Dispepsi nedir?
Mide asidi zararlı mı?
Tedavisi nasıl yapılıyor?
Tedavide nelere dikkat edilmeli?
Zerdeçal ve nelere etki ettiği
Yeni araştırma nasıl yapıldı?
Dispepsi şikayetlerinde omeprazol ve zencefil etkinlikleri nasıl bulundu?
Araştırmaya göre zencefil nasıl kullanılmalı?
Zencefil kullanmanın yan etkileri neler?
PPI’ları uzun süre kullanmak zararlı mı?
Dispepsi nedir?
Dispepsi, üst karın bölgesinde (epigastrium) rahatsızlık veya ağrı olarak tanımlanan, mideyle ilgili bir semptomdur. Genellikle “hazımsızlık” olarak da adlandırılır. Dispepsi, birkaç farklı semptomu içerebilir:
- Karın ağrısı veya rahatsızlık
- Şişkinlik
- Yemek yedikten sonra dolgunluk hissi
- Erken doyma hissi
- Midede yanma veya ekşime
Dispepsinin nedenleri genellikle benign (iyi huylu) olsa da, bazen daha ciddi bir durumun belirtisi olabilir. En yaygın nedenler arasında gastroözofageal reflü hastalığı (GERD), gastrit, mide ülseri, safra taşları ve bazen mide kanseri bulunmaktadır. Ancak, birçok insanın dispepsi belirtileri olmasına rağmen, belirgin bir neden bulunamayabilir; bu duruma fonksiyonel dispepsi denir.
Dispepsi yaygın olmasına rağmen birçok hasta bu durumu tedavi etmek için doktordan randevu almaz. Reçetesiz satılan proton pompası inhibitörleri (PPI’ler), birçok ülkede ilk basamak ilaç olarak yaygın olarak tavsiye edilmektedir.
Dispepsinin tedavisi, altta yatan nedenine bağlıdır. Semptomları hafifletmek için yaşam tarzı değişiklikleri, diyet değişiklikleri ve bazen ilaçlar önerilebilir.
MİDE ASİDİ
Mide asisini azaltan ilaçlara genellikle ‘mide koruyucu‘ denir. Ancak bu terim yanlış. Normalde mide asidi zararlı değildir.
Mideyi kaplayan hücreler üç önemli madde salgılar: mukus, hidroklorik asit ve pepsin öncüsü (proteinleri parçalayan bir enzim). Mukus, mide astarındaki hücreleri asit ve enzimlerden zarar görmekten korumak için kaplar. Helicobacter pylori bakterisi enfeksiyonu veya aspirin ve diğer nonsteroid antienflamatuar ilaçlardan (NSAID’ler) kaynaklananlar gibi bu mukus tabakasının herhangi bir şekilde bozulması, mide ülserine yol açan hasara neden olabilir.
Hidroklorik asit, pepsinin proteinleri parçalaması için gereken yüksek asidik ortamı sağlar. Midenin yüksek asiditesi aynı zamanda çoğu bakteriyi öldürerek enfeksiyona karşı bir bariyer görevi görür. Asit salgılanması mideye giden sinir uyarıları, gastrin (mide tarafından salgılanan bir hormon) ve histamin (mide tarafından salgılanan bir madde) tarafından uyarılır. Pepsin, bir protein olan ve etin önemli bir parçası olan kolajeni sindiren tek enzimdir.
Alkol ve aspirin gibi sadece birkaç madde mideden doğrudan kan dolaşımına karışabilir ve bu da sadece küçük miktarlarda olur.
Mide asidinin sindirim sürecindeki rollerini özetleyecek olursak:
Proteinlerin Sindirimi: Mide asidinin birincil bileşeni olan hidroklorik asit (HCl), proteinleri daha küçük peptitlere parçalayan pepsin enziminin aktive edilmesine yardımcı olur.
Besin Maddelerinin Emilimi: Mide asidi B12 vitamini, kalsiyum, demir ve magnezyum gibi bazı hayati besinlerin emilimini kolaylaştırır.
Patojenlere Karşı Koruma: Midenin asidik ortamı, gıda ile mideye giren zararlı bakteri ve patojenlerin yok edilmesine yardımcı olarak enfeksiyonları önler.
