

Yahudi kanununa göre insan ruhu
doğumdan önce var olduğu halde hayat doğumda başlar. Yahudilik
"doğuştan içimizde olan günah" kavramına kesinlikle karşıdır.
Yahudilik inancına göre çocuklar saf ve günahsız doğar. Sezaryen
doğum Yahudilikte kabul edilir, çünkü annenin hayatı başta olmak
üzere annenin ve bebeğin hayatını kurtarmak için yapılan her şey
serbesttir. Kürtaj annenin hayatının tehlikede
olduğu durumlar dışında yasaktır.
Bir çocuk doğduğunda babası ilk fırsatta sinagogda Tevrat okuma
kutsamasıyla onurlandırılır. Bu kutsamada bebeğin ve annenin
sağlığı için de bir dua okunur. Yeni doğan bebek kız ise adı o
sırada konur. Oğlan bebeğin adı sünnet töreni (Brit Mila)
sırasında konur.
Sünnet
Yahudilikteki bütün emirler, yükümlülükler arasında evrensel
olarak en çok uygulananı "Brit Mila", tam tercümesiyle sünnet
sözleşmesi'dir. Dinin başka hiç bir şartını uygulamayan en laik
Yahudiler bile hemen her zaman sünnet kurallarına uyarlar.
Sünnet çocuk sekiz günlük olduğunda, gün içinde yapılır. Diğer
dini emirler, yükümlülükler gibi, sünnet de sağlık nedenleriyle
ertelenebilir. Sünnet, bu kanunu bilen bu konuda eğitim almış ve
cerrahi konularda deneyimli dinibütün bir Yahudi olan bir "Moel"
tarafından yapılır. Yahudi olmayan bir doktorun yaptığı sünnet
haham onu kutsasa da geçerli bir "Brit Mila" değildir, çünkü
derinin kesilmesi işlemi dindar, dinibütün bir Yahudi tarafından
yapması gereken dinsel bir törendir.
Bar Mitzva ve Bat Mitzva
"Bar Mitzva" buyruğun oğlu', "Bat Mitzva" da buyruğun kızı'
demektir. Bu terim bir çocuğun yetişkin yaşa gelmesi anlamındadır,
ancak genelde bu geçiş dönemi törenini anlatmak için kullanılır.
Yahudi kanununa göre çocuklar dini şartları uygulamakla yükümlü
değildir; buna rağmen ileride bu gereklilikleri yerine getirmek
için çocukluk yıllarında öğrenmeleri ve tatbik etmeleri teşvik
edilir. Oğlanlar 13, kızlar da 12 yaşından itibaren bu emirleri
yerine getirmelidirler. Bar Mitzva töreni resmi bir şekilde bu
geçişi simgeler. Bunun yanında ayinleri yönetebilmek, minyan (bazı
dualar için gerekli en az 10 yetişkin erkek) içinde sayılabilmek,
(dini açıdan) resmi anlaşmalar yapabilmek, mahkemede tanıklık
edebilmek ve evlenebilmek hakları da gelir.
Yahudilerde oğlanlar 13 yaşına varınca otomatik olarak Bar Mitzva,
kızlar da 12 yaşında Bat Mitzva kabul edilir. Bu hakları ve
sorumlulukları kazanmaları için bir törenden geçmeleri gerekmez.
Günümüzde yapılan tören ve kutlamalar geçtiğimiz yüzyıla kadar
duyulmamış olaylardı.
Birçok kişi 12 ve 13 yaştaki bir insanın yetişkin olarak kabul
edilmesini zirai toplumlardan kalma demode bir fikir olarak görür.
Ancak Bar Mitzva kavramı her konuda tam bir yetişkinlik, çalışma
hayatına atılma, kendi başına yaşamak veya evlenip çocuk sahibi
olmakla ilgili değildir. Talmud bunu çok iyi açıklar. Bar Mitzva
bir kişinin hareketlerinden kendisinin sorumlu olmaya başladığı ve
buluğ çağına geldiği yaştır.
Evlilik
Tevrat'ta evlilik işlemleri ile ilgili çok az yönlendirici bilgi
bulunur. Eş bulma yöntemi, düğün töreninin şekli ve evlilikte
ilişkiler Talmud'da anlatılır.
