This action might not be possible to undo. Are you sure you want to continue?
https://tr.scribd.com/doc/54127974/Ahmet-Mithat-Efendi-Felatun-Bey-Ile-Rak%C4%B1m-Efendi
04/20/2013
text
original
Ahmet Mithat Efendi 1844 yılında İstanbul'da doğdu. Babası Hacı İsmail Ağa'dır. Babası küçük yaşta ölünce Mısır Çarşısı'nda çıraklığa verildi. Burada çalışırken bir yandan okuma yazma bir yandan da Frasızca öğrendi. Kendi kendini yetiştirdi. Annesi ile Vidin'e ağabeyinin yanına gitti. Öğrenime bu şehirde başladı. Niş, Rusçuk gibi Balkan şehirlerinde memurluk yaptı. Mithat Paşa'yla Bağdat'a gitti. İlk yazılarını halkı eğitmek maksadıyla yazdı. 1871'de İstanbul'daki evinde bir küçük matbaa kurarak yazılarını kendisi yayınlamaya başladı. Daha sonra devlet memurluklarında yükseldi, o zamanki üniversitede tarih dersleri verdi. Bir yandan da Tercüman-ı Hakikat gazetesini çıkarıyordu. Eserlerinin sayısı ikiyüzü bulur. Bunların çoğu roman ve hikaye, bir kısmı da çeşitli bilgiler vermek maksadıyla yazılan eğitici ve tarihi eserlerdir. Piyesleri ve tercümeleri de vardır. Eserleri: Letait-I Rivayat, Hasan Mellah, Denizci Hasan, Hüseyin Fellah, Eflatun Beyle Rakım Efendi, Süleyman Musli, Henüz Onyedi Yaşında, Dürdane Hanım, Jön Türk, Yeniçeriler, Obur. BAŞLARKEN... Stefan Zweig Dünün Dünyası'nda: "Bin sayfalık bir kitaptan sekiz yüz sayfası çöp sepetini boylayıp geriye sadece iki yüz sayfalık bir öz kaldığında hiç de yakınmam bu bir bakıma gemi güvertesinden durma-macasına safra atmak gibidir. Sürekli bir sıklaştırma ve du-rultmadır... Homer ve Balzac'tan, Dostoyevski ve Thomas Man'a kadar
bütün dünya edebiyatını yazarın gereksiz yanlarını iyice kısaltıp yeni gözden geçirilmiş bir seride yayınlamayı işte bundan ötürü editörlere sık sık öğütlemişim-dir." der. Yayınevimizin Klasiklerimizi günümüz Türkçesine çevirme çalışmalarında biraz da bu düşünce yatmakta... "Gençler Kitap okumuyor?" Sözüne sıkça rastlıyoruz. Esasen bu cümle: "Kitap okumuyoruz." şeklinde de pekala düzeltilebilir. Bu sorunun gerekçeleriyle beraber incelenmesi müstakil bir makale hatta bir doktora çalışması bile olabilir; fakat şu kesinlikle söylenebilir ki yüzyıl önceki eserlerimizin fazla okuyucu bulamamasındaki en temel etken eserlerin bugünkü kuşaklar tarafından anlaşılamaz sözcükler ve gereksiz detaylarla dolu olmasıdır. Yine de her şeye rağmen yüzyılların gerisinden gelen güçlü eserler eğer hala kitapçıların "en çok okunanlar rafında" yer almaya devam ediyorsa günümüz yazarlarının düşüneceği ve hesap edeceği çok şey var demektir. Büyük edebiyat araştırmacısı Prof.Dr.Mehmet KAPLAN: "Türk okuyucusu romanın lezzetini Ahmet Midhat Efendi'nin eserleriyle tadar." der. Bunda birçok neden var şüphesiz. Ahmed Midhat Efendi eserlerinde her insanın derinliğinde var olan güçlü telleri harekete geçirmeyi bilmiş ve bunu da ustalıkla eserlerine yansıtabilmiştir. Yazarın bütün eserlerinde olduğu gibi bu eserinin de kesinlikle her karesinde kendinizden birşeyler bulacaksınız. Bazen Rakım Efendi'ye bazen de Felatun Bey'e yakın hissedeceksiniz kendinizi.. Bazen bunların durumu içinizi burkacak... Esasen Lale Devri'nden itibaren bütün tarihimiz, hep bu iki tip aydının yer yer çatışmasından bazen de kol kola gezmesinden oluşmuştur desek çok da abartmış olmayız. Biz eseri sadeleştirirken yazarın kendine has üslubunu mümkün olduğunca korumaya özellikle dikkat ettik.Baş-langıçta tuhaf gelen bazı ibarelerin eseri okudukça aşinası olacaksınız.Eserin "her şeye rağmen Ahmet Midhat Efendi'ye ait kalması" ilkesini mümkün olduğunca korumaya çalıştık denilebilir. Sizi eserle başbaşa bırakırken son bir not daha:Lütfen unutmayınız ki Tanzimat'ın bu iki Kalem Efendisi günümüz Türkiyesi'nin Beyoğlu Bulvarı'nda yahut Büyük şehirlerin varoşlarında ansızın karşınıza çıkabilir. İşte o zaman bu eseri bir kez daha okumayı çok isteyebilirsiniz. İyi Dileklerimizle..... Ruhi BAKIR Hayatı, Kişiliği, ve Eserleri Ahmet Mithat Efendi, 1844'te İstanbul'da doğdu. Küçük yaşta babasını kaybedince ailece Vidin'e, ağabeysinin yanına gittiler. İlk tahsiline burada başlar ve aile kısa bir süre sonra İstanbul'a döner. 1861'de tekrar ağabeysinin yanına gidilince, o da Niş Rüştiyesi'ne (Ortaokul) girer ve üç yıl sonra mezun olur. Kısa zamanda Tuna vilayeti Mektubi Kalemi'ne (Yazı İşleri Dairesi) girer. Bu görevde Mithat Pa-şa'nın takdirini kazanır. Bu başarı ona paşanın kendi ismini vermesiyle kuvvetlenir. Bu arada İstanbul'da iken öğrenmeğe başladığı Fransızca'yı ilerletir. Tuna gazetesinin yazı işlerinde de çalışmaya başlar. 1866'da evlenir. 1869'da Tuna gazetesinin başyazarı olur.
Mithat Paşa Bağdat'a tayin olunca, onu da yanına alır. Bağdat'ta vilayet matbaasının ve Zevra gazetesinin müdürlüğünü yapar. Burada Muhammed Can Muattar adında bir İranlı'dan şark(doğu) ilimlerini öğrenir. 1870'de, Maarif Ve-kaleti'nin açtığı mektep kitapları yarışmasında birinci olur. Arkasından "Kıssadan Hisse"yi ve "Letaif'i Rivayatım" adlı ilk hikayelerini yazar. Bu arada ağabeysi ölünce kalabalık olan ailenin geçimini sağlamak ona düşer. 1871'de İstanbul'a döner. Ceride-i Askeriye'ye başyazar olur. Evinde kurduğu matbaada ilk eserlerini yayımlar. Matbaasını kısa bir süre sonra Babıali'ye taşır. Bu arada "Devir" ve "Bedir" adlı iki gazete çıkarır. Namık Kemal'le tanışır. Bedir'den sonra "Dağarcık", sürgünde iken akrabası "Mehmet Cevdet" adı ile "Kırk Ambar"ı çıkarır. 1872'de "Eyvah" adlı ilk tiyatro eseri sahnelenir. "Vatan Yahut Silistre"nin halk üzerinde uyandırdığı tepki 1873'te, Namık Kemal ve arkadaşları ile sürgüne gönderilmesine sebep olur. Sürgün olduğu Rodos'ta birçok eserini yazar. V. Murat'in tahta geçmesiyle affedilir ve İstanbul'a döner. Bu dönüş onun için tam bir yön değiştirme olur. Artık devlete karşı değil, onun yanında ve onun savunucusudur. Bu dönüş, onun Takvim-i Vakayi müdürü olmasını temin eder. "Üss-ü İnkılap" ve "Zübdet-ül-Hakayık"ında Abdülhamid'in ve onun idaresinin savunmasını yapar. 1878'de "Tercüman-ı Hakikat" adlı bir gazete çıkarır. 1884'te ikinci defa evlenir. 1889'da, Stockholm Müsteşrikler Kongresi'ne Türk delegesi olarak katılır. 1895'te, Mec-lis-i Umur-ı Sıhhiye başkanı olur. 1913'te ölür. Ahmet Mithat Efendi, halktan yetişmiş, halk dilinde yazan bir yazarımızdı. Bu yetişme tarzı belki de, onun mücadelesine devam edememesinin en büyük sebebidir. Sürgün dönüşü fikirlerini terk etmesi ve baskısını kademe kademe imparatorluğun üzerine çökerten Abdülhamid'in safında yer alması, sadece cesaretsizlikle açıklanamaz. Unutmamalıdır ki, yine kendisi gibi halktan yetişen Ali Suavi de aynı dönüşü, aynı zamanlarda yapmıştı. Fakat hiç bir hareketi, onun edebiyatımıza temin ettiği faydaları unutturamaz. İlk roman ve hikaye yazarımız odur. Hayatı boyunca yazdığı roman ve hikayeleri ile, bizde okuyucuyu hazırlayan ve yetiştiren odur. Bu günkü Türk Edebiyatı sadece bu yönü ile, ona çok şey borçludur. Bütün bunlar onun, Tanzimat nesli içinde bütün pasif-iğine rağmen yerini korumasını sağlamıştır. Ahmet Mithat Efendi'nin en önemli eserleri şunlardır: Roman ve Hikayeleri: Esaret, Teehhül ve Felsefe-i Zenan (1870) Mihnetikeşan ve Firkat (1871) Yeniçeriler (1872) (Mustafa Nihat Özön, Yeni Baskı 1942)
Çerkeş Özdenleri (1885) Diğer Eserleri : Üss-ü İnkılap (1878 -1879) Zübdet-ül Hakayık (1879) Bu eserleri dışında çeşitli gazetelerde yazdığı makaleleri de vardır. Behçet Necatigil'in "Edebiyatımızda İsimler" sözlüğüne başvurulmuştur. Asır Türk Edebiyatı Tarihi'nden faydalanılmıştır. Yeni Baskı 1948) VolterYirmi Yaşında (1883) Esrar-ı Cinayet (1885) Çingene (1886) Arnavutlar Solyotlar (1887) Gürcü Kızı veya İntikam (1888) Gönüllü (1896) |ön Türkler (1910) Tiyatroları: Eyvah (1872) Açık Baş. Ahmet Mithat Efendi'nin hayatı ve eserleri için. Kendisi tanınmayacak bir adam değildir. Ahz-ı Sar Yahut Avrupa'nın Eski Medeniyeti (1875) Hükm-i Dil. Ahmet Hamdi Tanpınar'ın XIX. 10 Birinci Bölüm Felâtun Beyi tanır mısınız? Şu Mustafa Merakı Efendizâ-de Felâtun Bey! Galiba tanıyamadınız. Yeni Baskı 1943) Dürdane Hanım (1882) (Hakkı Tarık Us.Dünyaya İkinci Geliş (1874) Hasan Mellah ve Hüseyin Fellah (1875) Felatun Bey ile Rakım Efendi (1876) Süleyman Musli (1878 ) Henüz On yedi Yaşında (1881) (Hakkı Tarık Us. . Bazı eserlerinin isimleri için de.
bağı. Başka ne diyelim? Mustafa Merakı Efendi eşinden ayrıldığı zaman elinde onüç yaşında bir oğul ile kundakta bir kız bulunduğundan bir zaman için zorunlu olarak evlenemedi. Kızına dadılık etmek için yaşı geçkince bir kadın aldı. bir de Ermeni karısı aşçılık ederdi. görüşünde olması sebebiyle Mustafa Merakı Efendi'yi daha onaltı yaşında evlendirmişti. iş ebelere kaldı. oğlu Felatun Bey ise yirmiyedisinde. Bir de kızı vardı ki ismi Mihriban hanımdır. kocasından dört beş yaş küçük olmak lâzım gelmez mi?. ihtiyarca bir Rum karısı yukarı hizmetini görür. Onlar sargılar ile Mihriban hanımı düşürtmeyip. Mevlâ rahmet eylesin! Böyle şeyler olağandır!. Doğrusu oniki yaşındaki kızcağız onbeş yaşında dünyaya çocuk getirdi. Öyle ya! Karı. Oturduğu mahalleyi açıkça söylemek pek doğru olmaz. Alafrangaya olan merakın derecesini şundan anlayınız ki yaptırdığı ev mutlaka alafranga olmak için taş bina şeklinde yaptırılmıştı. O kadın çocuklara bakar. İnsanın kırkbeş yaşında iken böyle yirmiyedi yaşında bir oğul ile onbeş yaşında bir kız çocuğuna sahip olması ne büyük mutluluktur. yani rahat yaşamak için bütün malını ucuza pahalıya bakmayarak satıp gelmiş. Hem de hangi batı takıntılı adamlardandır. babası . bir süre bekâr kaldıktan sonra Mustafa Merakî Efendi bir daha evliliği bile aklından geçirmedi. Ancak ondan sonra kaç defa hamile kaldı ise de çocuğunu rahminde barındıramayıp düşürürdü. Nasıl? Evinin iç yönetimi size çok mu garip geldi? Bizim Mustafa Merakı Efendi batı özentili bir adamdı. Fakat babası bir çocuğun genç evlendirilmesine taraftardır. Kırkbeşlik bir adamdır kendileri. yani çocuğu korudularsa da çaresiz anneyi kurtaramadılar ve kadın kızını doğururken öldü. Bu sebebe dayanan Mustafa Merakî Efendi kırkbeş yaşındaydı. Doktorlar işin aslını incelemediklerinden kadının rahmini muayene ve tedavi etme ye yeterli olmadıklarına görüş bildirip bunun bir 'ihtilâl' olduğuna hükmederek el çektiler. yani işin ehline tanıtmak olduğuna göre. Zira Mustafa Merakî Efendi onaltı yaşında iken babası tarafından evlendiril11 diği zaman oniki yaşında bir kız ile başgöz edilmişti.. Fakat Mustafa Merakî Efendi'nin çocuğu yalnız Felâtun Bey değildi. Aralarındaki bu az yaş farkı onları baba-oğul gibi değil de arkadaş gibi gösteriyordu.. Halbuki son yüzyılda gelişen medeniyet İstanbul'da bir adamın bekâr olarak yaşamasına müsait olduğundan. Mustafa Merakî Efendi kırkbeş yaşındayken Mihriban hanım henüz onbeşindeydi. Mustafa Merakî Efendi'nin eşi için de durum böyleydi..Mustafa Merakı Efendi Tophane'nin Beyoğlu'na yakın bölümünde oturur.. bahçesi dahi bulunduğu hâlde soyut alafranga. Hâli vakti pek yolunda hem de pek yolunda olduğundan kendisi zaten Üsküdarlı olduğu ve orada güzel konağı. Tophane'nin Beyoğ-lu'na yakın bir mahallesinde arsasından güzel bir ev yaptı12 rıp yerleşmişti. Fakat size hemencecik şunu da bildirelim ki böyle mutluluk çoğunlukla babalara özgü olup anneler için böylesi mutluluk bela kabul edilir. Bizim asıl amacımız Felâtun Beyi haber vermek. Şimdi böyle bir semtte. anladınız ya! Şimdilik bu kadar bilgiyle yetinin. böyle bir evde. bilir misiniz? Haniya bundan onbeş yirmi yıl önce İstanbul'da batı takıntılılar yok muydu? İşte onlardan. bu kadar alafranga olan bir adam artık evine arap çorap doldurur mu? Bununla birlikte ara bir bir alafranga dostları da gelmekte olduğundan bunlara hizmet etmek için Rum ve Ermeni hizmetçi ihtiyacı açıktır. çünkü yüzü gözü açılmadan dünya evine girmiş olacağından ırz ve edebine güzelce sahip çıkar.
Bizim Mustafa Merakî Efendi'nin ismi yalnız Mustafa Efendidir. Böyle usta gayretlileri tanırsınız ya! Bizim Felâtun Beyefendi bunlardan değildi. "Merakıma elvermez" sözleri kendisine Merakî lakabı takılmasına sebep olmuştu. Oğlunun gördüğü terbiye bu yolda olduktan sonra. kuşanması elhak söz götürmezdi.Mustafa Merakî Efendi hakkında böyle soyu temiz bilgisini vermeye gerek yoktur zannetmeyiniz. Felâtun Beyin çocukluk zamanını nasıl geçirmiş olduğunu anlatmak için geniş geniş anlatmaya ihtiyacımız yoktur. Dünyada yirmibin kuruş geliri olan adamın başka hiç bir şeye ihtiyacı kalmayacağını hükmetmiş ve alimlere . oğlunun okula gidip gelmesini ve Fransız hocasının dahi eve gelip gitmesini bir çocuğun terbiyesi için yeterli görürdü. "Ne yapayım. Nesine lâzım? Ayda çalışmasa yirmibin kuruş geliri olan bir babanın bir tek oğlu 14 olup. Bundan başka bir de Fransız hocası vardı ki haftada iki defa gelir giderdi. Merakî lakabı kendisine sonradan verilmiştir. Böyle bir soydan gelen adamın hâl ve tavrı daha kolay anlaşılabilir. Mustafa Merakî Efendi. "Merakıma dokundu". olgunluk derecesindeki alaturkalıktan yine olgunluk derecesindeki alafrangalığa birdenbire sıçramış bir adam olduğu ve bu dönüşüm ise yalnız kendini tatmine yöneldiği maddi ve mânevi zevkleri düşünmekten başka birşey yapmayan böyle bir adamın. kendisi ise filozofça düşünmek için gerçekten Eflâtunlardan daha dakik bulurdu. Fakat şunu da uyarmadan etmeyelim ki bu çocukların 13 giyinmesi. Lâkin bazı kalemlerde bazı efendiler vardır ki doğrusu devletinin en büyük makamını tutabilmek elde edebilmek için kâtiplik zamanını gece gündüz çalışmak ve içinde bulunduğu dâirenin değil belki devletin bütün bölümlerinin emirlerini bilmek kuşatmak için iğne iplik olarak bol bol verir. Şimdi bakışlarımızı Mustafa Merakî Efendi'nin kırkbeş yaşında bulunduğu zaman oğlu Felâtun Bey'in yirmiyedi ve kızı Mihriban hanımın ondört yaşlarındaki hâllerine çevirelim: Bu sırada Felâtun Bey büyücek Kalemlerin birisinde memurdu. merakımdan!" ve örneğin bazı geceler Naum'un tiyatrosuna bedel Elmadağı'nda balıkçı ve kuşbaz takımının gittikleri yerlere gitmesine bir mâna veremeyenlere "Merak bu ya!" gibi karşılıklar verdiğinden "Merakımdır". Doğrusu çocuk ortak okula verilmiş olduğundan her gün çantası elinde gider gelirdi. Beyoğlu'nda çocuk elbisesi olarak her ne ki moda olmak üzere şüyu bulur idiyse Merakî Efendi herkesten önce onu alıp çocuklarına giydirmeye mecburdu. "Merak bu ya!". Felâtun Beyi güzelce tanımak için kendisinin soy ağacını görmek elbet gereklidir. kızının terbiyesi ne hâlde kaldığını da çıkarabilirsiniz. Ha! Bak biz şuna dikkat çekmeyi unuttuk. Lâkin Mustafa Merakî Efendi öyle eğitim görmüş bir adam olmadığı gibi çocuğunun öğrenimine bakabilecek vakti olmadığından. Buraya kadar söylediğimiz sözlerden bizim Felâtun Bey'in başlangıç hâli hakkında alınacak bilgiyle açık edilecek fikir için yeterlidir. hem de öksüz kalan evlâdı nasıl bir terbiye altında büyüteceğini her kim düşünse bulabilir. Zira bu adamın bazı tuhaf durumları olup örneğin kendi evinde mükemmel yemek dururken bazı akşamlar gidip Beyoğlu'nda bir bakkal dükkânında çiroz ve zeytin gibi şeylerle akşam yemeği yemesine arkadaşları itiraz ettikçe.
"Bu efendi bizim beyin pek dostu olmalıdır" inancına düşerdi. arkadaşlarını ve saireyi ziyaret arzusu o günü de tatil ettirir. baba dostlarını. Hatta bazı kere Felâtun Beyin yanında bulunan uşağı kendi beyini bir gayet tatlı ve nazikçe ve saygılı konuşuyor görünce. zeki. Allah için söyleyelim: Felâtun Beyin yeni bir kitaba karşı merakı oldukça fazladır. Bunlar dahi kendisi gibi genç olacaklarından ve bahusus Felâtun Beyefendi Beyoğlu'nda oturmak münasebetiyle ahbabını alafranga bir yolda eğlendirmek lâzım geleceğinden perşembe gecesini alafranga eğlence mahallerinde geçirir. Ya böyle haftada üç saat Kaleme giderek onu da gereksiz hikayelerle geçiren bir delikanlı ne öğrenebilir? Nasıl. Çarşamba günü Kaleme gidecek olursa saat altıdan dokuza kadar olan vakti ancak o haftanın vurdulu kırdılı hikâye bulabilip akşam için mutlaka iki dalkavukla gelir. 'kibri de tamamlandığına göre tavrından. Binâenaleyh şunu da ekleyelim ki: Bizim Felâtun Bey bu kadar zengin olduğuna ve kendi hakkında güzel güven yani halk sözlüğünde. Fransızcası var. ne öğrenebilir? İşte Felâtun Bey öğrenmiş ya! Yazısı var. en evvel Fe-lâtun Beyin kitabını götürüp Beyoğlu'nda ciltçi H. soyu temiz adam. Pazarın yorgunluğunu dahi pazartesi çıkarır. okuması var. Alafrangada bir adamın isminin yahut isimlerinin böyle ilk harfi yahut harfleri konulmak vardır ki buna o adamın "markası" denilir. Doğrusu düşüncesi. Hangi kitap çıkarsa çıksın. zihni açık. kurnaz. Lâkin o adamdan ayrıldıktan sonra Beyefendinin kızgınlığından çıldırmak derecesine geldiğini ve hatta sövüp saydığını görünce ve işitince uşak şaştığından ne düşüneceğini dahi bilemezdi. Nihayet yine cuma gelir ve işte şu bir haftalık uğraşı nasılsa diğer haftaların uğraşıları da yine aynı haftaları andırır. Salı günü Kaleme gitmeye hazırlanırsa da havayı uygun görünce Beyoğlu'nun bazı görülecek bölgelerini. Fransızca bu iki harfi tanırsınız ya! Birisi A birisi P harfleridir. "Canım şöyle bir hikâye basılmış" dediler mi. Meramımız burada Felâtun Bey'i kötülemek olmayıp kendi hâl ve tavrını okuyucuya hakkıyla tanıtmaktır. 16 . Felâtun Bey için "Onu görmedim" demek imkansızdı. sonra arkasından sövüp sayacağı bir adamın yüzüne karşı böyle nezâket göstermeyi kendilerinin dâva eyledikleri mertliğe uygun bulamazlar ise de alafranga olanlar dahi. O gece sabahladığı için perşembe günü akşama kadar uyur. satıcılardan 15 kendisine dâima kitap getirmeye alışmış olan. mertlik âdeta ahmaklıktan ibaretti diye hükmederler.'ye teslim eder ve o dahi çok güzel alafranga olarak ciltler arkasına altın yaldız ile A ve P harflerini dahi bastıktan sonra getirip Felâtun Beyin uşağına verir ve akşam Bey gelince kitabı görüp gayet düzenli kütüphanesine yerleştirirdi. Evvelkisi Ahmed Felâtun Beyin isminin ilk harfi ve ikincisi Felâtun sözcüğünün Fransızcası olan Platon kelimesinin birinci harfidir.yakışır olgunluğunu kendisi beğenmiş olduğundan cuma günü mutlaka bir gezi bölgesine gidip cumartesi ise dünkü yorgunluğu çıkarır ve pazar günü gezi bölgeleri daha alafranga olduğundan gitmemezlik edemezdi. herkesin yüzüne gülmeye insan mecburdur. Alafrangalık hâli malum ya! Herkese alçak gönüllük göstermeye. azametinden geçilmemek lâzım gelir ise de Felâtun Beyin hâli bunun aksineydi. özellikle ayda babasının yirmi bin kuruş da geliri var! Dünyada bir adamın öğreneceği daha ne kaldı? Bak.
şeklini. Zira alafrangalarda oya yoktur. ona alafrangada 'supe yiyor' derler" demiş ve Mehmet. ama küçük bey Fransızca'dan başka söz söylemiyor ki! Sütlü kahve isteyeceği zama "Kafe o le" diyor. Bir gün. Felâtun Bey'in kıyafetini sorarsanız açıkça anlatmaya 17 kalksak acze düşeriz. Bak. Bu Mehmetçik. "Hayır efendim. sarıca beniz sahibi bir delikanlı olup. Kese. Ortaca boy. öyle söyleme. Onu terbiye edecekti. haniya Beyoğ-lu'nda elbiseci ve terzi dükkânlarında modaları göstermek için mukavvalar üzerinde bir çok resimler vardır ya! işte bunlardan bir kaç yüz tanesi Felâtun Bey'de mevcut olup elinde resim. Şu kadar diyelim ki. ağzı. ütülemek hizmetçilerin ve yemek pişirmek de aşçının işidir. çorba içiyor" dediği hâlde dahi Merakî Efendi meraklanmayıp. Madem ki Felâtun Bey hakkında bu kadar bilgi aldık.Burada Felâtun Beyin uşağını anlattık hâlini birazcık olsun söylemedik. Meh-meçik "çorba içiyor" cevabını alınca "Oğlan. işte anlayınız ki Mehmet de yavaş yavaş alafranga olacaktır. Hem bizim Mehmet memleketinde iken amme cüzüne kadar okumayı başarmıştı! Merâkî Efendi'nin alafrangalığıyla beraber böyle bir Mehmetçiği konağına kabul etmiş olmasına şaşmayınız. . Allah göstermesin! Sopa yediği yok. Hatta terbiye etmeye başladı bile. Nasıl olmasın ya? Olmamak mümkün mü? Büyük efendi ne ise ne. simasını pek kısaca tarif edebiliriz. Mehmet ise bunu "Kovala"dan başlayıp evvelce öğrenmiş olduğu "Karyola" kelimesine kadar tatbik ede ede ister istemez belliyor. daha dünyayı öğrenmemiş. Biraz da Mihriban hanım hakkında bilgi alalım: Bu kız her şeyce olduğu gibi şekil ve yüzce dahi Felâtun Beyin kardeşi olduğu görülürdü. gözleri siyah. Nakısı da onlar işler. Lâkin kız çehresinde mutlaka ve ister istemez hoşluk daha fazla olacağı başkaca düşünülecek bir şeydir. Ne zannettiniz ya! Felâtun isminden "Pantolon" lafzına ve Mihri ban isminden de "Merdivan" kelimesine geçebilmek haylice dayanıklılığa uygundur. "Mehmet! Beyefendi ne yapıyor?" deyip de. saçları. Bunlan birer birer öğrenmeli" diye bir öğüt vermişti. Yapma çiçekler Beyoğlu'nda çok! Bunları yapmak için niye zahmete girsin? Çamaşır yıkamak. Diğer kızlar gibi Mihriban hanım oya yapmasını bilmez. Hatta kendi başını taramak bile alafrangada olmayıp özellikle peruktan kan gelir gibi tarar. çorap ve saire örmesini dahi bilmez. endam aynasının karşısına geçer ve kendisini resme benzetinceye kadar mutlaka çalışırdı. ince endam. ensesine muhabbet ve aferin makamında bir tokat vurulmasının zorunlusu bir adam olup hizmet ettiği efendinin bir oğlu ile bir kızı olduğunu öğrenmeyi başarmış ve hatta oğlunun ismi "Pantolon Bey" ve kızının ismi dahi "Merdivan Hanım" olduğunu bile bellemişti. ayda yüz kuruşun bağlısını. "Oğlum! Alafrangada çorbanın ismi supedir. Mehmetçik asıl büyük efendiye dahi "Meraklı Efendi" derse de efendisinin isminde lam olmadığı için bunu doğru söylememekte olduğunu anlayarak mahcup olurdu. burnu. Kastamonu'dan yeni gelmiş. Binâenaleyh kendisini iki gün bir kıyafette gören olmazdı ki "Felâtun Bey'in kıyafeti şudur" demek mümkün olsun. filânı hep bir kadının "elverişli" diyeceği kadar letafet tasvirlerdi. kaşları. Çünkü onları modist kızları örer.
Felâtun Bey ise bir fikrini babası teslim etmediği zaman herifin cehalet hâlini ortaya koymaktan çekinmediği yönde çaresiz adamcağız oğlu 19 Felâtun yanında sıkılmamak için -beyefendi. 18 Bununla beraber kızcağız hoppa mı. Mihriban hanımın bu kadar serbestliğine şaşırıyorsunuz? Şaşırmayınız. Hatta bir gün baba ile oğul meyanında günlerin uzanıp kısalması ne hikmete dayanak olduğuna dâir bir konu açılmıştı. . oğlunun bu fikrini saf bilgi olarak kabul etti. görücü hanımlara verdiği cevabı ise bir kaynana sıfatıyla verirdi. "Mâşaallah. Eğer şu Felâtun Bey ve Mustafa Merakı Efendi ve Mihriban hanımın halini anlatmak size usanç verdi ise affınızı dilekçeyle beraber son durumları olarak şunu da arzetmek-liğime izin buyurmanızı rica ederim: İş bu baba ve oğul ve kız yahut kız kardeş.her ne oy ve görüş bildirse Mustafa Merakî Efendi güya kırk yıldan beri o fikirde. Babası muzıka öğrenmesi için kalite bir piyanocu madam getirmişti. "Taş altında bir yılan kaşları durur divan" şarkısından başka bir şey öğrenemedi. öğrenim gerekirse de biçare kızcağız öksüz büyüdüğünden başarılı olamadı. Mustafa Merakî Efendi bu bölümde kendi görüşünü söylemekten çekinmekle oğlunun fikirlerine bilgisine gözlerindeki yaşta eridi bitti. kızcağızın üç gün üç gece ağlayacağını bildikleri yönle başına bir çiçek değil saksıyı giymiş olsa bile pek ziyâde yakışık aldığına yemin etmeye zorunluydular. "Asker" cevabını alınca "Yarım kundu-ralı" der. "Kış mevsiminde havalar bulutlu olduğu için bulutlar güneşin ışığı bizi hızla kavuşmamızı önler ve erteler" dediği zaman babası. Ama inanınız ki herifçik. Hele çocuk. Vallahi ben de öyle mi?Alay ediyorum ama bir kere de sizin fikrinizi anlamak isterdim" demişti. "Hoca" cevabını alınca "Sarımsak başlı" der. Kaynana makamında da kendisi. Lâkin madam kendisi çalıp babası dinlediği için Mihriban hanım. minnetle bu sorunu kaleme dahi aldırıp zamanımızda çıkan edebiyat dergilerinden birisine bağlanmak üzere matbaasına götürdü ille de kabul ettiremediğinde şiddete döndü. o görüşte bulunuyormuş gibi onay vermeye zorunluydu.. işte şaşıracaksınız bu serbest kaynanaya şaşırınız. üçü bir yerde bulundukları zaman baba oğul şayet Mihriban hanımın bir çiçeğini veya eldiven giyişini beğenmeyecek olsalar. "Oh! Cebi delik!" der. oğlunuza başka yerden kız arayınız" diye kalkarak yü-rüyüverirdi. Nasıl.Alafrangada kızlar için okumak. mâşaallah! Gerçekten Eflâtun'lar âciz kalacak. Zira kızcağız bir evin hanımı olarak büyümüş olduğundan gelen görücülere gelin makamında dahi kendisi çıkardı. böyledir" diyecek olursa bir püsküllü kahkaha koyverip "Oh. Ancak görücülere Mihriban hanım oğullarının neci olduğunu sorar. hoppa! Şen mi şen mi şen! Zıp zıp sıçrar! Ter ter tepinir! Kendisi yetişmiş. kalmış kalmışım da sizin oğlunuza mı kalmışım hanım. hoppa mı. şöhreti. "Kâtip" cevabını alınca. hâsılı her biri için bir kulp uydurup mâşaallah eğer görücüler "A hanım kızım! Niçin böyle söylüyorsunuz? Oğlumuz şöyledir. her servet düşkününü çekerdi. Bahusus babasının serveti. çatmış olduğu yönle birkaç yerden görücüye gelmişlerdi. yazmak. Hatta oğluna ricayla.
Kazancılar mahallesinden Beyoğlu'na çıkıp yine Dışişleri Kalemine arkadaşı bulunan bir Ermeni'ye Türkçe okutmak ve bu hizmete karşılık onun bir çok Fransız kitaplarını karıştırmak ile geçiren bir çocuğa paranın ne lüzumu kalır? ." derler ya! îşte gece gündüz gerçekten çalışan bu idi. Rakım Efendi dediğimiz çocuk. mendil çevre işler. sadık arap: "Ah hanımcığım! Sen neye çalışacaksın? Ben çalışırım. Onaltısında oradan çıkıp Dışişleri Kalemine kendisini kabul ettirmeye yol buldu. Sadık Fedâyî hâlâ dikiş diker. Râkım'da henüz aylık yıllık yok. Kendisi el dikişi diker. Fedâyî nam arap cariye ise annesinden belki de daha kadın olduğundan. Hem seni hem küçük beyimi evlâdımı beslerim" diye bütün yönetimi kendi üzerine almayı bile göze almıştı. Aldığı paradan evin zorunlu harcamalarından artan paranın tamamını "Delikanlıdır. kahve torbası diker. tahta silmeye gider. Rakım büyüdü. halayıklık kalmadı. Fakat Râkım'ın cep harçlığına o kadar ihtiyacı yoktu. Aman bu çocuk ne kadar çalışıyordu! Haniya "gece gündüz çalışıyor." derdi ve işte arzu eylediği bu nimete kavuştu. tahtaya gönderir. çamaşıra. Burada dahi yine böyle bütün olsun Rakım Efendi'nin özel hallerini görmeye ihtiyacımız var. parasız kalmasın. "Ah! Râkımcığımın bir kere insan içine karıştığını görsem hiç gözüm arkada kalmazdı. eski Tophane kavaslarından birisinin oğlu olup bundan yirmi döıt yıl önce babası öldüğünde anası elinde bir yaşında yetim olarak kalmıştı. Annesi gayet kadın. Tam evlâdını bu boya getirdikten sonra annesi ölmesin mi? Ama bu da hakkında bir nimetti. arada bir kendisi de gider. kocasının ayrılık acısı oldukça anlaşılır olup aklını başından aldıktan sonra annesi.20 ikinci Bölüm Geçen bölüm bize hikâyemizi kendi isimlerine anlattığımız iki zattan birisinin özel hallerini epeyce öğrettik. sonra Kalemde aldığı Fransızca dersini takviye ile beraber bu sırada bir kat daha ileriye gitmek için Galata'da bir doktora giderek akşam saat birde evine gelir ve sonra yemek yer. uçkur işler ve bunları Salıpazan'nda Fedâyî'ye sattırır." dediğinde. ikimiz de çalışıp kendimizi ve bir de şu yavrucağı beslemekten başka çaremiz yoktur. Böylece annesi ilgi ve yakınlığını yalnız Fedâyî üzerinde bırakmadı. "Fedâyî! Artık aramızda hanımlık. çevre. Sabahleyin Süleymaniye'ye medreseye gidip saat dörtte oradan çıktıktan sonra Kaleme. hâsılı ellerinin emekleriyle kimseye muh21 taç olmadan geçinebilirdi. diğer günler ise Fedâ-yî'yi büyücek yerlere çamaşıra. Bir kavas evlâdına ne bırakabilir? Bizim Rakım Efendinin babası ise Salıpazarı tarafında üç odalı bir çürük kümes ve bir de arap cariyeden başka mal sayılabilecek hemen hiç bir şey bırakmamıştı. Beş yaşında Salıpazan'ndaki Taş mektebe verilip onbir yaşında İstanbul tarafında Valide Orta Okuluna alındı. oya yapar." diye Râkım'a verirdi.
Doğrusu bir hafta değil ama oniki günde kitabı bitirip götürdü. âdeta hâli vakti yolunda bir adam evlâdı gibi geçindirmeye başarılı oldu. Hele mantık ilmini son damlasına kadar pek kuvvetli okudu. Ne o? Şaştınız mı? Hey kardeşim hey! İçinizde Rakım hâlinde büyümüş adam var ise düşünsün . Koca Fedâyî dadı halk mutfaklarında kül kömür olarak hanımının kendisine emanet bırakmış olduğu nur parçasını hor ve hakir bırakmak şöyle dursun. bir kitabı analaşılır şekilde insanların yararına sunma konusunu öğrenip Beyoğlu'ndaki Ermeni dostunun kütüphanesinde dahi coğrafya.Hatta cumaları bile Rakım. kimya. Farisîden Gülistan ve Baharistan ve Bostan ve At-tar'ın Öğütleri ve Hafız ve Sâib'i okumaktan kesinlikle bıkmadı en seçici parçalarını ezberledi. Hele bir gün olup da kendisinin hem de çalışması karşılığı olarak bu miktar paraya sahip olabileceği olasılığını -vakıa arzu eder idiyse de. Matbaacı da hepten yirmi lirayı verdi. İlm-i hadis ve tefsirde oldukça gelişti. öyle giderlerdi.hiç hükmedemezdi. Rakım için böyle bir gün ne mutlu gündü? Bizim Rakım Efendi bu suretle tamam dört yıl boyunca daha öğrenmeye devam etti. olgun adam. ken23 dİSİ" ne Fransızca bir kitap getirdi. O zamana kadar kalemce kendisine verilen maaş yüz elliye kadar varmışsa da. Bundan sonra Galata'daki dostundan doğal bilimler. Haydi bakalım bu parayı aldığı zaman şu Rakım Efen-di'nin ne kadar sevinmiş olduğunu kim hesap edebilir? Nafile kimse hesap edemez. Parasızlık ise âdeta yirmi yaşına kadar devam eylemişti. bu hazineyi avucu içinde görünce hâlâ kendisinin olduğuna inanamayıp bir hayli derin derin düşünüp sonra bu hazineye sahip olduğuna inandığı zaman gözlerinden dolu taneleri gibi sevinç gözyaşlarının akmasına engel olamamıştı. O kadar ki ev halkınca ve ailece Rakım -güvenilir. İki gece kendisinde kalmak üzere bir kitabı evine götürmek için izin alabilecek olsa onu yalnız okumakla yetinmeyerek en güzel parçalarını tercüme dahi ederdi. Bir gün Rakım Efendi'nin yakınlarından bir matbaacı. Kitap yüz elli. işte Rakım Efendi'nin türlü durumları bundan ibaretti. birlikte büyüdüğü Ermeni arkadaşının kütüphanesinden çıkmazdı. Fıkhı dahi gözden geçirdi. Çaresiz Rakım o zamana kadar bu miktar parayı Galata'da kuyumcu kutularından başka bir yerde görmemişti. Kendi cariye ve dadısının şevk ve gayreti sayesinde Arabîden sarf ve nahiv bir başkasından Risale-i Erbaa'yı açıklamalarıyla beraber lâyıkıyla gördü. Hele okuduğu Fransız romanlarının. tiyatro kitaplarının. iki yüz büyücek sahifeli bir şey olduğundan koca Rakım bunu bir haftada çevirmek cesaretiyle kabul eyledi. tarih. Fransızcaya gelince: Bir kere dilde yetenek kazandı. şairlerinin ve edebiyatının âdeta sonu yok gibiydi.bulunduğundan pazar günleri Dışişleri Kalemi tatil olarak yine arkadaşının evine gidip de eğer o gün ailece bir yere gidilecek ise 22 Râkım'ı kütüphane odasına kaparlar. Bunu Türkçeye tercüme ederse yirmi altın kadar verebileceğini söyledi. yirmi yaşında bir hariciye vekili için bu paranın para bile demek olmadığı açıktır. hukuk ve devletlerarası ilişkilere dair gerekli bilginin ötesinde dahi yeni ve farklı bilgiler topladı. Şimdi bu serveti. Lâkin Rakım Efendi'nin aldığı terbiye ve gördüğü eğitim öyle her zengin çocuğuna kısmet olamaz.
Rakım akçenin neredengeldiğini dadıya anlatarak onu kendisinden daha fazla memnun eylemiş ve "Ah! annen sağ olaydı da. Parasını çarçur etmeyip mutluluk sebebi sayar. Kendisi Babıâli'ye yürüdü eksik olmayan yabancı gazetelerini baştan aşağıya süzerek aldığı bilgi üzerine diplomatlığa dahi ulaşmış olmakla arada bir haber yazmaya başladı. işlerini Râkım'a havale ederlerdi. Bundan sonra şu ilk servetin nasıl pay edileceğini düşünmeye başladılar. çalışıp ilk kazandığı paraya ne kadar sevinmiştir. senin böyle dört kese 24 akçeyi birden kazandığını göreydi! Mevlâ rahmet eylesin" dediği zaman kendi kendisini tutamayıp ağlamaya başladığı zaman. Zira koca Rakım kalemde kal25 mış olsaydı feyz alacağına şüphe edilemezdi. Rakım. Kendi dadısı "Beyim! bana kalırsa bu para ile bir kaç kat elbise alırdık da halk içinde temiz temiz gezerdik. Çaresiz çocuk paralan alınca hemen evine koşup sadık dadısının önüne koydu. dilekçe. Zira sen artık ihtiyar oldun" diye paranın yarısını ayda ikişer yüz elli kuruş harcamak üzere dört aylık tedbirli olarak bir kenara ayırdı ve diğer yarısını da pek çok yerinden yıkılmaya yüz tutmuş evlerini tamir ettiler. arzuhal filân yazdırmak isteyenler. bunları nereden buldun? Sakın. Birinci iş seni artık halka hizmet etmekten kurtarmaktır. Bilâkis Rakım yoksulluk içinde tok gözlü olduğu hâlde büyümüş olduğundan eline para geçtiği zaman onu gelişigüzel harcaması mümkün değildi.. Bunların çoğalması kendisine bir alafranga arzuhalcilik ve tercümanlık yolu açıp yabancılardan Türkçe bir nota. Ne dersiniz? Kadıncağaz bunları görünce birden bire bozulup "Aman beyim. onbeş günde Râkım'ın eline birer ikişer lira kıstırmaya başladılar. Biz bu ayrılışa üzüldük. Her başlangıçta her siftahta bir bereket olduğu bütün esnaf tarafından bilinen bir husustur.baksın. Râkım'ı dahi ikinci defa olarak yine ağlatmıştır. O kadar ki Rakım haftada iki lira kadar durmadan gelmekte olduğunu görünce kalemi de bıraktı. "Hayır dadıcığım! Benim üstüm başım bana yeter. Sözü uzatmayalım? Rakım bir kaç sene bu yola devam eyledikten sonra ayda yirmi otuz liraya kadar kazanmaya başlayıp fakat çaresiz çocuk bu parayı kazanabilmek için yirmi dört saat gününden yalnız yedi saat kadarını uyku ve dinlenmeye ve yemeye içmeye ayırarak on yedi saatini hemen durmadan . Zira biz Râkım'ın bu kadar paraya ilk defa olarak sahip olduğunu söyledikse de kendisine aç gözlülük etiketi yapıştırmamıştık. Bu hizmeti bir aralık karşılıksız görüverir idiyse de matbaacılar kendisini hizmeti yazmaya devam etmeye zorlamak için haftada. Bu inancı bizim Rakım Efendi'de doğuracak hâller dahi gecikmedi. Hatta bu paraya sonraları daha fazla zam geldi. binâenaleyh özellikle mutluluk yolunda harcamak için para kazanmayı severdi. Rakım bir aralık yabancı dostları çoğalttı. hatırlasın." diye âdeta bir büyük kötüniyetini anlatmaya kalkmış ise de." dediyse de. İşte ömründe yirmi lirayı görmemiş ve insan olmak için ne gerekli ise elde ettiği emrinde çalıştığından geri durmamış olduğu hâlde ilk defa olarak bu parayı kazanmış olan zat bizim Rakım Efendi'dir. protesto. "Bir adamın yirmi lirası olamaz mı?" diye düşünmek uygunsuzdur..
