1. Ülke genelinde önemli halk sağlığı sorunu olarak görülen veya görülme potansiyeli bulunan hastalıklar.
2. Hastalığın özelliğinden dolayı önlenmesinin, koordinasyon için bölgesel veya küresel bir yaklaşımı gerektirdiği durumlar.
3. Ülke genelinde veya bölgesel düzeyde özel program yürütülen hastalıklar.
4. Ulusal düzeyde gözden kaçabilecek, ancak, verilerin bir havuz sistemi içinde toplanması ile daha geniş bir veri tabanından hipotez üretmenin mümkün olacağı ve erken uyarı sağlayacak hastalıklar.
5. Etkili koruyucu önlemleri bulunan hastalıklar.
6. Uluslararası kuruluşlar ve Topluluk ağı ile bilgi paylaşımı sonucu bir karşılaştırma yapıldığı zaman elde edilen sonuçların ulusal veya uluslararası programların değerlendirilmesine katkı sağlayacak hastalıklar.
EK–III
(Değişik:RG-2/4/2011-27893) BİLDİRİME ESAS BULAŞICI HASTALIKLARIN STANDART VAKA TANIMLARI
AIDS (kazanılmış immün-yetmezlik sendromu)
Klinik tanımlama
Laboratuvar tarafından doğrulanmış HIV enfeksiyonu bulgusu ile birlikte;
‘Kesin’ tanısı konmuş indikatör hastalık:
- Yaygın coccidiomycosis (akciğerler veya servikal veya hiler lenf nodlarına ek olarak veya haricinde diğer vücut kısımlarında),
- HIV ensefalopatisi,
- Yaygın histoplasmosis, (akciğerler veya servikal veya hiler lenf nodlarına ek olarak veya haricinde diğer vücut kısımlarında),
- Isosporiasis (bir aydan uzun süreli ısrarlı diyare ile seyreden)
- Kaposi sarkomu (herhangi bir yaşta),
- (Primer) beyin lenfoması (herhangi bir yaşta),
- Non-hodgkin lenfoma,
- Yaygın mycobacterium enfeksiyonu (M.tuberculosis haricinde herhangi bir türün neden olduğu),
- Cytomegalovirus retiniti (görme kaybı ile birlikte),
- Kaposi sarkomu,
- Yaygın Mycobacterium enfeksiyonu,
- Pneumocystis carinii pnömonisi,
- Beyinde toksoplazmoz (bir aylıktan büyük bebekte/hastada),
- 13 yaşından küçük çocuklarda: lenfoid interstisyel pnömoni ve/veya pulmoner lenfoid hiperplazi.
Ek kriterler:
- CD4+ T lenfosit sayımı <200X103/ml (veya CD4+ düzeyi <%14),
- Servikal kanser,
- Tekrarlayan pnömoni (on iki ay içinde birden fazla epizod).
Vaka sınıflaması
Kesin vaka: HIV pozitif iken; ‘kesin’ veya ‘olası’ tanısı konmuş bir indikatör hastalık’ varlığında veya ‘Ek Kriterler’den en az biri bulunduğunda, vaka AIDS olarak tanımlanır.
AKUT GASTROENTERİT ENFEKSİYONU
Klinik tanımlama
Etken spesifik olmayan enfeksiyöz kaynaklı olduğu tahmin edilen diyare ve gastroenterit enfeksiyonlarıdır. Son on dört gün içinde, günde üç ya da daha çok sayıda yumuşak, sulu dışkılama durumudur. Beraberinde bulantı, kusma, ateş ve karın ağrısı görülebilir. On dört günden uzun süren ishallere “kronik ishal” denir ve bu kapsamda ele alınmaz.
Tanı için laboratuvar kriteri
Olası bir salgında etkeni spesifik olarak tanımlamak için, dışkı örneğinden kültür yapılabilir. Ancak "akut barsak enfeksiyonu" vaka tanımı için zorunlu değildir.
Vaka sınıflaması
Vaka sınıflaması yoktur. Klinik tanımlamaya uyan olgular bildirilir
Bir başka nedenle açıklanamayan, ateş veya ateş öyküsü olan bir kişide, öksürük veya nefes darlığı veya solunum yetmezliği varlığında aşağıdakilerden en az birinin olması gerekir.
Radyolojik olarak pnömoni belirtisi,
Radyolojik olarak akut respiratuvar distress sendromu,
Otopside başka bir neden gösterilemeyen pnömoni bulguları,
Otopside akut respiratuvar distress sendromu.
Tanı için laboratuvar kriterleri
Kuvvetle olası vaka için laboratuar kriterleri: Aşağıdakilerden en az birisinin varlığı gerekir.
- SARS-CoV için tek bir antikor testinin pozitifliği,
- Tek bir klinik örnekte PCR sonucunun SARS-CoV için pozitifliği.
Doğrulanmış vaka laboratuar kriterleri:
Aşağıdakilerden en az birisinin varlığı gerekir.
Herhangi bir klinik örnekten hücre kültürü ile virüsün izolasyonu ve RT-PCR ile SARS-CoV gösterilmesi.
SARS-CoV nükleik asit varlığının aşağıdaki yöntemlerden en az birisi ile tespiti:
En az iki ayrı klinik örnekten (nazofaringeal sürüntü ve dışkı) gösterilmesi,
Hastalık süresince farklı dönemlerde alınan aynı klinik örnekten birden fazla kez gösterilmesi,
İlk alınan orjinal klinik örnekten farklı dönemlerde yapılan RNA izolasyonlarında en az iki kez farklı veya tekrarlanan RT-PCR ile pozitifliğin gösterilmesi.
SARS-CoV spesifik antikor cevabının aşağıdaki yöntemlerden en az birisi ile gösterilmesi:
Serokonversiyonun ELISA veya IFA ile akut ve konvelasan dönemlerde paralel testler ile gösterilmesi,
Akut ve konvelasan dönemlerde paralel testler ile en az dört katlık antikor titresi artışının gösterilmesi.
Epidemiyolojik kriterler
Aşağıdakilerden en az birinin olması gerekir.
Aşağıdaki üç kriterden birinin olması gerekir.
Doğrulanmış veya SARS nedeniyle takip edilen bir veya birkaç kişi ile yakın temas olması (yakın temas; SARS vakası olan bir kişiye bakan/birlikte yaşayan veya solunum sekresyonları, vücut sıvıları ve/veya sekresyonları (feçes gibi) ile doğrudan temasın olması),
SARS salgını yaşanan bir alanda oturuyor olmak veya seyahat öyküsünün olması,
SARS-CoV maruziyet riski yüksek bir işte çalışıyor olmak (canlı SARS-CoV/SARS-CoV benzeri viruslarla çalışan veya SARS-CoV ile enfekte klinik numune depolayan laboratuar personeli, vahşi yaşam veya SARS-CoV için rezervuar olan diğer hayvanlara, onların çıktı veya sekresyonlarına maruz kalanlar gibi).
