Canlılar için yaşamsal önemi olan oksijenin organizmada normal yaşam fonksiyonları için etkin olarak kullanılamaması durumudur. Oksijen talebinin yetersiz olduğu bir durumdur. Dokulara sunulan oksijen miktarı fizyolojik olarak yetersizdir. Vücudunuzda yeterli oksijen olmadığında hipoksemi veya hipoksi olabilir. Bunlar tehlikeli durumlardır. Oksijen olmadan, beyniniz, karaciğeriniz ve diğer organlarınız semptomlar başladıktan birkaç dakika sonra hasar görebilir.
Hipoksi, solunan havada, arteriyel kanda veya dokuda oksijen miktarının normalin altına inmesidir. Hipoksemi ise sistemik arteriyel kanda oksijenin düşük ya da yetersiz olması durumudur. Arteriyel kanın normalden daha az oksijenizasyonudur. Kanda oksijen seviyesinin azalmasıdır. Bazı yayınlarda bu terimler birbirinin yerine kullanılabilir. Sonuç olarak çeşitli nedenlerle hücre düzeyinde oksijen eksikliği vardır. Hipoksemi (kandaki düşük oksijen), vücudun ihtiyaçlarını karşılamak için kan dokulara yeterince oksijen taşımadığında hipoksiye (dokularda düşük oksijen) neden olabilir. Hipoksi kelimesi bazen her iki sorunu tanımlamak için kullanılır.
Fizyolojik olarak dört çeşit hipoksi tanımlanmaktadır;
- Hipoksik hipoksi: Hipoksinin bu türünde dokularda yeteri oranda oksijen bulunmaz, çünkü dokulara gelen kanın oksijen miktarı düşük olmaktadır yetersiz soluma da hipoksik hipoksiye neden olabilir.
- Hipemik (anemik) hipoksi: Anemi durumunda, hemoglobin seviyesinin düşük olması kanda bulunması gereken oksijenin azalması ile sonuçlanır ve bu yüzden dokularda oksijen azalır. Anemi birçok sebepten kaynaklanmaktadır.
- Stagnant (iskemik) hipoksi: kan akımın yetersiz olması nedeniyle dokulara daha az oranda oksijen girmesiyle sonuçlanmaktadır.
- Histotoksik hipoksi: Yeterli miktarda oksijen akciğerlerden alınır, dokulara verilir, fakat dokular bu oksijeni kullanamaz. Genellikle hücrelerin oksijenden enerji üretmesini engelleyen zehirlenmelerde (siyanür zehirlenmesi) nedeniyle ortaya çıkan hipoksidir.
Bunlar dışında farklı olarak tümör hipoksisi ve serebral hipoksi de görülebilmektedir.
Tümör hipoksisi maligniteye (kötü huylu) teşvik eder ve hücrenin fonksiyonlarını değiştirebilmektedir. Özellikle oksijenin düzenlenmesinde önemli rol oynayan hipoksiyle indüklenen faktör-1 (HIF-1) anjiyogenez (var olan damarlardan yeni damar oluşumu), demir metabolizması, glikoz metabolizması, enerji üretimi gibi metabolik süreçlerde önemli rol oynayan düzenleyici proteindir.
Tüm hipoksi çeşitlerinde vücut dokuları için kullanılabilir oksijen miktarı azalır. Hipoksi ve / veya hipoksemi belirtileri akut veya kronik olabilir ve yoğunluğu hafif ile şiddetli arasında değişebilir.
Yaygın olarak görülen akut hipoksi belirtileri:
- Solunum sistemini içeren rahatsızlıklar olabilir: Nefes darlığı, hızlı nefes alma ve siyanoz
- Kardiyovasküler rahatsızlıklar olabilir: Hızlı kalp atış hızı (taşikardi), çarpıntı, aritmi (ritim bozukluğu kalp atım hızı değişkenlik gösterir hızlı ya da yavaş atabilir.
