Nedir?
Sara hastalığı (epilepsi) yinelenen nöbetlerle tanımlanan bir hastalıktır. Nöbetler beyinde mesajların normal iletisini geçici olarak bozan anormal elektriksel boşalmalardır. Bilinçlilik durumunda değişikliklere, olağandışı ritmik veya yinelenen hareketlere, kol ve bacakların seyirme veya çekilmelerine neden olabilmekte ve/veya vücut kaslarında kasılmalara yol açabilmektedir. Hastalar bazen nöbetlerden önce haberci rahatsızlıklar (aura) geçirirler. Auralar insanları gelecek nöbet konusunda uyaran sıradışı görüntü, ses, koku veya dokunma hissine karşı yüksek bir duyarlılık ve olağandışı algılamadır.Serin bir esinti veya parlak bir ışık duyumsaması ve uyuşma veya bulantı gibi hisler olabilir. Bir nöbet atağı sırasında nelerin meydana geldiği, beynin hangi bölümünün (bölümlerinin) etkilenmiş olduğuna bağlıdır. Saralı birçok kişi her nöbette benzer hastalık belirtileri geçirmelerine rağmen bazılarında çok çeşitli belirtiler mevcut olabilir.
Nöbetlerin çoğu birkaç saniye ila birkaç dakika sürer. Kişinin bilinci bozulduğunda veya kaybolduğunda neler olduğunu sıklıkla anımsamayacaktır. Hastalarda nöbet sonrası hiçbir etki saptanmayabilir, kısa bir süre bilinç bulanıklığı yaşayabilir ve/veya birkaç gün kendilerini güçsüz ve bitkin hissedebilirler. Nöbetlerin çoğu, beyin ve vücut üzerine kalıcı etki göstermemekle birlikte hasta özellikle araç sürme, banyo alma, yemek pişirme veya tehlikeli olabilen aktivitelerde bulunurken oluşan bilinç kaybı düşmeler ve yaralanmalara yol açabilmektedir. Beş ila 10 dakikadan daha uzun süren nöbetlere status epilepticus denilir ve acil tıbbi tedaviyi gerektirir. Otuz dakikadan daha uzun süren nöbetler kalıcı hasar riskini artırabildiği gibi bazı olgular da ölümcül olabilir.
Her nöbetin sara nöbeti olduğu düşünülmemektedir. Akut menenjit veya ensefalit, alkol veya ilaç yoksunluğu, bir bebekte yüksek ateş gibi geçici rahatsızlıklara bağlı olanların uyarılmamış nöbetler olduğu düşünülmemektedir. Aynı şekilde nöbete benzer her belirtiye gerçekte beynin elektriksel aktivitesindeki değişikler neden olmamaktadır. Bayılma, migrene bağlı baş ağrıları, narkolepsi, ilaç kullanımı, akıl hastalıkları ve bilinçlilik veya algılama durumunu geçici olarak değiştiren başka rahatsızlıklar benzer bulguların bir bölümüne neden olabilmektedir.
En azından 24 saat arayla iki veya daha fazla sayıda uyarılmamış nöbetler geçiren kişiye sara hastalığı tanısı konur. Yaklaşık her 10 erişkinden biri yaşamları boyunca tek bir nöbet geçirecek, çoğu hiçbir zaman başka nöbet atağı yaşamayacaktır. Sara hastalığı herkesi etkileyebilmekle birlikte 2 yaş altı çocuklar ve 65 yaş üstü erişkinlerde hastalanma olasılığı en yüksek düzeydedir. Sara hastalarının çoğu tedaviye yanıt verecek olmakla birlikte yaklaşık % 25-30’unda tedaviye rağmen nöbetler devam edecektir.
Beyni olumsuz etkileyen her bozukluğun sara hastalığına neden olma potansiyeli mevcuttur. Bu olumsuz durumlar kafa travması, anormal beyin gelişimi, doğum sırasında oksijen yoksunluğu, beyin tümörleri, inmeler, beyin damar hastalığı, kurşun zehirlenmesi gibi zehirlenmeler, enfeksiyonlar, sinir sistemi hastalıkları ve metabolik bozuklukları içerir. Bazı sara tipleri ailevi olup genetik kusurlarla ilişkilidir. Birçok sara olgusunun nedenleri bilinmemekte ve idiyopatik epilepsi denmektedir..