Aynı sağlık kurumu ile epidemiyolojik bağlantısı bulunan iki veya daha çok kişide SARS ile uyumlu klinik bulguların en fazla on gün içerisinde gelişmesi.
Vaka Sınıflaması
Salgının olmadığı dönemde vaka sınıflaması (Salgın döneminde etkilenmemiş ülkeler içinde geçerlidir):
Olası vaka: Klinik kriterleri ve epidemiyolojik bağlantısı olan vaka,
Veri analizi ve raporlama: Refik Saydam Hıfzıssıhha Merkezi Başkanlığı tarafından veri analizi yapılacak ve AMDS-bilimsel komisyonunun katkıları ile yılda bir kez rapor hazırlanır.
AVİAN İNFLUENZA (A/H5N1 ), İNSANLARDA
Klinik tanımlama
Aşağıdakilerden en az birinin olması gerekir.
Ateş ile birlikte akut respiratuvar enfeksiyon semptom ve belirtilerinin olması,
Açıklanamayan akut respiratuvar hastalığa bağlı ölüm.
Tanı için laboratuar kriterleri
Aşağıdakilerden en az birinin pozitif olması gerekir.
Klinik bir numuneden influenza A/H5N1 izole edilmesi,
Klinik bir numunede influenza A/H5 nükleik asit tespit edilmesi,
İnfluenza A/H5 spesifik antikor yanıtı (Dört katı veya daha fazla artış veya tek bir yüksek titre).
Epidemiyolojik kriterler
Son yedi gün içinde aşağıdakilerden en az birinin olması gerekir.
Olası ya da kesin vaka (doğrulanmış) olduğu bildirilen bir kişi ile yakın temas (bir metre içinde),
Laboratuvarda maruziyet,
Kümes hayvanları ve/veya kesin A/H5N1 ile enfekte olduğu gösterilen bir hayvanla veya vahşi hayvanlarla (kedi veya domuz gibi) yakın temas (bir metre içinde),
İkamet edilen veya ziyaret edilen alanda, yakında influenza A/H5N1’ten şüphelenilmesi veya doğrulanması ve aşağıdakilerden en az birinin olması gerekir.
Enfekte bir alanda hasta ya da ölü evcil kümes hayvanları ile veya vahşi kuşlarla yakın temasta (bir metre içinde) bulunmuş olmak,
Önceki ay içinde hasta ya da ölü evcil kümes hayvanlarının bildirildiği enfekte bir alanda ev veya çiftlikte bulunmuş olmak.
Vaka sınıflaması
Olası vaka: Klinik ve epidemiyolojik kriterleri taşıyan kişi.
Kuvvetle olası vaka: İnfluenza A/H5 veya A/H5N1 testi insan influenzası için Avrupa Birliği Ağı Referans Laboratuvarlarına katılımı olmayan bir ulusal referans laboratuvarında pozitif olan kişi.
Ulusal olarak doğrulanmış vaka: İnfluenza A/H5 veya A/H5N1 testi insan influenzası için Avrupa Birliği Ağı Referans Laboratuarlarına katılımı olan bir ulusal referans labartuvarında pozitif olan kişi.
DSÖ tarafından doğrulanmış vaka: H5 için DSÖ ile işbirliği yapan bir laboratuvarda doğrulanmış kişi.
BATI NİL VİRÜSÜ ENFEKSİYONU
Klinik tanımlama
Başka bir nedenle açıklanamayan ve genellikle ateş öyküsü ile birlikte seyreden ensefalit, menenjit ve myelit belirti veya bulgularından aşağıdakilerden en az birinin olması durumunda Batı Nil Virüsü (BNV) de etken olarak düşünülmelidir.
Mental durumda ani değişiklik (konfüzyondan komaya kadar giden durumlar, örneğin dezoryantasyon, dikkat dağınıklığı, stupor veya koma),
Santral veya periferal nörolojik disfonksiyona ait diğer akut belirtiler (örneğin, parezi veya paralizi, sinir felçleri, duyusal bozukluklar, anormal refleksler, yaygın konvülsiyonlar veya anormal hareketler),
Klinik olarak menenjitle uyumlu (örneğin, baş ağrısı veya ense sertliği) pleositozis (BOS’da artmış beyaz hücre konsantrasyonu),
Akut flask paralizi,
Kraniyal ve periferal nörit veya diğer nöropatiler, Guillain-Barre Sendromu dahil.
Batı Nil virüsü asemptomatik olarakta geçirilebilmektedir
Laboratuvar tarafından kesin vaka tanısı için aşağıdakilerden herhangi birinin pozitif olmasıgerekir.
Kanda veya BOS’tan BNV izolasyonu,
Kanda veya BOS’tan BNV nükleik asidinin tespiti,
BOS’tan BNV spesifik (IgM) antikor cevabı,
Kanda, BNV yüksek IgM titresi ve BNV IgG tespiti veya IgM ve IgG’nin nötralizasyonla doğrulanması.
Laboratuvar tarafından şüpheli vaka tanısı için:
Serumda BNV spesifik IgM ve yüksek titrede IgG antikor cevabının gösterilmesi (Antikorlar arası çapraz reaksiyon olduğu için tek başına antikor cevabı şüpheli karşılanmalıdır.).
Laboratuvar sonuçları, değerlendirilirken diğer flavivirüs ve arbovirüs ailesi içerisinde yer alan etkenlere yönelik aşılama yapılmışsa çapraz reaksiyon açısından göz önüne alınarak yorumlanmalıdır.
Epidemiyolojik kriterler
Aşağıdakilerden en az birinin olmasıgerekir.
Hayvandan insana bulaş (BNV’nun endemik olduğu, at veya kuşlarda geçişinin gösterildiği bölgelerde iken sivrisinek ısırıklarına maruz kalmak),
Kesin vaka: Laboratuvarca doğrulanmış klinik olarak uyumlu vaka.
BRUSELLOZ
Klinik tanımlama
Bir kişide hayvancılıkla uğraş, mesleki temas veya enfekte hayvana ait ürünlerin (özellikle taze peynir başta olmak üzere süt ve süt ürünleri) tüketilmesi öyküsü ile birlikte; akut veya sinsi başlangıçlı, devamlı ya da değişken süreli intermittan veya düzensiz ateş, yorgunluk, iştahsızlık, kilo kaybı, baş ağrısı, özellikle geceleri yoğun terleme, vücutta yaygın kas ve eklem ağrılarıyla karakterize hastalıktır. [NOT: Çeşitli organların lokal enfeksiyonları şeklinde görülebilir.]
Tanı için laboratuvar kriterleri
Destekleyici;
- Serum örneklerinden Rose-Bengal testi ile antikor pozitifliği
Doğrulayıcı;
- Klinik örneklerden brucella spp’in izolasyonu,
- Daha önce tedavi almamış olguda, tek serum örneğinde STA ile antikor titresinin >1/160 olması,
- En az iki hafta ara ile alınan çift serum örneğinde brucella STA titresinin ≥4 kat artışı.
Vaka sınıflaması
Olası vaka: Klinik tanımlamaya uyan ve destekleyici laboratuvar testi ile pozitif bulunan vaka.
