

KLAZOMENAİ'DEN HABERLER 8
Aralık 2002
Sevgili Dostlarımız ve Destekçilerimiz,
Bir yıl önce Klazomenai kazı ekibi ve Yunanistan-Komotini Arkeoloji Müzesinin işbirliği ile Yunanistanın Abdera kentinde, 20-25 Ekim 2001 tarihleri arasında Clazomenae, Teos and Abdera: Metropoleis and Colony adlı bir sempozyum gerçekleştirilmişti. Organizasyon komitesi, Prof.Dr. Güven Bakır (Ege Üniversitesi Edebiyat Fakültesi, Arkeoloji Bölüm Başkanı), Dr. Diamandis Triandaphyllos (Yunanistanın Trakya Bölgesi Eski Eserler Servisi Başkanı), Prof.Dr. Aliki Moustaka (Selanik-Aristotheles Üniversitesi Arkeoloji Bölümü öğretim üyesi), Dr. Chaido Koukouli-Chrysanthaki (Yunanistan Eski Eserler Onursal Başkanı), Konstantina Kallintzi (Arkeolog, Abdera Müzesi), Nikolitsa Kokkotaki (Arkeolog, Komotini Müzesi), Evdokia Skarlatidou (Arkeolog, Selanik Müzesi)dan oluşmuştu. Sempozyum süresince yol, konaklama ve iaşe masrafları Yunanistanın Eski Eserler Servisi ve Alexander S.Onassis Public Benefit Foundation vakfının katkıları ile sağlanmıştır. Sempozyum, Urla-Klazomenai antik kenti ile bu kentin M.ö. 7. yüzyılın ortalarında kurduğu bir koloni olan ve bugün de aynı adla anılan Yunanistanın Abdera adlı köyünde yürütülen kazıların sonuçlarını tartışmayı ve bilgi alışverişinde bulunmayı amaçlamıştır. Her iki kazının üyeleri yıllardan beri yürütülen çalışmaların sonuçlarını ele almışlar ve bildiri ya da poster halinde sunmuşlardır. Klazomenai kazısının sonuçları şu bildiri ve posterler ile temsil edilmiştir: "Excavations at Clazomenae" (Prof.Dr. Güven Bakır), "Clazomenae in the Early Iron Age (11th-8th Centuries BC)" (Arş.Gör. Nezih Aytaçlar), "Geometric and Archaic Clazomenae (8th and the 6th Centuries BC). Dwellings and the Spatial Organization of Industrial Quarters" (Doç.Dr. Yaşar Erkan Ersoy), "Burial Grounds of the Geometric and Archaic Clazomenae" (Arş.Gör. Bilge Hürmüzlü), "Clazomenae in the Fifth Century BC" (Uzman Ümit Güngör), "Clazomenae in the Fourth Century BC" (Arş.Gör. Fikret Özbay), "Clazomenian Relief Pottery of the Archaic Period" (Arş.Gör. Hüzeyin Cevizoğlu), "Clazoemenian and other Related Black-Figured Pottery" (Arş.Gör. Bekir Özer), "Local Archaic Trade Amphorae from Clazomenae (Late 7th and Early 6th Century BC)" (Arş.Gör. Yusuf Sezgin), "Early Clazomenian Sarcophagi Painters and their Interactions" (Arş.Gör. Fuat Yılmaz), "Olive Oil Extraction Plant of the Sixth Century BC from Clazomenae" (Ali Ertan İplikçi-Urla Lisesi Resim öğretmeni, grafiker). Söz konusu sempozyum antik dönemde aynı halk tarafından kurulmuş olan koloni kent Abdera ve ana kent Klazomenaiye ilişkin bilgilerin karşılıklı olarak paylaşılmasına ve yapılan araştırmalardaki eksik noktaların tamamlanmasına önemli katkılarda bulunmuştur. Sempozyumun kapsamında 20 Ekim 2001 tarihinde Abdera antik kenti kazı alanı ziyaret edilmiştir. 21 Ekim 2001 tarihinde sempozyumun kapanış konuşmalarından sonra, Abdera Müzesi sergi salonu ve deposu gezilmiş ve Abdera Müzesinde görevli arkeologlardan buluntular hakkında bilgi alınmıştır. Ayrıca, 22 Ekim 24 Ekim 2001 tarihleri arasında Trakya ve Makedonya Bölgesinin önemli antik kentlerine ve müzelerine geziler düzenlenmiştir. 22 Ekimde Kavala ve Amphipolis Müzeleri, 23 Ekim tarihinde ise Selanik Müzesi gezilmiştir. 23 Ekim 2001 tarihinde Prof.Dr. Güven Bakır Selanik-Aristotheles Üniversitesi Arkeoloji bölümünde Klazomenaide Bulunan Yeni Terrakotta Lahitler konulu bir konferans vermiştir. 24 Ekim tarihinde ise Vergina, Pella ve Kral II.Phillipposun mezarı ile söz konusu alanlarda ele geçen buluntuların sergilendiği müzeler gezilmiştir.
