KALP EK ATIMLARI (EKSTRASİSTOL)
Çoğu kişinin, kendini bütünüyle iyi hissettiği bir sırada, çoğunlukla dinlen-mefdurumundayken, kalp dolayında garip bir duygu fark ettiği olmuştur. Bu duyguyu herkes değişik bir biçimde ifade eder; kalpte bir heyecan hissi, bir kanat çırpışı, göğüste bir darbe, kalpte bir sıçrama gibi tanımlara sık rastlanır.
NASIL OLUŞUR?
Atım (sistol) kalbin kasılmasıdır; ek atım da (ekstrasistol) aynı şeydir, ama henüz olgunlaşmamıştır ve normal atıma oranla daha zayıftır. Kalp kasılma (atım) ve gevşemelerden (dolum) oluşan sabit ve belirgin bir ritim izler; bu nedenle iki atım arasındaki süre her zaman aynıdır (doğal olarak belli sınırlar içinde, kalp atımlarının hızı artabilir ya da yavaşlayabilir).
Ek atımda kalp gereken süreden önce kasılır ve iki atım, yani normal olan atım ve hemen onu izleyen ek atım yaklaşarak yukarıda betimlenen durumu doğurur. Bunu çok kısa süren ama sonsuz gibi gelebilen bir ara izler ve kişi bu süre içinde giderek artan bir kaygıyla kalbinin yeniden çarpmasını bekler. Bu olguyu anlamak için ek atımın nasıl ortaya çıktığına ilişkin bilgi sahibi olmak gerekir.
Durum yeterince açık değildir. Kalp uzmanlarının sık görülen ve olağan bir durum olan bu sorunla uzun zamandır ilgilenmelerine karşın, kesin bir sonuca ulaşılamamıştır.
Sağ kulakçıktaki sinüs-kulakçık düğümünden çıkan uyanlar bütün kalbe yayılarak kasılmayı sağlar. Ek atım olgusunda, kalbin kulakçık ve karıncıktaki herhangi başka bir yeri sinüs-kulakçık düğümünden Önce uyarıyı doğurur; böylece kalp daha erken ve daha az bir güçle kasılır. Bu süre içinde karıncıklara az kan girer.
Yukarıda anlatılan bütünsel bir açıklamadan çok, olayın bir yorumudur. Daha karmaşık ve ayrıntılı başka yorumlar da yapılmıştır. Ek atım kasılması sürerken ya da bittiğinde normal kasılma zamanı gelir; sinüs-kulakçık düğümü kalbe uyarıyı gönderir, ama kalbi ya etkin kasılma sırasında, yani ek atım hâlâ sürerken, ya da bunun hemen sonrasında kalbin kasılma gücünün olmadığı bir dönemde (refrakter dönem) bulur. Uyan böylece bir etki yaratamadan harcanır gider ve yeni bir kasılmanın oluşması için sinüs-kulakçık düğümünden çıkacak bir sonraki uyanyı beklemek gerekir. İşte bu nedenle ek atımla sonraki normal atım arasında geçen süre, zaten yapısal olarak endişeli ve kalbini dinlemekte olan kişiyi meraklandıracak ölçüde uzundur. Ek atımı her zaman “tamamlayıcı ara” izlemez. Özellikle si-nüs-kulakçık düğümünün yerini tutan kalp kası bölgesi kulakçıkta bulunuyorsa, bu ara gerçekleşmez. Çünkü normal olmayan uyan sinüs-kulakçık düğümüne yayılarak onu boşaltır. Bu durumda ek atımla sonraki atım arasında, iki normal atım arasındaki olağan süre geçer. Bu, düğümün yeniden yüklenmesi için gereken normal süredir.
NEDENLERİ
Ek atımlara çok sık ıastlamr. Ek atımların az ya da çok sıklıkta görülmediği ki-, şi neredeyse yok gibidir.
