Cicerone yine bir süredir Kars'ta; her kış olduğu gibi. Son zamanlarda pek "moda" bu Kars. Halbuki Kars doksan küsur senedir bu ülkenin toprağı. Yine de yirmili yaşlardaki gençlerin ülkelerinin fakir ama kültür dolu bir yöresini keşfetmiş olması sevindirici. Bu ziyaretçi kitlesinin Kars'ın tarih ve kültüründen ne kadar haberdar olduğu, ya da bölgeyi ne kadar şuurlu gezdikleri ayrı bir tartışma konusu. Genel izlenim, genç gezginlerin Doğu Ekspresi treniyle "macera" tadında bir yolculuk yapıp, bu deneyimi internetteki arkadaşlarıyla paylaşma hazzının ön planda olduğu yönünde...
Neredeyse Agatha Christie'nin "Şark Ekspresi" kadar ünlü, ancak o konfordan hayli uzak olan Doğu Ekspresi ile seyahat bazı fedâkârlıkların yanında bir de bilet bulabilme stresini birlikte getiriyor. Komiser Hercules Poirot'nun yataklı vagonda bir bilet için internet başında nöbet tuttuğunu veya bir gar müdürüne rüşvet teklif ettiğini hiç sanmıyorum. Ama burası Agatha Christie'nin Şark'ı değil artık zaten; burası Türkiye.
Hüzünlü, bembeyaz bir uzaklığın içine gömülmüş bu Kars. Cemal Süreya da öyle dememiş miydi? Hiç Kars'a gelmeden buranın uykusuz beyazlığını -biraz da mahcup- dile getirmemiş miydi şiirinde?
İşte oradayım şimdi. Her kış olduğu gibi.
Rusların işgal döneminde "hipodamik" düzende imar ettikleri şu şehir, Kars taşının şu dramatik renkleri seyredeni ezer, utanır insan...
Türkiye'nin en fakir bölgelerinden biri şimdiki zamanda bir akın yaşıyor. Selfi çeken, peynir satın alan, evelik aşı içen insanların akını bu. Çok iyi. Çok samimi olmasa da çok iyi. Çünkü geçmiş zamanda uzakta beyaz bir uykusuzluktu burası.
Kars'a kış aylarında gelenler mutlaka donmuş Çıldır Gölü'ne gider, tek ihtimal olan Atalay'da sarı balık yer. Ortam sıcacık ve rustik, ama hıncahınç kalabalık olur. En fotografik atraksiyon ise atlı kızaklara binmektir. Makûl bir ücret karşılığında karşılığında balıkçılar size buz altından balık tutma hünerini de gösterir. Adamların iki-üç aylık gelir kapıları budur. Üç kuruş bahşişi esirgememek gerekir; çünkü şuursuz turizm sömürüdür.
Sonra sıra Ermenistan sınırındaki Ani Harabeleri'ne gelir. Keşke daha iyi durumda olsa bu kiliseler, keşke harabe olmasalar diye düşünmemek elde değil. Ama zaman işte, doğa işte, insan işte, yemiş bitirmiş çok şeyi... Keşke bu en uzak komşumuzla ilişkilerimiz daha iyi olsa, bir miktar sınır ticareti olsa da, şu fakir Kars bundan sebeplense diye düşünür insan.
Diğer hedef Sarıkamış olur genellikle. Ciritçilerin cirit attığı Selim Yaylası'nı geçtikten sonra ulaşılan daha da fakir bir yer bu Sarıkamış. Her yer askeriye. Kayak da var ama kayak turistlerinin kasabaya bir faydası yok. "Askeri kırdıran Enveri Paşa"nın adı sık geçiyor hâliyle. Hırs ve yanlış planlama sonucu burada donarak ölen onbinlerce askerin vebâli onun boynundadır çünkü. Allahüekber Dağları'ndan belki de intizar selâları okunuyordur Enver için?
Kısa bir kış seyahatinde Kars'ta yaşanacaklar kaba hatlarıyla bunlar. Kültürel yapıya, özellikle Kars ve Kafkasya mutfağına başka bir yazıda değinmek gerekiyor hâliyle. Türkiye Kafkasyası'nı, "Cenûbî-Garbî Kafkasya"yı, serhatı, Kars'ı geniş zaman kipinde anlamak için. Hoş, Kars'ta zaten zaman yok; zaman durmuş.
Kars nedir ki! Kars soğuk bir yalnızlıktır. Beyaz, uykusuz, uzakta... Hohlasan gök buğulanacak...