Sistit; idrar kesesi ( mesane ) nin enfeksiyonu anlamına gelen tıbbi bir terimdir.
Bazen, ‘’idrar yolları enfeksiyonu’’ olarak genel bir adlandırma da yapılır. Bu
enfeksiyon çoğu zaman bakterilerle olur. İdrar yaparken ağrı, yanma ve sık idrara çıkma
ile seyreden klinik tablodur. Zamanında, doğru tedavi edilmezse, böbreklere kadar ilerleyerek, ciddi sağlık
sorunlarına yol açabilir.
Sistit,bayanlarda sık görülen rahatsızlıklardan birisidir.
BELİRTİLERİ NELERDİR ?
- İdrar yapmada zorluk,
- idrar yaparken yanma – sızlama olması,
- sık ve az-az idrar yapma,
- idrarda kan gelmesi,
- karnın alt kısmında rahatsızlık hissi,
- karnın alt kısmında baskı hissi,
- çok yüksek olmayan ateş.
Çocuklarda altını ıslatmanın sebeplerinden biri de sistit olabilir. Özellikle ;
- hem gece, hem gündüz altını ıslatıyorsa,
- sadece gündüz altını ıslatıyorsa,
- haftada en az bir kez altını ıslatıyorsa üriner enfeksiyon düşünülmelidir.
Sadece geceleri altını ıslatıyorsa, idrar yolu enfeksiyonu dışında sebep aranmalıdır.
NE ZAMAN DOKTORA GİDİLMELİDİR ?
Eğer; sık, ağrılı idrar yapma şikayetiniz varsa, idrardan kan geliyorsa doktorunuza başvurunuz.
Sistit olup, antibiyotik tedavisinden hemen sonra şikayetleriniz yeniden başladı ise, yeni bir tedavi gerekir. Mutlaka
doktorunuza gidiniz.
Eğer, aşağıdaki belirtiler varsa, enfeksiyon böbreğe ilerlemiş demektir. Acilen doktorunuza gidiniz.
-Sırt ve böğür ağrısı,
-Ateş, döküntü, halsizlik,
-Bulantı ve kusma.
Eğer çocuğunuz gündüz altını ıslatıyorsa, çocuk doktorunuza başvurunuz.
SEBEPLERİ NELERDİR ?
Üriner sistem; böbrekler, böbreklerle mesane arasında idrar akımını sağlayan ureter denen kanallar, mesane ( idrar kesesi ) ve mesaneden idrar atımını sağlayan uretra denen kanaldan oluşur. Bu sistemin enfeksiyonuna, üriner sistem enfeksiyonu denir. Üriner sistem enfeksiyonu, bakterilerin dışarıdan üriner sisteme girmesiyle oluşur. Üriner sistem, bakterilerin girişini ve çoğalmasını önleyecek yapıya sahiptir. Mesane, bakterilerin mesane duvarına yerleşmesini önleyen bir madde salgılar. Yine aynı şekilde, idrar da bakterilerin çoğalmasını önleyen madde içerir. Bunlara rağmen, bazı faktörler bakterilerin yerleşmesine ve çoğalmasına neden olurlar.
-Bakteriyel mesane enfeksiyonu ( sistit ) cinsel ilişki sonrası olabilir. Cinsel ilişki sırasında bakteriler uretradan mesaneye gidebilir. İlk kez ilişkiye girenlerde, ya da sık ilişki olduğunda sistit riski artar. Buna BALAYI SİSTİTİ de denir.
- Seksüel aktif olmayan bayanlarda da, kız çocuklarında da sistit görülebilir. Çünkü, genital bölge bazı bakterilerin kolay bulaşacağı bir bölgedir. Sistitin en önemli bakteriyel etkeni, e. coli denen, bağırsaklarda bulunan bir bakteridir.
-Genital hijyenin iyi olmadığı durumlar da sistit sebebidir. Tuvalet temizliğinin önden arkaya doğru yapılması önemlidir. Anüsdeki bağırsak kaynaklı bakterilerin öne taşınmaması için temizliğin mutlaka önden arkaya doğru yapılması gerekir.
-Bayanlarda uretranın kısa olması, erkeklerden daha fazla sistit görülmesinin nedenidir.
