Dispraksi, beyin temelli bir motor bozukluktur. İnce ve kaba motor becerileri, motor planlamayı ve koordinasyonu etkiler. Bilişsel becerileri etkileyebilse de zeka ile ilgili değildir.
Dispraksi ile doğan çocuklar, gelişimsel dönüm noktalarına ulaşmak için geç olabilir ve olgunlaşmamış davranışlar sergileyebilir. Plan yapmayı ve bunları gerçekleştirmeyi zor bulabilirler. Konuşma güçlüğü çekebilirler ve sakar görünebilirler, bu da modası geçmiş “beceriksiz çocuk sendromu” terimine yol açar.
Ulusal Sağlık Enstitüleri, bunu çevre ile “senkronize edilmemiş” olarak tanımlıyor.
Ergenlik ve yetişkinlik döneminde, dispraksi semptomları öğrenme güçlüklerine ve düşük benlik saygısına yol açabilir.
Dispraksi, gelişimsel koordinasyon bozukluğu olarak da bilinir. Pediatrik popülasyonun yaklaşık yüzde 5 ila 6’sını ve genel olarak nüfusun yaklaşık yüzde 10’unu etkiler. Bu ömür boyu süren bir durumdur ve şu anda tedavisi yoktur.
Bununla birlikte, dispraksiyi etkin bir şekilde yönetmek için mesleki ve konuşma terapileri de dahil olmak üzere etkili stratejiler vardır.
Bu iki terim tanıdık gelse ve her ikisi de beyin temelli durumlar olsa da, dispraksi ve apraksi aynı şey değildir.
Dispraksi, birinin doğuştan sahip olduğu bir şeydir. Apraksi, yaşamın herhangi bir noktasında felç veya beyin hasarı sonrasında gelişebilir, ancak bazı tiplerin genetik bileşenleri olabilir.
Farklı motor fonksiyonlarını etkileyen çeşitli apraksi türleri vardır. Genellikle nörolojik, metabolik veya başka tür bir bozukluğun belirtisi olduğu düşünülür.
Apraksi, özellikle inmenin sonucuysa, haftalar içinde kendi kendine geçebilir.
Hem dispraksi hem de apraksi olması mümkündür.
Bebeğinizde dispraksi varsa, başını kaldırmak, yuvarlanmak ve oturmak gibi gecikmiş kilometre taşlarını fark edebilirsiniz, ancak bu durumdaki çocuklar sonunda erken dönüm noktalarına zamanında ulaşabilirler.
Diğer belirti ve semptomlar şunları içerebilir:
- olağandışı vücut pozisyonları
- genel sinirlilik
- yüksek seslere duyarlılık
- beslenme ve uyku sorunları
- kolların ve bacakların yüksek düzeyde hareketi
Çocuğunuz büyüdükçe aşağıdaki durumlarda da gecikmeler gözlemleyebilirsiniz:
Dispraksi, fiziksel hareketleri organize etmeyi zorlaştırır. Örneğin, bir çocuk okul kitaplarıyla oturma odasında yürümek isteyebilir, ancak bunu tökezlemeden, bir şeye çarpmadan veya kitapları düşürmeden yapamaz.
Diğer belirti ve semptomlar şunları içerebilir:
- olağandışı duruş
- yazma, resim yapma ve bloklar ve bulmacalarla oynamayı etkileyen ince motor becerilerde zorluk
- zıplamayı, zıplamayı, zıplamayı veya bir topu yakalamayı zorlaştıran koordinasyon sorunları
- el çırpma, kıpırdama veya kolayca heyecanlanma
- dağınık yeme ve içme
- öfke nöbetleri
- fiziksel aktivitelerden çekindikleri için fiziksel olarak daha az formda olmak
Zeka etkilenmese de dispraksi, aşağıdakilerden dolayı öğrenmeyi ve sosyalleşmeyi zorlaştırabilir:
- zor görevler için kısa bir dikkat süresi
- talimatları takip etme veya hatırlamada sorun
- organizasyon becerileri eksikliği
- yeni beceriler öğrenmede zorluk
- kendine güvensiz
- olgunlaşmamış davranış
- arkadaş edinmede sorun
Dispraksi herkes için farklıdır. Çeşitli potansiyel semptomlar vardır ve bunlar zamanla değişebilir. Bunlar şunları içerebilir:
- anormal duruş
- denge ve hareket sorunları veya yürüme anormallikleri
- zayıf el-göz koordinasyonu
- tükenmişlik
- yeni beceriler öğrenmede sorun
- organizasyon ve planlama sorunları
- yazma veya klavye kullanma zorluğu
- tımar ve ev işleri ile zor zamanlar geçirmek
- sosyal gariplik veya güven eksikliği
Dispraksinin zeka ile ilgisi yoktur. Dispraksiniz varsa yaratıcılık, motivasyon ve kararlılık gibi alanlarda daha güçlü olabilirsiniz. Her insanın semptomları farklıdır.