Sindirim Enzimlerinin Aktivasyonu: Mide asidi, sindirimde rol oynayan diğer enzimlerin aktive edilmesine yardımcı olur.
pH’ın düzenlenmesi: Mide asidi, midedeki enzimlerin etkili bir şekilde çalışması için gerekli olan asidik ortamın korunmasına yardımcı olur.
Bununla birlikte, mide asidi sindirim ve genel sağlık için gerekli olsa da, sorunlu hale gelebileceği durumlar da vardır:
Gastroözofageal Reflü Hastalığı (GÖRH): Mide asidinin sık sık ağzınızla midenizi birbirine bağlayan boruya (yemek borusu) geri akmasıyla ortaya çıkar. Zamanla bu reflü yemek borusunun iç yüzeyini tahriş ederek mide ekşimesi gibi semptomlara yol açabilir.
EK BİLGİ: Reflü hastalığı kendini asit yetersizliği ve mide yanması olarak gösterir ve yemek borusu kanseri için bilinen bir risk faktörüdür. Ancak Karolinska Institutet’teki araştırmacılar tarafından BMJ’de yayınlanan yeni bir çalışma, artık hastaların çoğunda kanser riskinin daha yüksek olmadığını bildiriyor. Üç Kuzey ülkesinde yapılan geniş ölçekli bir çalışma, kanser riskinin yalnızca gastroskopide özofagus mukozasında değişiklik olduğu ortaya çıkan hastalarda arttığını göstermektedir.
Peptik Ülserler: Bunlar mide asidinin aşındırıcı etkisine bağlı olarak midenin, üst ince bağırsağın veya yemek borusunun iç yüzeyinde gelişen yaralardır. Aşırı asit üretimi veya gastrointestinal sistemin kendini aside karşı koruma yeteneğinin azalması durumunda ortaya çıkabilirler.
Zollinger-Ellison Sendromu: Bu, pankreas veya duodenumda (ince bağırsağın ilk kısmı) tümörlerin oluştuğu ve mide asidinin aşırı üretimine yol açan nadir bir durumdur.
İlaç Yan Etkileri: NSAID’ler (non-steroid anti-inflamatuar ilaçlar) gibi bazı ilaçlar midenin koruyucu mukoza tabakasını azaltarak asitle ilişkili ülser ve komplikasyon riskini artırabilir.
Kronik Kusma: Tekrarlayan kusmalar yemek borusunda asit erozyonuna neden olarak ağrı ve komplikasyonlara yol açabilir.
Aşırı mide asidi ile ilişkili durumları yönetmek için, çeşitli ilaçlar üretimini azaltabilir veya etkilerini nötralize edebilir. Bununla birlikte, uzun vadeli gastrointestinal sağlığı sağlamak için sadece semptomları değil, temel nedenleri de ele almak çok önemlidir.
Mide asidi azalırsa ne olur?
Hipoklorhidri (düşük mide asidi) veya aklorhidri (mide asidi yokluğu) olarak bilinen mide asidindeki azalma çeşitli sağlık sorunlarına yol açabilir. Mide asidinin azalmasıyla ilgili bazı durumlar ve komplikasyonlar şunlardır:
Gastrointestinal enfeksiyonlar: Mide asidi, yutulan patojenlere karşı ilk basamak savunma görevi görür. Asit seviyeleri azaldığında, mide ve bağırsaklarda bakteriyel ve fungal enfeksiyon riski artar.
Gastroözofageal Reflü Hastalığı (GÖRH): GÖRH genellikle aşırı asit ile ilişkilendirilse de, yetersiz mide asidi de bir neden olabilir. Mide yeterince asidik olmadığında, alt özofagus sfinkteri düzgün bir şekilde sıkılmayabilir ve mide içeriğinin yemek borusuna geri akmasına izin verebilir.
Besin maddelerinin emilim bozukluğu: Mide asidi besinlerin sindiriminde ve emiliminde çok önemli bir rol oynar. Azalmış asit seviyeleri şu eksikliklere yol açabilir:
B12 Vitamini: Diyetteki proteinden B12 vitamini salınımı için asit gereklidir.
