Tadeusz Kosciuszko
- Önem : Amerikan Devrimi’nde ve Polonya’nın Ruslara karşı ayaklanmasında önemli rol oynayan asker
- Doğum : 1746
- Ölüm : 1817
Andrzej Tadeusz Bonawentura Kosciuszko, Polonya, Litvanya ve Beyaz Rusya ulusal kahramanı Kościuszko Ayaklanması'nın lideridir. İki kıtada ulusal bir kahraman olarak görülen Kosciuszko Amerikan Devrimi’nde de general olarak hizmet verdi. Daha sonra ise memleketi Polonya’da Rusya’ya karşı bir ayaklanma başlattı. Koyu bir idealist olan Kosciuszko, her iki ülkede de devrimci hareketi yönlendiren, Aydınlanma Çağı’nın demokrasi ve bağımsızlık ideallerini benimsetti. Günümüz Belarus’unda küçük bir köyde dünyaya gelen Kosciuszko, askeri akademiye yazıldı. Buradaki derslerinde üstün başarı gösterdi ve resim çalışıp askeri taktikler üzerinde ders alacağı Paris’e gitmek için burs kazandı. Amerikan Devrimi başladığı sıralarda Amerika’nın Fransa elçisi Benjamin Franklin Kosciuszko’yu Anayurt Ordusu’na katılmaya davet etti.
Kosciuszko’nun askeri taktikler ve askeri mühendislik konusundaki ustalığı onun eğitimsiz koloni milislerinden düzenli ordu yaratmakla görevli olan Georger Washington için vazgeçilmez bir değer kılıyordu. Kosciuszko, Pensilvanya ve New York’ta kaleler tasarlayıp yapılmasına yardım etti. West Point’teki savunmaya liderlik yaptı. 1783 yılında kongre onu tuğgeneral rütbesine çıkardı. Ertesi yıl Polonya’ya döndü. 1789 yılında Polonya ordusuna katılmasına izin verilene kadar beş yıl boyunca yoksulluk içinde yaşadı. Askeri açıdan zayıf olan Polonya istikrarsız bir pozisyondaydı. Ülkenin sadece küçük bir bölümü yabancı egemenliğine girmemişti. Kosciuszko, Polonya’nın bağımsızlığı umuduyla iki yıl sonra Ruslara karşı bir isyan başlattı ancak isyan kısa sürdü. Lideri 1794 yılında yakalandı. Çar affedene kadar zindanda kaldı. Ardından ABD ve Fransa’ya sürgüne gönderildi. Ruslara karşı yeni bir başlatma çabaları sonuç vermedi. Yetmiş bir yaşında İsviçre’de öldü.
beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar
DİĞER ANSİKLOPEDİLER
-
İbn Ebî Useybia
Eyyûbîler döneminde tanınmış bir hekim ailesinin çocuğu olarak Dımaşk’ta dünyaya geldi. Babası, Nûreddin Zengî’nin yaptırdığı Bîmâristânü’n-Nûrî’nin başhekimlerinden Kāsım b. Hâlife’dir.İlk tahsilini Ebû Bekir es-Sıkıllî’den gören İbn Ebû Usaybia, Takıyyüddin Haz‘al b. Asker’den dil ve edebiyat okudu. Şiirlerinden yüksek bir edebiyat zevk ve kültürüne sahip olduğu anlaşılan Ebû Usaybia, dinî ilimlerden tefsir, hadis ve fıkhın yanı sıra kelâm ve felsefeyle de ilgilendi. Bu alanda kelâmcı filozof Seyfeddin el-Âmidî’den Rumûzü’l-künûz’u, Şemseddin el-Hûyî’den İbn Sehlân’ın et-Tebṣıra’sını ve Refîuddin el-Cîlî’den çeşitli metinler okudu. Tıp öğrenimine kendisi gibi bir göz hekimi olan babasının yanında başladı. Daha sonra yine Bîmâristânü’n-Nûrî’de Muvaffakuddin Ya‘kūb b. Sakleb’den Hipokrat’a ait metinlerle Câlînûs’un onlara yazdığı şerhleri, Radıyyüddin er-Rahbî’den tıbba dair temel metinleri, özellikle Ebû Bekir er-Râzî’nin eserlerinin pratiğe yönelik bölümlerini ve Abdürrahîm b. Ali Dahvâr’dan Câlînûs’un eserlerini okudu. Bu arada İmrân b. Sadaka’nın bilgi ve tecrübelerinden faydalanarak et-Tecârib ve’l-fevâʾid adlı eserini kaleme aldı.