Ana kent ve kolonisine yönelik araştırmaları bir ilk olarak ele alan bu sempozyumda sunulan bildirilerin bilim dünyası ile paylaşılması her iki ekip için de büyük önem taşımaktadır. Bu amaçla, 25 Ağustos-1 Eylül 2002 tarihleri arasında organizasyon komitesi Klazomenai kazı kampüsünde bir kez daha biraraya gelerek söz konusu yayının prensiplerini belirlemiştir. İonia arkeolojisinin çeşitli sorularına önemli katkılarda bulunacak bu yayının en kısa zamanda tamamlanması amaçlanmaktadır. Organizasyon komitesinin ziyareti sırasında konaklama, iaşe ve İonia merkezlerine olan gezilerinin masrafları Klazomenai kazısının ana sponsoru Inter-Gen Enka tarafından sağlanmıştır.
Sizlerle paylaşmak istediğimiz diğer bir haber de 2002 yılında Kültür Bakanlığı, Anıtlar ve Müzeler Genel Müdürlüğünün dökümantasyon, restorasyon projesi ve bilgiyi kamuoyu ile paylaşma kriterlerine dayanarak bundan sonra her yıl vermeyi kararlaştırdığı başarı ödülü ile ilgilidir. 2002 yılı ödüllerini Perge, Troia, Sagalasos, Çatal Höyük ve Kaman Höyük kazıları ile birlikte Klazomenai kazısı almıştır. Bu özel ödüle değer görülmüş olmak 2002 yılı kazı sezonu başında tüm ekibimizi, dostlarımızı ve destekçilerimizi çok sevindirmiş, bizlere büyük bir moral olmuştur. Kazı kampanyamız sırasında bizi ziyaret eden üniversitemizin Sayın Rektörü Prof.Dr. Ülkü Bayındır ve yardımcıları Prof.Dr. Fikret İkiz, Prof.Dr. Haluk Baylas ve Prof.Dr. Mustafa Metin, Genel sekreter Cihangir Soygül, yardımcıları C.Orhan Çetinkalp ve Halil Kapıdere, Kurul İşleri Şube Müdürü Birol Akşit ve Sağlık Kültür ve Spor Daire Başkanı Figen İnan da ödül sevincimizi paylaşmışlardır.
Klazomenai kazı çalışmaları 2002 yılında üç sektörde yürütülmüştür: Klazomenaide 1999 yılından bu yana çalışılan apsis planlı Protogeometrik dönem yapısının bulunduğu alanda arkeolog Melike Zeren başkanlığında çalışmalar yürütüldü. Protogeometrik döneme ait bu yapının güneyinde yapılan genişleme çalışmalarında üç yeni yapıya daha rastlanmıştır. Bu yapılardan ikisi apsis planlıdır; üçüncüsünün planı ise henüz anlaşılamamıştır. Ortaya çıkarılan apsis planlı yeni yapılar, Limantepe höyüğünün güneyinde Protogeometrik dönemde birçok evden oluşan bir yerleşim dokusunun varlığına işaret etmektedir. Bu yapılardan birinde dik ve düzensiz olarak yerleştirilmiş taşlardan oluşturulmuş bir sanduka mezar ile karşılaşılmıştır. Gömü işlemi yapı terk edildikten sonra gerçekleştirilmiş olmalıdır. 9 aylık bir bebeğe ait olduğu düşünülen mezar içindeki tek hediye Geç Protogeometrik döneme tarihlenen bir skyphostur. Söz konusu sanduka mezar ile 1998 yılında Protogeometrik evlerin doğusunda açığa çıkarılan ve bir çocuğa ait olan pithos mezar Protogeometrik dönemde Attikada olduğu gibi, Klazomenaide de bebek ve çocukların intramural olarak gömüldüğünü ortaya koymaktadır. Klazomenai kentinin kuruluşu ve kentteki İon yerleşmesine ait izlerin saptanabilmesi açısından büyük önem taşıyan verilerin değerlendirilmesine devam edilecektir.