Rakım. Sadık Fedâyî. Evet! Rakım bu kadara kadar hassas ve ince ruhlu bir çocuktu. Kıza dikkatle baktı. Cariye satılıkmış. kara kaşlı. Ya Rakım ne yapar? Rakım çocuk gibi ağlar. "Canım bir kere görür sorarsam almaya borçlu olacak değilim a!" diye geriye dönüp ihtiyar ve kız kapıyı açtırıp ve sonra kapatmış olduklarından bu kere kapıyı kendisi çalmaya mecbur oldu. Baktığı anda yüreği kıza aktı ise de "Adam neme lâzım? Dadım beyaz istemiyor. Kendisine bir kütüphane yapmaya başlayıp Türkçe ve Fransızca en tanınmış eserleri topladı. "İhtiyara. Uğursuz dere üzerinde ihtiyar ak sakallı bir Çerkesin yanında bir kız olduğu hâlde bir kapıyı çaldığını gördü. arap istiyor. kara gözlü. Fakat neydi kızda o baygın bakışlar? Neydi o harika tebessümler? Rakım kızın elini kim bilir ne için fakat pek çok olasılığa karşı şaşkınlığıyla kendi eline almış bulunduğundan sonra da bırakmak hatırına gelmemişti. Heriften fiyatını sordu. bir cevap alamaz. Bu kadar masrafla beraber yine Râkım'ın kesesinde para eksik olmazdı. Geldi. Dadısı bir kaç defa Râkım'ı evlendirmeye kalkıştı. Dadısı bazı tanıdığı esircilere sipariş etmiş olduğu yönle öteden beriden bir kaç Arap cariye geldiyse de Fedâyî bunları bir nihayet iki gün tecrübe eder. bu bizim işimize elvermez" diye başını alıp yü26 rüyüvermişti. beğenmez. yok mu diye sormuyorum. Gösterdiler. hâsılı kusursuz bir güzel idiyse de gayet zayıf ve hastalıklı on dört yaşında olduğundan öyle olur olmaz müşterinin beğeneceği gibi bir şey değildi. Açtılar. Salıpazan'ndaki evceğizini yenilemek suretiyle tamir etti. Kızın cariye ve satılık olup olmadığını sordu. Rakım kızı kimsesine benzetmemişti. "Yüz altın" demesin mi? Herif. Bu . evin içine bir gelin gelmesini yalnız Rakım için istemeyip ihtiyarlık zamanında kendisinin dahi bir can yoldaşına ihtiyacını belirtince Rakım işin bu yönünü uygun görerek bir cariye almaya karar verdi. Rakım kendisinin evliliğe ihtiyacı olmadığını bildirirdi. Bir kimsesine mi benzettiğini Râkım'dan sorar. Hürriyetin cihanlar değeceğini teslim ederim. bu kızın değeri var mı. Pek güzel ve tabiatça döşetti dayattı. Bir gün Rakım Efendi Tophane'den Beyoğlu'na çıkmak için Kumbaracı yokuşuna kestirmeden varmak üzere Karataş'tan geçerdi. Ay kıza ne oldu? Zira o da Râkım'a karşı ağlamaya başladı! İhtiyar ne anlam vereceğini bilemez. Size biz haber verelim: Rakım âdeta Cenâb-ı Hakk'ın kendisi gibi bir öksüze böyle beyaz cariye karşılık verdiği kadar yardımını bildirip buyurduğunu bakışı şükrana alışmış olduğundan sevinçle ağladı. Zira ak sakallı ihtiyarın yanında bulunan kız beyaz hem de güzel bir Çerkesti. Hayır. Satılan şey bunun hürriyetidir. Lâkin benim seksen altından başka param yoktur. ihtiyarı çağırdı. Uzun boylu. güzel burunlu. Rakım alıp yürüyüverdi ama bir türlü ayakları ileri gitmez ki! Ne için olduğunu kendisi de bilmez. kızın değerinden bahseder. ufarak ağızlı. Görmek isledi. yine gönderirdi.işlemekle geçirirdi.
ne de can sevecek bir kız! Sen bana bunu can yoldaşı diye almadın mı? Adı Canan olsun" diye fikrini açık edince çaresiz Rakım her şeyden fazla dadısını memnun etmiş olduğuna sevinerek ismi dahi kabul eyledi..değil mi idim?" diye bir masum şüphe ve bir ağır pişmanlık etrafını almıştı. Zira daha bir akşam önce baş hizmetkârını gönderip kendisini durmadan çağırmıştı. O gün ise Beyoğ-lu'nca iki önemli işi olup bu işleri derhal görmek üzere kalktı. Bey'i görmekti. Bey pusulayı alıp okumaya başladı: Bursa eyâletinin . bu defa Kazancılar yönünden Beyoğlu'na çıktı. Ne dersiniz? Rakım kızın elini eline almamış mıydı? Tâ kız kendisinin malı olduktan sonraya kadar elini elinden bırakmadı! Bundan sonra Beyoğlu seferinden vazgeçerek ihtiyar ile beraber Salıpazan'na geldiler. Daha bir emri olup olmadığını sorup emrine hazır olunca bey. .paraya karşılık kızı verirsen alayım" demiş 27 ve ihtiyar. "Öyle ise bana yirmi altın için bir ay izin verirseniz alırım" demesiyle ve ihtiyar dahi -zaten kızda ince hastalık hissetmekte bulunduğundan bir an önce elinden çıkarmak için. Evi Ağahamamı'nda 28 bulunmakla. yazıcısını çağırıp Râkım'ın görülecek hesabı var ise görmesini emretti. senesi hayvan vergisi artanının toplanması ve gönderilmesine dair Bursa valisine dilekçe kıt'a on. Bu emri üzerine Rakım mahcup olarak "Ben şâir bir emriniz var mı diye beklemiştim" dediyse de bey. Osmanlı bir adam olduğundan "Verdiğim emir de emir değil midir? Bu emrin yapılması dahi kabul görür" diye bir şaka edip biraz sonra yazıcı elinde Râkım'ın üç aydan beri yazdığı sahifelerin hepsi bir pusula olduğu hâlde içeriye girdi.uygun gösrmesiyle hemen teslim kuralı yerine getirilmiştir. İki önemli işinden birisi Ermeni milletinden G. kendisini evinde buldu. vardı. Seksen altını esirciye saydıktan sonra yirmi altın için de bir senet yazıp Tophane'de kendisini tanıyanlardan dört beş adamı tanık göstererek esirciyi evine gönderdi. Bu işleri görüp de evine dönerken "Acaba dadım bu işe ne diyecek? Gördün mü bir kere çocukluk ettim! Bir kere de anam makamında dadıcığıma da -rusmalı. Kızı kapıdan içeriye salıverip kendisi dadısından parasını istedi. Bey yeni alıp oraya gönderecek adamı ile Silistre valisine bir özür yazdıracakmış. Şurasını bilmelidir ki Rakım bir beyaz cariye aldığı için işinden geri kalacak adamlardan değildi. Rakım bu özür dilekçesini bir çeyrek içinde yazarak ve temize çekerek beye mühürletmekle beraber üzerini de mühürleterek ve beyin yanındaki çekmece üzerine koydu. Râkım'ın durumuna mağruren hatta yüz elli altın dahi istemediğine açık pişmanlıkla bir para aşağıya veremeyeceğini anlatınca. Silistre eyâleti hayvan vergisini G. Bunun cevabına cevap on. Evine gelincte dadısı kendisini karşılayarak "Aman beyim! Ne kadar isabet ettin..
Hatta gereği bile olmadığı hâlde durumu tanıklara dahi haber verip geriye kalan serveti olarak on altını cebinde olduğu hâlde evine can attı. Yalnız Bursa arta kalanı bence ümitsiz bir para iken soyut torpili güzel etmiş olduğundan tamamiyle tahsil eyledi. kabulü için İngiliz tarafından rica eyledi. Bu defter gereğince bir de açıklamalı mektup. altı sahife üzerine yazılmıştır. Perakende mektuplar kıt'a sekiz. pusulayı bu surette okuduktan sonra yine genişleme yoluyla "Bunların hiç birisi için bir para vermeyeceğim. Bin kere şükür olsun. ama kime? Kendisi gibi bir öksüze bu yol yardımı açmış olan Cenâb-ı Huda-yı Keremkâr'a! Hakkını aldıktan sonra ikinci işine gitti. Geldiğinin ikinci günü Rakım. Cenâb-ı Hak hiç ummadığım yerden gönderdi" diye yirmi altın borcunu vererek senedini kurtardı. Bu haberi dahi sadık dadısına müjdelediği zaman vay Fedâyî'deki sevinç! Kıza muhabbeti bir kat daha arttı. Birer ötücü hayvan gibi karşı geldiler. Rakım hem utancından morarıp hem de Cenâb-ı Hakk'ın bu lûtfuna dahi teşekkür hasebiyle kı-zarıp işe karar verince dört yol ağzından Kumbaracı yokuşuna doğru ayakları sanki yere basmayarak indi. Tophane'ye Karabaş'a varıp esirciler kahvesinde Çerkese restgel-mekle "Gel baba gel. Hiç Rakım için iş bulunur da kabul edilmemek mümkün olur mu? Herif iş makinesi! Bunu da başüstüne kabul eyledi.Varna Sancağı ondalık ve hayvan vergisinin bir yıllık incelemesi ve toplanması zımnında yüce Maliye Bakanlığı'na ek açıklamalı bir defter ki. İşte hikâyemizi kendi adlarına oranladığımız iki zatın ikincisi dahi budur. Galata'daki doktor dostuna koşup durumu anlattı. Bey. Lâkin iş ne olduğunu Rakım bilmezdi. acıyarak ve üzülürek sevmesini istedi. Meğer iş denilen şey Ingilizin iki asker kızına haftada birer gün Türkçe ders vermekmiş. Çaresiz kızcağızda önceden bazı hastalıklar varmış. Doktor. Vermiş olduğu Canan ismine "bereketlilik" lakabını da ekledi. Biçare Canan hakkında doktoru değil. ben borçtan hoşlanmam. kızı etrafıyla tedavi ettikten ve durumunu iyice gördükten sonra: . İşte paranı tedarik eıtim. Yalnız bir dostu kendisi için oraca görülecek bir iş olduğunu haber vermiş olduğundan körü körüne gitmişti. belki. dostunu dahi orada buldu. Bu ikinci iş İngiltere'den yeni gelerek Asmalımescit sokağında bir eve yerleşmiş olan oldukça kibar bir ingiliz ailesi nezdinde görülecek işti. Kendisi aylık haftalık filânlık için dudağını açıp konuşmamış olduğu hâlde dostu her defası için bir İngiliz lirası ayak teri takdim olunacağını arzla. işte onun için beş on para gözden çıkarabileceğim" diye Râkım'a otuz lira verilmesini yazıcısına emreyledi. Vardı. Vay Râkım'da sevinç! Vay Râkım'da teşekkür! Hem de terazilerin en kralı demek olan gözlerine yaş ile dolarak bir 29 teşekkür. 30 Üçüncü Bölüm Rakım Efendi ile dadısı Cenâb-ı Hakk'ın kendilerine lütuf ve ihsanı olarak düşündükleri Canan'ı eğitip öğretmeye başladılar.
ticaretleri sebebiyle de Fransızlar ile daha çok ihtilâl etmiş olduklarından her üyesi pek güzel Fransızca konuşurdu. Kibardandır ama öyle lord. Zira herifin çoluğu çocuğu olmayıp yalnızca ailesi vardır. Dadı kalfa bu ilacın nasıl bir hastalık ilacı olduğunu anlayamamış idiyse de. Evi içinde büyük kızı Can küçüğünü de Margrit adıyla çağırırdı. ince endam fakat kıpkırmızı çehre. Lâkin bu zan-da acele edilmemelidir. Hikâyemizin başlıca kahramanlarından birisi de bu İngiliz olduğundan durumu hakkında biraz bilgi almalıyız: Evet! Bu İngiliz ailesi kibardandır. Tozlu topraklı yerlerde gez-memeli. biz hikâyemizin şu yönüne bakalım: Asmalımescit'teki İngilizin kızlarına verilecek ders için cuma günleri ayrılmış olduğundan cuma saatinden sonra Rakım. şarkı çağırmak filân için boğazını incitmemeli. Zaten bir şey yoka! Bunları da tedbir olarak veriyoruz. hiçbir düşünce engelleyememişti. Her güzelin kendine özgü bir güzelliği olup her güzel de o ."Kızda korkulacak hiçbir şey yok. Kızları da bu ismi alabilirlerdi. Allah'a emanet" dedi. Kanterburi şehri halkından olup etraftan başka. Güya kendi rahat ve huzurunu 31 bütün bütün bir kenara bırakarak kızın rahatı için oraya getirmiş oldu. Güzel kızcağızdır. Rakım işin farkına varmıştı. bu yüzden artık İngilizi rahat rahat yaşamaktan hiçbir iş. Can ile Margrit hani ya şu "elmanın yarısı o. Doktora teşekkürlerle birlikte de va için ilacı tanımladığı gibi özenle kullanabileceğini anlattı. Şimdi ben bir hap yapacağım. Canan bir tarafta tedavi ve terbiye ediledursun. dük filân gibi asilzade değil. yarısı dahi bu" demezler mi? İşte bu sözün tam karşılığı idiler. hiçbir fikir. onu yutmalı. Bu İngilizlere kibardan demiştik. Bu hastalığın çıkışı Kafkasya'ymış. Bu aile. İkisinde de fidan gibi boy. O soğuk ülkeden İstanbul gibi sıcak kente geldikten sonra kendi kendisine deva olur. Siz de her sabah kalktığında yüz elli gram kadar has inek sütünü kaynatıp sıcak sıcak içirmelisiniz. Binâenaleyh Rakım kendilerine sözlerini bir güzel anlatmaya yetenekli olacağından ders hakkında da uygun bi isim olacağını anladı. Bunlarda bir karısı iki de kızından ibarettir. Bu kadar servetle kızlarını herkes alabileceği gibi eşi de bunlar arasında mutlulukla yaşayacağını hesap ederdi. Kâğıt para toplam birikimi beşyüz bin İngiliz lirasına karşılık geldiğinden sonra ticareti bırakarak geriye kalan ömrünü rahatla geçirmek için İstanbul'a gelmiştir. Geçmişinden zaten kendisine geçen isim Ziklas olup eşi de Misters Ziklas ismiyle anılırdı. 32 masmavi gözler. Biçare Fedâyî için böyle yoksul hizmeti uyarıya ihtiyaç mı vardır? Arapçık. Bu Arapların iyileri ne kadar da iyi olur. Arada bir geniş yerlere götürüp ve deniz üzerine çıkarıp hava aldırmalı. kızı kendi rahatı için getirmiş olmadı. beyaza yakın açık lepiska saçlar! Tam İngiliz kızları vesselam. oraya gitti. Sık sık nefes almaya mecbur olacak kadar yor-mamalı Biiznillahi Taâlâ bir şeyciği kalmaz. saat yedide kalktı. Doğrusu tarifimizden bunların yüzlerine bakılmakla kalbe pek de ferah gelmeyeceği zannolunur.
Çocuktur. Rakım . Vay kızcağızdaki sevinç! Evet Çerkeş kısmı okumaya pek aç olduğundan bir Çerkesi okutmak kadar . Madem ki Ce-nâb-ı Hallâk-ı Kerim bu malı da Rakım Efendi'ye şu şân ile verdi. Rakım . se.Sana dedim ya işte! Sen beni evlâdın gibi seviyorsan benim arzum üzere hareket edersin. zı. te. Vay! Artık yaya yürümemeye de mi başladı? Estağfurullah! Kendisine her ders için bir İngiliz lirasını ayak teri hayvan kirası adıyla veriyorlardı. be. Elhâsıl Rakım. Artık Rakım Efendi'nin bu nimete teşekkür olarak ders günleri Beyoğlu'na hayvanla gidip gelmesi lâzım geldi.. ha. Bu mu onları geçer yoksa onlar mı bunu?" diye Canan'ı yanına çağırıp ona da alfabenin harflerini çizdi. Hiç olmazsa babalarıyla. Bende ise o gibi ümitlerin eseri bile yoktur. analarıyla dereden. bir tabaka iyi İngiliz kâğıdı üzerine kalın kalem ile "Elif. canım. n. Hayır! O gün iş yalnız bundan ibaret kaldı. Vay yazar efendi! Yalnız bu kadar mı oldu? Aralarında söz filân.(Koşup dadısının kucağına atılarak ve boynuna sarılıp şapır şapır öperek) Yok dadıcığım yok! Senin yüzün.. çe. Evinde dadısı ile Canan'ı merak ettiğinden hemen Kumbaracı yokuşundan Tophane'ye inip -parasının bir kısmını bozdurarak-bir sürücü beygirine binerek Salıpazan'ndaki evine geldi...A beyim. ihtimal ki bazı ümitlere düşer. Rakım . Ne zaman evine gelse kendisini dadısı karşılardı. dal. ben her akşam geldikçe en evvel senin yüzünü görmeye alışmıştım. cim. bana anne yüzü kadar tatlıdır. O akşam kendisini karşılayan Canan'dı. Sonra vallahi Canan'ı buradan kovmaya beni zorlarsın.kendisine özgü olan güzelliğe rağbet edenlere beğendirip sevdirebileceği şekle sokma konusunda beceriklidir. işte bizim Râkım'ın Allah ile pazarlığı böyle bambaşka idi!.Dadı. Bu akşam bu âdeti değişmiş gördüm. Cennetten huri çıksa da gelse bana senden güzel olamaz. hı. Fedâyî . "Hazır İngiliz kızlarını bugün derse başlattık ya! Dur bakalım şu Çerkesi de başlatalım. Ben her akşam senin mübarek yüzünü görmeliyim. Fedâyî ..Evlâdım beyim! Allah bize bir güzel beyaz cariye vermiş olduğu hâlde artık akşam gelir gelmez benim siyah yüzümü görmekte ne mâna kalır? Ben uyardım. niçin böyle?. tepeden. zel.. Hem ona bu öğütleri verme. je. Hatta sabahleyin dahi niçin bir hayvana binmemiş olduğuna da şaşırdı. Koca Rakım dadısına bu söylevi verdikten sonra. Kızın hâli günden güne değişip dadı kalfanın kadınlığı sayesinde üstü başı düzelmiş.. devam" huruf-ı heceyi çizip isimlerini de belletti ve bir hafta müddet içinde bunların şekillerini zihinlerinde çizdi ödevlerini verdi kalktı geldi.. 33 hatta yüzüne de renk gelmiş olduğunu gördü ise de dadı kalfanın alışılmışı değiştirmiş olduğuna bir mâna veremeyerek açıklamak zorunda kaldı.
Yakınlığımız babası aracılığıyla oldu. sizin.(Râkım'a) Mister Ziklas ve Misters Ziklas ile yakınlık kuralı iki ay oldu. Bir aylık zamanda Canan dört beş heceden ibaret kelimeleri yazabildikten başka bunları. Felâtun . Bir cuma günü Rakım durmadan Mister Ziklas'ın evine gidince kime rastlasa beğenirsiniz? Felâtun Bey'e rastgelse beğenirsiniz a! İşte ona rastgeldi. tûti" gibi kel imân imlâ dahi ettirmeye başlamıştı. Diğer tarafta İngiliz kızlarının devamı bir aya varmış ve bu bir ayda Öğrendiği dört ders ile kızlara yalnız "Elif. ab.Dünyada benim sevmediğim adam mı vardır? 35 Ben ki herkesin yakın ilgisine şiddeti ihtiyaçla muhtacım. "e. Misters Ziklas ve kızlarıyla tanıştırdılar! . "Elif. ye" harflerinin Türkçe harf-i uzun ve zamme ve fet-ha ve kesre işaretlerinin dahi hareke olduklarını ve bunların memuriyetlerini öğreterek "Baba. Sizin de buraya bağlılığınız bir ayı geçmiş ama nasılsa rastlanılmamıştı. onların" edat zarflarıyla dahi birleştirebilirdi. bbb devam.sunulmuş sevgi olamaz. öğretme yöntemi için kendince bir yol açmıştı. Kendilerini benden evvel tanımak şerefine nail olmuşlar.(gururlu) Evet! Kendi haklarında sevgim sonsuzdur. Rakım . Rakım Efendi'yi görünce İngilizlere dahi anlatabilmek için Fransızca olarak ve bir cümle söyleyerek: Felâtun . hanımların hocası? Râkım-(üzgün) Evet efendim. Herkesi sevmeye de bu yönden mecburum. senin. Felâtun Beyi kızlar ile annesi ve babası yanında bulup o gün ders günü olmakla öğretmen efendinin varlığına bakıp onları sınava tabi tuttu. bizim. vav. kuzu. küpe. onun." harf çeşitlerini öğrettikten ve bunların hangisi ortalama kelime ve hangisi sağa ve sola geleceğini anlattıktan sonra fazla. Demek oluyor ki Rakım. "Benim. he. bendenizim beyim! Mister Ziklas vay demek oluyor ki yakınlığınız vardır! Felâtun . Evet öyleydi. Lâkin Canan bunlarla karşılaştırılamaz.Ha ha hay! Sen miydin birader. Sonra beni de getirip Mister.Kısmet bugün içinmiş efendim. be" gibi huruf-ı heceyi değil. Felâtun .. Rakım . Şu kadar var ki Canan'ın İngiliz kızlarını geçeceği daha İlk haftasında anlaşıldı. O da beni sever zannederim. ilginç sorular sorup bilgilerini ölçtü. Zira Rakım her gece Canan'ın yanında bulunup kız ise lâyıkıyla öğrenmiş olduğu dersin yeniden gösterilmesine gerek bulunduğundan yeniden anlat34 maya zorunlu olurdu.
Hayır efendim! Bunda zihin şaşıracak bir şey yok. te.(hâlâ o mübarek tebessümle) Hanımların zekâ ve dayanıklılıklarına söz ister mi? Fakat birader ben bu derslerin içinde bazı şeyler görüyorum da bir anlam veremiyorum. çavuş. Bu kere işi anlayınca suratına garip bir kırmızılık gelerek: Felâtun . onda harfler mevcuttur.Beyimiz! İzin buyurur musunuz? Biraz da derse bakalım mı? Felâtun . Bir şüphem daha var ama arzetmek için öğretmen efendi hazretlerinin iznini isterim. zı.Ben dahi öyle düşünmekteyim. se. mektepte biz buyurduğunuz gibi okuduk. hanımların öğrenmesidir. Felâtun . ha. Felâtun . Felâtun .(gurur içine alçakgönül katmış bir tavırla) O sizin hoşgörünüzün gereğidir efendim.Evet! Bu yardımlarından dolayı baba efendi hazretlerine nasıl teşekkür edeceğimizi bilememekteyiz.Benim de aklıma geldi efendim. j harfleri var mı ya? Biz okulda iken elif.Evet öğretmen efendi! Felâtun Efendi öyle söyledi.Evet! Evet! Hakkınız var. . Türkçe için ise ondan fazla bir kaç harfe ihtiyacımız vadır. Rakım . Bunlara ne isim vermeli? Can .Estağfurullah efendim! Hatırıma gelen şu ki biz sınıfı görmüşsek de böyle şeyler görmemîşizdir. hı. Rakım . cim. Rakım . Doğrusu beyim. dal. be. Ama bizim okuduğumuz elifba yalnız Arapça içindir. Bizde Türkçe'yi öğrenmek için bir kitap vardır. Bizim zihnimiz şaşırdı. lin... ç. Anladım! Mister . n. Meselâ "Paşa. Hani-ya demek isterim ki efendim böyle dağdağalı şeyler ile hanımların zihni bozulmasa daha iyi olurdu. zal. Bunları görmedik. sın diye okuduk.Misters . bari epeyce buldunuz mu? Felâtun . müjde" yazacağımız zaman nasıl t yazarız? Elbette bu harflere muhtaç olmaz mıyız? Meğer Felâtun Bey önce bu harfleri görüp de eski elifbada mevcut olmadığını düşündüğü zaman hazır acemi ingilizlere Felâtunluk satmak için öğretmen bulunan zatın asla Türkçe bilmediğini ve böyle adamlara başvurulursa kızların hiç bir şey öğrenemeyeceklerini anlatarak henüz kim olduğunu bilmediği öğretmeni bir güzel öğmüş ve alay etmişmiş. Şayet sizin güzel tarafınızdan öğrenip yararlanabilecekleri bir durum olursa.(hâlâ o mübarek tebessümü dudakları üzerinde yenileyerek) Hay hay! Hatta ben de şimdi hanımları sınav ediyordum.Estağfurullah efendim! Murat. Felâtun Beyefendi güzel bilirler ama birdenbire zihin36 lerine gelmedi.Nasıl. Aradan bazı gereksiz sözler geçtikten sonra: Rakım . Ezcümle şu elifbada bu p.
ye diye yazmayız." deyince Felâtun bunun da farkına varmış ve fakat bu defaki şaşırması. Fakat haniya bazı adamlar vardır ki kendi bildikleri şeyleri nasıl öğrenmiş olduklarını bilmezler.Buranın neresinde? İşte evimiz üç oda bir sofadan ibaret. olgun bir zat olmak üzere kabul edilip hakkında ona göre düşünülürdü. Biz bir efendi gördük ki gerçekten kâtip ve güzel yazı sahibi iken. evvelki şaşırmasını geçmiştir. işte Felâtun Bey dahi bildiği şeyi nasıl öğrenmiş olduğunu bilmeyenlerdendi.Dadı! Canan nerede? Fedâyî . fe.(Biraz bozularak) Buradadır beyim. yok.Margrit . Bunlan mutlaka birbirine bağlayarak yazarız. ti. ondan daha iyi bulmaktayız diye kız kitabı açıp anlatılan harfleri gösterdi yse 37 de. bu evde ve aile içinde yalnız hoca sıfatıyla kabul edilmezdi. Benden saklı bir işiniz var diye mi bağlanayım? . bilgin. evine biraz erkence geldi ve evinde fevkalâde bir şey gördü. şad. "Efendim! Örneğin Mustafa yazacak olsak. Gördüğü fevkalâde şey ise Ca-nan'ın orada bulunmamasıydı. Biz hoca efendinin verdiği dersleri o kitaba uygun değil.Buradadır beyim! Rakım . mahcup. Bir aylık zaman diliminde Rakım Efendi'nin Mister Zik-las evinde düzenlediği özelliğin derecesini sorar mısınız? Şu kadar ki.Öyle ama bu harfleri öğrenmemiş olsak harfleri birbirine nasıl bitiştirebiliriz? İşte babamın az önce haber verdiği kitap bizim yanımızdadır. böyle haftada bir ders hanımlar için az ve bahşettiğiniz lütfü ise hizmetime oranla çok görüyorum. babası ve annesi hazır olduğu sırada "Efendim. mim. ehl-i ırz. 38 O akşam Rakım. dersleri haftada iki defaya çıkarmaya razı geliniz" demiş ve bu ricası memnuniyetle kabul olunmuştu. Belki aile dostu. Rakım ona gerek bırakmayıp bir kalemi alarak. Pek şaşırmayınız. Bahusus ki memleketimizde bilenlerin en çoğu bildiklerini nasıl öğrenmiş olduklarını bilmezler. Rakım ise o evine gittikten sonra ne bilgisi ne de bilgisizliği hakkında bir harf bile söylemeyip yalnız kendi işiyle ilgilendi. olur mu? Bilmiyor değildi. Fakat akşam eve giderken kızlar. Şimdi gelir. Fedâyî . Amma yaptınız ha! Artık Felâtun sesleri heceyi de bilmesin. divanî kırması olarak cümlesi bir yerde ve birbirine yapışık surette yazdığı "bulunduğundan" kelimesinin o teklik komitesi sırasında her tarafını göstererek tanımdan âciz kaldı! Felâtun Bey karşı olduğu eziklik üzerine daha fazla duramayıp biraz sonra kalktı gitti. Söylenmeyecek bir yerde ise onu da söyle.Canım nerede ise söyle. Rakım . edip. Rica ederim. Her yere baktım. Rakım .
efendisi kendisini uyarmadıktan başka piyano alacağını da söz verdiğini işitince sevincinden efendinin boynuna sarılacağı geldi..(endişeli) Ne oldu canım? Fedâyî .Bir şey olduğu yok. Lâkin Türkçeyi daha lâyıkıyla becerememekte olduğundan söyleyeceği söz de ağzında kaldı. Aradan yarım saat kadar zaman geçtikten sonra Canan gel39 di. Sen yanında olduktan sonra nereye istersen al götür. Rakım . Orada bulunanlar bu havaların . Binâenaleyh: Rakım . îşte ben dadıma söyledim. "O dökülen kumral saç" ile 40 "Hüsnünde var iken" gibi bir kaç alaturka havalar dahi çalmıştı. Zavallı kızcağız. zor göstermeyen Cenâb-ı Hak bu arzunun olmasam dahi gerekli kılar.Fedâyî . Gel korkma yavrum. Canan piyano öğrenmek hevesine düşmüşse. Sana söylemiş olsak izin vermezsin diye korktuk da. Ama korkusundan titreyerek çıktı. Her akşam evine gelip de Ca-nan'ın yüzünü görünce güya kızın yüzü "Haniya sözün?" diye soruyormuş zannederek üzülürdü. Fakat dadım olmayınca kapıdan dışarıya çıkmaya rızam yoktur.Gel bakalım Canan. Rakım .. Beyefendi cariyeleri için piyano öğretmek üzere bir madamı atamış. biz bu işi senden saklı görmeye karar vermiştik ama hata etmişiz. Hem de buraya senin için hanım öğretmen getirtirim. Fakat asıl sorun usta bir öğretmendi ki. Beyi eve gelmiş bulunca huzuruna çıktı. Sana fikrimi doğrudan doğruya söyleyeyim mi? Sen yanımda olmadıktan sonra Canan'ın sokak kapısından dışarı çıktığına razı değilim. O aralar parasal durumu yirmi beş otuz lira verip de bir piyano almaya müsait değildi. Bundan sonra nereye gitmek isterseniz dadımla beraber gitmeye izinlisiniz. Sonra kıza verdiğimiz terbiyeyi kabul ettiremezsek yazık etmiş oluruz. Dünyanın hâli acaiptir. ayda dört beş lira usta ücreti vermek Rakım için güçtü.Vallahi beyim. Râkım'ı herkes sevdiği misalle bu aile de pek sevdiğinden o gün orada bulunanalar için başkaca bir sevinç gerekli oldu.. Biz de öğrendik..(biraz düşünmeden) Evet dadıcığım! İzin vermezdim. Birgün Rakım yine Beyoğlu'nda Matyo Ancel adıyla anılan bir Fransız dostunun evinde bulundu. Çaresiz Rakım bu sözleri öyle bir edebi şekilde söyledi ki dadısına anlattırmak istediği fikri Fedâyî'daha iyi anladı. Hâlâ da iznim yoktur. ancak bu uğurda bir borca girmeyi göze aldırmak Rakım için işten bile değildi. Komşumuz. Bundan sonra artık Râkım'da bir piyano ile bir de piyanocu arzulan baş gösterdi. Salonda bulunan dört beş kadın piyano çalarlardı ki bunların bir kaçı dahi Matyo'ııun eşi ve karısı gibi akrabasıydı... Yani Rakım bir sert söz söyleyecek olsa kıza âdeta bir fenalık geleceğini hâlinden anlamıştı. Hatta Rakım tarafından vekil edilen rica üzerine bir esmer ve güzel madam piyano başına geçip. Bu iyiliğe teşekkür edecek oldu. hiç bir arzumuzun olmasına karşı gelmeyen. Sen piyanoya mı heves ettin kuzum? Ben sana piyano alırım.
"Hayır efendim hayır! Gönlüm doğrusu pek hassastır." diye hüznüm bundandır. Bir cariyem vardır ki piyano çalmayı merak ederek .. henüz âlemde bir şey değil. Henüz acemi. Ben öteki kadınlara bir şey öğretemiyorum. kimisi başka bir şeye gönlünü kaptırdığına karar verdi.Güzel ama şimdi bunun çaresi? Rakım . Alemin var olduğunu da bilmeyen bir kızı öyle her yere göndermek merakıma elvermediğinden karşı geldim. kimisi Râkım'ın bir aşk ateşiyle yanmış olduğuna.Evet efendim. Zira arkadaşları pek şeytan şeylerdi.. Beş hafta oldu ki o kızı dersinden alıkoydunuz. İyi bir piyano isterim. bende olan çocuklukları bilmez misiniz?" diye savunma göstermek istedi. Ben de bilirim ki kötü.Nedir bakalım o çok şey? Esmer madam . Yozefino. O kadar ki sebebini sormaya dahi mecbur oldular.Bahusus ki ben Rakım Efendi'ye bir liraya da gitmem! Daha çok bir şey için gitmek isterim. Ordakilerin tamamı ... Derken esmer madam ayağa kalkarak "Evet efendim! Siz benim en yetenekli öğrencimi elimden aldınız. 41 Matyu . Ancak henüz bir güzele bağlı olmayıp tamamen özgürdür.Estağfurullah! Fakat...Vallahi efendim.. Rakım .Yok... Şimdiye kadar daha ileriye giderdi" deyince.Demek oluyor ki bayan öğretmeni sizdiniz madam. Bey'in evine gelen bir bayan öğretmenden benzer cariyelerle beraber ders almaya gidermiş.Büyüktür efendim büyük. çaresi madama bizim kız için rica etmektir ama. Rakım Efen-di'nin dostluğu! Eğer beni dostluğu ile şereflendirirse her hafta . Öyle olur olmaz piyanoya ..(büyük bir teşekkürle) Demek oluyor ki bizi iki başlı ihya edeceksiniz efendim. Zira bizim baba Rakım öyle bir liraya filâna öğretmen götürtemez ki! Esmer madam . bütün toplum halkını memnun etmişti... "Aman. Kendisine piyano alacağımı da söz verdimse de şimdi aklıma yine o geldi de. o şerefle müşerreftim. Esmer madam. Rakım şaşırarak: Rakım .Bak yalnız bir şey var ki o olmazsa olmaz.İşte benim pazarlığım budur! İşinize gelirse... Bey'den çıkınca onun cariyesine dahi giderim.Evet işte o aması kötü. Esmer madamın adı Yozefino'dur. kızı ahlâkı için önledinizse mazeretinizi kabul ederim.Râkım'ı memnun edeceğini hesap eyledikleri hâlde bilâkis hüzne soktuğunu görerek şaşırdılar.. Madam . Rakım. Matyu . İşin içinde başka iş var. Rakım. Rakım hakkında bu yardım sözünü vermesi üzerine yalnız Râkım'ı değil. Madam Yozefino.. Rakım. Madam .
Yozefino. Zeminde mutfak. Canım ne kadar da ince ya! Kızın bu kadar sevinci dahi Râkım'ın hissiyatını gıcıklayıp gözleri yaşla dolmakla beraber bu sevinç ve yardımın sahibi bulunan Cenâb-ı Vâcibül-atâ tarafına kalben yönelerek bir biçare kızcağızı bu kadar sevindirmiş olduğu için arz-ı teşekkür eyledi.. Rakım. Kulekapı-sı'nda bir muzıkacı dükkânına girip Yozefino'nun seçtiği gayet iyi bir piyanoyu yedi yüz franga aldılar. O pek iyi öğrendi. Salonun ise sol tarafa üç penceresi olup bunların ortada bulunanı onun karşısında kalan kapıya uygun olmak için "yarık .ben parmaklarımı dokunduramam. Doğrusu Yozefino şu yakınlığı Râkım'dan fazla Canan'ın hatırı için beyan etmediğini açıklamışsa da biz meselenin asıl. Kayıtsız sekizyüz frangı gözden çıkarmalı. belli aralıklarla gördüğü tamir esnasında Rakım birisi merdivenin karşısına ve ikisi de sağ tarafa isabet eden oda kapılarının önüne bir buçuk kulaç uzaklıkta bir 43 bağdadî duvar çektirip şu suretle kapılar bir koridorun içinde kalmışlardı. O . Madem sözü bu kadar açtık. Hangi piyanoyu beğenmişseniz emrediniz.Olur olmaz piyanoya parmak dokundurmanızı ben de kabul etmem. Vay Canan'daki sevinç! Kız çıldıracak be! Öteki odada dadısının boynuna sarılmış yüzünü gözünü öper! Bu hâli Rakım dahi gördü.. odunluk ve ev altı olup merdivenden çıkıldıkta ufak bir girintiye varılır ve karşı gelen camlı kapı açılınca salona girilirdi. Bey. İstediğinden daha iyisini hem de bedava olarak buldu. Bey'in cariyeleri pek hafif meşrep şeyler olduğundan hiçbir şey öğrenemezlerdi. Geliniz şu evin içine bir göz gezdirelim: Evceğiz bir katlı idi. bunlar ise yardım etmedikleri için öğrenemediler" demek için işi bu surete dökmüştü.Buradan çıkınca beraber gideriz. Eski hâlinde iken üç odanın üç kapısıyla bir de tuvalet kapısı salona açılır di. cariyelerinin hiç bir şey tahsil edeme42 diklerini dâva edecek olursa Yozefino "işte filân kızcağıza dahi onlara verdiğim dersi verdim. iç yüzünü biliyoruz. Rakım dört yüz frangını peşin verdi.. Nemize lâzım? Râkım'ın ihtiyacı bir bayan öğretme-neydi. Yozefino'nun bu yakınlığına da teşekkür etti. Salonun sağ tarafı dediğimiz taraf sokak üzeri tarafıdır ki bu durum gereğince odalar ışığını sokak tarafından alırlardı. kiler-. şimdi alayım. Matyu'nun evinden çıktıktan sonra gittiler. Tuvalet ise karşıya gelen odanın sol yönünde kalır ve bu hâlde gerek odalara ve gerek tuvalete yol veren koridorun yalnız bir kapısı sağ taraftan tam salonun ortasına açılırdı..Öyle ya! Rakım. Küsuru için de yine Yozefino'nun tavsiyesi üzerine bir ay zaman alıp piyanoyu sırt hamalına yüklettiği gibi evine gönderdi. Topluluk. Lâkin piyanoyu seçmekte yetersizim. Üç odadan ibaret bulunan evi üç asker odası gibi beyinlerinde bölerek bir de misafir kabul edecek yer olmak üzere salonlarını döşemişlerdi. Canan ise kendisine bir kere gösterilen meşki derhal öğrendiğinden ileride .
sağ 44 tarafında ufak bir konsol üzerinde bir güzel ayna.. Râkım'ın topu topu bir tuvalet takımı olup o da Canan'ın odasında bulunduğundan sabahlan tuvaletini orada değiştirirdi. Yozefino derslerini perşembe günlerine ayırmıştı. Kapıdan girildiği zaman iki tarafında kalan boşlukta dahi birer dolap vardır ki içinde antika veya tuhaf şeylere dair bir çok hırdavat doludur. Bu pencerelerin açıldığı taraf dört yüz kulaç kadar ufacık bir bahçe olup zemini sokak zemininden yüksek olmakla salonun camlı kapısından üç ayak bir merdivenle bahçeye inilebilirdi. Ne ta45 biat sahibi imişsiniz! Vallahi kutu gibi bir saloncuk. işte Râkım'ın salonunu oluşturmuş olursunuz. kızkardeşliğe kabul etmesini tavsiye etti. Bu arada şunu da belirtelim ki. Halbuki evin sandık odası da bu bu odaydı. Öteki dil üzerinde dadının odasına gelince: Bu odanın penceresi olmayıp koridorun -oradaki seçilmesinde bulunan bir pencerenin. kâğıtlayınız. gerek Canan'ın sandıkları da yük altında bulunan özel bölmelerinde bulunurdu.bahçeden aldığı ışık ile Fedâyî'nin odası dahi yarım yamalak ışık alırdı.Mösyö Rakım! Evinizi pek beğendim. Bu oda eski zaman odaları gibi yüklü dolaplı bir şey olup. Râkım'ın salonunu pek güzel buldu. Canan. Aynanın iki tarafına iki güzel resim de asınız. Hele salondan bahçeye bakıp incelenince ve terbiyesi pek yolunda olduğunu görünce daha fazla memnun olup: Yozefino . yarı Türkçe sevincini ifade edecek cümleler söylemişse de Yozefino bir kelime Türkçe anlamadığından o da kızı kucaklayıp öperek Râkım'a. Odaya girildiği zaman yine sol tarafında bir karyola. salonun içine yarım takım kanepe ve bir ayna ve bir konsol koyunuz. Bu odanın yanındaki oda Canan'a ayrılmış. "Mösyö Rakım! Şu çocuğun dilini anlamam ya! Fakat bunun gözleri ve hâl ü tavrı ne demek istediğini bana pek âlâ anlatıyor" dedi. Doğrusu Canan'ın kendisine kapı komşu olmamasını Rakım istemiş idiyse de. Yozefino'nun Canan hakkında gösterdiği sevgiye memnun ve müteşekkir olup bu biçare kızcağızı öğrenciliğe değil. yanında iki çiçeklik. Gerek Râkım'ın. Hele merdiven yanındaki camlı kapıya karşı duvara piyano da konulduktan sonra o mini mini salon ne kadar güzel olur'? Râkım'ın odası sağ taraftan en başta bulunan odadır. dadı kalfa karyolada yatmadığından alaturka yatak takımı yükünde dururdu. Lâkin odalannızı da görmek isterim. Odanın sağ tarafı kütüphanedir. Yozefino. yerlere iyi kilimler dö-şeyiniz. Kapısından girerseniz bittabi karşınıza pencereler çıkar. Evin şekil ve bölümlerini anladınız ya! Şimdi bunun içini güzelce boyayınız. bu odanın yükü olmadığından dadı burada rahat edemeyeceğini anlatarak orasını mutlaka Canan'a vermişti. . gelen hocanın kendi hocası olduğunu görünce.pencere" denilen camlı kapı gibi bir şey olup yanı başlarında bulunan diğer ikisi de âdeta birer pencereydi. ilk perşembe dersi günü Rakım Efendi de evinde bulunup saat on sularında madam geldi. madamı kucaklayıp yarı Çerkes-çe. kapı semtinde bir tuvalet takımı! Pencereler semtinde de bir küçük masa üzerinde dikiş filân edevatı görülürdü. Sol tarafında Râkım'ın karyolası görülür. Rakım.
. Yozefino onun dahi iltifatlarına tanık oldu.Rakım . Bahusus Yozefino bir aydan beri Canan'ı görmemişti.Ne ayıp olacak? Özellikle cariyemdir. Yozefino .Uzatmayınız Mösyö Rakım! Cariyeniz pek güzel. Her şey elinde. Yozefino . Durunuz bakalım. her şey düzeninde. Bu lakırdı üzerine Rakım odalan da Madam Yozefi-no'ya gösterdi. göreceğim. daha fazla mutlu olacağım. ayıp bir şey mi? Rakım .Öyle ise ne.Onu demek istemiyorum! Siz de gençsiniz. Serbest adamlarda bu duruma şaşılır. biraz daha zaman geçsin de. Siz de melek misiniz sanki? Bir güzelden istifade etmeyi protesto mu ettiniz? Rakım . O kadar memnun oldu ki.Durunuz bakalım.Yok işte bu fikriniz yanlıştır. . pek zeki. Bu zaman içinde Canan'ın bakım ve süsünde devam edilerek kıza renk ve hareket gelmiş ve güzelliği artmış bulunduğunu anlayan Yozefino. dadısı bulunan Fedâyî'yi dahi takdim ve annesi makamında olduğunu anlayınca. Rakım.Yok! Hatta bu yarar için fedakârlık bile ederim ama Canan'ı o yolda terbiye etmek istemem. pek anlayışlı! Rakım . böyle bir cariyeye sahip olmak mutluluğunu belki bin söyledi.Benden kardeşlikten başka bir şey görmezse ne yapacak? Elbet o da beni kardeş gibi sevecek. Rakım . o sizi kardeş gibi sevecek mi? Rakım .. Yozefino ..Ama ben kendisini kardeşim gibi seversem. o da! İki genç bir yerde? Fena âlem değildir ha! Rakım . Bugün Canan'ın Rakım Efendi evine uğradığının üçüncü ayıydı.Madam! Bundan başka yerlerimiz yalnız yatak odalarından ibarettir. 46 Yozefino . Yozefino . Canan'ın doğal yeteneğini artık uzun uzadıya anlatmak lâzım mı ya? Yozefino odaları tertemiz bir hâlde buldu. yarım saat içinde Canan'ın dersini verip bitirdikten sonra Rakım ile Canan hakkında şu bir iki kelimeyi bir fikir olarak söylemek zorunda kaldı: Yozefino .Daha yavaş yavaş açılır madam! Yozefino .Onlar bu günkü lakırdılar kuzum.. böyle bir eve.Çocuk olmayınız da! Biz dost olacak değil miyiz? Yatak odaları olsun.Niçin sanki.