Talmud'a göre bir oğlan çocuğuna hamile kalınmadan 40 gün önce
göklerden bir ses doğacak çocuğun ileride kimin kızıyla
evleneceğini duyurur. - Tam anlamıyla, cennette yapılmış bir
eşleştirme!
Talmud bir kadınla evlenmenin üç yolunu açıklar: Para karşılığı',
bir anlaşma' yoluyla ve cinsel ilişkiyle'. Genelde bütün bu üç
şart da yerine geldiği halde bağlayıcı bir evlilik için sadece bir
tanesi yeterlidir.
Birinci yol olan para karşılığı', nikâh yüzüğüyle yerine
getirilmiş olur. Kadının para'yı kabul etmesi, erkeği kocalığa
kabul edişini simgeler. Her halükarda Talmud bir kadının ancak
kendi rızası ile evlendirilebileceğini belirtir.
Düğün töreninde damat geline evlilik anlaşması' olan "Ketuba"yı
verir. Erkeğin evlilik boyunca karısına olan sorumlulukları, ölüm
halinde mirasın paylaşılması, çocukların geçimi ile ilgili
sorumluluklar, hatta boşanma durumunda kadına verilecek nafaka
dahi Ketuba'da yazılıdır. Ketuba bir hattat tarafından yazılıp,
çoğu zaman evlerin duvarlarını süsleyen güzel bir kaligrafi
örneğidir.
Evlilik işlemi iki aşamada gerçekleşir. "Kiduşin" (genelde
nişanlılık' diye çevrilir) ve "Nisuin" (nikâh, evlilik). Kiduşin
sadece ölüm ve boşanmayla feshedilir. Ancak Kiduşin döneminde
çiftler birlikte yaşamazlar; evliliğin getirdiği karşılıklı
sorumluluklar ise, Nisuin tam olarak gerçekleşmeden başlamaz.
Geçmişte, Kiduşin ve Nisuin arasındaki süreç en az bir yıl olurdu.
O süre içinde damat yeni ailesi için bir ev hazırlardı. Günümüzde
genelde bu iki tören aynı anda yapılıyor.
Yahudi kanununa göre evlilik iki kişi arasındaki özel bir
anlaşma' olduğu için bir hahamın veya başka bir dini yetkilinin
varlığını gerektirmez. Ancak, genellikle bir haham huzurunda
yapılır.
Yahudi Düğün Töreni
Geleneğe göre gelinle damat düğünden önce bir hafta boyunca
görüşmemelidir. Düğün sırasında sinagogda çok neşeli kutlamalar
olur. Çoğu zaman gelinle damada olayın tatlılığını simgeleyen
şekerler atılır. Geleneksel olarak gelinle damat düğünden bir gün
önce oruç tutar.
Törenden önce gelin, Rebeka'nın İshak'a yüzü örtülü olarak
getirilişini simgeleyen duvakla yüzünü kapatır.
Tören yaklaşık 20-30 dakika sürer. (Aşkenaz geleneğinde) Gelin iki
anneyle birlikte girip damadın etrafında döner. Şarapla iki
kutsama yapılır: birincisi şarabın kutsanması, ikincisi de
evliliğin yükümlülüklerine ilişkin kutsamadır. Erkek yüzüğü
kadının parmağına takar. Kiduşin bitince Ketuba yüksek sesle
okunur.
Gelinle damat dört sopayla tutturulmuş bir kumaş veya
ebeveynlerinin tuttuğu dua şalından (tallet) yapılan, birlikte
oturacakları evi simgeleyen "Hupa" altında dururlar. Hupa'nın
önemi o kadar büyüktür ki, bazen düğün töreni hupa'yla
özdeşleştirilir. Törende gelinle damat "minyan" (10 yetişkin
Yahudi erkek) huzurunda yedi tane kutsama duası okurlar. Daha
sonra çift şaraptan bir yudum alır. Damat, Kudüs'teki tapınağın
yıkılışının simgesi olarak bir bardağı (ya da küçük bir cam
parçasını) sağ ayağıyla ezer. Damadın gelini evine getirişinin
simgesi olarak, kısa bir sure için yeni evli çift özel bir odada
yalnız kalırlar.