2002 kazı çalışmalarının yürütüldüğü ikinci alan 1979 yılından bu yana kazı çalışmalarının sürdürüldüğü FGT sektörüdür. Bu sektördeki çalışmalar Arş.Gör. Fikret Özbay ve Arş.Gör. Yusuf Sezgin başkanlığındaki bir ekip tarafından yürütülmüştür. Çalışmalara Komotini Müzesi arkeologlarından Chryssoula Karadima ve Abdera Müzesi arkeologlarından Konstantina Kallintzi de katılmışlardır. Klazomenai halkının bir bölümü, M.ö.4. yüzyılın başlarında ana karaya yeniden geldikleri zaman, eski kentin kalıntıları üzerine Khyton bölgesinde düzenli bir plana sahip, eşit parselli, cadde ve ara sokakların birbirini dik kestiği Hippodamik planlı biryerleşim kurdular. Khytondaki yerleşim kalıntılarının yer aldığı FGT sektöründe 2001 yılından bu yana M.ö.4. yüzyıl evlerinin mekan organizasyonuna ve kullanımına yönelik olarak geniş alanlarda kazılar gerçekleştirilmektedir. Bu yılki çalışmalarda 3 no.lu insuladaki F evinin sınırları içinde yaklaşık 20x10 m. boyutlarında bir alan kazılmış ve bu sınırlar içerisinde 11 mekan tespit edilmiştir. Evin kuzeyinde yer alan oikos ve andron mekanları eşit uzunluğa sahiptir ve bu özelliği ile Klazomenainin M.ö.4. yüzyıl prostas planlı evlerinin tipik bir örneğidir. M.ö.4. yüzyılın ortalarına kadar kullanılmış olan bu evin son evresinde (M.ö. 4 yüzyılın ikinci çeyreği) ise, prostaslı ev planı değişikliğe uğramıştır. Oikos ile andron mekanlarını ayıran duvar güneye doğru uzatılarak ev ikiye ayrılmıştır. Evin, avlu bölümü de bu evrede iptal edilmiş ve bu alanda işlik görevi gören mekanlar oluşturulmuştur.
Üçüncü çalışma alanı Arş Gör. Bilge Hürmüzlü ve Arkeolog Günsel Özbilen tarafından yürütülen Akpınar nekropolisi kazılarıdır. Akpınar nekropolisinde 1995 yılından bu yana yürütülen kazılar, kentin sosyal yapısına ve ölü gömme adetlerine yönelik önemli veriler elde edilmesine katkıda bulunmuştur. Bunun yanısıra, mezarlarda ele geçen Klazomenai üretimi seramik ve lahitlerin kronolojisine yönelik sorunlar, beraberlerinde ele geçen iyi tarihlenebilir ithal seramiklerin yardımı ile çözüm bulmaktadır. Bu mezarlık alanı bugüne dek onikisinin kazısı tamamlanmış olan aile gruplarını içeren bölmelere ayrılmıştır. Her biri yaklaşık 7 x 4.5 m. ölçülerinde olan bu bölmeler 10 ya da 15 er erişkin ve çocuk gömülerinden oluşan grupları barındırmaktadır.
2002 yılı nekropolis çalışmaları sonucunda Arkaik dönem mezarlarını tahrip eden M.ö.4. yüzyıl ve erken Hellenistik dönem mezarları açığa çıkmıştır. Nekropolis kazılarında bu yıl elde edilen en önemli sonuç M.ö.4. yüzyıl ve Hellenistik dönem boyunca bebek mezarlarının, Arkaik dönem geleneğinin bir devamı olarak, amphoralar içerisine yapıldığının anlaşılmasıdır. Arkaik dönem sonrasında erişkin mezarları için değişen gelenekler bebek ve çocuk mezarlarında değişmeden devam ettirilmiştir.
Prof.Dr. Anagnostis Agelerakis (Adelphei Üniversitesi Antropoloji Bölüm Başkanı) ve iki öğrencisi Akpınar nekropolisinde açığa çıkan antropolojik buluntuları incelemeyi sürdürmüştür.
Kazılar sırasında ele geçen buluntuların restorasyon ve konservasyonları, bu buluntuları açığa çıkaran bilim adamlarının üstlenmeleri gereken sorumluluklardandır. Bu anlayışla, Arş.Gör. Kozan Uzun dentiminde restoratör Derya Işık ve Ankara Üniversitesi Başkent Meslek Yüksekokulu öğrencisi Neslihan Akbuluttan oluşan bir ekip restorasyon çalışmalarını yürütmüştür. 2002 yılı kampanyasında, Akropolis Güney Yamacında 2001 yılı çalışmalarında kazısı tamamlanmış olan M.ö.6.yüzyılın son çeyreğine ait bir su kuyusundan ele geçen yaklaşık 50 adet tümlenebilir vazonun ayağa kaldırılması ve bunlardan bazılarının alçı ile tamamlamaları gerçekleştirilmiştir. Bunun yanısıra kazı sırasında ele geçen buluntular da ele alınmış ve gerekli durumlarda restorasyon ve konservasyon işlemleri yapılmıştır.
