Transkript
1 127 Kadõnlara Karşõ Her Türlü Ayrõmcõlõğõn Önlenmesine Dair Sözleşmeye Ek Protokol KADINLARA KARŞI HER TÜRLÜ AYRIMCILIĞIN TASFİYE EDİLMESİNE DAİR SÖZLEŞMEYE İLİŞKİN SEÇMELİ EK PROTOKOL Birleşmiş Milletler Genel Kurulu'nun 6 Kasõm 1999 tarih ve A/54/4 sayõlõ Kararõyla kabul edilip 10 Aralõk 1999 tarihinde imza, onay ve katõlõma açõlmõştõr. Seçmeli Protokol 16. maddeye uygun olarak 22 Aralõk 2000 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Türkiye Seçmeli Ek Protokolü 9 Eylül 2000 tarihinde imzalamõştõr. Seçmeli Protokol henüz Türkiye Büyük Millet Meclisi ve Cumhurbaşkanõ tarafõndan onaylamamõştõr. Sözleşmeye taraf devletler, Birleşmiş Milletler Şartõ nõn temel insan haklarõna, insanlõk onuru ve insan değeri ile erkeklerin ve kadõnlarõn haklar bakõmõndan eşitliğine olan inancõnõ yeniden teyit ettiğini kaydederek, İnsan Haklarõ Evrensel Bildirgesinin bütün insanlarõn onur ve haklarõ bakõmõndan eşit ve hür doğduklarõnõ ve herkesin bu Bildirgede yer alan hak ve özgürlüklere, cinsiyete dayanan ayrõm dahil olmak üzere, hiçbir ayrõma tabi tutulmaksõzõn sahip olduklarõnõ ilan etmiş olduğunu kaydederek, Uluslararasõ İnsan Haklarõ Sözleşmeleri ve insan haklarõna ilişkin diğer uluslar arasõ belgelerin cinsiyete dayalõ ayrõmcõlõğõ yasakladõğõnõ hatõrlayarak, Taraf devletlerin Kadõnlara Karşõ Her Türlü Ayrõmcõlõğõn Önlenmesi Sözleşmesinde (Sözleşme) kadõnlara karşõ ayrõmcõlõğõn her biçimini kõnayarak, her türlü vasõtayla ve gecikmeksizin kadõnlara karşõ ayrõmcõlõğõn önlenmesi politikasõ izlemeyi kabul ettiklerini de akõlda tutarak,
2 TBMM İnsan Haklarõnõ İnceleme Komisyonu 128 Kadõnlarõn tüm insan haklarõndan ve temel özgürlüklerden tam ve eşit olarak yararlanmasõ ve bu hak ve özgürlüklerin ihlalini önlemek için etkili önlemler alma kararlõlõklarõnõ yeniden teyit ederek, Aşağõdaki hususlarda anlaşmõşlardõr. Madde 1- Bu Protokole taraf devlet (taraf devlet) Kadõnlara Karşõ Ayrõmcõlõğõn Önlenmesi Komitesinin (Komite) 2. maddeye göre yapõlacak başvurularõ kabul ve inceleme yetkisini tanõr. Madde 2- Başvurular, taraf devletin yargõlama yetkisi altõnda bulunan bireyler veya bireylerden oluşan gruplar tarafõndan ya da onlar adõna, Sözleşmede yer alan haklarõn ihlal edildiği iddia edilerek yapõlabilir. Başvurunun bireyler veya bireylerden oluşan gruplar adõna yapõldõğõ durumlarda, birey veya bireylerden oluşan gruplarõn rõzasõ alõnmõş olmalõdõr. Birey veya bireylerden oluşan gruplar adõna yapõlan başvurularda, ilgililerin rõzalarõnõn alõnmamõş olmasõ durumunda başvuruda bulunanõn bu eyleminin gerekçelerini açõklayabilir ve savunabilir olmasõ gerekir. Madde 3- Tüm başvurular kimin tarafõndan yapõldõğõ belirlenebilecek şekilde ve yazõlõ olarak yapõlacaktõr. Komite, Sözleşmeye taraf olup da bu Protokole taraf olmayan bir devleti ilgilendiren başvurularõ kabul etmeyecektir. Madde 4- Komite, iç hukuk yollarõnõn makul olmayan sürede uzadõğõ ve etkili sonuç verme ihtimalinin