Kalsiyum: Kemik yoğunluğunun azalmasına ve kırık riskinin artmasına yol açar.
Demir: Demir eksikliği anemisi ile sonuçlanır.
Magnezyum: Çeşitli fizyolojik süreçleri etkileyebilir.
Çinko: Bağışıklık fonksiyonu ve yara iyileşmesi için gereklidir.
İnce Bağırsakta Bakteriyel Aşırı Büyüme (SIBO): Azalmış mide asidi, bireyleri ince bağırsakta aşırı bakteri üremesine yatkın hale getirerek şişkinlik, gaz ve diğer gastrointestinal semptomlara yol açabilir.
Gastrik polipler: Mide zarında büyümeler olan bazı mide polipi türleri, özellikle proton pompası inhibitörleri (PPI) kullanıldığında, mide asidinin uzun süreli olarak azaltılması durumunda gelişebilir.
Mide kanseri: Midede uzun süredir devam eden iltihaplanma ve asit üreten hücrelerin kaybı ile karakterize bir durum olan kronik atrofik gastrit, mide asidi üretiminin azalmasına yol açabilir ve mide kanseri için bilinen bir risk faktörüdür.
İlaç etkileşimi riskinde artış: Mide asidi bazı ilaçların emilimini etkiler. Azalan asit seviyeleri, emilimlerini azaltarak veya artırarak ilaçların etkinliğini değiştirebilir.
Pnömoni riskinde artış: Bazı çalışmalar, asit baskılayıcı ilaçlar (PPI’lar gibi) kullanan bireylerin zatürreye yakalanma riskinin biraz arttığını göstermektedir.
Aklorhidri ile ilişkili semptomlar: Mide asidi çok düşük olan veya hiç olmayan kişilerde (aklorhidri) sindirim bozukluğu nedeniyle şişkinlik, ishal veya mide rahatsızlığı gibi belirtiler de görülebilir.
Zollinger-Ellison sendromu: Bu durum tipik olarak asit üretiminin artmasına yol açarken, bazı durumlarda tümörler asit salgılanmasını engelleyen başka maddeler üreterek seviyelerin düşmesine neden olabilir.
Mide asidinin azalması bu durumlara katkıda bulunabilse de, bunun genellikle birçok faktör arasında sadece bir faktör olduğunu unutmamak önemlidir. Bir kişi mide asidinin düşük olduğundan şüpheleniyorsa, doğru teşhis ve uygun tedavi için bir doktora danışmalıdır.
Omeprazol: İki ucu keskin kılıç
Bir proton pompası inhibitörü (PPI) olan Omeprazol, yemek sonrası dolgunluk, erken doyma ve epigastrik ağrı gibi fonksiyonel dispepsi semptomlarını tedavi etmek için standart olsa da, dezavantajlardan yoksun değildir. Araştırma, kırık riskinin artması, mikro besin eksiklikleri ve enfeksiyon olasılığının artması gibi PPI’larla ilişkili potansiyel uzun vadeli riskleri vurgulamıştır.
ZERDEÇAL
Zerdeçal binlerce yıldır baharat ve ilaç olarak kullanılmaktadır. Son yıllarda ise, genellikle kurutulmuş zerdeçalda bulunan kimyasal bir bileşik olan kurkumin olarak satılan ve eklem ağrılarını yatıştırdığı, iltihaplanmayı azalttığı ve hareketliliği artırdığı iddia edilen bir besin takviyesi olarak popüler hale gelmiştir.
BMJ Kanıta Dayalı Tıp dergisinde yayınlanan bir çalışmanın yeni bulguları, zerdeçalın aktif bileşiği olan kurkuminin, hazımsızlık semptomlarının giderilmesinde mide asidini kontrol etmek için kullanılan geleneksel bir ilaç olan omeprazol kadar etkili olabileceğini göstermektedir.
Mart ayında yayınlanan kapsamlı bir incelemede, Dr. Funk ve meslektaşları, kurkumin takviyelerinin Tip 2 diyabet, osteoartrit, sindirim rahatsızlıkları, kanser ve demans dahil olmak üzere çeşitli sağlık koşullarını nasıl etkileyebileceğine dair 389 klinik çalışmayı değerlendirdi.
