Koalisyon nedir? 1 Kasım sonuçlarının ardından en çok merak edilen konulardan biri kaolisyon oldu. Koalisyon hükümetinin nasıl kurulacağı merak ediliyor. 1 Kasım seçim sonuçlarının açıklanması ile birlikte Koalisyonun nasıl kurulacağı bunun için kaç milletvekili gerektiği seçmenler tarafından merak ediliyor. Koalisyon hükümeti, birden fazla siyasi parti ya da gruba bağlı üyelerden oluşan karma hükümettir
Koalisyon nasıl kurulur? Koalisyon kurmak için kaç milletvekili gerekli? Bugün pek çok kişi koalisyon hükümetinin nasıl kurulacağını merak etmeye başladı. Türkiye 7 Haziran'da koalisyon kurulamaması nedeni ile bugün yeniden sandık başına gitti. 1 Kasım seçim sonuçlarının açıklanması ile birlikte koalisyonun nasıl kurulacağı ve koalisyon hükümetinin ne olduğu merak ediliyor. Koalisyon hükümeti, birden fazla siyasi parti ya da gruba bağlı üyelerden oluşan karma hükümettir
Tanımı
Yasama meclislerinde bir tek partinin çoğunluğu elde edemediği durumlarda, en çok sandalyeye sahip partinin başkanının kabineyi kurmakla görevlendirilmesi kuraldır. Bu durumda, meclisten güvenoyu alabilmek için başka parti ya da gruplarla (bağımsızlar) anlaşma yoluna gidilir ve bir ortak hükümet kurulur. Koalisyon hükümetlerine daha çok seçimlerde nispi temsil sistemini benimsemiş ülkelerde rastlanır. Çoğunluk usulüne dayalı seçim sisteminde bir parti parlamentoda salt çoğunluğu kolayca elde ederek kendi hükümetini kurabilir ve güvenoyu alabilir. Partilerin ülke çapında aldıkları oy oranlarına yakın oranlarda parlamentoda temsilini sağlayan nispi temsil usulünde ise çoğu kez koalisyon hükümetlerinin kurulması kaçınılmaz hale gelir.
Koalisyon hükümetlerinin başlıca sakıncası, karmaşık ve kırılgan çoğunluklara dayalı olmaları yüzünden gösterdikleri istikrarsızlıktır. Koalisyon kabinelerinin birbirini izlediği 1980'ler ve 1990'lar İtalya'sı bunun en tipik örneğidir. Ama bu ülkedeki demokratik kurum ve geleneklerin gücü siyasal rejimin sürekliliğini sağlayabilmiştir.
Koalisyon hükümetlerinin sağladığı başlıca yarar ise, ülkedeki değişik siyasal eğilimleri yönetim katına da yansıtmaları, bunlar arasında demokratik uzlaşma alışkanlıkları doğurmaları, dolayısıyla siyasal kutuplaşma ve gerginlikleri emici bir işlev görmeleridir.
Dünya
Avrupa'da İskandinav ülkeleri (özellikle İsveç), Benelüks ülkeleri, Fransa, Almanya, İtalya, Avusturya ve İrlanda, bunlar dışında ise Japonya, Türkiye, İsrail, Pakistan ve Hindistan uzun süre boyunca koalisyon hükümetlerince yönetilmişlerdir. İsviçre 1959-2008 arasında yarım yüzyıla yakın bir süre Sihirli Formül (formule magique) denen ülkedeki dört büyük siyasi partinin katıldığı koalisyon tarafından yönetildi.
