Av. Hasan Sözmener
İlk soruşturma
Yasa dışı kürtaj davası olarak bilinmekte olan ceza davasıyla ilgili, yürütülen yargısal işlemler hakkında, bana bir takım sorular sorulmaktadır. Bu nedenle bu haftaki yazımda, yürütülmekte olan yargısal işlemler hakkında bilgi vereceğim.
Yargılamayı yapacak olan mahkeme açısından, ceza davaları ikiye ayrılmaktadır. 1. Seri usulde yargılanabilen davalar, 2. Ağır cezalık davalar. Seri usulde yargılamayı, bir tek yargıçtan oluşan kaza mahkemeleri yapmaktadır. Ağır cezalık davaların yargılamasını ise, 3 yargıçtan oluşan ağır ceza mahkemeleri yapmaktadır.
Suç, 5 yıla kadar hapis veya 20.000 TL’sine kadar para cezası veya her ikisini gerektiriyorsa, böyle bir suçla ilgili açılan ceza davası, tek yargıçtan oluşan mahkeme tarafından dinlenir ve karara bağlanır. Suç, belirtilen cezalardan daha fazla bir cezayı gerektiriyorsa, böyle bir suçla ilgili açılan ceza davası, ağır ceza mahkemesi tarafından dinlenerek karara bağlanır.
Ülkemizde iki tane ağır ceza mahkemesi bulunmaktadır. Lefkoşa Ağır Ceza Mahkemesi ve Gazimağusa Ağır Ceza Mahkemesi.
Ağır ceza mahkemesinde dinlenip karara bağlanacak davalar, yasa gereği, direkt olarak ağır ceza mahkemelerine dosyalanamazlar. Tüm ceza davaları, kaza mahkemelerine dosyalanır. Tüm ceza davaları öncelikle, tek yargıçtan oluşan kaza mahkemesi huzuruna gider. Tek yargıçtan oluşan kaza mahkemesi, seri usulde yargılanabilen ceza davalarını dinler ve karara bağlar ancak, ağır ceza mahkemelerinde yargılanması gereken davaları dinleyip karara bağlayamaz. Tek yargıçtan oluşmakta olan kaza mahkemeleri, ağır ceza mahkemelerinde yargılanması gereken davaları, ağır ceza mahkemelerine havale etmekle veya etmemekle görevlidirler. Bunu yapabilmek için de, yasa gereği ya, ilk soruşturma yaparlar, ya da, başsavcının yazılı istemi üzerine, ilk soruşturma yapmadan, belgeler üzerinden, havaleyi yapıp yapmamaya karar verirler.
Yani ağır ceza mahkemeleri, tek yargıçtan oluşan kaza mahkemelerinin, kendilerine havale ettikleri, ağır cezalık davaları, dinleyip karara bağlarlar.
Bir örnek verelim; sanık Ahmet aleyhine, basit hırsızlık suçuyla ilgili bir ceza davası getirildi. Ahmet’in işlediği iddia edilen suçun azami cezası 3 yıla kadar hapis cezasıdır. Dolayısıyla Ahmet aleyhindeki davayı, tek yargıçtan oluşan kaza mahkemesi dinleyecek ve Ahmet’i, suçlu bulup mahkum edecek ya da, beraat ettirecektir. Sanık İbrahim aleyhine, cinsel tecavüz suçu ile ilgili bir dava getirildi. İbrahim’in itham edilmekte olduğu suçun cezası, ömür boyu hapis cezası olduğundan, yani, 5 yıldan fazla hapis cezası olduğundan, tek yargıçtan oluşan kaza mahkemesi böyle bir davayı dinleyip karara bağlayamayacaktır. Tek yargıçtan oluşan kaza mahkemesi, sanık İbrahim’i yargılanması için ya, ağır ceza mahkemesine havale edecek ya da, etmeyecektir. Havale edip etmeme kararını verebilmek için de, ya ilk soruşturma yapacak, ya da, başsavcının yazılı istemi üzerine, sunulan belgeleri inceleyecektir.
Anlaşılacağı üzere, tek yargıçtan oluşan kaza mahkemesinin, başsavcının yazılı istemi olmadığı durumlarda, ağır ceza mahkemesine havale yapıp yapmamakla ilgili kararını verebilmesi için, ilk soruşturma yapması gerekmektedir.
İlk soruşturmada, tek yargıçtan oluşmakta olan kaza mahkemesi, öncelikle, başsavcılığın şahitlerini dinler ve ilk nazarda yeterli şahadet bulursa, sanığı, müdafaaya çağırır. İlk soruşturmada, sanık, başsavcılığın şahitlerini sorgulama hakkını saklı tutabilir ve savunma hakkını da saklı tutabilir. İlk soruşturma neticesinde mahkeme, sanığı suçlu bulup mahkum edemez veya sanığı beraat ettiremez. İlk soruşturma sonunda, tek yargıçtan oluşan kaza mahkemesi, sanığı yargılanmak üzere, ya ağır ceza mahkemesine havale eder ya da, etmez. Yasa dışı kürtaj davasında da halen yürütülmekte olan yargısal işlemler, tek yargıçtan oluşan mahkeme tarafından yürütülmektedir ve “yapılanlar ilk soruşturmadır. Yani ilk soruşturma sonunda, sanıkların suçlu olup olmadıklarına dair karar verilmeyecektir. Sanıklar, havale edilmeleri halinde, ağır ceza mahkemesi tarafından yargılanacaklar ve suçlu olup olmadıklarına, ağır ceza mahkemesi karar verecektir.