Dispraksinin kesin nedeni bilinmemektedir ve tek bir neden olmayabilir.
Londra Queen Mary Üniversitesi’ndeki uzmanlara göre, araştırmalar bunun beyindeki nöronların gelişme şeklindeki varyasyonlarla ilgili olabileceğini öne sürüyor. Bu, beynin vücudun geri kalanına mesaj gönderme şeklini etkiler.
Bu nedenle, bir dizi hareketi planlamak ve sonra bunları başarılı bir şekilde yürütmek zor olabilir.
Semptomların şiddeti çocuktan çocuğa çok değişebilir. Çocuğunuzun birkaç yıldır belirli becerileri geliştirmediği açık olmayabilir. Dispraksi tanısı, bir çocuk 5 yaş veya daha büyük olana kadar ertelenebilir.
Çocuğunuz sık sık bir şeylerle karşılaşıyorsa, bir şeyleri düşürüyorsa veya fiziksel koordinasyonda zorlanıyorsa, bu onların dispraksisi olduğu anlamına gelmez. Bu semptomlar bir dizi başka durumun belirtisi olabilir – ya da hiçbir şey olmayabilir.
Kapsamlı bir değerlendirme için çocuk doktorlarını görmek önemlidir. Bir doktor aşağıdaki gibi faktörleri değerlendirecektir:
- tıbbi geçmiş
- iyi motor yetenekleri
- kaba motor becerileri
- gelişimsel kilometre taşları
- zihinsel yetenekler
Dispraksi teşhisi için özel tıbbi testler yoktur. Teşhis şu durumlarda yapılabilir:
- motor becerileri, yaşlarına göre beklenenin önemli ölçüde altındadır
- motor becerilerin eksikliğinin günlük aktiviteler üzerinde kalıcı bir olumsuz etkisi vardır
- Semptomlar gelişimde erken başladı
- benzer semptomları olan diğer durumlar ekarte edildi veya teşhis edildi
Bir doktor, durumu dispraksi veya gelişimsel koordinasyon bozukluğu olarak teşhis edebilir.
Bazı çocuklar için semptomlar yaşlandıkça kendiliğinden düzelir. Yine de çoğu çocuk için durum böyle değil.
Dispraksinin tedavisi yok. Bununla birlikte, doğru terapilerle dispraksisi olan kişiler semptomları yönetmeyi ve yeteneklerini geliştirmeyi öğrenebilirler.
Herkes için farklı olduğu için, tedavi bireysel ihtiyaçlara göre ayarlanmalıdır. Tedavi planı bir dizi faktöre bağlı olacaktır. Çocuğunuzun semptomlarının şiddeti ve birlikte var olan diğer koşullar, doğru programları ve hizmetleri bulmanın anahtarıdır.
Birlikte çalışabileceğiniz sağlık uzmanlarından bazıları şunlardır:
- Davranış analistleri. Davranış analistleri davranış biliminde eğitilirler. Uygulamalı davranış analizi (ABA) adı verilen bir terapi türü, bireyin ihtiyaçlarına göre uyarlanmış olumlu pekiştirme stratejileri aracılığıyla sosyal ve kendi kendine yardım becerilerini, iletişimi ve bağımsızlığı geliştirmeye yardımcı olabilir.
