Sovyetler Birliği Dağıldıktan Sonra: İlk Etap
Hepimizin bildiği gibi Sovyetler Birliği Dağıldıktan Sonra veya Sovyetler Birliği 1991 yılının sonunda dağılma kararı aldıktan sonra ortaya SSCB’den bağımsızlığını kazanan birçok devlet çıktı. Bu devletlerin kimi demokratik yollarla kimi de karşı devrimlerle komünizmden demokrasiye geçtiler. Çoğu Orta Asya ve Doğu Avrupa Devletleri olan bu ülkeler şu an yaşamlarına bağımsız devletler olarak devam etmektedirler.
Geçen yazımda da Balkanların şekillenmesini anlatırken eski bir komünist cumhuriyet olan Yugoslavya’nın üzerinde çok durmuştuk. Sovyetler Birliği dağıldıktan sonra ortaya çıkan devletlerin ortaya çıkış ve bağımsızlık süreçlerini inceleyip kronolojik bir sıraya koyacağız. Yıllara göre haritalarla da destekleyip Avrupa’nın ve Orta Asya’nın 1980 yılı, 1995 yılı ve 2020 yılı haritaları arasındaki farkları inceleyeceğiz.
Sovyetler Birliği Dağıldıktan Sonra Oluşan Bağımsız Devletler:
Sovyetler Birliği şu anki ülkeleri göz önünde bulundurduğumuzda 15 ülkeden oluşan bir cumhuriyetler birliğiydi. Bu ülkeler:
Rusya, Belarus, Estonya, Letonya, Litvanya, Moldova, Ukrayna (7 Ülke)
Azerbaycan, Ermenistan, Gürcistan, Kazakistan, Kırgısiztan, Özbekistan, Tacikistan, Türkmenistan (8 Ülke)
Avrupa
Rusya: SSCB’nin kurucu cumhuriyetidir. 1917 Ekim devrimi ile kuruldu ve Aralık 1991’de SSCB’yi dağıttı. Bağımsız Devletler Topluluğu kurucu üyesidir.
Belarus (Beyaz Rusya): Sovyetler Birliği’nden Temmuz 1990’da bağımsızlığını almıştır. Daha önce bağımsız bir devlet değildi. Zaman zaman Rusya’nın, Polonya’nın ve Ukrayna’nın hakimiyeti altında kalmıştır. Bağımsız Devletler topluluğu üyesidir.
Estonya: Uzun yıllar Rus İmparatorluğu hakimiyetinde kalan Estonya 1918 yılında bağımsızlığını ilan etmiştir. 1944 yılında ise Sovyetler Birliği egemenliğine giren Estonya Ağustos 1991’de tekrar bağımsız olmuştur. AB ve NATO üyesidir.
Letonya: Uzun yıllar Rus İmparatorluğu hakimiyetinde kalan Letonya 1918 yılında bağımsızlığını ilan etmiştir. 1944 yılında ise Sovyetler Birliği egemenliğine giren Letonya Ağustos 1991’de tekrar bağımsız olmuştur. AB ve NATO üyesidir.
Litvanya: Uzun yıllar Rus İmparatorluğu hakimiyetinde kalan Litvanya 1918 yılında bağımsızlığını ilan etmiştir. 1944 yılında ise Sovyetler Birliği egemenliğine giren Litvanya Eylül 1991’de tekrar bağımsız olmuştur. AB ve NATO üyesidir.
Moldova: Uzun yıllar Osmanlı, Rus ve Romanya hakimiyetinde kalan Moldova 1924 yılında Özerk bir sosyalist cumhuriyet olarak kurulmuş. 1940 yılından 1991 Ağustos’a kadar SSCB egemenliğinde kalan Moldova bugün bağımsız bir devlettir. Bağımsız Devletler topluluğu üyesidir.
Ukrayna: 1917’de Halk Cumhuriyeti ve 1919 yılında Sosyalist Cumhuriyet kurulan Ukrayna’da Hunlar, Kazaklar ve Osmanlı Devleti hakimiyet kurmuşlardır. Rus toplumundan ayrı bir toplum olarak değerlendirme ise çok sonraları olmuştur. 20. yüzyılda kendi devletlerini kurmaları ile ise kendilerini ayrı bir devlet olarak resmen ilan ettiler. 1991 Ağustos’ta SSCB’den bağımsızlığını kazanmıştır. 2014 yılında Bağımsız Devlet Topluluğu’ndan ayrılmıştır.