Kesin vaka: Klinik tanımlamaya uyan ve doğrulayıcı laboratuvar kriterlerinden en az biri pozitif olan vaka.
CAMPYLOBACTER JEJUNI/COLI
Klinik tanımlama
Karın ağrısı, ateş, bulantı-kusma, kötü kokulu dışkı ve diyare (1-4 gün, en fazla on gün) ile karakterize hastalıktır.
Tanı için geçerli laboratuvar kriterleri
Dışkı örneği, rektal sürüntü veya diğer klinik örneklerden (kan, safra vb.) spesifik kültür vasatları kullanılarak, Campylobacter sp ile uyumlu koloni görünümünde bakterinin izole edilmesi ve mikroskobik morfoloji ve uygun biyokimyasal tekniklerle tür düzeyinde identifikasyon
Vaka sınıflaması
Kesin tanı: Tanı için geçerli laboratuvar teknikleri ile elde edilen pozitif sonuç.
CHLAMYDIA TRACHOMATIS [cinsel yolla bulaşan enfeksiyon etkeni olarak]
- Dışkıda spesifik immünodiagnostik testlerle (ELISA gibi) antijen varlığının gösterilmesi
Vaka sınıflaması
Kesin tanı: Geçerli laboratuvar testlerinden en az biri ile elde edilen pozitif sonuç
ÇİÇEK
Klinik tanımlama
Ani başlangıçlı ateş, kırıklık, baş ağrısı, şiddetli sırt ağrısı, bitkinlik (gripal enfeksiyon benzeri tablo) ve bazen karın ağrısı ve kusma gibi gastrointestinal semptomları takiben; iki-dört gün sonra ateş düşerken tipik olarak yüzde ve ekstremitelerde başlayan ve gövdeye yayılan döküntülerin (makül, papül, vezikül, püstül ve kabuklanma) gelişmesi ile karakterize sistemik viral hastalıktır.
Tanı için laboratuvar kriterleri
- Klinik örneklerden (deri lezyonundan veziküler sıvı, karaciğer, dalak, akciğer, böbrek otopsi doku örnekleri) yapılan hücre kültürü ve/veya korioallantoik membran kültüründe virusun izolasyonu veya
- Elektronmikroskopta viral partiküllerin gösterilmesi veya
- Serolojik olarak akut ve konvalesan faz serum örneklerinde ≥4 kat antikor titre artışının gösterilmesi.
[NOT: Laboratuvar tanısı yalnızca uluslararası yetkilendirilmiş merkezlerde konur.]
Vaka sınıflaması
Olası vaka: Klinik tanımlamaya uygun ve başka etyolojilerle açıklanamayan vaka.
Kesin vaka:
- Klinik tanımlamaya uygun ve laboratuvar kriterlerinden en az biri pozitif bulunan vaka veya
- Bir kesin vaka ile epidemiyolojik ilişkisi olan vaka.
ÇOCUK FELCİ (POLIOMYELITIS)
Vaka sınıflaması
Olası vaka: On beş yaşından küçük bir kişide şiddetli travma dışında, herhangi bir nedenle akut flask paralizi olmasıdır. Ancak, on beş yaşından büyük kişilerde, yaşı ne olursa olsun, hekimin klinik olarak poliomyelitten kuşkulandığı akut flask paralizili hastalar da inceleme ve izleme alınmalıdır.
Kesin vaka: Olası vaka tanımı geçici bir sınıflandırmadır ve laboratuvar sonucuna göre "Kesin Polio", "Olası Polio" veya "Polio Değil" biçiminde yeniden sınıflaması gerekmektedir.
A) Uygun gaita numunesi alınmış ise;
- Laboratuvarda vahşi polio virüsü saptanmış ise vaka kesin polio olarak kabul edilir.
- Laboratuvarda vahşi polio virüsü saptanmamış ise vaka polio değil şeklinde sınıflandırılır.
B) Uygun gaita numunesi alınmamış ise;
- Laboratuvarda vahşi polio virüsü saptanmış ise vaka kesin polio şeklinde sınıflandırılır.
- Laboratuvarda vahşi polio virüsü saptanmamış ve 60 gün sonunda kalıcı paralizi yok ise vaka polio değil şeklinde sınıflandırılır.
- Laboratuvarda vahşi polio virüsü tespit edilmemiş ancak;
(a) Paralizilerin başlangıcından itibaren 60 gün sonra felç devam ederse (kalıcı paralizi) ve/veya
(b) 60 gün içinde kesin tanı konmadan hastayı izleme olanağı ortadan kalkarsa ve/veya
(c) 60 gün içinde hasta ölürse,
vakanın tüm hastane dosyası alınarak Sağlık Bakanlığı’nda ilgili birime gönderilir. Sağlık Bakanlığı tarafından oluşturulan Uzmanlar Kurulu’na vaka takdimi yapılacak ve uzmanlar görüşüne göre vaka olası polio veya polio değil şeklinde sınıflandırılır.
C) Herhangi bir zamanda vakanın temaslısından alınan gaita numunesinde vahşi polio virüsü tespit edilirse (vakanın kendisinde vahşi polio virüsü tespit edilememiş veya klinik belirtiler ortadan kalkmış olsa bile) vaka kesin polio şeklinde sınıflandırılır.
CREUTZFELDT-JACOB HASTALIĞI, YENİ VARYANT
Vaka sınıflaması
Yeni varyant CJD (nvCJD)
Şüpheli vaka: İlerleyici nöropsikiyatrik bozukluğu olan hastada aşağıdaki altı klinik bulgudan en az beşinin varlığıgerekir.
Erken psikiyatrik semptomlar,
Erken kalıcı parestezi/disestezi,
Ataksi,
Korea/distoni veya myoklonus,
Demans,
Akinetik mutizm.
Olası vaka: Şüpheli vaka tanımına ek olarak, aşağıdaki bütün kriterlerin varlığı gerekir.
Potansiyel iatrojenik temas hikâyesinin olmaması,
Klinik sürenin altı aydan uzun olması,
Başlama yaşının elli yaştan küçük olması,
PrP gen mutasyonunun olmaması,
EEG’nin tipik periyodik görünüm göstermemesi,
Rutin araştırmaların alternatif bir tanıyı düşündürmemesi,
MR’da aksial T2’de ve/veya proton-dansite yoğun imajlarda pulvinarden anormal simetrik ve yüksek sinyaller.
Kesin vaka: Kesin tanı için nöropatolojik inceleme zorunludur. Yaşayan hastalara serebral biyopsi, tedavi edilebilir alternatif bir hastalık tanısı amacı dışında yapılmamalıdır. Kuşkulu vakalarda otopsi (veya otopsi olanağı yoksa beynin postmortem biyopsisi) mutlaka yapılmalıdır.
DİFTERİ
- Laboratuvar tarafından doğrulanmış olası vaka veya
- Bir kesin vaka ile epidemiyolojik bağlantısı olan olası vaka.
