100 yıl önce, 23 Mayıs 1915, İtalya, Avusturya-Macaristan İmparatorluğu'na savaş ilan etti. İtalyan cephesi kurdu. Birinci Dünya Savaşı'nın başlamasından bu yana İtalyanlar iki tarafla da işlem yaptı: İtilaf ve merkezi güçler. Siyasi mücadele, 1915 yılında özellikle İtalya'nın Entente'yi seçmesiyle akut oldu. Savaş ilanından hemen sonra, Mayıs 24 gecesi, İtalyan kuvvetleri ordunun yoğunlaşmasını ve konuşlandırılmasını tamamlamadan bir saldırı başlattı. İtalyan ordusu, Avusturya-Macaristan birliklerini iki kişi geçmiştir. Ayrıca, en verimli Avusturya-Macaristan askerleri başka yönlerde de savaştılar. Bu nedenle, İtalyanlar hızlı başarıya güveniyordu, ancak yanlış hesapladılar.
İtalya'nın savaşa giriş tarihçesi
1870'e kadar kuzey İtalya, Milano'dan Venedik'e, Hapsburg İmparatorluğu'nun bir parçasıydı. Tarihsel olarak, Viyana'nın İtalya ile ilgisi vardı. Papa, merkezi İtalya'da geniş bir alana hükmetti ve papalık gücü İtalya'nın birliğini aramadı. Güney İtalya, Fransa'nın çıkarları arasındaydı. İtalya uzun zamandır parçalanmış durumda. Ancak, Kral Victor Emmanuel II (1861-1878'ta İtalya Kralı) liderliğindeki Sardunya krallığı (Piedmont), ilk olarak Fransa tarafından desteklendi ve Prusya, İtalya'nın çoğunu birleştirdi. Avusturya-Prusya-İtalyan Savaşı sırasında 1866, İtalyanlar Venedik'i ele geçirdi. 1871'ta İtalya'nın başkenti Floransa'dan Roma'ya taşındı.
İtalya, ülkenin birleşmesini tamamlamak (Avusturya-Macaristan ve Fransa'nın egemenliği altında kalan bir dizi kuzey bölgesi ve şehir) ve Batı Balkanlar ve Afrika da dahil olmak üzere Akdeniz'de nüfuz sahibi olmak isteyen tam teşekküllü bir Avrupa gücü haline geldi. 1873'te İtalyan kralı Victor Emmanuel, Berlin ve Viyana'yı ziyaret ederek üç gücün yakınlaşmasını destekledi. Bununla birlikte, İtalya ile Avusturya-Macaristan arasındaki güçlü çelişkiler devam etti. Avusturya-Macaristan imparatorluğu, Roma’nın iddia ettiği Trieste, Dalmaçya, Istria ve Tirol’a sahipti ve Balkanlar’da ele geçirilen “Büyük İtalya” nın kurulmasına ilişkin planları engelledi. Sonuç olarak, Viyana, Roma’nın Avrupa’daki en büyük rakibi idi.
Bununla birlikte, bölgesel genişleme planlarını Avusturya-Macaristan ve Balkanlar pahasına derhal uygulayamayan İtalyanlar, dikkatlerini Kuzey Afrika'ya yönelttiler. Küçük İtalyan devletinin kolonileri yoktu ve Roma bunu düzeltmek istedi. Roma'da sömürge genişlemesinin yayılmasının ana bölgesi Afrika'yı gördü. Birincisi, Kuzey Afrika yakınlarda kaldı ve bu da bölgesel el koyma olaylarını kolaylaştırdı. İkincisi, Roma'da İtalyanların kendilerini varis olarak kabul ettiği Eski Roma'nın Kuzey Afrika'da önemli mülkleri olduğunu hatırladılar. Bununla birlikte, burada, Roma’nın yırtıcı çıkarları, Kuzey Afrika’nın önemli bir parçası olarak kabul ettiği Paris’in çıkarlarıyla çarpıştı. Sonuç olarak, İtalya’nın Fransa’yla Tunus’la çatışması sıcak temperli Kral Umberto I’yi (1878-1900) Almanya ile ittifak yapmasına yol açtı. 1881’te “Fransız’lar Tunus’u burunlarının altına aldı” diye öfkelenen Umberto, Almanya Şansölyesi Bismarck’a İtalya’yı Üçlü İttifak’a çekme fırsatı verdi. Ayrıca, Avrupa'nın en büyük monarşileriyle ittifakı olan İtalyan kralı, tahtı pekiştirmeyi umuyordu.