Sonra Canan biçmek için de kimseye muhtaç olmadı ya! Hangi elbise kendisine daha fazla yakışık olursa onu söker ve onun üzerinden yenisini biçip. sonra ikisini dikerek hedefine ulaşırdı. Her ne zaman bir moda kumaş çıksa. İngiliz kızları da o oranda hızla gitmektedir. şu hâlde çata pata a-ra dil dahi geliştirmeye başlamışlardı.Yozefino . karşında temiz gezsin. sandalı Tophane iskelesine götürerek İngilizlerle orada birleşip binerler. Canan'ın kendisine yardımı yalnız yukarı hizmetini üstlenmiş bulunmasından ibaret olup haftada birgün dahi çamaşıra soyunur ve sair zamanların ise giyinmiş kuşanmış olduğu hâlde dersiyle. Hatta "Benim beyim melek midir nedir? Karşısında peri gibi kız gezdiği hâlde asla bir alıcı göz ile baktığı yok" diye ca47 nı dahi sıkılırdı. Adalar'a doğru çıkıp yelken kullanarak volta ederlerdi. Dersten usansa piyanoya. Bazı pazar günleri Rakım. Güya ihtiyar Fedâyî'ye rahat ettirmek için alınmıştı. Ziklas'ın ilişkisini kullanarak elde ettiği iki çifte iyi bir sandalı Salıpazarı limanına Râkım'ın koruma ve bakımına verdiler. Fedâyînin bu kızı Râkım'dan kıskanmadığına hayret etmeyecek misiniz? Ne mümkün! Fedâyînin elinden gelse kızı hemen kaptığı gibi Râkım'ın koynuna koyacağı belliydi. Rakım hakkında ailece saygı ve sevgi ilavesinden fazla bir yakınlık gereğince Rakım bazı kere akşam yemeği için de bunların evlerinde kalmaya başladı. Canan'ı ve Fedâyî'yi veda ederek çıktı gitti. giyinsin kuşansın. Biçare kızcağız endam düşkünü. piyanodan usansa dikişe oturup sadık Fedâyî ise kızcağız ne kadar kendisini eğlendirirse o kadar memnun olurdu. Bu Canan'ın ne istek üzerine alınmış olduğu hatırınızda duruyor ya. Lâkin yakınlık ve sohbet yalnız bu derecede kalmadı. Hele okuma ve güzel konuşma hususunda başkalarının başka hocalardan bir yılda öğrenemeyecekleri kısmı bunlar kısa bir sürede öğrenmişlerdi. gece gündüz demeyerek göz nuru döküp iyice bilgi birikimine sahip olduktan sonra bu kadar ödüle dahi kavuşmazsa bilmenin ve ilerlemenin ne önemi kalır? Öğrenimde Canan nasıl bir hızla ileri giderse." diye mutlaka aldırır ve aldırdığı anda nerede güzel biçki biçer bir hanım varsa götürüp rica minnet en yeni moda olarak biçtirir ve kızın kendisine diktirip giydirirdi. dikişiyle geçirirdi. Kadıköyü'ne. Misler Ziklas'ın diğer İngilizler gibi denize merakı olduğundan ve Râkım'da da bu 48 merak Ziklas'tan aşağı kalmadığından. Düşünce sahiplerinin karşılıklı fikir alışverişleri bu kadar mutluluğu Rakım için çok görenler varsa zulmetmiş olduklarını kendilerini uyarırız. Bir adam ki yedi sekiz yıl. Hele bir pazar günü ailece Kâğıthane'ye gidilmiş ve Râkım'ın şekli eşliğinden hepsi için memnuniyet hâsıl olmuştu.Ne ise sizi tebrik ederim dedim a! Yozefino bu sözleri bitirdikten sonra saat on bir buçuğa gelmiş olduğundan Râkım'ı. Ne giyerse kaşık gibi yakıştırırdı. güzel yüz züğürdü değildi ki kendisine yakışmasın. Hele piyano geldikten sonra artık bir dakikasını boş geçirmemeye başladı. Bunlar her ders günü hocalarından kırk elli kadar Türkçe kelimeler sorarak ve bir deftere kaydederek ezber ederlerdi ki. Öyle değil mi? Halbuki biçare Fedâyî hâlâ mutfaktan çıkamamıştı. Lâkin bu sandal gezintisi başkaca tarife gerek bir şey olmakla . dadı kalfa Râkım'a rica ederek "Gençtir.
yelken sarkıtmak iki asker genç tayfaların hizmeti olup şayet kürekle çekmek gerekirse o zaman dümen yenesini Misters Ziklas alıp kocası ile Rakım ve iki nefer güzel tayfalar dalışa geçerlerdi. Söz yine Felatun Bey'e mi anlatıldı? Öyle ise haber verilecek ufak tefek bir kaç şey daha olduğundan şu sırada onlara da değinelim: 50 . Bu elbise başta ruganları. Hele hava düşüp de kürek çekilmek gerektiği zaman büyük kız pruva tarafından birinci hamlede. babalarına asla şüphe vermezdi. Can ile Margrit sandal ile seyahate çıkılacağı zaman kendilerine özgü deniz elbiselerini giymeyi alışkanlık haline getirmişlerdi. Yelken fora etmek. babaları da dördüncü hamlede bulunduğundan ve İngiliz gemicileri gibi küreklere eğilerek asıldıkları gibi tâ arka üzerine yatıncaya kadar da yaslandıklarından her ne kadar biraz yan tarafta kalır sa da her hâlde Rakım kendisini büyük kızın kucağına yaslanmış ve küçüğü de kendi kucağına dayanmış görürdü ki her şeyden fazla lezzet aldığı durum buydu. Elbisenin üzerinde birer mavi kuşak. Arkada bir beyaz f re n k gömleği yakaları mavi olup devrik yerinde birer beyaz çapa resmi vardır. İş bu iki genç tayfa kürek oturaklarına oturdukları zaman Ziklas dümenin başına geçer ve Rakım ile Misters Zik-las dahi karşı karşıya otururdu. Gömleğin kolları da mavidir. İşte bir de yarım değirmi mavi canfesten bir bo-yunbağı bu elbiseyi tamamlardı. küçük kız üçüncüde. Sandalın içinde çerezlenecek ufak tefek kırıntı bulunduğu gibi iyi İngiliz birası da eksik olmadığından bu sandal gezintisinde elde edilen zevki safay doyum ol49 mazdı. Lâkin anneleri veya babalarına bir kötülük verir miydi zannedersiniz? Vay! Râkım'da böyle hevesler de vardı ha! Niçin olmasın? Size Râkım'ı yemezler içmezler. Bu gömlek üzerinde şinel gibi kısa bir yağmurluk. Bir gün Felatun Bey dahi Ziklas ailesiyle sandal gezisine çıkmıştı. Ayakta dizden yukarı tâ bellere kadar birer beyaz çorap. Sandal gezisi dedik de aklımıza geldi. Lâkin bunu duruma göre üzerlerine de alırlardı. O gün hava biraz lodos olup Adalar açıklarında dahi biraz büyücek dalgalar oluştuğundan ve volta vurdukları esnada denizin sandalı karpuz gibi kaldırıp kaldırıp da yere vurması İngilizler için en fazla zevki gerekli olduğu hâlde Felatun Bey'in canını başına sıçratmış ve hele bir defasında "Anacığım! Anacığım!" diye bağırmıştı. Saçlar toplanıp ve kuru kuruya taranıp omuzlar üzerine salıverilmiş.onun için de bir kaç satırı esirgemeyelim. Ayakta dizden yukarıya kısa ve beyaz bir elbise. gemici şapkaları ki etrafını bir mavi kurdelâ kuşanmış ve yine bir mavi kurdelâ çene altından bağlanmıştır. Âdeta yün kuşaktır. Bunun üzerine baldırlara kadar yüksek birer çift mavi potin. Doğrusu İngilizler bu la-'kırdılardan bir şey anlayamadılarsa da Bey'in durum ve görünüşünden korku ve çekinmelerinden şaşırdıkları günden sonra bir zaman daha bu durum ile eğlenmişler ve bunu Râkım'ın kulağına kadar ulaştırmışlardı. erkeklik ve dişilik onda yoktur diye mi anlattılar?Böylece Râ-kım'ın aldığı lezzet bütün bütün hissî ve vicdanî bir şey olup bu lezzet ve vicdaniyenin maddiyata uygulamasını hiç hatırına bile getirmediği için analarına. Rakım ikincide. Bu da mavi kurdelâdan askılar ile omuzlarına bağlanmış.
Kış gelmiş ve günleri kısaltmış olduğu için Rakım Efendi. İngiliz kızlarının derslerini akşam saat ikiden üç buçuğa kadar ayırmıştı. Rakım -Allah Allah! Çok şükür ki cam biryerinizi sakatlamamış! Felatun .Öyle ise ben size bir akıl öğreteyim. Rakım . Allah versin. Doğrusu kendisi derslerine dikkatte âdeta bir İngiliz kadar özen gösterdiğinden her zaman tam saat ikiye birkaç dakika kalarak gelir ve ikide derse başlarsa da gerek kızlar ve gerek anneleri ve babaları ders akşamları saat yarımda gelerek yemeği birlikte yemelerini isterlerdi.Vay beyimiz! Bu hâl ne? Üzerinize boza dökülmüş desem bozahaneye henüz giriyorsunuz. Güya cama dokunmamak istedim.Ne saman altından su yürüttüğümü bendeniz bilemiyorum.Ne yapalım efendim! Çalışmalı! Felâtun . Râ-kım'dan pek çok defa rica etmiş oldukları halde bir akşam Rakım. işte mayonez tabağını üzerime giydim. kadınlardan daha fazla yakınlık göreceksiniz.Evet efendim.Dördüncü Bölüm . Rakım . Felâtun .Vallahi birader sorma.Ben kadınlara asla yaranmak hevesinde bulunmadığım için beni seviyorlar. Felatun . Felatun'u o hâlde görünce-. Herif camın iç tarafına bir koca tabak içinde mayonezli balık koymuş. vesselam! Rakım . Eğer bunu bendenize gösterirseniz gerçekten bana lütfetmiş olursunuz. Bizim Mister Ziklas'tayım. Felâtun . beni aldatabilir miydiniz? Ben sizin ne saman altından su yürüttüğünüzü bilmez miyim? Rakım . Eğer siz de bu hâlde olsanız daha fazla başarılı olacak.Vallahi lütfetmiş olurdunuz. Canına yandığım! Ben ne yapsam bu kadın milletine yara-namayacağım.Deyiniz bakayım. yemeği de bunların evlerinde yemek için Beyoğ-lu'na erkence çıkmak gereğini gördü ve yola düştü.Allah versin birader. Felâtun . şurada bir aşçı dükkânından geçiyordum. Beceremedim. Rakım .işte ben de ona teşekkür ediyorum a! Hem 51 demek oluyor ki bu akşam Beyoğlu'ndasın. Rakım . Nasılsa ayağım sendeledi. . O akşam Tophane'den Boğazkesen caddesiyle Finuz Ağa üzerinden Taksim'e çıkmayı kurmuş olduğundan tam bozahane başına gelince Felatun Bey'e rastladı ki yarı belinden aşağısı ya boza veya salep gibi bir şeye bulanmış olduğu hâlde telâşla bozahaneye giriyordu..(alaycı) Canım çalışmalı ya! Seni ağızlarından düşürmüyorlar da! Kadınlara çatmak da senin şansın. Artık yakınlığı artırdınız.
Ne vakit? Uşak . hâlâ kendisi gelmediği için biz de sofraya oturduk. Ev halkını yemek için kendisini beklerken buldu ve hemen sofraya otu-ruldu.Evet! Bugün kendisini gördüm. Ziklas'ta hiddet! Râkım'da büyük şaşkınlık!. âdeta utanırdık! Rakım .Neyse! Başka vakit görüşür konuşuruz. Ziklas . Çorbalar içilir içilmez Ziklas. Ziklas . Zaten Rakım da saat yarımda Ingilizin evinde bulunmak için acele ettiğinden sözü burada kesip birbirinden ayrıldılar. Artık gelmez ya Rakım Efendi! 53 Rakım . gece geldi.. Ziklas .Bereket versin ki Felâtun Bey gelmedi! Gelseydi o Rakım Efendi'yle de kıyas kabul etmez. Zira buraya kadar bu hâlde geldim. Fakat Rakım böyle aşçı dükkanındaki mayonez tabağını üstüne başına giymiş olmaya hiçbir anlam vereme-yerek gitti. Rakım . ben de mayonezli balığı pek 52 sevdiğim için öyle pişirmesini aşçıya sipariş ettim. kadın yalnız durmakla kalmayıp yüzünde bir de durgunluk görüldü. "Aman! Bu gün bizim uşak çok güzel balık almış. demek oluyor ki bundan sonra da gelmezler. Seversiniz ya Rakım Efendi?" diye orada sofra hizmetinde besleme kıza yardımcılık eden aşçıya mayonezi getirmesini emretti. Kadın durdu. İzninizle şu üstümü başımı biraz temizleteyim. "Canım birisi döküldü ise yeniden yapmak lâzım değil miydi?" deyince aşçı kadın daha fazla ve olağanüstü bozularak mayonezin pek geç vakitte döküldüğünü ve bir başkasını yapmak için yumurta ve limon bulmaya vakit kalmadığını bildirdi..Felâtun . Ziklas emrini tekrar edince. "Alaturka saatle onikiye kadar gelirsem gelirim" diye söz verdi. saat alaturka onikide söz verdiği ve kendisini hizmetkârınız güneş batmak üzereyken buraya geldiğini gördüğü hâlde henüz gelmeyişine bakılırsa mutlaka olğandışı bir durum sebebiyle gelememiştir!.Efendim. Gelmesini rica ettim.Güneş hemen hemen batmak üzereydi. Karanlık oldu. Ziklas.(meraklı) Vay! Felâtun Beyefendi de gelecekler miydi? Ziklas .(ah nasıl Rum olup yarım yamalak bir Fransızca ile) Ya ben Felâtun Bey'i dört yol ağzında gördüm ki buraya geliyordu. Her Hâlde misafir sayılır.Ben de şimdi zannettim. Nihayet ingilizlerin evine vardı. . Ziklas bir daha tekrar edince durgunluk da artıp kadın bütün bütün bozularak âdeta kekeleye kekeleye mayonezin dökülmüş olduğunu bildirdi. Uşak . zihninden geçmekte bulunan şüphelerin hepsini onaylayarak kalbi yerine oturdu.(şaşırarak ve gülümseyerek) Madem ki şimdiye kadar gelmediler efendim. Rakım Misters Ziklas'a bu cevabı verirken göz kuyru-ğuyla aşçı kadına bakıp da kadını havuç gibi kızarmış görünce.
Geldi ama Canan hakkındaki fikirleri bütün bütün başka olduğundan yalnız içini çekerek hissiyatını yendi. O güzel şarkının her bir sözcüğünü Fransızcaya tercüme ettikçe sözlerin büyüsü iyice ortaya çıktı. Kızlar piyano başına oturdu. bir kaç şarkı okurlar. üç gün sonra doğrusu görülecek bir iş için bugün zan derecesinde kalan kusurlu halleri anlatmaya vaktimiz yoktur. bu da sadece kızları değil. esme nigârım uykuda" şarkısını piyano ile çalmaya başlayınca Râkım'ın havası gıcıklanmaya başladı. Matmazeller bize biraz muzıka çalarlar. Derken Misters Ziklas bu şarkıya eşlik etmesini Râkım'dan rica etmesin mi? Alafrangada bir delikanlıdan veya kızdan böyle bir şarkı rica ettikleri zaman söylememek ayıp olduğundan ve Râkım'da ise bu dereceye 54 kadar tabiat-ı musikîye dahi bulunduğundan pas perdeden başlayıp yavaş yavaş tizleşe tizleşe piyano âhengine kadar çıkarak şarkıyı tamamladı. Hakikaten güzel söylemiş olduğu için İngilizler de beğendiler. Her ne hâl ise." demiş olduğundan Rakım teşekkür ederek kaldı. Aman ya Rab! Bu Canan kız da günden güne ne kadar güzelleşiyordu. Ne kadar nazik tatlı dilli şen bir kız çıktı! Yüzünü gördükçe neşelenmemek ve aşık olmamak imkansızdı. Türkçeye başlanalı altı ayı geçmiş. Yemekten sonra derse başlanıp bir saat içinde derse de bitirildi. Şarkının büyüsü tüm aileyi etkilemişti. Doğrusu Türkçeyi gereği gibi de değil. Canan da kendi odasına çekildi. güle oynaya yemek yenildi. Lakin aradan üç gün geçmeyip iş iyice anlaşıldığından. Kızlar. Kendisinin de o akşam Ziklas'ın evine davetli bulunması ve tam Asmalı-mescit sokağına girmiş olduğunu uşak gördüğü halde toplantıda varlığını gösterememesi üstü başı mayoneze boğulduğunu Rakım bizzat gördüğü gibi sofrada da mayonezin geç vakitte dökülmüş olduğunun rivayet kılınması hep genel üzere değerlendirildikçe Felâtun Bey'e şeref verecek bir hüküm çıkarılamazdı. Lakin kızlar şarkının güftesini yazdırmak ve Türk-çesini mısra mısra Fransızcaya tercüme ettirmek için Râkım'ın etrafını sardılar. Bir de ikinci günü akşam . Ertesi ve daha ertesi günler Râkım'ı işgal eden şey hep mayonez fıkrasıydı. Rakım bir köşeye dayanmış can kulağıyla dinledi. bu şarkıyı hem Fransızca hem de Türkçe okudular. Evine ulaşınca dadısının ihtiyarlık sebebiyle uyumuş ve yalnız Canan'ın kendisini beklemekte olduğunu görmüştü. eğlenirdiniz. anne ve babaları da derinden etkiledi.Acaba bu şüphe ne idi? Şimdilik bilinen derecesini haber verdik. layıkıyla dahi öğrenmişti. Bir kaç hava alafranga çalıp bir kaç da şarkı söyledikten sonra o zamanlar pek moda olan "Ey sabâ. Ancak Çerkeslere özgü bir şiveyle konuştuğu için insanın içini tatlı tatlı gıcıklardı! İşte bu fikirler Râkım'a geldi. Vakit geç olduğundan yalnız Canan kendisini soyunduruncaya kadar derslerine filâna dair bir 55 kaç şey sorarak yatağa girdi. bu süre içerisinde kızlar okuyup yazmakla kalmayarak âdeta ufak ufak cümleleri ve konuşmaları da yanlışsız-ca birleştirebilir ve gayet açık ibareli bir şey olursa açıklamasını da anlatırlardı. Rakım saat dörtten sonra ingilizlerin yanından kalkıp bir hayvana binerek evine doğru yola çıktı ama zihni Fela-tun Beyin mayonez sorununa takılı kalmıştı. Dersten sonra Rakım artık gitmek için izin istediğinde Mister Ziklas "Mösyö Rakım! işiniz yoksa biraz kalınız.
" dedi. Zira işiniz. benim sohbetimden. Rakım.Bir adam evine gelmez mi madam? Yozefino. haniya şu sizi.Vay Mösyö Rakım! Sizi buralarda görebilir-miydik? Siz de buralara gelir misiniz? Rakım. konuşmamdan alıkoyan işinizin ne olduğunu biliyorum.İş güç çokluğu bize evimizi unutturdu Yozefino.Estağfurullah madam! Vallahi dediğiniz şey hatırıma bile gelmiyor. bizim gibi.Her adam evine gelir ama sizi öyle göremedim işte. baktı ki Can ile Margrit tarafından yazılmış. Geçen akşam bize gelmediği için pek çok sitemler edip yarın akşam mutlaka gelmesini rica eylemiş. sizi gerçekten seven dostları hiç göremiyorsunuz.İşte bildiğim için söylüyorum ya! Azarlarımda pek haklıyım. Sebebi? Ben onlara kendimi sevdirecek hiç bir muamelede bulunmadım. Rakım.. Margrit-Can Rakım mektubun bu şekil yazılıp gönderilmesine oldukça şaşırdı "Acaip! Kızlar.Ben orasını bilmem. Yozefino. Galiba o domates gibi kırmızı İngiliz kızları gözlerinize pek parlak görünüyor da. Felâtun Bey'in konukluğundan keyif almıyorlarmış da benim orada bulunmamdan büyük keyif alıyorlarmış.üzeri evine geldiğinde Canan kendisine bir mektup verip "Haniya o her zaman frenkten pusula getiren uşak yok mu? İşte o getirdi. Râkım'ı orada bulunca 56 memnun olmakla beraber yakınlık gösterip. Fakat sizin yüksek anlayışınız benim bu kabahatimi affettirecektir. Rakım.Evet! Orası öyle madam." diye genişçe düşündü. Zira haftada iki defa Beyoğlu'na geldiğiniz ve gelmekte zorunlu olduğunuz halde Yozefino dostunuzun evine de bir selâm . Acaba Felâtun Bey kendisinden nefret ettirecek ne muamelede bulunmuş olmalı? Sakın mayonez fıkrasından bir şüpheye düşmüş olmasınlar? Bak! O hem daha yeni hem de kimsenin anlayamamış olması lazım gelen bir hikaye. O gün perşembe olduğundan saat on buçuk sularında piyano öğretmeni Yozefino geldi. Biz ise onun gelip bizimle ilgilenmesinden tad almadığımız gibi yemek vaktinden önce gelmenizi mutlaka rica ederiz.Edemeyecek. Sevdiğimiz iki öğrencimizi iç akıntısından kurtaracağımızı ümit ediyorlarmış! Benim onları sevdiğimi ne anlamışlar? İşin içinde bazı tuhaflıklar var ama bakalım sonra anlarız. Felâtun Beyi görmüş. Bizim pazarlığımız ne idi? Bir hocanın hakkını vermezlerse. henüz sizi göremedim. Şunları yazmışlardı: Aziz hocamız! Bugün babamız. Siz beni bilirsiniz ya! Yozefino. tatlı bir dille eleştiriye başladı: Yozefino. O da söz vermiş. Rakım mektubu açtı. Aylar geçti ki. o hoca da hizmetini terketmekte haklıdır. Görevimi yapmaktan başka da hiçbir şey düşünmedim. Zannederiz ki sevdiğiniz iki öğrencinizi iç sıkıntısından kurtarmak için bu ricamızı kabul edersiniz.
Rakım.O ne? Bizim Canan Fransızca da mı öğreniyor? Yozefino. Lakin ne ceza edecekseniz şimdi ediniz . ona bir de Fransızca ders vereceğine söz verdi. Bu karara Canan'dan fazla Yozefino memnun oldu. Rakım. Rakım. Hatta pek de isterseniz bir baston vereyim de beni dövünüz. Rakım. Azarlayınız.. Evet! Canan Fransızca öğrenmekten memnun değildi..(utanarak) Evet efendim! Madam beni zorluyor da.Evet efendim! Yozefino. Yazıyorum. Yozefino. Yozefino bir kere 58 . Canan Fransız dilini öğreneceğine sevinmedi. Onu.bırakmak mürüvvet şanından iken. Ancak zaten yaratılıştan fazla zeki olmakla beraber o zamana kadar geri planda kalan bu aşırı zekayı hiç sevmediği için sevip bayılanlardan daha çabuk öğrenmek Canan için iş midir? Kızın zekâsı o kadar ilerdeydi ki.Nasıl yazıyorsun bakayım? Canan gidip bir defter getirdi. (Evet hanımım..Fransızca öğrenmezse biz kendisiyle nasıl konuşabiliriz ya? O Fransızca öğrenmesin de ben mi Türkçe öğrenmeye mecbur olayım? Canan.) Rakım.Ne ceza vereceksem vereyim mi? Rakım. Canan.İşte şimdi bir büyük kabahatimi daha hatırladım. Vallahi madam. beni azarlamakta hakkınız var.Vereceğim cezayı kararlaştırdım. Garibi şunda ki.Ben de yarın akşamdan sonra her Beyoğlu'na çıkışımda eteğinize yüz sürmek görevini her zaman yerine getiririm Bu konuşma ve tartışma bittikten sonra Yozefino orada hazır olup kendini bekleyen Canan'a hitaben: .Oui madame. O da henüz evinizin semtini tam öğrenememek.Vojons. Zamanını 57 bulursam veririm.Ne kızarıp yanıyorsun ya? Sanki bir kabahat mi ediyorsun? İşte pek iyi! Fakat öyle ağızdan Fransızca öğrenilmez.Ben de ağızdan öğrenmiyorum efendim.... Ma petite! As-tu appris ta leçon? (Bakalım mini miniciğim! Dersini öğrendin mi?) . O defterde Türkçe yazı ile bir çok Fransızca sözcük yazılmış olduğunu gördü ise de böylelikle Fransızca öğrenmek mümkün olamayacağından.
Fena etmiyorsunuz efendim.Siz bilirsiniz efendim. Yozefino. Zaten hazır bulunduğu için Mari derhal getirip odanın orta yerindeki masa üzerine koydu.Sevincimden çıldırırım bile. bir kaç da romans denilen şarkılardan çağırsam memnun olmaz mısınız? Rakım. Derken yeni bir bahis daha açıldı: Yozefino. Bazı bazı içtiğim vardır. Madam iki kadehe birer parça koyup "Sıhhatinize!" diye Rakım ile kadeh tokuşturarak içtiler. Râkım'ın o akşamdan vermeye başladığı Fransızca dersi dahi Türkçe ve çalgı dersleri gibi hızla ve ustalıkla ilerledi. Ha! Canan'ın Türkçesinden bir hayli zamandan beri bilgi vermedik. sizin memleketinizin en güzel şeylerinden birisi de mastikadır. Yozefino dahi gitarını ele aldı. Yani demek isteriz ki. Az içilirse güzel şeydir. 59 Rakım. ne de içmem. Yozefino-Vallahi efendim.Vallahi madam. Ben pek seviyorum. Rakım. "Bonjur madam". Bu arada birer kadih daha içtiler. Bahusus Canan hakkında pek çok sözler söylediler. bu duruma Yozefino dikkat eder: Yozefino. Yozefino.Size biraz gitara çalsam. Fakat bağlısı da değilim.Mastika içer misiniz Mösyö Rakım? Rakım. Lâkin neydi o Yozefino'daki iç sıkıntısı? Evet! Güzel güzel konuşur idiyse de güya zihninde başka bir şey varmış da onu bir türlü söyleyemiyormuş gibi davranırdı.İşmarlayım mı? Rakım. Hattâ Rakım kendisine kestirme yoldan Arabça ve Farsça dahi göstermeye başlamıştı. Hem size bu sırrımı dahi açayım ki adeta her akşam Türkler gibi ben de mastika içiyorum. Rakıyı ısmarladı. evinde Râkım'ı bekliyordu. Rakım kendisinin bu kadar çabuk gidemeyeceğini arz ile Yozefino tam aksine mastikanın buharını birdenbire buharlatıştırmak arzusuna düştüğünden ve böyle bir yerde herkes . Kısa bir başlangıçtan sonra birer kadeh daha teklif etti. kızın fazla zekâsına hayran olup güzelliğini dahi zararsız bulur ve yanı başında bir kız yattığı hem de kendi malı olduğu hâlde Râkım'ın bundan etkilenmemesine şaşardı. Yozefino. Yozefino. "bonjur mösyö"den ve hâl hatırdan sonra dereden tepeden konuşmaya başladılar. yani saat onbirde Beyoğlu'nda bulundu ve Yozefino'nun Posta sokağında haber almış olduğu evine vardı. Ertesi gün Rakım hem Yozefino'ya ve hem de Ziklas evine gideceği için erkence.anlattığı dersi bir daha gerek görmeyerek anlatmaz kızın konuları kavradığını gördükçe hayreti ve sevgisi artıkça artardı. gözlerini piyanodan ayıramamaktadır. ama az! Üç dört kadeh kadar. Canan âdeta olur olmaz şeyleri kendisi kaleme almaya ve hemen her yeni kitabı okuyup anlamaya başladı. Odanın bir tarafında piyano bulunduğundan. hizmetçisi Mari'yi çağırdı. ne içerim diyebilirim.
Bir saat kadar daha sohbet ettikten sonra. Ancak bundan sonrası için asla kusur etmem" deyince. bu hikâyeye onun için anlatırız. Faslı bitirdiği zaman Rakım. insan gibi yaşar gerçekten alafranga ve özellikle zamanımızda yaşayan bir genç adamın gerçek durumunu tasvir ediyoruz. madamın incelediği halinden işin nerelere gideceğini anlamıştı. Artık Yozefino'da gözler başkalaş-mış ve fakat iç sıkıntısı daha ziyade artıp içi içine sığmamaya başlamıştı. Vay! Öyle ise bizim Rakım Efendi. artık bu sırrı ne kadar saklamak gerektiğine kendin karar ver" demiş ve Rakım böyle bir ricayı kendisi edeceği hâlde onun tarafından edilmiş olmasına başkaca teşekkür ederek çıkmış gitmişti. saat yarıma yaklaştığı sırada Yozefino'ya veda ederek Zik-las'ın evine yöneldi ise de talih ve nasibinin bukalemun gibi böyle her yerde başka bir renk göstermekte olduğuna şaşırdı. Bu durum Râkım'a acaip gelmedi. Felâtun Beyin dediği gibi saman altından su yürüten cinstendi! Evet efendim! Biz burada bir meleği anlatmıyoruz dedik. Saman altından su yürütmek ve karda gezip de izini belli etmemek Rakım kadar aklı başında delikanlıların kârı olup bu hâllerin aksi bir hâl ararsanız onun örneğini Felâtun Bey'de bulacaksınız. Rakım Yozefino'dan ayrılırken. bu durumlara alışık olmadığı için kadehini yandan aşağı doldurup Yozefino'nun kadehini tam doldurmuş. Namusunu korumasını bilir.Elbette vereceğim. Bir de bu ara Rakım "Sıhhatinize" deyip bu zamana kadar gelmemiş olmam ne büyük ayıp ve ahmaklık olduğunu şimdi anladım. hani ya ben size ceza verecektim. "Gerçek bak siz aklıma getirdiniz. yazılmaz da. Zira o zamana kadar Rakım. İyi ya! Zamanımız gençlerinin genel durumlarından işte size iki örnek ahlâk! Fikriniz hangi şekli tercih etmekte ise onu onaylamakta hürdür. Benim de aileler arasında bu yoldaki ünümün korunmasının ne anlama geldiğini de bilirsin. Lâkin hikâye usulünde böyle vaziyetler söylenmez. Diyerek Râkım'ın yanağına güzel bir öpücük kondurdu. sevilecek bir adam olduğun gibi herkes tarafından güzel ahlâk ve ırz ve namusuna dikkat edişinden doğmuştur.. Yozefino kendisine "Sana bu suretle yakınlık gösterişim ve sevişim. Hiç birisini beğenmemekte yine özgürdür ya! . O akşam Râkım'ın 61 bulunduğu yerde bulunup da seks yapmayan bir delikanlı daha gösterebilirseniz. Biz yalnız şu kadarını haber verelim ki.. Canım hani ya şu ahlâk nokta-i nazarından bakıldıkça." diye Râkım'a yakınlaştı. Bu durumlar okurun anlayışına bırakılır. 60 Rakım. Eski kabahatinizin cezasından mümkün değil vazgeçmem.Artık cezaya gerek kaldı mı efendim? Bu kadar iltifatınıza beni mazhar eyledikten sonra nasıl ceza vereceksiniz? Yozefino. konuştuklarını sorarlardı. Yozefino ayağa kalkarak.serbest olacağından bahisle bir daha hem de doluca yürümüş olduğu yönde çalgının ve şarkının sonlarını pek lâtif ve hüzünlü çalmıştı. Olasıdır ki bazı arkadaşları bir saat boyunca neler düşündüklerini.
Bu akşam da arkadaşları bekletmiş olduğuna dair Ziklas bir kaç söz söyleyecek oldu ise de Felâtun Bey.(aşçıya) İnşallah bu akşam mayonez dökülmemiştir. ne geç kaldın? Gözlerim yollarda kaldı. Bu sözü işittiği anda Felâtun Bey telâşla gah Ziklas'ın. çorbalar içildi.meğer Felâtun Bey aşçı hanımdan hoşlanmış o da gerek kendisin62 den ve gerek parasından hoşlanıp hemen hemen mercimeği fırına vermek derecesine gelmişler. kolları arasında sıkıştırarak Fransız lisanıyla "Zalim. İşte mayonez hakkında söylenen sözler bu kadar oldu ve araya başka sözler girerek halkça o bölüme son verildi 63 . zaten bu adamın sır saklayacak bir yapısı olduğu görülüyordu.Artık bir daha dikkat ederler de efendim. Ziklas.Bizim Rakım Efendi geç kalmak korkusuyla hızlı hızlı yürüyerek Asmalımescit'e vardı ve gerek telâşlıca gelmiş olmasından ve gerek kendi özel durumuna yine kendisi fazlasıyla şaşmakta bulunmasından dolayı Misler Ziklas'ın kapısını daha kuvvetli vurdu. Aşçı bu bilgiyi vermekle beraber Râkım'a bu sırrı açık lamama ricasında bulundu. Saat yarıma gelmiş ve ortalık o akşam havanın dahi kapanık bulunmasından dolayı karanlık olmuştu. Kapı açılıp da içeriye girdiği zaman Râkım'ın nasıl bir hâle rastladığını düşünebilir misiniz? Bakınız nasıl bir durum: İçeriye girer girmez iri bir kadın Râkım'ın boynuna sarılıp. Rakım. Çıkarmadı ama içi kan ağladı. Felâtun.Evet! Geçen akşam geç vakit mayonezi dökmüş de balığımızı yalnız haşlama olarak yedik. gah Râkım'ın ve gah aşçının yüzüne baktı. babasının çok hasta olduğunu onunla ilgilenmek zorunda kaldığını anlatıp özür diledi. Aradan on dakika kadar ancak vakit geçip Felâtun Bey geldi. İki akşam evvel Felâtun Bey mutfağı ziyaret ve aşçı hanım ile oynaşırken yakınlaştıkça raf üzerinde bulunan mayonez çanağını devirip şu hâl ile yukarıya çıkma ihtimali kalmadığını görünce sıvışıp gitmiş. mayonezi dökmezler. Derhal Râkım'a özürler dilemeye başladıysa da. Rakım mayonez sorununu kadına itiraf ettirmek için biraz nazlıca davranıp sonunda anlattırdı. Bu kadın iri yapılı diye -anası gibi Fransız olup. bu akşam da mayonezi üstüne başına dökecek misin?" demişti! Bu kadının aşçı kadın olduğunu ve mayonez sorununun nasıl olduğunu anladınız mı? Rakım hiç ses çıkarmadı. aşçıdan başka hiç birisinin yüzünde kendi şüphelerini onaylar iz bulamayınca kalbi rahatladı. Felâtun Bey henüz gelmemiş ve Ziklas ailesinden başka yakınlardan bir kaç kadın ile bir iki erkek de Rakım ile Fe-lâtun'u bekliyorlardı. Ailecek sofraya oturuldu.(dikkat çekmemek için) Ne olmuş efendim? Bir akşam mayonez mi dökülmüş? Ziklas.
Yalnız Osmanlı dilinin ne pratik ve tatlı bir dil olduğuna ve fakat kolaylıkla öğrenmek için bir yol bulunmadığına dair konu açıldığında Can ile Margrit "Ey sabâ esme nigârım" şarkısının Rakım tarafından edilen tercümesini hüzzam okuyarak herkesin beğenisini kazandılar. Türkçe "kumral" ve "sarışın" demektir. Ancak o toplantıda bir Baron T. Ancak oyun arasında nasılsa kazaen Margrit'in ayağına basmakla beraber derhal kendisini toplamak için hareket etmesinin ardından arka tarafından bir bir ses duydu. pantolonun dahi yokluk iznine bağlı kalmaksızın asla eğilmeyerek mum gibi dans ederdi. pantolonunun düzlüğünü bozmamak için böyle zengin yere geldiği zaman pantolonunu donsuz giymek -Zira alafrangalığın usûlü budur inanandaydı. Gayet dar ve siyah olmasından dolayı çürük bulunan pantolonun kıçı boylu boyuna ayrılmıştı. Bir aralık polonya havaları dahi çalmaya başladıklarından konukların bazıları kadın erkek çift çift kalkıp polka ettiler.alışmış olduğundan eğer yine bu âdete uymuş olsaydı. . Sofrada edilen lakırdılar içinde buradan açıklanacak bir şey yoktur.ise de Felâtun Bey aşçıyı gördükçe mayonez aklına gelerek yeniden utanırdı. "Esmer" dahi "ebrun" lafzının tercümesi olabilir. Felâtun Bey dahi çaresiz beğendi. Nasılsa Margrit. Sofradan kalkılınca. Sakın bunda da bir yanlışlık olmasın? Baron T. "Blonde" demek. Bu arada Felâtun Bey toplum içinde Râkım'ın cahilliğini bir daha ispat ederek mayonez meselesinden dolayı kendisine bulaşan üzüntüden daha büyük bir üzüntüye düşürmek için bu şarkının ilk mısrasını "Ey sabâ esme nigârım" diye başlamadığını ve "Ey sabâ esmer nigârım" diye başladığını belirtti ve hatta esmerin Fransızca "dlonde" demek olduğunu dahi açıkladı. beyin hatırından çı-kamayarak kalktı. işin içindeki en büyük sakatlık o zaman meydana çıkardı. Arkasındaki gayet kısa ceket. o akşam ayağında iç donu vardı. Margrit. Hayır kızım! Pek güzel tercüme eylemiş. Rakım araya başka lakırdılar sokuşturarak kendisini yine korumak için yardımda bulundu. polka ve vals oyunlarında başı döndüğü için oynamadığını belirterek özür diledi. Kötü düşünmeyiniz! Başka bir şey değildi. Zaten ayağında bumbar gibi bir pantolon. Rakım bu itiraza hiç ses çıkarmayıp yalnız garipçe bir tebessümle karşılık verdi. Bereket versin ki. Misters Ziklas niçin dans etmediğini Râkım'dan sorunca. Piyano başında yalnız Can kaldığı hâlde yine tempoları idare edebilirdi. Margrit ile Can piyano başına oturup dört elle piyano çalarak ikisi birden "Ey sabâ" söyleme64 ye başladılar. vardı ki Osmanlı diline hakim olduğundan Felâtun Bey'e karşılığı o verdi ve şarkının evvelki mısraı "Ey sabâ esme ni-gânm uykuda" diye başlanmak lâzım geleceğini ispat etti. Zira böyle özel toplantıların zevki böyle çıkacağı alafranga âleminde yaşayanlarca bilinir.Bir de efendim. İşte bu söz dahi ortaya çıkınca Felâtun Bey'in utanması iyice arttı. Zira Felâtun Bey. Felâtun ise beş dakikadan beri Margrit'e bir defacık oynamak için yalvarırdı. Şarkıyı üç günden beri beş on kere meşk etmiş oldukları için o kadar güzel söylediler ki. esmer demek midir ya? Bu kelimeyi bize hocamız "kumral" diye tercüme eylemişti. örtünmek için yeterli olmadığından pantolonun yırtığı meydanda çıkmıştı. Doğrusu Felâtun'un dans edişine diyecek yoktu. Fransızca "blonde" demek.
Asıl sorun o değil efendim. Bir suret-i muhabbet de bu olsun" diye bey-girciyi savarak kapıyı çaldı. Kapı açıldı. Margrit. "O biçare kızcağız! Hâlâ bekliyor. Şimdi yüzünü gördüm mü yine his damarlarım açılacak! Canım bu kızın bana olan etkisi nedir? Kendisini nasıl seviyorum bilmem ki! Yozefino'nun dediği gibi değil. 66 Beşinci Bölüm Koca Rakım! Felâtun Bey kendisini mutlaka bir taraftan utandırmaya çalıştığını gördüğü hâlde. Benim dediğim gibi de değil.Çocuktur. çevirmek istediği fırıldak üzerine yine kendisinin utanmak zorunda kaldığına memnun olmak lâzım geldiği hâlde.geldi. Dadı kalfa yattı.. Margrit. güzel olmuş ne fayda! Can. Canan! Canan. Rakım. ne de cananım gibi! Bu da başka bir âlemdir. Rakım. gözü açıktır. Bu akşamın hikayesine dair haber verecek başka bir şey yoktur. yani ne kardeşim gibi. üzüle üzüle evine kadar -hayvanla. bir şarkının daha başında yanlışı meydana çıkmış olan adam genç olmuş. bilgilidir. Felâtun'un utanma durumunu düşünmekten ibaret bulunan dalgınlığı evinin penceresi altına geldiği zaman bitti.Daha yatmadın ha.. Onu ispat etmek için şunu daekleyeyim ki kendisi Margrit'in dediği gibi kahve adamı olduğundan bir salon içinde gördüğü kızı dahi kahvehanede gördüğü kızlar gibi zannediyor.Niçin böyle hükmediyorsunuz efendim? Gençtir. Derhal piyanonun tıngırtısı kesilip koşa koşa yürümekte olan Canan'in ayak sesleri işitildi. Şu kadar var ki. Ben salon adamı değildir dedim. zekidir.Kahvehanede bulunacak olsa en uygun olan adam kendisi olurdu. Rakım.Sizi bekledim efendim. Can. kendileri tarafından almış olduğu pusulada Felâtun Bey hakkında göstermiş oldukları hoşnutsuzluğu bu akşam Margrit'in onunla oynamaya naz etmesi daha fazla kuvvetlendirmiş olduğundan sebeple bu hoşnutsuzluğun kaynağını sormuştu.Sizden daha yaşlı bir çocuktur. bir aralık Râlom.Felâtun Bey salon adamı değildir. Hem de Canan'in piyanosunun tıngırtılarını işitir işitmez. öğrencileri bulunan Can ve Margrit ile bir kenarda yalnız kalınca. Margrit-Amma yaptınız ha! Dilinin harfleri hecesi üzerinde fikri gelişmemişi.Orda bulunan konuklar bu hâli görünce kahkahalarını bir türlü frenleyemedi. . Felâtun ise "Adiyo" demeye dahi va65 kit bulamayarak hemencecik savuştu.
Bu akşam kendisini gördüm.O da seni pek seviyor. Eğleniyorum. bir korku. Ben pek rahatım beyim. Hatta dadı kalfa götürmek teklif ettiği zaman bile ben istemiyorum. Görünürdü ki Rakım.Artık gücenmez! Bu sözü söylerken Râkım'ı bir utanma. 67 Rakım. Niçin götürmesin. Kendisi istedi. Kitaplarım var. bir dehşet.Allah'a emanet olsunlar.Götürür efendim. kızı odasına göndermek istemezdi. yazım var. Rakım.Oh! Ne kadar memnun oldum. Hatta bu dersi benden ziyade senin hatırın için veriyor.Sana hocandan selâm var.Ya kendisini niçin piyano ile rahatsız ettin? Canan. Ama benim canım da istemiyor.İçin sıkılıyor mu Canan? Canan. Size güceniyordu. bir pişmanlık. bir sevgi. marifetli kadındır. Bana dadı kalfa Salı-pazan'ndan küçücük kazma aldı. Bahçeyi de kazıyorum.Aferin Canan! diye eliyle kızın arkasını sığamıştı. bir neşe. hocanı seviyor musun Canan? Canan. Rakım. O gün vaktini nasıl geçirmiş olduğuna vesaireye dair Canan'a bir kaç söz daha söyledikten sonra konuşma şöyle devam etti: Rakım. hasılı birbirine uymaz nice bin şeyler bürümüştü. Rakım. pek seviyorum.Vallahi efendim. Canan.Yok! Hani gezmek istiyor musun diyorum. Rakım.Ey. Ne kadar akıllı. piyanom var. Dadı kalfa bilir. Ne dersiniz? Kız elektriklenmiş gibi bir şeyler hisset68 meşin mi? Eseri yalnız yüzünde bir kırmızılık olarak görüldü.Ben ne bilirim efendim? Siz bilirsiniz.Rakım. Canan. Canan. Küçük bir teneke bahçe kovası aldı. Bahçem var. Rakım. Mamafih hepsini yüreği içinde sıkıştırıp odasına çıktı. ihtimal ki kız da gitmek istemezdi.Kendisi izin verdi efendim.Hayır efendim! Niçin sıkılsın? Rakım.Eğer senin canın istemiş olsa da dadı kalfaya söylesen götürmez mi? Canan. Neme lâzım? Eğlenecek herşeyim var. Canan kendisini soyundurdu. Ancak artık vakit de geçmiş olduğundan .
Nasılsa . zavallı Canan'a nasip olmuştu. işte ilkbahara kadar hep böyle sürdü gitti. hiç bir şeye ihtiyaç görmez ki harcasın. Bundan başka Canan'ın dolabında en iyi yapma çiçekler mevcut olup çekmecesinde bir iki elmas iğnesi. bir kordon. Râkım'ın yaşama tarzının ne şekilde olduğunu anlamak isterseniz Canan'ın yaşam şekline bakınız. ihtimal ki ikisi de pek geç vakte kadar ancak uyuyabildiler. Tamamen dadı kalfasına verip. dereden tepeden sözler. Haftada iki defa Beyoğlu'na ders vermeye gittiği zaman Yozefino'yu da ziyaret ederek saygılarını sunar. kendisini çalışmaktan engellemeye başlamış zannedilmemelidir. Hafta geçmezdi ki. Ancak başka taraflarının da hikâyesini anlatmak gerekir. kızı Mihriban hanım kısa ayaklı olduğu için işte o biçareye acınır. Yine yazılarını yazdığı büyük yerlere devam eder. Rakım. Zira artık Râkım'ın nasıl geçindiğini biliyoruz. Sebebi? Sebebini Rakım Efendi. Hatta aşçı Fransız kadın da değiştirilmiş. kızlardan öğrendi.bir kibar kızından daha iyi yaşamak. kalfa da 69 bunları ayrıca biriktirir ve biraz kümelendikten sonra yine Rakım Efendi aracığılığıyla kıza bir yüzük veya bir saat. Mevlâ rahmet eylesin. şakalarla vakit geçirilirdi. evine ve dadısına ve Canan'a harcar ve fakat harcaması pek fazla olduğu zaman. Ne kadar olsa acınıyor. Sözü uzatmak ne lâzım? Bir kibar kadın diyemeyiz ama -Çünkü Canan'ın kocası yoktu. bu kere bir taraftan Yozefino'nun en şiddetli bir taraftarı Canan'ın ikinci mertebede bir etkiyle ve diğer taraftan dahi ingiliz kızlarının hemen hissolunamayacak mertebe nefsini uyandırmaya başlamış olmaları. derslerini verir ve haftada bir defa Yozefino kendi evine gelip de şayet Râkım'ı da orada bulursa. Bu yüzden bu hikayeleri anlatmak zorundayız: Felâtun Bey'in babası Mustafa Merakî Efendi oğlunun haber vermiş olduğu hastalığı onbeş gün kadar çektikten sonra ecelin kapısını çalmasıyla öbür tarafa göçtü. Şu kadar var ki zaman darlığı dedikleri şey Râkım'in zihninden bile geçmemiş olduğu her taraftan ne kazanırsa. Buna karşılık Râkım'ın geçim şeklini sormak lâzım gelmez. Rakım evvelki çalışma ve gayretine asla zarar vermemişti. yüzüğü de eksik değildi. Hikâyemizden de anlaşılmış olacağı üzere bu zamanlara kadar Râkım'ın zihnini hiç bir hissi manevî gıcıklamamış olduğu hâlde. Şöyle ki: Bir gece dersten sonra kızların anne ve babasının hazır bulunduğu ortamda konuşuluyordu. Yine durumun anlatılması cümlesindendir ki: Felâtun Bey. Oğlu Felâtun Bey ne kadar olsa erkek olduğundan başının çaresini görebilirse de. israfı kabul etmediğinden artan miktarı dadı kalfa kendi sandığında saklardı.zorla herkes yerli yerine çekilip yattılar. Mister Ziklas evinde görünmez oldu. Ancak Canan parayı ne yapacak? Sokağa çıkmaz. hasılı gereksiz eşyalardan bir şey aldırırdı. Cenab-ı Hakk'ın takdir ettiği kadar kazancını kazanırdı. Adam sen de! Aylık yirmibin kuruş geliri olan bir ailenin öksüzleri öksüz mü sayılır? Böyle demeyiniz efendim. Bundan önce de demiş olduğumuz üzere İstanbul'da moda olarak ne çıkarsa en evvel yapanların birisi Canan olurdu. nükteler. küpesi. Canan'ın kendisine özel olmak üzere en güzel çil paralardan altın gümüş seksen yüz kuruş vermesin.
Rakım vaktinden önce Ziklas'ın evine gelip derse başlamazdan evvel kızlara merakını gidermek için sorular sordu. Sonunda o gün geldi. Rakım. beni bu durumda bırakamazsınız. Sorunun mutlaka uğursuz mayonez sorununa bir değini olduğunu bilen Rakım. Rakım. ilminizden memnun olduğumuz kadar memnunuz. Rakım. Bir ara dışarıdan içeriye girerken koridor üzerinde anneme rastlamış. aşçının da gönderilmesinden anlamışsa da gerçeği öğrenmek için ilerdeki ders gününü beklemekten başka çaresi kalmamıştı. edebinizden.Allah aşkına hanımlar. Burada misafir olmayıp. Margrit.Ben size salon adamı değildir demedim miydi? Margrit.Güzel yaklaşımınıza teşekkürler ederim efendim.Canım neyse! Şu bu defaki durumu öğrenmek isterim.(fena hâlde bozularak) Sebebini sorabilir miyim efendim? Kocası Ziklas. Çocuklar zaten men oldular ya! Rakım. Rakım evine döndü.Benim de. ahlâkınızdan pek memnunuz. Söz bitti. baba ve hoca arasında bu sözler konuşulurken kızlar önlerine bakıp gözlerinin kuyruğunu bile kaldırmazlardı. Kendisini ta-nıyamayarak ve sözün daha doğrusu annemi bizim aşçı kadın zannederek kucaklayıp "A tatlım! Mayonezi bir daha üstüme dökecek misin? . siz kendisini yalnız burada görürmüşsünüz. 70 Misters Ziklas . Nasıl olmuş bilmem. biz de kendisiyle eğlenemediğimizden dersimizle uğraşırdık. Margrit. Can.Rakım sözü Felâtun Bey üzerine getirip bir hayli vakittir kendisini görememekte olduğunu açıkladı.Rakım Efendi! Burada o zatın artık adını anmaktan sizi ve çocuklarımı men ederim. meraktan çatlayacağım.Ben de size kahvehane adamıdır demedim miydi? Rakım. Sizin bu kadara kadar sırdaşınız olma-dımsa üzülürüm.Hayır efendim! Soramazsınız! Hatta bu yakında kendisini görmemekte olduğunuzu açıklamanıza dahi teşekkür ederim. söylemeye benim di71 lim varmayacak. Vakit geldi. Felâtun Bey'e ne oldu? Can.Hayır efendim! Mümkün değil. Rakım.Terbiyeli bir dilden çıkacak söz değil ama ricanızı reddedemediğimden utanarak söyleyeceğim. Demek oluyor ki. Geçenlerde bir gece yine burada yemeğe kalmıştı.Tamam! Allah için sizin ırzınızdan.O kadar ayıp bir şey ki.Evet efendim! Mister Ziklas. Anne.
