Hawzhin Azeez-29 Eki 2023
Yakın zamanda İran rejimi tarafından kaçırılan Kürt aktivist Werîşe Muradî.
Bu yazıda, Werîşe Muradî ve onun gibi birkaç kişinin daha adını öğreneceksiniz. Ancak bunlar, kaybolmaları, kaçınılmaz işkenceleri ve olası infazları uzun benzer vakalar silsilesindeki bir başka istatistik olarak görülmesi gereken rastgele isimler ve yüzsüz kadınlar değil. Bunlar kadınlar, özlemleri, umutları ve arzuları olan insanlar. Kendileri ve kendileri gibi olanlar için daha iyi bir yaşam hayal etmeye cesaret eden kadınlar
"İnsanları kaybetmek onların varlıklarını, haklarını ve onurlarını inkar etmektir. Zorla kaybetmeler insanlığımızın özüne yönelik bir saldırıdır."
Kofi Annan, BM eski Genel Sekreteri
İran'ın Doğu Kürdistan bölgesi Rojhilat'ın kalbinde, Kürt kadınlarının haklarının tutkulu bir savunucusu olan Werîşe Muradî'nin aniden ortadan kaybolması küresel Kürt toplumunda şok etkisi yarattı. Bir başka Kürt aktivistin daha zorla kaybedildiği bu son vaka, Kürt kadınlarının karşı karşıya kaldığı mücadeleleri tüyler ürpertici bir şekilde hatırlatmakta ve Muradî'nin, Jîna Eminî'nin trajik bir şekilde öldürülmesinin ardından İran'daki kadınların özgürleştirilmesine yönelik sarsılmaz kararlılığının altını çizmektedir.
Bu yazıda, Werîşe Muradî ve onun gibi birkaç kişinin daha adını öğreneceksiniz. Ancak bunlar, kaybolmaları, kaçınılmaz işkenceleri ve olası infazları uzun benzer vakalar silsilesindeki bir başka istatistik olarak görülmesi gereken rastgele isimler ve yüzsüz kadınlar değil. Bunlar kadınlar, özlemleri, umutları ve arzuları olan insanlar. Kendileri ve kendileri gibi olanlar için daha iyi bir yaşam hayal etmeye cesaret eden kadınlar. Kayıtsızlığın rahatlatıcı örtüsünü seçebilecekken, sessizliğin hayatları ve sesleri üzerindeki boğucu paslı zincirlerini sökmeye karar veren kadınlar. Dini aşırılıkları ne vicdan ne de insanlık tanımayan böylesine şiddetli baskıcı ve acımasız bir rejim karşısında sesini yükseltmek nasıl bir cesaret gerektirir? Muradî'nin hayatına yönelik büyük risklerin farkında olduğunu bilmek ve yine de aktif kalmayı ve konuşmaya devam etmeyi seçmek, böyle kadınların gerçekten en iyilerimiz, en cesurlarımız olduğunu vurguluyor. Ve onlar bilinmeyi, isimlerinin söylenmesini ve özgürlüklerini talep etmemizi hak ediyorlar.
Zorla kaybetmeler
İran rejiminin ve diğer otoriter yönetimlerin en sevdiği taktiklerden biri olan zorla kaybetmeler, sadece muhalif insanların sesini bastırmak için değil, aynı zamanda güçlü bir sindirme ve korku taktiği olarak da kullanılmaktadır. Zorla kaybetmeler baskı altındaki gruplara tüyler ürpertici bir mesaj göndererek muhalif sesleri sustururken bir yandan da toplumun kalbine korku salmaktadır. Bu sadece direnecek olanlara dehşet verici bir uyarı olmakla kalmaz, aynı zamanda siyasi elitin iktidarını sürdürmesini sağlayan güçlü bir mekanizma olarak da işlev görür.