- Özellikle normal doğum sonrası sıkça gördüğümüz idrar kesesi sarkması ( sistocell ) nedeniyle, idrar yapma
sonrasında mesanenin tam boşalamaması nedenlerden bir başkasıdır.
Sistit sebebi her zaman bakteriler değildir.
- İnterstisiyel sistit : ağrılı mesane sendromu da denen, sebebi bilinmeyen ve kadınlarda
görülen bir sistit çeşidi vardır.Teşhis ve tedavisi zordur.
- İlaca bağlı sistit : özellikle kanser tedavisinde kullanılan bazı ilaçlar ( cyclophosphamid, ifosfamid gibi ) mesanede rahatsızlıklar yapabilir.
- Radyasyon sistiti : Karın alt bölgesine radyoterapi alanlarda görülür.
- Yabancı cisim sistiti : Uzun süreli idrar sondası kullananlarda görülür.
- Kimyasal sistit : Kimyasal madde içeren hijyenik spreylere, spermisidal jellere karşı
alerjisi olanlarda görülür.
- Menapozda östrojen hormonunun eksikliğine bağlı, genital bölgede atrofi ( kuruma ) olması, uretranın da yapısını olumsuz etkileyerek sık sistite sebep olabilir.
- Jinekolojik kanserler, rahim- yumurtalık enfeksiyonu , rahim ağzı enfeksiyonu, vajinal enfeksiyon, bağırsaklarında divertikül, crohn hastalığı olanlar, lupus ve tüberkülozu olanlarda da sistit sık görülür.
- Erişkin kişilerde, bakteri dışında, parazitler de sistit yapabilir. Schistosomiasis gibi parazitlerde belirtiler aynı sistit gibidir. Ancak idrar tetkikinde bakteri görülmez..
- Cinsel ilişki ile bulaşan bel soğukluğu, klamidya gibi enfeksiyonlarda da sistit benzeri şikayetler olur. Ancak bunlarda beraberinde kötü kokulu, aşırı bir vajinal akıntı da vardır. İlişki sonrası kanama da olabilir.Acilen tedavi gerekir.
RİSK FAKTÖRLERİ NELERDİR ?
Sistit kadınlarda daha çok görülür. Bunun sebebi, uretranın kısa olması ve bakterinin mesaneye daha çabuk ulaşmasıdır.
Kadınlarda sistit riskini arttıran sebepler :
- Cinsel ilişki sırasında, bakteriler mesaneye doğru itilir,
- Doğum kontrol yöntemi olarak diafram kullanan kadınlarda sistit daha çok görülür,
- Gebelerde, hormon değişimine bağlı olarak ve bebek büyüdükçe mesaneye baskısı ve idrarın tam boşalmaması nedeniyle daha çok görülür,
- Menapoza bağlı, genital bölgede atrofi ( kuruma ) olması,
- İdrar kesesinin tam boşalamadığı durumlar ( sistocell gibi nedenlerle),
- Hijyen amaçlı kullanılan ve allerji yapabilen jel, deodorant, solüsyonlar.
Erkeklerde prostat büyümesi sistite neden olabilir.
Hem erkeklerde, hem kadınlarda ;
- Şeker hastalığı, aids ve kanser tedavisi gibi immün sistemi olumsuz etkileyen hastalıklar sistite sebep olabilir,
- Kronik hastalığı olan, yaşlı, idrar sondası kullananlarda daha sık görülür.
KOMPLİKASYONLARI NELERDİR ?
Sistit zamanında ve doğru tedavi edilmezse ciddi sorunlara yol açabilir.
Tedavi edilmeyen sistit böbrek enfeksiyonuna ( pyelonefrit ) sebep olur . Böbrek enfeksiyonu böbrekte hasar yapabilir.
Sistit zamanında tedavi edilmezse, idrarda kanamaya yol açabilir. Doğru bir tedaviyle bu sorun giderilir. Tedavi sonrası idrarda kanama devam ediyorsa, başka sebepler aranmalıdır.
NASIL TEŞHİS KONUR ?
Sistit belirtileri varsa, biran önce doktora başvurmalısınız.
Doktorunuz sizden şu testleri isteyecektir.
