Gelişmiş yapılı hayvanlarda oksijen, vitamin. mineral ve çeşitli besinlerin hücrelere kadar taşınması, hücrelerde metabolizma olayları sonucu oluşan zararlı bileşiklerin uzaklaştırılması için dolaşım sistemine ihtiyaç duyulmaktadır. İnsanda dolaşım sisteminin üç temel öğesi bulunmaktadır.
- Kalp: Damarlardaki kanın akışını sağlayan pompa işlevi görür.
- Damar: Kanın tüm hücrelere kadar yayılmasını sağlar.
- Kan: Çeşitli maddelerin taşınmasını sağlar.
Kalp
Kalbin Yapısı
Kalp göğüs boşluğunda sol akciğerin hemen altında konumlanmıştır. Ortalama bir yumruk büyüklüğünde olan insan kalbi dört bölmelidir; iki kulakçık ve iki karıncıktan oluşur. Kalp incelendiğinde dıştan içe doğru üç tabaka gözlenir.
- Perikard: Kalbi dıştan sararak koruyan iki katlı bir örtüdür. İçteki tabaka epikard adını alır. Bu iki tabaka arasında kalbin çalışmasını kolaylaştıran ve sürtünmeyi azaltan perikard sıvısı vardır.
- Miyokard: Kalp kasından oluşan tabakadır. Kalbin kasılması miyokard ile gerçekleşir. Miyokard karıncıklarda kulakçıklardan daha kalındır. Kalbi besleyen koroner damarlar ve kalbin kasılmasını sağlayan sinoatriyal düğüm (S.A.) ile atriyoventriküler düğüm (A.V.) bu tabakada bulunur.
- Endokard: Yassı epitelden oluşan bu tabaka kalbin en iç kısmında bulunur. Kanın kalp içindeki hareketini kolaylaştır.
Kalbin sağ tarafında kirli kan(oksijen oranı az), sol tarafında temiz kan(oksijen oranı fazla) bulunur. Kulakçıklar ile karıncıklar arasında tek yönlü kan akışını sağlayan kapakçıklar bulunur. Sağ kulakçık ile sağ karıncığın arasında triküspit(üçlü) kapak, sol kulakçık ile sol karıncık arasında biküspit(ikili=mitraI) kapak vardır. Ayrıca karıncıklardan çıkan atardamarların başlangıç kısımlarında yarım ay (semilunar) kapakları adı verilen tek yöne açılan kapaklar bulunur. Bu kapaklar karıncıklardan çıkan kanın kalbe geri dönmesini engeller.
Bilgi: Kalbin yapısında kapakçıklarda meydana gelebilecek bir bozukluk, kanın ters yöne doğru hareketine neden olabilir. Bu rahatsızlığa üfürüm adı verilir. Kapakçıklardaki problem, geçirilen ateşli bir hastalık, enfeksiyona yakalanma ve anne karnındaki gelişim bozukluklarından kaynaklanabilir.
Kalbin Çalışması
Kalbin kasılmasına sistol, gevşemesine diastol denir. Kulakçıklar kasıldığında karıncıklar gevşer, kan karıncıklara dolar. Karıncıklar kasıldığında kulakçıklar gevşer. Bu sırada karıncıklardaki kan atardamarlara geçerken toplardamarlardaki kan kulakçıklara dolar. Kalp, kendi kendine sinirsel uyarı oluşturarak çalışabilir. Yani beyinden herhangi bir uyarı almadan da bir süreliğine çalışmaya devam edebilir. Sağ karıncığın üst kısmında bulunan sinoatrial (SA) düğüm bu uyartıyı oluşturur.
Kalbin bir defa kasılıp gevşemesine kalp döngüsü adı verilir.
Kalp döngüsünde sırasıyla aşağıdaki olaylar gerçekleşir.
- Sinoatrial düğüm(SA) uyartı oluşturur ve kulakçıkların kas tabakasına yayar.
- Kulakçıklar kasılır ve kan karıncıklara dolar.
- Sağ ve sol karıcıklar arasında yer alan atriyoventriküler düğüm(AV) uyarılır.
- AV de oluşan uyarı, his demetleri ile karıncıkların alt kısmına iner, purkinje lifleri ile karıncıkların kas tabakasına dağıtılır.
- Karıncıklar kasılır ve kan, aort ile akciğer atardamarına pompalanır.
