Doğu Sırbistan'daki Bor madeni 20. yüzyılda hızla gelişti ve sanayileşti ve bu bölgenin gelişimini beklenmedik bir yöne getirdi. Ancak Bor Madeninin hızlı gelişimi, çalışma standartlarının büyümesine yol açmadı.
Bu blog, Sırbistan'daki Bor Madenindeki koşullara ve protestolara bakıyor ve Avrupa'daki ilk çevre protestolarından birinin ne olabileceğini ortaya çıkarıyor.
1900'lü yıllarda madenin ilk yıllarında çalışma koşulları çok ağırdı, ücretler oldukça düşüktü ve işçiler gerekli makinelere sahip değildi. Cevher ergitme sürecinde açığa çıkan sülfürik dumanlar, Bor'u çevreleyen alanda tarım üzerinde yıkıcı bir etkiye sahipti.
1908'de tüm bunlar, zamanın Sosyal Demokrat Partisi tarafından düzenlenen ilk grevi getirdi. Grev hızla bastırıldı ve Sırbistan Krallığı Ekonomi Bakanlığı'na yöneltilen maden dumanlarının tarıma verdiği zararın kapsamını belirleme talebi tamamen reddedildi.
Birinci Dünya Savaşı'nın ardından Bor Madeni'nde sosyalist fikirlerin yayılması, yetkililerin sert direnişiyle karşılaştı. Yugoslav Komünist Partisi yasaklandığında durum daha da ağırlaştı. Komünist Partiyi yasaklayan 1920 kararnamesi, madendeki her türlü sendikaya zarar veren genel grev çağrılarını da yasakladı.
1929 ve 1933 arasındaki dönem, küresel ekonomik krizin işgücü maliyeti düşüşlerini daha da etkilemesi ve yüksek işsizlik oranlarının Bor madenini etkilemesi nedeniyle özellikle sertti.
Bu maden havzasının sendika kontrolü de en aza indirildi ve bu da yaygın çevre kirliliğine neden oldu. O zaman, yerel halk sanayileşmenin zararlı sonuçlarıyla karşı karşıya kaldı. Maden bacalarından çıkan duman, beladan başka bir şey getirmedi. Asit yağmurları toprağı ve ekinleri yok ederken, hava ve su üretim sürecinde açığa çıkan kükürt ve diğer metalleri içeriyordu. Maden sahipleri kirliliğin neden olduğu zararları ödemeyi reddetti.
Ancak yasaklara ve artan denetime rağmen, 7 Mayıs 1935'te yaklaşık 400 yerel sakin Bor polis karakolunun önünde toplandı.
Yerel yetkililer tarafından görmezden gelinerek, iş akışını kesintiye uğratarak madendeki memnuniyetsizliklerini göstermeye başladılar. Bor Madenleri yetkililerinden, izabe tesisinden çıkan dumanın toprağı, havayı ve suyu etkilemeyecek şekilde arındırılması için çaba göstermelerini talep ettiler.
Talepleri görmezden gelindiği için beş gün sonra tekrar toplandılar. Bu sefer, yaklaşık 4.000 protestocu vardı. Ayrıca, artık tarımda çalışmaya devam edemeyecekleri için, mahsul yetersizliği için tazminat ve istihdam faydaları talep ettiler.
Bu, eski Yugoslavya'daki ve belki de Avrupa'daki ilk çevre protestosu oldu.
Madenciler ve tarımcılar tarafından, böyle bir girişimin sonuçları göz önünde bulundurularak birlikte düzenlendi. Ne yazık ki, protesto sırasında protestoculara yaklaşık 500 el ateş edilerek bir madenci öldü, bir diğeri ağır yaralandı ve bir düzine kişi de yaralandı.
Bu talihsiz olayların ardından maden yetkilileri, duman arıtma tesisleri kurma ve bir sülfürik asit fabrikası kurma taahhüdü verdi.
Bor Madeni'ndeki bu gidişat sadece sendikal faaliyetlerin gelişmesine yol açmakla kalmamış, aynı zamanda işçiler arasında siyasi ve çevre koruma bilincini yükseltmeye çalışan sosyalist propagandayı da başlatmıştır.
1934 ve 1935'te, sosyal açıdan kararlı bir sanatçı olan Đorđe Andrejević Kun , madencilerin günlük hayatlarını tasvir ederek Bor Madeni'ni yasadışı olarak defalarca ziyaret etti. Kaderin sahip olacağı gibi, bazı grafikleri Mayıs 1935'teki çevre protestosunun trajik olaylarını yakaladı.
1936'da Krvavo zlato ( Kanlı Altın ) adlı grafiğini yasadışı olarak yayınladı . Bu, yalnızca kendi amaçları için savaşmanın devrimci bir yolu değil, sanatın etki alanını genişletmekle kalmadı, aynı zamanda bir mayını hem sınıfsal hem de çevresel nitelikteki olası bir yüzleşme yeri olarak işaretleyerek geleceğe yönelik bir çağrı haline geldi.
Kuruluşundan bu yana Bor ve çevresi tamamen değişti. 1930'larda yerel nüfusun eylemleri, endüstrinin ekoloji ve peyzaj üzerindeki etkilerine dair farkındalığımızın bir başlangıcını işaret ediyor; bu, bugün daha da büyük ve daha acil bir öneme sahip.
Sırbistan'ın bor madenleriyle ilgili diğer yazımızı inceleyebilirsiniz.