Balon kelimesinin “büyük top” anlamına gelen Fransızca ballon ya da İtalyanca ballone ile dilimize girdiği düşünülmektedir.
Balonla uçuş, balon olarak adlandırılan havadan daha hafif taşıtlarla yapılır. Balon, sıcak hava ya da havadan daha hafif bir gaz içeren büyük esnek bir torbadan meydana gelir. Torba, verniklenmiş ipek, kauçuk ya da uygun olan başka bir malzemeden üretilir. Pilotlu balonlar ona asılmış bir gondolun içinde bir ya da daha fazla kişiyi taşır. Pilotsuz balonlar ise genellikle bilimsel araştırmalar için kullanılırlar. Havadan daha hafif olan herhangi bir gaz balonu kaldırmak için kullanılabilir. Hidrojen, helyum, metan, amonya ve sıcak hava, balonu uçurmak için kullanılabilir. İlk balonlar sıcak havayla uçuruluyordu. Bu yüzden altlarında havayı ısıtmak için kullanılan ve kömür yakılan bir mangal bulunurdu. Modern balonlar genellikle hidrojen ya da helyumla doldurulur. Helyumun, hidrojenin aksine yanıcı olmaması en büyük avantajıdır.
Balonlar sportif amaçlı ya da bilimsel amaçlı olarak kullanılırlar. Sportif amaçlı kullanılan balonlar sıcak hava sayesinde uçarlar. Bilimsel balonlarda ise genellikle hidrojen, helyum ya da amonya kullanılır.
İlk sıcak hava balonu 1782’de Jacques Étienne ve Joseph Michel Montgolfier isimli iki Fransız kardeş tarafından Fransa’da yapılmıştır. İkinci balon uçuşu Haziran 1783’te gerçekleşmiştir ve bu balon yerden 1.800 metre yükselmiştir. Aynı yılın Ağustos ayında Fransız fizikçi ve kimyacı Jacques Alexandre César Charles hidrojen dolu bir balonun iki saat boyunca havada kalmasını ve 43 km yol katetmesini sağlamıştır. Kasım ayında içinde insan olan ilk balon uçuşu gerçekleşmiştir. Fransız fizikçi Jean François Pilâtre de Rozier ve Marquis D’Arlandes, Montgolfier kardeşler tarafından yapılan sıcak hava balonu ile Paris’teki Bois de Boulogne isimli parkta balonla göğe yükselmiştir. Fakat bu uçuşta balon iplerle yere bağlı vaziyetteydi. Aynı yılın Aralık ayında Paris’te iplerle yere bağlı olmayan ve içinde insan olan ilk balon uçuşu yapılmıştır.
1783 yılının sonunda tüm Fransa’yı saran balon çılgınlığı İngiltere’ye de sıçrar. Artık herkes daha uzun süre havada kalmak ve daha yükseğe uçmak istemektedir. Sıcak hava balonlarında daha kolay manevra yapılabilmesine karşın, hidrojen balonları da daha uzun süre havada kalabilmekteydi.
Barış Özkök’ün bu yazısı 2005 yılında Halk’a ve Olaylara Tercüman Gazetesi’nde yayımlandı.