Fransız birlikleri Tunus'a girdiğinde Roma'daki Francofiller yenildi. İtalya, diğer avcı planlarını uygulayabilmek için güçlü bir müttefik aramak zorunda kaldı. İtalya bağımsız bir güce giremedi. Bismarck küçümseyici, ama uygun bir şekilde büyük avcıların arkasına gizlice giren İtalyanlar "çakallar" olarak adlandırıldı. İtalyan hükümeti, Bismarck’a Berlin’deki toprakları araştırmak için bir ajan gönderdi. Bismarck kasten elçiyi soğuk bir şekilde kabul etti ve Roma'dan Berlin'e giden yolun Viyana'dan geçtiğini fark etti. Yani, İtalya'nın Avusturya-Macaristan ile ilişkilerini geliştirmesi gerekiyordu. Roma ipucunu anladı ve Viyana ile yakınlaşmaya karar verdi. Gizli bir İtalyan elçisi Viyana'ya geldi. Viyana için böyle bir birliktelik önemliydi, bu yüzden Rusya'yla savaş durumunda arkaya güvence verdi. Bu nedenle, bazı gecikmelerden sonra onay alındı. Bismarck'ın Fransa üzerindeki baskıyı arttırması için Roma'ya da ihtiyacı vardı. 20 Mayıs 1882, Almanya, Avusturya-Macaristan ve İtalya yılın Üçlü İttifakı olarak bilinen bir antlaşma imzaladı. Almanya ve Avusturya, Fransa tarafından kendisine saldırı yapılması durumunda İtalya'ya destek sözü verdi. İtalya, Fransa'nın Almanya'ya doğrudan saldırması durumunda konuşacaktı. Her üç güç de Fransa dışında bir büyük güçle savaş halinde dostça tarafsızlık garantisi verdi. Yani İtalya, Avusturya ve Rusya arasındaki savaş durumunda dostça tarafsızlığı sürdürmek zorunda kaldı.
Almanya ile ittifak, Fransa ekonomisinin halihazırda İtalyan ekonomisinin zayıf durumunu daha da ağırlaştırdığı ekonomik bir savaşa yol açtı (örneğin, Güney İtalya umutsuz bir yoksulluk içinde yaşadı, oradaki insanlar yeni bir yaşam arayışı için Amerika'ya kaçtılar). İtalya'daki ekonomik krize katkıda bulunan şiddetli bir sermaye uçuşu yaşandı. Ekonominin zayıflığına ve iç sorunların kütlesine rağmen, İtalya Afrika'da Somali ve Etiyopya'yı (Abyssinia) ele geçirmeye çalışırken bir dizi maceraya başladı. Bu sömürge savaşları, krallığa muazzam maddi ve insan fedakarlıklarına mal oldu (bazı İtalyan birlikleri tamamen tahrip edildi), ancak olumlu sonuçlar getirmedi. Çöl ve kaynak zengini Somali'nin ele geçirilmesine, hatta asi nüfuslara bile başarı denemez. Etiyopya, Rus askeri danışman ve gönüllülerin desteğiyle hayatta kaldı ve bağımsızlığını korudu.