Olaydan kısa bir süre sonra, Doğu Kürdistan Özgür Kadın Derneği ya da KJAR, (Komelgeha Jinên Azad a Rojhelatê Kurdistanê) en etkili üyelerinden biri olarak kabul edilen Werîşe Muradî (Ciwana Sine) hakkında korkunç bir açıklama yaptı. KJAR'ın son açıklamasına göre, Rojhilat'ta siyasi örgütlenmeyle yakından ilgilenen bir Kürt aktivist olan Muradî, 1 Ağustos 2023 tarihinde İran devlet güçleri tarafından Sine (Sanandaj) yakınlarında kaçırıldı.
Bugüne kadar Muradî'nin akıbeti bilinmiyor ve bu durum ailesi ve örgüt arasında derin endişeye neden oluyor. KJAR, Werîşe Muradî'nin İstihbarat Bakanlığı (Itlaat) ve Muhafız Birliği ajanları tarafından götürüldüğünü ve güvenliğinin sorumluluğunun doğrudan İran İslam Cumhuriyeti'ne ait olduğunu iddia etmektedir. Bu tür zorla kaybetmeler yaygındır ve korkutucu bir düzenlilikle gerçekleşmektedir.
Muradî'nin önemi bir Kürt aktivist olarak rolünün ötesine geçmektedir; o aynı zamanda İran'daki Kürt kadın haklarının sadık bir savunucusudur ve rejimin hedefi haline gelmesinin başlıca nedeni de budur. Muradî, Mariwan'dan Sine'ye giderken, yanında kimliği belirsiz bir arkadaşı olduğu halde İran istihbarat güçleri tarafından şiddet kullanılarak yakalandı. Görgü tanıkları aşırı güç kullanıldığını, acımasızca dövüldüğünü ve plakasız bir araca zorla bindirilerek kaçırıldığını anlatıyor. Şu anda nerede olduğu gizemini koruyor, endişeli ailesiyle hiçbir temas kurulamadı ve yasal temsil şansı tamamen olmasa da zayıf görünüyor.
Muradî'nin Kürt kadınlarının davasına olan sarsılmaz bağlılığı, özellikle de Jîna Eminî'nin bir önceki yıl İran'ın kötü şöhretli ahlak polisi tarafından öldürülmesinin ardından, onu katı İran rejimi karşısında kadınların direncinin ve kararlılığının bir sembolü haline getirdi. Ezilen kadınların seslerini duyurmak için gösterdiği yorulmak bilmez çabalar sadece Kürt toplumu içinde yankı bulmakla kalmadı, aynı zamanda İran'da ikinci sınıf vatandaşlığa katlanmaya devam eden Kürtler, Beluçlar, Ahvazi Araplar, Azeriler ve diğerleri dahil olmak üzere çeşitli ötekileştirilmiş geçmişlerden gelen kadınların hayatlarına dokunarak çok daha ötesine ulaştı. Kadınlar her zaman İran rejiminin ağır baskısının ve cinsiyete dayalı şiddetinin hedefi olmuştur; öyle ki 2022 kitlesel ayaklanmaları sayesinde küresel toplum bu acımasız gerçekliğe dair kısa bir fikir edinmiştir. İranlı ünlü kadın hakları aktivisti Şirin Ebadi, kadınların toplumsal ilerlemenin desteklenmesindeki hayati rolüne dikkat çekerken şu tespitte bulunmuştur:
"Bir rejim kadınlarına baskı uyguladığında tüm topluma baskı uygulamış olur. Kadınlar sadece kurban değildir; onlar değişimin ve ilerlemenin arkasındaki itici güçtür."
Ebadi ayrıca Kürtlerin rejim tarafından yoğun bir baskı altında tutulduğunu belirterek uluslararası toplumun 'İran'daki Kürt halkının çektiği acılar karşısında sessiz kalmaması gerektiğini' ifade etti: "Haklarına ve haysiyetlerine saygı gösterilmelidir."
Werîşe Muradî'nin kaçırılmasının münferit bir olay olmadığını, aksine özellikle Jîna Aminî'nin ölümünün ardından binlerce kadının tutuklandığı ve birçoğunun süresiz olarak hapiste tutulduğu bir ortamda, birçok kadının Kürt kadınlarının davasını ilerletme konusundaki sarsılmaz kararlılığının doğrudan bir sonucu olduğunu kabul etmek çok önemlidir.
