Edo döneminin Japon ressamı Getsuju’nun ‘Kurbağa ve Fare’ resmi
Kurbağa, kültürde çeşitli roller oynamaktadır ve Kurbağa Prens gibi peri masallarında ve folklorde ortaya çıkmaktadır. Eski Mısır’da ve Mezopotamya’da, kurbağalar doğurganlığı simgeliyorlardı. Yunanca didaktik Fisiologus derlemesine dayalı Ortaçağ Hıristiyan geleneği, sırasıyla, doğrucu ve günahkar toplumları temsil eden kara kurbağaları ile su kurbağaları arasında ayrım yapıyordu. Kurbağalar, Ezop’a atfedilen fablların, çeşitli kültürlerdeki atasözlerinin ve sanatın konularıdır.
TARİH
ESKİ MISIR
Eski Mısır İlk Hanedan Döneminden kalma (MÖ 3000 dolayları) kurbağa heykelciği (Cleveland Sanat Müzesi)
Eski Mısırlılara göre, başka türlü çorak olan topraklara verimlilik getiren Nil nehrinin yıllık taşkınlarından sonra milyonlarcası doğduğu için, kurbağa, yaşam ve doğurganlık simgesiydi. Sonuç olarak, Mısır mitolojisinde, Heket adlı doğurganlığı belirten bir kurbağa tanrıça doğdu. Heket, genellikle, bir kurbağa olarak ya da kurbağa başlı bir kadın olarak veya daha nadiren, doğurganlıkla ilişkisini açıkça gösterecek biçimde erkeklik organı ucundaki bir kurbağa olarak tasvir ediliyordu.
Ogdoad’ı temsil eden ve 4 tanrı (kurbağa başlı) ve tanrıça (Yılan başlı) çiftinin görüldüğü Dendera Tapınak Kompleksi’ndeki Hathor Tapınağı’ndaki Roma dönemi kabartması: Üst sağda, Nu ve Nut (ilkel sular); alt solda, Hehu ve Hehut (ölümsüzlük); alt sağda, Kek ve Keket (ilkel karanlık); alt solda, Ni ve Nit (hareketsizlik veya uyku ilkesi)
Son Eski Mısır Dönemi metinleri, 8 ilkel tanrı topluluğu olan Hermepolis Ogdoad’ı (tanrı sekizlisi), kurbağa başlı (erkek) ve yılan başlı (dişi) olarak açıklamakla birlikte, onlar, çoğunlukla Yunan-Roma Dönemi kabartmalarında da böyle tasvir edilmektedirler. İçlerinden özellikle evren doğumunda yer alan ilkel su dolu boşluk tanrısı Nu, bazen, ikisinden birinde, tepesinde bok böceği bulunan kurbağa başıyla tasvir edilmektedir.
Eski Mısır Nil nehri ve taşkını tanrısı Hapi‘nin İki Ülkenin Birleştiricisi (sema-tawy) motifi halindeki ikili tasviri. Bitkileri, büyük göğüsleri ve karnı, bereketi; mavi teni ise, Nil nehrinin yaşam veren sularını simgelediği halde, o, Yukarı Mısır (sağ yarıdaki lotus) ile Aşağı Mısır’ın (sol yarıdaki papirüs) simgelerini beraber bağlamaktadır.
Hapi, Mısırlıların ürün yetiştirmesini sağlayan kıyılarına zengin lığ (verimli toprak) biriktiren yıllık Nil nehri taşkını tanrısıydı. Aşağı Mısır’da, bölgede bulunan papirüsler ve kurbağalar onu simgeliyorlardı; o, papirüs bitkileriyle süsleniyor ve kurbağalar ona hizmet ediyorlardı.
Diğer belaların doğası gibi, eski Mısır’ı lanetlemek için gönderilen Kitabı Mukaddes’teki kurbağa felaketleri ile, Musa’nın tanrısının Mısır’ın tanrıları üzerindeki egemenliğinin gösterilmesi amaçlanıyordu.
Klasik Dönem
Bir 1919 Ezop Masalları seçmeleri kitabında, Milo Winter’ın çizdiği ‘kurbağa yiyen Kral Leylek’ resmi.