[NOT: Kültüründen toksijenik C.diphtheriae izole edilen, ancak klinik tanımlamaya uymayan kişiler (asemptomatik taşıyıcılar) olası veya kesin difteri vakası olarak bildirilmezler.]
EKİNOKOKKOZ
Klinik tanımlama
Başta karaciğer olmak üzere kistin yerleştiği organla ilişkili semptomlarla karakterize hastalıktır. [NOT: Hastalık sıklıkla asemptomatik seyreder ve olgular rutin radyolojik incelemeler sırasında tesadüfen saptanabilir.]
Tanı için laboratuvar kriterleri
Destekleyici:
Görüntüleme yöntemlerinden en az biri ile (radyografi, anjiyografi, ultrasonografi, sintigrafi) hidatik kist yapısına uygun bulgu saptanmış olguda;
- Serolojik yöntemlerden biri ile (IHA, ELISA, IFA) echinococcus granulosus spesifik antijenlerine karşı antikorların pozitifliği veya
- Immunoblotting yöntem ile pozitif bulgu
Doğrulayıcı:
- Cerrahi olarak kistin çıkarılmasını takiben makroskopik ve/veya mikroskopik olarak tanımlanması veya
- Ultrasonografi rehberliğinde alınmış kist sıvısında, nekropsi örneklerinde ya da pulmoner kist rüptüründen sonraki balgam örneklerinde parazitin mikroskopik olarak saptanması.
Vaka sınıflaması
Olası vaka: Klinik tanımlama ile uyumlu ve destekleyici laboratuvar kriterlerinden biri pozitif bulunmuş vaka.
Kesin vaka: Doğrulayıcı laboratuvar kriterlerinden biri ile uyumlu vaka.
ENTAMOEBA HISTOLYTICA [amipli dizanteri etkeni olarak]
Klinik tanımlama
Kanlı ve/veya mukuslu diyare, abdominal kramplar, bazen hafif ateş, halsizlik bulguları ile seyreden hastalık.
Tanı için geçerli laboratuvar teknikleri
- Klinik tanımlamaya uygun olguların taze/sıcak dışkısının trikrom boyama ile mikroskopik incelemesinde eritrosit fagosite etmiş trofozoitlerin gözlenmesi
- Dışkı örneklerinden; spesifik epitoplara karşı monoklonal antikorların kullanıldığı ELISA yöntemi ile E.histolytica ve E.dispar ayrımı yapılarak E.histolytica için elde edilen pozitif sonuç.
Vaka sınıflaması
Kesin tanı: Geçerli laboratuvar tekniklerinden en az biri ile elde edilen pozitif sonuç.
ENTEROHEMORAJİK ECHERICHIA COLI [EHEC]
Klinik tanımlama
- Ilımlı ve kansız, sulu dışkılama veya
- Bol kanlı ancak fekal lökosit içermeyen dışkılama ile karakterli ishal tablosu.
[NOT: Enfeksiyon asemptomatik seyirli olabileceği gibi bazı bireylerde de hastalığı takiben HUS veya daha nadiren TTP gibi komplikasyonlar gelişebilir.]
Tanı için geçerli laboratuvar teknikleri
Destekleyici:
- Dışkı örneğinin spesifik kültürlerinden; E.coli 0157:H7 veya E.coli O157:NM kökenlerinin veya diğer EHEC serotiplerinden birinin izolasyonu
Doğrulayıcı:
- İzole edilmiş EHEC serotiplerinin ELISA, hücre kültürü, RPLA veya PCR yöntemlerinden biri ile Shiga-toksin ürettiğinin gösterilmesi.
Vaka sınıflaması
Olası tanı: Destekleyici laboratuvar teknikleri ile elde edilen pozitif bulgu (Shiga-toksin üretimi gösterilememiş)
Kesin tanı: Doğrulayıcı laboratuvar teknikleri uygulanarak elde edilen pozitif bulgu (Shiga-toksin üretimi gösterilmiş)
EPİDEMİK TİFÜS
Klinik tanımlama
Ani genel enfeksiyon bulguları, şiddetli baş ağrısı ve üçüncü günde 40-41°C’e ulaşan ateş ile birlikte;
- 4-7. günlerde gövdenin üst kısmından başlayan ve giderek vücuda yayılan makülo-papüler döküntüler (yüz, avuç içi ve ayak tabanları hariç) ve
- Bilinç bulanıklığı, dalgınlık, hezeyan, ajitasyon gibi nörolojik bulguların eşlik ettiği genel toksemi ile karakterize hastalıktır.
Tanı için laboratuvar kriterleri
Destekleyici:
- Çift serum örneğinde Weil Felix aglütinasyon testi ile ≥4 kat titre artışının gösterilmesi veya
- Tek serum örneğinde IFA ile ≥1/64 ya da CF yöntemi ile ≥1/16 titrede antikor pozitif bulunması veya
- Deri lezyonlarından (biyopsi) veya doku örneklerinden (otopsi) hazırlanan preparatlarda DFA yöntemi ile mikroorganizmanın gösterilmesi.
Doğrulayıcı:
- Kan, BOS, gangliyon biyopsisi, otopsi materyali ve benzeri klinik örneklerden doku kültürü, embriyonlu yumurta veya hayvan inokülasyonu ile Rickettsia prowazekii’nin izolasyonu veya
- Klinik örneklerde PCR ile R.prowazekii nükleik asitlerinin gösterilmesi veya
- Çift serum örneğinde spesifik grup antijenlerine karşı IFA, CF, LA, mikro-aglütinasyon veya IHA ile ≥4 kat titre artışının gösterilmesi.
[NOT: Laboratuvar tanısı yalnızca yetkilendirilmiş merkezlerde konur.]
Vaka Sınıflaması
Olası vaka: Destekleyici laboratuvar kriterlerinden en az biri ile birlikte klinik tanımlamaya uygun vaka.
Kesin vaka: Doğrulayıcı laboratuvar kriterlerinden en az biri ile birlikte klinik tanımlamaya uygun vaka.
GIARDIA INTESTINALIS
Klinik tanımlama
Daha çok çocuklarda; halsizlik, iştahsızlık, dışkıda artmış mukus sekresyonu, ve/veya barsak krampları, gaz, yağlı ve kötü kokulu dışkılama, ve/veya diyare (2 haftadan uzun sürebilir), dehidratasyon, ve/veya malabsorbsiyon ve kilo kaybı ile karakterize hastalıktır.
- Klinik örneklerde Neisseria gonorrhoeae'ye ait antijen ya da nükleik asitlerin gösterilmesi.
Vaka sınıflaması
Olası vaka: Klinik tanımlama ile uyumlu vaka.
Kesin vaka: Klinik tanımlama ile uyumlu ve laboratuvar kriterlerinden en az biri pozitif bulunan vaka.
HANTAVİRUS ENFEKSİYONLARI
Hantavirüs enfeksiyonları “Renal Sendromla Seyreden Kanamalı Ateş” veya “Kardiyo Pulmoner Sendrom”a yol açabilir.