BAHÇELİ'DEN KOALİSYON AÇIKLAMASI
MHP Genel Başkanı Devlet Bahçeli, Adana'da yaptığı konuşmada 7 Haziran seçimleri sonrası AK Parti'nin koalisyon yapmaya niyetli olmadığını öne sürerek 'Hayırcı' eleştirilerine yanıt verdi. Bahçeli, 1 Kasım sonrası 'Hayır' diyecekleri üç konuyu şöyle anlattı:
"Azınlık hükümeti kurulacaksa MHP'nin birinci hayırı budur. İkinci olarak erken seçime hayır diyoruz. Üçüncü olarak HDP'ye oy vermiş bu memleket evladına iradesinden dolayı saygı duyarız. Ancak PKK'nın siyasal uzantısı olan HDP'ye flu bakarız. PKK ile beraber olduğu sürece onu tanımayız. Ama oy verene de saygı duyarız. PKK uzantısı seçim hükümetinde olacaksa seçim hükümetinde de olmaya hayır deriz"
7 Haziran seçimleri sonrası dile getirdiği koalisyon seçeneklerini yineleyen Bahçeli, şöyle konuştu:
Çözüm bloku AKP, CHP ve HDP'dir. Madem ki tek başına iktidar söz konusu olmuyor. Çözüm sürecinde uzlaşmaya çok müsait olan 3 parti arasında koalisyon kurulabilir. Bunlardan bir tanesi AKP-HDP'dir. Üçlü bir koalisyon da kurulabilir. Bir başkası 'HDP'yi yanımıza alırsak MHP üstümüze gelir' düşüncesi söz konusu olur ise AKP-CHP koalisyonu söz konusu olabilir. Demek ki bu üç partinin ikisi veya üçü bir araya geldiğinde çok güçlü bir koalisyon yapısı oluşabilir. Böyle bir koalisyonu yapacakları yerde ilk günden başladılar. 'MHP koalisyonda yer almalılar' diye. MHP'yi niye karıştırıyorsunuz.
CHP'nin koalisyon kurması söz konusu olacaksa MHP'yi nasıl ikna edeceksiniz? Birisi kulağına fısıldamış, 'Bahçeli'yi başbakanlık koltuğuna oturtalım'. MHP başbakanlığa tav olacak bir parti mi? MHP'yi başbakanlığı vermek suretiyle kandırıp yanına almayı düşünüyorsan 67 yıllık bir siyasi hareketi sen bilmiyorsun. MHP bit için dam yakamaz. Bu da yetmiyor. 60 bloku içine bizi de dahil ediyor. İçinde HDP var ve biz bunların arasına gireceğiz!
CUMHURİYET TARİHİNDE KURULAN KOALİSYON HÜKÜMETLERİ
İlk yüzyılına yaklaştığımız Türkiye Cumhuriyeti'nin siyasi geçmişi her seçimde bir öncekine göre sürekli olarak farklılık göstermekle birlikte günümüzde de sistem bazlı belirsizlikler varlığını sürdürüyor. Parlamenter Cumhuriyet tecrübesi ile özellikle 1960 darbesinden sonra yaşanan sistem karmaşaları hala askeri vesayet ile demokrasi ilişkilerini sorun olarak gündemimizde bulunduruyor. Ancak konjonktürel olarak hem iç hem de dış baskılardan kaynaklı çıkmazların en içinden çıkılmaz sonucu olarak koalisyonlar ortak bir mutabakkattan öte anlaşmazlığın bir sembolü olarak biliniyor. Peki tüm koalisyon hükümetlerini biliyor musunuz? ilk koalisyon hükümeti hangisiydi? Kimler hangi vaadlerle bir araya geldiler? İşte koalisyon hükümetlerimiz;
1. Cumhuriyet Halk Partisi-Adalet Partisi Hükümeti
27 Mayıs İhtilali sonrasında CHP ile kapatılan DP’nin devamı olan Adalet Partisi'nin uzlaşması sonucu, Başbakan İsmet İnönü önderliğinde Cumhuriyet tarihinin ilk koalisyon hükümeti kurulur ve Türk siyasal yaşamı yepyeni bir kavram ile tanışır. Hükümetin sorunlarından birisi AP’nin bir siyasi af istemini gündeme getirmesidir. Bunun yanına Albay Talat Aydemir ve arkadaşlarının, 22 Şubat'ta başarısız bir darbe girişiminde bulunması da eklenir. 22 Şubatçıların affına ilişkin yasa tasarısının görüşülmesi sırasında, AP ile CHP arasında af konusunda varılan anlaşma, AP grubu tarafından kabul edilmeyince İsmet İnönü, 30 Mayıs 1962’de başbakanlıktan istifa etmiş ve AP’nin ve CHP’nin iş birliği ile 20 Kasım 1961’de kurulmuş olan Birinci Koalisyon Hükümeti sona ermiştir.
