Trigeminal Nevralji Nedir?
Trigeminal nevralji, beyinden çıkan 12 çift sinirden beşincisi olan trigeminal sinirin tek ya da çift taraflı tutulduğu, çok şiddetli ağrılarla seyreden bir hastalıktır.
Hastaların yaşam kalitesini şiddetli ağrılar yüzünden oldukça düşürdüğü için hastaların yüksek intihar eğilimi nedeniyle “intihar hastalığı” olarak da bilinen bir nevropatik hastalıktır.
Trigeminal sinirin;
1. dalı “oftalmik sinir” olarak adlandırılır; göz küresinin hemen altından başlayan bir sınırla burnun ucunun ve alnın ilgili tarafının duyusunu alır.
2. dal “maksiller sinir” olarak adlandırılır; şakaktan başlayan bir hat ile ilgili tarafta üst dişlerin, üst dudağın ve elmacık kemiğinin duyusunu alır.
3. dal “mandibuler sinir” olarak adlandırılır; şakak bölgesinden başlayan bir hat ile çene ekleminin, kulak önünün ve alt çene ile dişlerin duyusunu alır. Aynı zamanda çenedeki çiğneme kaslarının motor lifleri de bu sinirin içinde yer alır.
- Trigeminal nevralji de en fazla üçüncü ve ikinci sinir dalları tutulur ve birden fazla dalın aynı anda tutulduğu ağrılar da olur.
Görülme Sıklığı
Teşhisinin zor olması ve bulguların birçok başka hastalık ile karıştırılması nedeniyle, hastalığın toplumda görülme oranlarının bilinenin aksine oldukça yüksek olduğu tahmin edilmektedir.
- Toplumda tahmin edilen görülme sıklığı 15.000’de 1’dir.
- 50 yaş üzeri bireylerde daha sık görülür.
- Kadınlarda erkeklere oranla 3 kat daha fazla görülür.
Etyolojisi
Etyolojisi henüz tam olarak aydınlığa kavuşmamış olmakla birlikte ortaya atılmış teoriler şunlardır:
1. Trigeminal ganglionun kökünde herhangi bir lezyon varlığı,
2. Vasküler bozukluktan ötürü sinir üzerinde oluşan basınç,
3. Cerebelluma uğrayan ipliklerin fonksiyonlarında bozukluk,
4. Petroz kemiğin hyperostosisi (kemik büyümesi),
5. Trigeminal kökte ya da yakınında plak oluşumuna neden olan demiyelinizasyon (Sinir liflerinin etrafını saran myelin tabakasının kaybı),
6. Santral beyin lezyonları,
7. Trigeminal sistemin çeşitli bölümlerinde iskemi (doku beslenmesinin bozulması),
8. Viral lezyonlar
9. Komşu kraniyal yapılardan gelen basınç.
Belirtileri Nelerdir?
- Yoğun ve aşırı düzeyde oluşan ve birkaç saniye ile dakikalar hatta saatler sürebilen elektrik çarpması tarzında, sızlama, bıçak saplanması şeklinde ani ve tekrarlayan yüz bölgesi ağrıları,
- Yüzün etkilenen bölgesinin hafif şiddette dokunmaya bile oldukça hassas olması ve bu uyaranların ağrı ataklarını başlatabilmesi,
- Yemek yemek, konuşmak, tıraş olmak, diş fırçalamak gibi günlük aktivitelerin yüzde tetikleyici noktaları (trigger zone) uyararak şiddetli ağrılar oluşturması.
Ağrı atakları günde yüzlerce kez tekrarlanabilir. %10-12 arası vakalarda ağrılar bilateraldir ve aynı anda iki tarafta ağrı oluşur.
- Bu koşulların yanında teşhis konulabilmesi için hastada başka bir nedenle nörolojik bir hasar bulunmaması ve ağrının başka bir hastalıkla ilişkilendirilmemiş olması gerekir.
- TN’nin belirtileri sıklıkla diş kaynaklı ağrılar ile ilişkilendirilir. Genellikle bu tip hastalarda ilgili bölgedeki diş ya da tüm dişlerin daha önceden kanal tedavisi gördüğü hatta çekildiği görülür. TN, trigeminal sinirin kendisinden hatta ponstan çıkış bölgesinden kaynaklandığı için diş çekimleri ağrının hafiflemesine etkide bulunmaz.
Sınıflandırılması
Hastalık klinik özelliklerine göre 2 grupta incelenebilir:
1. Tip 1 (Tipik, Klasik, İdiyopatik) Trigeminal Nevralji
2. Tip 2 (Atipik, Semptomatik) Trigeminal Nevralji
Tip 1 Trigeminal Nevralji
Trigeminus sinirinin herhangi bir yerinde teşhis edilemeyen bir uyarandan dolayı ortaya çıkan ağrılardır.
Uyaranın bulunmaması tipik TN’nin karakteristik özelliğidir. Diğer tipik TN belirtileri şunlardır:
1. Paroksismal ataklar halinde yüzün ön bölgesinde birkaç saniyeden 2 dakikaya kadar süren ağrı.
2. Ağrı, trigeminal sinirin bir veya daha fazla dalında dağılır.
3. Ani, yoğun, keskin, bıçaklanma, yüzeysel veya yanan tipte ağrı.
4. Şiddetli ağrı.
5. Konuşma, yemek yeme, yüz yıkama veya diş fırçalama gibi günlük aktiviteler sırasında ağrı ya da tetik noktası varlığı.
6. Ağrı atakları arasındaki semptomsuz dönemler.
7. Nörolojik kayıp bulunmaması.
8. Hastalara özgü tarzda kalıplaşmış ağrı atakları.
9. Hasta öyküsünde ve fizik muayenesinde yüz ağrısının diğer etkenlerinin bulunmaması.
Tip 2 Trigeminal Nevralji
Atipik TN genellikle tümör, multipl skleroz veya nörovasküler kompresyon gibi nedenlerden kaynaklanır.
Dental işlemler, enfeksiyon, demiyelinize hastalıklar sebebiyle de oluşabilir.
Atipik TN ağır, ağrılı, keskin ve yanıcıdır.
Hastaların çoğunlukla krizler şeklinde gelmeyip yaşamının %50’lik döneminde migren benzeri ağrısı vardır ayrıca tip 1 deki şoklar ve saplanma tarzındaki ağrılar da görülebilir.
Tip 1’e oranla nadir görülmesi ve semptomlarının diğer hastalıklara benzemesi nedeniyle, teşhisi oldukça zordur. Semptomlar migren ağrıları, temporomandibuler eklem problemleri, kas-iskelet ağrıları ve hipokondriazis (hastalık hastalığı) ile karışabilir.