1.Hantavirus Renal Sendromla seyreden Kanamalı Ateş (RSHA)
Klinik Tanımlama
Ani başlayan ateş, trombositopeni, ve akut böbrek yetmezliği semptomları (oligüri, üre ve kreatinin yüksekliği) olan, daha önceden bilinen bir hematolojik veya renal hastalığı olmayan bir kişide, aşağıdaki destekleyici bulgulardan en az ikisinin olması ile karakterize bir hastalıktır:
Göz bulguları (konjoktivada kızarıklık, fotofobi, gözlerde ağrı, periorbital ödem, skleralarda yaygın eritem, ani bulanık görme, kemozis ve benzeri),
Proteinüri/albuminüri veya mikrohematüri,
Elektrolit dengesizliği veya asit-baz dengesizliği,
Hipotansiyon veya hipertansiyon,
Kanama (peteşi, purpura, ekimoz, konjonktival kanama, burun kanaması, mide-barsak kanaması, üriner sistem kanaması, vajinal kanama ve benzer),
Kalp yetmezliği,
Pulmoner ödem,
Şok.
Tanı için laboratuvar kriterleri
Aşağıdaki laboratuvar testlerinden biri ile kesin tanı konulur:
Hantavirüs antikorlarının kanda veya diğer vücut sıvılarında (ELİSA, IFA, İmmunoblot veya nötralizasyon testiyle) saptanması,
Serumda IgM pozitifliği ve/veya IgG’ de dört kat artış saptanması,
Serumdan veya dokulardan RT-PCR ile hantavirus nükleik asidin saptanması.
Vaka sınıflaması
Şüpheli vaka: Klinik tanımlamaya uyan ve herhangi başka bir nedenle açıklanamayan vaka.
Olası vaka: Klinik tanımlamaya uyan ve aşağıda belirtilen epidemiyolojik öyküsü olan vaka.
Epidemiyolojik öykü:
Hastalığın başlamasından önceki iki ay içinde kemirici hayvanlarla direkt temas veya
Hastalığın başlamasından önceki iki ay içinde kemirici hayvanların çıkartılarıyla direkt veya indirekt temas veya
Hastalığın başlamasından önceki iki ay içinde kemirici hayvanların yaşadıkları yerleri ziyaret etme.
Kesin vaka: Klinik tanımlamaya uyan ve laboratuar yöntemlerinden biri ile doğrulanmış vaka.
2. Hantavirus Kardiyo Pulmoner Sendrom (HKPS)
Klinik Tanımlama
Akut olarak başlayan ateş, üşüme-titreme, myalji, halsizlik şikâyetlerini takiben öksürük ve nefes darlığı gelişen hastada aşağıdaki destekleyici bulguların varlığı ile karakterize hastalıktır.
En az iki laboratuvar bulgusu; trombositopeni, immatur formların olduğu nötrofili, atipik lenfositlerin görülmesi, artmış laktat dehidrogenaz serum düzeyleri.
Tanı için laboratuvar kriterleri
Aşağıdaki laboratuvar testlerinden biri ile kesin tanı konulur:
- Hantavirüs antikorlarının kanda veya diğer vücut sıvılarında (ELİSA, IFA, İmmunoblot veya nötralizasyon testiyle) saptanması,
- Serumda IgM pozitifliği ve/veya IgG’ de 4 kat artış saptanması,
- Serumdan veya dokulardan RT-PCR ile hantavirus nükleik asidin saptanması.
Vaka sınıflaması
Şüpheli vaka: Klinik tanımlamaya uyan ve herhangi başka bir nedenle açıklanamayan vaka.
Olası vaka: Klinik tanımlamaya uyan ve aşağıda belirtilen epidemiyolojik öyküsü olan vaka.
Epidemiyolojik öykü:
- Hastalığın başlamasından önceki iki ay içinde kemirici hayvanlarla direkt temas veya
- Hastalığın başlamasından önceki iki ay içinde kemirici hayvanların çıkartılarıyla direkt veya indirekt temas veya
- Hastalığın başlamasından önceki iki ay içinde kemirici hayvanların yaşadıkları yerleri ziyaret etme.
Kesin vaka: Klinik tanımlamaya uyan ve laboratuvar yöntemlerinden biri ile doğrulanmış vaka.
HIV ENFEKSİYONU
Klinik tanımlama
Klinik tanımlama yoktur. Tanı HIV taşıyıcılarının ortaya konmasında kullanılan laboratuvar kriterlerine dayanır. [HIV taşıyıcıları; (a) Asemptomatik taşıyıcı, (b) Semptomatik taşıyıcı -AIDS semptomları dışında semptomlar gösteren, (c) AIDS vakaları].
Tanı için laboratuvar kriterleri
18 ay ve büyük vakalar için;
- Bir tarama testi ile (ELISA ve benzeri) tekrarlanan HIV pozitif seroloji bulgusunun doğrulama testlerinden (Westtern Blot, RIBA, IFA) biri ile doğrulanması veya
- Aşağıda verilen HIV virolojik testlerinden herhangi birinin pozitif bulunması;
(a) HIV nükleik asitinin saptanması,
(b) HIV p24 antijenin saptanması (nötralizasyon yöntemi dahil),
(c) HIV izolasyonu.
18 aydan küçük vakalar için;
- Kordon kanı hariç, iki ayrı örnekte aşağıdaki testlerden birinin pozitif bulunması,
(a) HIV nükleik asitinin saptanması ,
(b) HIV p24 antijenin saptanması (nötralizasyon yöntemi dahil),
(c) HIV izolasyonu.
[NOT: Doğrulama testlerine dayalı laboratuvar tanısı, Sağlık Bakanlığı tarafından yetkilendirilmiş merkezlerde yapılır.]
Vaka sınıflaması
Olası vaka: Yoktur.
Kesin vaka: Sağlık Bakanlığı tarafından yetkilendirilmiş bir merkezde doğrulanmış vaka.
HAEMOPHILUS INFLUENZA TİP b (Hib) MENENJİTİ
Klinik tanımlama
Akut başlangıçlı, yüksek ateş, şiddetli baş ağrısı ve ense sertliği ile karakterize hastalıktır (Menenjit tablosu).
[NOT: <2 yaş bebeklerde ≥38.5°C ateş, irritabilite ve fontanel bombeliği varlığında menenjitten şüphe edilmelidir.]
Tanı için laboratuvar kriterleri
- BOS veya kan kültüründen (veya normalde steril diğer vücut sıvılarından) Hib izolasyonu,
- Normalde steril vücut sıvılarında LA, CA, CIE yöntemlerinden biri ile spesifik bakteri antijenlerinin gösterilmesi,
- Normalde steril vücut sıvılarında nükleik asit probları ile bakterinin genetik komponentlerinin saptanması.
Vaka sınıflaması
Olası vaka: Yoktur.
Kesin vaka: Klinik tanımlama ile uyumlu ve laboratuvar kriterlerinden biri ile pozitif bulunmuş vaka.