20. yüzyılın başında, İtalyan ekonomisi güçlendi ve İtalyan milliyetçilerinin pozisyonları güçlendi. İtalyan halkının büyüklüğü ve üstünlüğü, ekonomi üzerindeki devlet kontrolü, militarizm ve sömürgecilik fikirlerini vaaz ettiler. Bu nedenle Türkiye ile Trablusgarp (Libya) savaşı İtalyan toplumunun tam onayını aldı. Libya askeri-stratejik öneme sahipti, çünkü Sicilya ile birlikte Akdeniz'in darboğazına hâkim oldu. Ancak, İngilizlerin Malta'ya ve Fransızların Tunus'a egemen olması nedeniyle bu değer azaldı. Ayrıca, Vatikan'la ilişkilendirilen Roma Bankası, Trablus'a ilgi duyuyordu. Finansal “asların” etkisi, görünüşe göre, en güçlü olduğu ortaya çıktı.
Türkiye'nin zayıflığına ve Libya'yı ele geçirme kolaylığına rağmen işler ters gitti. Yerel nüfusun desteğiyle Türkler beklenmedik şekilde güçlü bir direnç gösterdiler. Çölde savaş, özellikle nüfus düşman olduğunda zordu. Ve İtalyan askerleri özellikle savaşmak istemediler. Maliyetler planlandığından çok daha fazla oldu ve ekonomide büyük sorunlara yol açtı. Sonuç olarak, İtalya savaşı kazandı ve Libya'yı kazandı. Ancak, Libya üzerindeki İtalyan kontrolü, 1920-s'nin sonuna kadar etkisiz kaldı. İtalya, Libya'da çok fazla para harcamak için kayda değer bir askeri birlik bulundurmak zorunda kaldı. İtalyan cezaevi, yerel partizanlarla kanlı bir mücadele başlattı.
20. yüzyılın başında, Üçlü Birlik resmen korundu (1902 ve 1912’teki anlaşma otomatik olarak uzatıldı), ancak fiili çöktü. 1900'te Roma, Tripoli ve Cyrenaica'yı yakalamak için Paris'in onayını aldı. 1902’te Roma, Almanya’nın Fransa’ya saldırması durumunda Paris’e tarafsız kalmaya söz verdi. Sonuç olarak, İtalya ve Fransa'nın düşmanlığı ortadan kayboldu. 1909'te, İtalya'daki Rus ve İtalyan hükümdarlarının buluşması sırasında, iki güç, onları endişelendiren Balkanlar ve Akdeniz'in sorunları hakkında karşılıklı bir anlayışa ulaştı. İtalya ve Rusya, Avusturya’nın Balkanlar’daki genişlemesine karşı koymaya karar verdiler. Roma, Boğazlar sorununun çözümünü Ruslar lehine çözeceğine söz verdi. Petersburg, İtalyanların Tripolitania ve Cyrenaica'daki çıkarlarına da aynı iyiliği göstereceğine söz verdi.
İtalya'nın Türkiye ile dostluk ilişkileri kurduğu Türkiye savaşı da Roma-Viyana-Berlin ekseninin korunmasına yardımcı olmadı. Kuzey Afrika’daki çıkarların bir miktar tatmin edilmesinden sonra, İtalya, Avusturya-Macaristan’da (öncelikle Arnavutluk’ta) gerginliğin artmasına katkıda bulunan Balkanlara aktif olarak girmeye başladı.
İtalya Kralı Victor Emmanuel III
İtalya için savaşta diplomatik mücadele
Avrupa'da büyük bir savaş başladığında, İtalya tarafsızlığını ilan etti. Ülke, ya askeri açıdan ya da ekonomik açıdan savaş için tamamen hazırlıksızdı. Evet ve Tripolitan kampanyasındaki hatalardan moral bozuldu. Bu nedenle, Katolik parti, büyük sanayiciler ve "güvercinler" kampına önderlik eden eski Başbakan Giovanni Giolitti tarafından temsil edilen tarafsızlık destekçileri ilk önce kazandılar.
