Rupen Sevag: Onurun Ve Bedelin Şövalyesi
Editörden:
Çoğumuz 30 yaşlarında kendimizi oluşturmaya yeni başlıyoruz, ama o 30 yaşında öldürüldü ve Ermeni halkının hafızasına parlak ve saygın yaşamıyla derin bir iz bıraktı.
O zihniyle, bakış açısıyla ve karizması ile ışıldıyordu.Edebiyat ustaları arasında yer alması için,zamana ve tüm olanaklara sahipti.Çünkü Avrupa kültürüyle zaten ilgiliydi.Sonunda Leman Gölü kıyısındaki lozanvillasında güzel eşi ve iki çocuğuyla sessiz ve güvenli bir hayat yaşayabilirdi.Dünya yetenekli bir şair olan ve zeki bir doktor olan bu adama bir çok kapı açtı ama o bilinçli bir şekilde şehit olarak ölmeyi seçti.
Rupen Sevag (Çilingiryan), 15 Şubat 1885'te Konstantinopolis'in yakınında, Marmara Denizi'nin Avrupa sahilindeki Silivri kasabasında doğdu.1905 yılında Kostantinopolis’deki ünlü ermeni Berberyan Lisesi’nden başarılı bir şekilde mezun oldu. Çeşitli derslerde üstün başarı gösteren Rupen Sevag, İsviçre’ye gönderildi ve 1905 yılının sonbaharında Lozan Üniversite’sinin tıp fakültesi öğrencisi oldu.
Tıp öğrencisinin parlak şiirsel tarafı, lisede eğitim yıllarında ortaya çıktı. İsviçre'de, siyasi, sosyal ve tabii ki, Avrupa'nın estetik yenilikleri merkezlerinden birinde,bu yanı daha da güçlüortaya çıktı. Genç şairin şiirlerinde, Doğu'dan Batıya neredeyse keskin bir geçiş yoktur ve bu başarı sadece onun değil. Gerçek şu ki, Tiflis ile birlikte Ermeni kültürünün en büyük merkezi olan Konstantinopolis, yüzyılın başlarında iki uygarlığın birleşme noktasındaydı. Bu, yerel Ermeni aydınları arasında özellikle dikkat çekiciydi. Fransızca bilmek zorunlu değildi ama neredeyse batıdaki tüm ermeni yazarlar anadili gibi Fransızca biliyorlardı.. Yüzyılın başındaki Ermeni kültürü Avrupa merkezli olduğu için, kolaylıkla ve doğal olarak Avrupalı kültürüne entegre edildi. Avrupa’ya olan bu özlem özellikle yüzyılın başındaki Batı Ermeni şiirinde açıkça ifade edildi.
Rupen Sevag, yüzyılın bu henüz takdir edilmemiş kültürel fenomeninin en iyi ve en son temsilcilerinden biriydi.
İsviçre'deki kalışının ilk günlerinden itibaren, yirmi yaşındaki şair, genelde olduğu gibi, yabancı bir ülkede gibi değil, ana unsurundaki edebiyat sürecinde kendisini tam bir katılımcı olarak hissetti.
1910'da, soylu bir Prusyalı albay ailesinden Alman güzelliği olan Yanni Apel ile evlendi.
Makale içinde, R. Sevag'ın şiirinin bütün zenginliğini ve özgünlüğünü sunmak zordur.
Bu nedenle, yüzyılın başında Avrupa kültürü ve Ermeni şiirinin ortak arayışının açıkça görülebildiği bazı karakteristik şiirlere değinelim.
Tipik bir neo-romantik şiir olan “Neden?” romantik şiiri ve mecazi olma sınırlarının ötesine geçmiyor gibi görünüyor: genç kadın-aşk, ölüm... Bununla birlikte, neo-romantik şairin melankolik tefekkürleri aniden ölümüne giden şairin trajik bir monoloğuna dönüşür.