Bu olayın neden olduğu öznel duyumlardan daha önce söz ettik, ama ek atımlar genellikle bütünüyle belirtisizdir ve bu nedenle fark edilmeyebilir. Ek atıma yol açan bir ya da daha çok nedenden söz edebilmek güçtür; çünkü nedenler kişiden kişiye değişir. Bazen bu duruma o an var olan bir hastalık yol açabilir; örneğin, romatizma ya da kalpteki mikrobik bir hastalık, kalpte normal olmayan bir biçimde uyarılan hasta bölgeler ortaya çıkarabilir. Bu durumda, odak denen ve mikropların belirgin zararlara yol açmadan yerleştiği bölgeler önem kazanır, ama bazen de mikroplar yanıltıcı bir biçimde uzak organlara yerleşebilirler. En önemli merkezler çürük dişler ve sürekli hasta olan bademciklerdir. Bazen yüksek tansiyonu ve damar sertliği bulunan yaşlılarda, zamanla kalbin yapısında gelişen yapısal bozukluklar da ek atıma neden olabilirler. Ama ek atım genellikle seyrek görülen ve sıradan nedenlere bağlıdır; çoğu zaman ise nedenlerin ne olduğu anlaşılamaz. Bu olgularda bozukluğun görüldüğü kişiler bütünüyle sağlıklıdırlar. Bazılarında bağırsak şişkinliği ek atıma neden olur; bu duruma bağırsaktan kaynaklanan bir refleks yol açar. Kabızlıktan yakman, mide iltihabı ya da safrakesesi hastalıkları olan kişiler için de benzer bir durum söz konusudur.
Solunum sistemi ile ek atımlar arasındaki ilişkiye sık rastlanır. Ek atımlar genellikle derin soluk alma sırasında ortaya çıkar. Bunun nedeni vagus sinirinin uyarılmasına bağlıdır. Bu durumda kalp atım hızı yavaşlar.
BELİRTİLERİ
Ek atım genellikle dinlenme sırasında görülür; seyrek olarak kalp atımları hızlandığında ortaya çıkar. Bu olgularda sinüs-kulakçık düğümü güçlü bir biçimde gelişmeyi denetler. Ek atımların ortaya çıkmasında hastanın ruhsal durumu çok önemlidir. Örneğin, hekimin muayenesi sırasında, bir dakika öncesine değin sık olan ek atımlar durabilir. Çabuk heyecanlanan sinirli kişilerde ek atımlar abartılarak değerlendirilir. Sürekli kendini dinleyen hasta erken kasılmaların yinelenmesine uygun bir ortam yaratır. Sigara ve kahvenin ek atımların ortaya çıkmasında önemli rolü vardır. Hastanın durumu dikkatle izlendiğinde, çok sigara ve kahve tüketimine bağlı olarak ek atımların sıklaştığı görülür.
Ek atım incelenmesi gereken bir bozukluktur. Bu nedenle hekim muayenesi gerekir ve bozukluğun gerçek önemi hekim tarafından saptanabilir. Bir hastalığın varlığı dışlandığında, kendi başına zararsız olduğu için göz ardı edilebilir. Özel bir dikkat gösterilmezse, fark edilmez ve bazı olgularda kendiliğimden kaybolur.
Kaç ek atım biçimi vardır?
Değişik ek atım biçimleri vardır. Bunlar arasında en sık görülenler şunlardır: Kanncıkiistü ek atım (kulakçıktan doğan normal olmayan atımlar); nodal (düğümsel) ek atımlar (kulakçık-karıncık arası düğümden doğan normal olmayan atımlar); karıncıktan kaynaklanan ek atımlar. Tek bir bölgeden gelen ek atımlar tek merkezli olarak adlandırılır. Değişik bölgelerden kaynaklanan ek atımlara çok merkezli denir. Salvo ek atımlar art arda gelenlerdir. Bir normal atımı bir ek atım izliyorsa ikili ritim söz konusudur.
Ek atımlar tehlikeli midir?
Ek atımlar her zaman tehlikeli değÜ-dir. Genellikle geçici bir uyarılma durumuna bağlıdır ve gençlerde, spor yapmaları durumunda ortadan kalkabilir. Ek atımlar bir kalp hastalığı ya da dolaşım bozukluklanyla birlikte görülürse durum değişir. Bu olgularda eşlik ettikleri hastalığın ağırlaşmasına neden olabilirler. Örneğin, çok sıklaşacak karıncık taşi-kardisine ve ani ölümlere yol açabı-
KALP EK ATIMLARI (EKSTRASİSTOL)