Baba Rakım ise yalnız bir iç bileti alarak tiyatrodan içeri girer ve ondan sonra localarda mevcut konuklara selam verir. aileden sayılan kadınlar locasına girip de bir kimseye merhaba dediğine rastlamamışlar ve daima sahipsiz veyahut herkesi kendisine sahip tanıyan kadınların localarında kahkahalarla. Doğrusu Çan'ın dediği gibi gerek Mister ve gerek Misters Ziklas'ın Rakım hakkındaki güvenleri sonsuzdu. kihkihlerle uğraşır bulmuşlardı. Delikanlıların hâli çoğunlukla tiyatroda ortaya çıkar. Size güvenleri sonsuzdur. zira anneniz veya babanız hakkımızda şüpheye düşmesin.. Artık lakırdıyı keselim. bir vukuatı yok! Allah için kız gibi bir delikanlıdır" derlerdi. Koca Rakım. Annem derhal salona girdi. İşte mayonez sorununun asıl sonucu bu şekilde ortaya çıkıp çözülmüş. Artık be73 yinlerinde hiç bir teklif ve tekellüf kalmamış olduğu yönden Yozefino. her nevi erkek görmüş ve 72 hatta gördüğü kadınlar çerçevesinde pek serbest Fransız kadınlarına da rastlamış olduğu hâlde hiçbirisi huzurunda edebin zerre kadar dışında bir hâl ve hareketi görülmemiştir.Az kalmıştı ki beni Rakım ve diğer konuklar huzurunda rezil edecektin" demiş. Annem bu hâli görünce "Hay!" diye haykırmış ve o da işi anlayınca hatta salona gelip fesini ve paltosunu almaya vakit bulamayarak utancından kalkmış kaçmış. Bey ve benzeri asilzadelerin localarına uğrayarak hangisine selâm verecek olsa "Maşallah Rakını Efendi oğlumuz.Anladım efendim anladım! Adeta ayıp etmiş. Hani ya demek isteriz ki. ilk girdiği locayı kendisine yer seçtikten sonra perde aralarında sair localarda bulunan ailelere de merhaba demek için ayırmadan gittiği zaman kendi bulunduğu loca halkı. gerek Mister Ziklas ve gerek karısı Misters Ziklas. Çünkü Rakım o evde her nevi kadın. içkisi yok. Rakım." diye kendisine yer gösterirlerdi. oralarda da yine hakkında bu gibi sözler söylenirdi. Râkım'ı görünce sevincinden sıçramaya başladı.. meselâ G. İkisi de Râkım'ı oğulları veyahut kardeşleri gibi severlerdi. Bahar mevsimine kadar olan olaylar cümlesinden birisi de şu hikayedir: Tam artık kışın da sonu sayılacak bir zaman Rakım yine bir ders akşamı Yozefino'yu ziyarete gitmişti. gıyabında "Lâkin şu çocuk ne kadar kendi hâlinde bir şeydir! kadını yok. Rakım hakkında böyle pek çok sözleri işitmiş ve söylemiş olan takımdandır. Felâtun Bey'i tiyatroda görenler. Hikâyeyi babama da anlattı. Meğer mayonezin dökülmüş olduğu akşam. buyurunuz bakalım! Sizin için de yerimiz vardır. kumarı yok. Can. Hiddetle onun fesini ve paltosunu alıp pencereden sokağa attı. Hatta tiyatrodan çıkıldıktan sonra ertesi ve daha ertesi günler aileler arasında söz geçip de Râkım'ın o gece kendi localarında bulunduğu bahsolundukça.Hayır efendim! Sizin hakkınızda hiçbir şüpheye düşmezler. Keyiflerin nasıl gelip nasıl gittiği sorulduktan sonra Yozefino üzüntülü bir yüzle şöyle bir söz açtı: .
Örneğin şimdi Canan'a bir müşteri çıksa. Rakım. O da ertesi sabah kendi hazinedarını göndermiş..Fena alış veriş değil ha? Yüz altına aldığın bir cariyeyi senesi geçmeden bin beşyüze sat. Yozefino.Yağlı demek istersin.Onu ben bilmem. Geçen gün bey beni âdeta azarlamaya başladı Ben de Canan'ı haber verdim. Rakım.Yok ama şaka etmiyorum. çalgıyı. okumayı.Evet! Fakat şu müşteri kimmiş bakalım? Yozefino. o âdeta kerli ferli bir hanım. Hasılı bin beşyüz liraya kadar almak için senin ağzını yoklamayı bana sipariş etti.Yozefino. Rakım.Mösyö Rakım! Ben senin dostun olduğuma şüphem var mıdır? Rakım.İşte bizim . . Dediğimden fazla bile bulmuş. Şu sorunu anlayalım bakalım.Canım bu sözler nerden çıkıyor? Yozefino. Epeyce paradır. Beni kendine âdeta bir metres gibi mi tanıyacaksın? Rakım. Rakım..Nerden çıktığını anlarsın. söyleyeyim. Canan'ı el altından sınav ettirmiş.Hem de nasıl müşteri. Kendi cariyelerini dahi Canan'la be74 raber yedi sekiz aydır öğrettiğim hâlde hiçbir şey öğrenemediler. Canan'ı satmayı göze alıyor musun? Rakım. bilsen. Fransızcayı. Bey bizim cariyeyi nereden haber almış? Yozefino. Yani senin menfaatin benim ve benim menfaatim senin olarak. Nasıl? Bu parayı dikkate alacak mısın? Rakım-.. ama dur bakayım şu yüzden söyleyeyim de senin nasıl davranacağını göreyim.Hepten bin beşyüz Osmanlı lirası vermeyi göze almış. Bilirsin ki bu para otuzdört bin beşyüz frank eder. Rakım-Çıkabilir ya! Yozefino.Ya kim bilir? Rakım. Evvelâ anlaşalım ki biz öyle yalnız bir sevgili gibi birbirimizi sevmiyoruz. Sen de bana öyle bir dost olursan ne devlet! Yozefino. "Sekiz ay içinde öğrendiği Türkçe-yi.Anladık ya a canım.Rakım. Dün akşam gittiğimde beni onaylamakla beraber güzel Fransızcası ile çalgısı için pek fazla istedi.Pekâlâ söyleyeyim. yazmayı." Neyse. Yozefino. gerçekten dost olarak sevişiyoruz.Benden. sizinkiler sekiz senede öğrenirlerse memnun olunuz.. Yozefino. Hatta hazinedar kalfası demiş ki "Efendim o cariye değil. öyle değil mi? Yozefino.Nasıl şüphem olur? Yozefino. Ben kendimi sana öyle bir dost sayıyorum.Canan'ın kendisi bilir. Bey.En fazla yüzünü beğenmiş." dedim.O nasıl lakırdı? .
Rakım. Yozefino. Yozefino.Beni Canan'dan ayıracak kadar hevesli bir şey değildir.(şaka yollu) Ahmak sen de! Rakım. Eğer ileride kendisini benden başka bir efendiye odalık olarak kabul ettirebilmek isteğinde ise satmam. alnından.Bari yine tekrar edeyim: Ahmak! Rakım. Rakım.Aferin Rakım! Aferin delikanlı! Vallahi ben bu kadara kadar ümit etmezdim.Ya kendi cebime mi koyacağım? Sen beni o kadar aç gözlü. o kadar gaddar mı zannedersin? Ben bir adamın özgürlüğünün bedeli olan parayı nasıl yiyebilirim? 75 Yozefino. Yozefino.Niçin? Allah'ını seversen. kendin satmak fikrinde değilsin. etmezdim. Karı değil mi? Elbet kendisine bir koca dahi ister. Yozefino. Ben seni. kıyas eylerdim. Arada bir ağzını ararım bakarım kızcağızın göğüsçüğü senin sevginle doludur. Eğer Canan'ı benden ayıracak kadar hevesli ise ona diyeceğim yoktur.Seni kim sevmez a deli? Ben sana kendimi 76 . Zaten kendisinin takımı filânı olarak bir hayli serveti olmalıdır.O şöyle bir lakırdıdır ki. yanaklarından öptü.Çünkü seni Canan aleyhine rekabet eder. beni sever inancıyla. bu para Canan'ı da senden ayıracak kadar hevesli bir şey olamaz.işte fikrimi söyledim a! Yozefino. ben de seni düşünmezdim.Niçin? Rakım. O kadar büyük sevgi ki. vallahi üzülüyorum.) Ben de seni temin ederim ki..Sen.. Rakım. Bir de üzerine bin beşyüz lirayı ekler de Canan'ı iki bin liralık bir hanım edebilirsek fena mı olur? Yozefino. beni böyle tahmin etmez miydin? Yozefino. ben bu tür sevgiyi hiç kimsede görmedim.Niçin? Sen beni sevmiyorsun diye mi inanayım' Yozefino. Rakım.Yani bin beşyüz lirasını Canan'dan ayıracak kadar hevesli bir şey değil mi demek istersin? Rakım.Öyleyse doğrusu ya.Demek oluyor ki sen. Çünkü kızda senin için büyük bir sevgi görmekteyim.Doğrusu ya.Ay! Bin beşyüz lirayı yine Canan'a mı vereceksin? Rakım. (diye kalkıp Râkım'ın boynuna sarılarak gözlerinden. Canan hâlâ bana odalık veyahut karı olmak için bir ümit almadı.
sen henüz yirmibeş yaşında bir delikanlı çocuksun.. seni vallahi adam yerine koymam. İsterseniz yemekten sonra gidebiliriz de. Kapıyı çalıp içeriye girince. Olacaksan benim dostum ol! Ahbabım ol! Sana lâyık kadın bu âlemde Canan'dan başkası olamaz.Hayır. Rakım.İşte ben buna üzülürüm.Canancası da öyledir. Margrit.Anneniz Misters ile babanız Mister'i göremiyorum. Can.Siz geleceksiniz diye götürmediler.Eğlenebiliriz ama... Râ77 kim sormak zorunda kaldı: Rakım. içerisi de his doludur. o hâlde. Rakım! Rakım! Sen beni gerçekten tiyatro oyuncusu mu zannettin? Bende yürek vardır.(manalı bir tavırla) Yok siz bizden hoşlanmazsanız. Her ne kadar hiçbir anlam veremediy-se de mamafih Yozefıno'nun işleri içinde bir büyük insaniyet. Canan'ı senin sevdiğinden daha çok severim.. o hüzünlü tavır. dersinizi verebilirdim.Siz bilirsiniz. Yozefino. Bey'e derse gidince red cevabı götüreceğim. Önümüzdeki hafta . Rakım. Sizin memleketinizde olup da onbeş yaşında kocaya varmış olsaydım.Onlar burada Mösyö . annenizin yanında bulunsanız daha başka olurdu. Asmalı-mescit'e kadar geldi. Yozefino'da gördüğü hâl ve tavra hiç bir anlam veremeyerek şaşkın şaşkın Posta sokağından çıktı.Onlar bu akşam yoklar. Sevmesem bile Allah için hak sözü söylemekten çekinmem. Rakım. Öyle değil mi? Rakım. yürek. Zavallı kızcağız! Ne kadar da sevimli.'nin suaresindedirler. O hüzünlü yüz.Bencesi öyle. . Rakım.. Niçin kendinizi mahrum ettiniz? Can. Rakım-Acaip! Siz yalnızsınız ha! Gittikleri yere sizi niçin götürmediler? Margıit ve Can. Fakat ben senin ömrüne ortak olmaya lâyık kadın mıyım? Ben kırkıma giriyorum.Biz sizinle de pek güzel eğlenebiliriz. Yozefino.Sus! Ben öyle olmayacak lakırdıları dinlemem. şimdi senin kadar oğlum olurdu. Yozefino. Ben. ben seni kendi değerimden fazla bile. Bu kızı eğer hüzünlü bırakırsan. kendi mutluluğum kadar memnun olurum. Margrit. Ben yarın akşam gelir. Rakım..İşte şimdi gör.sevdirmekle kendimi mutlu saymalıyım.. meydanda anne ve babaların göremeyince. hakkaniyet ve gerek kendisine ve gerek Canan'a içten sevgi görmüştü. kendisini iki kız kardeş karşıladı. Hasılı Asmalımescit'e ve Ziklas'ın evine vardı. Lâkin burada kalsak daha iyi olur.(iğneleyerek) Vallahi tuhaf be! Hiç de senin gibi kadın görmedim.. Rakım. Ben sevgili Canancığı mesut görürsem..
Margrit.O ne ya? Ben bu akşam sizden hiç işitmediğini lakırdıları işitiyorum. Ben sizin öğretmeniniz olduğum için zannederim ki sizin için daha bu gibi konuların vakti değildir diye uyarıya hakkım vardır. Margrit. Rakım. ama artık Türkçe öğrendikten sonra artık Fransız şiirinden vazgeçtim. Yemekten kalktıktan sonra bir saat süreden daha fazla hep dersle ilgilendiler. Can.Evet! Bu hakkınızı teslim ederiz.(Biraz düşündükten sonra gülümseyerek) Suis-timal etmeyeceğinizi mi? .Rakım.Hem bunu rica ederiz hem de bu izni asla su-istimal etmeyeceğimizi size temin edebiliriz. Size bu hisleri kim verdi? Can. Şiir hakkında o gece de söz açıldı. Margrit. Oturdular. Bu kızların Osmanlı şiirlerinden aldıkları tada Rakım 78 şaşardı.. o geceki ders yalnız şarkılar tercümesiyle bazı aşk şarkılarının konusu olarak kaldı. bir ömür müddet birlikte yaşasam doyamam. Ben Fransız şirini daha çok severdim.Hangi işitmediğiniz sözler? Rakım. bir yıl değil.Şu şiirin insanı yakması filân.Ben mi? Maşallah! Ben sizi kardeşlerim gibi severim. Rakım-Teşekkürler ederim hanımlarım. Bahusus bir şiiri güzelce ezberledikten sonra o kadar şairane ve hatta âşıkane bir tavırla okurlardı ki. Siz beni daha tanıyamadınız mı? Can. yemeklerini yediler.Bizim ikimiz de sizin hakkınızda öyle düşünmekteyiz.Ben de öyle. Şiir insanı yakmadıktan sonra ne işe yarar? Rakım.İngilizce şiir insana hiç ateş vermez.İyi ama her şeyin bir vakti vardır kuzum. Ben sizinle bilgece. Margrit. dinleyenlere de çok harika görünürdü.Tuhaf söylüyorsunuz Rakım Efendi! Ya biz odundan mı yaratıldık? Rakım.Vallahi biz de sizi kardeşimiz gibi severiz?. Can.
Can. 79 Margrit. Can. kızlar henüz mânasını anlamadıkları hâlde. İhtimal ki o beyitler ezberinde kalmamış veyahut ihtimal ki onları hâl ve 80 mevkiye göre o kadar letafetli bulmamış.. Hâfız'ın şu: Ey ezfurûg-ı rûyet rûşen-çerağ-ı dîde Mânend-i çeşm-i mestet çeşm-i cihan ne dîde Hem çün tu nâzenînî ser-tâ-be-pâ letafet Gîtî nişan ne dîde ez dünyâ af ende Ber kasd-ı hûn-ı uşşak ebru vü çeşm-i mestet Gah în kennn-güşade gah ân kemân-keşîde Ez sûz-ı sîne her dem dûdem be-ser berâyed Çun ûd çend-bâşem der-âteş ârenride Ger ber-Iebem nehi leb yâbem hayât-ı bakî Ân dem ki can-t şîrîn bâşed be-leb resîde Hoca Hâfız'ın bu gazeli ezberinde olanlar anlarlar ki. Bundan amacının ne olduğunu bilemeyiz. Rakım bunu .Bizim güzel ahlâkımıza inancınız yok mudur? Rakım.Hiç değil! Mutlaka bir fikir ile güldünüz. Kardeş gibi görüşmüyor muyuz ya? Rakım.Hayır! Ben sizin güzel ahlâkınızdan eminim.Madem ki şiire ilginiz fazla. Kızlar Râkım'dan bu izni görünce hocalarını kucaklayacak kadar sevinç tavırları gösterip. fakat.Öyleyse dinleyiniz. Rakım zikredilen gazelin bir kaç beytini eksik okumuştur.Size yeniden teminat vermeye mecbur mu olacağız? Rakım. Rakım. Lâkin şiire fazlasıyla heveskâr olan kızlar hiss-i şairanenin galeyanına pek de tahammül edemezler.Hiç! Canan.Yerden göğe kadar! ' Margrit. Size bazı İran şiirleri dahi verirdim ve şiiri Osmaniyenin daha parlaklarını da tercüme ederdim. Rakım. Ama bizden fikrinizi saklamayınız...Biz hâlimizden bir birey olarak renk vermemeyi size temin edebiliriz. yalnız telâffuzda olan ve şekerlere de benzemeyen halâvete hayran oldular..Niçin güldünüz? Allah'ı severseniz.Ey fakat! Rakım.Can. Ancak gazelden bu miktarını tamam şive-i ehl-i Şiraz üzre Farsçayı âdeta şeker çiğner gibi çiğneyerek bir okuyuş okudu ki. ama bu kadar seberstliği kötüye kullanmanızdan korkarım.Ben de öyle kıyas ediyorum.
Kızlar-Vallahi babacığımız! Rakım Efendi'nin evini biz de görmeyi pek arzu ederdik. Biz henüz bir alaturka ev görmedik. Kendi gözlerin kendinde olan inceliği görmekten âciz ise sana ben haber vereyim. gerçekten mest oldular. birer içki içelim mi? Rakım. Senin gibi baştan ayağa kadar ince dal gibi bir güzeli dünyanın hiç bir tarafında haber veremediler." Tam Rakım bu anlamı ve kızlar da Fransızca kastedilen mânayı kâğıt üzerine almış idiler ki. Doğrusu sen bizim böyle üzgün üzgün ah edişlerimizden ve ağlayarak yalvarışda bulunmamızdan büyük tad alıyorsun. Ancak cayır cayır yanan göğsümüzden çıkan dumanı her dem başımızı bürümekte olup bu kalbimizi yaran doğal kokusu için bir öd ağacı gibi nice bir ateşler üzerinde yanıp kalalım.. Dö81 seklere döşendim.Evet babacığımız.. Kim bilir ne kadar kitapları vardır. Senin derd-i aşkınla hastalandım. malûm ya efendim! Ziklas. Can ile Margrit. Salıpazarı.tercümeye başlayıp da mânasını dahi anlattıktan sonra zaten cinsel duyguları yeni uyanmaya başlamış olan kızlar. Mister Ziklas bunları yazı masası başında görünce fazlasıyla memnun olarak: Ziklas. gah senin baygın gözlerin kelepçe vurmuş ve gah ebruyı zalimin dahi keman çekmiştir. sen dudaklarını dudaklarım üzerine koyarsan sonsuz hayatı bulurum. Zira alemin kanına ve canına kasıtla. Rakım. sevgilim yanımda içim neşe ve huzurla parıl parıl parlamaktadır.Ey. aramakla bulunur zatlardan değildir. anne ve babaları içeri giriverdi. kıymet bilen terbiyeli adamların işleri böyledir. Demek oluyor ki akşamdan beri üç dört saat vaktinizi hep bu yolda geçirdiniz. Yoksa böyle kıvrana kıvrana can verir giderim. Bizim Rakım adı geçen gazele ne yolda anlam vermiş olduğuna incelediğimizde ise karşımıza şöyle bir sonuç çıkar: "Görmüyor musun ki gözlerim.Artık bana izin verirseniz fena olmaz efendim. Ama bunun sebebini başka bir şeye yükleme.İşte oğlum.Güzel yaklaşımınızla beni şereflendiriyorsunuz efendim! Ziklas. dünyanın gözleri görmemiştir. Eğer tatlı canımın dudaklarıma kadar gelmiş olduğu şu anda. işte hayatımın geri kalanından da ümit kalmadı. Kandil gözlerin bu kadar parlak olmaklığı ancak senin sen yeryüzünde parlayan aksi heryerden görülen en güzel bir ışıksın. Bizim seni izlerken nasıl etkilendiğimizi sormuyor musun? Biz senin kaşların ve gözlerin karşısında tir tir titremekteyiz.Bu kızların da meraklan kitap! . Zira Allah dahi öyle bir beden daha yaratmadı. Misters Ziklas. Doğrusu biraz uzacık-tır canım Rakım Efendi! Siz bizi evinize hiç davet etmediniz.Evet Salıpazan'ndasınız. Hiç aynayı eline alıp da kendi güzelliğine dikkat eylediğin var mıdır? Senin bayıltan gözlerin gibi gözleri.Doğrusu Rakım Efendi. Misters Ziklas. Zira gideceğim yer biraz uzaktır.
Mutlaka. o terbiyesi. doğrusu Yozefino'yu pek insaniyetli. Ne 82 zaman isterseniz. iyi ama. kızlarda gördüğü âşıkane bir takım tavır ile birleşip yolda Râkım'ı o kadar meşgul etti ki. Rakım kalktı.hâl bulmakta olduğu gibi.. Lâkin bir kaç vakit daha sabretseniz de bari bahar gelse.Ziklas. İngiliz kızlarına gelince. Rakım. Bir küçük bahçem var.. hele bu akşam Ha-fız'ın Sâlifüzzikr gazelini okurken. Doğrusu bir ara "Adam. Sahi Rakım Efendi. Yozefino kırklık bir kadın olmakla beraber atılacak güzellerden değildir. bir gün bizi evinize götürünüz. "Yok ama bu kadın beni severdi. öyle ya! Onlara bu fikir de Rakım Efendi'den geldi. o kibar tavrıyla herkes kendisini sevebilir...Siz ne zaman uygun görürseniz. ben de onu severdim. Rakım. onun da güzel mevsimini görmüş olursunuz. kadının hakkı var ya.Uygundur! Bu konuşma bittikten sonra.Öyle ya karıcığım. nazik bir kadın olmak üzere tanımıştı. Acaip! Bu kadar dalgınlığa sebep? Söyledik ya işte! Yozefino'nun haliyle İngiliz kızlarının tavırları arasında Canan sorununun çözümsüz kalmasıydı. Tophane'den kendi evine değil. o zaman olsun. Kızlar. Ancak aralarında cereyan eden cinsel ilişki ve sevgi gereğince Yozefino'nun Canan hakkında gösterdiği fikirde bulunmaması lâzım geleceğini hesap ederdi.Baş üstüne efendim! Beni şereflendirirsiniz." diye mutlaka bu kadının davranışlarına kesin bir karar veremezdi. bizim işlerimiz bir tür ihtiyacın giderilmesinden ibaretti" demişse de. Yozefino'dan gördüğü garip muamele. 83 Altına Bölüm Beşinci bölümün sonunda bahar mevsimine kadar haber verilen durumlar bitti mi? Ne gezer! Hatta Rakım için bu garip gecenin bile hallerinin yansıması henüz bitmedi.Rakım Efendi'nin seçimi yerindedir.. Orada da bir sandal gezintisi yaparız. terbiyeli. kızlarda gözlerin bütün 85 .. o baygın mavi gözleri gittikçe başka bir.Bak bak! Bahçesi de varmış! Misters Ziklas. Hipbirden. bütün aileye veda ederek o akşam ayın çıktığı yöne doğru ince bir ruh haliyle evine yaya yürümeye karar verdi ve Kumbaracı yokuşunu inmeye başladı. hatta Fındıklı'yı geçip âdeta Kabataş'a yaklaşmış olduğu hâlde aklını güç bela başına almıştı. Yok. O kibar görüntüsü. Ziklas.
sen ne diyeceksin.(heyecandan yüreği oynayarak) Neden efendim? Rakım. Derken Rakım seksi bir tonla söze başladı. hem de müşterinin yağlısı. Ah! O sevdikleri adamlar ile bunları bir yerde görsem. Bilsem kimin için göğüs geçirirler. Rakım âdeta kendisini kaybederek yatak haliyle açık saçık bulunan göğsüne başını sokup bir şeyler koklamak hevesine varmıştı. uyku mahmurluğu da gözlerinde olduğundan.(heyecanından dayanamayarak) Çok para. bunlar sevmek. Yine derhal aklını başına toplayıp tedbiri elden bırakmadı. biçare kızcağız uyumuş olduğu anlaşılır. Rakım soyunup kanepesi üzerine uzandı.Evet. Canan. o kadar tatlı ve etkili bir hâlde idi ki. Bir sevgili diğerini sever. kapıyı açtı. Bu sözü söylerken Râkım'ın gözleri sulandı ama şiddetle kırparak yaşlanı kuruttu. Canan. Hele aklına Canan geldikçe var ya!. nefeslerinin bağırlarına sığmayarak birbirini takip etmekte olduklarını görmüştü. Rakım.. geldi. sevilmek ihtiyacını duymaya başlamış ama..Ey koca Canan! Senin galiba hiç hayrın yok. 86 Biçare Canan. mi çıktı efendim? Rakım. Kabataş yanında aklını başına alarak döndükten sonra kapısı yanına varıp tıkladı. Senin için bin beşyüz altın veriyorlar.. Doğrusu kız gecikti. a kuzum. acaba o göğüs geçirişler kimin içindi? Ah bunların sırdaşı olan kimse o beyi pek isterim. koklar ve sevişirken görmek ne büyük tat ne büyük mutluluk" diye düşünür bu içinde kapalı kalmış yönü açığa çıkarmak için kendini zorlardı. "Şüphe yok ki bu kızlarda cinsel istek uyanmış. ben onu bilmek isterim. öper.. tarif edilemez. efendisinden bu sözü işitince elindeki elbise elinde kalıp.Çok para açık.. Vah zavallı kızcağız! insan böyle güzelleri ne kadar. Elindeki şamdanın ışığı gözlerini hâlâ kamaştırmakta olduğu gibi. Canan biraz gecikmiş olmasına bakılırsa. Kız geceliğini çıkarmakla uğraşıyordu.bütün süzülüp gittiğini. Hemen arkasından kapıyı bir daha çaldırmaya meydan bırakmayıp koştu.(mosmor kesilerek) Ben sizin malınızım efendim.Muş. Rakım. değil mi efendim? Rakım. .Sen ne dersin? Canan.teri. Yukarıya çıktılar.Neden mi? Sana müşteri çıktı.(içinden doğru kabarıp gelen yoğun hissi yutmaya çalışarak) Yok.(büyük bir olgunlukla) Satacak mısınız efendim? Rakım. bilir misiniz? Yüreği acıya acıya sever. şaşırarak kesik kesik: Canan. Siz bilirsiniz. Canan. göğüsleri şişip. hem de ne kadar sever.
kardeşim ol diyorum. Bu tadı herkes anlayamaz. Başka hiçbir şey istemem. Kız bu durumu görünce büyük bir şiddetle gelen gözyaşlarına hakim olamadı. gideceğin yerde mutlaka seni odalık ederler.(yüzünde birdenbire büyük bir sevinç içinde) Beni satmayacak mısınız efendim? Rakım. güzelsin. Ben sizi isterim efendim.Ama nasıl satacağım? Senin için verecekleri bin beşyüz altını ve burada ne kadar elbisen. Sen bunlarla zengin bir hanım olacaksın. sen hep böyle kalacak değilsin ya. Rakım.. içinden kabarıp gelen duy-gularanı yutayım derken. Canan.(kendini koruyarak) Öyle ama Canancığım. Doğrusu Rakım için de oldukça dramatik bir durumdu ama bu acının içinde bir de büyük tat vardı. sizi isterim. razı mısın? Canan bu sözü işitir işitmez. kulunuz olayım. Rakım. ocağınızda kul olayım. Ne 88 yalan söyleyeyim.(gözleri dolup burnu kızararak ve dudakları tir tir titreyerek) Ben ne diyebilirim efendim? Size para lâzım. bin beşyüz altınınız olursa. Canan. Bu durumu ancak yaşayanlar bilir.Ama sen benim sözüme dikkat etmedin. Nasıl. özleminden defalarca tatlı tatlı 87 ağlamış..Ben şimdiye kadar sizin kapınızda sürdüğüm mutluluğun karşılığını vermekten acizim. istemem. yeteneklisin.(hüngür hüngür ve hıçkıra hıçkıra ağlamaya başladı) istemem efendim...Hayır. Canan. Derdinizi anladım. Ömrünü odun gibi geçirmeyip en az bir kere aşık olmuş ve aşkın eleminden. Kızın bu lafı üzerine Rakım. bu yüzden ağlamamaya doyamamış olanlar Râ-kım'ın aşk acısını anlayabilir ve takdir edebilirler. Canan.. sen benim kardeşim ol. isterseniz öleyim. elmasın ne varsa hepsini sana vereceğim. Ben ne odalık olmak isterim ne de zengin olmak. başarılı olamayıp gözlerinden boşalttı. Rakım sözlerini sürdürdü: Hayır sen beni yanlış tanımışsın Canan.. kardeşiniz olmam! . benden sana ne fayda.Dikkat ettim efendim. zekisin.Canan. Gençsin. ne elmas isterim. Ben sizin kapınızda kul olayım. Rakım. Bu durum biçare Canan'ı derin üzüntülere boğdu. Bana bu mutluluk yetişir. içinden kopup gelen öyle sözcükler öyle cümlecikler vardı ki. Yine tekrar edeyim. ne giysi isterim. benim gibi tamam onbeş tane Canan satın alabilirsiniz. "Ben ne bin beşyüz altın isterim. Sizin esiriniz. elinde bulunan elbiseyi fırlatıp atarak kendisini efendisinin kolları arasına attı." diye Râkım'ın ayaklarını öpmeye başladı. Lâkin. Hazır zengin olacaksın.
İşte dedim ya! Eğer satacaksanız sizi bir yıl içinde bin dörtyüz altın gelirden etmeye yüreğim razı olmaz. Ben bir saat önce sizin için nasıl bir Canan idiysem.. bu düşünceler içinde yoğrulup kaldı. . Bu öylesine büyük bir zevktir ki yaşanmadan anlaşılmaz. ahmaklık mı? Hele biz ikisinden de hiç birisine olanak veremeyiz. Sen bana yetersin. ne siyah. niçin? Canan. Siz bu duruma cinnet mi dersiniz. Artık beni daha fazla söyletmeyiniz efendim. Kız bu sözleri söyledi ve efendisinde cevap olarak derin bir sessizlik gördüğü için yavaşça odasına çekilip kendisini yatağa attı. Rakım. satmam. Var olunuz efendiciğim. E. Şimdiye kadar geçirdiğim ömürden memnunum dedim. Sen bana dünya malından daha kıymetlisin. odama çekilip kapanayım. Herzaman buyuracağınız hertürlü emriniz bana en büyük şereftir. Mutlu günler hayali kuran başımı ezmeyeceksiniz.Rakım. İşte kız benim kardeşim olmayı kabul etmeyip. Onların milyonlarca altınları yine onların olsun." diye bir karmaşık duygular içinde yatağına girdi. Hem ar89 tık bana izin veriniz. "Hayır! tedbirli olmak gerekir! Acelem ne? İşte yanımda yatıyor. Ancak teklif ettiğim kardeşliği kabul etmediğine canım sıkıldı. kayıtlı mal gibi beni satmayacaksanız ayaklarınızı öpeyim. Canan.Olmam efendim. bunu ancak aşk ızdırabı çekenler bilir. Kardeşiniz olmak. İşte bu düşünceli ve karmaşalı durum içinde sabaha kadar uyumadı. Artık söz bu dereceye geldikten sonra Rakım her taraftan beynine hücum eden hayaller ve düşüncelerin hiç birisine galip gelemeden büyük bir hüzünle kıza sarıldı: Rakım. Beni yine eski hâlimde bırakınız.Satmam seni Canan'ım. Bu garantiyi vermeniz üzerine daha çok memnun oldum. Ben şimdiye kadar devam eden hâlimden memnunum diyorum. Kardeşiniz olmam. Aşkın bir de böyle kavuşma içinde yara köşesi vardır ki. sağ olunuz da ben sizin uyurken olsun yüzünüzü görmekle yetinirim. ne mor. bana esiriniz olmak kadar tat vermez.Kız kardeşim olmaz mısın? Canan. Siz yine "Canan" dedikçe dünyalar benim oluyor. hasılı hiç bir şeye benzemeyerek) Olmam efendim.(rengi ne al. Rakım o geceyi nasıl geçirdi? İşte burada çok düşünülmesi gerekir. Yarım saat kadar çılgıncasına dalgınlıktan sonra fırlayıp "Acaip! Bana kim engel olabilir? Malım olması gerekir. kurbanınız olayım efendim.(efendisinin kollan arasında olduğu hâlde edep ve ağırbaşlılığına zarar vermeksizin yavaşça kendisini sıyırıp çıkarak) Kardeşliğinizi kabul etmem dedim..Kız. "kardeşim" diyecek olsanız bin yüreğimde hissettiğim tadı bulamam. Ne zaman olsa benim değil mi? Acele işin pişmanlığı sonra tamir kabul etmeyecek kadar büyüktür." diye kızın bedenine karşı büyük bir istek duydu. şimdi yine o Canan'ım.
İnsan aşka kırk yıl istek duysa o tat için kırk yıl bekler.Ne diyordum." demediniz miydi? Yozefino. Efendim! Keder ve bunalımdan uzak bir kavuşma için yasak hayallerin lezzetindeki tadın devamı ne de güzeldir? 90 Birkaç dakikalık zevk olan seksin. o eziyetin lezzetini tattığınız var mıdır? Varsa Râ-kım'a ne deli dersiniz. işte emin olunuz ki bundan sonra sizi dost gibi. Rakım. söndürür. O şehvet denilen şey yok mu? Ne pisliktir.Bu akşam Canan beni cayır cayır yaktı! Diye anlatmaya başladı. ne de aptal demekte. hem de gerçekten pisliktir. Güzel ama dört saat önce Yozefino ile göğüs göğüse. siz bu akşam bana ne diyordunuz? Yozefino. Hatta insan kırk yıl genç. Bu seks denilen şey insanın gözüne perde indi-rirdiği için insan o pis lekeyi göremez. Vay ertesi günü ne olmuş? Ne olacak? Sabah erkenden koca Rakım kalktı.Madam. tutkun bir hâlde devam eder. Bu yüzden seks düşkünlüğü hesaba katılacak kadar önemli bir durum değildir. Aşkın güzelliği. kucak kucağa olan molla Rakım hakkında da bu ince düşüncenin hükmü ne olacak? Onun hakkında karar verilmeyecek de kimin hakkında karar verilecek? Dört saat öncesini güzel düşünmelisiniz. ne gibi isterseniz o gibi tanıyacağım. Rakım. ateşli. ihtiyarlatır. hastalıklı bir durum olan şehveti böylesine istemek akılsızlıktan başka birşey değildir. ne bileyim ben? Sana bin söz söyledim. perdenin açılıp kapanmasından ibaret. meydana gelen olgunluk insanı soğutur. Yozefino. İnsanı hayvan sınıfına sokar. ana gibi. Sorunu o kadar yanık bir yolda anlattı ki. temizliği. Eğer sevgilisiyle kırk yıl ilişki sürdürse. kardeş gibi. soluğu Beyoğlu'nda alıp Yozefino'yu yatağında yakaladı.(sevinci üzüntüye katarak) Korkarım dediğim oldu."Beni bir metres gibi tanıma. Yoksa ne deli demekte özrünüz var. zihinde ve ruhta uyandırdığı harika tat şehvetle pisleşir. ne de aptal. 91 .Evet öyle demiştim. Daha selâm vermeden: Rakım. O zaman Râkım'da sultanı aşkın dört saat sonraki görüntüsü var mıydı? Bir de ertesi gününe bakalım. yanı başınıza almış olduğunuz hâlde nefsinizi engelleyerek o yasağın. Rakım. dost gibi tanı.Size kendisini feda eden ve hatta köle eden bir kızı.Öyle ise.
divanesin. Yozefino.Kim mi karışır? Hey birader hey! Hiç sorma.(kadının dizlerine kapanarak) Seninle sürdüğüm ömrün tadını mezara kadar değil. bana merhamet et! Bu kadarına ne bedenim ne de düşüncem katlanamaz. Felâtun. Hele dostluğun. Rakım.Öyle ama. Ateşin pek keskin. Her tarafım gece karanlığı gibi simsiyah kesilmişti. Hele şu "devil" yani yastan kurtulduğuma bir teşekkür ediyorum ki! Biliyorsun ya.Size kim karışır? Felâtun. Şöyle ki: Canan'ın satılmak istenilişi üzerinden ancak bir hafta geçmişti ki.Aman! Felâtun.. Rakım-Ama Yozefino. ama biz Türkler bu kurala uymaya zorunlu değiliz.Yozefino'nun dahi yüreği kabardı. babamın ölümü üzerine yas tutmak alafrangada vardır..Bu kadar azara sebep ne? Yozefino. Rakım. pek şiddetli. Rica ederim. Benden daha çok lâyıktır.Hiç sorma birader. başım bir belâya çattı ki! Rakım. canımı alsan acımam.Delisin.iki kadını aynı memnun edemeyeceğin için. beni güzel bedeninden mahrum etme.(safça) Vay beyim. zalimsin. Şu aşağıdaki hikayeyi de anlatırsak bahar mevsimine kadar gelişen durumları bitirmiş olacağız. Rakım senin hakkındır. Cuma geceleri bir yasin-i 92 şerif ile ölülerimizi anmak. hainsin! Rakım. Zavallı kızcağız! Sen benim elimden Râkım'ı değil. . Eski dost düşman olur mu hiç? Rakım. beni kendi hâlime bırakıyorlar mı ya? Rakım. Yozefino Pek memnun oldum ama demek oluyor ki. mezarda dahi unutmayacağıma yemin ederim. Yozefino. bir gün Rakım.Evet! Alafrangada vardır. Sonra sen yine Yozefino'nun kolları arasında ezilirsin. keyifler nasıl? Felâtun. Ancak sen bu gece Canan'ı mutlu ettin ya.Belâ ama tatlı belâ! Gönlüm mini mini bir tiyatro oyuncusunun sevgisine kapıldı. kıyamet gününe devam edecektir. Onun gözlerinden akan her damlanın özel bir tatla çıkmış olduğuna inan. kendi yararımı kendim baltaladım.Şimdi üzerine varmam. Taksim önlerinde Felâtun Bey'e rastladı.
Rakım.Evet! Zavallı kızcağız! babamın ölümüne benden fazla yandı. bir şey yok.(kötü bir bakışla) iş. Rakım. Biçare adamcağız kazandı.Ne yapalım birader.Rakım. Rakım.Ben nasılsa bir türlü alafrangaya kendimi alış-tıramadım da. iş. Çalışmazsak ne yeriz? Felâtun.Allah rahmet eylesin! Lâkin Felâtun Beyin bilgiç bir tavır içinde söylediği sözler Rakım tarafından kabul görmedi. Felâtun. bu . rahat rahat yemeye ömrü yetmedi.. tarlamız yok.. Ama ne yas.. Rakım.. Hâlâ kaba Türklük ediyorsun be! Alafrangada öyle şeyler var mıdır? Rakım. Elinden gelse güneşin ve gökteki yıldızların dahi üzerine siyah bir tül çekecekti. Fakat bu kadar sevginiz olan bir kızı yabancı birine.Doğrusu ya.Yine ne daldın be? Sen hep böyle dalgın gezersin. Efendim. Fakat Rakım böyle sevdiğinin babasının ölümüne bu kadar üzülen ve yemek tabaklarını dahi matem tabaklarına çeviren bu kadının usta bir oyuncu olduğuna kanaat getirdi.Bak! Adam sen de. Kendisi tiyatroda bile siyahtan başka bir şey giymez. ibret almalı değil mi? Rakım. Biraz da gençlikte yaşamaya bakmalı! Sen de bizim babam gibi olacaksın galiba. giderimiz yok.Yası dahi bu mini mini aktris mi getirdi? Felâtun.Vallahi haberim yok! Babamın ölümünden beri kaleme ayak basmadım ki.Acaip! Felâtun. Bu konuşma üzerine aktrisi görmek için aşağıya dört yol ağzına doğru yürüdüler. 93 Felâtun. Felâtun. Birisinin bir işi vardı da. tutuştu. Felâtun. Rakım.Haberiniz var mı birader? Bizim Reyhan Efendi Anadolu'da bir yere kaymakam olmuş. şaşırdım. Felâtun.Hayır birader. Geçen gün birisi bana söylemişti.Evet! Pek acaip kızdır.. iş! Bu kadar iş ne? Ne vakit bitireceksin be adam? Elverir artık kazandığın para! Biraz da kazandıklarını yemeye bak. Bir memnun oldum ki.Bu gençlik ele geçmez yahu! Yarın sakalına kır düştükten sonra paran olsa bile kadınlar yüzüne bakmaz. Bunlardan.İzin verirseniz niçin istemeyeyim. gelirimiz yok. Sessizce yürüdüler. biriktirdi. Bizim bağımız yok. Yemek tabaklarına varıncaya kadar siyahlanmış tabak aldırdı.Kendisini görmek istemez misin? Rakım.
) diye Felâtun. öptü. Rasin.Assez.J'ai l'honneur ma. içi entre jeunes gens on ne fait pas ces bötises la. (Sana takdim ederim. bu otelde herkes yaşayamaz. Bu kadar da "santimantal" hassas kadın görnedim ki! Bu konuları konuşup varacakları yere vardılar. ancak cüzdanına güvenenler gidebilir. Râkım'ı tanıtmak istemişti.Dert ama tatlı dert değil mi? Felâtun. . Hiç böyle bir kadın insanı sıkar mı? Efendim. Zira orada bir sütlü kahve beş frank. (iftihar ederim ki benim. Artık evine kadar gelince bırakıp gitmek de olmaz ya!.. Ben böyle okuyuş görmedim! Hiç Fransızca bilmemiş olsan.. on conçoit tout de süite que monsieur est un de tes amis.Sorar mısın ya? Ses bülbül! Piyano emsalsiz! Hele o "alokans" edâ-yı kelâm! Ağzından ballar akar. Burada gençler bu hayvanlıkları etmezler. kadın ona meydan bırakmayarak: .acaip kadın bizi fena sardı. benim. Kadın. nedir o seremoniler. Tiyatrocu bu. on y tutoit tout bonnement. Kadın. (Elverir efendim elverir.) diye Râ-kım'ın istediği karşılığı verdi. tiyatrocu kadında ağlamak istediği zaman ağlayabilmek ustalığı dahi olduğunu bilirdi. 95 Burada doğrudan doğruya senli benli konuşurlar. Gündüz akşama kadar yanından bir yere ayırmaz. Bir dert ki! Rakım. je ne suis pas üne inbecile.. Bunun üzerine Rakım: . burası yan yana iki odadan bir de küçük salondan ibaretti. vücuduyla destekliyor.) diye alafrangadan olduğu üzere "Sizinle tanıştığıma memnun oldum.Hey! Bana bak Felâtun! Bir dostu buraya getirirler de. Vardıkları yer C.(Râkım'a) Görüyorsun ya birader. Özel bir daireye girdiler. . Lâkin Rakım. fasonlar! Rakım.." yollu bir söz söylemek istemişse de. insan bir tuhaf olur. bilirsin ya! Beni en fazla etkileyen kadının kendi okuyuşundan. diliyle okuduğunu. yine anlarsın. (Lüzumu yok! Ben eşek değilim a! Derhal anlaşılabilir ki bu efendi senin dostlarından biridir.. Felâtun. hiç bir şey ikram etmezler mi? . boynuna sarıldı.Öyle efendim. Belâsı nerede? Sonra da bekleyip yine evine getirmeli. Oteliydi. Molyer gibi büyük şairlerden birinin eserini eline aldı mı.. Felâtun'u çıldırtan eden madmazel Fransız kadınlarına özgü bir tavırla sıçrayarak geldi. Geceyi de orada geçilmeli.) diye karşılık verdi.. ne serbesttir.Je te presenle mon. 94 Bualo. kendisinin etkilenip hüngür hüngür ağlaması ve o hâlde boynuma sarlıp beni kucaklayıp göz yaşlan içinde sevmesi-dir. assez. Gece bile mutlaka tiyatroya kadar "ak kumpanya" eşlik etmeli... yani yirmibeş kuruştur. öyle! Allah için pek kibar! Bu konuşmalar Fransızca olarak sürdü.Pas besoin. monsieur.
