Dünya tarihi boyunca yaşanan pek çok doğal afette, salgınlarda ya da beşeri kaynaklı olaylarda milyonlarca kişi hayatını kaybetti. Teknolojinin ve bilimin gelişmediği bu yıllarda felaketlerin önlenmesi için pek fazla bir şey yapılamıyordu. Öte yandan sağlık imkanları da gelişmediği için felaketlerden sonra, yeterli sayıda kişiye müdahale edilemiyordu. Tüm bunlar nedeniyle ise yaşanan afetler, çok fazla kayba neden oluyordu. Aralık 1952’de Londra’da yaşanan sis olayı da bunlardan biriydi. Yalnızca birkaç günde, sis nedeniyle resmi olmayan kaynaklara göre 12 bin kişi yaşamını yitirdi.
1.
Londra, 13. yüzyıldan beri hava kirliliğinden muzdaripti. Bu durum 1600’lerde daha da kötüleşti. Ancak 1952 yılında, durum içinden çıkılmaz bir hal aldı. O dönem birçok evde kömür sobası kullanılıyordu.
2.
1952 yılının aralık ayına gelindiğinde Londralılar alışılmadık bir soğuk hava dalgasıyla karşı karşıya kaldı. Bu nedenle ısınmak için çok daha fazla kömür yaktılar. Daha kaliteli “sert” kömürler ( antrasit gibi ) II.Dünya Savaşı borçlarını kapatmak için ihraç edilme eğilimindeyken, savaş sonrası yerli kömürler (nispeten düşük kaliteli) ise halk tarafından kullanılıyordu.
3.
Bir çeşit kükürt içeren bu kömürlerin dumanları yayıldıkça havadaki kükürt dioksit miktarı arttı. Ayrıca Greater London bölgesinde Fulham, Battersea, Bankside, Greenwich ve Kingston upon Thames dahil olmak üzere çok sayıda kömürle çalışan elektrik santrali bulunuyordu. Doğal olarak tüm bunlar, hava kirliliğini daha da artırdı.
4.
Tarihler 4 Aralık’ı gösterdiğinde ise Londralılar alışılmadık bir güne uyandı. Tüm şehri sis kaplamıştı, görüş seviyesi oldukça azalmıştı. Rüzgar esmediği ve kömür sobaları yakılmaya devam ettiği için, tüm o zehirli gazlar sisin içerisine hapsolmuştu. Birleşik Krallık Meteoroloji Ofisi’ne göre; sisli dönem boyunca her gün havaya şunlar karıştı; 1.000 ton duman partikülü, 140 ton hidroklorik asit, 14 ton florin bileşiği ve 800 tona dönüştürülmüş olabilen 370 ton sülfür dioksit sülfürik asit.
5.
Ortaya çıkan sis, ev ve sanayi bacalarından çıkan duman, motorlu araç egzozlarından gelenler gibi partiküller ve kükürt dioksit gibi diğer kirleticilerle karışarak, ertesi gün başkenti örten kalıcı bir duman oluşturdu.
6.
Katran gibi kurum parçacıklarının varlığı, sise sarı-siyah rengini verdi. 4 Aralık’ta kenti kaplayan sis nedeniyle toplu taşımalar çalışamaz hale geldi. Sisin içerisindeki yoğun gaz, soluyan kişilerde rahatsızlıklara neden oldu. Londra Metrosu haricinde toplu taşıma durdu. Sis o kadar yoğundu ki, kapalı alanlara bile sızdı. Bu nedenle konserler ve film gösterimleri iptal edildi. Ayrıca doğa sporları etkinlikleri de iptal edildi.
7.
Pek çok kişi solunum güçlüğü şikayetiyle hastanelere başvurdu. Raporlara göre; sis nedeniyle ilk gün 100’den fazla ikinci gün ise 300’den fazla kişi yaşamını yitirdi, insanlar zehirleniyorlardı.
8.
4 Aralık’ta şehri etkisi altına alan sis, 9 Aralık’a kadar sürdü. Görüş mesafesi 1 metreye kadar düştü. Sis nedeniyle resmi raporlarda 6 bin kişinin öldüğü yazılsa da, sisin kalkmasını takiben ölümler devam etti. Asla sonuçlandırılmayan bir ön rapor, bu ölümleri bir grip salgınından sorumlu tuttu. Ortaya çıkan kanıtlar, ölümlerin yalnızca bir kısmının grip kaynaklı olabileceğini ortaya koydu.
9.
Ölümlerin çoğu solunum yolu enfeksiyonlarından, hipoksiden ve dumandan kaynaklanan akciğer enfeksiyonları nedeniyle gerçekleşti. 2004’te yayınlanan araştırma, ölümlerin sayısının güncel tahminlerden önemli ölçüde daha fazla olduğunu, yaklaşık 12 bin olduğunu gösteriyor.
10.
12 bin kişinin öldüğü bu felaketin ardından Londra’da 1956 yılında Temiz Hava Yasası yürürlüğe girdi. Bu yasayla hava kirliliği azaltıldı. Ev sahiplerine, kömür yerine farklı alternatifler kullanmaları önerildi, teşvikler sunuldu.
Kaynak: 1