- Merkezi sinir sistemiyle ilgili olabilmektedir: Baş ağrısı, yanıtsızlık, huzursuzluk
Şiddetli semptomlar ise şunları içerir;
- İletişim kuramama,
- Karışıklık (Mental aktivitede baskılanma),
- Dikkat, algı, bellek gibi bilişsel bozukluklar,
- Koma veya ölüm
Diğer ilişkili semptomlar da mevcut olabilir.
Etkilenen bireylerde başlangıçta hafif derecede karışıklık, zayıf görünüm veya cildinin renginde maviden kiraz kırmızısına kadar hızlı değişiklikler yaşayabilir (çeşitli nedenlere bağlı olarak).
Şiddetli astım atağı veya alevlenme yetişkinlerde ve çocuklarda hipoksiye neden olabilir. Atak sırasında solunum yolları daralır ve akciğerlere hava girmesini zorlaştırır. Akciğerleri temizlemek için öksürük daha fazla oksijen kullanılmasına neden olur ve semptomları daha da kötüleştirebilir. Hipoksi ayrıca travmaya bağlı akciğer hasarından da kaynaklanabilir.
Serebral hipoksi ile görülen şiddetli semptomlar şunlardır:
- İletişim kuramama,
- Karışıklık,
- Koma ve ölümdür.
Pediatrik hastalarda semptomlar yukarıdakilere benzer olabilir ve aşağıdakileri içerebilir:
- Letarji (uyuşukluk)
- Huysuzluk
- Endişeli olma durumu
- Dikkatsizlik,
Hem çevresel hem de doku hipoksisinin nedenleri sıklıkla hipoksemi ile sonuçlanır; bu nedenle herhangi bir hipoksinin nedenleri de hipokseminin potansiyel nedenleridir.
Hipoksinin birçok nedeninden bazıları şunlardır:
- Kimyasal veya gaz zehirlenmesi (örneğin siyanür, karbon monoksit): Eğer kişi kimyasalların yoğun bulunduğu bir ortamda uzun süre kalırsa veya yangın ortamına maruz kaldığında oksijenin yetersiz olması sebebiyle hipoksi gelişecektir.
- Düşük oksijen konsantrasyonu (havacılık, dağcılık)
- Akciğer problemleri, örneğin;
- Kronik obstrüktif akciğer hastalığı (KOAH)
- Amfizem (nefes darlığına neden olan akciğer hastalığıdır) nedeniyle oksijenin atmosferden dolaşıma geçişi zorlaşır ve akciğerlerin görevlerini yeteri kadar fonksiyonel olarak yapamaması nedeniyle hipoksi gelişir.
- Bronşit,
- Akciğer kanseri,
- Pnömoni (zatürre),
- Uyku apnesi,
- Astım,
- Nefes almayı azaltan veya durduran ilaçlar (örneğin, fentanil ve diğer narkotikler),
- Kalp problemleri (örneğin, şiddetli bradikardi (kalp atış hızının yavaşlaması) ve ventriküler fibrilasyon): Hasta kalp krizi geçiriyorsa akciğerler normal fonksiyon gösterir ancak kalp yeterince kan pompalayamadığı için hipoksi meydana gelir.
- Kırmızı kan hücrelerinin hasar görmesi anemi (kansızlık) ve / veya durumlar
- Organ için herhangi bir dokuya arteriyel kan akışını azaltmak veya durdurmak (örneğin, bir pıhtı veya ateşli silah gibi yaralanmalarla arteriyel blokaj)
Genel olarak, hipoksi ve / veya hipoksemi, fizik muayene ve oksijen monitörleri (nabız oksimetreleri) kullanılarak, kan gazı örneğindeki oksijen seviyesini belirleyerek teşhis edilir aynı zamanda solunum fonksiyon testlerini içerebilir.
Genellikle, bir hastada hipoksemi genellikle parmaklara veya kulaklara yerleştirilen oksijen monitörleri (nabız oksimetresi) ve / veya solunum ve metabolik durumun değerlendirilmesini sağlayan bir kan gazı örneğindeki (bir arterden alınan kan örneği) oksijen seviyesini belirleyerek teşhis edilir.
Kalpteki elektriksel aktivitenin değerlendirilmesi kalp atışının düzensiz olup olmadığının belirlenmesi için EKG (Elektrokardiyografi) çekilir.