Orta Asya
Azerbaycan: Safevi Devleti ve Rus İmparatorluğu egemenliği altında kalan Azerbaycan 1920 yılında sosyalist cumhuriyetini kurmuştur. Ekim 1991’de ise bağımsızlığını kazanmıştır. NATO Barış İçin Ortaklık Programı üyesidir. Bağımsız Devletler Topluluğu üyesidir.
Ermenistan: Rus İmparatorluğu’na bağlı bir yönetim olan Ermenistan’da Rus İmparatorluğu çöktükten sonra 1918’de Ermenistan Demokratik Cumhuriyeti kurulmuştur. Ağustos 1990’da Sovyetler Birliği’nden bağımsızlığını kazanmıştır. Bağımsız Devletler Topluluğu üyesidir. Aynı zamanda Avrupa Konseyi üyesidir.
Gürcistan: Gürcistan Krallığı olarak bir dönem hayatına devam eden Gürcistan Rus İmparatorluğu egemenliği altında kalmıştır. Demokratik Gürcistan Cumhuriyeti 1918’de kurulmuştur. 1921’de de SSCB işgal etmiştir. Nisan 1991’de ise SSCB’den bağımsızlığını ilan etmiştir. 2009’da ise Bağımsız Devletler Topluluğu’ndan ayrılmıştır.
Kazakistan: 1917’ye kadar Kazak Hanlığı olarak yaşamına devam etmiştir. 1936’da ise Kazakistan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti kurulmuştur. Aralık 1991’de SSCB’den bağımsızlığını kazanmıştır. Bağımsız Devletler Topluluğu Üyesidir. NATO Barış İçin Ortaklık Programı üyesidir.
Kırgızistan: 1881 yılında Rus İmparatorluğu’nun egemenliğine girmiştir. SSCB döneminde de Rusya’ya bağlı olarak hayatına devam ederken 1936’da Kırgızistan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti kurulmuştur. Ağustos 1991’de SSCB’den bağımsızlığını kazanmıştır. Bağımsız Devletler Topluluğu Üyesidir.
Özbekistan: 1924’de Özbekistan SSC kurulmuştur. 1991 Aralık’ta SSCB’den bağımsızlığını kazanmıştır. Bağımsız Devletler Topluluğu üyesidir.
Tacikistan: Sasaniler, Moğollar ve Ruslar hakimiyetleri altına almıştır. Rusların egemenliğinde iken 1929 yılında Tacikistan SSC kurulmuştur. Eylül 1991’de bağımsızlığını SSCB’den kazanmıştır. Bağımsız Devletler Topluluğu üyesidir.
Türkmenistan: Moğol İmparatorluğu, İran İmparatorluğu ve Rus İmparatorluğu’nun egemenliği altında yaşamıştır. 1920’ de Türkenistan SSC ilan edilmiştir. Ekim 1991’de SSCB’den bağımsızlıklarını kazanmışlardır. 2005 yılında tam üyelikten Türkmenistan 2006’dan beri Bağımsız Devletler Topluluğu’nda de facto devlettir.
Bağımsız Devletler Topluluğu:
Aralık 1991’de Rusya, Ukrayna ve Beyaz Rusya arasında imzalanan anlaşma ile kurulmuştur. Estonya, Letonya ve Litvanya bu anlaşmayı imzalamamıştır. Gürcistan ve Ukrayna imzaladıktan sonra 2009 ve 2014 yıllarında ayrılmışlardır. Azerbaycan, Belarus, Ermenistan, Kazakistan, Kırgızistan, Moldova, Özbekistan, Rusya ve Tacikistan ise bu toğluluğun üyeleridir.
Gürcistan’ın ayrılmasına Güney Osetya Savaşı; Ukrayna’nın ayrılmasında ise Kırım’ın işgali sebep olmuştur.
Sovyetler Birliği Dağıldıktan Sonra
Rusya hepimizin bildiği gibi SSCB’nin en büyük gücü ve lideriydi. Sovyetler Bİrliği dağıldıktan sonra bu durumu dağılıştan sonra da devam ettirebilmesi için Rusya, Bağımsız Devletler Topluluğunu kurdu. Ekonomi, dış ilişkiler ve askeri alanda toplantıların ve konseylerin yapıldığı bu topluluk Rusya’nın hem bölgede hem de dünyada gücünü artırmaktadır.
Sovyetler Birliği tarihi ile ilgili daha çok bilgi almak için bu yazılarımı da okuyabilirsiniz
Tarih Parkı