olmadõğõ durumlar dõşõnda, iç hukuk yollarõ tüketilmeden yapõlan başvurularõ değerlendirmez. Komite aşağõdaki hallerde başvurunun kabul edilemez olduğunu bildirir: Aynõ başvurunun, daha önce Komite tarafõndan veya başka bir uluslararasõ araştõrma veya uzlaşma prosedürü çerçevesinde incelenmiş veya incelenmekte olmasõ; Başvurunun Sözleşme hükümlerine aykõrõ olmasõ; Başvurunun bariz biçimde doğru temellere dayandõrõlmamõş veya yeterli dayanaktan yoksun olmasõ; Başvuruda bulunma hakkõnõn kötüye kullanõlmasõ; Başvuru konusu olan olgularõn bu Protokol un ilgili taraf devlet açõsõndan yürürlüğe girmesinden önce (yürürlük tarihinden sonra da sürmekte olan olgular hariç) gerçekleştirilmiş olmasõ
3 129 Kadõnlara Karşõ Her Türlü Ayrõmcõlõğõn Önlenmesine Dair Sözleşmeye Ek Protokol Madde 5- Başvurunun alõnmasõndan sonra ve esasa ilişkin incelemenin sonuçlanmasõndan önce, Komite taraf devletten, iddiaya konu olan ihlalin mağdur ya da mağdurlarõnõn telafisi imkansõz zararlar görmesini önlemek için gerekli ara önlemleri acilen almasõnõ talep edebilir. Bu maddenin 1. fõkrasõndaki takdir yetkisinin Komite tarafõndan kullanõlmasõ başvurunun kabul edilebilirliği ya da esasõna ilişkin karar verildiği anlamõna gelmez. Madde 6- Başvurunun ilgili taraf devlete atõfta bulunmaksõzõn Komite tarafõndan kabul edilemez bulunmasõ hali dõşõnda ve birey ya da bireylerden oluşan gruplarõn kimliklerinin söz konusu taraf devlete açõklanmasõna rõza göstermeleri durumu dõşõnda, Komite yapõlan başvurularõ gizlilikle ilgili taraf devletin dikkatine sunar. İlgili taraf devlet, tebliğ konusu olan başvuru hakkõnda açõklamalarõ ve beyanlarõ, varsa almõş olduğu düzeltici önlemleri altõ ay içinde yazõlõ olarak Komiteye bildirir. Madde 7- Protokol çerçevesinde yapõlan başvurular, konuya ilişkin bilgilerin ilgili taraflara ulaştõrõlmasõ kaydõyla, bireyler veya bireylerden oluşan gruplar tarafõndan veya onlar adõna sağlanan bilgiler ile ilgili taraf devletin verdiği tüm bilgiler õşõğõnda Komite tarafõndan incelenir. Protokol uyarõnca yapõlacak başvuru incelemeleri kapalõ oturumlarda yapõlõr. Başvuru incelemesi sonrasõnda, Komite başvuruya ilişkin görüşleri ile birlikte varsa tavsiyelerini ilgili taraflara iletir. Komitenin görüş ve varsa tavsiyeleri ilgili taraf devlet tarafõndan değerlendirilir; konu hakkõndaki bilgileri ve Komitenin görüş ve tavsiyeleri doğrultusunda alõnan tedbirleri içeren yazõlõ bir cevap altõ ay içinde Komiteye sunulur. Komite uygun görürse taraf devleti, Komitenin görüş ve tavsiyeleri doğrultusunda alõnan tedbirler hakkõnda -Sözleşmenin 18. maddesi çerçevesinde hazõrlanan raporlar da dahil olmak üzere- daha fazla bilgi sunmaya davet edebilir. Madde 8- Taraf devletin Sözleşmede yer alan haklarõ ciddi ve sistematik biçimde ihlal ettiği yönünde güvenilir bir bilgi aldõğõnda, Komite, taraf devleti bu bilgiye ilişkin incelemede işbirliği yapmaya ve konuyla ilgili görüşlerini sunmaya davet eder.