Düğün bir kutlama yemeğiyle devam eder. Neşeli müzik ve dans
düğünlerin geleneksel bir parçasıdır.
Evlilik Hayatı
Tevrat ve Talmud'a göre bir erkek birden fazla kadınla
evlenebilir, ancak bir kadın birden fazla erkekle evlenemezdi. Çok
eşliliğe izin verildiği halde bu hiç yaygın değildi. Talmud'ta hiç
bir zaman birden fazla eşli bir Haham adı geçmez. 1000 yıllarında
Aşkenaz Yahudiler, Hıristiyan kültürünün baskısıyla çok eşliliği
yasakladılar. Bazı İslam ülkelerinde yaşayan Sefarad Yahudiler
arasında çok eşliliğe izin yirminci yüzyılın ortalarına kadar
devam etti.
Bir koca karısına yiyecek, giyecek ve cinsel ilişki sağlamakla
yükümlüdür. Evlilikte cinsel ilişki erkeğin değil, kadının
hakkıdır. Bir erkek karısını cinsel ilişkiye zorlayamaz, karısını
hiç bir şekilde taciz edemez.
Bir kadın evliliğe getirdiği malın esas sahibidir, ancak kocanın
bu malı yönetme ve bunun kârını kullanma hakkı vardır.
Yahudi kanununa göre evlilik yaşı oğlanlar için en az 13, kızlar
için en az 12 olmasına rağmen, orta çağlarda çok sık görüldüğü
gibi Kiduşin, evlilik yaşından daha önce yapılırdı. Talmud
erkeklerin 18 yaşında ya da 16-24 yaşları arasında evlenmesini
tavsiye eder. Günümüzde Yahudi gençler yirmi yaşından önce çok
nadir evleniyorlar.
Boşanma
Yahudilik "hatasız" boşanma kavramını binlerce yıl önce kabul
etti. Yahudilik genelde, bir çiftin devamlı kavga ederek acı
içinde yaşamaktansa boşanmasının daha doğru olduğunu savunur.
Yahudi kanununa göre bir erkek karısını herhangi bir nedenle veya
hiçbir neden göstermeden boşayabilir. Hatta Yahudi kanunu, bazı
durumlar karşısında boşanmayı gerekli kılar: bir koca evlilik dışı
ilişkiye giren karısını affetse bile boşamakla yükümlüdür. Genelde
Yahudilikte boşanma zordur. Boşanma işleminin ayrıntıları karmaşık
ve usandırıcıdır.
Yaşam
Yahudilikte yaşam hemen her şeyden daha değerlidir. Talmud'a göre
bütün insanlar tek bir insandan geldiği için bir kişinin canını
almak bütün insanlığı yok etmek, ve bir insanın hayatını kurtarmak
da bütün dünyayı kurtarmak gibidir. 613 emir arasında sadece
cinayet, putperestlik, yakın akraba ile cinsel ilişki ve zinayı
yasaklayan kanunlar, insan hayatını kurtarmak pahasına bile
çiğnenemez. Bunların dışındaki kanunları, bir insan hayatını
kurtarmak uğruna ihlal etmek serbesttir, hatta teşvik edilir.
Hayat o kadar değerlidir ki, Yahudilerin ölümü çabuklaştırıcı
herhangi bir şeyi yapmaları yasaktır. İntihar Yahudi kanununda
kesinlikle yasaktır.
Ölüm
Yahudilikte ölüm, şanssızlık sonucu yaşamın erken bir döneminde
bile gelse, bir felaket olarak görülmez. Ölüm doğal bir süreçtir.
Yahudiler hayat gibi ölümün de bir anlamı olduğuna, Tanrı'nın
planının bir parçası olduğuna inanırlar. Ayrıca Yahudiler ölüm
sonrası bir hayatın varlığına ve dünyadaki yaşamında doğru olan
insanların ödüllendirileceğine inanırlar.
Yahudilikte yas dönemine ilişkin uygulamalar geniştir, ancak
ölümden nefret etmeyi veya ölüm korkusunu içermez. Ölüm ve yasla
ilgili uygulamaların iki amacı vardır: ölüye saygı göstermek ve
arkasında bıraktığı, onu özleyecek olan kişileri teselli etmek.