8 soruda Karabağ sorunu
1-Ermenistan'la Azerbaycan arasındaki temel anlaşmazlık noktasını oluşturan Karabağ nerede?
1-Karabağ, Güney Kafkasya'da, Azerbaycan'la Ermenistan arasındaki bölgede yer alıyor. Yüz ölçümü 4.400 kilometrekare, nüfusu 146 bin. Başkenti Hankenti (Ermeniler Stepanakert diyor)
2-Adı nereden geliyor?
2-Karabağ adının Türkçe kara ve bağ kelimelerinden geldiği düşünülüyor.
3-Bölge tarih boyunca kime ait oldu?
3-Karabağ tarihini boyunca, Ak Koyunlular, Kara Koyunlular, Osmanlılar, İranlılar ve Ermenilerin egemenliğinde kaldı. Osmanlı İmparatorluğu bölgede 1578-1605 ve 1723-1736 yılları arasında hüküm sürdü. 1813'deki Gülistan Antlaşması'yla İranlılardan Rusların eline geçti. 1923 yılında Sovyet yönetimi bölgeyi Azerbaycan'a bağladı.
4-Sorunun kaynağı ne?
4-Karabağ, Azerbaycan'a bağlı özerk bir cumhuriyetti. 1988 yılında yani Sovyetler Birliği'nin dağılmasından kısa süre önce Karabağ'da yaşayan Ermeniler tek yanlı olarak bağımsızlık ilan etti. Azerbaycan kararı tanımadı. Uluslararası toplum da Karabağ'ı hukuken Azerbaycan'ın parçası kabul ediyor.
5-Çatışmalar ne zaman başladı, ne kadar sürdü?
5-Ermenilerin çoğunlukta olduğu Karabağ Parlamentosunun bağımsızlık kararı aldığı tarih olan 20 Şubat 1988'den hemen sonra bölgede çatışmalar başladı. Sovyetler Birliği'nin dağılma sürecinde olması Karabağ'da Moskova yönetiminin düzeni sağlamasını zorlaştırdı. Savaş, Sovyetlerin dağılmasından sonra da devam etti ve 1994 yılına kadar sürdü.
6-Savaşın sonuçları ne oldu?
6-Ermenistan tarafından da desteklenen Karabağlı Ermeniler Karabağ'ı tamamını ele geçirmekle kalmadı, çevresindeki Azeri topraklarını da işgal etti. Böylece Karabağ dahil Azerbaycan topraklarının yüzde 20'sinden fazlası Ermenilerin eline geçmiş oldu. Savaş nedeniyle bir milyona yakın Azeri evlerini terk etmek zorunda kaldı. Azerbaycan'da yaşayan 230 bin civarında Ermeni de ülkeden ayrıldı. İki tarafın 40 bin civarında kayıp verdiği tahmin ediliyor.
7-Savaş nasıl son buldu?
7-Rusya'nın arabuluculuğuyla 5 Mayıs 1994'de ateşkes imzalandı. Avrupa Güvenlik ve işbirliği Teşkilatı (AGİT) çatısı altında kurulan Minsk Grubu ateşkesin kalıcı bir barışa dönüşmesi için girişimlerde bulundu ancak sonuç alamadı. Minsk Grubu'nun eş bakanlıklarını ABD, Rusya ve Fransa yapıyor.
8-Rusya ve Türkiye anlaşmazlıkta hangi tarafı destekliyor?
8-Rusya tarafsız görünse de hatta iki tarafa silah satsa da geleneksel olarak Ermenistan'la daha yakın ilişki içinde. Ancak Ermenistan'da Nikol Paşinyan'ın iktidara gelmesinden sonra iki ülke ilişkilerinde gerginlikler yaşandı. Anlaşmalar uyarınca Gümrü'deki stratejik Rus üssü 2044'e kadar faaliyet gösterebilecek. Türkiye ise anlaşmazlıkta Azerbaycan'ı destekliyor ve Sovyetlerin dağılmasından bu yana Ermenistan'la diplomatik ilişki kurmaktan kaçınıyor, ekonomik abluka uyguluyor ve sınırını kapalı tutuyor. Türkiye'nin Ermenistan'la ilişkileri normalleştirmek amacıyla 2008'de başlattığı süreç Azerbaycan'ın sert tepkisini çekmiş, ardından rafa kaldırılmıştı.
Not: Bu yazı Medya Günlüğü'nde daha önce yayınlanmıştır.