Beyin Hücreleri Birbirleriyle Nasıl İletişim Kurar?
Sadece üç kilo ağırlığındaki beyin, insan vücudunun en karmaşık bölümüdür.
Zeka, düşünceler, duyumlar, anılar, vücut hareketleri, hisler ve davranışlardan sorumlu organ olarak yüzyıllardır üzerinde çalışılmış ve hipotezlenmiştir.
Ancak, beynin nasıl çalıştığını anlamamıza en önemli katkıları sağlayan, son on yıllık araştırmadır. Bu ilerlemelerle bile, şimdiye kadar bildiklerimiz, şüphesiz ki gelecekte keşfedeceklerimizin sadece bir kısmıdır. İnsan beyninin, çeşitli nöron türleri ve nörotransmiterler aracılığıyla karmaşık bir kimyasal ortamda çalıştığına inanılıyor.
Nöronlar, nörotransmiterler adı verilen kimyasal haberciler aracılığıyla birbirleriyle anında iletişim kurabilen milyarlarca sayıdaki beyin hücreleridir.
Hayatımızı yaşarken, beyin hücreleri sürekli çevremiz hakkında bilgi topluyor ve daha sonra karmaşık kimyasal değişiklikler yoluyla dış dünyamızın içsel bir temsilini oluşturmaya çalışıyor.
Nöronlar (Beyin Hücreleri)
Nöronun merkezine hücre gövdesi veya soma denir. Hücrenin deoksiribonükleik asidini (DNA) veya genetik materyalini barındıran çekirdeği içerir. Hücrenin DNA'sı, ne tür bir hücre olduğunu ve nasıl çalışacağını tanımlar.
Hücre gövdesinin bir ucunda, diğer beyin hücreleri (nöronlar) tarafından gönderilen bilgilerin alıcıları olan dendritler bulunur. Ağaç için Latince bir terimden gelen dendrit terimi, bir nöronun dendritleri ağaç dallarına benzediği için kullanılır. Hücre gövdesinin diğer ucunda akson bulunur. Akson, hücre gövdesinden uzağa ulaşan uzun boru şeklindeki liftir. Akson, elektrik sinyallerinin bir iletkeni olarak görev görür. Aksonun tabanında akson terminalleri bulunur. Bu terminaller, nörotransmiterler olarak da bilinen kimyasal habercilerin depolandığı vezikülleri içerir.
Nörotransmiterler (Kimyasal Haberciler)
Beynin yüzlerce farklı türde kimyasal haberci ( nörotransmiterler ) içerdiğine inanılıyor. Genel olarak, bu haberciler uyarıcı veya engelleyici olarak kategorize edilir. Bir uyarıcı kimyasal beyin hücresinin elektriksel aktivitesini uyarırken, inhibe edici bir haberci bu aktiviteyi sakinleştirir. Bir nöronun (beyin hücresi) aktivitesi büyük ölçüde bu uyarıcı ve inhibe edici mekanizmaların dengesi ile belirlenir.
Bilim adamları, anksiyete bozuklukları ile ilişkili olduğuna inanılan spesifik nörotransmiterleri tanımladılar.
Tipik olarak panik bozukluğunu tedavi etmek için yaygın olarak kullanılan ilaçlarla hedeflenen kimyasal haberciler şunları içerir:
● Serotonin: Bu nörotransmiter, ruh halimiz de dahil olmak üzere çeşitli vücut işlevlerini ve duygularını değiştirmede rol oynar. Düşük serotonin seviyeleri, depresyon ve anksiyete ile ilişkilendirilmiştir. Selektif serotonin geri alım inhibitörleri ( SSRI'lar ) olarak adlandırılan antidepresanlar , panik bozukluğunun tedavisinde birinci basamak ajanlar olarak kabul edilir. SSRI'lar beyindeki serotonin seviyesini yükseltir, bu da kaygı azalmasına ve panik atakların engellenmesine neden olur.
● Norepinefrin: Savaş ya da kaç stres tepkisi ile ilişkili olduğuna inanılan bir nörotransmiterdir . Uyanıklık, korku, endişe ve panik duygularına katkıda bulunur. Seçici serotonin-norepinefrin geri alım inhibitörleri ( SNRI'ler ) ve trisiklik antidepresanlar beyindeki serotonin ve norepinefrin seviyelerini etkileyerek anti-panik etkiye neden olur.
● Gama-aminobütirik asit (GABA): Bir sinyalin bir hücreden diğerine iletilmesini engellemek için negatif bir geri bildirim sistemi aracılığıyla hareket eden inhibe edici bir nörotransmiterdir. Beyindeki uyarımı dengelemek için önemlidir. Benzodiazepinler (anti-anksiyete ilaçları), beynin GABA reseptörleri üzerinde çalışarak bir gevşeme durumuna neden olur.
Nöronlar ve Nörotransmiterler Birlikte Nasıl Çalışır?
Bir beyin hücresi duyusal bilgi aldığında, aksondan kimyasal habercilerin (nörotransmiterler) depolandığı akson terminaline giden bir elektriksel dürtü ateşler. Bu, bu kimyasal habercilerin, gönderen nöron ile alıcı nöron arasındaki küçük bir boşluk olan sinaptik yarığa salınmasını tetikler.
Haberci, sinaptik yarık boyunca yolculuğunu yaparken, birkaç şey olabilir:
1. Haberci, hedef reseptörüne ulaşmadan önce bir enzim tarafından parçalanabilir ve resimden çıkarılabilir.
2. Haberci, bir geri alma mekanizması vasıtasıyla akson terminaline geri taşınabilir ve ileride kullanılmak üzere devre dışı bırakılabilir veya geri dönüştürülebilir.
3. Haberci, komşu bir hücre üzerindeki bir reseptöre (dendrit) bağlanabilir ve mesajının teslimini tamamlayabilir. Mesaj daha sonra diğer komşu hücrelerin dendritlerine iletilebilir. Ancak, alıcı hücre daha fazla nörotransmitere ihtiyaç duyulmadığını belirlerse, mesajı iletmez. Haberci daha sonra devre dışı bırakılıncaya veya geri alım mekanizması tarafından akson terminaline geri dönene kadar mesajının başka bir alıcısını bulmaya devam edecektir.
Optimal beyin işlevi için, nörotransmiterler dikkatlice dengelenmeli ve yönetilmelidir. Genellikle birbirleriyle bağlantılıdırlar ve düzgün çalışması için birbirlerine güvenirler. Örneğin, gevşemeye neden olan nörotransmiter GABA, yalnızca yeterli miktarda serotonin ile düzgün şekilde çalışabilir. Panik bozukluğu dahil birçok psikolojik rahatsızlık, düşük kaliteli veya düşük miktarlarda belirli nörotransmiterler veya nöron reseptör bölgelerinin, çok fazla nörotransmiterin salınmasının veya nöronun geri alım mekanizmalarının hatalı çalışmasının bir sonucu olabilir.
Kaynaklar:
https://www.verywellmind.com/how-brain-cells-communicate-with-each-other-2584397
Antidepressant Use in Children, Adolescents, and Adults. Revisions to Product Labeling. 02 May 2007 U.S. Food and Drug Administration.
Kaplan MD, Harold I. and Sadock MD, Benjamin J. Synopsis of Psychiatry, Eighth Edition 1998 Baltimore: Williams & Wilkins.