4 TBMM İnsan Haklarõnõ İnceleme Komisyonu 130 Komiteye ilgili taraf devletçe sunulmuş olan her türlü görüşü ve Komitece sahip olunan diğer güvenilir bilgileri göz önünde bulundurarak Komite üyelerinden birini yada birkaçõnõ araştõrma yapmak, acil rapor hazõrlamakla görevlendirebilir. Gereken hallerde ve taraf devletin rõzasõyla araştõrma ülkeye yapõlacak bir ziyareti de içerebilir. Araştõrma bulgularõnõn incelenmesinden sonra, Komite bu bulgularõ ve varsa görüş ve tavsiyelerini taraf devlete gönderir. İlgili taraf devlet, Komitenin gönderdiği bulgu, görüş ve tavsiyelerin alõnmasõndan itibaren altõ ay içinde kendi görüşlerini Komiteye bildirir. Araştõrma gizlilikle ve her aşamada ilgili devletle işbirliği gözetilerek yürütülür. Madde 9- Komite, ilgili taraf devleti Protokolün 8. maddesi uyarõnca yürütülen araştõrmaya ilişkin olarak, alõnan tedbirlerin ayrõntõlarõnõn Sözleşmenin 18. maddesine göre hazõrlanan rapora eklenmesi için davet edebilir. Komite gerektiğinde 8. maddenin 4. bendinde öngörülen altõ aylõk sürenin bitiminde, araştõrmaya ilişkin olarak alõnan tedbirler hakkõnda bilgi vermesi için taraf devlete çağrõda bulunabilir. Madde 10- Taraf Devletler bu Protokolün imzasõ, onaylanmasõ ya da Protokole katõlma aşamalarõnda Komitenin 8. ve 9. maddeler ile düzenlenen yetkisini tanõmadõklarõnõ beyan edebilirler. Bu maddenin 1. bendi uyarõnca beyanda bulunan taraf devletler bu beyanlarõnõ Genel Sekretere bildirimde bulunarak her zaman kaldõrabilirler. Madde 11- Taraf devletler, yargõlama yetkileri altõnda bulunan bireylerin bu Protokol uyarõnca yaptõklarõ başvurularõndan ötürü yõldõrma veya kötü muameleye maruz kalmamalarõnõ sağlayacak önlemleri alõrlar. Madde 12- Komite, Sözleşmenin 21. maddesi uyarõnca hazõrlayacağõ yõllõk rapora Protokol uyarõnca gerçekleştirdiği faaliyetleri de ekler. Madde 13- Taraf devletler Sözleşme ve Protokolün tanõtõmõ ve yaygõn bir şekilde bilinmesini sağlamayõ, Komite görüş ve tavsiyeleri hakkõnda bilgi edinmeyi,özellikle taraf devleti içeren konularda, kolaylaştõrmayõ taahhüt ederler. Madde 14- Komite, Protokolde düzenlenen işlevlerini yerine getirirken izleyeceği kendi usul kurallarõnõ geliştirir.