Kazı çalışmalarının yanısıra 2002 yılı kampanyasında kazısı tamamlanmış olan sektörlerin yayına hazırlığı da sürdürülmüştür. Doç.Dr. Yaşar Erkan Ersoy başkanlığında bir ekip tarafından 1982-2001 yılları arasında aralıklarla çalışılmış ve kazısı tamamlanmış olan Akropolis Güney Yamacı kazılarının yayın hazırlıkları gerçekleştirilmiştir. M.ö.7. yüzyılın ortalarından 6.yüzyılın ortalarına kadar seramik işliklerinin faaliyette olduğu bu alan, birinci Pers tahribi sonrasında terkedilmiştir. M.ö.6. yüzyılın son çeyreğinde ise seramik işliklerinin yerini yağhane, kemik işliği gibi farklı alanlarda faaliyet gösteren atölyeler almıştır. Bu monografinin konusunu seramik fırınları ve ürettikleri seramikler, zeytinyağı işliği, kemik atölyesi ile ürünleri, alanın tabakalanması ve ele geçmiş olan diğer buluntular oluşturacaktır. Yayın çalışması kapsamında buluntuların fotoğraf çekimleri Uzman Ümit Güngör ve Mehmet Ali Dövenci, buluntu çizimleri ise Arş.Gör. Fuat Yılmaz ve denetimindeki bir ekip tarafından gerçekleştirilmiştir. Monografinin 2004 yılında İngilizce olarak yayınlanması planlanmaktadır. Bu kapsamda, metal buluntuları yayınlayacak olan Dr.Helga Donder-Eiwanger da Klazomenai kazı evinde eserlerin katalog çalışmalarını yapmıştır.
Bu çalışmanın yanısıra, Arkeolog Elif Koparal Klazomenai antik kentinde bugüne dek elde edilen verileri derleyen ve İngilizce olarak yayınlanması planlanan, rehber niteliğinde bir kitabın yayına hazırlık çalışmalarını sürdürmüştür. Kazı çalışmalarına Ege Üniversitesi, Klasik Arkeoloji Bölümü lisans öğrencileri Mahmet Gürbüzer, Aslıhan Kopal, Berna Ünlü, Polat Ulusoy, Başak Güneş, Elif Atay, İmge Erhan Gezer, Semih Karaman ve Akdeniz Üniversitesi Klasik Arkeoloji Bölümü lisans öğrencisi Meriç Akyürek katılmışlardır.
Prof.Dr. Adolf Hoffman başkanlığında, Bergama Kızıl Avluda çalışmakta olan ekip tarafından ziyaret edilmiştir. Ayrıca, Didyma kazı başkanı Prof.Dr. Andreas Furtwängler ve Bayan Dorothea Furtwängler, Atina Alman Arkeoloji Enstitüsü Başkanı Prof.Dr. Wolf Dietrich Niemeier ve Bayan Barbara Niemeir, Prof.Dr. Herman Brijder, Prof.Dr. Coşkun Özgünel, Prof.Dr. Vedat İdil, Doç.Dr. Ünsal Yalçın, Dr. Philip Brize, Dr. Udo Schloutzauer da kazı evimize bu yıl konuk olmuşlardır.
Klazomenai kazısı 2002 yılında T.C. Kültür Bakanlığı, Anıtlar ve Müzeler Genel Müdürlüğü ile Döner Sermaye İşletmesi Merkez Müdürlüğü (DÖSİM), Ege Üniversitesi Bilim-Teknoloji Uygulama ve Araştırma Merkezi (EBİLTEM) ve Inter-Gen Enkanın sağlamış olduğu maddi kaynaklar ile gerçekleştirilmiştir. Tüm bu kuruluşlara ve kazı evimize sağlamış olduğu destekten dolayı Ali Rıza Meteye sonsuz teşekkürlerimizi sunarız.
2003 Yılında yeni ve iyi haberler ile buluşmak dileğiyle.
Prof.Dr. Güven Bakır
Kazı Başkanı
Resim 1. Sempozyum katılımcıları Abdera Müzesi önünde
Resim 2. Sempozyum katılımcıları ve Klazomenai Kazı Ekibi Klazomenai Kazı Evi önünde
Resim 3 ve 4: Limantepe-Sanduka Mezar ve İçinde Ele Geçen
Skyphos.
Geç Protogeometrik Dönem.
Resim 5: M.ö.4. Yüzyıl Yerleşmesi. Prostas Planlı Ev.
Resim 6: Akpınar Nekropolisi Hellenistik Dönem Figürin
Resim 6: Atina Alman Arkeoloji Enstitüsü Başkanı Prof.Dr. Wolf-Dietrich Niemeier ve Prof.Dr. Güven Bakır Klazomenai Kazı Evi Bahçesinde.

