

Arka Plan
Eski adı Zaire olan Demokratik Kongo Cumhuriyeti'nde 1998 yılında Thomas Lubanga Dyilo liderliğindeki UPC (Kongo Vatanseverler Birliği) ile hükümet kuvvetleri arasında başlayan ve bugüne kadar, yaklaşık 4 milyon insanın öldüğü çatışmalar, II. Dünya savaşından sonraki en büyük “ölümcül çatışmalardan” biri sayılmaktadır. 2005 yılında UPC, liderleri tarafından siyasi partiye dönüştürüldü. Böylelikle, Ituri bölgesindeki yaklaşık 15.000 milis silahsızlandırıldı ve çoğu sivil hayat karıştı. Ancak son 10 yıldır silahlandırılan binlerce milis, farklı silahlı politik gruplara katılarak, çatışmalarda aktif rol oynamaya devam etmektedir. Bölge henüz istikrara kavuşmuş değildir ve ciddi insan hakları ihlallerine dair bilgiler gelmeye devam etmektedir.
UCM ve Demokratik Kongo Cumhuriyeti
Uluslararası Ceza Mahkemesi’nin kuruluş statüsü olan Roma Statüsü’nün 1 Temmuz 2002’de yürürlüğe girmesinin ardından, UCM savcılığı 2003 yılından itibaren DKC’de özellikle İturi bölgesinde meydana gelen olayları incelemeye başlamıştır. Eylül 2003’de savcılık, taraf devletleri soruşturma açmak için hazır olduğu konusunda bilgilendirmiş ve yetki istemiştir. 19 Nisan 2004’te Demokratik Kongo Cumhuriyeti Başkanı, UCM savcısı Luis Moreno Ocampo'ya bir mektup göndererek, ülkesinde gerçekleştirilen ve Roma Statüsü kapsamındaki suçlara ilişkin soruşturma açılmasını talep etmesi bu süreci kolaylaştırmıştır. Bunun üzerine savcı, Haziran 2004'te başlayan ön araştırmasının ardından, durumu 10 Şubat 2006 tarihinde olayı Ön Dava Dairesine taşıdı.
DKC’deki durum nedeniyle dört kişi tutuklanarak UCM’ye sevk edildi.
Mahkeme kararına istinaden 17 Mart 2006 tarihinde UPC lideri Thomas Lubanga Dyilo hakkında yakalama emri çıkarılmıştır. UCM tarafından tutuklanan ilk kişi olan Thomas Lubanga’ya yönelik suçlamalar arasında, “15 yaşından küçük çocukların askere alınması ve çatışmalarda aktif olarak kullanılması” öne çıktı. UCM, Lubanga’nın kurucusu ve lideri olduğu Kongo Vatanseverleri Birliği adlı milis gücün Ituri bölgesinde yaygın biçimde tecavüz ve diğer cinsel şiddet biçimlerini uyguladığını gösteren çok sayıda belgeye rağmen bu grubun işlediği cinsiyet temelli suçları yeterince incelememekle eleştirilmektedir. Lubanga’ya karşı açılan dava 26 Mart 2006 tarihinde Lahey’de başladı. Lubanga hakkındaki dava, UCM’nin gördüğü ilk duruşma ve dava olarak tarihe geçmek suretiyle ve 129 mağdurun temsil edilmesiyle 10 Temmuz 2012 tarihinde 14 yıl hapis cezası mahkumiyeti ve 1 Aralık 2014 tarihinde bu kararın Temyiz Mahkemesinde onaylanmasıyla sonuca bağlanmıştır.