Üçlü İttifak hiçbir şey ifade etmedi. Almanya ve Avusturya-Macaristan, Fransa ile flört ettiği için İtalya'ya güvenmedi ve savaşa başlayıp başlamamasına bile danışmadı. Ek olarak, Almanlar, güçsüzlüğü Afrika'daki maceralarıyla iyi bir şekilde gösterilen İtalyan ordusunun askeri gücü konusunda çok düşüktü. Berlin, İtalya’nın tarafsızlığının faydalı olacağına inanıyordu, böylece hammadde ve yiyecek alabilirsiniz.
Bununla birlikte, İtalya'da kamuoyunu şekillendirenlerin çoğu savaşın lehine idi. Mussolini liderliğindeki milliyetçiler, masonlar ve sosyalistlerin bir kısmı savaşı çeşitli nedenlerle destekledi. En başından beri, İtalyan hükümeti, savaşta en iddialı arzularını tatmin etmek için mükemmel bir fırsat olarak görerek pazarlık yapmaya başladı. Bismarck'ı hatırlatan İtalyan "çakal" yanlış hesaplamaktan korkuyor ve kazanacak tarafta konuşmak istiyordu.
3 Ağustos 1914, İtalyan kralı Victor Emmanuel III, Alman Kaiser Wilhelm II'ye, Roma'nın bakış açısıyla, savaşın başlamasından bu yana Avusturya'nın savaşa başlamasından bu yana, Orta Güçler ile İtalya'yı zorlayamayacağını bildirdi. İtalyan kralı daha ileri giderek İtalya’da Avusturya-Macaristan’la savaşmak isteyenlerin olduğunu ima etti. Gönderme alanlarında, Wilhelm kendisi yazdı - "piç". Aynı gün Roma tarafsızlığını ilan etti. Sonra İtalyanlar pazarlık etmeye başladı. İtalya Dışişleri Bakanı di San Giuliano, Alman büyükelçisine, İtalya'nın iyi ödüllendirilmesi durumunda müttefiklere nasıl yardım edebileceğini öğreneceğini söyledi. 4 Ağustos İtalyanları gizlice Rusya Dışişleri Bakanı Sazonov'a başvurdu. Roma, tarafsızlık konusunda ve Almanya ve Avusturya-Macaristan'dan istediklerini alma umutlarının düşük olması nedeniyle İtalya'nın bu konuda Entente yetkileriyle “fikir alışverişi” başlatabileceğini belirtti.
Böylece İtalyanlar gerçek politikacılar gibi davrandılar. Müttefiklere destek vermeme konusunda kendilerini sınırlamadılar, onlara şantaj yapmaya başladılar, ama ayrıca İtilaf gücü ile müzakerelere başladılar. Kim daha fazla verecek üzerinde uzun bir pazarlık başladı. İngiltere ve Fransa’nın denizdeki üstünlüğü göz önüne alındığında, İtalya İtilaf ile savaşmayacaktı. Soru tarafsızlığın korunup korunmadığı ya da İtilaf tarafının tarafını tutmasıydı.
Zaten Ağustos ayında, İtilaf yetkilileri İtalya Trentino, Trieste ve Valona'yı (Arnavut Vlora) önerdiler. Roma, Rusya, Fransa ve İngiltere'ye ait olmayan topraklar olduğunu iddia ettiğinden, İtilaf için fiyat eklemek daha kolaydı. İtalyanlar, Avusturya-Macaristan, Türkiye ve Arnavutluk topraklarını almak istedi. Rusya'nın İtalya'yı zayıf bir müttefik olarak gördüğü not edilmelidir. İngiltere ve Fransa, miktar olarak sayıldı: İtalya, Batı güçlerinin Akdeniz'deki konumunu güçlendiren, milyonlarca kişilik bir ordu ve güçlü bir filo kurabilir. Ayrıca, Paris ve Londra'da, Entente Roma'nın zaferinin ardından Batılı güçler tarafından destekleneceği ve “ölü ayı derilerini paylaşırken” (Almanya, Avusturya-Macaristan ve Türkiye) Rusya'ya karşı üç oy kullanacağı gerçeğini göz önüne aldı.