Porselen kara kurbağaları, Çing hanedanı, 19. yüzyıl-20. yüzyıl başları.
Nevada eyaletindeki Rhyolite hayalet şehrindeki Bullfrog (boğa kurbağası ya da bilimsel adıyla Rana catesbeiana anlamındadır) Madeni’nin 1907 yılı posteri.
Yunanlar ve Romalılar, kurbağaları, doğurganlık ve uyum ile ilişkilendirmekle beraber, aşk ve güzellik tanrıçası Afrodit’i çağrıştıran çapkınlıkla da ilişkilendiriyorlardı.
- Kurbağalar ile Fareler arasındaki savaş (Batrakhomuomakhia), aslında İlyada destanının bir parodisi olmasına rağmen, Homeros’a yaygın şekilde atfedilmiş sahte bir destandı.
1749 yılına ait Latince Odesa destanı ve Batrakhomuomakhia kitabının baskısı
- Kral Arzulayan Kurbağalar, Ezop’a atfedilen bir öyküncedir. Kurbağalar, baş tanrı Zeus’a kral istemek için yalvardılar. Zeus, kralları olması için bir kütük yerleştirdi. Kurbağalar ise, sırf bir kukla değil, sert ve korkunç bir kral isteyerek buna karşı çıktılar. Bu nedenle, Zeus, onlara, kralları olması için bir leylek gönderdi. Yeni kral ise, ( pek çok insan kralın da yaptığı gibi) uyruğundakileri avlayarak yuttu.
Ezop Masalları (Aesop’s Fables) kitabının 1895 baskısında yer alan Charles Robinson’un ‘Kral Arzulayan Kurbağalar’ fablının ‘yeni akım’ (art nouveau) çizimi
- Ezop, bir öküzün büyüklüğü kadar kendisini şişirmeye çalışan bir kurbağa hakkında da bir öykünce yazmıştır. Ayrıca, Romalı yazar Gaius Julius Phaedrus (Faidros) (ve daha sonra Fransız öykünce yazarı Jean de La Fontaine) de bu öyküncenin uyarlamalarını yazmışlardır.
Charles Bennett’ın resimlendirdiği İnsan Doğasına Çevrilmiş Ezop Masalları ve Diğerleri (1857) kitabındaki “Kurbağa ve Öküz” öyküncesinin çizimi.
- Kurbağalar, Aristofanes’in yazdığı bir komedi oyunudur. Kurbağalar korosu, şu ünlü sesleri yankılayan dizesini söylemektedir: “Brekekekeks koaks koaks”.
Aristofanes’in ‘Kurbağalar’ oyununun afişi
“Harun Peygamber’in sopasıyla nehri işaret etmesi ile nehir kurbağalarla akmaya başlıyor.” cümlesinin resmi (Kitabı Mukaddes, Mısır’dan Çıkış 8:6). Oyma baskı. 27,50 x 19,20 cm. İkonografi Koleksiyonu. Wellcome Kütüphanesi. Londra.
Kitabı Mukaddes’in Mısır’dan Çıkış kitabında, İkinci Bela (8:6), Mısır’a gönderilen kurbağalardır. Ayrıca, Yeni Ahit’te, kurbağalar, ayrıca, Vahiy bölümünün 16:13 no.lu kısmında, ahlaksız ruhlarla da ilişkilendirilmektedir.
Ortaçağ ve Erken Modern Dönem Tarihi
Yunanca didaktik Fisiologus derlemelerine dayanan Ortaçağ Hıristiyan geleneği, sırasıyla, doğrucu ve günahkar toplumları temsil eden kara kurbağaları ile su kurbağaları arasında ayrım yapıyordu. Halk dini ile gizlicilikte, kurbağa, ayrıca, büyücülükle ilişkilendirilmiş ya da aşk iksirinin bir bileşeni haline gelmiştir.
Japon şair Matsuo Başo, en ünlü haiku hece ölçülü (5+7+5) şiirlerinden birini, eski havuza atlayan bir kurbağa hakkında yazmıştır.