UCM’deki ikinci dava, 24 Kasım 2009 tarihinde Kongolu Germain Katanga ve Matthieu Ngudjolo Chui hakkında açıldı. Katanga ve Ngudjolo, 2003 yılı Ocak ve Mart ayları arasında DKC’nin doğusundaki Ituri bölgesindeki Bogoro köyünde işlendiği iddia edilen savaş suçları ve insanlığa karşı suçlar nedeniyle yargılanmaktadır. Ituri Yurtsever Direniş Gücünün lideri olduğu iddia edilen Katanga hakkında, insanlığa karşı suç ve savaş suçları işlemek suçlamasıyla 18 Ekim 2007 tarihinde tutuklama kararı çıkartıldı. Katanga’ya yöneltilen insanlığa karşı suç ve savaş suçu niteliğindeki suçlamalar cinayet, insanlık dışı muamele, kadınların ve kızların cinsel köle haline getirilmesi ve işkence ve kötü muameleyi; savaş suçları çocukların çatışmalarda kullanılmasını, Bogoro’da sivil halka yönelik saldırıları ve Bogoro’nun yağmalanmasını içermektedir. Daha önce DKC ordusunda albay olarak görev yapmış olan ve Ulusal Birleşik Cephenin eski lideri olduğu iddia edilen Kongo milliyetçisi Mathieu Ngudjolo Chui hakkında benzer suçlamalarla, Chui 6 Temmuz 2007 tarihinde çıkarılan tutuklama kararı üzerine 7 Şubat 2008’de yakalanarak UCM’ye teslim edilmiştir. Chui aynı gün DKC hükümeti tarafından tutuklanarak Lahey’e gönderildi. Katanga ve Chui dosyaları 10 Mart 2008 tarihinde Ön Dava Dairesi tarafından birleştirildi. Daire, insanlık dışlı muamele, işkence ve insanlık onuruna aykırı muamele suçlamaları dışında diğer tüm suçlamaları kabul ederek dosyayı 26 Eylül 2008 tarihinde Yargılama Dairesine gönderdi. Katanga ve Chui hakkında cinsel kölelik de dâhil üç insanlığa karşı suç ve yedi savaş suçu iddiasıyla dava açılması, Ituri’de işlendiği iddia edilen ve halen süren ciddi suçların cezasız kalmaması için atılan önemli bir adımdır. Katanga ve Chui davalarında toplam 366 adet mağdur temsil edilmiştir. 18 Aralık 2012 tarihinde hakkındaki suçlamalardan aklanan Chui; 21 Aralık 2012 tarihinde serbest bırakılmıştır, bu karar 27 Şubat 2015 tarihinde Temyiz Mahkemesince de onaylanmıştır. Katanga ise insanlığa karşı işlediği 1 adet ve 4 adet savaş suçundan 23.05.2014 tarihinde 12 yıl hapis cezasına mahkum olmuştur ve halen tutukludur.
Ön Dava Dairesi, Bosco Ntaganda hakkında verilen ilk tutuklama kararını 28 Nisan 2008 tarihinde, ikinci tutuklama kararını ise 13 temmuz 2012’de yayımladı. Kongo’nun Kurtuluşu için Yurtsever Güçlerin eski komutan yardımcısı ve DKC’nin Kuzey Kivu bölgesinde faaliyet gösteren Halkın Savunulması için Ulusal Kongre adlı silahlı grubun komutanı olduğu iddia edilen Ntaganda hakkındaki tutuklama kararı 13 savaş suçu ve insanlığa karşı işlenen 5 adet suç nedeniyle çıkartıldı. Ntaganda’ya yönelik suçlamalar 15 yaşından küçük çocukların askere alınması ve çatışmalarda aktif olarak kullanılmasıyla ilgilidir. Ntaganda 22 Mart 2013 tarihinde teslim olmuştur ve o tarihten beri tutukludur. Halka açık duruşması Temmuz 2015’de yapılacak olan dava için 1120 mağdura katılma ve temsil edilme hakkı tanınmıştır.
DKC’ye ilişkin dördüncü ve son dava ise, Ruanda’nın Özgürlüğü için Demokratik Güçler adlı gerilla grubunun Genel Sekreteri Callixte Mbrarushimana’ya ilişkindir. Kongo’nun Kivu bölgesinde öldürme, işkence, tecavüz, insanlık dışı muamele, sivil halka ve mala zarar verme gibi birçok suçlama yöneltilen Mbarushimana hakkında verilen yakamla kararı, 11 Ekim 2011 tarihinde Fransız makamları tarafından yerine getirilerek 25 Ocak 2011 tarihinde UCM’ye teslim edilmiştir. 130 mağdura davaya katılma ve temsil edilme hakkı tanınmıştır. Savaş ve insanlığa karşı işlenen suçlarla yargılanan Mbrarushimana bu suçları işlediğine dair yeterli delil olmaması sebebiyle 23 Aralık 2011 tarihinde serbest bırakılmıştır.