Berk Keskin
Evrendeki Tüm Maddeler Tek Grafikte
Bilim adamları, evrenin üç ayrı bölümden oluştuğu konusunda hemfikirdirler: günlük görünür (veya ölçülebilir) madde ve karanlık madde ile karanlık enerji olarak adlandırılan iki teorik bileşen.
Bu son ikisi teorik çünkü henüz doğrudan ölçülmediler - ama yapbozun bu gizemli parçalarını tam olarak anlamadan bile, bilim adamları evrenin bileşiminin aşağıdaki gibi parçalanabileceğini çıkarabilirler:
Bileşen
Yüzdelik Değer
Karanlık Enerji
%68
Karanlık Madde
%27
Serbest hidrojen ve helyum
%4
Yıldızlar
%0.5
Nötrinolar
%0.3
Ağır elementler
%0.03
Her bir bileşene daha ayrıntılı olarak bakalım.
Karanlık enerji
Karanlık enerji, yerçekimine karşı koyan ve evrenin hızla genişlemesine neden olan teorik maddedir. Evrenin bileşiminin en büyük parçasıdır, kozmosun her köşesine nüfuz eder ve nasıl davranacağını ve sonunda nasıl sona ereceğini dikte eder .
Karanlık madde
Öte yandan karanlık madde, yerçekimi ile yakından çalışan kısıtlayıcı bir güce sahiptir. Evreni bir arada tutmaktan sorumlu bir tür “kozmik çimento”dur. Doğrudan ölçümden kaçınmasına ve bir sır olarak kalmasına rağmen, bilim adamları bunun evrenin en büyük ikinci bileşenini oluşturduğuna inanıyorlar.
Serbest Hidrojen ve Helyum
Serbest hidrojen ve helyum, uzayda serbest yüzen elementlerdir. Evrendeki en hafif ve en bol elementler olmalarına rağmen, toplam bileşiminin kabaca %4'ünü oluştururlar.
Yıldızlar, Nötrinolar ve Ağır Elementler
Uzayda serbestçe yüzmeyen diğer tüm hidrojen ve helyum parçacıkları yıldızlarda bulunur.
Yıldızlar, gece gökyüzüne baktığımızda görebildiğimiz en kalabalık şeylerden biridir, ancak kozmosun yüzde birinden daha azını (kabaca %0.5) oluştururlar.
Nötrinolar elektronlara benzeyen atom altı parçacıklardır, ancak neredeyse ağırlıksızdırlar ve elektrik yükü taşımazlar. Her nükleer reaksiyondan püskürmelerine rağmen, evrenin kabaca %0,3'ünü oluştururlar.
Ağır elementler, hidrojen ve helyum dışındaki tüm elementlerdir.
Elementler, yaşamları boyunca ve patlayıcı ölümleri sırasında yıldızların içinde yer alan nükleosentez adı verilen bir süreçte oluşur. Maddi evrenimizde gördüğümüz hemen hemen her şey bu ağır elementlerden oluşur, ancak bunlar evrenin en küçük kısmını oluştururlar: yaklaşık %0,03.
Evreni Nasıl Ölçülüyor?
2009 yılında Avrupa Uzay Ajansı (ESA), evrenin özelliklerini bir bütün olarak incelemek için Planck adlı bir uzay gözlemevi kurdu.
Ana görevi, 13,8 milyar yıl önce evreni oluşturan Büyük Patlama'nın ardından gelen parıltıyı ölçmekti. Bu art ışıma, kozmik mikrodalga arka plan radyasyonu (CMBR) adı verilen özel bir radyasyon türüdür.
Sıcaklık bilim adamlarına uzayda neler olduğu hakkında çok şey söyleyebilir. "Mikrodalga gökyüzünü" araştırırken, araştırmacılar CMBR sıcaklığındaki dalgalanmaları (anizotropi olarak adlandırılır) ararlar. Planck gibi araçlar, CMBR'nin sıcaklığındaki düzensizliklerin boyutunu ortaya çıkarmaya yardımcı olur ve bize evreni oluşturan farklı bileşenler hakkında bilgi verir.
Aşağıda, birden fazla uzay görevi ve daha karmaşık enstrümantasyon ile CMBR'nin netliğinin zaman içinde nasıl değiştiğini görebilirsiniz .
Orada başka ne var?
Bilim adamları hala karanlık enerjiyi ve karanlık maddeyi oluşturan özellikleri anlamak için çalışıyorlar.
NASA şu anda, karanlık enerjinin ve karanlık maddenin etkilerini ilk kez ölçmemize yardımcı olacak bir kızılötesi teleskop olan Nancy Grace Roman Uzay Teleskobu'nun 2027'de kullanılmaya başlanılması planlanıyor.
Peki evrenin ötesinde neler var? Bilim adamları bu konuda hiç emin değil.
Bizi içeren daha büyük bir "süper evren" olabileceğine veya diğer ada çoklu evrenlerinden ayrı bir "ada" evreninin parçası olabileceğimize dair hipotezler var. Maalesef henüz o kadar da bir şey ölçemiyoruz. Derin kozmosun gizemlerini çözmek, en azından şimdilik, yerel bir çaba olmaya devam ediyor.
Makalenin orijinal hali: https://www.visualcapitalist.com/composition-of-the-universe/