Berlin ve Viyana daha zordu. İtalyanlar açısından, bölgelerin kendileri Avusturya'ya aittir. Basit bir tarafsızlık için bile, İtalyanlar Trentino'ya ve Tirol'ün bir parçasını istedi. Almanya, Fransa pahasına cömert vaatlerle İtalya'yı baştan çıkarmaya çalıştı. Roma'ya Fransızlar, Güzeller, Savoy (Fransızlar 1860 yılında yakalananlar), Korsika ve Kuzey Afrika'daki Fransız sömürgelerini verme sözü verildi. Fakat Roma dinlendi. Mesela, savaşın nasıl sona ereceği, Fransa'dan toprak kapıp kalamayacağı belli değil. Avusturyalılar derhal topraktan vazgeçsinler.
Pazarlık devam ederken, İtalyan "çakal" uyumadı ve 1914'te Valon Körfezi ve ardından Valon'un girişinde Saseno adasını ele geçirdi. İtalya Başbakanı Antonio Salandra (Mart 1914 - Haziran 1916), selefi D. Giolitti'nin aksine bir “şahin” idi ve İtilaf tarafındaki savaşta İtalya'ya katıldı. Hatta, Roma'nın politikadan çıkardığı “her bakımdan, her önyargıdan, yalnızca anavatana, yalnızca İtalyan'a yalnızca sonsuz bir adanmışlık tarafından aşılanmayacağına dair hislerini” belirten yılın Eylül 1914'inde belirten İtalyan siyasetinin ilkeleri (ya da daha da prensibi) için politik ve ahlaki bir gerekçe verdi kutsal egoizm. "
Alman kuvvetlerinin Belçika'ya saldırması ve Almanların Paris'e çekilmesi, Roma'da tarafsızlık eğilimini ve Berlin ile müzakerelerin devam etmesini destekledi. Mark’ın savaşı ve Almanya’nın Fransa’yı hızla yenmeyi planlamaması, İtilaf ile müzakereleri yoğunlaştırdı. Roma, İtilaftan ek bir ücret talep etti. İtalyanların Balkanlara nüfuz etmesini istemeyen Sırbistan müzakerelere müdahale etti. Belgrad, başta Slavların yaşadığı Dalmaçya pahasına imtiyaz istemedi. Bununla birlikte, Avusturya hükümeti topraklarını bırakmak istemedi. Sonra Roma, Berlin ve Viyana'yı tehdit etmeye başladı; “kamuoyu baskısı” İtalya'yı İtilaf için ayağa kalkmaya zorlayacak. Alman hükümeti Viyana üzerindeki baskıyı artırdı.
Aralık ayında, 1914 bir zamanlar İtalya'nın elçisi olan Prince Bülow tarafından Roma'ya geldi. İtalya Dışişleri Bakanı Sidney Sonnino, Bülow'a, İtilafın Roma'ya İtalyanlar'ın yaşadığı bölgelere bir ödül olarak sunduğunu söyledi. Bu yüzden savaştan kaçınmak için Viyana'nın en az Trentino'yu teklif etmesi gerekiyor. Vatikan bu talebi destekledi. Vatikan'ın merkezi güçleri aktif olarak desteklediğini söylemeliyim. Papa, son Katolik büyük gücü olarak Habsburg İmparatorluğunu korumak istedi. Ancak, Avusturya imparatoru İtalya'ya imtiyazları duymak istemedi.