Şarap.Bana bu fikri senin aşkın verdi. dostum. maymun! Şebek! Tavşan! Felâtun. bir kaç şampanyacık senin gibi fikir adamlarının fikrini kızdırır.Evet! Kalemle işler. bak bu efendi sen gibi değil. Polini. bir de muzıka. Fransız kadınlarının en normal konuşmaları böyle olur. (Felâtun'a) Bizim aşk erbabının dahi aşkını kızdırır. Polini. Rakım.Herkes fikrini serbestçe söyleyecek mi? Polini. ameledir.Felâtun. Hele tiyatro kadınlarının. İşte misafirin geldi. Lâkin ben "bonvivor" geliriyle yaşayan biri değilim.(Polini'ye cevaben) Hakkınız var. . Bir kahve içerim.Bravo! Gazeteci misin efendi? Rakım.. Hâlâ yerinden kımıldanmayı canı istemiyor. Öyle ama efendi.Şüphesiz! Rakım. gücümle yaşarım. işimle. Yani güzel sanatlar bağlısı. Şimdi buradan çıkınca yine işime gideceğim. Polini.(yılışarak) Vallahi bence öyle.Ne güzel! Demek oluyor ki âdeta bizden. Öyle değil mi.Estağfurullah! Polini. Şarapla kızışan şiirsel düşüncelerimi nereme sokayım? Şarapla kızışan aşk. tiyatro yazar. tozmuş olanlar teslim ederler ki bu durumu asla abartmıyoruz.Her şey! Ufak tefek roman yazar. Polini. "yazı" işçisinin Felâtun.) Polini..Bir şampanya filân! Rakım.Şairdir de! Rakım. Rakım. öyle mi? Felâtun.Demek oluyor ki. muhabbet ne işe yarar? Polini. Sana dünyada kaç şey lâzımdı? Hani diyordun.Gerçek be! iyi söyledin.Bence öyle değil."O le le"! O o! Bu efendi zâten filozofmuş ya! Felâtun adını bana vermeliydi. (Felâtun'a) Ey suda haşlanmış sümsük hindi. Polini. gazete yazar bir" işçiyim. Polini. kadın. 96 Felâtun.Elbette öyle olacak. (Kadının adı Polini'miş.Hele bak şu sarı tahta bitine.Oh! Ne hayvanlık! Bu şekilde devam eden konuşmalar size çok anlamsız gelebilir ama alafranga ortamını gezmiş.Hayır dostum! Ben o kadar zevk adamı değilim.
ne pusulası.) Polini.. Felâtun. Ama gülmekten kendini koruyarak "Hey şaşkın. Bilirsin ya a kardeş. Anlıyorsun a! Yine inanmamalı.Ha! Pardon. Ah benim Canan-cığım! Zavallı kızcağız!. hakkını avucuna verirdi. Polini. Şakası tatsız... Hele Felâtun. tavrından.Bizim bu İstakoz Felâtun pek yılışık şey. gelir." diye kendi içinden pazarlığını ku98 rarak görünüşte Felâtun'a acımıştı. canı isteyen çay içer. bilirsin ya!. Nazı çekilmez. Oturup içkilerini içtiler.Efendi. Sen ise benden daha fazla çekingensin. hür adamlar bir esirden ne tat alabilir? Kim bilir gönlü kimdedir? Esirin olduğu için sana köle olmaya mecburdur. . şimdi tâ "apartman" daire kapısına kadar gidip büyük çıngırağı çekmeli. Dereden tepeden bin söz söylenip. kibrinden geçilmez. Ama bir cariye al. Ne dümeni var. işini bitirmiş. Onun yüreğini satın al da bak sana ne kadar yâr olur. Rakım. (diye çıkar. Rom da beraber. sana memnuniyetlerimi arzederim. Okyanusu muhabbette yolunu şaşırmış. Artık bizim gibi serbest.. Rakım bu sözleri duyunca Felâtun'un saplanmış olduğu bu fikre nasıl şaşacağını dahi bilemedi. Hanıma kendini yarandırmak mümkün olamaz.Gördün mü bir kere? İşte ömründe bir güç har-cadınsa o da budur. kendini dev aynasında gördüğü yetmiyormuş gibi yüzünden düşen bin parça olur.Her şeyde orta yolu bulmak iyi değil midir? Polini.Şimdi gidip. Canı isteyen içki içer. Bir saat kadar konuştuktan sonra iki aşığı başbaşa bırakarak masadan kalktı. Yazar kısmı biraz serbest olur.) Bir güzel çay ısmarladım. esirde yürek yok mudur? Beş on kuruşa bir kızın hürriyetini satın almak işten bile değildir. Felâtun Bey bu şekilde bir yaşamın alaturkada mümkün olmadığını belirtip alafranga yaşamın ne tür nimetlerle dolu olduğunu anlattı: . Severim de külhaniyi be! 97 Felâtun. Yalnız bir eksik var. Bu çıngırağın ipini de henüz yapmadılar ki.(emirlerini vermiş. Alafranga meraklısı Felâtun tuhaf ve anlaşılmaz gösterişten geri durmadı. O bile zihninde bir Osmanlı hanımın dik duruşu ve büyüklüğü yerinde olduğu hâlde şu Fransız kadının saçmalıklarını çekmekte ne hikmet olduğunu düşünür ve bir adamın bir kadından işitebileceği en ağır hakaretlerden daha ağırını duyan şu Fe-latun'u anlayamazdı. esir konusunu açınca az kaldı Rakım bir kahkaha koparacaktı. canı isteyen.. çalkanıp gidiyor.Neye yarar o Türk kadını.. Güya yaratılışıyla insanı diriltecekmiş gibi. Halbuki kendisi böyle bir kadının kafasını kırar.
para da lâzım.Ne yola bağlandınız bakalım? Ticaret filân mı? Felâtun. mini mini bir metres edinmiş olsan fena mı olur? Rakım. Zira birinci derecede düşünülecek şey malûm a! Felâtun.(alaylı) Ne. Felâtun. Sevin birader. Sanki sana ayda dört İngiliz lirası vermeye kudretim yok mudur? Rakım.(aklına Yozefıno geldiyse de. hâlâ sizin için bile israfın bu derecesini hayırlı görmüyorum.Kibrine dokunmasın. Şöyle hâline göre bir apartmanın olsa da. vallahi yaşamanın yolunu bilmezsin be! Kudretin de yok değildir.Şu havuç gibi İngiliz kızlarından ne lezzet alıyorsun? Oğlan. Sen Felâtun'u 99 o kadar eşek mi zannediyorsun? Hesap edecek olsam.Ne bileyim ben? . Bir ada-m kazandığı kadar yaşayabilir. Rakım. Rakım.Bizim gibi adamların ticareti nasıl olur bilmez misin? Rakım. Bu yaşayış kazançlı ise iyidir kardeşim.Otelin büyük salonuna vardıklarında Felâtun. israf mı? Pir ol be.Teşekkür ederim birader. Rakım. bu oğlanın paraya olan aşkından aman! Gel be.Estağfurullah birader.Ey. gel sana ayda dört lirayı ben vereyim.Aman. sevin. nasıl buldun bizimkini bakayım? Râkım-Güzel (tebessümle) Hiç olmazsa insanın üstüne başına mayonez dökmüyor ya! Felâtun. Benim yaşayışım pek güzeldir.(memnuniyetle) Bak öyleyse söyleyecek söz bulamam.Ne yapalım birader. Rakım. Sana öyle söz söyleyen var mı? Lâkin ben Ziklas ailesinden memnun olduğum için söylüyorum.Bizim filozof Rakım yine yüksek bilgiden dem vurmaya başladı. o adının bir harfini bile ağzından kaçırmaktan korktuğundan) iyi olur ama birader. Vallahi gerçek söylüyorum. harcadığımdan fazla değilse bile başa baş gelir. şu üç ay zarfında kazandığım. Râkım'ın fikrini anlamak için: Felâtun. Elbette kardeşiniz de rahattır. Felâtun. Kazancım yolunda ve şansım pek iyi. ben kendim için değil.Bırak Allah'ı seversen şu eşek İngilizleri! Ayda dört lira için senin de onların kahrını çektiğine şaşarım. Bir ayağın da daima Beyoğlu'nda. Felâtun. Felâtun.
çoğunu da işittik ki.Dur ama acele etme.Ben sizin için korkmam. şimdi ayda dört lirayı kendisi vermek üzere beni de oradan mahrum etmek istiyor. Rakım. şimdilik adiyo! Felâtun. böyle bir metresle C. Bahar mevsimine kadar gelişen olayları tek tek anlatıp bitirdik.Sen benim için korkma.. kibarca olduğunu teslim ederdi. yirmi otuz bin lira bir kaç ay içinde kumara verilebilir servetlerdendir.Çünkü böyle zarar etmeye başlayınca kalkmak ve kırk elli liracık büyüdükten sonra yine kalkmak. biribirleri aleyhine kötü düşünmeye başladılar. artık bana dersi hikmet mi vereceksin? Rakım. Rakım. Rakım.Akşam oldu mu cebine kırk elli kuruş koyarsın. 101 Yedinci Bölüm Bahar mevsimi. Çünkü kumarda sizi esir almazlar.(asık suratla) Vay!. Şöyle ki: . Siz bu iki fikrin hangisini onaylarsınız? Hele biz Râkım'ı onaylarız. o zaman benim yaşayışımın tam insanca.Felâtun. Felâtun. Bu mevsimin bizce anlatılmaya değecek hikayesi Râkım'ın Kâğıthane de yaptığı âlemdir. Felâtun. Varsın beyim yaşasın. kalkarsın. işittiklerimizden dahi." demiş ve Rakım dahi Felâtun için "Kendisi Ziklas evinden kovuldu ya. 100 Felâtun. henüz bir aylık kumarbazların alışkanlığıdır. Başlarsın oynamaya.Hayır.. Oteli gibi otelde ömür sürdüğü yok da. Siz pek iyi bilirsiniz ki. Bir kaç ay sonra eskidikçe bu alışkanlık kalkar. birbirinden ayrıldıktan sonra. kalpler için nasıl sense gönüller içinde öyle güzeldir. Zira mirasyedinin ve özellikle Felâtun Bey gibi bir mirasyedinin serveti.. Ayda onbeş yirmi bin kuruşluk gelir için korkarım. oyun salonuna gidersin. Kaç ay alırım ben böyle dört liraları? Kendim kazanamıyor muyum? Bir mirasyedinin haram servetine ancak dalkavuklar itibar ederler. Rakım için "Kendisinde bir servet yok. eğer zar işlerse kırk elli liracık büyür. Felâtun. kıskandığından böyle söylüyor. Felâtun. cümle alem tarafından 'haram' bilinen bir servettir.Ey.Adiyo monşer! Size hayret edecek bir şey söyleyelim mi? Bu iki arkadaş. Eğer onun da elinde onbeş bin lira bulunsa.Nerden bildin? Rakım. gördüklerimiz kadar ibret aldık" demişti. Biz bunların çoğunu gördük.Oynamaya başlayalı mutlaka ancak bir ay kadar olmuştur.
yiyecek ve içeceklerini de beraber götürüp öyle eğlenirler. sahraya çıktığına dahi değer.Gider misin? Yozefino.. O günkü sohbet Kâğıthane pikniği hakkındaydı. Rakım. istersen Dadı kalfayı da. Hem pek fazla eğleneceğimizi de teslim ederim. Yozefino. Rakım. 103 Yozefino.Aman ne kadar eğleniriz.Kâğıthane doğrusu dünyanın en güzel yerlerinden birisidir. Rakım gidip derslerini verdi sonra gece saat üç civarı evine döndü. Lâkin oranın zevki cuma ve pazar günleri çıkmaz. Bize her güzelliklerini gösterirler. ertesi sabah için ben de başka bir işe başlamayayım.Yine haftanın ders günlerinden birinde Rakım -hâlâ ve fakat halisane ve dostane bir suretle devam etmekte oldu-ğu-Yozefino'yu ziyarete gelmişti. Hem artık Rakım kendisini Canan'ın karşıladığına darılmıyor da.Yok! Benimle beraber.(gayet sevinçli) Gördün mü bir kere eğlencenin asıl alaturkasını? işte insanın kıra.Yalnız mı gideceğim? Rakım.. Yozefino yanında gezi karar verildi.Vallahi pek güzel olur. Yozefino. Dadı kalfa ise Râkım'in bu darılmayışına fazlasıyla memnun oluyor. Rakım.Karar verdinse söyle de ben ihtiyaç listesini hazırlayayım. Yozefino. O güzel sahralar.Nasıl gidilir? Rakım. Rakım.(sevinerek) Seninle mi? Elbet giderim. çayırlar tenhadır. Yozefino. bakışını olsa olsa Rakım huzurundaki şenliğini biraz daha arttırmaya yetmişti. Başka günler ise oraları at ve araba panayırına döner. Lâkin şurasını lâyıkıyla biliniz ki. Rakım. bundan sonra Canan'ın iftira atılma korkusundan uzak oluşu kızcağızın duruşunu. Yozefino.Canan'ı da alırız.Ne gün gidilecekse yalnız akşamdan bana bir haber uçur ki.Bir salı yahut çarşamba günü gideriz. Rakım. Yoksa aralarındaki .Baş üstüne. Kendisini artık kim karşılar? Elbet Canan... pikniğin tadını çıkaramamışlardı. Oraya başka türlü gidilir. Yozefino geçen günler.Bey'in harem takımıyla Kâğıthane'ye gitmişlerdi ama bu gezi pazar gününe rastladığından arabalar içinde tıkılı kalmışlar.Hem Kâğıthane'ye böyle bizim gibi gidenler.
Yaz gelsin de yine gideriz. Canan. Dadı kalfa henüz yatmadığı için üçü birden salonda oturdular. Aman ne kadar güzeldi! Rakım.) . erkekler! Çok kötü! İnsan rahatsız oluyor. Kırlar ne güzeldi.Oraya geçen yaz götürmüştüm. örneğin Ihlamur'a filâna. Ağaçlar. Rakım.Canan nereye isterse gidiyoruz. Ben kızımı. O gün.(kız sevindikçe memnun olarak) İyi ya.katıksız sevgi.. Canan. o kadın Fedayî'nin boynuna sarılıp öpmeye başlar.Belki şimdi sever. Fedayî. Fedayî. Rakım. Fedayî. Canan. Canan-Sahi dadı kalfacığım! Ogün ne kadar eğlenmiştik. Şöyle gezinti yerine.Tophane'ye kadar bile gidiyoruz efendim.Salıpazarına.Dadı kalfacığım beni kızı gibi sever. yine gitmeli değil mi? Fedayî. kız kardeş zannederdi. Kadınlar. Rakım..Oraları kötü efendim.Nereye gittiğiniz var ya? Fedayî.Bilmez miyim a dadıcığım? Canan. sırma gümüşü gibi saf olarak devam edip dışardan birisi görecek olsa kendilerini âdeta kardeş.Gidiyoruz ya işte efendim! Rakım. Rakım kahveyi içerken: Rakım. Ama Canan öyle yerleri sevmedi. o merhametli.Dadı! Niçin aralıkta bir gezmeye gitmezsiniz? Fedayî.Yok a dadıcığım. tenhaydı bir güzel eğlendik. Evimiz daha iyi. efendisine hem de canı gibi sevdiği efendisine bir kahve pişirip getirdi. Ben de onu annem gibi severim (diye koşup Fedayî'nin o sadık.Nereye götürüyor bakayım? Canan. o havuz.Salıpazarı işte kapımızın önüdür.(Fedâyi hakkında sevgisini gösterir bir tavırla) 104 Dadı kalfa beni her yere götürüyor efendim! Rakım.Bir kere de Küçük Çiftlik'e götürmüştüm. Rakım. Ca-nan'ımı sıkmak istemem.
(daha fazla sevinerek) Ya! Öyle mi? Aman canım dadıcığım! Bizi götür. Canan. iki gözümün hanımcığım! Mezarında bizim şu hâlimizi görüyor musun? Rakım. Biçare Fedayî.Yozefino daha akşamdan buraya gelip gece burada kalacak.(sevincinden çıldıracak) Siz de mi bizimle beraber gideceksiniz efendim? Rakım. Koca çayırlarda biz yalnız kalacağız.(bu görüntüden tarifi kabil olamayacak kadar sevinçlenip) Yok ama. Bu görüntü çok sürmedi.Hayır! Biz değil. Rakım. Ben âdeta kıskanırım! diye kalktı.Seni de mi? Rakım.Hay hay! Canan. Niçin götürmeyeyim? Rakım. Yozefino ile söylediğimiz söz. Bu söz Canan'ın dikkatini çekti. Hep biz bizeyiz demek.Yozefino o kadar erken gelebilir mi? Rakım. Canan. 106 Fedayî.Hattâ ustan Yozefino da gelecek.İsterim ya! Canan.Çarşamba günü orada kimse yoktur.Götürürüm kızım. yalnız birgün . dadıcığım! Bizi önümüzdeki çarşamba günü Kâğıthane'ye götürür müsün? Fedayî.Öyle ama kalabalıkta siz bizimle beraber oturamazsınız ki! Rakım. ben kendim öyle karar verdim. Yozefino da gelecekmiş. Ama pek erken ha! Fedayî.Çarşamba günü sabah erkenden gideceğiz. Fedayî. bir kucağında Canan. Anacığımın yanakları çürümüşse senin yanakların hamdolsun sapasağlam. birisinde Rakım kendisini kucaklamakta 105 olduklarını görünce gözlerinden yaş boşanarak: Fedayî-Ah hanımcığım.(gözleri dolarak) İşte dadıcığım. yine herkes yerine geçti.Ey.Daha iyi ya işte. seni anamız yerine koyduk. kendisini dadısının kucağına atıp öpmeye başladı.Rakım.Siz öyle mi karar verdiniz? Rakım.(sonsuz sevinerek) O da mı? Aman ya Rab! Dadı kalfacığım. Fedayî. Rakım. benim dadıcığımı böyle karşımda öpmeyeceksin.
Niçin uygun olmasın? İşte yatak için çare bulduk ya! Artık bu gece Canan'ın sevincini mümkün değil anlatamayız. Siz bilirsiniz.(bir tatlı sıtma kırgınlıkları hissederek) Yok kuzum yok! Hiç sen bana sıkıntı verir misin? Hiç sen beni rahatsız eder misin? Canan. Sen beni bir gece odana misafir alırsın.birlikte Kâğıthane'ye gitmekten ibarettir.Uykum yok efendim. Rakım. sen bilirsin. sevincinden vakit yok ki. Zihni yerinde değil ki. onun için karar verdim.Yok dadıcığım. . ona mı sevinsin? Yozefino beraber gidecek. Sizi rahatsız ediyorsam odama gideyim de orada sigaraları yapayım. Biçare kızcağız.Ben onun yolunu buldum da. Rakım. Canan. her ne gibi olursa olsun. ona mı memnun olsun? Bahusus Yozefino bir gece kendi evlerinde yatacak. burada biz Yozefıno'yu nerede yatırırız? Rakım. Fedayî. gitsin o da bir kitap filân okusun. Bir şey yok! Canan. gösterdikleri sevgiye mi sevinsin? Çarşamba günü Kâğıthane'ye gidilecek.. Fedayî.Canan! Canan.Bir şey söyleyecektiniz ama efendim.(teşekkür eder gibi bakarak) Nemutluluk! Kızın şu hâl ve tavrı Râkım'ın duygularına bir kat daha dokundu : Rakım.Efendim! Rakım. göre göre doyamam. Fedayî. kardeş gibi.. o da önüne tütün tenekesini almış. Canan ne yapsın? Uykusu yok ki yatsın. Dadı kalfa uykusu geldiğinden bahisle yatağına girdi.Etmezsin ya! Ben seni ne kadar görsem.İyi ama beyim. Rakım yazı yazar.. Şayet sen rahatsız olursun diye söyledim. Canan da kendi odasında yatar. Canan da Yozefino'yu o kadar severdi. ona mı çıldırsın? Zira Yozefino. işte yatak için ise. yazacak bir miktar yazısı olduğundan bahisle odasına çekildi. efendisi için hazır sigara yapardı.Niçin yatmıyorsun Canan? Canan. O da kalktı. Yozefino benim odamda yatar. 107 Rakım.Sen bilirsin oğlum. dadı kalfa ile efendisinin kendisine evlât gibi. efendisinin yanına gidip karşısında oturdu.Ben sizi rahatsız etmez miyim efendim? Rakını.... Canan'ı ne kadar severse.. Kahveyi içtikten ve kararı verdikten sonra Rakım.
Canan da korkarak nasılsa efendisini kanepe üzerine oturtup kendisi de yanı başında oturdu. ben sizi sevmez de ne yaparım? Nasıl sevmemezlik edebilirim? Sevmemek elimde mi? Kızın bu sözleri söylemesi değil. Canan. Canan. Aman ya Rab! Çıldıracak mıyım.Canan. Vallahi seviyorum. Ah.(gayet ince bir pembelik yüzünden memelerine kadar inerek) Malınız değil miyim efendim'? Rakım. efendisi ona. Canan'ım.(ayağa kalkarak) Of. Bir süre sustular.Nasıl bilmem efendim.Efendim! Rakım. Rakım da öpücük almaya davrandı ise o anda bir ürkeklik göstererek: Rakım. ah Canan! Seni vallahi kendimden kıskanıyorum. Rakım. Allah aşkına. Beni seviyorsan "Seni seviyorum" de. Canan'ım! Beni sevdiğine vallahi gönlüm inanıyor.Seviyorum efendiciğim.(kalemi elinden bırakıp) Diyecektim ki. daha aşkının başlangıcında baş göstermişçe-sine: Rakım-Ah. Kendi kendine sahipsin. Bu ara Râkım'ın aklına Felâtun'un esirler hakkındaki görüşleri gelip ancak uzun uzadıya zihninde . sen de beni seviyor musun? Doğru söyle! Canan. ikisinin de yürekleri taş gibi kaskatı kesilmiş olduğundan tıkanıp boğulacaklar zannolunurdu. Of. Lâkin sabaha kadar bu sözü söylesen dinleyeceğim. bilirim ya! Hem siz kendiniz söylemediniz mi? "Seni kardeşim gibi severim" demediniz mi? Rakım. o efendisine yaklaşıp birbiriyle kucaklaşarak) Nasıl söyle108 yim a efendiciğim? Hâlimi bilmiyor gibi söylüyorsunuz.(hiddetle) Öyle deme be! Sen kimsenin malı değilsin.Benim seni sevdiğimi bilir misin kuzum Canan? Canan. Canan.(o da ayağa kalkmış olduğundan.. Canan gibi seviyorum. Canan! Canan.Of. of! Ben seni kardeşim gibi sevmiyorum.Rakım. Âlemde bana en lezzetli söz. Râkım'ın sözleri Canan'ı dahi eritmek derecesinde etkiledi. a Canan! Sen benim hâlimi bilmiyor gibi söylüyorsun. ne olacaktı? Anlaşılmayacak bir hâle geldi. kuzum Canan. Bu söz bena hayat verir.. bu sözdür.. Yalnız ikisi birbirinin yüzüne bakarlardı. Kız zaten kollan arasında bulunan efendisinin gözleri üzerine ateş gibi hararetli dudakları ile bir öpücük bıraktı. O kadar ki... Ağzından bu cümlenin çıktığını kulağım işitsin.. ne olacağım? Doğrusu Rakım çıldıracak mıydı. söylerken gösterdiği tavır Râkım'ın duygularını okşadıkça âdeta aşkın sonunda olan cinnet.
Kızın vakar ve duruşunda asla bir değişiklik yok! Koca Canan hâlâ o Canan. yüzünü doya doya veya anlaşılmaz anlaşılmaz izledi. Hâlâ o sağlam duruş.Bonjur Rakım! Rakım.düşünemedi.Haydi bakalım. Zira Canan'ın annesi. Canan sapına kadar kadın. Hayır efendim hayır! Dadı kalfa böyle bir alçaklığı yapacak kadın değildir.Bonjur dostum! Yozefino. temiz. böylece dadı kalfa işine gitti. öyle fikirler üretirdi ki Rakım. Zaten Râkım'ı bu kadar deli divane edecek terbiye ve tavrın kaynağı ne idi zannedersiniz? Dadı kalfa elinde büyütmüş olduğu çocuğun her hâlini. hâlâ o erdem! Ne zannettiniz ya? Rica ederiz. nazik. Kanepenin de rahat bir yatak olduğunu düşünerek efendisini. . Koca Rakım. karşılığında ne hâl ve harekette bulunacağına dair dadısının gösterdiği yolda emin bir şekilde ilerlerdi. Evet dadının haberi olmuştu. nasıl yararlanabileceğini ne bilirsin? Var bir çapkın 109 tiyatrocu kız yanında kendin esirmişsin gibi ömür sür!" diye o anıyı derhal kovdu. Doğrusu Rakım geceki olaydan dadı kalfanın haberi olduğunu anladı ama dadı kalfa ona dair bir sözcük bile demedi. her ahlâkını lâyıkıyla bildiği için Canan için öyle planlar yapar. O gün Rakım yine işleriyle meşgul oldu. Ertesi sabah Rakım gözlerini açınca kendisini kanepe üzerinde Canan'ı da karşısında buldu. Rakım da onayladı. Canan bir ara Râkım'ı yatağına kaldırmak istedi. akşam evine vardığında bazı tercüme işleriyle uğraşarak bir gece önceki bağlanma gibi bir ateşe kendisini bütün bütün kaptırmadan geceyi geçirebildi. Canan kendisi haber verdi. Râkım'ın yanına pek gülünç bir yüzle geldi. Kararlaştırdıkları çarşamba günü Kağıthane'ye gideceklerse daha pazartesi gününden hazırlıklara başlamaları gerektiğini hatırlattı. 110 bu kızı hiç sevmeyecek olsa bile çaresiz sevmeye mecbur olacaktı. Oturduğu kanepeden kalktı. yüreğindeki sevgilerle birlikte istemiye istemiye odasına gitti. Zannetmeyiniz dadı kalfa bunları gözlemiş yahut dinlemiş. terbiyeli. Ancak henüz daldığı için uyandırmaya bir türlü kıyamadı. Efendisiyleolan maceraların hepsini dadı kalfaya haber verir. sırdaşı. sevgilisini. Canan'ı öyle bir yılışık. Ancak Canan sevgilisine bir adım daha yaklaşmıştı. Salı günü Yozefino'nun geleceği akşam olduğundan Rakım kendince bazı malzemeleri aldıktan sonra işine yarayan yerlere uğradıktan sonra saat dokuz civarında Beyoğ-lu'na gidip Yozefino'yu evinde buldu. uyanık bir kızdır. Şu kadar var ki dadı kalfa. oynak zannetmeyiniz. aşığını. edip. Bu geçeninde diğer gecelerden bir farkı olmamıştı. "Haydi oradan hey çılgın! Sen âlemin lezzeti nerede olduğunu. ders vermediği günlerde evinde otururduRâkım. herşeyi dadı kalfa idi. kanepe üzerinde Canan'ın yüzüne baka baka bir iki saatten sonra daldı gitti. Rakım geceki maceradan dadının haberi olduğunu anladı. Rakım da bir şey söyleyebilsin. -Çünkü Yozefino yalnız ders günleri öğrencilerine gidip.
içki meclisinin dahi yönteminin farkına vararak şarapçılık hizmetinde kusur etmedi. ders verdiği sırada anlayamamışken bu akşam kızın Yozefino ile konuşmasında gösterdiği beceriye dahi şaşırdı ya! Kızın piyanosunu bir süre dinlendikten sonra Yozefi-no'nun da neşesi artmış olduğundan çalgı başına kendisi geçti. senin beni yatıracak yerin yoktur.Ey. Yozefino kalktı. pek âlâ! Sen biraz otur. 111 l Yozefino. Aman ya Rab! Bu akşam kadının piyanoda gösterdiği ustalık akıl almaz güzellikteydi.Bize! Kâğıthane'ye gitmeyecek miydik ya? Yozefino.Yozefino. dadı kalfa ile dahi merhabalaştı. Posta sokağından aşağı Bostanbaşı'ya inip. Bunlar konuşmaya başladıkları sırada Canan piyano başına geçip en iyi bildiği havalan ustaca çalmaya başladı. Hattâ Rakım. Yozefino'yu görünce kollarını açarak üzerine koştu. Saat onbire geldiğinde Canan -o zamana kadar Râ-kım'ın evinde ilk defa olmak üzere.Bu akşamı bizde geçireceğiz. Kapıdan içeriye girdikleri zaman Canan. Yarın sabah erkenden hattâ güneş doğmadan evvel deniz üzerinde bulunacağız.Pek âlâ. iki elinde on parmağı olan bir adamın bir anda seksen. Güneşin doğuşunu ve batışını görmeyince tamam olmaz mı? Mevsim her ikisini vakti görmeye de müsait! Yozefino-Vallahi fena değil ama. Kâğıthane'ye sizden mi gidilir? Rakım. Rakım ise piyanoyu bilir bilmez tıkırdatıp Yozefino tamamen giyindikten sonra kalktılar. sanki kırk yıldan beri sarhoş meclisinde şarap taşırmış gibi. Koca Canan. yüz kadar sese dokunabilmesine olanak veremediği hâlde. Bizde kalacağız. Yozefino. kadın bu olasılığı gerçekleştirdiğinden güya dört eli olup da. Dadı kalfa ise gerekli malzemeleri hazırlamakla uğraştı. diğer odaya gidip giyinmeye başladı. Sonra Rakım. Ben kalkıp giyineyim. kadın yine İstanbul'un rakısı âlemde en sevilecek eğlencelerden olduğuna ve kendisinin buna şaraptan fazla isteği ve yakınlığı bulunduğuna dair bir hayli söz söyleyip konuşup durdu. 112 her birinde dahi onar parmağı bulunduğu zannolunmak is-tenilirdi. Rakım da Yozefino'ya eşlik etti. Rakım o zamana kadar Canan'in enikonu piyano çaldığına rastlamamış olduğu için bu sanattaki ustalığın çok iyi buldu.Canım senin nene lâzım. İnsan hesap edecek olsa.Nereye? Rakım. Canan'in enikonu Fransızca söylediğini dahi. Bir şey oldu mu tam olsun. a deli çocuk! Rakım. Rakım ilk kadehi Yozefino'ya sunduğunda.rakı takımını salondaki konsolun üzerine koydu. Yozefino'nun bir kaç damladan ibaret . Yozefino ve Canan salonda oturdular. Ben herşeyi hazırladım. Öpüştüler. Tophane caddesi yoluyla yavaş yavaş Salıpazarı'na vardılar.
Kız Canan! Canan. dostlar biribirine daima güzel sözler söylerdi. paşası yani Râkım'ı kendisinin bu hoşnutsuzluğundan haberdar eder mi? Dadı kalfa zaten büyük yerlerde ziyafetler savmış bir kadın olduğundan pişirmiş olduğu yemekler Yozefino'nun çok hoşuna gitti. Yozefino kendisi için hazırlanmış olan Râkım'ın yatağına ve Rakım da dadısının odasında serilmiş olan ya113 tağa gitti.Efendim! Yozefino. efendisi ise Canan elinden aldığı kadehi âdeta ateş içer gibi içerdi. yemekten sonra Canan kahveleri sofraya getirdi. Zira görüntü iki dostun içki parlatmasından ziyade iki aşıkın biribirlerine aşklarını sunması gibiydi. evlerde böyle toplantıların yapılmasından memnun olurdu. yalnız arada içki bulunması biraz canını sıkardı. bu meclislerde kafalar lâyıkıyla hoş olduktan sonra. efendisi. Sonunda yemek zamanı geldi.Sen efendiyi de böyle soyundurursun değil mi? Canan.(utanır) Aman ustacığım.Onlar çocuktan beterdir. Çocuklar soyunurken ter ter tepinir. Bizim içki meclisinin güzel görüntüsüne dikkat ettiğiniz var mıdır? Var ise görmüşsünüzdür ki. alafrangalar gibi kahveler sofrada içildi. Canan.Efendim değil mi? Elbet soyunduracağım. Yozefino'yu soyundurup yatağına yatıncaya kadar yanından ayrılmayacağı bilinmez mi? Yozefino gibi bir yandan seviştiği adamı merak edip bir yandan da sevdiği kadınla bu adamın ilişkisini bilmek isteyişini anlamamak mümkün mü? Binaenaleyh hem soyunur. Vay ne oldu? İşte şu oldu: Canan. Yine bu salonda sofra kuruldu. İşte burası belli değil. söylediğin şu lafa bak! Yozefino. hem de kız ile konuşurdu: Yozefino. Ancak Yozefino burada da işi kılıfına uydurdu ve ara sıra Canan'a olan sevgisini dile getirdi. bunun sebebi Rakım ile Yozefino'nun biribirine olan sevgileri yüzündendi. Bu durum bu gece Râkım'ın meclisinde de oldu.Bari uslu uslu soyunur mu? Canan-A! Çocuk mu ki uslu uslu soyunmasın? Yozefino. Yozefino. Büyük bir beğeniyle yenildi. Lâkin hiç gözü gibi sevdiği oğlu. İçkilerle birlikte masaya geçip ailecek sofraya oturdular. Elbette Canan da kendi odasına gitmiştir. bu hizmeti efendisine de yapar. Yatma zamanı geldiğinde evli evine köylü köyüne gitti. Dadı kalfa. beyi.gıdasını daima piyanosu yanına götürür. içildi.Ne söylüyorum? Ayıp bir şey mi söylüyorum? . Böyle bıyıklı çocuklar da insanın boynuna sarılır. Sofra başında meyve sebze yiyerek dereden tepeden konuşarak bir saat geçirdiler.
Yozefino. Ah.. Gönderdi ama biçare Canan'ı yine bin türlü düşüncenin içine atarak. bana öyle laflar söyleme. güzelsiniz. Güzel yönetirsen.Vay. Ö benden hiç bir sırrını saklamaz.De bakayım. Herkes uykuya dalmışken. beni aldatabilir misin? Sanki benim haberim yoktur. pek lezzetli bir incelemedir.Canan. Lakin efendisiyle Yozefino arasındaki ilişkiyi bilmediğinden ve efendisiyle olan ilişkisini dadı kalfadan başka kimseye anlatmadığından hatta bunu anlatmayı büyük ayıp diye düşündüğünden sustu. biraz da yatak içinde konuşarak. yavaş yavaş hazır115 lanmalı. hâlinden kimseyi haberdar etmeme gayretinde bulunan âşık Canancığım! Zararı yok kızım. utangaçtır. kızı yerine gönderdi.Canım ustacığım. Vah çocuk vah! Efendi bana her şeyi söyledi.A deli! Kız ne utanıyorsun? O senin efendin değil mi? Ayıp mı zannediyorsun? Siz ikiniz de gençsiniz. Bununla beraber hem seni. Eğer uslu uslu soyunmuş olsa o zaman ayıp sayılır. Canan. Saatlerine baktılar. Ben sana ne dediğini nerden bilirim? Yozefino. saat on. Canan. Rakım. İşte Yozefino bu şekilde Canan'ı rahatlattıktan sonra yatağına girip.az kalmıştı ki. Canan. seslendi ve kendisinden önce yüreğinin uyandığına dikkat etti. bu aşk insana nasıl hayat veren bir histir. Hiç dikkat ettiniz mi? Ah bizim dikkat ettiğimiz vardır. bir ara sokak kapısı "çat'çat" diye çalınmasın mı? En evvel dadı kalfa uyandı.Yozefino'nun şu son cümlesi üzerine -bir kere işe önem vererek. Bana hiç sataştığı yoktur. Allah için ikiniz de birbirinize pek lâyık çocuklarsınız.Efendi beni kız kardeşi gibi seviyor. Bir yandan da Yozefino kendi ağzını arıyor zannederek efendisiyle arasında geçenleri sır olarak saklama kararlılığını sürdürdü. 114 Canan.. Aşk kurallarını bilmeyen sizin gibi çocukların hâli hep böyledir. Anladın mı kızım beni? Rakım içli bir çocuktur. sevişelim. zararı yok!. Geçen gece ne kadar ağlamışsınız. Soyunsa sen bu lafta hiç bir ayıp görmezdin. Râkım'ı da uyandırdı. Onun için biliriz ki. "Tam vaktidir. Meğer kayıkçı Osman amca gelmiş. Onu sen yönetmelisin.Ayıp ya! Yozefino. Yozefino.Ah. kendine pek kolay bağlarsın. demek oluyor ki mutlaka uslu uslu soyunmuyor. Allah yine ikinizi birbirinize bağışlasın." diye kalkıp dadısıyla beraber aşağıya inerek kayığa yerleştirilecek eşyayı Osman amcaya verdikten sonra Canan'ı uyandırmaya gitti.Hayır! Bizim efendi pek usludur.. hem Râkım'ı tebrik ederim. Zira kalp uyku hâlinde iken pek düzenli ve hafif vurmaktadır ancak insan uyandığı anda . Serpilip yatmış olan Canan'ı bir hayli uğraşıdan sonra sağ elini kızın yüreği üzerine koyarak. Sana ne demişse demiş.
Yarım saat geçmedi. şallar var.Hem de deniz üzerinde göreceğiz. Yavaş yavaş da hazırlanırız. Evvelâ birer şekerli kahve içildi. şimdi bir saat sonra güneş doğacak. ihramlar var.Vallahi pek hoşuma gidiyor. Ne üşüyeceğiz? Bahusus ki rom da var. Siz isterseniz bu hareketi küstahlık olarak yorumlayınız. Ayıp değil a! Biçare kızcağız kalkarken efendisinin boynuna sarılıp da öyle kalktı. Sonra dadı isteyene sütlü kahve. ne istersiniz?.Üşümez miyiz ya? Rakım. Rakım 116 da giyinmeden yalnız arkasında bir ince taburi kürk olduğu hâlde salona çıkmış kapısından Yozefino'ya söylenmesi lâzım gelen sözleri söyledi." demesiyle Canan fırladı. paltolar var. Yozefino. Henüz ateş sönmediği için Canan'ın salona getirmiş olduğu koca bir mangal uzaktan bakanlara keyif verirdi. Ne hoş! Biz biliriz ki. ömür boyu. Doğrusunu söylemek her halde daha gereklidir." diyebildi.Kürkler var.Yok madam.Böyle sabah erken kalkıp da şu keyfi yetiştirmek. Yozefino. bir tarafına akşam gelmiş olan taze inek sütü tenceresi sürüldü. Efendisi kendisini mazur görmüştü. isteyene çay verdi. bir sabah keyfi yapalım. Yozefino'yu da kaldır da. Rakım. Öyle değil mi? Rakım. Ne yalan söyleyelim. pek de öyle değil a! Doğrusu bizde kış mevsiminde her sabah böyle bir zevk etmek olur ama Avrupa'nın da zevkleri fena mıdır ya? .Ne? Yozefino.(Osmanlıların şu sabah safasını pek beğenip) Ne güzel şey bu canım! Rakım.Hoşunuza mı gitti madam? Yozefino-Vallahi pek güzel! Ben hemen diyebilirim ki. "Kâğıthane'ye gideceğimizi unuttun mu? Kalk bakalım. herkes kalktı. var ya! Canan uyanıp da gece vakti hafif hafif yanmakta bulunan kandilin baygın ışıkları arasında efendisini görünce birdenbire ürktü. Kahveler pişti. Deneyip bakınız! Hele Canan'ın kalbi gibi bir âşık kalbi olursa. sabah erken kalkmamışımdır. bir tarafına çay güğümü. biz de onu göreceğiz.evvelki hâlin düzenini bırakarak hale-canla uyanmaya başlar. Ateşi. kalktı. Yozefino. filânı yak.. Rakım. Rakım sana doğrusunu söyleyeyim mi? Türklerin her hâli Avrupa'nın her hâlinden iyi! Rakım. Sigaralar yandı. "Nedir efendim. Herkes kafasına ve zevkine göre içti. Yozefino her ne kadar giyinmeden bir erkek huzuruna çıkmak alafrangada olmadığına dikkat çekmişse de. Mangalın bir tarafına kahve güğümü.
Denize açıldıklarında Üsküdar üzerinden şafak ağarmaya başlamıştı.. Bir kere kış geceleri uzun olduğu zaman alafranga saat on ikiden yani gece yarısından evvel yatılmaz". Rakım.Yozefino. mutlusun! Rakım. Sabahı.Ben hakkımı bilirim de dâva ederim.. mesudum. ya Canan'ı! Koca Rakım. dadı kalfayı ve Yozefi-no'yu dahi memnun ederdi. Rakım da Ca-nan'ı ile beraber ön tarafa. Salıpazarından çıktı çıkalı belki Canan kendisine bir kaç yüz soru sormuş olduğu hâlde. Bir kere Türklerdeki şu konukseverlik Avrupa'da bulunmaz. Lâkin sofraları. Demem onlar birbirine gitmezler demek değildir. baloları hep resmî şeylerdir. Yozefino. Doğrusu Avrupa'nın dahi eğlencesi çoktur ama "monoton"dur. Vay o sabahın inceliği ne incelikti! Vay o incelik Yoze-fino'yu ne memnun eylemişti. geniş. Çünkü o aydın bir kişilikti. kendi dünyasında bilgi alışverişinde bulunmayı sever. Lâkin insanlığım böyle övünülecek kadar önemli değildir. Sonra iki köprüyü geçip kendilerini Tersane körfezinde buldular. biz doğanın yalnız akşam güzel117 liginden yararlanırız. Yavrum!.Orası öyledir. Avrupa ile Osmanlı arasındaki farkları da bizzat gördüğü ve yaşadığı için daha iyi anlamıştı. Sabahtan önce deniz üzerinde bulunulmaya karar verilmiş olduğundan herkes giyinmeye gitti. Salıpazarı iskelesinde biraz oyalandılar. Mart ayı olduğu için hava hafiften soğuktu alel acele giyinilip iskele başına varıldı. bu mutlu ve esenlik taşıyan kayığı tâ Sütlüce önlerinde yakalayabilmişti. Yozefino-Vallahi Rakım. Osman amcanın kayığı iki çifte. . iyi huylu bir çocuksun! İnsansın.Yalan söylemiyorum Rakım. Herkes arkasına birer kürk giymiş ve dizleri üzerine de ihram almış olduğundan. Ara sıra bir aile içine misafir gelmiş olması veyahut insanın kendisini başka bir aile içinde görmesi bir büyük yeniliktir. yeni. Ben sözümü bilirim de söylerim. Kürekleri yavaş yavaş çektirerek güneşin ufuk altından pırıl pırıl yeryüzüne doğuşunu izlediler.Hamdolsun bahtiyarım. Yozefino. Hele saat on ikiye kadar da oturulduğu olur ya! Bu hâlde uyandığımız zaman yine ortalığı gündüz olmuş buluruz. Yani demek isterim ki. esensin. o sabah ki doğanın uykudan uyanması demektir. sabahın serinliğinden güne şikâyet etmeden başladılar. Hele güneşin ilk 118 ışıkları." gibi sevgi sözcükleri karıştırarak verdikçe yalnız Canan'ı değil. yine kendi aile halkıyla kalır. Ayrıca Avrupa halkının alışkanlıklarına dair söyledikleri ise tamamen doğruydu. Vallahi ciddi söylüyorum. doğal güzellikleri paylaşmaktan büyük haz alırdı. o güzel sabahı görmekten hemen daimî suretle mahrum kalırız. Yozefino ile dadı kalfa arkaya oturdu. her sorusuna cevap vermekten geri durmayarak kızı hoşnut eder ve her cevabını "Canım!.. Ya Canan'ı. Herkes evine geldi mi. Bu mangal partisi yarım saatten fazla sürdü. Kuzum!. güzel bir kayıktı.
Yozefino.Övgü yine çoğaldı. bir . Yozefino'ya Râkım-Sabah gezintiye çıkmamış hanım.(kayıkçıya) Osman amca. daha çoktur. Yapar mısınız? Yozefino.Şu civarda haniya demek istiyorum ki. mutluluk insan içindir.Ne geldi efendim? Rakım. Bundan sonra kendimizi düşünelim. aklıma ne geldi bilir misin? Yozefino. sizcesini bilmem.Pek doğrudur.Mümkün mü ya? Rakım.Bence iyi ama. böyle bir gezi tadı. benim aklıma ne geldi bilir misin? Osman amca. bu denizi. küçük hanım! Sen biraz arkana dayanır mısın?" diye Canan'ın dengesini korumasını istedi. nerede olur. Avrupa'nın hiç bir tarafında görülmemiş olduğunu iddia edebilirim. insanların medeniyette ilerlemesi gezintimiz için şöyle bir de kayık yapmış. Yozefino.Niye istemez? Rakım. İstanbul'un zevkini tatmamış hanım. Bunların hepsi kadri bilinecek nimetlerdir. İstanbul halkının içinde de yüzde biri bu gezintiyi düşünmemiştir. Lâkin sebebi? Yozefino. bu bölgede o yaratmış.İşte bu başarılarından dolayı seni tebrik ederim ya! Hele bu muhakemen yok mu? Vallahi Rakım kayıkçılardan utanmamış olsam kalkıp seni ağzından öperdim.Ne geldi bakalım? Rakım. ötede Alibey deresi boyunda mı olur. Sevgisinden Râkım'a sokula sokula kucağına çıkmak mertebesine gelip. Rakım. Orada Râkım'ın aklına ne gelse iyi? Bakınız ne geldi. öyle ki.Mutlaka yine iyi bir şey gelmiştir. Osman amca "Küçük hanım. 119 Lâkin Râkım'ın düşünce yeteneği üzerine sevgisi bir kaç kat daha artmıştı. Rakım. Canan.Sebebi şu ki.İnsanlığın mutlu olmandan daha büyüktür.Benim canım henüz sağılmış taze koyun sütü içmek istiyor. Sabah esen meltem güzel kokusunu getirdiği sırada bizim topluluk da Çoban Çeşme-si'ne varmıştı. Yozefino'dan bu sözü işitince birdenbire kadının yüzüne baktı ama kendisini toparlayıp renk vermedi. zannederim.Niye mümkün olmayacak? Senin canın da istiyor mu? Sen onu söyle! Yozefino. İyi huylu olan insan içindir. Sabahı Allah yaratıyor. Rakım. binaenaleyh kayığın dengesi bozulmuş olduğundan. Yozefino.
Rakım. Canan'ı da yanlarına alarak sıra ağaçlar altından çayın yukarısına doğru gezmeye çıktılar.Aferin Osman amca! Osman amca. Rakım ve Yozefino. pişirildi. kızda olan bu hevesin farkına vararak: Yozefino. Kahveler sürüldü. ne kadar olsa çocuk değil mi? Kendisini bir şairin hayali kadar geniş çayır içinde görünce şevk ve mutluluğu da o oranda artarak sıçramak. Bahusus Râkım'ın komşusu olup. Lâkin neyimize lâzım? Her şeyi kısa kesecek olduktan sonra koca bir ciltten ibaret hikâyeyi bir sayfada dahi anlatabilirdik.Sen Osman amcanın sakalında kır görüp de ihtiyar olmuş mu zannediyorsun? Buradan başlasam.Pek âlâ olur efendim. koşmak hevesine düşmüştü. sağ küreklerle üstüne almaya başlayıp Kavisli kavisli çevirdi. soluğu Beykoz'da alırım. koyunları yeni sağılmış oldukları için. Kana kana içtiler. Bahusus ki. Ancak Osman amcanın canını sıkmaz. Hattâ bazı bahanelerle arada bir bu çocukluk huyları tutardı.Canan sen beni yakalayabilir misin? . Binaenaleyh Osman amca tereddütsüz: 120 Osman amca. Rakım. Şimdi biz Kâğıthane partisinin bundan ötesini "Akşama kadar pek güzel eğlenip evlerine döndüler" diye kısa kesebiliriz. Herif hem bu lakırdıyı söylemeye. Yozefino. sürü hâlâ oradaydı. Dolaşır dolaşır da canımız sıkılırsa Eyüp Sultan'a kadar gideriz. 121 Zavallı Canan. bu defa Çoban Çeşmesi'ni de geçerek âdeta Çağlayanlar yanına kadar sokuldular. Alibey köyünün deresi ağzında bir mandıraya rast geldiler. içildi. Canan ile Yozefino koyunları ve kuzuları uzaktan seve seve bir kaldılar. hem de sol kolunu sıyırarak. çocuğun her hâlini iyi bilir.mandıra bulsak da taze süt içsek. Eşyayı karaya çıkarıp bir ağacın altına şilteleri yaydılar. Bu ateş zaten bizim cemaate de lâzımdı ya. mandıracıyı çağırıp bir kaç çanak taze süt getirtti. Tekrar yola düzülüp. böyle sabahtan gidip de akşama kadar Kâğıthane'de oturanlar öyle birdenbire evlerine dönüp tıkılamazlar. Osman amca biraz tiryakice olduğu için hemen bir ateş şenlendirmişti.Koluna kuvvet Osman amca. niçin olmasın? Kayık altımızda değil mi? Kolda da kuvvet çok. Rakım. Kayıkçıların her biri. iki üç adamın içeceği kadar sütü midelerine indirdi. Bu teklif kayıkçının canını sıkmış zannedersiniz ya! Artık Çoban Çeşmesi'ne geldikten sonra geriye dönmek doğrusu can sıkar bir şeydir.
