Fosfatidilserin, vücuttaki bütün hücreleri koruyan ve kaplayan, vücutta üretilen bir yağ maddesidir. Beyindeki sinir hücrelerinin doğru çalışması, aralarındaki mesajların iletilmesine yardımcı olması ile çok önemlidir. Sağlıklı olan sinir hücresi zarlarının temel bir bileşenidir, yaş ilerledikçe hafızayı güçlü tutmada anahtar bir rol oynadığı düşünülmektedir. Hayvanlar üzerinde yapılan çalışmalar, seviyelerin yaşla birlikte azaldığını göstermektedir. Fosfatidilserin, bazı yiyecekler de doğal olarak bulunmaktadır ve ayrıca diyet takviyesi formunda da satılmaktadır. Takviyeleri, çeşitli sağlık koşulları için doğal bir ilaç olarak lanse edilmektedir. Fosfatidilserin kullanımı bazı hastalıklara faydalıdır ve bu hastalıklar aşağıdaki gibidir:
• Dikkat eksikliği-hiperaktivite bozukluğu (DEHB)
• Alzheimer hastalığı
• Kaygı
• Depresyon
• Çoklu skleroz
• Stres
Ek olarak, fosfatidilserin takviyelerinin hafızayı koruma, sağlıklı uykuya teşvik etme, ruh halini iyileştirme ve egzersiz performansını artırmaya yardımcı olduğu iddia edilmektedir.
Sağlık Yararları
Yapılan çalışmalarda, fosfatidilserin takviyelerinin sağlığa etkilerini araştırılmıştır, ancak çalışmaların çoğu küçük çaplı çalışmalardır. Bu çalışmalarda bazı önemli bulgulara rastlanmıştır ve bu bulgular aşağıdaki gibidir:
Egzersiz kapasitesi ve kas ağrısı: 2006 yılında Spor Hekimliğinde yayınlanan bir rapora göre fosfatidilserin takviyeleri egzersiz kapasitesinin artırılmasına yardımcı olmaktadır. Raporun yazarları aşırı egzersiz yapma konusundaki yapılan araştırmaları analiz ederken, kas ağrılarının azaltılmasında ve çoğunlukla oluşan stres hormonu olan kortizol seviyelerinde ki artışa karşı yardımcı olduğu bulunmuştur.
Hafıza: Fosfatidilserin, yaşa bağlı hafıza kaybını yavaşlatmaya çalışılmak için çoğunlukla alınmaktadır. 2010 yılında Klinik Biyokimya ve Beslenme Dergisi’nde yayınlanan çalışma da, hafif bilişsel bozukluğu olan 78 yaşlı hastayla, fosfatidilserin takviyeleri veya plasebo ile altı aylık tedaviye başlanmıştır. Altı aylık sürenin sonunda yapılan testlerde, çalışmanın başlangıcında nispeten düşük hafızaya sahip katılımcıların bellekte önemli bir iyileşme olduğu tespit edilmiştir.
Depresyon: Fosfatidilserin ruh halini iyileştirmek için yardım etmede rol oynadığı düşünülmektedir. Örneğin, 2015 yılında yayınlanan Akıl Hastalıkları’nda çalışmasında, 65 yaş üstü yüksek depresyonlu kişiler, 12 hafta boyunca günde üç kez fosfatidilserin ve omega-3 yağ asitleri DHA ve EPA içeren takviyeler almışlardır. Çalışmanın sonunda depresyon ölçeğinde puanlar düzelmiştir. Fosfatidilserin önerilmeden önce, büyük ölçekli iyi tasarlanmış klinik çalışmalardan daha fazla araştırmaya ihtiyaç duyulmaktadır.
DEHB: Fosfatidilserin, omega-3 yağ asitleri ile birlikte kullanılması, çocuklarda DEHB tedavisinde yardımcı olmaktadır, 2012 yılında Avrupa Psikiyatri’de yayınlanan çalışmasını önerir. Çalışma için, DEHB’li 200 çocuğa, plasebo veya fosfatidilserin ve omega-3 yağ asitleri içeren bir takviyeyle 15 haftalık tedavi uygulanmıştır. Çalışma sonuçlarına göre, omega-3 yağ asitleri ve fosfatidilserin kombinasyonuyla tedavi edilen katılımcıların, hiperaktif ve dürtüsel davranışlarında belirli bir şekilde daha büyük bir azalma yaşadığı ve plaseboya göre daha yüksek bir ruh hali iyileştirmesi yaşadıkları ortaya çıkmıştır.