Ben hala gidiyorum ... ve sonsuz ... mezarlara
İzlerim dönüyor ...
Bir esinti senin için yeterli olacaktır -
Sen kasırgaya karşı çıktın ...
(satır içi çeviri)
Sevag'ta sıkça görülen imge: gri saçlı, hiçbir yere gidemeyen yorgunca dolaşan bir şövalye (şair)... Burada neo-romantik tarzın simgelediği şey, ölüm, bütün bir dönemin sonu ve bütün bir değerler sistemidir.
SÜVARİ
Kim olduğunu bilmiyorum, Tanrı nerede biliyor,
her zaman, sıcak ve soğuk
sorun olarak çözülmedi
sessizce Tanrı'nın nerede olduğunu konuşur.
Gün batımı saatinde, beklenen korku,
Bulutların üzerinde bir gölge görüyorum -
Sert şövalye acelede
Tanrı haberleri nereye taşır.
O yarışıyor ve onun arkasında
iskeletler duvar hareket ediyor
sıcak siyah at
Tanrı onu haberi nereye taşır.
Yeminini sürdürdüğünü duydum.
Sevgisi ve şatosu bekliyor
ve bulacağı mezarı bekliyor
ve o dinlenir - Tanrı bilir ne zaman.
Ancak, diğer neo-romantikçilerin aksine, Sevag ölüm nedenini yalnızca yeni, tanrısız zamanlarda görmüyordu. Şairin ölümü iki biçimde birbirine dönüşerek tamamlanıyor. İdealin ölümü fiziksel ölüme, sonra şiddete dönüşüyor. Şair, görülmemiş felaketlerin ve sıkıntıların haberinisöylüyor.
1912'de (“Neden?” Şiirinin yazıldığı yıl) yazılarından birinde şöyle yazmıştır: “Şüphesiz sana, diyorum ki, tehlikenin büyük, hayal bile edemeyeceğimiz kadar büyük olduğunu söylüyorum.”
Sonnet "Sine" insan varlığının kutuplaşmış bir resmini sunar - yaşam ve ölüm. Ama onlar birleştiler, biri diğerini oluşturuyor. Aşk ölüme yol açıyor.
Bir Yaşam bayramı idi. Ve tüm insanlığın oğulları onun üzerindedir.
Hala hayatta, ölü ve henüz doğmamış olanlar.
Sert yeşillik altında bir alan var. Ama sonsuz derinlikte
Deniz gibiydi, rüyasında ve uyuşmuş soğukta.
Yerden duman yükseldi ve kan ve tutku yayıldı
Ve bu kokuların birinde kurşun ölüler azalır.
Burada ve oradaki karı kocaları, birbiriyle aşk ve acı içinde,
Hayatın meyvesi. Sessizliği bozmadan.
Yorgun kocaların başları bakirelerin göğüslerinde
Ve anne karnındaki yabancıların tohumlarını ve gelecekteki ölümleri
Onlar için aynı kaderi hazırlayarak taşıdılar ve çocukları doğurdular.
Ve hava kurşunlandı ve öldü, ve bu yerlerden göklere
Piramit-Göğüs atma granit kütlesi. Onun üzerinde
En ucunda siyah bir mezar haçı vardı.
Aşk ve Ölüm, çağın metaforu olan Eros ve Tanat, Rupen Sevag'ta giderek kişiselleşiyor. Onun korkunç öngörüsü gerçekleşmeye başlıyor. Nisan 1909'un başlarında, yeni bir Genç Türk hükümeti Kilikya'da bir Ermeni katliamı düzenledi. İki hafta içinde, ordunun ve polisin sessiz kalmasıyla, silahlı bir fanatik mafya 30 bin Ermeni'yi imha etti. Kanlı bir yirminci yüzyıl artık Ermenistan için başlamıştı. Bu, evden uzakta bir şair tarafından iyi anlaşılmaktaydı. Kaderinde ve işinde keskin bir değişiklik oldu. Onun için, Ölüm-Tanat artık sadece estetik bir “ar-nouveau” tarzı değil, 1915'te Osmanlı İmparatorluğu'nda Ermeni soykırımının bir önsezisi olan gerçek bir kanlı dram hareketi olmuştu.