Çalışmaların birçoğunun küçük olduğunu ve iyi tasarlanmadığını belirten Funk, ancak kanıtların, takviyelerin osteoartrit için muhtemelen yararlı olduğunu ve insülin direnci veya diyabeti olan kişiler için potansiyel olarak yararlı olduğunu gösterdiğini söyledi.
2018’de yayınlanan bir çalışmada, Dr. Funk ve meslektaşları 35 kurkumin takviyesini analiz etti ve bir ürün hariç hepsinde kurşun buldu. Ayrıca, test edilen ürünlerin 25’inde toksik endüstriyel çözücü kalıntıları (boya, oje ve benzinde bulunan bir kimyasal olan toluen gibi) buldular, ancak çözücü seviyeleri genellikle güvenli olduğuna inanılan sınırların altındaydı.
***Güzel zerdeçal köklerini satın alın, öğütün, yemeğinize koyun ve tadını çıkarın
Zerdeçal ve Geleneksel İlaçlar: Karşılaştırmalı Bir Çalışma
Türünün ilk örneği olan çığır açıcı bir araştırma, mutfak yemeklerinde yaygın olarak kullanılan zerdeçaldaki doğal bir bileşiğin, hazımsızlık tedavisinde geleneksel olarak aşırı mide asidini azaltmak için kullanılan bir ilaç olan omeprazole rakip olabileceğine işaret ediyor. Bu çalışma kısa bir süre önce BMJ Kanıta Dayalı Tıp çevrimiçi platformunda kamuoyuna duyuruldu.
Zerdeçal, Curcuma longa bitkisinin kökünden elde edilir ve kurkumin adı verilen bileşiğiyle ünlüdür. Anti-enflamatuar ve antimikrobiyal özellikleriyle zerdeçal, özellikle Güney Doğu Asya’da tarihsel olarak popüler bir tıbbi ilaç olmuştur. Hazımsızlık tedavisinde kullanımı özellikle dikkat çekicidir.
Bununla birlikte, zerdeçalın geleneksel ilaçlara kıyasla etkinliği konusundaki belirsizlik, esas olarak doğrudan karşılaştırmalı çalışmaların olmaması nedeniyle devam etmektedir.
Zerdeçalın Potansiyelini Keşfetmek: Araştırma
Bu çalışma için araştırmacılar, yaşları 18 ila 70 arasında değişen ve tanımlanabilir bir nedeni olmayan tekrarlayan fonksiyonel dispepsiden (mide rahatsızlığı) muzdarip 206 hastayı bir araya getirdi. Bu kişiler 2019-2021 yılları arasında çeşitli Tayland hastanelerinden seçilmiştir.
Sekiz haftalık deneme için araştırmacılar, fonksiyonel dispepsisi olan 206 kişiyi rastgele atanmış üç gruba ayırdı:
günde bir kez 20 miligram omeprazol (mide asidini azaltan bir ilaç) alan bir grup;
günde dört kez 250 miligramlık iki kapsül kurkumin alan bir grup;
ve her gün yukarıdaki dozlarda hem omeprazol hem de kurkumin alan üçüncü bir grup.
Çalışmayı tamamlayan 151 hasta vardı ve dört ve sekizinci haftalarda her üç grup da ağrı, geğirme, mide ekşimesi ve şişkinlik gibi semptomlarda benzer azalmalar bildirdi.
Fonksiyonel dispepsinin ciddi rahatsızlıklara neden olduğunu ve Amerika Birleşik Devletleri’nde bu durumu tedavi etmek için onaylanmış bir ilaç yok. Yaygın olarak endikasyon dışı kullanılan omeprazol, 10 hastadan yalnızca birine yardımcı oluyor gibi görünüyor.
Umut Verici Sonuçlar
Denemenin 28. gününde ve 56 gün sonra yapılan bir sonraki kontrolde, Dispepsi Şiddeti Değerlendirmesi (SODA) skorları tüm gruplarda kayda değer semptom şiddeti azalmaları göstermiştir. Bununla birlikte, kurkumin kullanıcıları zaman içinde memnuniyet puanlarında ihmal edilebilir değişiklikler göstermiştir; araştırmacılar bunun tat veya aromasıyla bağlantılı olabileceğini düşünmektedir.