- Mesleki terapistler. Ergoterapistler, insanların bir şeyler yapmanın yeni yollarını öğrenmelerine ve günlük aktivitelerin performansıyla ilgili belirli hedeflere ulaşmalarına yardımcı olabilir.
- Pediatri uzmanları. Bu çocuk doktorları, çocuk sağlığının belirli bir alanında uzmanlaşmıştır. Örneğin, bir gelişimsel-davranışçı çocuk doktoru, çocuk ve ergen gelişiminin tıbbi ve psikososyal yönlerinde ileri düzeyde eğitim almıştır.
- Fiziksel terapistler. Fiziksel terapistler, insanların hareket ve egzersizi geliştirmelerine yardımcı olmak için uygulamalı bakım ve eğitim kullanır.
- Psikologlar. Psikologlar stres yönetimi, baş etme becerileri ve genel ruh sağlığı gibi çeşitli konularda yardımcı olabilir.
- Konuşma ve dil terapistleri. Konuşma ve dil terapistleri, belirli sesleri çıkarmakta güçlük çeken, kekemelik ve diğer iletişim sorunları olan kişilerle çalışır.
Bazı çocuklar küçük müdahalelerle başarılı olurlar. Diğerleri iyileşme göstermek için daha yoğun terapilere ihtiyaç duyar. Hangi terapileri seçerseniz seçin, bunlar yol boyunca ayarlanabilir.
Sağlık ekibiniz sorunlu alanları belirlemenize yardımcı olabilir. Ardından görevleri yönetilebilir parçalara ayırmaya çalışabilirler.
Düzenli uygulama ile çocuğunuz aşağıdaki gibi görevleri daha iyi yönetmeyi öğrenebilir:
- ayakkabı bağlama veya kendi kendine giyinme
- yemek kaplarını doğru kullanmak
- tuvaleti kullanmak
- yürümek, koşmak ve oynamak
- okul çalışmasına bir yaklaşım düzenlemek
Terapi, çocuğunuzun güven kazanmasına yardımcı olabilir ve bu da sosyal olarak da yardımcı olabilir. Çocuğunuzun okulu, öğrenmeyi kolaylaştırmak için özel hizmetler ve konaklamalar sağlayabilir.
Ergoterapiden yetişkinler de yararlanabilir. Bu, küçük motor becerileri ve organizasyon becerilerini içeren pratik, günlük konularda yardımcı olabilir.
Bilişsel davranışçı terapi veya konuşma terapisi, güveninizi ve benlik saygınızı sarsan düşünce ve davranış kalıplarını değiştirmenize yardımcı olabilir.
Fiziksel zorluklarınız olsa bile, düzenli olarak egzersiz yapmak hala önemlidir. Bu bir sorunsa, bir doktordan bir fizyoterapiste sevk edilmesini isteyin veya nitelikli bir kişisel antrenör arayın.
Dispraksinin erkeklerde kızlara göre 3 veya 4 kat daha yaygın olduğu düşünülmektedir. Gelişimsel koordinasyon bozuklukları için risk faktörleri şunları içerebilir:
Dispraksisi olan bir çocuğun, örtüşen semptomlarla başka koşullara sahip olması alışılmadık bir durum değildir. Bunlardan bazıları:
Bazı semptomlar aynı olsa da, bu diğer durumlar dispraksi ile aynı ince ve kaba motor beceri sorunlarını içermez.
Serebral palsi, kas distrofisi ve felç gibi diğer durumlar, dispraksi benzeri fiziksel semptomlara neden olabilir. Bu nedenle, doğru tanıyı almak için bir doktora görünmek önemlidir.
Dispraksi, gelişimsel bir koordinasyon bozukluğudur. Yaşam boyu süren bu durum, kaba ve ince motor becerileri ve bazen bilişsel işlevi etkiler.
Zihinsel bozuklukla karıştırılmamalıdır. Aslında, dispraksisi olan insanlar ortalama veya ortalamanın üzerinde zekaya sahip olabilirler.
Dispraksinin tedavisi yoktur, ancak başarıyla yönetilebilir. Doğru terapilerle organizasyon ve motor becerileri geliştirebilir, böylece hayatı dolu dolu yaşayabilirsiniz.