Oksijen satürasyonu normal seviyeleri yaklaşık olarak %94 ile %99 dur. Genellikle, seviye yaklaşık %92 veya daha düşükse oksijen verilir.
Karbon monoksit zehirlenmesi gibi diğer potansiyel sorunların hipoksiden sorumlu olup olmadığını belirlemek için başka testler istenebilir.
Açıklanamayan düşük oksijen satürasyonunun nedenini belirlemeye yardımcı olmak için diğer çalışmalarla birlikte solunum fonksiyon testleri de istenebilir.
Hipoksi / hipokseminin spesifik nedeni ne olursa olsun, ilk yaklaşım genellikle aynıdır, hava yolu sağlanması ve oksijendir.
Hipoksi ve / veya hipoksemi tedavisi, özellikle serebral hipoksiden şüpheleniliyorsa, hastaya ve vücuda (kan) mümkün olduğunca hızlı bir şekilde ek oksijen vermektir veya hipoksinin altında yatan nedeni tedavi etmektir.
Birçok hasta nazal (burun) kanülü tarafından sağlanan ek oksijene cevap verecektir. Oksijen seviyesi ne kadar hızlı bir şekilde normale ulaşırsa, hasta için prognoz o kadar iyi olur. Oksijen tedavisinde hastaya oda havasında bulunan oksijenden daha fazla miktarda oksijen verilir. Bununla birlikte, zamanlama çok önemlidir, çünkü serebral hipoksi birkaç dakika içinde ortaya çıkabilir ve birçok hastada geri dönüşümü olmayabilir.
Bazı hastalar kandaki oksijen konsantrasyonlarını (karbonmonoksit zehirlenmesinde kullanılır) artıran hiperbarik bir odada tedavi edilebilir iken, diğerleri normal atmosferik konsantrasyonlardan daha yüksek oksijenle mekanik ventilasyon (entübasyon) gerektirebilir.
Dağa tırmananlar veya uçakta seyahat eden yolcularda oksijen konsantrasyonlarının atmosferdeki normal seviyelere (yaklaşık% 21) daha yakın olduğu düşük seviyelere ulaşana kadar sadece oksijen maskeleri tarafından sağlanan ek oksijene ihtiyaç duyabilirler.
Bununla birlikte, oksijen verirken dikkatli olunmalıdır, çünkü aşırı kullanılırsa dokular için toksik olabilir (hiperoksi). Hiperoksi de Vertigo, davranış değişiklikleri gibi durumlara neden olmaktadır. Hiperoksi, hiperbarik tedavi gören hastalarda ortaya çıkabilir.
Bazı bireylerde, ortamdaki oksijen konsantrasyonunu azaltan koşullardan kaçınarak veya hipoksi ve / veya hipoksemi gelişmeden önce nazal kanül veya oksijen maskeleri yoluyla oksijen sağlayarak hipoksi ve / veya hipoksemi önlenebilir.
Ayrıca, astım gibi bazı tıbbi durumlardan kaynaklanan hipoksi / hipoksemi semptomlarından korunma ve / veya rahatlama sağlayabilen ilaçlar vardır.
Genellikle koşullar ne olursa olsun oksijen desteği verilmesi en etkili yoldur. Hipoksi ve egzersizin hipertansif, obez veya yaşlı kişilerde sinerjistik (pozitif) etkileri olabilir. Bununla birlikte, fiziksel aktivite (örneğin, egzersiz yoğunluğu, aktivite tipi) ve hipoksik (Örn., Yükseklik seviyesi) bileşenleri arasındaki optimal kombinasyon konusunda çok az şey bilinmektedir.
Yüksek yerlerde bulunmak ve yükseklere doğru çıktıkça alacağımız her nefeste oksijen miktarı azalır. Yerçekimi dolayısıyla havanın içerdiği oksijen miktarı deniz seviyesinde daha fazladır. Bu yüzden yüksek irtifada uçuş yapan deneyimli pilotların bile problem yaşamasına neden olabilir. Bu yüzden mutlaka oksijen desteği kullanmak gerekmektedir.