Bazı curcumin kullanıcılarında, özellikle de aşırı kilolu olanlarda, karaciğer fonksiyonlarında küçük aksaklıklar görülmesine rağmen, ciddi bir yan etki ortaya çıkmamıştır.
Sınırlamalar ve İlerleme Yolu
Çalışmanın kısıtlı ölçeği ve kısa bir müdahale süresi ve genişletilmiş izleme verilerinin yokluğu gibi diğer bazı kısıtlamalar araştırmacılar tarafından kabul edilmiştir. Gelecekte daha geniş kapsamlı ve uzun süreli araştırmalar yapılmasını savunmaktadırlar.
Sonuç olarak, araştırmacılar bu öncü, çok merkezli randomize kontrollü çalışmanın fonksiyonel dispepsi tedavisi için ikna edici kanıtlar sunduğunu belirtmişlerdir. Bu aydınlatıcı sonuçlar göz önüne alındığında “curcuminin klinik uygulamaya girmesinin” haklı olabileceğini öne sürüyorlar.
PPI’ların uzun süreli kullanımı
Son bulgular, proton pompası inhibitörlerinin (PPI) uzun süreli kullanımıyla ilişkili, yaşamsal besin eksiklikleri ve enfeksiyon riskinde artış gibi potansiyel sağlık risklerine işaret etmektedir. Uzmanlar artık özellikle yaşlı yetişkinler arasında yaşam tarzı değişiklikleri ve PPI kullanımında dikkatli olunmasını önermektedir.
PPI’lardan Kaynaklanan Potansiyel Besin Eksiklikleri
Tıbbi araştırmacılar, mide asidini azaltmak için yaygın olarak reçete edilen bir ilaç sınıfı olan proton pompası inhibitörlerinin (PPI’ler) uzun süreli kullanımına ilişkin endişelerini dile getirmiştir. Bu ilaçların uzun süreli kullanımı mide pH seviyelerinin yükselmesine neden olarak hipoklorhidri ve hatta aklorhidri gibi durumlara yol açabilir. Mide ortamındaki bu tür değişimler, başta B12 ve C olmak üzere temel vitaminlerin yanı sıra demir, kalsiyum ve magnezyum gibi hayati minerallerin emilimini ve biyoyararlanımını engelleyebilir.
Hamilelik Endişeleri ve Önerilen Alternatifler
Rapor ayrıca hamile bireyler için potansiyel risklere de ışık tutuyor. Hamilelik sırasında uzun süreli PPI tüketimi konjenital malformasyon riskini artırabilir. Sağlık uzmanları artık anne adayları için birincil çözüm olarak yaşam tarzı düzenlemeleri ve antiasit kullanımını savunuyor ve omeprazol gibi PPI tedavilerini ciddi gastroözofageal reflü hastalığı vakaları için saklıyor.
Enfeksiyonlar ve Diğer Sağlık Riskleri
Uzun süreli PPI kullanımının yansımaları sadece besin eksiklikleriyle sınırlı değildir. Uzun süreli PPI tedavi planları uygulayan bireyler enterik, solunum ve idrar yolu enfeksiyonlarını kapsayan çeşitli enfeksiyon riskleriyle karşı karşıya kalabilirler. Ayrıca, PPI’ların mide asidini kronik olarak azaltması hipergastrinemiye neden olabilir ve bu da mide polipleri, mide karsinoidleri ve hatta mide kanseri gelişimine katkıda bulunabilir.
PPI’lar ve İlaç Etkileşimleri
Hastalar ve sağlık hizmeti sağlayıcıları, PPI’ların diğer ilaçlarla karıştırılmasının potansiyel risklerinin de farkında olmalıdır. Örneğin, PPI’ların klopidogrel gibi antiplatelet ilaçlarla eş zamanlı kullanımı hastaları önemli advers kardiyak olaylara maruz bırakabilir.