Merkezi Güçlerle pazarlıklara devam eden Mart 1915'in başlarında Roma, İtilaf ülkeleriyle müzakereleri yoğunlaştırdı. İtalyanlar Trentino, Trieste, Valona, Sasena adaları, adalarla Dalmaçya, Afrika'daki sömürge bölümlerine ek olarak, İtalyanlar Arnavutluk'ta başkent Durazzo'da (Durres) açıkça boyun eğdirilmiş ve kısaltılmış Arnavutluk'u umarak özerk bir prensip oluşturulmasını talep ettiler. Arnavutluk'un kuzey kesiminin Sırbistan ve Karadağ arasında, güney kesiminin Yunanistan'a teslim olması için bölünmesi önerildi. İtalyanlar Türkiye'den Antalya ve İzmir'i almak istiyorlardı. İtalyanlar Londra'dan 50 milyon £ kredi talep etti. Buna ek olarak, Roma Rusya'nın Galiçya'da Avusturya-Macaristan üzerinde güçlü bir baskı garanti etmesini istedi ve İngiliz ve Fransız filoları filo Avusturya-Macaristan deniz kuvvetlerine karşı mücadelede. İngiltere ve Fransa, İtalya'nın tüm gerekliliklerini kolayca kabul etti. Bugün söz veriyoruz ve zaferden sonra istediğimizi vereceğiz. Sırplarla dayanışma nedeniyle Rusya hala Slavların yaşadığı topraklar üzerinde tartışıyordu.
Yakında, İtalya, İtilaf üzerine yeni bir baskı yöntemi aldı. 8 Mart 1915, Viyana'daki Kraliyet Konseyi, Roma'ya imtiyaz vermeyi kabul etti. İtalya ile Merkezi Güçler arasında, Avusturya'nın istila edeceği, hemen veya savaştan sonra onları terk edeceği konusunda müzakereler başladı. İngiltere ve Fransa’nın baskısı altında olan Rusya, İtalya’nın Dalmaçya’ya katılması kararını kabul etmek zorunda kaldı. Sonuç olarak, İtilaf İtalya'nın neredeyse tüm iddialarını yerine getirmiştir. 26 Nisan 1915 bir anlaşma imzaladı. İtalya, bir ay sonra İtilafın tarafını almaya söz verdi. İtalya Valona (Vlora), Oniki adalar, Almanya'nın sömürge mülklerinin bir parçası vb. Dahil İngiltere, Güney Tirol, Trentino, Trieste, Istria'yı alacaktı. İngiltere, 50 milyon kredi verdi. Sırbistan, Dalmaçya ve Arnavutluk kıyılarının bir parçası olan Arnavutluk, Karadağ'ın Bölünmüş kısmı ile Dalmaçya'ya bir parça sözü verdi.
3 Mayıs 1915, Roma, Üçlü İttifak Anlaşmasını feshetti. Mayıs 9'te Bülow belirleyici bir adım attı: İtalyanların yaşadığı Tyrol bölgesini, Gradisca'yı ve Isonzo nehrinin batı kısmını terk etmeyi teklif etti. Trieste, İtalyan öz yönetimi ve üniversitesiyle birlikte emperyal özgür bir şehir olacaktı. Viyana, İtalya'nın Valona üzerindeki egemenliğini kabul etti ve Arnavutluk ile ilgili iddialarını reddetti. Bülow bunu hemen İtalyan "güvercinleri" Giolitti'nin liderine bildirdi. Eski başbakan hemen Roma'ya geldi ve 320 milletvekillerinin desteğini, çoğunluğu 508'tan aldı. Parlamento çoğunluğuna dayanan Giolitti, hükümdar ve başbakan Salandra'ya Londra'da onaylanan politikalarla aynı fikirde olmadığını söyledi. Salandra istifa etti.
Almanya gelgit lehine çevirmek mümkün görünüyordu ve İtalya tarafsız olacaktır. Ancak, bu kritik anda, arkasında "mali" asları "durduran Mussolini ve Annunzio liderliğindeki milliyetçiler, masonlar ve sosyalistler, Fransa ve İngiltere'nin çıkarları üzerinde güçlü bir baskı uyguladılar. Roma'da parlamentoya karşı bir gösteri dalgası vardı. Kral Salandra'nın istifasını kabul etmedi. Giolitti başkenti terk etmek zorunda kaldı. 20 Askeri kredilere oy veren milletvekillerinden korkabilir. 23 Mayıs İtalya Habsburg İmparatorluğu'na savaş ilan etti.
Giovanni Giolitti
Antonio Salandra
Devam edecek ...