Çağdaş Kültürde
Atasözleri ve Tutulan Gelenekler
Kuyudaki kurbağa (Kupa Manduka)
Dar görüşüne sahip olma hakkındaki “kuyudaki kurbağa” sözü, diğer dillerden Sanskritçede (“Kupa Manduka”, कुपमन्डुक), Bengal dilinde ” কুপমন্ডুক”, Vietnamcada e “Ếch ngồi đáy giếng coi trời bằng vung” ( kurbağa gökyüzünü kuyunun ağzı kadar sanır) şeklinde bulunmaktadır. Çin uyarlamaları, Doğu Denizi’nin kaplumbağasından büyük ve küçük bahseden, terk edilmiş bir kuyuda yaşayan bir kurbağanın yer aldığı Taoculuk klasiği Çuangzi eserinden gelen “坐井觀天” (gördüğü kuyunun ağzı ile bahseder gökyüzünden) ve “井底之蛙”dır (kuyudaki kurbağa). Malaya dili uyarlaması ise, “Bagai katak dibawah tempurung”tur (” Hindistan cevizi kabuğu altındaki kurbağa gibi”).
Diğer kurbağa atasözleri arasında, Amerikan atasözü “Bir kurbağaya bakarak onun ne kadar yükseğe zıplayacağını söyleyemezsiniz.” ve İran atasözü “Yılan yaşlandıkça, kurbağanın maskarası olur.” bulunmaktadır.
Geleneksel Çin kültüründe, kuyudaki kurbağa, anlayış ve görüş bakımından eksik bir kimsenin simgesi olmasına rağmen, kurbağa, aya ait ‘yin’i (Taoculukta büyük evrenin ve insan içindeki evrenin karanlık eğimli şekli) temsil etmekle beraber, Kurbağa ruhu Çing-Va Şeng, şifa ve işte iyi talih ile ilişkilidir.
Eylem eksikliğini örnekleyen sözde kurbağa davranışı, haşlanmış kurbağanın şu sıkça tekrarlanan hikayesinde anlatılmaktadır: kaynar suya atılırsa, bir kurbağa dışarıya zıplar, ama soğuk suya atılıp yavaşça ısıtılırsa, o tehlikeyi fark etmez ve diri haşlanır. Hikaye, kurbağaların çok yavaş ısıtıldıkları sürece, ısınan suda kaldıklarının gösterildiği 19. yüzyıl deneylerine dayanıyordu. Ancak bu deneylerin geçerliliği tartışmalıdır. Harvard Üniversitesi Biyoloji Bölümü’nden Douglas Melton, “Eğer kaynar suya bir kurbağayı atarsanız, o zıplamaz. Ölür. Eğer soğuk suya atarsanız, ısınmasını beklemeden zıplar – Sizin için orada hareketsiz oturmaz.”, diye belirtmektedir.
Mutfak ve Şekerleme
Kurbağalar, başta Fransa olmak üzere yenilmektedirler. Bir yemeği, ‘cuisses de grenouille’ yani ‘kurbağa bacağı’ olarak bilinir ve özellikle yaygın olmamasına rağmen, Fransız mutfağının göstergesi olarak kabul edilir. Bundan ötürü, “frog” (kurbağa), ayrıca, İngilizcede Fransız halkını tanımlayan küçültücü bir ifadeye dönüşmüştür.
Freddo Frog, Avustralya’nın tutulan bir çikolatası markasıdır.
Güney Avustralya eyaletindeki Balfours fırınında satışa sunulan üç kurbağa kekli bir takım.
Kurbağa keki, Güney Avustralya’nın miras ikonu olan bir fondan tatlısıdır.
Sanatta
Eski Peru’nun Moçe halkı, hayvanlara tapıyordu ve sanatlarında çoğunlukla kurbağaları tasvir ediyorlardı.
