федерального закона определяет, что партии необходимо иметь региональные отделения минимум в половине субъектов РФ, в ее состав обязаны входить не менее 500 членов, а руководящие и иные структурные подразделения должны находиться исключительно на территории нашей страны. Существующее законодательство запрещает партийные блоки.
У партий есть право выдвигать кандидатов на любые выборные должности и составлять списки при проведении выборов в Госдуму. Однако прежде чем участвовать в избирательном процессе политическая сила обязана пройти федеральную регистрацию в Министерстве юстиции, а затем отдельно сделать то же самое в каждом из регионов РФ. Как показывает практика, выполнить это не всегда просто: "Партия прогресса" - политический проект Алексея Навального - была недопущена к кампании именно на этапе местных регистраций.
К выборам в Государственную думу как по спискам, так и по одномандатным округам допускаются только те силы, которые получили не менее 3% на предыдущих парламентских выборах или имеющие хотя бы одного местного депутата. Всем остальным приходится собирать подписи.
Следует отметить, что избирательное и "партийное" законодательство в России часто меняется. В 2012 году условия регистрации политических сил были демократизированы, результатом чего стало увеличение их количества в более чем семь раз. Власти пошли на такое послабление после решения Европейского суда по делу РПР и массовых акций протеста, которые всколыхнули Россию в 2011-2012 годах. В настоящее время в Федеральном парламенте представлены шесть партий, четыре из них имеют собственные фракции. Доминирующее положение занимает политическая партия "Единая Россия" - у нее 343 депутата.
Особенностью российской партийной системы является практически полное отсутствие у большинства сил идейно-ценностной базы, определяющей их место в политическом спектре. Подобный феномен - это результат молодости российской системы и дезориентированного состояния самого общества, которое желает соединить несовместимые вещи: высокий уровень социального обеспечения с низкими налогами и "рыночными" свободами для бизнеса.
"Партийный век" в нашей стране, как правило, недолог. Десятки политических сил, которые были настоящими "звездами" 90-х годов, уже давно не принимают серьезного участия в политической деятельности или превратились в откровенных маргиналов. Партии в России создаются в основном под определенного политика, поэтому они сильно зависят от его успеха и личной харизмы. Ни профсоюзы, ни предприниматели так и не смогли создать мощной и устойчивой политической силы.
Большинство существующих партий могут только мечтать о преодолении 5% барьера и попадании в парламент. Партии, которые находятся у власти, также практически лишены возможности реально влиять на принятие государственных решений и, скорее, являются обслугой и защитниками крупного капитала и собственных корпоративных интересов.
После обретения независимости Россия получила государственные и политические институты, характерные для большинства демократических стран мира, в том числе и партийную систему. Но выборы, превратившись в форму борьбы за власть, так и не стали для общества эффективным инструментом обновления правящей элиты, а тем более средством контроля над ней. Избирательный процесс из соревнования идеологий и концепций развития страны превратился в ярмарку популизма, а его исход определяют финансовые и правовые ресурсы финансово-промышленных групп, стоящих за кандидатами, или же степенью поддержки их государством.
Западные политологи называют такой режим "демократурой", подразумевая под этим термином ситуацию, когда демократические институты уже есть, а народ на политические процессы в государстве практически не влияет. Основные политические партии нашей страны формировались в условиях отсутствия главных институтов гражданского общества, что и привело к имеющимся результатам.