ERMENİSTAN
Kim soğukta kapıda ağlıyor?
Gezgin, kız kardeşim, açıl ...
Orada bir iskelet var, gözyaşlarıyla kısık mı?
Açlık, kardeşim, açıl ...
Kıymık baltada benim kapı kırıldı!
- Bu bir katliam, açıl ...
(1913)
1911'de mektuplarından birinde Rupen Sevag şöyle yazıyor: “Vatanıma dönmeden önce Venedik'e gidiporada hiç olmazsa bir baharı geçirmek isterdim, hayatımda yaşanmış sayılan baharlardan birini. Yaşamayı, ölüm beklentisiyle yaşadığımı hissetmek istiyorum. "
Bu 1914 Ağustos'undaydı. Birinci Dünya Savaşı çoktan başladı. Konstantinopolis'teki iskelede, şairin karısı Yanni, hakim atmosferden fena halde etkilendi: “Rupen, aynı vapurla geri döneceğiz, bu ülkeyi gerçekten sevmiyorum ... Çok korkunç - görmüyor musun, insanların yüzlerinde gülümseme yok.”
Birkaç ay sonra, 24 Nisan 1915'te, Genç Türk hükümeti, Konstantinopolis'in Ermeni aydınlarını seçkinlerini tutuklayıp sınır dışı etti. İki binden fazla kültürel, bilim ve sanat figürü, devlet ve dini figür, hatta parlamento üyeleri başkentten gizlice çıkarıldı ve vahşice öldürüldü. Biraz zaman sonra mayıs ayında Sevag tutuklandı. Onu, sınır dışı edilen çok sayıda ermeni grubunun bulunduğu Anadolu'daki Cihangir köyüne gönderdiler. Görgü tanıkları sürgünde kendisini son derece cesurca tuttuğunu, başkalarına güç verdiğini ve Hipokrat Yeminine sonuna kadar sadık kaldığını söylüyor.
Hatta öyle oldu ki üst düzey bir Türk yetkilisinin kızını tedavi etmek zorunda kaldı. Kız ölüyordu. Doktor hastanın hayatını kurtarmak için elinden geleni yaptı. Kızın durumu her geçen gün düzeldi, üstelik kurtarıcısına aşık oldu. Sevag’a minnetini ifade etmek isteyen kızın babası Sevag'a şöyle dedi:
- Doktor, hepiniz ölmelisiniz, hiçbiriniz kurtarılamazsınız. Ama İslam'ı kabul edip kızımı bir eş olarak kabul edersen, seni kurtarabilirim ...
Sevag, dehşete düştüğünü, zaten evli olduğunu ve çocuk sahibi olduğunu söyledi.
-“Tamam, bu sorun değil”dediTürk yetkilisi. - Çünkü bizim dinimizde bu durum bir engel değil.Sevag'ınyanındaki arkadaşları, geçici bir kimliğe girip hayatını kurtarabilmesi için bu teklifi kabul etmesi yönünde onu ikna etmeye çalıştılar. Fakat Rupen Sevag, hayatını kurtararak ruhunu yok edeceğini anlamıştı.
İlginç bir gerçek, ateist olan Sevag'ın, din değiştirmeyi ihanet olarak kabul etmesidir.Bunu, şairi ve entelektüeli olduğu halkını aldatma olarak düşünüyordu.