Moçe kurbağası, MS 200, Larko Müzesi, Lima, Peru
Moçe kurbağası, MS 200, Larko Müzesi, Lima, Peru
Mexico City’deki Anahuacalli Müzesi’nde bulunan kurbağa başı ağızlı seramik kap
Jean Carriès’in mine kaplı sert çiniden yaptığı Kara kurbağası ve Kurbağa heykeli
Japonya’da bulunan 12. yüzyıla ait Chōjū-jinbutsu-giga adlı resim tomarlarının güreşen kurbağaları gösteren parçası
Uçurtmanın kuyruğuna gülünç bir şekilde bacaklarından bağlı bir kurbağanın görüldüğü Gustave Doré’un ‘Yer ile Gök Arasında’ resmi
Meksikalı ressam Hermenegildo Bustos’un kurbağa ve akrebin de yer aldığı ‘Meyveli Natürmort’ adlı natürmort resmi
Frizya ilinin Súdwest-Fryslân belediyesinin Makkum köyünde bulunan eski Hollanda çinisi
“Eski Arkadaşım Dr. Kurbağa”. “Frog In Your Throat ” Şirketi gırtlak ilacının reklam kartpostalı
Çağdaş Pop Kültürü
Kurbağaların dönüşümü ya da kurbağalara dönüşüm teması, ayrıca, Kurbağa Prens’te olduğu kadar, insanları kurbağalara dönüştüren büyü içeren Final Fantasy (Son Düş) ve Chrono Trigger (Chrono Tetiği) gibi hayal sahnelerinde de belirgin biçimde ön plana çıkarılmaktadır.
Crunchy Frog (Gevrek Kurbağa), “Ticaret Tanımı Yasası” adlı bir Monty Phyton komedi grubu skeçinden kaynaklanan hayali bir şekerlemedir. Çikolatalı Kurbağalar, Harry Potter hayali evreninde tutulan bir tatlıdır. Kitaplarının birinde de nane şekeri kara kurbağalarından bahsedilmektedir.
Yolu geçmek üzere olan Frogger (Kurbağacı)
Kurbağalar, video oyunlarında, örneğin, Frogger’da (Kurbağacı) ve Ribbit King’s (Kurbağa Vıraklaması Kralı), tutulan deneme ve acımasızlık denekleridirler.
Michigan J Frog
2005 yılında piyasaya sürülen Star Fox video oyunu dizisinin dördüncüsü olan Assault’taki (Saldırı) Slippy’nin (Slippy Toad: Kaygan Kara Kurbağası) resmi
Kukla Gösterisi’nin (The Muppet Show) vicdanlı ve disiplinli kahramanı Kurbağa Kermit (Kermit the Frog)
Bir Warner Brothers çizgi filminde rol alan Michigan J. Frog, sadece, sahibi için şarkı söyleme ve dans etme adetlerini yerine getirmektedir. Başka birisi ona baktığında, kurbağa duruşuna dönmekte ve bağırmaya başlamaktadır. Star Fox video oyunları dizisindeki bir kahraman olan Slippy Toad (Kaygan Kara Kurbağası), yetenekli bir tamircidir, ama çoğunlukla takım arkadaşlarınca kurtarılmaya ihtiyaç duymasıyla macerası sona eren sıradan bir pilottur. Diğer yandan, Kurbağa Kermit (Kermit the Frog), Susam Sokağı çocuk televizyon dizisi ile kuklaların rol aldığı aileye yönelik komedi – varyete televizyon dizisi Kukla Gösterisi’nin (The Muppet Show) vicdanlı ve disiplinli kahramanıdır; açıkça arkadaş canlısı ve çok yetenekli olduğu halde, çoğunlukla, daha gösterişli kahramanların hayalperest davranışlarına yaltaklanırken canlandırılmaktadır.
Kurbağa Pepe (Pepe the Frog)
Kurbağa Pepe (Pepe the Frog), Matt Furie’nin Boy’s Club güldürü dizisindeki kurbağa yüzlü ve insan bedenli komik bir çiziminden çıkan bir internet geyiğidir. Popülerliği, 2008’de, internet üzerindeki MySpace sosyal ağ sitesi, Gaia Online sosyal ağ sitesi ve 4chan duyuru panosunda durmadan arttı ve 2015’te sosyal ağ ve blog sitesi Tumblr’da en tutulan internet geyiklerinden birisi oldu.
Çeviren: Yalçın Ceylanoğlu
HER HAKKI MAHFUZDUR.
|Evernote her şeyi hatırlamanıza ve çaba sarf etmeden düzenli olmanıza yardımcı olur. Evernote’u İndirin.|