Sara nöbetleri ya kısmi (odaksal, parsiyel) veya yaygın (genel) olarak sınıflandırılabilir. Kısmi nöbetler beyinde tek bir odaktan kaynaklanırsa da yaygın nöbetler beynin her iki yarısını da ilgilendirmektedir. Az sayıda nöbet kısmi nöbetler olarak başlayabilmekte ve daha sonra başka nedenlerden dolayı yaygın nöbetlere dönüşebilmektedir.Saralıların yaklaşık % 60’ında kısmi nöbetler oluşmaktadır.
Testler
Sara hastalığına (epilepsi) tanı koymak ve takip etmek, hastanın hangi tipte (tiplerde) nöbetler geçirmekte olduğunu belirlemek, toksinler, enfeksiyonlar, ilaç veya alkol yoksunluğu, ateşlenmeler (çocukta) veya nöbetlere neden olabilen diyabet gibi altta yatan hastalıkları tanımlamak ve sara hastalığını benzer belirti ve bulguların bir bölümüne neden olabilen bayılma veya inme gibi rahatsızlıklardan ayırt etmek için laboratuvar testleri ve diğer tetkiklerden yararlanılabilir.
Hasta ve hastanın nöbetlerine tanık olmuş aile üyelerinden alınan tıbbi öykü tanısal sürecin önemli öğeleridir. Hasta bir nöbetten önce tuhaf bir koku, bir öncül belirti (aura) ve/veya duyumsamalar anımsamasına rağmen nöbet sırasında ne olduğunu hatırlamayabilir. Belirtilere ve kişinin nöbet sıklığına göre uygun tanıyı koymak biraz zaman alabilir.
Laboratuvar Testleri
Laboratuvar testleri birincil olarak sara hastalığı ilaçlarını izlemek ve diyabet, anemi, enfeksiyon, menenjit veya ensefalit gibi hastalıkları dışlamak için kullanılmaktadır Testler aşağıdakileri içerebilir.
Tedavisi için aşağıdaki spesifik ilaçlardan birini alan hastada düzenli aralıklarla ilaç takibi yapılır:
Diğer Testler
- Tam kan sayımı – kırmızı (RBC-eritrosit) ve beyaz kan (WBC-lökosit) hücrelerinin değerlendirilmesinde
- Kan şekeri –diyabetle yükselip alçalabilir
- BOS analizi – enfeksiyon kontrolü ve menenjit ve ensefalit tanısına yardımcı olmak için yapılır.
- Kan kültürü –kan enfeksiyonu (septisemi ) kontrolü
Laboratuvar testleri dışındaki tetkikler
- Elektroensefalogram (EEG) – sara hastalığının başlıca tanısal aracı olup beynin elektriksel aktivitesini değerlendirmek ve beyin dalgaları kalıplarındaki değişiklikleri değerlendirmek için kullanılır.
Görüntüleme taramaları:
- Bilgisayarlı tomografi (BT)– beyin yapısı anormallikleri ve tümörlerini tanımlamak için uygulanır.
- Manyetik rezonans görüntüleme (MRG) –beyindeki anormallikleri de tanımlar
- Pozitron emisyon tomografisi (PET) – beyindeki aktif alanları araştırmak için bir radyoaktif madde kullanılır.
- Tek fotonlu emisyon bilgisayarlı tomografisi (SPECT) – beyinde diğer taramalarda açıkça belirlenemeyen, nöbetlerin kaynaklandığı bölgeyi tanımlamak için radyoaktif madde kullanılır.
Tedaviler
Sara hastalığı insanların çoğunda başarıyla tedavi edilebilmesine karşın hastalık önlenemez veya iyileştirilemez. Bir kafa travmasına bağlı oluşacak sara hastalığı riski bisiklet veya motosiklet kullanırken kask, araç kullanırken emniyet kemeri takmak gibi güvenlik önlemleri alınarak azaltılabilir.