Aynı zamanda yüksek irtifada bulunmanın yanında sigara içmek oksijenin karbon monoksitle yer değiştirmesi sonucunda bayılma gibi olumsuz durumlar meydana gelebilmektedir. Sık ve derin solunum yapmak da sorunun çözümüne neden olmaz çünkü normalde kontrolümüz dışında gerçekleşen bir durumu bilinçli olarak gerçekleştirdiğimiz için solunum sırasında nefesi dışarı verirken fazla miktarda karbondioksiti vücut dışına vererek sorunun şiddetlenmesi sağlanmış olunur.
Ek oksijen desteği verilirken kontrollü ve dikkatli bir şekilde yapılmalıdır. Fazla oranda verilmesi zehir etkisi yaratmaktadır.
Hipoksi çok çeşitli sebeplerle meydana gelebilmektedir. Genellikle akciğer hastalıkları, kardiyovasküler rahatsızlıklar neden olabilir. Doktorunuz tarafından uygun teşhis konulduktan sonra ilaç tedavisine başlanır. Eğer astım hastalığına sahipseniz astım atağının şiddeti ne kadar fazla olursa olsun tüm hastalarda atak meydana geldiğinde hipoksemi / hipoksi gelişir. Hipoksemiyi düzeltebilmek, arteriel oksijen satürasyonunu %90'ın (çocuklarda %95) üzerine çıkartabilmek için hastaya oksijen verilir. Hasta da kan gazı bakılamıyorsa oksijen vermek gerekmektedir. İnhalasyon yolu ile verilen ilaçlar etkili olabilir ve ilk olarak başlangıçta antibiyotik tedavisi önerilmez.
İntrauterin (rahim içinde meydana gelen) hipoksi, farklı şekilde ortaya çıkabilen ve farklı sonuçlara sahip olabilen çeşitli maternal (anneye ait olan), plasental (plasentaya ait) ve fetal (fetüsle ilgili olan) durumlarla ilişkilidir. Gebelikte oluşan hipoksi hem anneyi hem de bebeği hipoksik yapan pre plasental hipoksi olabilir. Maternal oksijenasyonun normal olduğu ancak utero-plasental dolaşımın bozulduğu uteroplasental hipoksi olabilir ve sadece fetüsün hipoksik olduğu post plasental hipoksi.olarak adlandırılmaktadır.
Maternal anemi, enfeksiyonlar ve kronik inflamasyon, maternal oksijen alımı ve fetüse oksijen iletimini sınırlandırarak olumsuz gebelik sonuçları riskini artırabilir. Özellikle meydana gelen kronik hipoksinin ana sonucu, fetüsün genetik olarak belirlenmiş büyüme potansiyeline ulaşamamasıdır. Tüm bebeklerin yaklaşık% 10'u uteroda zayıf büyür ve gebelik yaşı için küçük doğarlar.
Akut ve kronik hipoksi, hayati organların azalmış oksijenasyonunu telafi etmeyi amaçlayan veya hipoksi aracılı fetal doku hasarının sonucu olan çeşitli morfolojik ve fonksiyonel fetal kardiyak değişikliklerle de ilişkilidir. Son zamanlarda gebeliğin erken dönemlerinde hipoksinin insan embriyosu için teratojenik (anormal) olabileceği de ileri sürülmüştür. Bu nedenle, gebeliğin ilk üç ayında maternal astım alevlenmesi, kardiyovasküler malformasyon (kusurluluk) riski de dahil olmak üzere konjenital malformasyon (doğum sırasında meydana gelen) riskini artırdığı bildirilmektedir.
Hipoksi yapısal kardiyak malformasyonları (kalple ilgili olan kusurlar) erken gelişiminde önemli bir rol oynamaz, çünkü erken embriyogenez zaten anaerobik (oksijensiz) koşullar altında gerçekleşir. Sadece ikinci ve üçüncü trimesterde (gebelik döneminin 3 aylık periyotları) oksijen, normal fetal organogenez ve büyüme için daha önemli hale gelir. Bu aşamada hipoksiye maruz kalırsa, fetüsün bir dizi koruyucu seçeneği vardır.
