-
sultan 1. abdülhamid zamanında sadrazamlıkta bulunan osmanlı vezirlerinden.
babadağı'nda görev yaparken divanı hümayun hocalığı rütbesini kazandı. devlet işlerindeki başarılarından dolayı 1779 yılında büyük tezkereciliğe ve dahiliye nazırlığı görevlerine getirildi. 1780 yılında tersane emini ve bir sene sonra da dahiliye nazırı oldu. 1782'de sadrazamlığa atandı. daha sonra görevinden azledildi ve gelibolu'ya sürgün edildi. bir süre sonra bozcaada'ya getirildi ve burada başı kesilerek öldürüldü.
-
kemal derviş'in büyük dedesidir.
-
ısparta doğumludur.
-
ısparta'da bu isimli bir kütüphane vardır şehrin merkezinde. güzeldir.
-
bozcaada'da, alaybey camisi haziresinde vücudu, karacaahmet mezarlığı'ndaysa başı gömülüdür.
bu özelliği ile başı ve gövdesi ayrı kentlerde yatan osmanlı devlet adamlarındandır. sıklıkla fransızlar ile görüşmesi, hakkında mason* olduğuna dair iddialara sebebiyet vermiştir. bu iddialardan ve yapmak istediği reformlardan zarar göreceğini düşünen kimi zevatın tertiplerinin, ölümüne giden yolun taşlarını döşediği aşikardır.
-
halil hamit paşa, idam edilen kırk ikinci osmanlı vezir-i azamı olup, vücudu bozcaada'da, başı ise istanbul'da gömülüdür.
ı. abdülhamit reformlar yapmak istediğinden buna uygun köklü değişiklikler yapmaya inanmış iki vezir-i azam bulabilir. birincisi, karavezir seyyit mehmet paşa, diğeri de ıspartalı halil hamit paşa. seyyit mehmet paşa ölürken kendisini ziyarete gelen padişaha, vezir-i azam olarak ıspartalı halil hamit paşa'yı önermiştir. 31 aralık 1782 tarihinde halil hamit paşa vezir-i azam olur.
halil hamit paşa önce batı usulü askeri ıslahatı ele alır. fakat bu sıra padişah üzerinde etkili olan kaptan-ı derya cezayirli gazi hasan paşa, vezir-i azamın yaptıklarına müdahale ile padişahı kararsızlığa düşürür ve cezayirli gazi hasan paşa diğer yandan da halil hamit paşa'yı padişahın gözünden düşürmek için elinden geleni ardına koymaz. çürütmecilik kampanyasını gayet başarı ile yürütür. çok köklü geçmişe sahip olan osmanlı sarayı entrikaları reformcu halil hamit paşa hakkında bela kazanlarının birini indirip diğerini kaynatmaya başlar. padişahın kararsız tutumundan da halil hamit paşa'nın eli kolu bağlanır.
işte o sıra eli kolu bağlı halil hamit paşa hırslı bir eyleme geçme kararı alır. padişaha karşı darbe yapıp onu tahttan indirecek yerine genç ve dinamik bir şehzade olduğuna inandığı veliaht selim'i padişah yapacaktır. gizlice çalışmalara başlar. şeyhülislam dürrizade seyyit ataullah efendi ile yeniçeri ağası yahya ağa'yı kafalar ve onlarla anlaşır. o sıra cezayirli gazi hasan paşa da boş durmaz tabi. o da nefes alsa halil hamit paşa'yı takip ettirmektedir. bu darbe durumunu öğrenir. cezayirli paşa hemen padişahın kız kardeşi esma sultan aracılığıyla durumu padişah ı. abdülhamit'e bildirir.
böylece "darbe girişimi" önlenir. padişah da yerinde kalır. beynine kan sıçrayan padişah birinci mirahor ali bey'i hemen babıâli'ye gönderir. halil hamit paşa'dan mühr-i hümâyun alınarak azil edilir. derhal saraydaki balıkhane mevkiinden hemen karadan tekirdağ ve sonra gelibolu'ya, gönderilir.
halil hamit paşa padişah iradesi ile yolculuğuna devam ederken arkasından bir ferman daha gelir. cidde ve habeş valiliğine atandığı bildirilir. hazırlıklarını yapması için bozcaada'ya gitmesi emredilir.
çaresiz eski vezir-i azam bozcaada'da cidde ve habeş'e gitmek için hazırlık yapmaya başlar. fermanlar dur durak bilmiyordur. o sıra padişahtan bir ferman daha gelir.
valilikten azledilmiş ve zorunlu olarak istanköy adasında oturmaya memur edilmişti.
padişah ı. abdülhamit başlangıçta pek sevdiği ve güvendiği ıspartalı halil hamit paşa'ya karşı duyduğu gazap yatışmıyor gittikçe azgınlaşıyor.
sonunda bir ferman daha çıkarır padişah.
halil hamit paşa idam edilecektir.
bu sonuncu ferman gizliydi. kara kethüdazade ali bey'e gönderilir. fermanı alan kara kethüdazade ali bey, halil hamit paşa daha bozcaada'da iken kendisini orada boğarak idam eder. 27 nisan 1788'de başını keser ve bal dolu bir heybeye koyar. halil hamit paşa'nın vücudu bozcaada alaybey camisinin bahçesine gömülür. bal dolu heybe içindeki başı da padişah halife hazretlerine gösterilir.
padişah ı. abdülhamit, halil hamit paşa'nın gövdesiz başına uzun uzun bakar. başın üzerine konacak teşhir yaftasına: "hain-i din ve devlet ezlemullahül ibad sadr-ı sabık halil paşa'nın re's-i maktuudur" ibaresinin yazılmasını emreder.
halil hamit paşa'nın başı karacaahmet mezarlığına gömülür.