İnsan hakları örgütlerine göre, keyfi kaçırmalar, iletişimsiz gözaltılar, yargısız infazlar ve elbette işkence gibi çeşitli diğer yöntemler, rejimin muhaliflerine karşı kullandığı taktiklerdir ve Kürtler, Beluciler ve Bahailer gibi azınlıklar bu tür taktiklere karşı en savunmasız olanlardır. Zorla kaybetmeler ise bir toplum için derin bir acı ve dehşet kaynağı olabilmektedir:
"Kayıpların ardından yaşananlar, failleri koruyan cezasızlık zırhı, kayıp yakınlarının yasına yapılan hakaret... İran'daki devlet aygıtı hakkında önemli bilgiler ortaya koyuyor."
Bir kadın ve bir Kürt olarak
Hükümetler, geleneksel toplumsal cinsiyet rollerine veya toplumsal normlara meydan okuduğu düşünülen kadın siyasi aktivistlere genellikle kasıtlı olarak ve çok daha acımasızca karşılık vermektedir. Sonuç olarak, bu kadınlar, etkilerini bastırmak ve ataerkil güç yapılarını sürdürmek için artan veya toplumsal cinsiyete dayalı şiddetle karşı karşıya kalmaktadır. İran'ın Saqqez kentinde yaşayan 22 yaşındaki Kürt kadın Jîna Mahsa Aminî'nin milyonlarca İranlı kadının protesto gösterileri için sokaklara akın etmesine neden olan ve ülkede kadınların maruz kaldığı baskının sembolü haline gelen ölümü bunun en iyi örneğidir.
Başlangıçta Kürt kadınlar tarafından ateşlenen bu protestolar kısa sürede etnik ve bölgesel sınırları aşarak farklı geçmişlerden gelen İranlıları Kürtçe "Jin, Jiyan, Azadî" (Kadın, Yaşam, Özgürlük) bayrağı altında birleştirdi. Jîna Aminî'nin trajedisine ve İran'da kadınlara yönelik daha geniş çaplı baskılara bir tepki olarak başlayan bu hareket, tam anlamıyla bir Kadın Devrimi'ne dönüştü. Kadınlar ve kız çocukları, toplumun geri kalanıyla birlikte, acımasız polis baskılarına karşı koydu ve baskıcı rejimin sosyo-politik, toplumsal cinsiyet, kültürel ve ekonomik özgürlükler konusundaki tutumunda acil reformlar yapılmasını talep etti. Talepleri çok açıktı: on yıllardır sistematik olarak temel hak ve özgürlüklerini inkar eden bir rejimin devrilmesi.
İran'ın geri kalanı, karşılaştıkları sistematik ayrımcılık ve vahşeti kabul ederek Kürtlerle dayanışma içinde görünürken, pan-İran ve Fars toplumunun bazı kesimleri Kürtlerin ve diğer etnik-dini azınlıkların varlığını kınadıkça gerginlikler ortaya çıktı. Muradî gibi Kürt aktivistler, azınlık haklarına karşı süregelen engelleri ortadan kaldırmak için yorulmak bilmeden çalıştılar.
Kürt kadınları Tahran'daki rejime karşı direnişte sürekli ön saflarda yer aldı. İran'da Kürtlere ve diğer azınlık gruplarına yönelik baskıcı politikalar on yıllardır devam ediyor. Kürtçe dil yasakları, zorla asimilasyon, yerinden edilme ve toplu infazlar İran'daki Kürt deneyiminin belirleyici özellikleri olmuştur. Ancak uluslararası medya Kürtlerin içinde bulunduğu kötü durumu çoğu zaman görmezden gelmiş ve milyonlarca Kürdü siyasi tanınma ya da dış destekten yoksun bırakmıştır.