[NOT: BOS veya normalde steril vücut sıvılarından Hib izole edilen bir vaka klinik sendromun menenjitle uyumlu olup olmadığına bakılmaksızın kesin vaka olarak bildirilir.]
INFLUENZA
Klinik kriterler
İnfluenza Benzeri Hastalık (IBH)
Aşağıdaki, ani başlangıçlı sistemik semptomların en az birisinin varlığı;
- Ateş veya ateş hissi,
- Kırgınlık,
- Miyalji,
- Baş ağrısı
ve
Aşağıdaki, ani başlangıçlı solunum semptomlarından en az birisinin olması
Kesin vaka: Klinik tanımlama ile uyumlu ve laboratuvar kriterlerinden en az biri ile doğrulanmış vaka.
KIRIM KONGO KANAMALI ATEŞİ
Klinik tanımlama
Anamnezinde ani başlayan, ateş, halsizlik, baş ağrısı, yaygın vücut ağrısı, eklem ağrısı, ishal gibi belirtilerin bulunduğu bir kişide; keneyle temas veya kene tutunma öyküsü, hayvanla temas öyküsü, kırsal kesimde yaşama veya son iki hafta içinde kırsal alana seyahat öyküsü varlığında; laboratuvarda başka bir nedenle açıklanamayan lökopeni, trombositopeni, karaciğer enzimlerinde yükselme saptanmış olması ve aşağıdaki destekleyici bulgulardan en az ikisinin bulunması ile karakterize bir hastalıktır.
Destekleyici bulgular:
- Hemorajik ya da purpurik döküntü,
- Epistaksis,
- Hematemez,
- Hemoptizi,
- Melena,
- Diğer hemorajik semptomlar.
Tanı için laboratuar kriterleri
- Kan, vücut sıvıları veya doku örneklerinden virüs izolasyonu, spesifik antijenin belirlenmesi veya virüs RNA’sının gösterilmesi,
Virüse spesifik IgM antikoru pozitifliği,
Akut ve konvalesan dönem serumlarında virüse spesifik IgG titresinde ≥ 4 kat artış.
Vaka sınıflaması
Şüpheli vaka: Klinik tanımlamaya uyan ve başka bir nedenle açıklanamayan vaka.
Olası vaka:
Şüpheli vaka tanımlaması ile epidemiyolojik hikâyeye uyan ve destekleyici bulgulardan en az ikisinin bulunduğu vaka ya da,
Bir bölgede herhangi bir nedenle açıklanamayan birden fazla vakanın görülmesi halinde destekleyici bulgular olmasa da klinik tanımlamaya uyan vaka.
Kesin vaka:
Klinik tanımlamaya uyan ve yukarıda belirtilen laboratuar kriterlerinden en az birisi ile doğrulanmış vaka veya
Kesin tanı almış bir vaka ile epidemiyolojik olarak bağlantısı olan vaka.
KIZAMIK
Klinik tanımlama
38oC’den yüksek ateş ve
Makülopapüler döküntü ve
Öksürük veya burun akıntısı veya konjunktivit ile karakterize hastalık.
Tanı için laboratuvar kriterleri
Kızamığa özgü IgM antikoru saptanması veya
Kızamık virüs izolasyonu veya
RT -PCR ile kızamık viral RNA saptanması veya
İki-dört hafta arayla alınan serum örneklerinde kızamığa özgü IgG antikor titresinde belirgin (en az dört kat) artış.
Vaka sınıflaması
Şüpheli vaka:Makülopapüler döküntüyle seyreden herhangi bir hastalık.
Olası vaka: Klinik tanımlamayla uyumlu vaka.
Kesin vaka:
- Laboratuvarla Doğrulanmış Vaka: Tanı için gerekli laboratuvar kriterlerinden biri ile doğrulanmış olası vaka veya yakın zamanda aşılanmış ise laboratuvarla doğrulanmış vaka ile epidemiyolojik ilişkili olan vaka,
- Epidemiyolojik ilişkili vaka: Başka bir laboratuvarla doğrulanmış kesin vaka ile epidemiyolojik ilişkili (maruziyet ve inkübasyon dönemi açısından yer ve zaman (semptomların başlamasından 7–18 gün önce temas) ilişkisi bulunma durumu) olan olası vaka.
Vaka değil: Kızamığın klinik tanımlaması ile uyumlu belirti ve bulguları olan bir kişide laboratuvar testlerinin negatif olması veya kızamık olmadığı (Örneğin: Roseola infantum, eritema infeksiyozum ve benzeri) laboratuvarla doğrulanmış bir vaka ile epidemiyolojik ilişkili olan vaka.
KIZAMIKÇIK
Klinik tanımlama
- Makülopapüler döküntü ve
- Servikal/suboksipital/postauriküler adenopati veya artralji/artrit.
Tanı için laboratuvar kriterleri
- Kızamıkçığa özgü IgM antikoru saptanması veya
- Kızamıkçık virüs izolasyonu veya
- RT-PCR ile kızamıkçık viral RNA saptanması veya
- İki-dört hafta arayla alınan serum örneklerinde kızamıkçığa özgü IgG antikorunda belirgin (en az dört kat) artış.
Vaka sınıflaması
Şüpheli vaka: Makülopapüler döküntüyle seyreden herhangi bir hastalık.
- Labaratuvarla doğrulanmış vaka: Tanı için gerekli laboratuvar kriterlerinden biri ile doğrulanmış olası vaka veya yakın zamanda aşılanmış ise laboratuvarla doğrulanmış vaka ile epidemiyolojik bağlantısı olan vaka
- Epidemiyolojik ilişkili vaka: Başka bir laboratuvarla doğrulanmış kesin vaka ile epidemiyolojik ilişkili (maruziyet ve inkübasyon dönemi açısından yer ve zaman-semptomların başlamasından 12-23 gün önce temas- ilişkisi bulunma durumu) olan olası vaka.
Vaka değil: Kızamıkçığın klinik tanımlaması ile uyumlu belirti ve bulguları olan bir kişide laboratuvar testlerinin negatif olması veya kızamıkçık olmadığı (Örneğin: Roseola infantum,erythema infeksiyozum ve benzerri) laboratuvarla doğrulanmış bir vaka ile epidemiyolojik ilişkili olan vaka.
KONJENİTAL KIZAMIKÇIK SENDROMU (KKS)
Klinik Tanımlama
Bir yaşından küçük bir çocukta, A grubu bulgulardan en az iki veya A ve B grubu bulgulardan birer konjenital durumun bulunmasıdır.
A Grubu
B Grubu
Sensorinöral işitme kaybı
Purpura
Konjenital kalp hastalığı
Splenomegali
Pigmenter retinopati
Mikrosefali
Katarakt
Gelişme geriliği
Konjenital glokom
Meningoensefalit
Radiolusent kemik hastalığı
Doğumdan sonraki ilk yirmi dört saat içinde başlayan sarılık
Tanı için laboratuvar kriterleri
Kızamıkçığa özgü IgM antikorunun saptanması veya
Kızamıkçık aşısı uygulanmamış olmasına rağmen; 6-12 aylar arasında en az iki kez kızamıkçığa özgü IgG antikor düzeyinin aynı düzeyde devam ettiğinin gösterilmesi veya
Uygun klinik örnekte kızamıkçık virüsü saptanması (RT- PCR ile nükleik asid saptanması veya kızamıkçık virüs izolasyonu).