Olası Yan Etkileri
Fosfatidilserin, uykusuzluk, gaz ve mide rahatsızlığı dâhil olmak üzere birçok yan etkiyi tetikleyebilmektedir ve ayrıca kan inceltici bir etkiye sahiptir. Kişi Coumadin (warfarin) veya antienflamatuar ilaçlar gibi kan inceltici ilaçları kullanıyorsa veya kan pıhtılaşma sorunları yaşıyorsa, fosfatidilserin kullanmadan önce doktoruyla konuşmalıdır. Ayrıca planlanmış ameliyattan iki hafta önce almayı bırakmalıdır. Takviyeler, güvenlik açısından tam testten geçirilmemiştir ve diyet takviyelerinin büyük oranda düzenlenmemesinden ötürü bazı ürünler, ürün etiketinde belirtilenlerden farklı olabilmektedir. Ayrıca hamile kadınlarda, emziren annelerde, çocuklarda ve herhangi bir tıbbi durumu olan veya ilaç alanlarda takviyelerin güvenliğinin sağlanmadığını unutulmamalıdır.
Dozaj ve Hazırlama
2015 yılında Doğal Tıp Kapsamlı Veri Tabanına yayınlanan makaleye göre, günde 300 miligram ila 800 miligram arasında bir fosfatidilserin, isteğe bağlı olarak etkin bir şekilde emilebilmektedir. Başarısız bir hafıza için terapötik dozlar, günde iki veya üç kez alınan 100 miligram olduğu belirtilmiştir. Ana kaynak olan soya, beyaz fasulye, yumurta sarısı, tavuk karaciğeri ve dana karaciğeri de dahil olmak üzere birçok gıdada bulunan Fosfatidilserin alımını artırabilmektedir. Ne yazık ki, vücudun diyet kaynaklarından yeterli miktarda emmesi zordur. Çalışmalarda kullanılan fosfatidilserinin çoğunun ineklerin beyin hücrelerinden geldiği unutmamalıdır. Deli dana hastalığı ile ilgili güvenlik endişeleri nedeniyle, çoğu takviye edilmiş soya veya lahanadan üretilmektedir. Yapılan ön çalışmalar, bitki bazlı fosfatidilserin takviyelerinin de faydalar sağlayabileceği göstermişti. Örneğin, 2010 yılında soya bazlı fosfatidilserin kullanılarak yapılan hafıza araştırması için daha fazla araştırmaya ihtiyaç duyulmaktadır. Bununla birlikte fosfatidilserin, sınırlı bir etkili olduğunu düşündüren mevcut bir araştırma odağı gibi görünmemektedir.
Yapılan küçük çaplı çalışmalar bazı faydalar sağlasa da, yüksek kaliteli fosfatidilserin ile ilgili birçok iddiaları destekleyecek kişiler üzerinde araştırma eksikliği vardır. Daha fazla bilinene kadar diğer yöntemlerle kullanmak akıllıca olabilmektedir. Hafıza ve beyninin çalışmasını sağlamak için egzersiz, zihinsel aktivite ve bu fosfatidilserin içeren yiyecekler diyete ekleme denenmelidir. Araştırmalar fiziksel aktivitenin beynin hipokampus gibi hafıza için önemli olan alanlarının büyüklüğünü artıracağını göstermektedir. Ayrıca fosfatidilserin almayı düşünen kişiler, ilk önce doktoruna danışmalıdır, kendi kendilerine muamele etmekten, standart bakımı önlemek veya geciktirmekten kaçındıklarından emin olmalılardır.
Kaynakça:
dx.doi.org
rxlist.com
selfhacked.com
luckyvitamin.com
Yazar: Özlem Güvenç Ağaoğlu