-
Osman Batur
Halkını özgürlüğe kavuşturmak için mücadele veren Osman Batur gençliğinde gerilla savaşını Böke Batur’dan öğrendi. Sarıtogay’da Akit Hacı Camii’ne yapılan saldırılar üzerine İris ve Esim Han liderliğinde Çinliler’e karşı başlatılan protestolara katıldı. Osman Batur’un dağa çıkması Çinliler’in vereceği karşılık yüzünden ilk başlarda halkın tepkisine yol açtı. Fakat yaşanan olaylar onu halk arasında destanlaştırdı. Urumçi idaresinin Altay’da Ruslar’a maden arama izni vermesi isyan ateşini alevlendirdi. Osman Batur’un emriyle Altay’da görevli birçok Rus kurşuna dizildi. Ekim 1941’den itibaren millî ayaklanmanın liderliğini kendisi üstlendi. Çinliler ve Ruslar bu isyanı bastırmak için bütün güçlerini seferber ettilerse de bir sonuca varamadılar. Moğolistan ve Sovyetler Birliği’nden yardım alan Osman Batur, Mart 1942’den Nisan 1943’e kadar hükümet askerlerine baskın yaparak düşmana büyük zayiat verdirdi. Bu savaşlar 1944’e kadar devam etti. Hür Altay / Erikti Altay teşkilât divanı bir törenle Osman’a “Han” rütbesi ve kahramanlıklarından dolayı “Batur” unvanı verdi.
-
Plevne Muharebeleri
XIX. yüzyıl Osmanlı tarihinin en önemli direniş mücadelesini teşkil eden Plevne müdafaası, Gazi Osman Paşa kumandasındaki bir kolordu tarafından kendilerinden çok daha üstün Rus-Rumen ordusuna karşı bugün Bulgaristan’ın kuzeyinde yer alan Plevne önlerinde gerçekleşti. Rusların Tuna’yı hiçbir ciddi mukavemet görmeden geçmeleri üzerine Osman Paşa, Balkanlar’a doğru sarkmakta olan Rusların önüne bir engel çekmek ve Niğbolu Kalesi’ni kurtarmak üzere harekete geçti. Fakat Niğbolu’ya yaklaştığında Serdârıekrem Abdülkerim Paşa acilen Plevne’ye yönelmesi için emir gönderdi. Osman Paşa Plevne’ye ulaştıktan sonra burada sahra istihkâmları inşa ettirdi, avcı hendekleri kazdırdı, topçu birliğinin büyük bir kısmını toprak siperler gerisine yerleştirdi. Grandük Nikola, Osmanlı kuvvetlerinin Plevne yöresinde toplanmakta olduğu haberini alınca General Krüdener’e hücum etmesi için emir verdi. General Krüdener’in henüz takviye almamış yorgun Osmanlı birliklerini bu mevkiden atmak için taarruzda bulunduysa da başarılı olamadı. I. Plevne Muharebesi diye anılan bu muharebe sonucu General Gurko, Balkanlar’dan tekrar kuzeye çekilmek zorunda kaldı.
-
Çaka Bey
Ege sahillerinde denizcilik faaliyetlerine girişen ilk Türk beylerinden olup kaynaklarda hakkında çok az bilgi bulunmaktadır. Çaka Bey, Malazgirt Savaşı’nı takip eden yıllarda Alparslan’ın Anadolu’nun fethiyle görevlendirdiği beylerden biri olup Danişmendname’ye göre Sultan Turasan’ın maiyetinde bulunuyordu. Sultan Turasan 20.000 kişilik kuvvetiyle yanında Çaka ve başka birkaç bey ile Kayseri’den İstanbul’a kadar akınlar yaptı ancak onların akınları bir deniz savaşında son buldu. Muhtemelen Çaka Bey bu mücadelelerin birinde Bizans’a esir düştü ve İmparator Nikephoros Botaneiates’in sarayına gönderildi. Anna Komnena’ya göre Çaka, sarayda Homeros’u okuyup anlayacak kadar Bizans dilini ve Bizans savaş metotlarını öğrendi, hatta Bizans tahtına göz diktiği belirtilen Çaka’nın denizciliğe önem vermesinin sebebi İstanbul’u ele geçirme planlarına dayandırılmaktadır. İmparator I. Aleksios Komnenos tarafından bütün imtiyazları elinden alınan Çaka Bey’in daha sonra İzmir’i ele geçirdiği görülmekte fakat İstanbul’dan nasıl ayrıldığı ve İzmir’i hangi tarihte aldığı bilinmemektedir.
-
II. Mahmud
II. Mahmud, 30. Osmanlı padişahı. Osmanlı'nın devlet yapısı ve merkezileşme alanındaki yaptığı reformlarda önemli rolü vardır. Uzun süre Mısır Sorunu'yla boğuşan padişah Yunanistan'ın özerkliğini önleyemedi. II. Mahmud, merkezle arası iyi olmayan ayanlarla, ilk kez Osmanlı padişahının haklarına kısmi bir şekilde kısıtlama getiren Sened-i İttifak sözleşmesini imzaladı. Yeniçeri ocağını kaldıran padişah, modern bir ordu kurdu ve iyice yıpranan tımar sistemine de son verdi. Şair yönü de olan II. Mahmud, ''Adli'' mahlasıyla şiirler de yazdı.
KELAM
Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.
İbn Haldun