Tam idrar tetkiki : İdrarda bakteri, kanama ve enfeksiyon olup olmadığı anlaşılacaktır. Ancak, tetkik için
idrar verirken dikkat edilmesi gereken şeyler vardır. İdrar vermeden önce, bol su ile genital bölge yıkanmalı ve kurulanmalı, ilk gelen idrar dışarı yapılmalı ve sonra ki idrar tetkik için kaba alınmalıdır ( orta idrar ). Bu şekilde vajinal akıntının idrara bulaşması önlenecek ve tetkik daha güvenilir olacaktır.
İdrar kültürü : Özellikle tekrarlayan sistitlerde idrar kültürü yapılmalıdır.Sonucu beklenmeden tedaviye
başlanmalıdır. Kültür sonucuna göre, gerekirse ilaçlar değiştirilir.
Sistoskopi: Mesanenin içine kamera yardımıyla bakılması işlemidir.Tekrarlayan sistitlerde tanı amaçlı
yapılır. Uretra ve mesane incelenir, gerekirse biyopsi alınır.
Tekrarlayan sistitlerde ultrason, röntgen ( üriner sistem taşlarını veya doğuştan üriner sistem bozukluklarını göstermek için ) gerekebilir.
NASIL TEDAVİ EDİLİR ?
Sistit çoğu zaman antibiyotiklerle tedavi edilir. Enfeksiyon etkenli olmayan sistitlerde,sebebe yönelik tedavi yapılır.
Bakteriyel sistit tedavisi :
Sistit tedavisi, antibiyotikle yapılır. Tedavinin süresi, kullanılan antibiyotiğe ve tedaviye verilen cevaba göre değişir. Tek kullanımlık antibiyotikler olduğu gibi, 3 gün veya 7-10 gün sürecek antibiyotik tedavileri de olabilir. Burada seçim, enfeksiyonun şiddetine, ilaca verilen cevaba, sistit yanında başka enfeksiyon olup olmadığına göre değişir. Buna doktorunuz karar verecektir.
Enfeksiyon tamamen geçinceye kadar tedavi devam edecektir. Tekrarlayan enfeksiyonlarda, tedavi daha uzun
sürecektir. Tedavi sonrası idrar tetkikinin tekrarlanması önerilir.
Bakteriyel olmayan sistitte, etken maddenin uzaklaştırılması gerekir. Diafram kullanmamak, spermisid kullanmamak gibi.
Menapoza bağlı gelişen sistitte, östrojen içeren vajinal fitiller kullanılır.
Sistit ağrılı olabilir. Evde yapabileceğiniz şeyler de vardır.
-Isıtılmış bir havluyu karnınızın alt kısmına koymanız, ağrınızı, rahatsızlığınızı azaltacaktır,
-Bol sıvı almanız önerilir. Tedavi süresince çay, kahve, alkolden uzak durun. Bu maddeler mesaneyi rahatsız eder ve sık idrara çıkmaya sebep olur,
-Ilık oturma banyosu önerilebilir. Günde 2-3 kez, 15-20 dakika çok sıcak olmayan suya
oturulabilir.
ÖNLEMEK MÜMKÜN MÜ ?
Sistiti önlemek sizin elinizde.
- Bol sıvı tüketin. İdrara çıktıkça, idrar yollarınız temizlenecektir,
- Sık sık tuvalete gidin. Her 3 saatte bir idrarın boşaltılması iyi olur. Mesanenizin çok fazla dolmasını beklemeyin,
- İdrar yaparken, dik pozisyonda oturun . Bu şekilde mesanenin daha fazla boşalması sağlanır.
- İdrar kesesinde sarkma olduğu durumlarda ( sistocell ), elle yardımcı olunarak, mesanenin daha fazla boşaltılması sağlanabilir,
- Tuvalet temizliğinizi önden arkaya doğru yapın. Bu şekilde anüsden, ön tarafa bakteri taşınmasını önlemiş olursunuz,
- Sık sık sistit oluyorsanız, küvette oturarak banyo yapmak yerine, ayakta duş alın,
- Vajina ve anüs civarını temizlerken alerjik sabun, jel, deodorant sprey kullanmayın,
- Cinsel ilişkiden hemen sonra idrarınızı yapın.
En önemlisi idrar yollarıyla ilgili en ufak şikayetinizde, gecikmeden doktorunuza başvurmanızdır…