Mollalar güç kullanarak iktidara tutunuyor
Muradî'nin kaybolmasının yanı sıra İran'da başka üzücü gelişmeler de yaşanmaya devam ediyor. İran güvenlik güçleri Şiraz'da dört Bahai kadın aktivisti tutuklayarak ülkedeki baskıcı iklimi daha da vurgulamış oldu. Roxana Vojdani, Bahareh Ghaderi, Sahar Mohebpour ve Setareh Ta'ami açıklanmayan yerlere nakledildiler ve bu da onların refahı ve güvenliği konusunda endişelere yol açtı.
Altı ay önce yeniden tutuklanan Quchan'lı eski bir Kürt siyasi tutuklu olan Sakinah Parvaneh'in yargı sistemi tarafından 7 yıl 6 ay gibi ürkütücü bir hapis cezasına çarptırılması da Kürt aktivistlere yönelik devam eden baskı ve yasal engellemelerin altını çizmektedir.
Muradî'nin ortadan kaybolması, İran'daki insan hakları ihlalleri ve siyasi baskının daha geniş bir modelini yansıtmaktadır. Jîna Aminî'nin ölümüyle alevlenen protestoların yankıları sürerken, tutuklananların sayısına ilişkin kesin rakamlar bulunmamakla birlikte, bazı kaynaklar yaklaşık 20.000 kişinin gözaltına alındığını öne sürmektedir. Güvenlik güçlerinin protestolar sırasında yaklaşık 500 sivili öldürdüğü bildirilirken, kayıpların önemli bir kısmı İran'ın güneydoğusundaki Kürt ve Sünni bölgelerden geliyor. Yaralıların sayısı ise binlerle ifade ediliyor. Uluslararası Af Örgütü 2022 yılı sonunda şu raporu yayınlamıştır:
"Zorla kaybetmeler, işkence ve diğer kötü muameleler, tıbbi bakımın kasıtlı olarak reddedilmesi de dahil olmak üzere, yaygın ve sistematikti. Kırbaçlama, uzuv kesme ve kör etme gibi zalimane ve insanlık dışı cezalar uygulanmış ve/veya infaz edilmiştir. Ölüm cezasının kullanımı artmış ve halka açık infazlar yeniden başlamıştır. Yargılamalar sistematik olarak adaletsiz olmaya devam etmiştir."
İran rejiminin Kürtlere yönelik saldırıları, Devrim Muhafızları'nın Başûr'daki (Güney Kürdistan / Kuzey Irak) İranlı Kürt partilere yönelik bombardımanını tırmandırması nedeniyle protestoculara yönelik baskıların ötesine uzanıyor. Kasım ayında DMO, İranlı muhalif Kürt grup İran Kürdistan Demokrat Partisi'nin Hewlêr'deki (Erbil) mevzilerine çok sayıda füze saldırısı düzenledi. Bu saldırılar can kayıplarına, bir hastanenin hasar görmesine ve aralarında çocukların da bulunduğu onlarca kişinin yaralanmasına neden oldu.
Buna ek olarak, keyfi yasalar ve sistematik ötekileştirme, rejim ile Kürtler arasındaki ayrımcı ilişkiye işaret etmektedir. İran devleti, Muradî'nin üyesi olduğu siyasi parti KJAR da dahil olmak üzere, İran'ın Kürt illerindeki Kürt silahlı grupları "terörist gruplar" veya "devrim karşıtı" olarak etiketlemiştir. Ancak bu gruplar, uzun süredir ayrımcılık ve baskıya maruz kalan Kürtlerin haklarını savunmayı amaçladıklarını vurguluyor.
İran'daki Kürt halkı, Osmanlı İmparatorluğu'nun yıkılmasından sonra sınırların ve ülkelerin yeniden şekillenmesine kadar uzanan uzun bir etnik, kültürel ve dini baskı tarihine maruz kalmıştır. Asimilasyon çabaları, zorla yerinden etmeler ve toplu infazlar İran'daki Kürtlerin kolektif ruhuna işlemiş durumda. Birleşmiş Milletler'in 2019 raporuna göre, İran'daki siyasi mahkûmların neredeyse yarısını Kürtler oluşturuyor ve her yıl orantısız bir şekilde yüksek sayıda Kürt idama mahkûm ediliyor. Şehir meydanlarında halka açık infazlar, rejimin güç ve kontrolünün bu korkunç eylemlerinin bir özelliği olmaya devam ediyor.
