Tartışmaların nedenini pekçok faktör tetikliyor!
Yemen’in belirli bir bölümünü kontrol eden Husi militanlarının, ABD’li ünlü insansız hava aracı olan MQ-9 Reaper’i düşürmesi, kamuoyuna bomba gibi düştü. Düşük maliyetli hava savunma sistemlerinin oldukça pahalı insansız hava araçlarını hedef alıp düşürebilmesi, bu kadar pahalı uçakların sürdürülebilir olup olmadığını sorgulatıyor.
ABD Hava Kuvvetleri, 2021 yılında aldığı kararlar doğrultusunda 2022 mali bütçesinde General Atomics Aeronautical Systems yapımı insansız hava aracının satın alımını azaltmaya çalıştı.
Kasım ayının başlarında, drone ve yazılım firması Shield AI'nin başkanı Brandon Tseng, MQ-9 hakkında şunları söyledi; MQ-9 harika bir hava aracı, onu kullandım. Ancak gelecekteki mücadele için, atfedilebilir uçaklardan oluşan akıllı takımlara oyun kuruculuk yapmak için rolünün yeniden tanımlanması gerekiyor. Bu durum sadece MQ-9 için geçerli değil; MQ-4, MQ-1, P-8, SH-60 vb. ihaları da içeriyor."
ABD Askeri Akademisi Modern Savaş Enstitüsü web sitesinde bu yılın başlarında yayınlanan bir makalede, "MQ-9 Reaper'ın büyük ölçekli muharebe operasyonlarıyla karakterize edilen bir ortamda hayatta kalamayabileceğini" belirtiliyordu.
2016'dan 2018'e kadar Ukrayna'da savunma danışmanı olarak görev yapan Liam Collins, "Verilmesi gereken bir karar var" diye yazdı. "ABD ordusu, savunma manevraları yapabilen daha dayanıklı İHA'ları sahaya mı sürmeli yoksa daha küçük İHA'lara mı yatırım yapmalı?’’
Bu sistemlerin inşası ve değiştirilmesine yönelik satın alma süreci sorulduğunda General Atomics Havacılık Sistemleri'nden bir yetkili, "Sadece onun için çalışan bir üretim hattıyla üç ila sekiz ayda bir tane inşa edebiliriz" diyor.
Mart 2023 tarihinde bir MQ-9 Karadeniz semalarında uçarken bir Rus savaş uçağının, başlangıçta pervanesine zarar verdikten sonra bir ABD Reaper'ını Karadeniz üzerinde düşürdüğü olayı da bu noktada es geçmemek gerekir. Temmuz ayında, Rusya'nın MQ-9 insansız hava araçlarını taciz ettiği yönündeki diğer son raporların yanı sıra, bir Rus jeti’nin Suriye üzerinde terörle mücadele misyonunda görev alan bir Reaper'a işaret fişekleri atarak pervanesine zarar verdiği olayı da unutmamalıyız.
Pek çok otoriteye göre Ukrayna'daki savaş, daha az sayıda ve daha pahalı insansız hava araçlarına güvenmek yerine, büyük miktarlarda düşük teknolojili ve ucuz silahlar kullanılarak başarılı savaş sonuçlarının mümkün olduğunu gösterdi. Haliyle Karadan havaya füzelerin menzilinde kullanılmak için üretimi çok pahalı ve zaman alan bir savaş aracı olarak nitelendirilmeye başlandı.
Bu düşünceye itiraz edenler de yok değil.
Pazarlama ve İletişim Stratejisti C. Mark Brinkley itiraz edenlerden biri. Brinkley, konu üzerine yaptığı açıklamada şu ifadeleri kullandı: ‘’Bir Reaper veya Sea Guardian'ın kapasitesini, 10 saat boyunca 25 pound (11,3 kg) taşıyabilen 100 kiloluk bir stomp roketiyle değiştirebileceğinize inanmanızı isteyen şirketler var. Tek sorun, sihirli bir yapay zekâ icat etmek için bir milyar dolara ihtiyaç duymaları” dedi. "Bu yapay zekâ bugün mevcut olsa ve 50 tanesini bir araya toplayabilseniz bile, taşıma yükünüz ve dayanıklılığınız MQ-9B'nin %25'i kadar olacaktır. O yüzden bana geleceğin bu olduğunu söylemeyin.”
Reaper'ın beka kabiliyetini artırmak için Brinkley, "durumu kökten değiştirmek" ve taciz fırsatlarını azaltmak için havadan havaya füzelerin ve bir erken uyarı radarının entegrasyonunu önerdi. Daha önce bu öneriyi emekli Hava Kuvvetleri Tümgenerali Lawrence Stutzriem de sunmuştu.
General Atomics Aeronautical Systems'in başkanı Dave Alexander, Reaper'ın tartışmalı bölgelerdeki zayıf noktalarına yanıt vermek için iki yol önerdi, ‘’Ya bu konuda bir şey yaparsınız ya da bundan şikâyet edersiniz’’.