Zaten erkence kalktıkları için içleri bayıldığından birer miktar kahvaltı ettiler. kayıkçıların payları da ayrıldı. gitarı olmadığı için zevkini çıkarama-yıp. İlk eğlence. Yılankavi yanıltmacalar.Canan. Koca dadı kalfa! Onun için âlemde Rakım Efendi'nin eğlenmesinden büyük zevk mi olur? Çocukların sabahtan beri sürmüş oldukları ömür. Yozefino gitarını yanında getirmediğine bin pişman oldu. Rakım. yalancı dolma. ikisinin de nefesi nefesini takip etmeye başlayıp yüzleri kıpkırmızı oldu. kız onbeş yirmi dakikada -hem de bir daha unutmamak üzere." dedi. Güle oynaya yenilen yemek. Râkım'ın uyarısı ve Yo-zefino'nun kabulü üzerine yemek altına ikişer kadeh rakı çekildi. Şu çayır gezintisi şüphesiz bir saat kadar sürdü. O gün Kâğıthane'de hemen hiç kimse yoktu. Orada oturacakları yeri seçtiler. O kadar ki. Saat ikiyi bulmuştu. Ağzından bazı şeyler okudu ise de. Bu eğlence de bir saat kadar devam etti. Şu insanoğlu çevresini dikkatlice incelemeye kalksa ne bir gün ne bir hafta yeter. bir saatten daha fazla sürdü. şaşırtmacalarla kızı bir hayli koşturdu. Bindiler. Bu sebeple bizim bizim cemaat de yeni eğlenceler aramaya başladı. Saat beşe geldiği hâlde yalnız bir Ermeni ailesi takımı gelmiş olup. Çayır içine doğru bir seyahat daha düzenleyip. onlar tâ çayırın üst başında yer tutmuştu. saat altı buçukta kuşluk yemeğini hazırladılar. Gölge altına geldikten sonra bulunan eğlence ise Canan'a bazı Fransızca şarkıların güftelerini ezberletmek oldu. artık oldukları yeri kasıp kavuran güneşten bıkkınlık gelince ağacın öbür tarafına geçmek zorunda kaldılar.ezber ledidi. Yemekten sonra havanın da ısınması üzerine gözlerine hucüm eden uyku. Uykudan kalktıkları zaman saati on olmuş buldular. Kâğıthane bölgesinin güzelliğine ve sabahı denizde ettikleri isabet olduğuna dair sözler kahvaltıdan sonraya kadar devam etti.(sevinerek) Yakalarım. 122 Hele topululuk olarak bir pikniğe gidilmişse en kral eğlence arar. kayığı hazır ol da beklerken buldular. bundan sonra Canan'ın gezintiden mutluluk sözleri duyuldu. Bunlar yemekte iken bir kayık halkı daha önlerinden geçip Çağlayanlar yanında çayırın tâ ortalık yerine kadar gittiler. Ondan sonra yerlerine geldiler. Bundan sonra dadı kalfanın hazırlamış olduğu söğüş. Canan arkasından koştu. Haydi bakalım. beri tarafta dadı kalfa eşyayı kayığa yerleştirmişti. Ağacın gölgesi altına serdikleri minderlerin üzerinde uyudular. Onbirde kayığa döndüklerinde. tadında bırakması gerektiğine inandı ve öyle yaptı. kendi canına dahi can katmıştı. Ne zekâ! Onbeş yirmi beyitlik bir şarkıyı. Dadı kalfanın uyarısı üzerine herkes bir malzemeyi alarak gölgeye taşıdı. Gayet ağır kürek çekmek üzere onbir buçukta Azapkapı- . helva ve kuru köfte ortaya çıkıp. eğlencede arar.(işin farkına varıp) Hayır yakalayamazsın. dayanılmaz hal alınca dadı kalfadan başka üçü oldukları yere uzandılar. koşunuz! Yozefino koşmaya başladı. Sonra Râkım'ın yanına gelip üçü birleştiği zaman Yozefino yavaşça "Çocuğu eğlendirdim ama kendimi de yordum. çünkü her yan binlerce güzellikle doludur ama insan yalnızca güzellikle yetinmez.
Haydi bakalım. . değil mi onu konuşurlar. Herkesi bilgilendirmek ister. kırı. Onlar gezinti yerlerine gittiklerinde yerin güzel olup olmamasıyla ilgilenmezler. Zira bu şekilde yapılan gezintileri çok kimse beğenmez. Gezinti yerini beğendikleri gün "Aman geçen gün Kâğıthane'yi görmeliydin. İnsanın yaratılışı gereğidir ki. Bu piknikçi aile ise tam ezanı çeyrek geçe evlerine ulaştılar. Allah'ım ne kalabalık! Bir millet bir millet! Kimler yok! Kimler yok!" diye açıktan şaşırırlar. yirmibeş liralık veya daha fazla bir fiyat çekmek için elmaslı kordon takmak gibi gösteriş budalalığına kapılabilir. Yozefino ertesi gün için işi olduğunu ileri sürerek gelemeyeceğini anlattı. bu ise yaratılışın en kötü yansımasıdır. Biz bir de işin şu yönüne bakalım: 125 ^^* Yaratılışın bir gereği değil midir ki halkın gözünde gezintiye çıkmaktan amaç. iş öyle değil.123 sı'na yaklaşıp Yozefino'yu orada bıraktılar. hangi akla hizmetle kendini göstermekten zevk alır anlamak mümkün değil. Şimdi siz şu en aşağı dereceden başlayınız da. biri-birleriyle konuşmak içinde buralarda bulunmazlar. Kalabalık mı. İnsan beş liralık bir saate. Fakat gezintiyi adet haline getirenlerin durumu böyle değildir. Zira Rakım o gece de kendilerinde kalmasını rica ettiyse de. Bu durum insanın yaratılışında var ve herkese uygun olduğundan kimsenin fazla dikkatini çekmez. çiçekleri görmekten başka halkın durumunu görmek. Hayır. bakın bazı kendini bilmez insanlar böyledir. Ya bu gösterişten amaç? İşte dedik ya! Lezzeti o yolda olduğu içindir. kendi mutluluğunu başkalarının da duymasını ister. açıklığı. kendisinde yalnız saatini korumak için yapabileceği gay-tanın yirmibeş altın kıymeti olacak kadar servet bulunduğunu âlem görsün. Köstek neye lâzımdır? Saati korumaya lâzım olduğuna göre bu işi bir gaytan dahi görebilir. Hatta bir insan iç dünyasında mutlu değilse bile diğer insanları kendi mutluluğuna inandırmak için yalan söyleyip hile yapabilir. bu nedenle belki de halka buğz etmek gerekir. İnsan oğlunun özel durumunu incelemiş ve gözlemlemişseniz sözümü kabul eder onaylarsınız. 124 Sekizinci Bölüm Râkım'ın düzenlediği Kâğıthane pikniğini beğendiniz mi? Şu sorumuzu kötü görmeyiniz. çimenleri. kendisini Karunzâde göstermek için gereksiz ve türlü türlü yalanlara başvurur. Onlar ise ezana on dakika kala tam Tophane önlerinde durup güneşin son ışıkları Üsküdar'ın ne kadar camı varsa hepsine güzel ışığını yansıtıp adeta izlenmesini isteyerek yavaşça çekildi. insan oğlu ister ki. daha doğrusu halka kendini gösterip beğendirmek değil midir? Bu yüzden gezinti yerlerinde nufüs alabildiğince çok değil midir? Halk ise binlerce arabanın tozunu toprağını yutarak burada nasıl durur. sahrayı. düşünelim: Doğrusu saat insan için gerekli bir âlettir.
tepsi tepsi gelir ve evvel emirde arabaya uğrayıp oranın payını bıraktıktan sonra beylere sunulurdu.Felâtun Bey'in metresi olmak gibi bir şerefi herkese göstermek istediğinden ısrarla ve inatla oyun salonunda randevu verirdi. Çalgıcıların çalacakları makam alaturka ise beyler tarafından. Eğer Râkım'ın pikniğini beğenmediyseniz şu Kağıthane pikniğini beğenecek misiniz bakalım? Bir cuma günü. Kâğıthane çayırı üzerinde bir kaç bin gözün bakışı bir nokta üzerinde toplanmıştı. Bu madam elmas ve inciye boğulmuştu. Arabadan çevreye yayılan güzel seslere karşılık. Zarının kötü gelip şansının kötü gittiği geceyse Polini tarafından durmadan oynaması konusunda avuç avuç altın 127 basmaktan geri durmadı. kurabiyeler. . alafranga ise araba tarafından kumanda edilip em-rolunan müzik ansızın istenmişse havada bir lira uçar ve tam çalgıcıların ortasına düşerdi. zarı hep iyi gelirdi. Bu çıkışın nedenini de size haber verelim mi? Bir gece nasılsa Felâtun Beye oyunda zar şans getirmez. Arabanın önünde birisi Polonya muzıkası. genç. Orada bulunan herkesin bakışı bu iki 'sevgi' durumunu epey bir yere kadar izledi. Bu sırada beyler "Aşkolsun. diğeri de yerli ince çalgı olmak üzere iki takım çalgı ki. süslü bir bey iyi bir ata binerek uzaklaştı. bu sesler dünyada nam ve şan bırakırdı. Öyle diğer madamlar gibi değil. bakışlar da liranın havada dönmesiyle çevirdiği eğim içinde erir giderdi. herif avuç avuç lira saçıyor. Diğer madamlarda elmas. ama prens gibi de eğleniyor!" dediler. ışıklar. hem de Kâğıthane'nin en kalabalık olduğu cuma günlerinden birisiydi ki. bu durum anlattıklarımıza uygun mu? Bunu yapan bizim Felâtun Beydi. Zira beş on gün vardı ki. dondurmalar. inci gibi süs eşyası biraz seyrekçe görülür. sandalyeye oturmuş. Bu görüntünün bir tarafında beş altı kadar efendi. her biri ikişer 126 üçer takımın birleşmesinden oluşuyordu. Bu hâl bir buçuk iki saat kadar devam ettikten sonra madam arabasını yürüttü ardından gayet yakışıklı.İşte gezinti yerlerinin genel durumunu böylece anlattıktan sonra Râkım'ın düzenlediği pikniğin beğenilip beğe-nilmediğini sorduk. Sevgilisi matmazel Polini ısrarla rica etmemiş olsaydı belki bir kaç gün için oyuna ara verirdi. Nasıl. Bu hâlde yakın bulunan çizgiler. Lâkin Matmazel Polini mutlaka oyun salonunda bulunup -ağzından çıktığı üzere. Ama harika dediğimize dikkat gerekir. beyler tarafından da güzel ahlar işitilir. O noktada ne vardı? Gayet muhteşem iki atlı bir kupa içinde de gayet harika bir madam. neler neler.
kadını razı etmenin mümkün olamayacağını anlayınca boynunu bükerek dışarı çıkıp başka bir oda da o geceyi geçirmiş ve ertesi gün. Bunun için oyunda zarar sorunun çıkmış olmasının önemi yoktu. aç gözlü belaya! Vardı ise benim cebime girmedi ya! Sen Baden Baden'de (Almanya'da kumar oynamakla ünlü bir yerdir. Polini. şeklini bilirim. Felâtun.Bak şu maymuna bir kere! oyuncu şebek!.Bak şu para canlı. Biz biliriz. Ben oyunun zamanını. biz tanırız bir biçare alafranga beyi ki. beni de rahat bırak" deyip bir yol bulurdu. ilgisini ve acımasını çekmeyi başaramadı. Kaybettiğin gecelerin zararını da yine kendi talihsizliğine niçin yük-lemiyorsun? Felâtun. Kendine başka bir eş ara efendim. Kazandığın geceler kendi ustalığınla kazanıyordun. araya böyle bir dargınlık sokar. sizi bu konuda da bilgilendirelim: 128 Efendim.İyi ama hanım. Biçare Felâtun.Sözün kısası. Sen beni kendi hâlime bırak.) olsan ne yapacaksın? Zarar. işte aynı böyle bir sebeple yalnız terk edilmekle değil. Ya hiç sorun bulamazsa ne yapacaktı? Amma soruyorsunuz ha! Bir araç bulamaması nasıl imkansız olur? Hiç olmazsa "Sen bir kadını seviyormuşsun. benim gibi kandıran bir kadınla birlikte olmazsın. Ben de kendisini kandırmayacağım bir eş bulabilirim. kârın öz kardeşidir. yarın kazanırsın. zira Polini. Felâtun'u etkilemek için ve kendine iyice bağlamak için başka bir sorun ortaya çıkaracaktı. Matmazel Polini Felâtun'u bu derece etkilediğini görünce onu daha da çıldırtmak için yeni bir yol bulacaktı. Git o kadınla yaşa. Bu zararın acısı burnunu sızlatmış olduğundan evlerine geldiklerinde Felâtun. bir yabancı kızıyla ilişkiye girerse..Ben sana kazanamam demiyorum. Kadın bu sözü söyleyip başını pencere tarafına çevirmiş ve kendi aşkıyla çıldırmak derecesine gelen Felâtun derhal yaptığına bin pişman olmuşsa da kabahatini. Acaip! Bu kadara kadar ha! Evet. bir alafranga adam. herifi iyice kendine bağladığını görünce. Bu gün kaybettinse. Bana yakın bir dostun haber verdi. eğer alafranga dünyasının bu gibi durumundan bilgi sahibi değilseniz. pekâlâ! Bundan sonra seni. sevgilisine yüzünü astı ve bu zarara kendisinin sebep olduğunu anımsatan sözler söyledi. Polini. edepsizliğini sonunda itiraf eylediği hâlde matmazel Polini hazretlerinin dikkatini. fazla olarak bir de tokat yemişti. Fakat benim önlemimi bozan sensin. Polini. bir haftadan beri zarar iki bin liraya vardı. kadının merhametine yüz sürmek için yine . o gece yedi yüz lira kadar zarar gördü. küstahlığını. kusurunu.(gayet hiddetle) Ya! Seni ben mi kandırıyorum? Pekâlâ. Zira aşkı bir kat daha kızıştırmak ve kendisini seven adamın zaaflarından yararlanmak için iyi bir yoldur.
Doğrusu o bizi çok alaya aldı." diye birgün özellikle kendisini bulup ve görüşüp. otuz yaşında.dairesine gitmişse de kadın kendisini odasına kabul etmediğini görünce bu kere daha fazla bir ümitsizlik ve ret dolayısıyla geri dönmüştür. Evet! Kızların.öğüt vermeye de gerek yoktur. 'kan' oldu be! Babasının ölümünden sonra Felâtun Bey artık eve barka uğramamaya başlayınca konu komşu. "Birader! Zevkine sefana engel olmaya gönlüm razı olmaz. hoppa kocalar akıllı kadınlarının öğüt terini dinlemeyip onları delirtinceye kadar giderler. köpek gibi 129 yalvara yalvara ve âdeta kadının dizlerine kapanarak bir hayli elmas daha alıvermek şartıyla!. Hiç yabanın bir kaltağı sana yâr olur mu?" diye gayet dostane ve delikanlıca. gözleri önünde açılmış olduğunu görmüş ise de derhal zihnine bir yenilik daha gelerek "Ah o gözleri başka nerede bulmalı? O letafet. kendisini de bir sevgili dost olmak üzere kıza sevdirmiştir. Bin tanesi daha var. terbiye kabul etmeye yeteneğini görünce bu biçare kızı terketmek. önce kızcağızı pek hoppa bularak sevmemiş ve beğenme-mişse de. aklı başında. o Kâğıthane âlemini koca Rakım duyunca "Hah işte dediğimiz çıkmaya başladı. Hoppa kadınlar çoğunlukla akıllı kocalarının verdikleri terbiyeyi kabul ederek akıllarını başlarına alabilirler. mektepten çıkmış. şerefli Kâğıthane âlemi bu dargınlıktan barışmaya teşekkür için yapılmıştı!. Ne gerek. Bu ise namertliktir. olanca aklını başından alıp kavganın ikinci gününde. Sana. mutlaka barışmalı! Hem halk duysa ne der? Dosta düşmana karşı rezil mi olmalı?" monologu. kadınların hâli daima başkadır. Pek çok defa benim küçük düşmemle övünmeye çalıştı.. Şimdi karşılaştırın Felâtun Bey'in hâlini ki. Bu alafranga denilen alemin batak köşelerini sen benden iyi bilirsin. Bir tiyatro oyuncusuna ilgi duyup da feyiz almış bir kimsenin macerasını okudun mu? Bu hikâyelerin ansızın meydana gelmiş olması lâzım değildir. hattâ hovardaca bile bir girişle söze başlamış ve söylemediği söz kalmamış sa da Felâtun. hoppalığın en üst noktasına çıkmış Polini gibi kendisinin düşmesinden yararlanacak bir kadının eline düşmüştür. Şunu anlamalı. o cilveler! Olmayacak! Ne yapmalı yapmalı. âlemin her köşe ve bucağını öğrenmiş bir asker yüzbaşısına varıp. Mihriban hanımı hiç aklınıza getirdiğiniz var mı? Ne dersiniz ya? Mihriban hanım. Dert şunda ki." diye yeni yolların. İşte yukarıda anlattığımız şanlı. Şimdi Mihriban hanım. Elmaslara boğdum da onun için yaranamıyorum. Ancak biz bu gibi ufak tefek şeylere önem verecek olursak. hem de aydınlanmalı. Polini ile olan macera. babasından kendi payına düşen ve kocasının yönetimi altında 'bulunan servete tamamiyle sahip olarak kadın kadıncık yaşamaktadır. o şakalar. Barışmayı başardı. bu boş lafların bir dost ağzından çıktığına bir türlü inanamayarak "mutlaka . Yazarlar daima olasılıkları anlatırlar. kocası. Bir ara "Adam. şu kaltağa ne yalvarıp duruyorum? Param ile değil mi? Hınzırı ihya ettim.. bizim Felâtun Bey de öğütsüz kalmadı. nice kardeş tavsiyeleri. kıza öğüt vermeye başlayarak. Onları okuyarak hem lezzet almalı. her halde merhaba demiş olduğumuz bir adamın yok oluşuna razı olmuş olacağız. ne kadar sadık bir koca yakınlığı göstererek hoppalığı bütün bütün gidermekten başka. Bu kadar Fransız romanları okumuşsundur. terbiyesine yardımcı olmak kadar mertlik olmadığına hükümle kıza nice baba öğütleri. Ama bir dost çıkıp da Felâtun Beye öğüt verecek olsa faydası görülecek mi dersiniz? Ne mümkün! Babasından kalma serveti bu yoldu çürütüp bitirmiş ne kadar delikanlı istersiniz? Bunların her birine az öğüt verilmemiştir? Hiçbirisinin fay130 dası görülmüş müdür? Hattâ daha fazla kötüye gitmelerine hizmet etmiştir.
Ey. fikre sığmaz.. ." derler ve şu hâli takdir edenler buna hiç bir anlam veremeyenlerden çok olurdu. Zira kızları bir dereceye gelmişdiler ki. Felâtun'un sevgisi uğrunda feda eylemişmiş! Rakım bu aşk ve sevda denilen âlemin köşesini. Toplantı yerlerinde Can ile Margrit'ten haber sor132 dukları zaman anne ve baba "Onlar hocalarından başka hiç bir şeyle meşgul değildirler.Onları zorlayan yok. şu kızları müslüman mı edeceksiniz? Ziklas-Yok! . elinden gelse her gün Ziklas'ın evinden çıkmazdı. Babalan. Bu duruma hiç anlam veremeyenlerden birisi bir defasında Mister Ziklas'a dedi ki: . Rakım haftada iki defa değil. bilmem ne imiş!. Râkım'ın haftada iki defa görevli eğitim öğretim ve ders için İngiliz kızlarına etmekte olduğu devama asla zarar vermemiş olduğunu ayrıca uyarmaya gerek yok! Bahusus kızların Türkçede kuvvetleri arttıkça kendi ağızlarına ve kendi ağız ifadelerine yakışık aldırarak söyledikleri sözler zaten Canan'ın aşkıyla bütün seçkin şairler sevgilisine sonsuz derecede genişlik gelmiş olan Râkım'ın kulağına akla. tarif kabul etmez bir güzellik vermekte olduğundan. sairlerinin ettikleri tecrübelere inanmayarak. insanlara hikmet dersi vermek değil ki! Biz zevkimize bakalım. Neyse asıl amacımız. Mister ve Misters Ziklas ise Râkım'ın kadrini günden güne daha ziyade takdir etmeye başladılar. Diğer insanların tecrübelerini bizzat kabul ve önemseyerek gözö-nünde tutarsak. şerbetçe namuslu gibi yaşayabilmeyi başarabiliriz. kızlar karşılık vererek gitmezlerdi. Kendileri mecbur oluyorlar. Ziklas ailesine dair bilgi alamadık. Polini onun için tiyatrosunu. İnsan. ticaretini terketmiş! Kendi rivayetine göre her gece otuz kırk lira kazanırken bu soyut sanat. artık balo ve tiyatro gibi eğlencelerden de bir lezzet alamayarak hemen sokak kapılarından dışarı çıkmaz oldular.Rakım benim mutluluk hâlimi kıskanıyor" düşüncesiyle hiç birisini dikkkate değer bulmayıp kafasını meşgul etmedi. bucağını 131 tanımazmış! Dünyada küskütük yaşadıktan sonra âlemin ne zevki olabilirmiş? Gençlik her zaman ele girmezmiş! Bilmem ne imiş. senetler bulup irad eylemiştir. bu kadar Türkçeye zorlamaktaki kasıt ne? . bu âlemde şiddetli bir şekilde muhtaç olduğumuz tecrübeleri bizzat denemekle onlardan edinilecek fayda genişletmeye elverişli değildir. Ömrümüz o kadar azdır ki. Ah! İnsan kısmı böyledir. belki rahatça.Canım. Bahusus genç kısmı böyledir. güvenmeyerek bizzat kendisi denemek ister ve halbuki bu denemeden pişmanlıktan başka bir sonuç doğurmaz. Bahusus bir hayli vakit oldu ki. Ellerine Türkçe veyahut Farsça bir kitap veriniz de yemek içmek dahi istemezler. Yalnız bu kadarla mı kalmıştır ya? Râkım'ın babayane sözlerini birer birer red için deliller. anaları bazı toplantılara davet edilseler.
Sonunda Rakım. Hâfız'ın sâlifüzzikr gazelini kendilerine verdikten sonra. Bu sözün yerine getiriliş şeklini meraklısına anlatmak istesek de derdimiz burada Hâfız'ın Divan'ının nasıl okunduğunu göstermek isteriz.. ben seni zülüflerin perişan bir hâl-i letafet içinde göreyim.Vallahi ben size bir şey söyleyeyim mi? Korkuyorum ki. Hele kızlar. bütün Beyoğlu'nun yerden göğe kadar kefilliği vardır. Rakım hakkında Ziklas ailesince hâlâ günden güne artmakta bulunan 133 sevgi ve güvenin derecesini göstemektir. Ancak ah ne fayda ki. benim de zihnim perişan olur. hasılı her biri doğunun bir memleketindedir. elbette bunların birisine de varacaklardır. İkinci gazele geldikleri zaman: Key dihed dest în garaz bâreb ki hem destan şevcnd Hâtır-ı mecmu'-ı mâ zülf-i perîşân-ı şümâ Beytini Rakım. ne zaman senin zülüflerin perişan olursa. bunların bir ricaları üzerine de Divan-ı Hâfız'ı kendilerine baştan aşağıya kadar okutmaya söz verdi. bunda seçilmeye uygun bir beyit bile bulamadılar. bizim kızlar katolik rahibeleri gibi kocasız kalsınlar. her ders sonunda rica minnet Divan-ı Hâfiz'dan bir kaç gazel daha okuturlar ve en beğendikleri beyitleri tercümele-riyle beraber defterlerine kaydederlerdi. Allah için Rakım Efendi bizim kızlardan daha utangaç çocuktur.Ama zararı yok. bunlar arasındaki ilişki. . "Gönül ister ki.Yok! İşte bu kötüniyetinize asla katılmam.Gördünüz mü bir kere! . İşin buralarını hikâye etmekte ki amacımız. Bahusus bir kaç tane amcazadeleri halazadeleri vardır ki.Güzel ama. Râkım'dan başka kimseyi düşünmeyip ellerinden filvaki Türkçe kitaplar düşmezdi. bu emel ne zaman elverip hasıl olacak ki. Bunları yarın bir İranlı yahut Türkle evlendirecekse-niz başka. siz böyle topluluklarda bulundukça iki genç kızın bir genç hoca ile bir evde yalnız kalmalarıdır. yakınlık şöyle anlatı-labilir: Rakım "ey dağıtıcı olan kişi" den başlayarak ilk gazeli tamamen okuyup tercüme eylediğinde kızlar. . Onların da kimisi Hindistan'da. kimisi Arabistan'da. Kendisine yalnız benim değil. . Bunu açıklarsak ve bilenlere kızların hangi beyitleri seçtikleri nasıl ve ne yolda tercüme eylemiş olduğuna dikkat ederlerse.Amacımın bir yönü de de. . Kendileri daha gençtirler. Bizim kızların Türkçe öğrenmelerinden mutlaka yararlanır ve memnun olur. Zira kendilerinde tasavvufa dair hiç bir maya bulunmadığından manevi dünyadan alınacak tatlardan bunların beyni yoksundu. Ondan sonra: Aztn-i dîdâr-ı tu dârecl can ber-leb fitnede Bâz gerded . Ya Rab. sizin zülf-i perişanınızla benim isteklerim bir anda bir arada olalar?" diye tercüme etmiş olduğundan Can ile Margrit hemen kaleme sarılarak bu beyti ve bu anlamı kaydettiler. bu kızlar hiçbir toplantıda görünmez oldular.
beytin tercümesi şöyledir: Dür dar ez-hâk ü hû n dâmcn çu ber mâ be gihcrî K'en-derin r eh küste bisyârend kıtrbân-ı şümâ "Yüzünün güzelliği bütün bir dünyaya fitne oldu. "Saki be-nûr-ı bade" gazeliyle "Sûfî beyâ" gazelinden ve "Sâkiyâ ber-hîz"den hiçbir beyti seçemediler. Zira bu yol üzerinde sana kurban olarak kanını akıtmış. Rakım bu beyti de şu şekilde tercüme etmişti: "Sevgi derdinle eridim. Beni azarladın. Yalnız "Mâ bereftîm" gazelinde şu beyit kabul gördü: Beseret ger heme âlem bcserem tîğ-i zenend Ne tevûn berd-i hevû-yı tu bînln ez ser-i mâ Rakım bu cesur beyti yine cesaretle tercüme etti: "Sen ne zannediyorsun. "Eğer ân Türk-i Şîrâzi gazeline geldiklerinde: Bedem goftî vü korsenden: efâkellâh nikû goftî Cevâb-ı tellı-i mey zîbed leb-i la'l-i şeker hara beytini pek zengin ve rengin bulmuşlardı. Lâkin sonraki beyit ondan daha fazla hayretlerini çektiğinden büyük bir dikkatle onu da kaydeylediler ki. topraktan. "Be-mülâzımân-ı sultan" gazeliyle "Salâh-i kâr koca" gazeli dahi öyle geçti. Şimdi aşıkların halini görmek için bizim semtimizden geçtiğin vakit eteğini kandan. az kaldı önceki beytin kaydını silsinler. canını teslim etmiş olanlar çoktur. Fırlayıp çıksın mı. Fakat ben bu azarlamayı pek beğendim. Şimdi ise dudaklarım üzerine gelmiş olan tatlı canım seni görmek ister.134 yâ ber âycd çistfermân-ı şümâ Beytini büyük ilgi ve alakayla dinleyip tercümesiyle kaydeylediler ki. Allah'ını seversen? Halkın kınamasına ve diline düştüm diye beni korkar ve senin sevginden vazgeçer mi zannediyorsun? Senin . Nihayet perişan sözlerimden ve halimden yüreğim ağlayarak bana çok kötü sözler söyledin. Hayatımın kalan kısmından ümidim kalmadı. fermanınız nedir?" Bu anlam kızların o kadar çok hoşuna gitmişti ki. yukarıki beyitler derecesinde olmadığı için kaydından vazgeçtiler. Bu gazelden başka bir beyti seçemediler. ne akıl. Binaenaleyh her hâl ü kaide bin küstahlık etmekteyim. şeker çiğneyip şeker akıtan ağza böyle acı söz yaraşır mı? Elbette bu gül gibi ağızdan çıkan söz benim için çok tatlıdır. yukarıya kaldır." Sonra "Sabâ be-lutfbe-gû" ve "Düş ez-mescid" gazelleri okunup bunlar içinde kayıt ve yazmaya değer bir şey bulunamadı. Zira bunu 135 Rakım da aşağıda ifade edildiği şekilde ve nazikçe şöyle tercüme etmişti: "Heva ve hevesin neden olduğu perişanlık bende ne zihin bıraktı. Herkes senin uğranda can vermeyi nimet tanıdı. O dilsiz dudaklara. yoksa yerine mi dönsün. daha doğrusu kanla yoğrulmuş bu korkunç çamurdan koru. Hele "Dil mireved zi destem" gazelini âdeta anlaşılmaz bir mâna zannnedip "Rev-nak-ı ahd-i şebâbest" gazelinde kayda şayan bir "iki mazmun buldular ise de.
Daha iyi ya arkadaş. Ziklas.Sizden kaçmaz ama. o da alaturkanın tamamdır. Ziklas. Râ-kım'dan alaturka bir ziyafet örneğini görmek istemişti. alaturka bir ziyafet görmek isterseniz. onlar alaturka ziyafetin tamamını görebilirler. o ziyafette kadınlar bulunamaz. Rakım. daha iyi ya! Rakım. cümle âlem aleyhime savaş ederek başıma kılıç vururlarsa bile senin heva ve hevesini benim başımdan dışarıya çıkaramazlar. Râkım'a en büyük lezzet veren şey.O da Türkler arasında kadın. Onlar görsünler. ondan sonra birkaç gün hep bunları tekrar etmekle uğraşmışlardı.Şu ki.başına yemin ederim ki. Rakım.O hangisi bakalım? Rakım. Ziklas.Ama o hâlde hiçbir kadın göremezsiniz. Ziklas. Ziklas.Fakat işin bir yönü daha var ki. bana anlatırlar.Ben zati bu ziyafeti ancak onlar için istiyordum. benden kaçar ya! . evimde yine kadın eksik olmaz. bununla beraber beyitleri güzel okuyabilmelerine da merakı olmak sebebiyle her beyti verdikçe beş on gün onun suret-i telâffuz ve okuma 136 hatalarını düzeltmek için uğraşırdı. geçen kış için Mister Ziklas.Değilim ama." Kızlar o gece kaydedebilmiş oldukları şu beş beyti bir büyük ganimet bilerek kaydeylediler ki. kanımdan tçıkan buhar hep senin heva ve aşkının buharı olacaktır. erkek. Ziklas. kızların kendilerinde olan İngiliz diliyle Farsça okumaları idiyse de. bizim kadınlar erkeklerden kaçar.Benim ailem de benden kaçar mı? 137 Rakım.Bilirim ya! Fakat siz evli değilsiniz zannederim. Kanımı akıtsalar. Eğer bu meseleyi siz unutmuşsanız bile Mister Ziklas unutmamıştır. Binaenaleyh kızların bir Farsça beyti okumaları gerçekten insanın yüreğine heyecan verecek kadar güzeldi. Yok eğer ziyafet yalnız eşiniz Misters ile kızlarınız için olacaksa. Hatırınıza gelir mi ki. ailece olan ziyafetlerin örneğini görmek. Binaenaleyh bir gün eski sözü Râkım'a hatırlattı.Nedir o sorun? Rakım. biz müslüman olduğumuzdan. Yalnız oda kapısı tarafından bir siyah arap kolunun içeriye bir sahan uzattığını görürsünüz. Rakım.Baş üstüne efendim! Fakat işin içinde bir küçük sorun vardır. Yani demek isterim ki.
Salonda anne ile kızlar Canan'a şaşmaya başlarlar. Ziklas. Kendisi derhal yine Mösyö Ziklas'ın yanına gitmişti. esirim" diye tanıştırmak zorunda kalır. hatırını sormaya başlayınca şaşkınlıkları daha fazla artsa da soruna ayrıntılarıyla anlatılınca pek sevinip memnun oldular." sözleri söylenip iki tane araba hazırlanarak birisine Mister Ziklas ile büyük kız ve diğerine annesi bayan Ziklas ile küçük kız ve bir de Rakım binerek Azapkapısı ve Galata ve Tophane yoluyla Sahpazan'na varırlar.Ha anladım. Onlar esir denilen şeyin Amerika'da olduğu adeta hayvanlar gibi tavlaya bağlanır zannında olduklarından bu esirin nasıl bir esir olduğuna şaşmakta haklıydılar.Aman Allah'ı seversen. kendilerini bütün bütün hayret kapladı. Kızdan "Efendim beni yüz liraya aldı" cevabını alınca. Bu durumda Canan'ın esir olup olmadığını. ne vakitten beri. soruşturmaktan çekinmezler. Sonunda bunu da sordular. Misters. Rakım. çekinmeden bu dereceye kadar soru sormalarına şaşarak ve biraz da utanarak bahsedilen mücevherleri efendisinin kendisine ihsan etmiş olduğu cevabını verdi. niçin edildiğini Ziklas'a anlatır. Alaturkada öyle olacak.Bizim Mister Ziklas nerede ya? Rakım. Zira Canan'ın üzerinde yalnız üç beş yüz liralık elmas bulunması bunların aklama yatmadı. Misters.Bu oldu mu ya? Rakım. bu ziyafette gece gürültüsü olmayıp. Rakım. Hele bir iyisi ki. sonra anne ile kızları salona alır. Bir de Canan oldukça yanlış-sız bir Fransızca ile bunların hâlini. Rakım. etrafıyla sormaktan. Evvel emirde Ziklas'ı salona sokup. salon görüldükten ve Ziklas.Canan'ın odasına aşırır.Pekâlâ! deyip ileriki cuma günü için davete karar verilir. "İşte siz şimdi burada mahpussunuz" diye onu orada bırakıp. Râkım'ın güzel huyunu onayladıktan sonra kendisini -karyolasını kaldırmış ve daha genişçe bulunmuş olduğu yönle. evinde her şeyi hazır.Efendim. Rakım içeriye girerken "Kimse olmasın" sözünü söyleyip bu sözün ne demek olduğunu. Zati cumaya kaç gün var? Kaç gün varsa. her şeyi yolunda gördüğü için memnunen erkenden kalkıp soluğu Be-yoğlu'nda alır. Canan da bu meraklı konukların sıkılmadan. İşte biz yalnız burasını hallederiz. fiyatı kaç olduğunu bile sormuşlardı. İngilizlerin hâli bilinir ya! Bir problem hakkında bilgi almayı merak ettiler mi.O zaman da tam alaturka olmaz.Ziklas. Birbirine İngilizce "Canım hiç böyle bir güzel kızı yüz liraya verirler mi?" diye sorup duruyorladı. şu işi bir göreyim. o günler de geçip cuma gelir.Alaturka istemiyor musunuz? Canan salonda konukların karşısına çıkıp Râkım'ın ev 138 halkını konuklara tanıtmasası gerekiyorsa da "kız kardeşim" deyip uyduramadığı ve "Canan" diye kısa kestiği hâlde dahi karşısındakilere gerçeği tamemen açıklayamadığı için sonunda "cariyem. tam alaturka olsun da. iş olur biter. şimdi siz onunla görüşemezsiniz. . gidecek miyiz?" "Gideceğiz. nasıl esir olduğunu sorduktan başka. Kendi evine gelip de durumu dadı kalfaya açınca. biçare Fedâyî böyle ziyafete şaşırarak Rakım Efendi için bu zahmeti de memnun olarak kabul eder. "Bu elmaslar sizin midir?" dediler. "Ey. misafirler yalnız kuşluk yemeğine geleceklerdi.
. Çiçeklerini. satın alındığı zaman ancak yüz lira ederdi. iki güzel tavuğuyla bir horozunu. Râkım'ın evinde ne görseler bunlar tuhaflarına gitti.Gördünüz mü bir kere? Ne kadar iyi şey. 139 Salonda bu işler olup biterkent. Canan bunların Türkçe okuduklarını gördüğü zaman o kadar şaşırmadı. İşte sizin de öyle bir kaç bin liralık elmasınız olur. Kütüphaneyi görünce karıştırmaya başladılar. Her kitabı açıp bir kaç kelimesini gözden geçirirlerdi.Hem baba. Rakım bu durumu eşine ve kızlara haber verince onlar da uygun görerek bir ara üçü birden Ziklas'ın yanına geldiler. kızın üzerinde bir kaç bin şilinlik elmas var. Ondan sonra Râkım'ın kendi odasına girdiler. Hattâ Canan'ı da herife haber verdiler.Doğrusu Misters Ziklas. Rakım öte tarafta Zik-las'a da böyle bir alaturka ziyafetin usul ve yöntemini anlatırdı. Sonra Râkım'ın elinde çıkma olan bir roman karalamasını karıştırmaya başlayıp ancak kalemin hızından dolayı birazca okunmaz yazılmış el yazısını okuyamadılar. işte Canan gibi bir esir bile ev içinde mahpus olmuyor. iki bin lira değeri vardır. Sonunda her biri bir yere oturup söze başlandı. Canan'ın güzel terbiyesini pek beğenerek kızcağızı sevmişti. Margrit. Adı geçen hayvanları kızlar çok sevip kendileri bu kadar zengin oldukları hâlde böyle güzel şeylere sahip olmadıklarına üzüldüler. İkişer bin liradan altı bin lira." dedi. Ziklas bir iki saat eşi ve çocuklarıyla görüşmekten sıkıldığı için şu alaturkanın içine biraz da alafranga katmak ve onları kendi yanına koyuvermek isteğini Râkım'a hatırlattı.' Rakım." dedi." deyip de babası da şaşmnca Rakım "Hayır efendim! O. güvercinlerini. az para değildir. her şeyini gösterdi. benim bile köle olarak satılmaya heves edeceğim geliyor. bir kuzusunu. Rakım. Çok güzel bir Türk ve Osmanlı hanımı olurlar. Bu lakırdı üzerine biraz gülüştüler mülüştüler. Şimdi ise bin beş yüz. kuşlarını.Hapis gibi evin içinde kapalı oturmasam. Bu lakırdı da Ziklas'ın garipsemesine sebep olup "Vallahi tuhaf. Evet kızlar da edep ve terbiyesini takdir ettiler. Zira durumu efendisinden haber almıştı. Margrit. . Lâkin 140 kızlar Canan'ı bir daha görmeyi merak ettiklerinden. Niçin? Kim bilir? Birbirinin kulağına İngilizce olarak "Yüz liraya alınmış olan bir esire böyle beş altı yüz liralık elmas ihsan olunması ne demektir?" diye değerlendirme yaparlardı!. babalarının yanında duramayıp yine Canan'ın yanına. Türk hanımı olmaya razı olurdum. Her istediği yere gezmeye gidiyor.Türk hanımı değil a.Fena mı sanki? Can.Lâkin Rakım Efendi! Köleliği bir anlatıyorsunuz ki. Kızlar örnek evi de ziyaret ettiler. insan için de kıymet var ha! Ne iyi! Ben kızlar ile bacıyı satarım. Canan bunlara bahçeyi gezdirdi. Ziklas. salona gittiler. Rakım.Hay hay! Satmalı ya! Hazır hanımlar Türkçe de öğrendiler. Margrit "Baba! Benden güzel bir kızı yüz liraya satın alıyorlarmış.
Margrit- Bu evin başka odası yok mudur? Canan- Şu tarafta bir odası daha vardır ki, onda dadı kalfa yatar.. Can- Dadı kalfa ne demek? -Canan—Dadı kalfa birarap ki, efendiyi kucağında büyütmüştür. Margrit- Arap mı? Şimdi nerededir o? Canan- Aşağıda hazırlık yapıyor. Margrit- Bu oda Rakım Efendi'ye mi ait? Canan- Evet! Can- Ya siz nerede yatarsınız? Canan- Benim odam içeriki odadır. Haniya babanızın oturduğu oda. Margrit- Yok yok, orası yatak odası değil. Orada yatak yok! 141 Canan- Siz geleceksiniz diye kaldırdık. Can- Hiç öyle değil. Canan- Niçin öyle olmasın? Can- Siz Rakım Efendi'nin karışısınız. Canan- (pancar gibi kesilerek) Hayır matmazel! Ben onun esiriyim. Margrit- Yok yok, öyle de değil. Siz onun "konküben", haniya şu ne derler, odalık... Ben bilirim Osmanlılarda hep odalık var. Canan- (daha fazla bozularak) Hayır, hayır! Bizim efendi öyle şey bilmez. Can- Yoksa sizi sevmez mi? Ama sevmemiş olsa size bu kadar elmas vermezdi. Siz bizden saklıyorsunuz. Canan- (bu kızların tâ bu dereceye kadar serbestliğine canı sıkılarak) Sever ama odalık gibi değil, kardeş gibi sever. Margrit- Nafile, nafile! Hiç kardeş gibi sevmek mümkün olur mu? Siz varınız yine bizden saklayınız. Biz sizi tebrik ederiz. Rakım Efendi çok güzel, çok akıllı, çok olgun! Lakırdı bu dereceye gelince İngiliz kızlarının ikisinde de tavır değişti. Bunların yüzlerini bir ehl-i
dikkat görecek olsa âdeta Canan'ı ziyadesiyle kıskandıklarına dair yüzlerinde yüzlerce alâmet görürdü. Doğrusu kendileri bu hâlin farkında olmazlar idiyse de, Canan işi oldukça ciddiye alarak ve halbuki kızların kendisinden alıp veremedikleri ne olduğunu dahi anlayamayarak mamafih o dahi hâl ve tavrıyla kızlara biraz düşmanlık duydu. Bir aralık Canan bazı işleri için dışarı çıktı. Bu kere kızlar kendi aralarında konuşmaya başladılar. Can- Senin hakkın var Margrit. Bu kız Rakım Efendi'nin odalığıdır. Margrit- Onu bilmeyecek ne var? Dikkat etmedin mi, 142 nasıl kıpkırmızı oluyordu. Can- Lâkin güzel kız değil mi? Margrit- Oh, neresi güzel? Can- Yok yok güzeldir ama... Margrit- Aması nedir bakalım? Can- Ben demek isterim ki, Rakım Efendi'ye lâyık değildir. Margrit- Güzel dedikten sonra niçin lâyık değildir diyorsun? Can- Güzelliği için lâyıktır. Fakat ne kadar olsa esir! Ama ne zararı var? Varsın esir olsun. Esir ama bak ne kadar mesut. Rakım Efendi'nin odalığı olmuş. O güzel, Rakım Efendi güzel. Hem güzel, hem kâmil... Margrit- Sen de galiba kıskanıyorsun. Can- Ne kıskanayım? Margrit- Vallahi hülya bu ya! böyle bir esir olmayı benim dahi canım isterdi. Ben Rakım Efendi'nin odalığı olsam gece gündüz ona Farsça şiirler okutur dinlerdim. Can- Bakalım bu zavallı esire bize ettiği kadar davranış gösteriyor mu? Biz kim? O... Margrit- Ben sana bir şey söyleyeyim mi Can? Rakım Efendi bu esiri mutlaka pek seviyor. Bize dediği gibi Türkçe okuttuktan sonra bak Fransızca da okutmuş. Can- Hem dışarıdaki piyanoyu gördün mü? . Margrit- Gördüm, ama bakalım onu kız mı çalıyor? Can- Ya kim çalacak? Rakım Efendi piyano çalmasını bilmez. Margrit- Gördün mü bir kere? Demek oluyor ki, hoca bulmuş, ona piyano da öğretmiş. Demincek ne diyordu? Bu kız alındığı zaman yüz lira ancak ederdi. Şimdi iki bin lira eder diyordu. İşte onu böyle eğitip öğrtettiği ettiği için
143 bu kadar kıymet buluyor demektir. Biz hikâyemizce asıl Can ile Margrit ve Canan arasında oluşan sözlere muhtaç olduğumuzdan, ona dair ayrıntı verdik. Öteki odada Rakım ve karı-koca Ziklas'lar arasında konuşulan sözlerse hep gereksiz şeylerdi. Sonra kızlar da salona çıkarak Canan da yanlarında olduğu hâlde piyanoya oturdular. Artık Ziklas'ta keyifler katmerleşmeye başladı. Gah alafranga, gah alaturka havalar çaldılar. Bahusus en sevdikleri "Ey sabâ esme nigârım" şarkısını iki defa çaldılar. Nihayet yemek vakti gelmekle Rakım yuvarlak sofra iskemlesi, pirinç sini, sofra bezi, uzun peşkir elinde olduğu hâlde Ziklas'n bulunduğu odaya girip kaşıklık kesesi, ekmek sepeti, tuzluk, biberlik, erkân minderleri, hasılı tam alaturka bir sofranın bütün malzemeleri Ziklas'a gösterdi. Deli İngiliz bunları alıp birer birer bakar ve her biri hakkında geniş bilgi alıp her aldığı bilgiye de başka başka şaşardı. Hepsi sofraya oturdular. Usûl gereği çorbayı içtiler. Sonra daha sonra kendisine haber vermiş olduğu gibi bir arap eli yahni tabağını kapı arasından uzattı. Ziklas bunu görünce o kadarşaşırdı ki, merakından kalkıp araba bakacağı geldi. Hattâ kızlar yerlerinden davranmışlardı bile. Annelerinin önlemesiyle oturdular. Henüz alafranga sofrada yemek yememiş olan bir Türk'ün alafranga usulüyle yemek yediğini görmek doğrusu insanı güldürür. Ezcümle önünde tabak bulunan eti bıçakla keserek çatalla yemeyi beceremeyenler, elleriyle kopardıktan sonra çatalla saplayıp aldıkları görülür ki, bu acemilik, insanın pek hoşuna gider. Lâkin hiç alaturka yemek yememiş bir İngiliz'in alaturka yemek yemesi insanı katılınca-ya kadar güldürecek bir şeydir. Hele bugünkü misafirlerin yemek yemeleri kendilerini dahi güldürmekteydi ya! Örneğin, yahni sıcak sıcak gelmiş olduğundan Ziklas acele ile 144 parmaklarını tabağın derinliğine daldırdığı anda can acısıyla kolunu yıldırım gibi bir hızla geriye çekerken yanında bulunan eşine bir dirsek vurup biçare karıyı devirmesi az buz kahkahalarla gülünecek seyirlerden değildi. Her ne hâl ise, yemek yenildi, ikindi üzeri idi ki, konuklar döndüler. Ancak M i ster ve Misters Ziklas bir kaç gün önce madam Yozefino'nun Râkım'ın evinde alaturka yaşayıştan aldığı lezzeti alarak gittiler. Kızlar ise hattâ oraya geldiklerine dahi pişman olarak gittiler. Niçin? Kim bilir? Şu kadar var ki, bunlar Canan'da her ne gör-müşlerse hepsini kıskanarak gitmişlerdi. Bunu da ister çocukluklarına veriniz, ister... 145 Dokuzuncu Bölüm Durumlar yine bildiğimiz suretle gitmeye başladı. Yani Rakım her suretle mütercimlik, yazarlık ve öğretmenlik hizmetlerini iyi bir şekilde devam ettirdi. Durumlarda görülen küçüklük değişiklikler varsa, o da kızların Râkım'a karşı bakış ve düşüncelerinin değişmesiydi.