Sara hastalığında nöbetler karbamazepin, fenitoin, fenobarbital veya valproat gibi uygun antiepileptik ilaçların alınmasıyla sıklıkla önlenebilir veya nöbetlerin sıklığı azaltılabilir. İlaç seçimi hasta ve nöbetlerin tipine bağlıdır. Hasta doğru ilaç (ilaçları) ve dozu bulmak için doktorlarıyla işbirliği yapmalıdır.
Nöbetlerin sayısı uyku yoksunluğu, aşırı stres, alkol tüketimi ve kokain gibi yasadışı ilaçların kullanılması gibi tetikleyici faktörlerden kaçınarak azalabilir. Altta yatan bozukluğun tedavisi de nöbetlerin sıklığını azaltabilir.
İlgili sayfalar
Başka bir internet sitesinde
Epilepsy Foundation
NINDS Epilepsy Information Page
American Epilepsy Society
Epilepsy Action Australia
Nemours Foundation TeensHealth: Epilepsy
Medscape Epilepsy Resource Center
CDC: Epilepsy
Makalenin kaynakları
DİKKAT : Bu makale burada alıntılanan kaynaklarla birlikte Lab Tests Online Editöryal İnceleme Kurulunun toplu deneyimlerine dayanmaktadır. Bu makale belli aralıklarla Editörler Kurulu tarafından gözden geçirilmekte olup inceleme sonucu güncelleştirlebilmektedir. Alıntı yapılan her yeni kaynak listeye eklenecek ve kullanılmış orijinal kaynaklardan ayırt edilecektir.
(Güncelleştirme tarihi: 11 Eylül 2008). Seizures and Epilepsy: Hope Through Research. National Institute of Neurological Disorders and Stroke [On-line bilgiler: ]. http://www.ninds.nih.gov/disorders/epilepsy/detail_epilepsy.htm http://www.ninds.nih.gov. İnternete giriş tarihi:17/9/08.
Adamolekun, B. (Gözden geçirilme tarihi: Mart 2008). Seizure Disorders. The Merck Manual for Healthcare Professionals [On-line bilgiler: ]. http://www.merck.com/mmpe/sec16/ch214/ch214a.html?qt=epilepsy&alt=sh http://www.merck.com. İnternete giriş tarihi:17/9/08.
(Ocak 2008). One of the Nation's Most Common Disabling Neurological Conditions. CDC at a Glance [On-line bilgiler: ]. http://www.cdc.gov/nccdphp/publications/AAG/epilepsy.htm http://www.cdc.gov. İnternete giriş tarihi:14/9/08.
Mayo Clinic Staff (27 Nisan 2007). Epilepsy. MayoClinic.com [On-line bilgiler: ]. http://www.mayoclinic.com/print/epilepsy/DS00342/DSECTION=all&METHOD=print http://www.mayoclinic.com. İnternete giriş tarihi: 17/9/08.
Cavazos, J. and Lum, F. (30 Kasım 2007). Seizures and Epilepsy: Overview and Classification. EMedicine [On-line bilgiler: ]. http://www.emedicine.com/neuro/TOPIC415.HTM http://www.emedicine.com. İnternete giriş tarihi: 17/9/08.
About Epilepsy. Epilepsy Foundation [On-line bilgiler: ]. http://www.epilepsyfoundation.org/about/ and http://www.epilepsyfoundation.org/aboutus/pressroom/pr20050720.cfm http://www.epilepsyfoundation.org. İnternete giriş tarihi:9/7/08.
Epilepsy, Frequently Asked Questions. Epilepsy Foundation [On-line bilgiler: ]. http://www.epilepsyfoundation.org/answerplace/faq.cfm http://www.epilepsyfoundation.org. İnternete giriş tarihi: 17/9/08.
Lehman, C. and McMillin, G. (2008 March, Reviewed). Seizure Disorders – Epilepsy. ARUP Consult [On-line bilgiler: ]. http://www.arupconsult.com/Topics/NeurologicDz/SeizureDis.html# http://www.arupconsult.com. İnternete giriş tarihi: 19/9/08.
Thomas, Clayton L., Editor (1997). Taber’s Cyclopedic Medical Dictionary. F.A. Davis Company, Philadelphia, PA [18th Edition]. Pp 657-658.