Yatırımcıların önemsemesi gereken konulardan birisi de trend kavramıdır. "Trend var mı?", varsa "hangi yönde?" ya da "trend değişti mi?" gibi soruların cevapları doğru bir şekilde verilebilirse kazançlı yatırımların tespiti oldukça kolay olacaktır. Trendin varlığı, ya da değişip değişmediği ise bir takım teknik analiz araçlarından faydalanılarak büyük oranda belirlenebilir.
Çeşitli teknik analiz göstergeleri ya da teknik analiz formasyonları bu sorulara cevap vermemizi sağlayabilir, fakat en temel trend analiz aracı trend çizgileridir. Peki trend çizgisi nedir, doğru bir şekilde nasıl çizilir ve teknik analizde nasıl yorumlanmalıdır?:
Trend Çizgisi Nedir?
Bir menkul kıymet in fiyat grafiği incelenerek fiyat hareketlerinin uzun süredir izlediği yönün tespit edilmesi mümkündür, fakat bu fiyat hareketinin gerçek anlamda bir trend oluşturup oluşturmadığını trend çizgilerinin yardımı ile belirleyebiliriz.
Trend çizgileri fiyat grafiklerinde fiyat çubuklarının üzerine ya da altına çizilen çizgilerdir. Kural olarak trend çizgileri en az iki "en düşük" ya da en az iki "en yüksek" fiyat seviyesinin birleştirilmesi ve gelecek fiyat seviyelerine projeksiyon yapılması ile oluşturulmaktadır. Genel tanımında trend çizgilerinin iki noktanın birleştirilmesi ile çizildiği belirtilmiş olsa da bu kuralı "en az üç nokta" olarak güncellemek daha doğru olacaktır.
Tanımı güncellersek; "trend çizgileri en az üç noktayı birleştiren, destek-direnç görevi gören, bir yol haritası gibi trendin bitişi ya da devamı konusunda fikir veren sınır çizgileridir" diyebiliriz.
Bu temel bilgiden sonra trend çizgileri doğru bir şekilde nasıl çizilir, nelere dikkat edilmelidir maddeler halinde aşağıda listelenmiştir;
- Trend çizgileri en az 3 noktayı birleştirmelidir,
- 3 nokta birleştirilirken diğer fiyat çubuklarını kesmemesine dikkat edilmelidir. (Uzun vadeli trendlerde az sayıda anlık fiyat ihlalleri ihmal edilebilir)
- Seçilen noktalar birbirlerine aşırı yakın (bir kaç çubuk arayla) ya da aşırı uzak olmamalıdır,
- Trend çizgileri ne kadar fazla noktaya temas ederse o kadar güçlü ve güvenilirdir,
- Trend çizgisinin kırılmadan geçirdiği süre ne kadar uzunsa, trend o kadar güçlü ve güvenilirdir,
- Yukarı trend çizgileri mutlaka fiyat çubuklarının altına (diplere) çizilir,
- Aşağı trend çizgileri mutlaka fiyat çubuklarının üzerine (tepelere) çizilir,
- Trend çizgisinin açısı çok dikse piyasada normalin dışında alış ya da satış vardır, bu durumda trend çizgileri güvenilir değildir,
- Trend çizgisi çok düşük bir açıyla çizildiyse muhtemelen trend yoktur ve piyasa yatay hareket ediyordur,
- Trend çizgisinin anlık kırılması trendin kalıcı olarak değişeceğinin garantisini vermez,
Önemli bir nokta da ana trend ve ara trendlerin varlığıdır. Yani belirli bir tarih aralığında birden fazla trend çizgisi çizilebilir. Uzun süredir devam eden, yükselen bir ana trend içinde minör düşüş trendleri tespit edilebilir. Bu konuda daha fazla bilgi Dow teorisi başlığı altından okunabilir. Trendlerin tespiti ve değerlendirmesi yatırımcının grafiklere hangi zaman aralığında baktığı ve yatırım vadesinin ne olduğu ile ilgilidir. Bazı yatırımcılar yalnızca birkaç yıllık, uzun trendleri önemserken, daha kısa vadeli düşünen yatırımcılar birkaç haftalık trendlere göre hareket ediyor olabilir.
Aşağıda yukarı ve aşağı trend çizgilerinin nasıl çizildiğine dair örnekler bulunmaktadır;
Yukarı Trend Çizgisi Nasıl Çizilir?
Aşağıdaki hisse senedi yukarı trend çizgisine örnek gösterilebilir. Görüldüğü üzere her biri diğerinden daha yüksek fiyat seviyesinde oluşan üç farklı düşük nokta birleştirilmiştir. Grafikte '96 yılından başlayan trend oldukça uzun süredir kırılmadan devam etmektedir, örnekteki trendin güçlü olduğu söylenebilir. Belirli dönemlerde trend açı değiştirerek devam edebilir. Örnekteki hisse senedinde de 3. noktadan sonra oluşan daha kısa vadeli trend, trend düzeltme çizgisiyle gösterilmiştir.
Aşağı Trend Çizgisi Nasıl Çizilir?