2. Cumhuriyet Halk Partisi - Yeni Türkiye Partisi - Cumhuriyetçi Köylü Millet Partisi Hükümeti
İlk koalisyon hükümetinin travmaları geçmeden İsmet İnönü’nün başını çektiği CHP, YTP, CKMP ve bağımsız milletvekilleri arasında bir koalisyon hükümeti kuruldu. İstikrarsız siyasi hayatın üzerine askeri müdahaleler eklenince koalisyon hükümetlerinin de ömrü uzun olmuyordu. 25 Haziran 1962 yılında başlayan hükümetin çalışmaları yine darbe girişiminde bulunanlara af tartışmalarının bir araya gelmesiyle çalışmalar durma noktasına gelmiş ve 25 Aralık 1963’te İsmet İnönü istifa emiştir.
3. Cumhuriyet Halk Partisi-Milli Selamet Partisi Hükümeti
Süleyman Demirel’in Adalet Partisi’nin tek başına iktidar olduğu yıllar askeri müdahalelerle son bulunca geçici hükümetlerden sonra Bülent Ecevit önderliğinde CHP ve MSP koalisyon hükümeti kuruldu. Siyasil tarihimize damga vuran 20 Temmuz 1974 Kıbrıs Barış Harekatı bu dönemde gerçekleşti.
4. Milliyetçi Cephe Hükümeti
Türk siyasal tarihi adına yeni bir politikanın izlendiği dönemdir. Sağ cenah partileri, sol cenah partilerini iktidara getirmemek ve komünizm tehlikesinin önünü kesmek için Milliyetçi Cephe hükümetlerini kurdular. Adalet Partisi lideri Süleyman Demirel’in önderliğinde Demokrat Parti’den ayrılan 9 milletvekilinin de desteğiyle 31 Mart 1975’te I.Milliyetçi Cephe Hükümeti olarak da adlandırılan 39. Hükümet kurulmuştur.
5. Adalet Partisi-Milli Selamet Partisi - Milliyetçi Hareket Partisi Hükümeti (2.Milliyetçi Cephe)
1977 seçimlerinde CHP iyi oy almasına rağmen elde ettiği 213 milletvekili hükümet kurmasına yetmediği için AP Genel Başkanı Süleyman Demirel tarafından AP-MSP-MHP'den oluşan hükümet kuruldu. II. Milliyetçi Cephe Hükümeti olarak da anılan bu hükümet döneminde Demirel, devlet bakanlığı sayısını 6’ya çıkarıp 2 kontenjanı başbakan yardımcılığına ayırmıştır. 1978'de AP'den ayrılan 11 milletvekilinin CHP'ye katılımıyla bu hükümet düşmüştür.
6. Doğru Yol Partisi - Sosyaldemokrat Halkçı Parti Hükümeti
1991 erken genel seçimlerinin ardından DYP ve SHP ortaklığıyla 30 Kasım 1991 tarihinde 164 red oyuna karşılık 280 kabul oyuyla kuruldu. 17 Nisan 1993 'te Cumhurbaşkan Turgut Özal’ ın ölümü ve ardından Başbakan Süleyman Demirel'in 16 Mayıs'ta Cumhurbaşkanı seçilmesiyle beraber hükümet sonlanır. Yeni hükümet kuruluncaya kadar Başbakanlığa Erdal İnönü vekalet etmiştir.