Vaka Sınıflaması
Şüpheli vaka: Bir yaşından küçük bir çocukta, A grubu klinik bulgulardan en az birinin bulunması.
Olası vaka (Klinik vaka): Başka bir etiyolojik açıklama yapılamayan bir bebekte, A grubundan en az iki veya A ve B gruplarından birer klinik gösterge saptanması.
- Kişinin bu semptomlarla seyreden hastalıktan ölmesi.
Tanı için laboratuvar kriterleri
Klinik örneklerden vibrio cholerae O1 veya O139’un izole edilmesi.
Vaka sınıflaması
Olası vaka: Klinik tanımlama ile uyumlu vaka.
Kesin vaka:
- Tanı için laboratuvar kriterleri ile doğrulanmış olası vaka,
- (Salgın esnasında) bir kesin vaka ile epidemiyolojik bağlantılı olası vaka.
[NOT: Kültürden V.cholerae izole eden, ancak O1 ve O139 tiplendirmesi yapamayan laboratuvarlar izolatlarını bir üst laboratuvara veya referans laboratuvarına göndermek zorundadır. Ayrıca toksin üretiminin gösterilmesi için tüm izolatlar referans laboratuvarına sevk edilmelidir. Standart laboratuvar prosedürlerine göre antibiyotik direnci araştırılmalıdır.]
KUDUZ VE KUDUZ RİSKLİ TEMAS
Klinik tanımlama
Kuduz akut bir ensefalomyelittir. Hastaların genellikle kuduz bir hayvan tarafından ısırılma veya tırmalanma öyküsü mevcuttur. İnkübasyon süresi genellikle 20-90 gündür, fakat bazen yıllarca sürebilir. Hiperaktif veya paralitik formlarla seyredebilir. Semptomların başlamasından sonra 7-10 gün içinde yoğun bakım desteği yapılmazsa, koma ve solunum yetmezliğine bağlı ölüm kaçınılmazdır.
Tanı için laboratuvar kriterleri
- Post-mortem örneklerde (özellikle beyin dokusu) DFA ile kuduz virüsü antijenlerinin saptanması,
- Ensenin saç folikülleri çevresinden alınan sinir dokusu örneklerinde veya kornea sürüntülerinde DFA ile kuduz virüsü antijenlerinin saptanması,
- Hastaya ait beyin dokusu, tükrük veya BOS örneklerinden (deney hayvanlarında veya hücre kültürlerinde) kuduz virüsu izolasyonu,
- Aşısız bir kişide, serum veya BOS’ta RFFIT ile ≥1/5 titrede (tam nötralizasyon) nötralizan antikorların saptanması
- Post-mortem veya ante-mortem hasta örneklerinde (beyin dokusu, cilt, kornea veya tükrük) PCR tekniği ile kuduz virüsü genomik sekanslarının saptanması.
Vaka sınıflaması
Olası vaka: Kuduz riskli temas öyküsü ile birlikte klinik tanımlamaya uyan vaka.
Kesin vaka: Laboratuvar testlerinden biri ile onaylanmış olası vaka.
[NOT: Kuduz riskli temas tanımı için Sağlık Bakanlığı Temel Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü Kuduz Korunma ve Kontrol Yönergesine bakılır.]
LEJYONER HASTALIĞI
Klinik tanımlama
Klinik incelemede pnömoniye ait fokal bulgularla ve/veya radyolojik olarak pnömoni bulgusuyla karakterize akut alt solunum yolu enfeksiyonu
[NOT: Uygun vaka seçimi ve epidemiyolojik ilişki açısından hastanın son on beş gün içinde en az bir geceyi evinden başka bir yerde (otel, hastane ve benzeri) geçirip geçirmediği sorulmalıdır.]
Tanı için laboratuvar kriterleri
Destekleyici:
- Solunum yolu sekresyonları veya akciğer dokusunda; monoklonal reagenlerin kullanıldığı DFA yöntemiyle bakterinin boyanarak gösterilmesi ve/veya
- Çift serum örneğinde IFA veya ELISA ile legionella türlerine karşı (Legionella pneumophila SG1 hariç) antikor titrelerinin ≥4 kat arttığının gösterilmesi,
- Tek serum örneğinde IFA veya ELISA ile legionella türlerine karşı antikor titresinin ≥1/256 bulunması.
Doğrulayıcı:
- Balgam, akciğer dokusu, plevral sıvı veya diğer klinik örneklerin kültürlerinde legionella bakterisinin izolasyonu,
- Legionella pneumophila SG1 için idrarda spesifik antijen saptanması,
- Çift serum örneğinde IFA veya ELISA ile L.pneumophila SG1’e karşı spesifik serum antikor titrelerinin ≥4 kat arttığının gösterilmesi.
Vaka sınıflaması
Olası vaka: Klinik tanımlama ile uyumlu ve destekleyici laboratuvar kriterlerinden en az biri ile pozitif bulunan vaka.
Kesin vaka: Klinik tanımlama ile uyumlu ve doğrulayıcı laboratuvar kriterlerinden en az biri ile pozitif bulunan vaka.
LEPRA
Klinik tanımlama
Lepra belirtileri
- Deride soluk veya hafif eritemli lekeler, lekelerde duyu kaybı, sinir hasarı bulguları,
- El ve ayakta erken vakada uyuşukluk, yanma hissi, geç vakada duyu kaybı, ağrısız yaralanmalar, yanık ve ülserler.
- El/ayak/yüzde erken vakada hafif, geç vakada daha belirgin kas güçsüzlüğü ve paralizi,
- El/ayak/yüzde deformite.
Lepranın kardinal tanı bulguları
- Deride lekeler, plaklar ve nodüllerde yüzeyel duyu kaybı (ısı, dokunma ve ağrı duyusu kaybı),
- Periferik sinirlerde belirgin kalınlaşma ve duyu kaybı ile periferik sinir tutulumu.
Tanı için laboratuvar kriterleri
Sağlam ya da lezyonlu deriden alınan deri yaymalarında alkol-asit dirençli basillerin (Mycobacterium leprae) gösterilmesi.
Vaka sınıflaması
Olası vaka: Yoktur.
Kesin vaka:
- Lepranın kardinal tanı bulgularından en az birinin görülmesi veya
- Deri yaymalarında alkol-asit dirençli basillerin gösterilmesi.
LEPTOSPİROZ
Klinik tanımlama
Hayvan idrarı ile kontamine olabilecek bir çevreye, suya veya enfekte hayvanlara maruz kalma öyküsü ile birlikte aşağıdaki semptomlardan herhangi biriyle ilişkili başağrısı, miyalji ve bitkinlikle seyreden akut ateşli hastalık;
- Hepato-renal yetmezlik (anüri veya oligüri ve/veya proteinüri ve/veya sarılık),
- Hemorajiler (deri içi, mukozalar, gastrointestinal sistem ve akciğer kanaması),
- Myokardit (kardiyak aritmi veya yetmezlik),
- Deri döküntüleri (rash) (palatal eksantem),
- Diğer bazı yaygın semptomlar (bulantı, kusma, karın ağrısı, diyare ve artralji).