"Biz halkın lideriyiz. İdeallerimize ihanet edersek, insanlar mücadelenin adaletine olan inancını kaybederler. Bizim örnek olmamız gerekir. Halkımızın ölümsüzlüğü adına ölmeliyiz” dedi Sevag.Genel olarak, onun gibi yüksek ahlaklı, bir şövalye-şair, maksimalistin vicdanı böyle bir anlaşmayı kabul edemezdi. Bu yüzden bilinçli ölümü tercih etti. “Şövalye kendini feda ediyor” dedi Bedyaev, ve kendi değeriyle bunu yapıyor, ama asla değerlerini kurban etmiyor, değerlerine kesinlikle sadıktır. Rupen Sevag, Hıristiyanlığı din açısından değil evrensel anlamda en yüksek değer olarak gördü. Sanatçının büyük ideallerin taşıyıcısı olarak atanması, fiziksel varlığından daha yüksek bir değerdir.
26 Ağustos 1915'te, mürettebattaki beş kişiden oluşan bir grup, yakındaki Ayaş kasabasına gönderildi. Aralarında Rupen Sevag ve diğer büyük Ermeni şair Daniel Varujan vardı. Hasan adlı bir arabacı olan Türkün görgü tanıklığı bu cinayetin durumunu ortaya koydu.
Yolda, ekipler bilinmeyen bir şekilde durduruldu. Soyguncular tarafından saldırıya uğruyorlardı sanki, derken polis tanımadığı dört silahlı adamla selamlaştı. Yer değiştirme bu nedenle aşamalı bir tuzaktı. Beş kurbanın elleri bağlandı ve direnemediler. Polisler onları aradılar, soydular ve yok oldular. Arabacı tüm bunları uzaktan izledi. Beş eşkiyaelleri bağlı insanlara saldırdı, onları soydular ve ağaçlara bağladılar. “Sonra soyguncuların lideri ve adamları hançerlerini ortaya çıkardılar ve yavaşça ve sakince onları kesmeye başladılar. Onların çığlıkları ve umutsuzca öfkesi kalbimi yırttı.” Eşkıyaların arasında Sevag’ın hayatını kurtardığı kızın babası vardı.
Üzücü haberler, kocasını sürgünden çıkarmaya çalışırken, Konstantinopolis’i bu zamana kadar terk etmeyen Yanni’ye ulaştı. Türklerin Alman vatandaşlığından dolayı onu sınır dışı etme hakları yoktu.Yanniayrıca Almanya Büyükelçisi Wagenheim ile de konuştu. Büyükelçi, kocasını kurtarmasını isteyen Yanni’ye şöyle cevap verdi: “Sen değersiz bir Alman kadınısın, ulusuna ihanet ettin, bir Ermeni ile evlendin ve şimdi benden onu kurtarmamı istiyorsun! O geri dönmeyecek. Onlar ölmeye gittiler. "
Böyle bir cevaptan korkan Yanni, büyükelçinin karşısında şu sözleri söyleyip Alman pasaportu fırlattı: “Benim bir oğlum var, onu öyle bir şekilde yetiştireceğim ki bir gün Almanlardan babası için intikam alacak.” (H. Çilingiryan. “Rupen Sevag”, Paris, 1985)
Yanni Sevag, Alman vatandaşlığını reddetti, Almanca konuşmayı bıraktı ve çocuklarına Ermeni eğitimi verdi. 1920'lerde ve 1930'larda Paris tiyatrolarının sahnelerinde oynadı ve birkaç tane Fransız şiir koleksiyonunu yayımladı.
Yanni, 28 Aralık 1967'de Nice’te vefat etti. Ermeni ayini ve cenaze töreni düzenlendi. Rupen Sevag'ın korkuları boşuna değildi. Yanni, şairin ve halkının çoğuna düşen en şiddetli fırtınaya "kollarını açmak" zorunda kaldı, trajik kaderlerini paylaşmak zorunda kaldılar. Ve o inanılmaz bir şekilde bu hayatın hakkını verdi.
Alexander Topçyan ve “ZHAM” dergisine metin için teşekkür ederiz.