5 131 Kadõnlara Karşõ Her Türlü Ayrõmcõlõğõn Önlenmesine Dair Sözleşmeye Ek Protokol Madde 15- Bu Protokol, Sözleşmeyi imzalamõş, onaylamõş ve Sözleşmeye katõlmõş devletlerin imzasõna açõktõr. Bu Protokol, Sözleşmeyi onaylamõş veya Sözleşmeye katõlmõş devletlerin onayõna tabidir. Onay belgeleri Birleşmiş Milletler Genel Sekreterliğine tevdi edilir. Bu Protokol, Sözleşmeyi onaylamõş veya katõlmõş devletlerin katõlõmõna açõktõr. Katõlmalar, katõlma belgesinin Birleşmiş Milletler Genel Sekreterliğine tevdi edilmesinden itibaren yürürlük kazanõr. Madde 16- Bu Protokol 10 adet onay veya katõlma belgesinin Birleşmiş Milletler Genel Sekreterliğine tevdi edilmesinden itibaren üç ay sonra yürürlüğe girer. Onay veya katõlma belgesinin tevdi edilmesinden sonra Protokolü onaylayan her devlet için bu Protokol, devletin kendi onay veya katõlma belgesinin Birleşmiş Milletler Genel Sekreterliğine tevdi edilmesinden itibaren üç ay sonra yürürlüğe girer. Madde 17- Bu Protokole çekince konulmasõna izin verilemez. Madde 18- Bu Protokole taraf olan her devlet, Protokolde değişiklik yapõlmasõ yolunda teklifte bulunabilir ve bunu Birleşmiş Milletler Genel Sekreterliğine iletebilir. Genel Sekreter, değişiklik önerilerini bu Protokole taraf diğer devletlere iletir. Genel Sekreter taraf devletlerden, bu önerilerin incelenmesi ve oylanmasõ amacõyla bir konferans düzenlenmesini destekleyip desteklemediklerini bildirmelerini isteyebilir. Taraf devletlerden en az üçte birinin böyle bir konferansõn düzenlenmesini uygun görmeleri halinde, Genel Sekreter Birleşmiş Milletler gözetiminde bir konferans düzenler. Konferansa katõlan ve oylamada bulunan taraf devletlerin oy çokluğuyla kabul edilen bir değişiklik, Birleşmiş Milletler Genel Kurulunun onayõna sunulur. Protokolde yapõlan değişiklikler, Birleşmiş Milletler Genel Kurulu tarafõndan onaylandõktan ve bu Protokole taraf devletlerin üçte ikisi tarafõndan kendi anayasal usullerine uygun olarak kabul edildikten sonra yürürlüğe girer. Protokolde yapõlan değişiklikler yürürlüğe girdiğinde, değişiklikleri kabul eden devletleri bağlar, diğer taraf devletler bu Protokolün
6 TBMM İnsan Haklarõnõ İnceleme Komisyonu 132 değişiklikten önceki hükümleriyle ve daha önce kabul ettikleri değişiklik hükümleriyle bağlõ kalmaya devam ederler. Madde 19- Bir taraf devlet her zaman, Birleşmiş Milletler Genel Sekreterliği ne hitaben yazõlõ bir bildirim göndererek bu Protokolden çõktõğõnõ bildirebilir. Çekilme bildirimi, bu bildirimin Genel Sekreter tarafõndan alõnmasõndan itibaren altõ ay sonra yürürlüğe girer. Protokolden çõkma, bildirimin yürürlüğe girmesinden önce, bu Protokolün 2. maddesine göre yapõlan başvurularõn incelenmesini ve 8. madde kapsamõndaki araştõrmalarõn sürdürülmesini engellemez. Madde 20- Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri aşağõdaki hususlarda tüm devletleri bilgilendirir: Protokole uyarõnca gerçekleştirilen imzalar onaylar ve katõlmalar, Bu Protokolün ve değişikliklerinin 18. maddeye göre yürürlüğe girme tarihleri, 19. maddeye göre Protokolden çõkma bildirimlerini, Madde 21- Bu Protokolün eşit derece orijinal olan Çince, İngilizce, Fransõzca, Rusça ve İspanyolca metinleri Birleşmiş Milletler arşivinde saklanõr. Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri bu Protokolün onaylõ örneğini Sözleşmenin 25. maddesinde belirtilen devletlere iletir.