Aynı şekilde, okullarda ve devlet kurumlarında Kürtçe dil yasakları devam etmekte ve Kürt bölgelerinde kalıcı bir olağanüstü hal hüküm sürmektedir. Kürt şehirlerinin sistematik olarak kaynak ve fırsatlardan mahrum bırakılması, işsizlik, yoksulluk ve cehaletin artmasına neden olurken, birçok Kürt'ü 'kolber' olarak tehlikeli işlerde çalışmaya, dağlık sınırlardan Irak Kürdistanı'na mal taşımaya zorluyor ki bu da rejim güçleri tarafından vurulma veya donarak ölme riskiyle dolu bir ticaret. Kolberler, İran toplumu içinde ama özellikle de Kürt toplulukları içinde ekonomik olarak en marjinalleştirilmiş gruplardan bazıları olarak görülüyor.
Kürtlere yönelik baskının açık ve bariz doğasına rağmen, İran Kürdistanı, uluslararası medyada yer alma konusunda dünyada en az haber yapılan bölgelerden biri olmaya devam ediyor. Bu durum, Muradî'nin tutuklanması ve kaybolmasına ilişkin küresel sessizlikte açıkça görülebilir. İran'daki Kürt direniş hareketi, küresel toplumdan hak ettiği onayı almadan ısrarla faaliyet göstermiş, yaklaşık 12 milyon Kürdün durumunu görünmez kılmış ve siyasi tanınmadan yoksun bırakmıştır. Yaşamları, kayıpları, infazları ve ötekileştirilmeleri neredeyse hiç ilgi çekmiyor.
"Kadın, Yaşam, Özgürlük" tehdit altında
İran'ın Kürt bölgelerinde giderek artan rahatsız edici gelişmeler ışığında, Kürdistan İnsan Hakları Ağı (KHRN) ve İran İnsan Hakları Merkezi (CHRI) işbirliği yaparak 'Javanrud'da Katliam' başlıklı kapsamlı bir rapor hazırladı. Bu rapor, Kirmanşah eyaletinin batısında yer alan Javanrow'daki (Javanrud) protestoların bastırılması sırasında meydana gelen bir dizi üzücü olaya dikkat çekmektedir. Kapsamlı kanıtlara dayanan ve 100 sayfadan oluşan raporda fotoğraflar, videolar ve 38 görgü tanığı, mağdur aileleri ve Ekim başı ile Aralık 2022 sonu arasında gözaltına alınan ya da yaralanan kişilerle yapılan mülakatlar yer almaktadır.
Raporda yer alan bulgular, aralarında çocukların da bulunduğu çok sayıda protestocuya yönelik işkence, ağır dayak, toplu gözaltı ve cinsel taciz tehditlerine ilişkin son derece rahatsız edici ifadeleri ortaya koymaktadır. Rapora göre, güvenlik güçleri Javanrow'daki barışçıl protestoculara kasıtlı olarak askeri nitelikli silahlarla ateş ederek biri çocuk olmak üzere sekiz silahsız sivilin ölümüne ve en az 80 protestocunun yaralanmasına neden oldu. Yaralanan kişiler daha fazla dayağa maruz kalmış ve tutuklanma riski olmaksızın tıbbi bakıma erişimleri engellenmiştir. Aralarında 26 çocuğun da bulunduğu yaklaşık 90 kişi keyfi olarak yakalanıp gözaltına alınmış ve birçoğu gözaltındayken fiziksel tacize ve işkenceye maruz kalmıştır. Dahası, yaralanan, öldürülen, gözaltına alınan ya da kötü muameleye maruz kalanların aileleri sessiz kalmaları için yoğun devlet baskısı altında kaldılar. Bu üzücü vakanın Kürtlerin yoğun olarak yaşadığı diğer il ve ilçelerdeki düzinelerce vakayla çarpıldığını düşündüğünüzde, Kürtlere yönelik baskı ve hükümet baskısının boyutları daha iyi anlaşılacaktır.