Aşağı trend çizgileri kural olarak fiyat çubuklarının üzerine çizilir, kesinlikle fiyat çubuklarının altına çizilmez. Aşağıdaki örnekte her biri diğerinden daha aşağıda oluşan 4 farklı yüksek noktanın birleştirilmesiyle çizilen alçalan trend çizgisi görülmektedir. 2002 yılında trend çizgisinin yukarı doğru ihlal edildiği ve daha sonra net bir şekilde kırılarak trendin yön değiştirdiği görülmektedir.
Trend Çizgileri Nasıl Kullanılır, Nasıl Yorumlanmalıdır?
Trend çizgileri destek ve direnç noktaları olarak kullanılabilirler;
- Yukarı trendlerde trend çizgisi destek görevi görmektedir, fiyat trend çizgisine yaklaştığında alış yapılabilir, trend çizgisi kırıldığı takdirde pozisyon kapatılabilir. Trendin yön değiştirdiği tespit edilirse satış yönünde pozisyon (kısa pozisyon) alınabilir.
- Aşağı trendlerde trend çizgisi direnç olarak değerlendirilebilir, fiyat trend çizgisine yaklaştığında satış yapılabilir, trend çizgisi kırıldığı takdirde pozisyon kapatılabilir. Trendin yön değiştirdiği tespit edilirse alış yönünde pozisyon (uzun pozisyon) alınabilir.
Önemli bir not olarak; trend çizgileri varsayımsal çizgilerdir, yani gelecekteki hareket ile ilgili beklentiyi gösterir, bu nedenle gerçek destek direnç noktası olarak değerlendirilemezler. Gerçek destek ve dirençler yatay çizgiler ile belirlenir.
Peki "trend çizgisinin kırılması ne demektir, trend çizgisinin kırıldığı nasıl anlaşılır?" Aşağıda bu sorulara cevap verebilmemizi sağlayacak bazı sinyaller listelenmiştir;
- Trend çizgisini ihlal eden fiyat çubuğunun boyutu nedir? Trend çizgisinin çok az ya da anlık ihlal edilmiş olması trendin kırıldığı anlamına gelmez.
- Trend çizgisinin ihlal edildiği dönemdeki işlem hacmi ne durumda? İşlem hacminin yüksek olması trend çizgisini ihlal eden hareketin devamının gelebileceğini gösterir.
- Trend çizgisinin ihlal edildiği gün kapanış nerede gerçekleşti? Trendin dışına çıkan fiyat çubuğu kapanışını da trend çizgisinin dışında yaptıysa trendin kırılabileceğine dair önemli bir ipucu alınmış olur.
- Trend çizgisinin ihlal edildiği dönemde diğer göstergeler de bir geri dönüşü işaret ediyor mu, grafikte bir geri dönüş formasyonu oluştu mu? Eğer teyit edici sinyaller alınıyorsa trendin kırılmış olma ihtimali yüksektir. Trend çizgileri, diğer teknik analiz göstergeleri ve teknik analiz formasyonları ile birleştirilerek kullanıldığı takdirde daha başarılı sonuçlar elde etmek mümkündür.
- Trend çizgisini ihlal eden çubuk fiyat boşluğu bırakarak mı ilerliyor? Teknik analizde fiyat boşlukları (Gaplar) hareketin o yönde güçleneceğinin sinyali olarak değerlendirilir. Bu durumda fiyat boşluğu ile kırılan çizgilerin daha geçerli sinyaller olduğu söylenebilir.
Teknik analizde kullanılan hiçbir araç gelecekte oluşacak fiyat hareketine dair kesinlik taşımaz, bu nedenle teknik analiz araçlarını her zaman erken uyarı sistemi gibi kullanmakta fayda bulunmaktadır. Trend çizgisinin kırıldığı tespit edilse de, yeni hareket tersine trendin başlangıcı olmayabilir, piyasada yatay hareket başlamış olabilir. Belirli bir süre sonra fiyat kırdığı trend çizgisinin içine tekrar dönebilir. Özet olarak, trend dönüşleri, özellikle de uzun süren trendlerin dönüşleri her zaman net değildir, tespit edilmesi zor olabilir, başka araçlarla teyit edilmesi gerekebilir, ve en önemlisi anlaşılması deneyim gerektirebilir.
Son söz olarak; yatırımcının en temel amacı trend yönünde pozisyon almaktır. Yükselen bir trend içinde alım yönünde pozisyon almış olmak, düşen bir piyasada ise açığa satış yapmış olmak ya da hiç pozisyon taşımamak her yatırımcının ana hedefi olmalıdır. Trend yönünde hareket etmek ve trend değişimlerini doğru tespit edebilmek adına trend çizgileri bir teknik analiz kullanıcısının olmazsa olmazıdır diyebiliriz. Bununla beraber bir çok teknik analiz aracında olduğu gibi trend çizgilerinin de çoğu zaman subjektif olduğu (belirlenmesi kişiye özel) unutulmamalıdır.
Grafikler stockcharts.com'dan alınmıştır.