Çeşitli Çalışmalardan Elde Edilen Sonuçlar
Bu uyarıcı inceleme, vaka kontrol çalışmaları, randomize çalışmalar, kohort çalışmaları ve meta-analizler de dahil olmak üzere, uzun süreli PPI kullanımının yukarıda belirtilen olumsuz etkilerine işaret eden kapsamlı araştırmalara dayanmaktadır.
Hastalar ve Klinisyenler için Öneriler
Bu bulgular göz önüne alındığında, klinisyenler ve hastalar dikkatli olmaya davet edilmektedir. Genel öneri, PPI’ların özellikle yaşlı yetişkinler arasında geçerli bir tıbbi neden olmaksızın uzun süreli kullanılmaması gerektiğidir. Doğru bilgi ve dikkat, bu ilaçlarla ilişkili ciddi sağlık sonuçlarının önlenmesine yardımcı olabilir.
PPI’lar ne kadar süre kullanılmalı?
Proton pompa inhibitörleri (PPI’lar), öncelikle gastroözofageal reflü hastalığı (GÖRH), mide ve duodenum ülserleri ve Zollinger-Ellison sendromu gibi asitle ilgili bozuklukları tedavi etmek için kullanılan bir ilaç sınıfıdır. Mide asidi üretimini azaltarak çalışırlar. PPI’ların kullanılması gereken süre, tedavi edilen duruma ve bireysel hasta faktörlerine bağlıdır. İşte genel bir bakış:
Kısa süreli tedavi:
Duodenal ülserler: Tipik olarak PPI’lar 4-6 hafta süreyle reçete edilir.
Mide (gastrik) ülserleri: Tedavi 4-8 hafta arasında sürebilir.
GÖRH: Başlangıç tedavisi 4-8 hafta sürebilir, ancak bazı bireyler daha uzun tedavi veya idame tedavisi gerektirebilir.
Eroziv özofajit: Tedavi genellikle 4-8 hafta sürer, ancak bazı kişilerin ek kürlere ihtiyacı olabilir.
Uzun süreli tedavi:
Kronik durumlar için bakım: Şiddetli GÖRH veya Zollinger-Ellison sendromu gibi bazı durumlar, PPI’ların uzun süreli veya hatta ömür boyu kullanımını gerektirebilir.
Barrett özofagusu: Kronik GÖRH’nin bir komplikasyonu olan bu duruma sahip hastalar uzun süreli PPI tedavisi görüyor olabilir.
Kronik NSAİİ kullanımı: Uzun süreli NSAİİ kullanan ve ülser riski taşıyan hastalara önleyici bir tedbir olarak PPİ reçete edilebilir.
İhtiyaca göre:
GÖRH semptomları daha hafif olan veya ara sıra mide ekşimesi yaşayan bazı bireylere PPI’ları yalnızca ihtiyaç duyduklarında almaları önerilebilir.
Özel hususlar:
Rebound asit hipersekresyonu riski: PPI’lar uzun bir süre alındıktan sonra aniden kesilirse, asit üretiminde geri tepme artışı olabilir. Bu nedenle, genellikle aniden kesmek yerine dozun kademeli olarak azaltılması önerilir.
Uzun süreli kullanımla ilgili endişeler: PPI’ların uzun süreli kullanımı, besin eksiklikleri (örn. magnezyum, kalsiyum, B12 vitamini), belirli enfeksiyon riskinde artış (örn. Clostridioides difficile) ve muhtemelen böbrek hastalığı ve mide kanseri dahil olmak üzere çeşitli endişelerle ilişkilendirilmiştir. Her bireyde uzun süreli PPI kullanımının risk ve faydalarını değerlendirmek çok önemlidir.
PPI tedavisine başlamadan veya bırakmadan önce daima bir sağlık uzmanına danışın. Tedavi edilen klinik durumla tutarlı olarak, mümkün olan en kısa süre için en düşük etkili dozu kullanmak önemlidir.
SONUÇ
Daha iyi tedaviler olmadan, doğal veya bitkisel ürünleri tercih edenlerin “bu verileri güvenle ‘Önce kurkumini deneyelim’ demek için kullanabilir.
KAYNAK: