Dehidratasyon, vücut için yeterli olacak miktarda sıvı içilmemesi veya alınandan daha fazla sıvının kaybedilmesi durumunda ortaya çıkmaktadır. Sıvı, ter, gözyaşı, kusma, idrar veya ishal yoluyla kaybedilebilmektedir.
Dehidratasyonun şiddeti, iklim, fiziksel aktivite seviyesi ve diyet gibi bir dizi faktöre bağlı olarak değişebilmektedir.
Dehidratasyon neden olur? Dehidratasyonun nedenleri şöyle sıralanabilmektedir: (1)
Hastalık
Sürekli kusmaya veya ishale neden olan hastalıklar dehidratasyon ile sonuçlanabilmektedir. Bunun nedeni, kusma ve ishalle beraber fazla suyun da vücuttan atılmasıdır. Bu sırada önemli elektrolitler de kaybedilmektedir.
Elektrolitler kasları, kan kimyasını ve organ proseslerini kontrol etmek için vücut tarafından kullanılan minerallerdir. Bu elektrolitler vücuttaki kan, idrar ve diğer sıvılarda bulunmaktadır. Kusma veya ishal, bu işlevleri zayıflatabilmekte ve felç, koma gibi ciddi komplikasyonlara sebebiyet verebilmektedir. (2)
Terlemek
Ateş, egzersiz veya aşırı sıcak koşullar altında ağır işler yapıp aşırı derecede terlenirse, dehidratasyon yaşanabilir. Bu gibi durumlarda, kaybedilen sıvıların yerini almak için düzenli olarak içecek içmeye devam etmek oldukça önemlidir. Terlemeyle giden önemli miktarda sıvıyı kaybetmek için mutlaka sıcak olması gerekmez.
Çocuklar ve gençler özellikle dehidratasyon belirtilerini görmezden gelebilecekleri veya tanıyamayacakları için yüksek risk altındadır. (3)
Alkol
Dehidratasyon aynı zamanda çok fazla alkol tüketmesinin bir sonucu olarak da ortaya çıkabilmektedir. Alkol bir idrar söktürücüdür, bu da normalden daha fazla idrara çıkmak anlamına gelmektedir.
Bir akşamdan kalkmayla ilişkili baş ağrısı, vücudun sıvı kaybı yaşadığını göstermektedir. Alkol kullanırken bol miktarda su içmeye de özen göstermelisiniz.
Diyabet
Diyabet hastalığı varsa, kan dolaşımında yüksek seviyede glikoz bulunduğundan, dehidratasyon riski artmaktadır. Böbrekler daha fazla idrar oluşturarak glikozdan kurtulmaya çalışmaktadır, bu nedenle tuvalete daha sık çıkıldığından vücut susuz kalır. (4)
Fazla İdrara Çıkma
İdrara çıkma, vücudun toksinleri vücuttan atmasının doğal ve normal olan yoludur. Ancak, bazı koşullar normalden çok daha fazla idrara çıkmak kimyasal dengesizliklere neden olabilmektedir. Aşırı idrara çıkma yoluyla kaybedilen sıvı telafi, edilmediğinde, dehidratasyon geliştirme riski artmaktadır. (5)
Dehidratasyon Riskini Artıran Faktörler
Herkes sıvı kaybı yaşayabilmektedir, ancak bazı insanlar daha büyük bir risk altındadır:
Bebekler ve küçük çocuklar: Şiddetli ishal ve kusma, bebekler ve çocuklar dehidratasyona karşı özellikle savunmasızdır. Hacim alana oranla daha yüksek bir yüzey alanına sahip oldukları için, yüksek ateş veya yanıklarda vücutta bulunan sıvılarının daha yüksek bir bölümünü kaybederler. Küçük çocuklar genellikle susadıklarını söyleyemezler ya da kendi kendilerine su içemezler, bu da riski etki etmektedir. (6)
Yaşlılar: İnsan yaş aldıkça sıvı rezervi küçülmekte, su tasarrufu yapma kabiliyeti ve susuzluk hissi azalmaktadır. Bu sorunlar diyabet ve demans gibi kronik hastalıklarla ve bazı ilaçların kullanılmasına bağlı olarak daha da karmaşık hale gelebilir. Yaşlı yetişkinler, hareketlilik sorunları yaşadıkları için su ihtiyaçlarını kendileri gideremeyebilirler.
Kronik hastalığı olan insanlar: Kontrolsüz veya tedavi edilmemiş şeker hastalığına sahip olmak dehidratasyona yakalanma riskini arttırmaktadır. Böbrek hastalığı durumunda, idrara çıkışı artıran ilaçlar kullanıldığı için de risk daha fazladır. Soğuk algınlığı veya boğaz ağrısı geçirseniz dehidratasyona karşı daha hassas bir hale gelebilirsiniz, çünkü kişi hasta olduğunda yemek yeme ve su içme gibi hisleri daha da azaltmaktadır. (7)
Dışarıda çalışan veya egzersiz yapanlar: Sıcak ve nem olduğunda, dehidratasyon ve ateş riski artmaktadır. Bunun nedeni, hava nemli olduğunda, vücudunuzdaki suyun buharlaşmaya başlamasıdır. Vücut ısısı arttığında da vücut daha fazla sıvıya ihtiyaç duymaya başlamaktadır. (8)
Dehidratasyon (Sıvı Kaybı) Nedir?
Dehidratasyon, vücutta yaşanan sıvı kaybı durumudur. Diğer bir deyişle, vücudun susuz kalmasıdır. Vücudumuzun yaklaşık olarak yüzde 75 sudur ve hayatta kalmamız için bu oran şarttır. Hafif dehidratasyon seviyeleri bile baş ağrısı, letarji ve kabızlığa neden olabilmektedir.
Su, hücrelerin içinde, kan damarlarında ve hücreler arasında bulunmaktadır. Fonksiyonlarını yerine getirmek için vücut belirli bir su yönetim sistemine sahiptir. Yaşanan susuzluk durumunda ise vücuttaki sistemler bize ne zaman sıvı alımını artırmamız gerektiğini söylemektedir.
Gün boyunca nefes alırken, terlerken, idrar yaparken ve pis kokarken devamlı olarak su kaybediliyorsa, bu suyu telafi etmek için tekrar su içilmelidir. Dehidratasyon yani susuzluk yaşanması durumunda, vücut varolan suyu en çok ihtiyaç duyulan bölgelere taşıyabilmektedir.
Çoğu kez dehidratasyon yaşanması durumunda sıvı alımı ile durum kolayca tersine çevrilebilmektedir, ancak şiddetli dehidratasyon vakalarında derhal tıbbi yardım istenmelidir. (9)
Dehidratasyon (Sıvı Kaybı) Belirtileri
Dehidratasyon nasıl anlaşılır? Eğer dehidratasyon başlangıcı ya da orta derecede dehidratasyon yaşıyorsanız, belirtileri şunlar olabilir:
- Susamak
- Ağız kuruluğu (dudaklar ve dil de dâhil)
- Baş ağrısı
- Koyu renkli idrar
- Baş dönmesi ya da hafif bir sersemlemiş hissi (özellikle ayakta durunca)
Ağır dehidratasyon durumunuz varsa, belirtileriniz şunlar olabilir:
- Son derece susuz kalmak
- Çok fazla ağız kuruluğu
- Hızlı nefes alma
- Hızlı kalp atış hızı ve düşük kan basıncı
- Ateş
- Az idrara çıkma ya da hiç çıkamama
- Sinirli, uykulu veya şaşkın olma (10)
Dehidratasyon (Sıvı Kaybı) Tedavisi
Dehidratasyon nasıl geçer? Dehidratasyonu tedavi etmek için:
- Bol miktarda su içmeye özen gösterin
- Meyve suları ya da elektrolit içeren içecekleri deneyin
- Aşırı tuz tüketmeyin çünkü bu durum ciddi bir komplikasyona neden olabilir
- İshaliniz varsa ishale iyi gelen yiyecekleri tüketmeye çalışın
Daha ciddi dehidratasyon veya ateş olması durumunda acil tıbbi yardım istenmelidir. Neticesinde hastanede kalmanız ve damar yoluyla sıvı almanız gerekebilir. Sağlık uzmanınız dehidratasyonun sebebini de değerlendirecektir.
Bir mide virüsünün neden olduğu dehidratasyon birkaç gün sonra kendi kendine düzelmelidir. (11)
Dehidratasyon İçin Hangi Doktora Gidilir?
Dehidratasyon teşhisi ve tedavisi için aile hekimlerine, çocuk sağlığı uzmanlarına, iç hastalıkları uzmanlarına başvurabilirsiniz. (12)