İnsan hakları grupları bu eylemleri kategorik olarak "insanlığa karşı işlenen suçlar" olarak kınamış ve rejimin ajanları tarafından gerçekleştirilen iğrenç eylemlerin devlet yetkililerinin tam bilgisi ve yönlendirmesiyle işlendiğini ileri sürmüştür. Bu eylemler arasında "silahsız sivillerin kasıtlı ve sistematik olarak öldürülmesi, sakat bırakılması ve büyük ölçekte istismar edilmesi" de yer almaktadır. Başka bir deyişle, insan hayatına karşı tam ve mutlak bir saygısızlık.
Kürt kadınlarının mücadelelerinin tutkulu bir savunucusu olan Werîşe Muradî'nin ortadan kaybolması ve Jîna Aminî'nin trajik ölümü, Kürt kadınlarının hükümetin ağır zorlukları karşısındaki yılmaz kararlılığını simgeleyen derinden iç içe geçmiş olaylardır. Bu olaylar, İran'daki Kürt kadınlarının karşı karşıya kaldığı kalıcı mücadelelerin keskin bir hatırlatıcısı olarak, yalnızca uluslararası ilgiye duyulan ciddi ihtiyacı değil, aynı zamanda Kürt kadınlarının onlarca yıllık sistematik baskı karşısında gösterdikleri olağanüstü direnci de gözler önüne sermektedir. Jîna Aminî'nin ölümüyle ateşlenen protestolar etnik sınırları aşarak farklı geçmişlere sahip İranlıları özgürlük, eşitlik ve adalet taleplerinde birleştirdi. İran için çok önemli bir dönemden geçiyoruz; ezilenlerin sesinin yükseldiği ve dünyanın, özellikle de değişim ve ilerleme için savaş hatlarının ön cephesinde yer alan Kürt kadınların sesine kulak vermesi gereken bir dönem.
Muradî gibi kadınlar mücadelenin devamı için hayati önem taşıyor ve bu yüzden rejim tarafından hedef alınmaya devam ediyorlar. Uluslararası toplumun desteği ve savunuculuğu, Kürt kadınların maruz kaldığı ayrımcılık ve şiddetin sona erdirilmesi ve geçmişleri ne olursa olsun İran'daki tüm vatandaşlar için daha kapsayıcı ve adil bir geleceğin teşvik edilmesi için elzemdir. Muradî gibi kadınlar keyfi olarak tutuklandığı, işkence gördüğü, terörize edildiği ve cezasızlıkla kaybedildiği sürece adalet sağlanamaz.
İşte bu nedenle uluslararası toplum, haklı taleplerine karşı çözümü onları yok etmek olan zalim bir düzene cesurca meydan okumaya devam eden İran'daki tüm kadınların yanında her zamankinden daha fazla durmalıdır. Ancak eşit haklar, Werîşe Muradî gibi özgür olma arzusuyla yaşayan her kadının kalbinde var olduğu için güç kullanarak ortadan kaldırabileceğiniz bir şey değildir. Kürtleri ezmeye ve öldürmeye devam eden İran rejimi ve benzerleri bilmelidir ki, kaybettikleri ve gözaltına aldıkları her Muradî için, sessizlik zincirlerini çoktan kırmış ve lider, öğretmen, aktivist ve devrimci rolünü üstlenmeye istekli binlerce Muradî daha vardır; bu Kürt kadınlar için sessizliğin bedeli, aşırılık yanlısı rejimlerin ellerinde ödedikleri bedelden çok daha büyüktür.
"Zorla kaybetmeler, kontrolsüz gücün uğursuz bir tezahürüdür ve ancak hesap verebilirlik ve hakikat yoluyla giderilebilecek ciddi bir adaletsizliktir." - Sergio Vieira de Mello, Brezilyalı BM diplomatı
*Çeviri: Jin Dergi ekibi
*Kaynak: https://nlka.net/eng/abducted-in-rojhilat-irans-kidnapping-of-werise-muradi/
Etiketler : İran, Werîşe Muradî, KJAR,