Tanı için laboratuvar kriterleri
- Kan veya diğer klinik örneklerin kültüründen patojen leptospiraların izolasyonu (ve tiplendirilmesi),
- Bölgesel suşlarda sıklıkla temsil edilen antijenleri taşıyan Leptospira kökenlerinin kullanıldığı tercihen MAT ile pozitif seroloji (tek serum örneğinde ≥1/200 titre veya çift serum örneğinde ≥4 kat titre artışı),
- Klinik örneklerde leptospiranın DFA veya başka bir yöntemle gösterilmesi.
Vaka sınıflaması
Olası vaka: Klinik tanımlama ile uyumlu vaka.
Kesin vaka: Laboratuvar kriterlerinden biri ile doğrulanmış olası vaka.
LISTERIA MONOCYTOGENES
Klinik tanımlama
Başka bir neden gösterilemediğinde; ateşle seyreden, gıda kaynaklı gastrointestinal enfeksiyon ile karakterli hastalıktır.
[NOT: Epidemiyolojik amaçlar için serolojik tiplendirme yapılmak üzere izolatlar referans laboratuvara gönderilir.]
Vaka sınıflaması
Kesin tanı: Klinik tanımlama ile uyumlu bir olguda geçerli laboratuvar teknikleri ile pozitif bulgu.
LYME HASTALIĞI
Klinik tanımlama
Remisyonlar ve alevlenmeler ile birlikte her biri birbirinden farklı klinik bulguları içeren dermatolojik, romatolojik, nörolojik ve kardiyak tutulumlar ile seyreden kene kaynaklı sistemik bir enfeksiyon hastalığıdır. En sık görülen klinik bulgu hastaların %60-80’inde ilk görülen deri lezyonu olan “eritama migrans (EM)” dır. EM tipik olarak kırmızı makül veya papül olarak başlayan, günler veya haftalarca sürebilen büyük yuvarlak veya oval bir forma dönüşen sıklıkla kısmi merkezi iyileşmesi olan cilt lezyonu olarak tanımlanır. Tek primer lezyonun en uzun çapı 5 cm eşit veya üzerinde olmalıdır. Hastaların çoğunda büyüyen EM lezyonuna özellikle yorgunluk, ateş, baş ağrısı, ense sertliği, artralji veya myalji gibi diğer akut semptomlar eşlik eder. Bu semptomların özelliği aralıklı olmasıdır.
Sürveyans amacı ile aşağıda belirtilen sistem tutulumları için başka bir açıklama bulunamadığında Lyme hastalığı düşünülmelidir.
Kas-iskelet sistemi: Bir veya daha fazla eklemde, eklem şişmesi ile görülen tekrarlayan kısa süreli atakları (haftalar veya aylar) takiben, bazen kronik artrit görülmesi. Öncesinde geçici ataklar olmayan kronik progressif artrit ve kronik simetrik poliartritin dahil olduğu belirtiler tanı koydurucu kriterler arasında değildir. Tek başına artralji, myalji veya fibromaylji sendromları da kas-iskelet tutulumu için kriter değildir.
Sinir sistemi: Aşağıdakilerden herhangi biri veya kombinasyonu:
Lenfositik menenjit, kraniyal nörit, özellikle fasial paralizi (bazen bilateral), radikülonöropati veya nadiren ensefalomyelit. Ensefalomyelitin Borrelia burgdorferisensu lato’ya karşı BOS’ta antikor üretiminin gösterilerek doğrulanması gerekir. BOS’taki antikor seviyesinin serumdan fazla olması gereklidir. Baş ağrısı, yorgunluk, parestezi veya tek başına orta derecede ense sertliği nörolojik tutulum için yeterli kriter değildir.
Kardiyovasküler sistem: Akut gelişen ileri derecede (2. veya 3. derece) günler-haftalar süren atrioventriküler iletim defekti ve bazen myokardit olabilir. Çarpıntı, bradikardi, dal bloğu veya tek başına myokardit, kardiyovasküler tutulum için yeterli değildir.
- İki aşamalı testler; ilk aşamada ELISA veya IFA yöntemiyle örneklerin taranması ve sınır veya pozitif olarak bulunan sonuçların immünblot yöntemiyle doğrulanmasını içerir.
Semptomlar başladıktan sonraki ilk 30 gün içinde IgM pozitifliği
Hastalığın herhangi bir aşamasında IgG pozitifliği,
- Tek aşamalı IgG immünoblot seropozitifliği
- BOS’ta B.burgdorferi sensu lato’ya karşı gelişen antikorlarının ELISA veya immunofloresan antikor testi (IFA) ile gösterilmesi ve BOS’daki antikorun serumdan daha yüksek titrelerde olması.
[NOT: PCR gibi tanı yöntemleri vakanın özelliğine göre değerlendirilir.]
Maruziyet: Endemik bir bölgede EM ortaya çıkmasından otuz gün öncesine kadar bir zamanda ormanlık, çimenlik alanda (kene için potansiyel yerler) yaralanma olarak tanımlanır. Kene ısırma öyküsü şart değildir.
Endemik bölge: En az iki doğrulanmış vakanın görülmesi ya da Borrelia burgdorferi sensu lato ile enfekte kene popülasyonunun gösterildiği bölgedir.
Vaka sınıflaması
Olası vaka:
- EM’si olan maruziyeti ve laboratuvarda enfeksiyon bulgusu olmayan vaka veya
- Laboratuarda enfeksiyon bulgusu olan ancak uygun klinik bulguları olmayan vaka.
Kuvvetle olası vaka: Hekim tarafından Lyme hastalığı tanısı konan, laboratuarda enfeksiyon bulgusu olan vaka.
Kesin vaka: Aşağıdakilerden en az birinin olması gerekir.
- Bilinen maruziyeti olan EM’si olan vaka,
- Bilinen maruziyeti olan ve laboratuarda enfeksiyon bulgusu gösteren, EM’si olan vaka,
- En az bir kez geç manifastasyon gösteren ve laboratuvarda enfeksiyon bulgusu olan vaka.
MENİNGOKOKKAL HASTALIK
Klinik tanımlama
Bir kişide akut başlangıçlı ateş (rektal ≥38.5°C veya aksiller ≥38°C) ile birlikte;
- Ense sertliği ve/veya
- Bilinç değişikliği ve/veya
- Diğer meningeal irritasyon bulgularının varlığı ve/veya
- Peteşiyal ya da purpural döküntü ile karakterize hastalık.
[NOT: <2 yaş bebeklerde ateş ve fontanel bombeliğinin varlığında menenjitten şüphe edilmelidir.]
Tanı için laboratuvar kriterleri