Bu konuşturmalar147 da ise Can. dilleşirlermiş. Ondan sonra kızların tavrı daha başka bir şekle dönüştü. velhasıl âlemde varı bulunan Râkım'ın mutluluk hâline dair aramadığı hâlde bulduğu bu şekil görüntüler yeterli olup bunun alt tarafını dahi Canan kendisinden gizlemeyerek haber verirdi. süslü bir kız olsun! Yukarı hizmetçisinin üzerinde üç beşyüz liralık elmas bulunsun!" diye bir garipseme gösterir ve bu gariplik Râkım'ın zihnine hücum eden şüphelere gayet kuvvet verirdi. Uzun lafın kısası. . öyle olur olmaz cevaplarla yetinmiyor. buğz ve düşmanlık içerir bir takım durumlar ve tavırlar gösterdiler." dedi. Hazır söz bu kadar açılmışken Rakım biraz daha açarak şüphesini halletmek istedi. Canan'ın ne yolda eğitilip öğretildiğinden başlayarak şu anki durumuna evine hizmet ve amacına dair sorular sorulurdu. zihnine gelen . Ancak Çan'da merak bir derecede idi ki. Canan hakkında aldığı şu cevaba da hiç olmazsa "Acaip!" Fam do şambr. Rakım bu soruların kaynağını bulmak için pek zihni çabaya muhtaç değilse de soruların çıkış gerekçeseni beğenmediğinden. Fakat ertesi defa gittiğinde kızlar. Binaenaleyh bir gece dersi dahi terkeylemiş-ti. ders bizim için en büyük bir eğlence oluyor? Biz yürek sıkıntılarımızı hep bu dersle def ediyoruz. "Bilmez misiniz ki. Aman Allah'ınızı severseniz. dersi niçin terkeyledi-ğini ve ne mâni olduğunu ve gelmediği için canları pek ziyade sıkıldığını açıklayarak Can. gerdanında filânında görülen siyahlıklar Canan gibi bir cariye ve Canan mevkiinde bulunan bir karı için yüz karası addolunacak izlerden sayılmayıp bilâkis yüz aklığına delâlet edebilirdi. Eğer dadı kalfa meraklı bir kadın olsaydı ihtimal ki daha lâtif görüntüleri bile izleyebilirdi." düşüncesiyle yine sözü kısa kesmeye lüzum gördü. Kızın verdiği 148 bilgiye göre geceleri efendisi. her şüpheyi bertaraf eder ve her soruya uygun bir cevap bulup örneğin kızın şu anki durumu evde hizmet ve emel üzerine bulunmakta olduğuna dahi "Dadı kalfa pek yalnızdır. "Yukarı hizmetçisi bu kadar genç. Ders bittikten sonra edilen sözler. İngilizlere verilen davetten üç ay kadar zaman daha geçti. Hem de bu durum öyle farkına varılmayacak ve anlaşılmayacak şeyler değildi. Canan'ı huzuruna çağırıp bir kaç saatler hâlleşir. Bu süre içinde Canan'ın. güzel. Lâkin ara bir Canan'ın yüzünde. Hattâ Rakım bu hâlleri âdeta kendisinin oraca zan-dan sonra lüzumu kalmamış olmak gibi bir mânaya yüklemeye başladı. küçük kardeşine göre geride kalırdı. Ancak "Söz sözü açar. efendisinin. Canan'ın durumunun incelenmesinden başka bir şey değildi. Zaten yukarı hizmeti için de bir adam lâzım değil mi? işte Canan evin içinde yukarı hizmetine özgü bir kızdır." demişti.Meselâ davetten bir kaç ve belki beş on gün sonraya kadar Rakım bunlarla üç dört defa daha buluşmuş ve birleşmiş olduğu hâlde kızların ikisi de hele büyüğü yani Can o sevgili öğretmenlerine âdeta kin. efendisi huzurundaki hürriyeti biraz daha genişleyip dadı kalfanın gözleri ara bir salon içinde Râkım'ın kolları Canan'ın boynunda olduğu gözüne ilişir oldu. açılan sözler istenilmeyen sözlere kadar varır'. Lâkin oğlunun. ne gibi olayların oluşunu haber verirdi? Vallahi doğrusunu isterseniz haber verdiği olaylar içinde hakikaten pek çok gizlilikler bulunabilirdi.
gerdanında merdanında görülürdü. belki patates kadar renksiz oldu kaldı. Ettiği sefahatler yolunda servetinin üçte biri kadarı elden gittikten sonra onun yerine ister istemez o miktar akıl gelmiş olduğundan güya az masrafla yaşamak için mevsimin dahi durumuna uygun hareketle Büyükde-re'de bir ev edinmiş ve madamasını dahi oraya aldırmıştı. Babası "Haydi kızım.'nin fiyatla fazla masrafı artık kendisine ağır gelmeye ve çok pahalı görünmeye başlamıştı. Bu hastalık nedir? Kimse bilmez. İşte bu sevgiyi gösteriş tarzı dolayısıy-ladır ki. Nerede iyi . Geceleri Rakım. hususiyetini. sevgisini. ayva gibi de değil. kızı kıra değil. Felâtun Beyi hatırda tutuyor musunuz?. dolaştırır.. cennete götürse eğlendiremediğini görürdü. Lâkin ne fayda ki. İşte Can da öyle oldu. Bu hükmün en büyük kuvveti Felâtun Bey üzerinde görünmekte idi. sararır. "Siz neresini isterseniz oraya gidelim. Evet." dediği zaman kızı âdeta endişeyle rıza gösterip. Biraz gezmeye gidelim. bugün de nereye gidelim?" dedikçe kız." der ve babası. eğlendirirdi. zayıflar. Otel C. Felâtun Beyin de demiş olduğu yönle havuç ve hattâ pancar gibi olan o gürbüz İngiliz kızı. aklını başına almaya başladı ha! 149 Evet! Zira akçe ile akıl ikisi bir yerde pek de duramaz-mış. Lâkin Rakım için her mutluluk biraz göz yaşı ile karışık olarak akıp gelmek nasibi olduğu yönle bu kadarcık bir mutluluk dahi bir hayli göz yaşları karşılığında olmuştu. Zira onların hâli zihnimizi gıcıklamaya başladı. Adam bırak şu hoppa zevzeği!. Kızcağız bir yerde oturamaz. Benim için her yer birdir. biçare büyük kız yani Can bir hastalığa düştü. Vay! Demek oluyor ki. sadakatini göstererek. O mavi gözler çukulaşıp köhne firuzeye dönmüştü. Şöyle ki: Efendisinin her haftada iki gece ders vermek için evlerine giderek gece yarılarına kadar kaldığı öğrenciler nasıl şeyler olduklarını Canan gördükten sonra birçok kuruntular içini yiyip bitirmeye başlamıştı. öyle oldu. Böyle bir hastalığa düşen kimse ne olur bilirsiniz ya! Günden güne solar. İngiliz kızlarına. Yok ama! Bu hikâyenin yarısıdahi ona özgüdür. Biçare Canan'dan bu ız-tırap hâlini gider meye Rakım sivgisinden dolayı mecbur değil midir ya? Ey. bir sevgili sevgilisinin bu gibi üzüntüsünü nasıl giderir? Elbet iltifatını. Dudakları dertli koyunların akciğerleri gibi olmuştu.Aferin Rakım! Gerçekten mesut idi ha! Evet! Öyle idi. babası "Ey. evine geldikçe kızın gözlerini kıpkırmızı bulur ve hattâ bazı kere dahi kirpikleri hâlâ yaş ve sesi hâlâ titrek ve nefesi dar ve göğsü dolu olduğu hâlde rastgetirirdi. Şu üç aylık zaman içinde onun durumunun ne dereceye vardığını bilmeye mecburuz. O kadar sevdiği ve elinden düşürmediği Türkçe kitaplar dahi artık kendisini eğlendirememeye başladı. Ortada hastalığın vücudu yok ki! Başlangıcı azim bir iç sıkıntısı oldu. babası ve annesi bu hâle ziyadesiyle merak ederek doktorların da onayıyla her gün kızcağızı arabaya bindirip Taksim'den aşağı kırlara kadar götürür.. Ancak kız bununla da eğle-nemez oldu. Biz şimdilik İngiliz kızlarına bakalım. Canan'ın yüzünde. Kızcağızın bu hâle girişine Rakım da acırdı. işte arabamız hazır.
hocasını görünce biraz güler yüz gösterdi ki şu 151 hâl. Kız. Ziklas'ın evinde bulundu.. Evet ondan sonra daha beter oldu. Rakını. Rakım.Kimin yüreği acımıyor? Ertesi sabah erkenden Rakım kendisini Kadıköyü'nde buldu. yarın giderim. siz arada bir kendisini ziyaret ederseniz memnun olacakmış. bunlar yanlarında Margrit dahi olduğu hâlde Kadıkö-yü'ne damladılar. kız kardeşini Hafız Divanı elinde olduğu hâlde buldu!. geçer!" deyip başka bir şey söylemezdi. Evlerine girdiğinin üçüncü günü idi ki.Gece vakti nasıl olur ya? Sonra ev sahiplerine eziyet vermiş olurum. Ziklas. ah analık! Öğle üzeri idi ki. Margrit. Bir aralık Türkçe dersi dahi tatil eylediler. Bir aralık kızı Kadıköyü'nde bulunan dostlarının evine hava değiştirmeye gönderdiler.150 bir doktora ratgelse bu hastalığın belirtilerini söyleyip doktorun fikrini sorarsa da. Ey. ev halkınca da sevinç sebebi olarak derhal durumu anne ve babasına yazdılar. Can da annesini ve babasını görünce daha daha bir yakınlık gösterdi ki. Evine yani kız kardeşine Türkçe şairler kitabını göndermesine dair mektup yazıp kenarına "Rakım Efendi arada bir kendisini yoklamaya gelirse memnun olacağını dahi" ek not olarak yazmıştı. kitabı göndermekle beraber ekini de babasına gösterdi. babası ondan esirger mi? Derhal Râkım'a adam gönderip o akşam fevkalâde olarak Rakım. Ziklas. ben kefilim. O gün akşama kadar oturup akşam üzeri Çan'ın da birlikte gitmeye istemesiyle buna da ziyadesiyle memnun olarak ailece eve döndüler.Canım Rakım Efendi! Size bir şey rica edeceğim. "Zararı yok. Hiç dünyada Çan'ı memnun edecek bir şey olur da. O zamana kadar kendisini tedavi etmekte bulunan Doktor Z. Ah babalık. dahi kızın hastalığının ne olduğunu bir . herkes Çan'ın bu ruh hâlinden memnun kaldılar. Zira Çan'ın güler yüz göstermesi kendileri için pek büyük nimetti. Bizim Can diyor ki. kızın tavrı bütün bütün bozulup âdeta yatağa düştü. Osmanlılarda yoktur. Ziklas. Menfaatin bu yönünü düşünmek belki Avrupalılarda varsa bile. Baş üstüne.. Can.Estağfurullah Mister Ziklas.. doktor biraz düşünüp taşındıktan ve bu hasta kimin nesi olduğunu sorup da Râkım'ın da kendisine ilgilendiren pek aziz bir kız olduğu cevabını aldıktan sonra sözünü yüzünü onaylamaya onaylamaya.Of! Evet öyle! Şu kıza bir yüreğim acıyor ki! Rakım. Doğrusu bu hizmet sizi kendi karınıza hizmetten men ederse de korkmaymız. Lâkin biçarenin can sıkıntısı orada bir kat daha arttı.Bu akşam gitseniz? Doğrusu vapurlar yoktur ama bir 'kayık tutarsınız. bari kız ondan sonra.
Herkes. O fıkra ne idi? Fıkra nenize lâzım? Ettiği harekete bakınız da. Nihayet bir gece yakın tarihi okurken bir fıkraya rastlayıp. son derece zayıflık içindeydi. ertesi gün o fıkra gereğince hareket etmeye karar verdi. söylemesi ayıp zannolunmasın.Efendim. Doktorla babası ellerini kızın yüreği üzerine koyup kalbinin gayet zayıf olarak vurmakta bulunduğuna dikkat ettiler. Biçare kızcağız. Doktor derhal Ziklas'ın kolunu dirseğiyle dürttü. hastanın odasında bulundukları sırada diğer bir odada doktorla Ziklas arasında şöyle bir konuşma geçti: Doktor. İkindi vakti doktor bu adamları istediği gibi bir odada hazır buldu. o gün ikindiye doğru bu adamların cümlesini orada hazır bulunmasını talep edip fakat hiç birisi hastanın yanına sokulmayarak başka bir odada alıkonulmasını tavsiye eyledi. En evvel içeriye giren komşu çocuğu bir Italyandı. uşaklardan başka ancak iki üç adam sayabildi. Doktor tarafından vuku bulan işaret üzerine Sirano çıkıp ikinci defasında yine komşulardan usta bir Rum girmişti. sevinç alâmetleri de görüldü. Ziklas da"Anladım" makamında gözlerini kapadı.. Kalpte hâlâ fevkalâde bir hareket yok. Halbuki Râkım'm girişi üzerine kızda görülen değişiklik yalnız bu kadarda değildi. bu hastalığın izlerini de tamamiyle göremezdi. Tabip Z. Ziklas kendi ailesi halkı ile Râkım'dan. Âh zayıf kalbin! Doktor. Misters Ziklas'a bu adamların birisini içeriye 152 sokup o çıktıktan sonra diğerini göndermesini öğütleyerek kendisi Mister Ziklas ile beraber hastanın yanına girdi. Yüzünde birtakım kızarıklık. göğsünü yarıp fırlayacağından korktum bile.türlü teşhis edemeyip verem olmasında karar kılar idiyse de. Ondan sonra arabacı Fransız girip yine bir değişiklik görmeyerek dördüncü nöbette içeriye Rakım girdi ve daha kapıdan girerken kalp uykudan uyanır gibi silkinip şiddetle vurmaya başladı!. Hocasıyla herkesten fazla hâl ve hatır soruştu. sevgi. Ertesi sabah Ziklas'ın evine gelip kızın sürekli kimlerle görüşmekte bulunduğunu sordu. . Oturdu ya! Doktorsa artık sair durumu yetererince görüp tatmin olduğundan herkesi aynı yere topladı. iyi misiniz?" diye çocuğun hâl ve hatırını sordu. Sirano gelip hastanın elini tuttuğu ve o dahi hâl hatır sorduğu hâlde Çan'ın yüreğindeki harekete hiç bir arıza gelmeyip kalbinin olgunluğuyla rahatladığı görülürdü. Kız kendisini görünce biçare kendi derdini bırakıp "Nasılsınız Mösyö Sira-no. Bu 153 kızın hastalığı. işi anlarsınız.Onu kim anlamaz? Elimin altındaki yüreğin. delicesine aşk hastalığıdır. Âdeta kalkıp yatağı içinde oturmak istedi.Hocası girdiği zaman yüreğin harekâtında olan değişikliği anladınız mı? Ziklas.
Aşka. Ziklas.Bir faydası olur mu? Doktor. artık işin sallanacak yeri kalmadığını da söylerim. hiç bir eser göremedim.Ey. Doktor. Ziklas.Ziklas..Aman Mösyö Z.Hayır! Belki bir hafta evvel ölürde kurtulur.Doğrusu siz baba olduğunuz için size bu kadarını söylemek gerekmezse de. Lâkin bir kızın. Öyle değil mi? Doktor. Size dahasmı mı söyleyeyim? Eğer bunlar Rakım Efendi ile sevişerek. Böyle genç bir hocayı kızların yanına sokmamalıydınız.Ben de böyle tanır ve Rakım hakkındaki güzel inancım üzerine yemin dahi edebilirim. Ziklas. bir erkeği sevmesi için erkek tarafından ona bir söz söylenmek gerekmez. Halbuki. . Ziklas. Yani bugüne kadar Rakım. Ziklas. Siz bunu daha evvelden düşünmeliydiniz. Var ama zannıma göre yapılamayacak bir ilaç.(sonsuz bir heyecana düşüp bir müddet sessizlikten sonra) Kızı öldürmeye mi razı olayım? Bana kalırsa ben veririm.Ben de sizinle beraberim. Bu kız şu haliyle daha iki ay yaşayamaz.Ben yaparım! Doktor.Siz Rakım Efendi'yi tanımaz mısınız? Doktor.Sonra? Bu kız ne olacak? Doktor.Kızınızı Mösyö Râkım'a verebilir misiniz? Ziklas. ilgiye dair delâlet eder hiç bir değişiklik.! Doktor.Öyleyse bu sevgide Rakım Efendi'ye olacak.Amanı zamanı bu! Doğrusu buna bir ilâç var. Doktor.Bunun ilâcı yoktur efendim. Gayeti bu hastalığa bedel bir ahlâksız hastalığı gelirdi.Olabilir ya! Sizin bileceğiniz şey! İsterseniz hoca efendiyi kızın yanma girmekten men ederiz. Ziklas. hiç bir tavır göstermemiştir derim.. kıza böyle bir ümit verecek hiç bir söz söylememiş154 tir.Benim söylemekliğime gerek bırakmadınız. hâlleşerek sevişmiş olsa idiler kızınızda bu hastalık olmazdı. Ziklas. bunun ilâcı? Doktor. Âdeta kıza kardeşçe acımaktaydı.
Artık başka bir işe bakmayıp doğruca Beyoğ-lu'na gitti. O akşam Mister Ziklas gündüzki muayene sırrını karısına açtı ve kızın derdine ilâç ancak kendisini Râkım'a vermek olduğunu da söyledi. kendi kendisine kıymıştır. Râkım'ın Can hakkındaki insanlık sevgisi ve şefkat icabından başka hiç bir şey değildir.Vallahi Mösyö Z. Binaenaleyh hastaya ne kadar fazla acırsa bu beraberlik hep Can hakkında olan özel ve samimi sevgiden doğardı. Biçare kızcağızım kendi kendisine etmiş. Bununla beraber Canan'in Rakım nezdinde cesareti ne kadar artabilmiş olduğunu dahi görüyor musunuz? Ertesi sabah Mister Ziklas'ın adamı yine gelip Râkım'ı davet etti.Ziklas. Vay Madam Ziklas'taki telâş.. Râkım'ı razı edersem ben bu kızı Râkım'a veririm.. şüpheden değil! Sizi pek üzgün gördüm de onun için. evvelce vermiş olduğu görüşün pisliğine anlayıp ağlayarak o dahi kocasıyla oy birliği etti. Hattâ muayene günü akşam üzeri kendi evine döndükten sonra. kızı.. dayızadeleri filânları varken başkasına ve bahusus bir Türk'e ve bahusus kendi hocasına vermek arını nasıl kabulleneceğini kocasına sorarak ölümüne razı olmak lâzım geleceğini hükmeyle-di. Rakım. Hiç bir anne kızının ölümüne razı olabilir mi? Bir iki saat sonra. İşte o günkü muayene bu suretle yapılıp ancak bu muayene sırrından ne kızların. Vah biçare Misters Ziklas! Yüreğinin onaylamayacağı bir hükmü vermişti. Bakalım validesini.Nasıl üzülmem ya? Dağ gibi bir genç kız ölüm yatağında bulunsun da acımamak mümkün müdür? İşte görüyorsunuz ya..Allah Allah! De bakayım şimdi." sözü bu bölümde basmakalıp bir söz değil midir? Kalktı. şiddetli şaşırmaya! itirazı kesinlikle reddeyledi. Doktor. ile beraber bir odada bulup o dabunların yanına girdi. Acaba kızın hastalığı kendi aşkından ibaret olduğunu 155 olsun bilir miydi? Hayır! Can.(bir korkuyla) Hayır efendiciğim. Öldürmek-tense. yüzü gözü sarkık büyük bir karamsarlık içinde gelmiş ve bunun sebebini gerek dadı kalfa ve gerek Canan sorduğu zaman Çan'ın ölüm hâlinde hasta olduğunu söylemiş olmasıyla o gece Canan. Mister Ziklas'ı doktor Mösyö Z. O günkü muayene sırrından Râkım'ın hiçbir haberi olmadığını söylemiştik. Ben Râkım'da böyle bir fikir olduğunu mümkün değil teslim edemem.. şüpheye bir kat daha kuvvet ver! Canan. bu hasedin varlık ve kaynağını yürek altında gizli olan bir aşk ve heva olması olanağını bulamamıştı. ne de hattâ Madam Ziklas'ın asla haberleri yoktu. bir genç kızın ölüm hâlinde hasta olmasına acıma duyduğu sebeple üzüntüsünü belli ettiği halde kendisinin Can hakkında bu kadar yakınlığını dahi sormaya cesaret etmişti. Kızın bu kadar amcazadeleri. pek doğru söylüyorsunuz. belki ümitler kuvvet-leşir. ne Râkım'ın. .. Rakım cümleden evvel Çan'ın hâlini sormuşsa da gelen adam ne bilgi verecek? "Bu gün daha ziyade iyicedir.Eğer öyle bir şey olursa. biçare Canan için kendisini konuşturduğu zamanlar Canan'ı kıskandığını anlamışsa da.. Rakım.
(sözünü kesmeyerek) Zira yüreğimi yokluyo-rum.Hem sebebi hastalığı sizmişsiniz. Bu kız şu hâlde kalırsa ölecektir.! Benim hiç düşünmemiş olduğum şeyler mi ihtar edeceksiniz? Ziklas. kardeşim gibi.(ağlayarak) Zararı yok Mösyö Rakım. yokluyorum da vallahi içinde böyle bir his bulamıyorum. zararı yok.Buraları bizce.! Tabip. Bu aşk.(bet beniz kireç kesilip buz gibi dondu kaldı. yani ailece kabul görür.Dostum! Bu kızın hastalığı. Eğer sizden istediğimiz şifayı vermezseniz. bilir misiniz? Rakım.(ayakları suya ererek çok fazla bozulup) Aman Mösyö Z.Ben eminim a çocuk! 157 Rakım.) Doktor.Biliyoruz. severim. O şey ki. Rakım. Ziklas ve doktor. namusum başına yemin ederim ki.? Doktor. Öğünerek söylerim ki. Rakım. siz hiç düşünmemiş olduğunuz hâlde. Rakım. Biz hiç sizin düşünmemiş olduğunuz şeyi bildireceğiz. Doğrusu Çan'ı sevdim.(sözünü kesmeyerek) Onlar da beni severler ama dinim. bu sevgi dahi sizedir. Lâkın evlâdım gibi. .Bizim hastanın hastalığının sizmişsiniz. Rakım. sevgi hastalığıdır ve bu aşk. sizin aşkınızdır. Can pek çoktan beri düşünmektedir.Hayrola Mösyö Z. bir hareket bile görmedim. Margrit'i dahi severim. ben bu söylediğiniz lakırdıdan şu saate kadar haberdar olmadığım gibi hâlâ dahi buna inanamayacağım geliyor. Rakım. halis dostum gibi severim. Dünkü muayene bu durumu ispat etti.(Lakırdının farkına varamadı ise de her halde telâşını belli etmeyerek) Neden Mösyö Z.Mister Ziklas! Mösyö Z. hem de biz şimdi şifasını sizden bekliyoruz. şimdiye kadar ben kendilerinden bu sizin sözlerinizi onaylayacak ve kuvvetlendirecek bir harf bile işitmedim. Ziklas. Fakat size dediğim gibi bu kızın derdi aşktır.! Sizi her ne suretle isterseniz temin için her nasıl yemin isterseniz edeyim ki. aşk hastalığıdır.Ey. Sizden şüphemiz yoktur.Hastanın hâlini sorduktan ve iyi kötü bir cevap aldık156 tan ve dereden tepeden bir kaç söz daha konuştuktan sonra: Doktor. dostum. Doktor. delikanlı! Biz sizi bu gün niçin çağırdık. belki biraz ümit yolu açılır.
sizi! Ne yapayım? Bu işte ne sizin. Ziklas.Evet. işte haber aldığınız cariye benim esimdir. Lâkin işin içinde başka şey var.Bizi ayıplamamanızı öncelikle rica ederiz. makin lâzım değil. size akrabalık ve dostluğumdan da yakın olan malımını üçyüz bin İngiliz lirası derecesinde bir de servet arzediyorum. Çünkü bütün malım iki kızımındır. Şu ki. Ziklas. Mister Ziklas ise serbest bir adamdır.işte böyle olacak. (Canan'ın kulakları çınlasın. Doktor.) Doktor. Menfaattir bile! Rakım. Rakım. Lâkin. Fakat ben zannederim ki. inanmanızı rica ederim.. Başka kimsenin değildir.Zati o kız.(heyecan ve halecanla) Kimi? Beni mi? Ziklas.(daha ziyade telâşla) Aman Mister Ziklas!.Rakım Efendi. İslam kötü müdür? Hep bir Allah'a tapmıyor muyuz? İnancımız arasında ne kadar fark var ki? |sa ve Meryem dahi bi bir kızı helakten kurtarmak için İslâm olmak suretinde mezhep değiştirmesine izin verir. Eğer bu defa kızı. Misler Ziklas'a damat olmak sizin için fedakârlık değil. Zira görüyorsunuz ki bir gencecik kızı ölümün kara pençesinden kurtarmak için çalışıyoruz. kendinize güvenişiniz.Canım orası belli. Rakım. Şimdi sizi Mister Ziklas kendisine damat etmek istiyor.Rakım.. Rakım.Hayır efendim. olgunluğunuz. Bize bu fedakârlığı etmeli. Rakım. Ben de kendimde bu şerefe liyakat göremiyorum. 158 Doktor.(ağlayarak) Evet oğlum. Sizin dininizin izni de vardır zannederim.Hatta nikahlı olsanız bile bir engel mi var? Osmanlılar nikahlı eşlerinden kolayca ayrılıp bir .Benim elimden ne gelir? Doktor.Ne diyorsunuz Allah'ı severseniz? Ben kızımın müslüman olmasına da razı olurum. ben evliyim..Efendim oraları hep kolay. şu elini uzatmakta bulunan ölümden kurtarırsan. o cariye olsa olsa sizin bir odalığınız olabilir.Artık lakin.. irfanınız. Doktor. kibar tavrınız hep bir kızı bağlayacak hâllerdir.Şu lakırdınıza inanmak için bana izin buyurmanızı rica ederim Mösyö Rakım. Rakım Efendi! Ben bu iş için size servetimin yarısını arzetmekteyim. ne bizim kabahatimiz olmadığı gibi sanki kızın da kabahati yoktur..Ne mutluluk! Ziklas. Ziklas. ilminiz. bilâkis şereftir.Evli mi? Rakım. Ziklas. Sizin gibi bir meleği kim sevmez oğlum? Güzelliğiniz.
Öyle değil mi Mösyö Rakım? Rakım. bilir misiniz? Hele doktor âdeta Râkım'ın bu kadar tokgözlülüğünü eşekliğine yüklemek istedi. Fakat şaşırdım. Bilirsiniz ki. O kız bu yuvaya esir iken ben onu mesut ettim inancını göz159 lerim önüne alarak bu inançla kendimi mutlu etmişimdir. Râkım'ın şu sözüne gerek Ziklas. var kıza duyurmadan gizlice Canan'a olan aşkını yine koru!" dedi. yani demek isterim ki.başka kadına nikah kıyabilirler. Nasıl mümkün olur ki ben para için veya başka bir ümit için Canan'ı ağlatayım. Lâkin isterseniz daha ziyade garipseyiniz. Doktor. beni bu tekliften af buyurunuz. bu sırrı saklarlar.(yüzü daha ziyade değişerek) Bu sözlerini anlayamıyorum doktor efendi. Rakım Efendi beni kardeş. bari şu Ziklas'ın teklifini kabul et de.Delikanlılık bu. gerek doktor ne kadar şaştılar. âşıkane sevgi. kardeşlik sevgisinden daha kuvvetlidir. siz dikkatlice bakınız. Emrederseniz bir daha konağınıza da gelmem. Ben kendisini böyle 160 yatak içinde gördükçe ne hâllere girdiğime dikkat etmiyorsa. Doktor.Evet efendim.. O da. bu fikir Misler Ziklas'a da geldi. sonra sen yine Canan'ınla zevk et!" gibi mânalar dadokto-run zihnine geldi. Doktor.. iste Rakım bunu da kabul edemedi... söz söyleyeyim. Rakım. "Değil şu kızımı al da. doktorlarla papazlar her sırrı bilirler ama. . benim gibi bir çocuğa ettiğiniz şu teklif hayat demektir. Pek ister seniz siz de Râkım'in eşekliğine kanaat getiriniz.(zorunlu bir davranışla) Ah! Öyle doktor efendi. ders vererek ekmek paramı kazanmakta.Mösyö Rakım bana bir sırrını söyledi. Can. öyle! Söylemeye dilim varmıyor ki. Sizin böyle yatağa girdiğiniz günden beri derecesi bir kat daha artmaktadır.. Rica ederim efendim. gerçek mi söylüyorsunuz? Rakım.Hayır efendim. Can. Bari siz söyleyiniz.. Halka arzuhal ve evrak yazarak. Hususiyle dostluğumuzu milyonlara değiştirmem! Lâkin ben gönlümü Canan'a vermişimdir.Şimdiye kadar sizde ben böyle bir hastalık olduğunu zan bile etmemiştim. bu da değildir matmazel. Doktor.(bütün bütün başkalaşarak) Anladım. Bu işe siz de şaşırdınız mı? Öyleyse garipsemenize şunu dahi katınız ki. "A budala! Birinin yerine olsun. Fakat bizim asıl arzedeceğimiz şey. hâlimi kendim arzedeyim.Acaip! Rakım efendi.(bu sözleri büyük bir olgunlukla dinledikten sonra) Mister Ziklas! Ben fakir bir çocuğum. ayıp değil a! Rakım Efendi'nin size. ellerinizi öpeyim. Can.Pek gerçek efendim! Can.
Can. benim onu sevişim gibi değildir. Hattâ gelip size kendisi evlilik teklif edecekti.Evet kızım. şayet siz utanırsınız. "Gerçek söylüyorum matmazel. Ziklas ve Rakım da geldiler.Rakım Efendi'nin zoruyla ben açtım. o daha çok utanır diye.iyi ya kızım! Sen ne cevap vereceksin? Can.. Seviyorum ama. sırrım nerede saklı kalmıştır? Rakım bu beyti işitince durumunu anlayamadığı bir üzüntüyle titredi.(öncekinden fazla bozularak) Babama mı? Rakım. Ben bu işin imkânına hüküm veremedim. iş yalnız sizin emrinize kaldı. Halbuki onun beni pek sevdiğini.Evet efendim! Doktor.Ah işte benim cevabım da budur: Ben Râkım'ı seviyorum. Sonra da bana Rakım Efendi'yi sevip sevmediğimi sordu. benim için çıldıracağını da Rakım Efendi dışarıya çıktığı zaman söyledi. Bu çocuk sizin aşkınızla çıldıracaktır Babanız onun hâline merhamet ederek evliliğinize izin veriyor.(yine acı bir tebessümle) Ne gerek? Kendi kendisine: ' Eğer gizli bir yerde yanıyorsa.Korkarım Rakım Efendiyi kabul etmemek fik-rindesiniz. Rakım Efendi'nin her türlü liyakatini teslim eyledi. doktor efendi bir şeyler söylüyor! Ziklas.Hele siz babamı çağırınız! Rakım hemen dışarı çıkıp Ziklas'ı çağırdı..(bayağı dermanını toplayıp) Dahası mı var? Doktor-Dahası var efendim. 161 Can. Can. Onlar gelinceye kadar doktor. Onun cariyesi Canan onu nasıl seviyorsa.(sözünde devamla) Evet babacığım! Doktor efendi söylemek lâzım olan sözleri söyledi. O beni kardeş gibi seviyor. Ben onu kardeş gibi sevmiyorum. ah.(yürekleri eritecek kadar acı bir gülümsemeyle) Acaip! Fakat siz bu işlere nasıl güven verdiniz? Doktor. Babanız bu işe razı oldu. ama babalık hâlini bilirsiniz.(acaip bir utanmayla) Babacığım. Zaten benim bu sırrı bilmeme dayanarak bu övünülecek hizmeti bana havale etti. Can. Seviyor ama onun beni sevişi. Ziklas. Rakım. O da beni seviyor. Burada bir yabancımız yoktur. ben de öyle seviyorum. ne fayda. Can.Can." sözlerini konuşabildi. Siz de ne söyleyecekseniz söyleyiniz. Can. .isterseniz ben dışarıya çıkarım. Biz dün bu hâli babanıza da açtık. Müslüman dininde sizi kendi dininizde olduğunuz hâlde nikâh edebilmeye izin vardır.
Ah. ben şimdi dirilir. a kızım! işte Rakım dahi böyle senin gibi."Azm-i dîdâr-ı tu dâred can ber leb âmedel Bâz gerdedyâ berâyed çistfermân-ı şümâ.Güzel ya. Zira sen bu kadarcık bir hileye rıza göstermek için dahi gönlüme büyük bir sevinç kattınız. Rakım! "Ger ber lebem nebi leb yâbem hayât-ı bakî Ân dem ki cân-ı şîrîn bâşed be-leb sîde. Eğer benim onu sevdiğim gibi sevmiş olsaydı. ben razı olmam. Onu bu hâlde gördükçe.Rakım. Eğer mevcut olsaydı. Bu fedakârlık senin tarafından benim için bir büyük fedakârlıktır. Yalnız kendi kendime dedim ki: "Bâ-dil-i sengînet âyâ hîç der gired şebî Âh âteş-bâr u süz u sîne-i şebgîr-i mâ" Ziklas. benim için gösterdiğiniz merhamete teşekkürler ederim. . Kızlar. Ortalığın hâli başkalaştı. Hattâ Rakım bana acıdığından ötürü sizin dediğinize razı olacak olsa bile. verdiğiniz kararda bir icra imkânı olsa. Senin taş kalbin hiç karanlığa düşmez mi? Ah bi163 zim yağdıran yakan karanlığa düşen gönlümüz" Elhasıl babacığım. Sana ne diyorum? Rakım beni. Sana da teşekkürler ederim Rakım Efendi. cevap versin. Zira doktor bile artık hıçkıra hıçkıra ağlamaya başlamıştı. Size de ederim mösyö doktor. Doktorsa mermer gibi kaskatı ve buz kesildi." "Eğer tatlı canım dudaklarıma kadar geldiği şu anda. ben edeyim. ihtiyar baba da Râkım'ı görerek ağladı. seni sevdiği hâlde bir kelimecik söylemezmiş. ben da ona bir harf bile söylemedim. ne yapsanız nafile. elbette birbirine yüzlerini kızartacak gibi sözler söyleyebilirlerse de. kızlarla bu kadar gizli konuşsalar. Can.. daha başka hâller dahi ortaya çıkacağından şüphe yoktu. benim onu sevdiğim gibi sevmez. şu mutluluk halimde senden bir öpücük almak için her ayıbı göze alırdım. Can. âdeta hüngür hüngür ağlamaya başladı.Babacığım.Kızcağız bu sözü söylerken gözleri dolmakla beraber babası ve doktor ve Râkım'ın dahi gözleri doldu. Zira ölürsem. Kendi mutluluğum için bir biçare kızcağızın yok oluşuna razı olamam. kalkardım.. Öyle değil mi Rakım Efendi? Râkım'da cevap vermeye iktidar kalmamıştı ki. şimdiye kadar mutlaka bir eserini gösterirdi. Lâkin kararım âhirete kadar senin bir öpücüğüne dahi . Can ise artık ağlamayı kaybederek Râkım'a bakarak: Can. kızın annesi orada yoktu. Kız kardeşi gibi sever. Bereket versin ki. sen dudaklarını dudaklarım üzerine koyarsan sonsuz hayat bulurum.Nafile babacığım! Orta yerde onun cariyesi Canan var iken." Bu beyit üzerine Rakım bütün bütün boşanıp. 162 Can. Rakım bizim yanımızda bir kızın ağzına alabileceği sözü dahi almamıştır.
Gidemeyecek ki.. Arkası sıra da Rakım çıkıp. işte onu bu hâllere koyan hoca Hafız Divanı değil midir? Ben bu dereceye kadar etkisi olacağını hesap edememiştim.. biçare babası bir üzgün üzgün kızın yüzüne baktıktan sonra. kaşla. Pekâlâ. Farsça okumak da ona özgüydü.. gözle anlaştıkları gibi birbirinin yüzüne bakakalmışlar ve her biri üzüntülerini birbirine anlatmak için diğerine kaş ve göz işaretleriyle kalıp. bundan sonra ba165 tasıya gitmeyecek. Korkarız paralar. başka bir tartışmaya filâna mı başladılar? Ne mümkün! Üçü de dilsizlerin birbirine bakışıp. bir harf bile söylememişlerdi. bunlar dışarıya çıktılar da. 164 Onuncu Bölüm Can biçaresinin Râkım'a mucip olduğu etki gerçekten fevkalâdeydi. "O biçare kızcağız ne hâllere girmiş. Öyle lâzımdı ama. o zamana kadar Râkım'daCan için bir aşk yok idiyse bile. Meclisin bundan fazlası tahammül için kimsede kuvvet kalmamıştı." diye Hendekbaşı'na kadar indi. vah! Eğer kıza bir hâl olursa vallahi yanarım. . Ah. Bizim bildiğimiz kadarı şu ki. Rakım artık bu matemli evde oturan ailenin işine yaramayacağını anlayarak bir ara sıvıştı. âhiret insanı suretini almış. Vallahi sevilmeyecek kız da değildir. gitsin.arzu ve özlemli olarak gitmektir. ondan sonrası için bu aşka karşı bir meylin oluşması bile baş göstermiş denilebilir. Kızan yanında annesiyle küçük kardeşi ne söyleştiler? İşte onu biz bilmiyoruz. öyle bir zengin alafranga Osmanlıyı görebilir miydi? Kâğıthane'de madamın arabası önünde çifte muzıka çalınır mıydı? Batasıya gittikten sonra neye yarar? Zararı yok! işte sizi temin ederiz ki. nasılsa katmış bulunduk.. En evvel doktor zaaf göstererek dışarıya çıktı. Allah'ın merhametini bu suretle kazanabileceğim ümidindeyim. Meğer kendisini zehirlemek içinmiş. O kadar ki. Orada kime rastgelse iyi? Felâtun Bey'e! Adam. mayonez meselesi meydana çıkar mıydı? Ya Otel C. bırak şu sefihi be! Nasıl bırakırız? Hikâyemizin yarısına ortak olan bir zatı nasıl terkederiz? O hoppayı bu hikâyeye hiç bile katmamalıydık. Hem Felâtun Bey'e bu buğz neden gerekti? Yoksa herifin şu alafrangalığını çekemez mi oldunuz? Eğer Felâtun Bey olmamış olsaydı. En yanık beyitleri ne kadar bir derin aşk ateşiyle dinler ve anlardı. küçük kardeşini hastanın yanına gönderdi. Vah biçare Can. o dahi çıkıp annesiyle. çıktı ve Çan'ın ıztırap hâline ağlamak derecesinde üzülerek boynunu büküp Kumbaracı yokuşundan aşağıya inmeye başladı.
.(telaşla) Adam. Allah'ı seversen! Rakım. Rakım.Bırak şu kaltağı. edebi koruyalım diye böyle körpecik kızları verem ederler. Rakım. hani ya şu Can! Felâtun.İşte gördün mü? Senin. insanın canına sokacağı gelen Can. Felâtun.(daha fazla endişeli) Ne dedin? Zaten senin servetin ne kadardı ki? .Bilir miyim ben. Sen ne hâldesin bakalım. Doktorlar aşk hâlidir diyorlar. gibi feylesofların yapacağı iş bu kadar olur.Şunun için ki.Hınzır kahpe. Bana ilgi göstermiş olaydı da bak hiç böyle verem olur muydu? Turp gibi yaşardı. yarın yolcudur. Rakım. sen? Polini ile rahat edebiliyor musun? . değil mi? Canına yandığım. ben de sana Polini'nin lakırdısını bırakmayı teklif ederim.Bir kaç bin mi? On altı bin diyemiyor musun? Rakım. annesini karanlıkta kucaklamak yanlışlığı olmamış olsaydı.(telâşla) Sebep? Felâtun. turp! Rakım. Allah versin! Kibarlık başka şey! Eski dostları göremez olurlar. beni yolup kül ettikten sonra yüz çeviriverdi. Rakım. Felâtun. bırakırlar. artık kendisinden ayrıldım. Rakım. Şu Ziklas'ın kızı yok mu? Büyüğü. o nazlı Polini şimdi kaltak mı oldu? 166 Felâtun.(ıstırabından ne söyleyeceğini dahi bilemeyerek) Estağfurullah birader! Bugün zihnim pek perişandır. iffeti koruyalım.Madem sen bana Çan'ın lakırdısını bıraktırdın.Niçin? Rakım.Evet.Yolduktan sonra mı? Felâtun. bırakalım artık şu acıklı meseleyi. Kızcağız bugün.Ah.Korkacağınıza dinleyiniz: Felâtun. ne için? Galiba verem olmuş.Bari maliyeti bir kaç bin liraya buldu mu? Felâtun.O! Birader! Allah versin.Canım.. öyle ya! Rakım.O ne için ya? Felâtun. Felâtun.Bırak Allah'ı seversen! Kızcağız can üzerinde.
İşte şimdi onun yardımına sığındım. hattâ yemek dahi yemeye güç yeti-remedi. Rakım bu lakırdıyı söyler söylemez Felâtun bir kere Râ-kım'ın yüzüne bakıp ve acı bir tebessüm edip sonra veda bile etmeden aldı yürüyüverdi. sen bana pek doğrusunu söylemiştin ama ne fayda! O zaman şimdiki aklım olsaydı. Çünkü bana güvence veriyor. Rakım.(gözleri dolarak) işte ne kadarsa hepsini yoldu!. kaldı.. Ah birader..) Rakım. Binaenaleyh. O gece Râkım'ın sigara ve kahvesi hakkında Ca-nan'a verdiği emirler âdeta şimdi bir mazlumun kanını dökerek henüz bıçağını silmekte bulunan yeniçeri zorbasının ağzından çıkıyormuşçasına bir heyecanla çıkardı. Felâtun.Evet! Felâtun. Vaktiyle ettiğim bunca iyiliklerin bir semeresi hasıl olmuş. Fakat nereye gitmeli. Rakım için niye bir dert olacak? Vaktiyle gözlerini açmalıydı da. Lâkin Rakım gibi bir çocuk. ne iş görmeli?" diye ikindiyi evinde edip binaenaleyh akşamı da orada çıkarmaya mecbur oldu. İşte Rakım da böyle bir hâlde. Canan bu olağandışı duruma ağlamak veyahut ağlamamak lâzım geleceğini de şaşırıp tâ herkes yattıktan sonra. Ancak bu geceki hâl. Dünyanın hâlini şimdi anladım diyorum ya! Parasız kaynı enişteler. kimsenin düşüp yok olmasıyla kalben sevinmez. Bize bir yönetsel görev ayarlayabilecek.Şimdi taşlarla dövünmekteyim ama fayda yok. o akşam çenelerini bıçak açmayarak. Bizim de eğer elimizden bir şey gelse esirgemeyiz ama. Bizim . Bu. Beyefendiyi bilirsin ya! Rakım. Düşmanının bile böylesine kötü bir duruma düşmesinden üzüntü duyar. her zamanki hale karşılık olmadığından zavallı kızcağız şen kahkaha atmaya güçyetiremeyip Râkım'ın karşısında boyuncuğunu büktü. Şimdi bu da biçare Rakım 167 için bir dert oldu mu? Artık alt tarafını sormayınız.Allah versin birader! Vallahi memnun oluruz. kendi yatağı içinde rahat rahat ve bol bol ve kana kana ağlamaya başarabildi.. Saat onu geçtikten sonra Yozefi-no'nun ziyafeti akşamından kalma yarım beylik .Ey. parasız biraderi kız kardeşler de kabul etmiyormuş. şimdi kalkarım. elindeki serveti bir kaltağa kaptırmamalıydı. şimdi giderim.. Buna fazlasıyla inanıyorum.Dünyada bir dostum varmış.Bu iş böyle kalacak değil! Elbet bir çaresini dü-şünmüşsündür. Çan'ın hastalığından çıkan iki tür üzüntü içinde kalarak evine geldi. şimdi? Felâtun. (Gözlerinin yaşı fazlalaştı. Evvelleri Râkım'ı beğenmiyordu ya! Evet! Bu lakırdıda haklısınız. ne yapacağımı ben bilirdim. gücüne asla halel vermeyip kronometre saat gibi işlemekte olan Rakım? Ertesi günü nereye gideceğini. Eniştemle de bozuştuk.. ne edeceğini şaşırarak "Şimdi giyinirim.Felâtun. Efendisinin şu ıztırap hâli Canan'ı da sonsuz derecede ıstıraba şevketti. Rakım. Haniya o işine.