Hipoksi doğumda oldukça yaygın bir tehlikedir. Bazen doğum sırasında göbek kordonu dolanabilir, bükülebilir ve bu da bebeğin nefes almasını zorlaştırır. Geçmişte, doğum sırasında bebek hipoksik olduğunda beyin hasarının meydana gelmesini durduracak hiçbir şey yoktu. Bununla birlikte, su anda deneysel bir tedavi olan Hiperbarik Oksijen tedavisi uygulanmaktadır.
Bir bebek beş dakikaya kadar nefes almıyorsa, doktor bebeği %100 oksijen içeren hiperbarik oksijen odasına yerleştirir. Bu oda, beyin hasarlanmalarını azaltabilir ve bazen tamamen önleyebilir, çünkü oksijen kasları ve kanı su altında bırakarak, uygun oksijen seviyelerini geri kazandırır ve beyne oksijen getirir.
Hipoksi ciddi beyin hasarına neden olmaktadır. Beyin belirli bir süre oksijensiz kaldığında, beyin acil durum moduna girer ve hasar görmeye başlayana kadar hızlı bir şekilde çalışmaya başlamaktadır ve bazen elektrik sinyallerinin aşırı yüklenmesi nedeniyle nöbetlere neden olur.
Genellikle, herhangi bir solunum periyodu beyin için potansiyel olarak tehlikelidir ve bebek 6 dakikadan daha uzun süre nefes almayı durdurduysa, tıbbi olarak beynin öldüğü bildirilir. Doktorunuz çocuğun 5 dakikaya kadar herhangi bir yerde nefes almayı bıraktığını görürse, Hiperbarik Oksijen Tedavisi uygulayarak beyin hasarının etkilerini önleyebilir veya önemli ölçüde azaltabilir.
Bebek %100 oksijen odasına konur ve oksijene bağlı hasarları derhal onarmak için vücuda oksijen akar. Beyin oksijenle dolu olduğunda, beyin artık problemi acil bir durum gibi algılamaz ve beyin hasarına ve serebral palsi (beyin felci) gibi diğer doğum sırasında meydana gelen acil durum yanıtlarını işlemeye devam etmez.
Hipoksik beyin hasarını doğrulayan birçok test vardır. Bu testler bir Kafa CT taraması, bir MRI (Manyetik rezonans görüntüleme) ve bir Elektroensefalogram (EEG) içerir. Bebek doğumda nefes almayı bıraktığında, hipoksik beyin hasarı olan bir çocuğunuz olabilir ve bu durum hemen test edilmelidir. Bu durum çocuğunuzun doğum sırasında oluşabilecek komplikasyonların teşhis ve kontrol edilmesinde ilk ve önemli bir adımdır.
Çocuklarda hipoksi tablosu genellikle solunum sıkıntısı çekmesiyle ortaya çıkmaktadır. Solunum sıkıntısı olan çocukta taşikardi, baş ağrısı, asidoz, bilinç değişikliği, koma gibi akut hipoksi belirtileri görülmektedir. Bunlarla birlikte solunum sıkıntısı olan çocukta yemek yememe ve su içememe gibi davranışlar da görülür. Bu durumda hipoksinin saptanmasında en güvenilir ve ucuz yöntem nabız oksimetresi kullanılarak oksijen konsantrasyonu belirlenip ek oksijen desteği sağlamaktır. Oksijen solunum sıkıntısının ilk ve en önemli ilacıdır. Oksijen tedavisi başladıktan 15-30 dk. sonra düzelme ya da kötüleşme açısından çocuk takip edilmelidir.
Hipoksi / hipoksemi teşhisi sonucunda hastaların Göğüs Hastalıkları uzmanına ya da Kardiyoloji uzmanına başvurmaları gerekir. Etkileri ilk başta akut olarak göründüğü için acil olarak Acil Tıp polikliniklerine başvurmaları önerilir.
Akut hipoksi önemli bir hastalıktır, zamanlama çok önemlidir. Zaman kaybedilmesi durumunda yaşamsal tehdit oluşturabilir.