7. DYP-SHP Hükümeti ve DYP-CHP Hükümeti
Doğru Yol Partisi Genel Başkanı Tansu Çiller’in liderliğinde, 25 Haziran 1993’te Sosyal Demokrat Halkçı Parti ile( Günümüz Cumhuriyet Halk Partisi) arasında kurulan koalisyon hükümeti 5 Ekim 1995 tarihine kadar görev yaptı. DYP Genel Başkanı Tansu Çiller'in başkanlığında, 30 Ekim 1995 tarihinde kuruldu. DYP ile CHP arasında kurulan koalisyon hükümeti, 5 Kasım 1995 tarihinde TBMM'deki güvenoylamasında, 243 kabul, 174 ret oyuyla güvenoyu aldı. 26 Aralık 1995'te yapılan milletvekili erken seçimleri sebebiyle, 52. Hükümet istifa etti.
8. ANAYOL Hükümeti
Türkiye’de 1995 seçimleri sonrasında Cumhurbaşkanı Süleyman Demirel hükümet kurma görevini 132 milletvekiliyle ikinci gelen Anavatan Partisi Lideri Mesut Yılmaz’a verdi. Anavatan Partisi 132 milletvekiliyle mecliste güvenoyu almak için yeterli milletvekili sayısına sahip değildi. Hükümetin kurulması için Anavatan Partisi ve Doğru Yol Partisi 3 Mart 1996 tarihinde partiler arası bir koalisyon protokolü imzalanarak ANAYOL Hükümeti adıyla da bilinen hükümet kurulmuş oldu. Necmettin Erbakan güvenoyu kararını Anayasa Mahkemesi’ne götürdü ve AYM güvenoyu oylamasını iptal etti. Karar sonucu 6 Haziran 1996’da Mesut Yılmaz istifasını vererek hükümetin sonunu hazırlamış oldu.
9. REFAHYOL Hükümeti
Cumhurbaşkanı Demirel, hükümet kurma görevini Necmettin Erbakan’a verdi ve Refah Partisi ile Doğru Yol Partisi'nin oluşturduğu koalisyon hükümeti 28 Haziran 1996 tarihinde kuruldu. REFAHYOL Hükümeti, tarihe 28 Şubat Postmodern Darbe kararlarıyla istifaya zorlanan hükümet olarak geçmiştir.
10. ANASOL-D Hükümeti
Anavatan Partisi Genel Başkanı Mesut Yılmaz'ın 20 Haziran 1997 tarihinde, Cumhurbaşkanı Süleyman Demirel tarafından görevlendirilerek kurduğu hükümettir. Hükümeti Anavatan Partisi, Demokratik Sol Parti ve Demokrat Türkiye Partisi tarafından bir araya gelen grup kurmuş, CHP’de buna dışarıdan destek vermiştir. Türkbank ihalesindeki yolsuzluk iddiaları üzerine CHP hükümete vermiş olduğu desteği geri çekip gensoru önergesi verdi. Önerge TBMM tarafından kabul edilince güvenoyu almayan ANASOL-D hükümeti 11 Ocak 1999 tarihinde düşmüş oldu.
11. Demokratik Sol Parti-Milliyetçi Hareket Partisi- Anavatan Partisi Hükümeti
18 Nisan 1999 genel seçimlerinden sonra hükümet, DSP lideri Bülent Ecevit’in koalisyon girişimleri sonucu ikinci parti olan MHP'nin Genel Başkanı Devlet Bahçeli ve dördüncü parti ANAP'ın Genel Başkanı Mesut Yılmaz arasında 28 Mayıs 1999 tarihinde imzalanan protokol ile kuruldu. 2000 ekonomik krizi, Kara Çarşamba adıyla tarihe geçen kriz, İmralı’daki teröristbaşının idamdan kurtarılması gibi sebepler sonucu ülke kaosa sürüklendi ve erken seçim kararı alındı. 3 Kasım 2002 seçimleri sonucunda Ak Parti tek başına iktidar olmuş ve bu koalisyon hükümetinin temsilcisi üç parti meclis dışı kalmıştır.