Söylemeye lüzum görmedim de onun için. kaldı.Hayır. ben hiçbir şey yapmadım. Hastalığı neymiş? Rakım. hamdolsun hiç bir kederimiz yoktur.Gençlerin hastalığı ne olur? Bilirsin. Şu Platon Bey değil mi? .Diliniz.Yok değil.Hiç Canan benim canımı sıkar mı? Bu lakırdıyı ben söylemiş olsam.Canım daha şimdiden kızı ölmüş de yanmak lâzım gelmez! İnşallah bir şey olmaz da kalkar! 169 Rakım. Rakım. kızcağız. Bir genç kızın gürleyip gitmesi insanı yakmaz mı a madam? Yozefino. Her neyse. sen Felâtun Bey'in kim olduğunu bilmiyor musun? Yozefino. babasına böyle teselliyi biz de verdik. Birisi de bizim Felâtun Bey meselesi. yüreğinizdeki şeyi söylemiyor. Yozefıno-Ha anladım anladım. bizim bugünkü alemin birisi işte bu. Rakım. Rakım. Yozefino.Hele benim ne kadar acıdığımı mümkün değil düşünümezsinizz. Korkarım Canan senin canını sıktı. İkisi de Yozefino'nun selâmını pek soğuk bir karşılıkla aldılar.Sen ona dair bana hiç bir şey söylemedin. Canan.O ne? Ben bu mutlulukla dolu olan evi bu akşam bir kederle dolu görüyorum. Yozefino şaştı. Canan'ı da piyanoya oturt-muşsa da. efendisinde sevinç göremeyince kendi168 si de sevinemeyip çaldığından öyle bir lezzet almazdı.Vah zavallı kızcağız vah! Vallahi acıdım.(korkusundan titreyerek) Hayır madam. Hayırdır inşallah! Rakım. Yozefino.rakıdan biraz rakı çıkartıp içmeye başladı. Bu soğuk tavırlara hiçbir anlam veremedi. Âdeta kızcağızla kardeş gibi geçinirdik. Derken Yozefino gelmesin mi! Meğer o gün ders gü-nüymüş. sen inanmamayacaksın. Zira Felâtun Bey'i Beyoğlu'nda tanımayan kalmamıştır ki. bin yaylanmalarla gerek Râkım'a ve gerek Canan'a selâm vermişti.Evet.Öyle olmak lâzım geleceğini bilirim. ince hastalık! Yozefino. Rakım.O Felâtun Bey kimdir ki. işte onun büyük kızı ölüm hâlinde hasta da. Fakat bugün sizde mutlaka bir hâl var! Rakım. Yozefino.Vay. Yozefino. Rakım. Yozefino. var! Haniya Mister Ziklas yok mu. meselesinin ne olduğunu anlayalım. Kadın gayet şen ve hattâ seksi meşrep olduğundan bin tebessümler.Doğrusu acınacak bir şey. ona pek acıyorum. kendisini karşıladı.
Ben inanmam ki.Paraları tüketmiş de onun için! Yozefino.Ama ben ona acırım Yozefino. işittiğime göre o Platon Bey'in üç dört yüz bin frank sermayesi varmış. Yozefino. acırım.Gördün mü bir kere? İnsan para harcar ama para kazanmaya kudreti olur ve daha âlâsı para kazanmaya başlar da öyle harcar.Bak şu dadı çocuğuna bir kere. Para kazanmaya başlar da harcar dediğimin sebebi şudur ki. senin marifetin kazandırıyordu.Evet işte o! Onun Türkçe ismi Felâtun. Bu parayı kendisine babası bırakmış. dünyanın her budalasına acımak senin vazifen mi? Platon Bey çocuk değildi ya! Halbuki Beyoğlu'nda onun paralarını tüketeceğini çocuklar dahi anlamıştı. Yozefino. Sen niçin onun gibi yapmadın? Rakım. Bu sermayenin geliriyle üç dörtyüz bin sene ömrü olsa yine bir bey olarak yaşayabilirdi. gavurca-sı Plâton'dur.Ey.(garip bir tebessümle yavaşça) Beni de sen baştan çıkarmadın mı? Yozefino. Bak şu beşik bebeğine! Ah.Asilzadelik dâva ettiğini bilmem. Nerede bir yankesici varsa onu kont veyahut baron diye Platon'a takdim eder. .Rakım. Rakım.Vah benim çocuk Râkımcığım vah! A oğul. Bakalım beyefendimizin üç dörtyüz kuruş kazanmak kudreti var mıydı? Rakım.(tam bir çekingenlikle) Sana bir şey söyleyeyim mi Yozefino? Sizin bu Avrupa'nın fenaları iyilerinden pek çok ziyade! Yozefino. O dahi kendisini harcamaya memur eylemiş. Yozefino.Ne gezer! Yozefino. bazı adamlar kendilerinin para kazanmaya muktedir bir hünerver olduğunu zannederlerse de bu zan. Zira senin arkadaşın olsaydı. Rakım. seni görseydim. sizin bu İstanbul'un da budalaları. efendisinin Yozefino'nün kulağına fısıltı ettiğini görünce dışarıya çıkar) Polini gibi birisi yakalamış olsaydı da. Velev ki etsin. isterdim senin de yakanı Matmazel (bu arada Canan. o adam senin arkadaşın olsun. mutlaka senin akıl ve hikmetinden istifade ederdi. Biz haber almakta idik ya! Matmazel Polini yalnız kendi hesabına olarak Fransa'ya elli bin franktan fazla poliçe göndermiş.O bir tiyatrocu nazik bir bayanla Otel C. Hem senin hünerin. Hattâ kendi ailesi Evranus soyundan geldiğinden bahisle asilzadelik dava ederdi.Ona şüphe mi ister? Lâkin şunu da bil ki. ellerindeki servetin bitmeyeceği hakkında olan zan-lan gibidir. o beyefendinin nesine acıyorsun? Rakım. derhal kumara sevkeyler ve bunlar kendi âşıkından ne kazanırlarsa hanımefendi dahi ortak olurdu. Sen de gençsin. Rakım. Bizim memlekette hamdolsun bu esaret yoktur.'de prenslik taslamaktaydı. Zira ne kadar olsa arkadaşımdı. Kendi âşıkını oyunda yendirip paralara ortak olan metresle yaşamanın sonu170 cu budur. akıllılarından pek çok ziyade.
kız kardeşlik ettim. Yozefino. Yozefino. Yozefino rakı içiyormuş diye büyük madamların kulağına gidecek olsa. Tâ saat onbir buçuğa. bilmiyor muyum ya? Şaka ettim. Yozefino'nun o gece dahi orada kalacağı ve kendisiyle beraber yatacağı Canan'ın yüzünde yeni bir takım sevinç izleri belirdi. Pek de annelik demeyeyim ama.Rakım! Rakım. Ondan sonra Canan da piyanoya oturup hem şarkı okur. Erkek sevdi ve sever ama Râkım'ı sevdi ve onu sever! Zira ertesi günü Beyoğlu'nda ilân olunmayacağını bilir. Rakım. Rakım.(dışarıdan) Buyur efendim! Efendisinin kendisini çağırması üzerine kızcağız sevine sevine geldi.Çağıralım. Yozefino.Ne var? Yozefino.Hiç olmazsa seni işten. Gerek Yozefıno'ya ve gerek efendisine içki kadehi sunar. Şu kâfir Canan seni benim kucağımdan aldı ama vallahi kızcağıza darılmam! Ondan başka birisi almış olsaydı. Ben Canan'la beraber yatarım. hem de sen bana bu kadar teklifsiz bulunduğun için sana bir de teşekkür ederim. Yozefino'nun sözleri Râkım'ın alanını dağıtmış olduğu yönle canı muzıka ister. Fakat Yozefino rakı içer ama Râkım'ın yanında içer.Sen yerinden kımıldanmayıp her geceki rahatını bozmayacaksın.Nedir bakalım o şart? Yozefino. hem piyanoya dokunur. onikiye gelir.Rakım. Canan! Canan! Canan. Daha doğrusu dostluk ettim.Ha şöyle! Kendi idaresine kudreti olmayan ve halbuki dünyasında kendisinden başka bir kimseyi beğenmeyen derbederlerin hâline acıyıp da mesut haneni âlâm ile doldurmakta ne mâna var? Biraz da lâtife et zahir.Bu akşam beni konuk kabul eder misin? 172 Rakım.Canım.(tereddütsüz) Hay hay. canıma minnet! Hem kabul ederim. güçten men edip perişan eylerdi ya! Zalim! Ben sana annelik ettim. . Ah. Lâkin Canan nereye gitti? Rakım. benim akıllı Râ-kımcığım. Yozefino bizzat kalkar. sen beni dahi yataklara serilmiş görürdün. Hele şu mastikadan bir yudum da bana ver bakayım.Benim nemi alacak? 171 Yozefino. dünyada benden daha kötü kadın olmazdı. gayet ferahlatıcı havalarla ortalığın evvelki ağız tadını yeniler.Ama bir şartı var.
eder.Daha ne isteriz ki. işte yalnız bu olmaz. Haydi Canan bakalım.Korkarım bu akşam kokonayı bizde alıkoyacaksın. Şimdi Canan kalkar.) Yozefino. (Canan sevine sevine gider.(bu sözleri dadı kalfaya tercüme ve onun da cevabını Yozefino'ya anlattıktan sonra) Sen ne zannediyorsun Allah'ını seversen? Bizim dadı kalfa sevilecek insanları benden daha iyi bilir. Teşekkür ederim dadı kalfaya ki. Yozefino.Dadıyı mı? Amma anlamışsın ha! Fedayı geldiğinde Rakım. Yozefino. benim yatağımın çarşaflarını değiştirir. Rakım. Rakım.Hayır. ben senden çekindik mi? İşte ben bu gece senin misk gibi kokunu koklayarak yatağında yatardım. akşama yiyecek ne olduğunu sorar. haniya teklifsiz. eğer canı başka bir şey daha istiyorsa hemen yapıverelim.İşte şimdi dadıyı darıltacağız. Yağımız var. Bir de Rakım yemekleri sayıp anlatınca şen Yozefino çocuk gibi sevinerek: Yozefino. Rakım. hamdolsun her şeyimiz var.Vallahi istediğim gibi olmadı. Sor kokonaya da. Sen . Rakım.Ben şimdi seni döveceğim. Dadı.Evet yemeğimiz de yeter ya? Fedayî. dadımdan yemeğimizi soralım Yozefino.Rakım.(gülümseyerek) alay edersin diye. Siz yine teklife kalkıştınız.Hiç. Yozefino. bu kadar yemek çoktur bile. Eğer bir şeye ihtiyacımız varsa derhal düzeltiriz. teklifsiz olalım diye aç mı kalalım? Hazır daha vaktimiz var. dadı kalfanın hoş hareketlerini görünce onun da kendisini kabul etmiş olduğunu anlamıştı. Bizim tabaklarımız büyüktür. Rakım. tekellüfsüz bulunacaktık ya! İşte sen rahatsız oldun.Şimdi bu şakaları bırakalım da. Doğrusu sen benden. bir de âlâ oturtma ve bir patlıcan dolması ve bir de pilâv olduğunu söylemekle beraber: Fedayî.(memnun bir tavırla) Eder efendim. asla! Yozefino.Hem çarşafları niçin değiştiriyorsun? Rakım.Bre canım. şekerimiz var. pirincimiz var. dadıcığım! Fedayî.(aşağıdan) Buyur oğlum! 173 Rakım. Sen benim rahatımı istemiyor musun? Ben dadımın odasında pekâlâ rahat ederim. Mevsim patlıcan mevsimi olduğu için dadı iyi bir patlıcanlı kebap.Vay.Biraz buraya gelsen! . beni seviyor! Rakım.
burada altı ay misafir olsan. dadı kalfanın bu geceki memnuniyetini altı ay müddet daha uzatmış olursun. Hay hay! Çünkü Kâğıthane seyahati ve gece misafirliğinin ikinci defa olmasıyla beraber. Hepsi beraber sofraya oturup yemeği yediler.Evet Cenab-ı Hakk'ın. Yozefino. Rakım. Seni hâlâ kardeş gibi mi seviyor demek isterim: Canan. Rakım dadısının odasına ve Canan da kendi yerine çekilmek üzere salon boşaltıldı. şarkılarla yemek vaktine kadar vakit geçirildi. Yozefino'yıı ya Râkım'ın annesi zannederdi yahut ablası. Acaba gerçekten vermiş mi ki? Vermiş ya! İşte size hikâye edelim de bakınız: Canan. Bu muhabbet.Mesutsun Rakım. misafiri soyundurmak için yanına gidip de. Râkım'ın yatağına.. Yozefino'dan bir sigara yapıvermesini rica ederdi. 175 Yozefino.Kızarma da. iyi bildiniz. efendi seni hâlâ sevmiyor mu? Canan. kızcağıza bu cesareti verebileceği hesap olunur. bu yakınlık saat üçe kadar devam etti. vallahi mesutsun. Artık içki. 174 Canan da işini bitirmiş olduğu için geldi. bu günkü dargınlığı da bana değilmiş. Yozefino soyunmaya başladığı anda. . söyle bakalım Canan Hanım. Yozefino. Aferin.. Yüzünü yerlere sürerek Cenab-ı Hakk'a dua ve teşekkür et.Hayır. hakkımda olan bunca lütuf ve ihsanını takdir etmeyecek değilim madam. Geçen defa olduğu gibi mutlaka bu defa da Yozefino Canan'ı konuşturur. Benim gibi öksüz çocuğu bu kadar nimete boğmak! Bana senin gibi dostlar vermek.(çaresizlik yüzünü kaplayarak) Kardeş gibi de seviyor. Ondan sonra Yozefino. zira bu dereceye kadar beyinlerinde kefil olmayıp.(küçük bir utanmayla) Efendi beni niçin sevmesin? işte gördünüz ya. Çünkü böyle şeyler bana tat verir. kızı gibi de seviyor. ben hepsini bilirim ya! Sana da söyletmek istiyorum.içmeye geçildi. âdeta Rakım. Hem de mutlaka bu defa Canan dahi kendisine bazı esrar keşfeyler. Yozefino. üç dört aydan beri dostluğun dahi biraz daha yakınlık vermiş olması. konuşturarak da karşılık verdi. Sofra kurmak vakti geldiğinde cümlesi işe yardım edip Yozefino bizzat sofrayı kurmuş.Ey. daha ne gibi seviyor. Burvların a geceki hâlini birisi görseydi. Rakım. amacım o değil. Muzıkalar. dadı kalfaya zahmet olmamak için aşağıdan yemekleri getiri vermişti.
benden..iyi ya işte. hem de kendisi için dadı kalfadan sonra ikinci sırdaş olan bir kadının halledeceği bir hayli sorunu olmasıyla kendisi. Doğru söyle bakayım.Vay.(ıstıraplı) Of ustacığım. Yozefino.Vallahi etti.Söylemiyorsun ki. Yozefino.(ezilerek) Her türlü seviyor. söylemedim.(çaresiz) Etti ustacığım. Yozefino. Canan. Yozefino. Yozefino.(biraz daha cesaret bularak) Niçin ustacığım? Yozefino. bu yatakta beraber yattığınız var mı? Canan. Ustasının bu derece zorlaması üzerine Canan'ın malûmumuz olan büyük utancı yine baş göstererek Yozefino'yu bırakıp kaçmak ister ama.Canan. Ben senin annen gibi değil miyim? Canan. ustasına sırlarını keşfeylediği gibi.Soracağım! Evet sormaya hakkım var. daha dadı kalfa bilmiyor mu? Canan. Siz 176 de bildiğinizi benden saklamayınız. ama artık çok soruyorsunuz. Biçare Canan'ın Yozefino gibi hem efendisinin hâlini bilen.Söyledim ya işte. Hiç bu odada.Öylesiniz ustacığım. İki ay oluyor. efendi seni odalık etti mi. Yozefino kendisini durdurup baskısına devam edince: Canan.Niçin söylemedin? Ondan bir korkun var mı? ..Söyle diyorum! Canan.Hayır ustacığım. siz bana. Yozefino.Ben bilirim niçin! Canan.Ben hâlâ dadı kalfaya bile söylememiş olduğum bu sırrı size söyledim de.(derinden bir göğüs geçirmekle beraber) Şimdi tamamıyla içim rahatladı. Yozefino. annenden sırrını sakla-mamalı. onun da kendisine sırlarını anlatmasında ısrar ederek: Canan..Yok ama ben sizden sırrımı saklamadım ya. Yozefino.Yalan! Canan.
Çocukluk etme. başka bir kız olsa göğsünü gere gere övünerek söyleyeceği açıkça belli bu sözü dadı kalfaya bile söylemekten utanan Canan hakkında Yozefino'nun içten sevgisi bir kat daha arttı. korkun yoksa niçin söylemiyorsun? Canan. Bundan sonra ise cennetten huri çıksa fayda yok. Yozefino..Nasıl söyleyeyim ya? Utanıyorum!.Söylesem dadı kalfa memnun bile olur ama. Kızcağız şu "Utanıyorum" sözünü -o kadar bir utanma içinde. Şunun için sevindim ki.(o da kızcağızı öperek) Bak kahpeye bir kere! Ne vakit Râkım'a sahip olmuş. Binaenaleyh kızın kendisine göstermiş olduğu güvene karşılık: Yezefino.Sen de bunu pek merak ediyorsun.Ben de asıl onu soracağım ya! Bizim efendi o kız için pek çok düşünmektedir de.(temiz kalple) Sor kızım. öyle mi? Canan. Sen de emin ol. ne vakit de . Rakım her ne kadar gayet akıllı.Evet. Böyle kız kardeş sevgileri insanın gönlünü bağlamaz. işte yine onun gibi bir delikanlının yüz binlerce frank servetini elden gidererek şimdi perişan olmuş olduğunu bu akşam kendisi söyledi. Canan.Evet işte onların büyüğü bugün ölüm hâlinde keyifsizmiş. Lâkin senin de dediğin yönle güya bir kız kardeş gibi seviyordu. İşte şimdi sana bağlanmış. benim ustacığım! Vallahi yüreğime rahatlık verdin. sana demincek demedim mi? Eğer efendi seni odalık eti eden olsaydı ne kadar dü-şünsen yeri vardı.. Ben Rakım Efendi'yi senden çok ve senden iyi tanırım!.Yok! Yozefino.Bencesi değil! Efendinin bu kadar düşünmesini istemiyorum ustacığım. Canan. Yozefino.(Yozefino'yn kucaklayıp öperek) Ah. olgun bir çocuk ise de. gönlü henüz bir yere tam manasıyla bağlanmamış olduğundan kendisini perişan edecek bir yere gönül bağlarsa gerek kendisinin. sevindim.Haniya şu bizim efendinin okuttuğu kızlar yok mu! Yozefino.söylemişti ki. Canan.Canan. Yozefino.Öyle olduktan sonra. Yozefino. Doğrusu seni satın aldığı zamandan beri 177 seviyordu.Canım ustacığım! size bir şey soracağım. Canan..... Gönül yine kendisi için bağlanacak bir yer arar.Hele hele. söylememekte mâna ne? Canan. Artık Râkım'ın hiçbir tarafa göz ucuyla bile bakmayacağından ben emin olabilirim. gerek sizin perişan olduğunuzdan korkardım. Yozefino.
yazın bahçeye karşı edilen sabah keyfini o kadar lezzetli bulamayarak mâhaza saat bire kadar keyifler yetiştirildikten sonra kalktı. Zira Yozefino ile aralarında yalnız bir bağdadî duvar bulunduğundan açıkça konuşmaya imkan yoktu. onun için geldim Canan! Bir çeyrek. Râkım'a veda ederek çıktı. "Desene ki dadı kalfaya da işi anlattık. tabakları tıkırdatmakta olduğunu görünce." diye masumane bir hülya ile yatağına girip uyumuştu. Bundan sonra bir fısıltı da Canan'ın odasında başladı. Canan'ın Yozefino ile etmiş olduğu lakırdıları hemen tamamını dinlemişti. Sabah keyfinin en iyisi kışa özgü olduğundan Yoze-fino. mâzallah! Hattâ o gün çarşıdan alınacak büyük bir şey varsa haber verilmesi hakkında Rakım kendisinden emir istedikte hiç bir şeye lüzum olmadığı cevabının her harfini birer taş gibi fırlatıp Râkım'ın kafasına vurmuştu. Hayır. Saat on ikide herkes uyandığından Rakım da tekrar uyandı. Seni yaramaz kızcağız seni! İşte bu gece Canan'ın Yozefino'ya keşfeylediği sırları söyleyerekbilinecek şeylerin bilinmesini istediyse de henüz dadı kalfa bilmediği yönle gerçekten gizliliğin hala korunduğu söylenebilir. giyindi. dadı kalfa yatağında olmayıp aşağıda tencereleri. Lâkin Râkım'ın yüzünde kendi korkusunun artmasını gerektirecek izleri göremediğine ve gündüzki hâllerin bütün bütün gitmiş olduğuna karar vererek rahatladı. işine gitti. Çok şey! Bizim dadı kalfa ha! . ne kadar da erkenden olsa nihayet saat onda efendisini!. bir yüz. Geldi ama. hep arzu ettiği şey bu değil miydi? İşte varsın buna da memnun ol179 sun.Dadım uyudu! Beni uyku tutmadı da. Haniya Rakım saat onda karanlık odaya geçtiği zaman "Varsın dadı kalfa dahi memnun olsun. Fakat bu fısıltıya kulak verecek olsa yine Yozefino'nun Canan'a vermiş olduğu garantiyi kuvvetlendirir şeylerden başka birşey değildi.kıskanmaya başlamış. Kız. bir çehre ki. efendisi sessiz olmasını söyler yolda salâvat parmağını dudağı üzerine koymuş bulunduğundan ses de çıkaramadı. Zararı yok. yirmi dakika sonra bu fısıltı da bitip genel bir sessizlik.. Biz burada hep o garantiyi tekrarla niçin karalamaya devam edelim? Yalnız Râkım'ın şu sözlerini yazsak yeter: . odasını boş ve yalnız bulmadı. ev içinde herkesin tatlı bir uykuya varmış olduğuna işaretti. efendiciğini uyandırmış o da güya dadı kalfaya duyurmamak için onun odasındaki yatağının yerini değiştirmek için kalkıp karanlık odaya gelmişse de. Mevsim yaz olmak ve Canan zaten talimat-lı bulunmak sebebiyle sabah erkenden." filân dememiş miydi? Bu zatının olgunluğuyla aksini tanımlarsa. Sözü edilen sohbetten sonra Yozefino yatağına girmiş 178 olduğundan Canan da odasına geldi. şaşır mısınız? Dadı kalfada bir yüz. efendisini böyle ansızın denilecek bir suretle odasında görünce ve Yozefino ile sırren söyleşmiş olduğu şeyleri işitmiş olacağına da hükmedince bir ara korkarak benzi atmıştı. Yarım saatten beri kendisini beklemekte olan koca Rakım.
sen de benim gibi o karıyı bir daha bu eve koymadıktan başka. Canan.(hiddetinden ağlayacak kadar bir üzüntüyle) Bundan sonra o karı bir daha bu eve girerse. Artık ben buna nasıl razı olabilirim? Dadı kalfanın bu yoldaki şüpheleri Ca-nan'dan başka bir kız için belki de alaycı bir tebessümü gerektirirse de Canan biçaresi için bir zaman tereddüt ve giderek artan bir utanmaya sebep oldu.İyisi. dadı kalfacığım? Seni bu kadar hiddetlendiren nedir? Fedayî. Canan'ı dahi kızı gibi severek ikisini baş göz etmeyi kendisi için en büyük övünme bizim dadı kalfada bu kadar hiddet ve surat vardı! Rakım gittikten sonra Canan. daha anlayamadın mı? Canan.Ben zaten her şeyde seninle beraber değil miyim. bu gece efendi beni uyumuş zannedip de yatağından kaçtı biliyor musun? Canan..Ne olduğunu ben bilirim. a dadı kalfacığım? Fedayî. Tâ sabahleyin saat ondan sonra yavaş yavaş geldiğini ben buradan mutfaktan duydum. dadı kalfacığım? Fakat ne oldu Allah'ı seversen.Ne oldu ya. Canan. Zavallı kızcağız! Ne olduğunu ben bilirim. Fedayî.Ahmak sen de! Senin dünyadan haberin yok.Söyleyeceğim şu ki.Evet. ne olduğunu 180 ben de bilmek isterim. Canan. Allah'ı seversen söyle! Fedayî. Seni efendiye beğendiremediğimizin sebebi işte buymuş.Anlayamadım dadı kalfacığım. dadı kalfanın yanına gelip teşekkür ve memnunane bir tavırla eğer Yozefino gelmemiş olsaydı. efendinin dünkü üzüntüsünün hâlâ devam edeceğini ve o iyi karıcık gelip de efendinin üzüntüsünü giderdiği için pek memnun kaldığını dadı kalfaya anlatıp şöyle konuştu: Fedâyî.Ne olduğunu sen de bilirsen. Lâkin dadı kalfanın asılsız bir kötü niyet için efendisine bu kadar hiddet etmiş olmasına bir türlü razı olamayarak zaten efendinin üzüntülü bulunduğundan şu ara dadı kalfa da kendisine bir sert lakırdı söylerse ortada soyut yanlıştan dolayı bir kötülük çıkabileceğini hesap ederek: . işte Râkım'ı evlâdı gibi sevip.. Bu gece benim odamdan kalkıp doğruca o frenk kokanası-nın odasına.(korkarak) Vallahi dadı kalfacığım.Söyle dadı kalfacığım. efendinin üzüntüsünü bir daha gidersin! Canan. Ne oldu Allah'ı seversen? Fedayî. efendiye dahi onunla bir daha görüşmeyeceği için yemin verdirmekte benimle beraber olursun.(kıpkırmızı olarak) Ey? Fedayî.Böyle şeyleri sana söylemek iyi değildir ama pek bedenim yandığı için artık dayanamayıp söyleyeceğim.
Ben böyle şeyi ne efendiden ümit edebilirim ne de Yozefıno'dan.Var dadı kalfacığım. Ben bilirim ki sen Canan'ın Râkım'la evlenmesini amaçlarsın bu uğurda çok çalıştın.Senin yanında mıydı? Canan. Oh elhamdülillah! Zavallı kokana. Râkım'ın ve Canan'm benden daha sadık dostları ancak sen olabilirsin. zavallı Rakım. inanmazsanız Râkım'a sorunuz.(Canan'm suratının mosmor olduğunu görünce derhal şüphesi değişerek) Kız.Ne söyleyeceksin bakayım? Canan.(Canan'dan fazla bir memnuniyetle o da onu öperek) Vay. evet. O akşam Rakım. bir dakika sonra yine o oranda bir memnuniyet ve sevince dönüşmüş olarak Canan'a bir çok talimat daha verdi. övünerek ve kabul ederek yakında dini nikâh kıyacağını söyledi.Şey. Onu da öper. Sadık arabın bir dakika evvelki gazap ve hiddeti. Elbette helâllik dilerim ya!. Yozefino bir kahkaha ile gülüp ve bu kahkahasıyla bir çok mânalar içe-rip "Bugün zannederim ki. inkâr etmez." dedi. Canan.(artık utanmaya gerek kalmadığını görünce koşup dadı kalfanın boynuna sarılarak ve öperek) Ben senin kızın değil miyim dadı kalfacığım? Sen benim anam değil misin ya? Fedâyî. Rakım da Canan'ı odalık değil. öyle mi? Oh. dost bir karı olduğunu dadıya lâyıkıyla anlattıktan sonra arabın Yozefino hakkındaki eski sevgisi birkaç kat daha arttı. boşuna günahınıza girdim. 183 I .Canan. Fedâyî. dadı kalfacığım. O mert çocuktur. onu da! lleriki ders günü Yozefino 182 geldi dadı kalfa "Kadının murdar günahı üzerimde kalmasın" diye Canan'ın tercümanlığını kullanarak meseleyi Yo-zefino'ya anlattı ve kusurunun affını rica etti. Fedâyî. korkanın! Canan. ben sana bir şey söyleyeyim mi? 181 Fedâyî. Canan da. Râkım'ı sevk hizmetini de ben üzerime almıştım. sen benim kızımdın şimdi daha büyük kızım oldun.Haydi hey çocuk sen de! Senin dünyadan haberin yok dedim. yakın. Fedâyî. Hele Canan. evine gelince Fedâyî bir türlü memnuniyetini saklamayarak durumu efendisine açtı. Aman dadı kalfadaki sevinç! Rakım da kucağında. var. Lâkin sen yalnız Canan'ı düşünürsün.. Doğrusu o akşam olup da Rakım geldiği zaman Canan'ın sevgisine Yozefino'nun kendisini ne kadar sevketmiş olduğunu inkâr etmeyerek âlemde kendisini seven bir dadı kalfa varsa bir de Yozefino olduğunu teşekkür ederek kabul etti. âdeta evlenmiş olduğunu inkâr değil. Yozefino'nun gerek efendi ve gerek kendisi için ne kadar sadık.(boynunu bükerek) Evet dadı kalfacığım.
Râkım'ı bir kez daha davet etti. bu güven bende vardır. hakkın var. Fakat bu katilde tamamıyla kusursuz olduğuna dahi emin olsun. kendimi senin aşkın adı verilen ölümün pençesinden kurtarabildim. İstanbul'un zevkini süren varsa. . Kız kardeşimin katili kendisi olduğunu bilsin. İnsanın aklı sonradan başına gelir. Felâtun. Baba.İstanbul'un zevkini size bıraktık birader. o da sizsiniz. Rakım-Allah için birader.Zararı yok birader. seni üç parça edebilmek mümkün olsaydı.Yok birader! Sefahat ettim. inşallah bundan böyle malın daha fazla büyür de. yarın mezara götüreceğiz. Hem Rabbim yardımcın olsun." Dedi. Acaip! Evet.Onbirinci Bölüm Doktor Mösyö Z. Fena zevk değildir doğrusu. ödenmeyecek borç mu olur? Felâtun. borcunu ödedikten başka bundan sonra da çalışıp kazandığın paralarla zevk etmeye fırsat bulursun. Ziklas. Rakım. Benim amacım.Bundan sonra alacağım maaştan kendimi besledikten sonra arttıracağım miktarla bin beş yüz lira borcu ödemeye ömrüm yeterse belki doksan yaşında iken yine eğlenceye vakit bulabilirim.Vay beyim! Rabbim selâmetler versin. Adası'na kaymakam oldum. Rakım. işte burası biraz acaiptir. Oturacakları kadar oturup. işte birisini sizin bindiğiniz şu vapur İskenderiye'ye götürüyor.. Felâtun. Bundan sonra yapmazsınız. Ama memur olduğum yerde maaşımla geçinerek boşvermeksizin çok çalışacağıma emin olmanı rica ederim. ile Râkım'ın ve babasının biçare Matmazel Can huzurunda oynamak istedikleri oyunu becere-meyip de kızcağız sırrını açıkladıktan sonra hastalığı hızlı bir şekilde şiddetlenmeye başladığından Ziklas. onu bizzat kandırmak ve sözlerle İskenderiye'ye göndermişti. Artık Matmazel Zik-las ile enine boyuna zevk ediniz. Güverte üzerinde Rakım ona da rastladı.(şiddetle göğüs geçirerek) Birisini bugün. Felâtun. Daha acaibini ister 185 misiniz? Cezayir eyaletinden birisinin kaymakamlığına atanan ve başkent İstanbul'dan hareket eden Felâtun Beyi de bu vapur götürmekteydi. diğer kızı Margrit için de korkup. Her haltı yedim. çocukluk ettim. yüz elli bin kuruş kadar da açık borç etmişimdir.(Rakım Efendi'den fazla şiddetle içini çekerek) Evet. Babamdan kalan mirasın hepsini yedikten sonra. Canan'a özellikle selâmımı söyle. Rakım. Margrit'i götürecek olan vapura kadar uğurlamak için yine ondan gelen istek üzerine Ziklas. ben de bir parçana sahip olmak için bir türlü vazgeçmezdim.. anne ve kızla beraber Rakım da Kurşunlu mahzenden sandala binerek vapura kadar gittiler. kızını kaptana emanet etmiş olduğundan birinci kamarada kaptan bunlara çay ve kahve ikram ederek hatırlarını sordu. Bir de kız kardeşimin sana ilgisini haber aldığım için artık benim elimden gelen şeyden kusur etmemem gelir.Adam sen de. . Rakım. yüreğim üzerine taş bağladım. gidiyorum. ayrıldıkları zaman anne ve babası Margrit için resmi uğurlamayı yaparken Türkçe ve yavaşça kulağına "Ey Rakım. Eğer haber almamış olsaydım şimdi bir yatakta da beni görürdünüz! Ne ettim ettim.
Kız göğsünden şimdiye kadar asla hissetmemiş olduğu ince bir kaşıntının vücuduna yayıldığını söyledi. Bu yüzden fazla oyalanmadan kendi evine döndü. Aşçıyı çağırıp gayet kuvvetli olması uyarasıyla beraber iyi bir et suyu ısmarlamış. İki günden beri hiç bir şey geldiği yoktur: Doktor. Yahu. Allah selâmet versin birader. Bu fikir ve inanç kimlerde olursa mutlaka Allah'ın yardımına kavuşur. ne oluyor? Çan'ın midesine bayağı bir kuvvet geldi.Hah işte memuriyete bu fikir ve inançla gitmeni isterim. O gün ise kızın canı bir et istemiş. Ziklas ile karısı da gidip yatmaya mecbur olan biçare Can ile meşgul olmaya başladılar. Artık bu rahatınız üzerine yeniden birşey düzenlemeye gerek yoktur. Kızcağız. Garibi şunda ki. Zira Felâtun'un Râkım'a veda ettiğini karı koca gördükleri hâlde çocuğa merhaba bile demediler.İki günden beri gelmiyor. Felâtun. iki gün sonra bütün bütün rahat edeceksiniz. doktorun . bu zalim hastalık son günlerinde insanın midesini de mi açıyor.Hay hay. rahat ediyorsunuz. Râkım'ın ev halkı bazı durumlardan haberdardı. yemeğini yedikten sonra yatmayıp yatağı içine oturdu ve doktor Mösyö Z. Rakım. Ama hakları da yok mudur ya? Bunlar yine geldikleri sandalla Kurşunlu mahzene çıktılar. Doktor efendi bu emirleri vermişse de. Bizi gönülden çıkarmazsın ya.Bön vuayaj mon ami! İngiliz kinine ne dersiniz yahu? Mayonez meselesinden sonra Ziklas ile Felâtun arasında oluşan düşmanlık hâlâ sessizce devam etmekteydi. Fakat doktorun yüreğinde olan mânadan anne ve babanın ne haberi olabilir? Onlar doktorun "Pekâlâ. Hem gayet kuvvetli et suları göğsünü dahi yumuşattığından öksürüğü bütün bütün kesilmiş ve binaenaleyh kan ve balgamları dahi unutulmuştu. Bir saat sonra doktor geldi. pekâlâ!" demesi üzerine kızlarını gerçekten çok iyi zannetmişlerdi. Doktor.İyice hizmet edip para kazandıktan sonra bu söylediğin şey olmaz değildir. pekâlâ. yarın ölümünü beklediklerinden istediği herşeyi verdiler. Arada bir mektuplaşırız.Hâlâ kan geliyor mu? Can. "Demek oluyor ki. 187 Doktor.Pekâlâ.İki gün evveli kanlı balgam ve pıhtılar tükürmekteydim. Böyle bir hâle çoktan beri rastlamadıklarından şaşırmışlardı." demekte bulunmuştu. demek oluyor ki.186 Felâtun. yüreği. Zira bu hastalık insanın son günlerinde bir kaç gün böyle uygun davranır. Soğuktan kendinizi korumalı. adiyo monşer! Rakım.Ya balgam? Can. Zira artık doktorlar kızcağızla ilgilenmeyi terketmiş olduklarından annesi ve babası da bugün. peksimet doğrayarak yemekte olduğu hâlde buldular.'yi çağırmalarını emreyledi. Annesi ve babası et suyu içine bisküvi. Besleyecek şeyler yemeli.
oda içinde gezinmeye bile başladı. güya daha kuvvetlisini yaptı. tedbiren ne faydası olacak ne de zarar verecek bir su tertibiyle yine güzelce beslenmesini. o da hiç olmazsa Bukrat kesilebilirdi. Herif kendi ilâcında böyle bir etki olmadığını bildiği hâlde. "Bu hastalıktan bazen kendi kendine iyi olanlar da vardır. Gündüzün elbisesini dahi giydi. gitti ki. iyileşme belirtileri bile görülmeye başladı. Fakat evime gelir de. hastalığı nükseder. yoksa bir hastalığın hangi hastalık olduğunu teşhis etseler bile her hastalığın bir çok çeşidi olduğundan. bu hastalığa tutulanlar için ilaç yoktur. de biçare Çan'ın yeniden can kazandığını görünce "Pataloji kitabının şu son uyarısı doğru imiş be!" diye kendi kendine şaşırak artık kızın iyi olacağını yakinen gördükten sonra herif bütün bütün Lokman kesildi. Evet ilâcın bu defaki etkisi daha fazla oldu ya! Yatağında kımıldanamayan hasta. Ziklas. Denilmiş ki. ilâcı hakkında oluşan iyiniyete 188 zarar vermeyip. Ey şimdi Molyer'in doktorlar hakkında söylediği söz yalan mıdır? Doktorluğun en fennî yönü bir hastanın ölmüş olduğunu anlamak olup. Koca Rakım. Lâkin el altında tedbir olarak iki satır daha yazılmış. öteden beri kendisiyle evlenmeye can atan bir dayızâdesiyle artık evlenmesi gerektiğini. size gerekli bilgiyi verdim. İz189 mir'de bulunup. İkinci gün doktor efendi bir daha çağrılarak yine o ilâçtan ve fakat biraz daha kuvvetlicesinden istendi.'den evvel babası itiraz ederek hastalığının ortaya çıkmasını gerekçe göstermeye çalışsalar da kızı ikna etmek mümkün olmadı." ekini hiç bir mektubundan eksik etmedi. rutubetten." İmdi bizim Doktor Z. tıp kitaplarında. Râkım'ı karşısında görünce vücudu daha fazla sıhhat bularak. . gerçeği gibi kendisini toplamıştı. artık Rakım için yüreğinde'aşka benzer bir şey hissetmemekte olduğu garantisini vererek ve babası.vizitesinden sonra iki değil. soğuktan. Hattâ yataktan bütün bütün çıktı. "Beseret ger heme âlem beserem tîğ-i zenend Ne tevân bercl-i fıcvâ-yı tu bîrûn ez ser-i mâ" beytini okumuşsa da. Kız da artık yeniden kazandığı hayatı böyle sürdüreceği sözünü verdikten sonra iki tarafın da memnuniyeti son dereceye kadar vardı. kız hâlâ ölmedi! ölmedikten başka. Aksine kız. hastalığın bu dereceye kadar değişmesine bir anlama veremeyip. iki günde bir kere kızın değişen durumunu Râkım'a yazarsa da "işte oğul. bu hastalığa tutulanlar için verilen ilaçlar henüz yenidir ve denenmektedir. bundan sonra kayınvalidemi de getirsem. Şaka değil! Kız. Binaenaleyh doktor tekrar çağrılarak kızı etrafıyla muayene ettiğinde. Verem hakkında. gitti. tozdan ve topraktan korunmasını tavsiye ederek kalktı. midesinde gittikçe kuvvet bulmakta. Can ise. kızı hayatta görünce sevincinden çıldırası geldi. kız ise buna dahi razı olduğunu belirterek. Râkım'a özel uşak gönderilerek çağrıldı. hangi çeşidinden olmasına karar vere-mektedirler. Rakım kendisini bu hâle koyanlar işte bu beyitler olduğundan kulağını uzak tutarak oralı olmamış bu gibi şiir hayallerine önem vermemesini tavsiye etmişti. Doktorun bu defa verdiği ilaçlar ne kadar da etkiliymiş! Kız. kızı ziyaret ederseniz korkarım ki. beş gün geçti. hocasını istemesin mi? Doktor Z. Derken kızcağıza sağlık buldukça canı da sıkılmaya başlayarak.
Rakım o kadar memnun oldu ki, yutkunup durmasından bir şey söylemek istediği hâlde söyleyemediğini gerek Can, gerek baba ve annesi anlamışlardı. Bu arada Çan'ın herşeyinin açıklanması gerektiğini belirtince Rakım, "Efendim, söyleyeceğim sözler yalnız babanıza aittir." diye onu bir tarafa çekip, "Gördünüz mü Mösyö Ziklas!.. Cenâb-ı Hak işte hem üç yüz bin lira servetinizi ve hem de nur gibi kızınızı size tekrar bağışladı." demişti ki, Ziklas, o tokgözlü, mert, sadık Râkım'dan bu sözleri işitince, oğlanı bir kat daha sevip, yüreğine sokacağı geldi. Bundan sonra sözü uzatmakta tat yoktur. Kısa keserek tatlısına bağlayalım: Ziklas, yazacağı kâğıtları yazıp, haberleri not ettikten sonra işin üzerinden iki buçuk üç ay kadar zaman geçmişti ki, Margrit İskenderiye'den ve Çan'ın yavuklusu İzmir'den 190 ve Margrit ile evlenmesi yine bu arada kararlaştırılan bir yeğen de Halep'ten geldi. Hepsinin evliliği kasım üzeri yapıldı. Rakım da ömründe ilk defa düğün için verilen baloda polka oynadı, Hele ertesi gün kendi evine gelince, dadı kalfa, Canan'ın can evinde bir ciğerparenin canlanıp oynamakta bulunduğunu haber verdi ki, bu haber Râkım'ı her şeyden fazla memnun etti. Altı ay sonra Râkım'ın kucağına Yozefino da nur topu gibi bir erkek evlat verdi. Böylece Râkım'ın mutluluğunu ikiye katlandığını hatırlarak sözlerimize son veririz. NİHAYET 191 Bizim Felâtun Bey, varlıklı olduğu için, "kibirli" ve azametinden geçilmemesi gerekiyordu. Ama onun hâli bunun tam aksineydi. Alafrangalık hâli malum ya! Herkese alçak gönüllük göstermeye, herkesin yüzüne gülmeye insan mecburdur. Hatta bazı kere Felâtun Beyin yanında bulunan uşağı kendi beyini bir gayet tatlı ve nazikçe ve saygılı konuşuyor görünce; "Bu efendi bizim beyin pek dostu olmalıdır" nancına düşerdi. Lâkin o adamdan ayrıldıktan sonra Beyefendinin kızgınlığından çıldırmak
lerecesine geldiğini ve hatta sövüp saydığını (örünce ve işitince uşak şaştığından ne İüşüneceğini dahi bilemezdi. 3 YTL ISBN 9944-353-16-7 www.siberex.com İNTERNETTEN SATIŞ Bandrol uygulamasına ilişkin usul ve esaslar hakkında yönetmeliğin 5. maddesinin ikinci fıkrası çerçevesinde bandrol taşıması zorunlu değildir. Ahmet Mithat Efendi _ Felatun Bey ile Rakım Efendi www.kitapsevenler.com Merhabalar Buraya Yüklediğimiz e-kitaplar Görme engellilerin okuyabileceği formatlarda hazırlanmıştır. Buradaki E-Kitapları ve daha pek çok konudaki Kitapları bilhassa görme engelli arkadaşların istifadesine sunuyoruz. Ben de bir görme engelli olarak kitap okumayı seviyorum. Ekran okuyucu program konuşan Braille Not Speak cihazı kabartma ekran ve benzeri yardımcı araçlar sayesinde bu kitapları okuyabiliyoruz. Bilginin paylaşıldıkça pekişeceğine inanıyorum. Siteye yüklenen e-kitaplar aşağıda adı geçen kanuna istinaden tüm kitap sever arkadaşlar için hazırlanmıştır. Amacımız yayın evlerine zarar vermek ya da eserlerden menfaat temin etmek değildir elbette. Bu e-kitaplar normal kitapların yerini tutmayacağından kitapları beğenipte engelli olmayan okurlar, kitap hakkında fikir sahibi olduklarında indirdikleri kitapta adı geçen yayınevi, sahaflar, kütüphane ve kitapçılardan ilgili kitabı temin edebilirler.
Bu site tamamen ücretsizdir ve sitenin içeriğinde sunulmuş olan kitaplar hiçbir maddi çıkar gözetilmeksizin tüm kitap dostlarının istifadesine sunulmuştur. Bu e-kitaplar kanunen hiç bir şekilde ticari amaçla kullanılamaz ve kullandırılamaz. Bilgi Paylaşmakla Çoğalır. Yaşar MUTLU İlgili Kanun: 5846 Sayılı Kanunun "altıncı Bölüm-Çeşitli Hükümler " bölümünde yeralan "EK MADDE 11. - Ders kitapları dahil, alenileşmiş veya yayımlanmış yazılı ilim ve edebiyat eserlerinin engelliler için üretilmiş bir nüshası yoksa hiçbir ticarî amaç güdülmeksizin bir engellinin kullanımı için kendisi veya üçüncü bir kişi tek nüsha olarak ya da engellilere yönelik hizmet veren eğitim kurumu, vakıf veya dernek gibi kuruluşlar tarafından ihtiyaç kadar kaset, CD, braill alfabesi ve benzeri formatlarda çoğaltılması veya ödünç verilmesi bu Kanunda öngörülen izinler alınmadan gerçekleştirilebilir."Bu nüshalar hiçbir şekilde satılamaz, ticarete konu edilemez ve amacı dışında kullanılamaz ve kullandırılamaz. Ayrıca bu nüshalar üzerinde hak sahipleri ile ilgili bilgilerin bulundurulması ve çoğaltım amacının belirtilmesi zorunludur." maddesine istinaden web sitesinde deneme yayınına geçilmiştir. T.C.Kültür ve Turizm Bakanlığı Bilgi İşlem ve Otomasyon Dairesi Başkanlığı ANKARA bu kitap Görme engelliler için düzenlenmiştir. verilen emeğe saygı duyarak lütfen bu açıklamalaı silmeyin. Tarayan ve Düzenleyen Yaşar Mutlu www.kitapsevenler.com e-posta firstname.lastname@example.org email@example.com firstname.lastname@example.org email@example.com firstname.lastname@example.org Bilgi güçtür, Güç ise bilgidir.
Ahmet Mithat Efendi _ Felatun Bey ile Rakım Efendi .
This action might not be possible to undo. Are you sure you want to continue?