Sağlıklı ergin bir insan kalbi dakikada yaklaşık 70 – 80 kez atar. Kalp atışı yaklaşık 0,85 saniye sürer. Bu sürenin 0,15 saniyesi kulakçık kasılması, 0,30 saniyesi karıncık kasılması, 0,40 saniyesi ise dinlenme evresidir. Kalpten pompalanan kanın atardamar çeperine yaptığı basınca tansiyon denir. Sistol durumunda atardamar çeperine yapılan basınca büyük tansiyon, diastol durumunda yapılan basınca küçük tansiyon adı verilir. Kalbin bir dakikadaki atım sayısına da nabız denir.
Kalbin çalışma Hızını Artıran Faktörler
- Sempatik sinir faaliyetleri
- Kandaki karbondioksit miktarının artması
- Vücut sıcaklığının artması
- Ortamdaki oksijen miktarının azalması
- Nikotin, kafein, tein gibi bazı kimyasallar
- Adrenalin ve tiroksin hormonlarının artışı
Kalbin Çalışma Hızını Azaltan Faktörler
- Parasempatik sinirlerden asetilkolin salgılanması
- Vagus siniri faaliyetleri
Kan Damarları
Kan Dolaşımı
Kılcal Damarda Madde Alışverişi (Starling Hipotezi)
Doku hücreleriyle kan arasında madde alış verişi kılcal damarlarda gerçekleşir. Bu alış verişi kanın protein ozmotik basıncı(POB) ile kan basıncı(KB) arasındaki fark sağlar. Kanın ozmotik basıncı(25 mm Hg) daima sabittir. Bunun nedeni kan hücreleri ve kan protelnlerinin kılcal damardan doku sıvısına geçememesidir. Kılcal damarların atardamar ucundaki kan basıncı 40 mm Hg, toplardamar ucundaki kan basıncı ise 15 mm Hg dir. Kılcal damarda kan basıncının protein ozmotik basıncından büyük olduğu bölümde, kan içerisindeki glikoz, amino asit, vitamin, mineral, su ve oksijen gibi maddeler doku sıvısına geçer. Protein ozmotik basıncının büyük olduğu bölümde ise doku sıvısındaki boşaltım maddeleri ve karbondioksit kılcal damara geçer.
İnsan vücudunda birçok faktöre bağlı olarak doku sıvısı miktarının artmasına ödem denir. Ödeme neden olan faktörler şunlardır:
- Kan basıncının yüksek olması ve düşmemesi
- Lenf kılcallarının zedelenmesi veya tıkanması
- Kan proteinlerinin azalmasına bağlı olarak kanın ozmotik basıncının normalden düşük olması
- Doku sıvısının ozmotik basıncının artması
Kan
Yetişkin bir bireyde yaklaşık 5 litre kadar bulunan kanın %45 i hücrelerden, %55 i plazmadan oluşur. Kan pH’sı 7,4’tür.
Kanın Görevleri
- Savunma görevi: Vücudu mikroplardan ve hastalıklardan korur.
- Düzenleme görevi: Vücudun su, pH ve sıcaklık değerlerinin düzenlenmesini sağlar.
- Taşıma görevi: Besin, oksijen, hormon, CO2 ve atık maddeleri ilgili organlara taşır.
- Koruma görevi: Yaralanmalarda kan kaybını pıhtılaşarak önler.
Kan Plazması
Kan Hücreleri
Kan Pulcukları (Trombositler)
Kan Grupları
Dolaşım Sistemi Rahatsızlıkları
Dolaşım Sistemi 1. bölüm isabet akademi
Dolaşım Sistemi 2. bölüm isabet akademi
Dolaşım Sistemi – Kalbin Yapısı video 11. sınıf Hocalara Geldik
Dolaşım Sistemi – Kan Dolaşımı – Damar Yapısı video 11. sınıf Hocalara Geldik
Dolaşım Sistemi – Starling Hipotezi video 11. sınıf Hocalara Geldik
Dolaşım Sistemi – Lenf Dolaşımı video 11. sınıf Hocalara Geldik
Dolaşım Sistemi – Kan Grupları video 11. sınıf Hocalara Geldik
Bağışıklık Sistemi video 11. sınıf Hocalara Geldik
Dolaşım Sistemi Rahatsızlıkları video 11. sınıf Hocalara Geldik
Savunma Sistemi Rahatsızlıkları video 11. sınıf Hocalara Geldik
Boşaltım Sistemi Rahatsızlıkları video 11. sınıf Hocalara Geldik