A- DOĞU CEPHESİ
Ermeni Meselesi
Ø Ermeniler XIX. yy ortalarına kadar Osmanlı hakimiyetinde barış içinde yaşamışlar, devlete olan bağlılıklarından dolayı kendilerine "millet—i sadıka" denilmiştir.
Ø Fransız ihtilalinin etkisi ve Avrupalı devletlerin kışkırtmaları sonucu XIX. yy'ın sonlarına doğru Ermeniler bağımsız olma fikrine sahip olmuşlardır.Ø Ermeni meselesi ilk kez Berlin Antlaşması'nda (1878) gündeme gelmiştir. Bu antlaşmada Osmanlı Devleti'nden Doğu Anadolu'da Ermeniler lehine ıslahatlar yapması istenmiştir.
Ø Sultan II. Abdülhamit Ermenilerin bağımsız olmalarını sağlayacak olan bu ıslahatları uygulamamıştır.
I. Dünya Savaşı'nda Ermeni Sorunu ve Tehcir Kanunu
Ø Ruslar I. Dünya Savaşı'nda Kafkas cephesinde Ermenileri kendi çıkarları doğrultusunda kullanarak bölgedeki Türkleri katlettirdiler.
Ø Ermenilerin doğuda sivil halka ve Türk ordusuna yönelik saldırıları üzerine İttihat—Terakki Hükümeti "Tehcir Kanunu"nu (1915) çıkararak katliamlara karışan Ermenileri Suriye ve Lübnan'a gönderdi.
Ø Rusya, 3 Mart 1918'de imzaladığı Brest Litovvsk antlaşması ile Kars, Ardahan ve Batum'u Osmanlı Devleti'ne bırakmıştı.
Ø Fakat daha sonra Kars ve çevresini Ermeniler, Ardahan ve Batum'u Gürcüler işgal etti.
Ø TBMM, Osmanlı Devleti'nden kalan ve başında Kazım Karabekir Paşa'nın bulunduğu orduya hareket emri verdi.
Ermenistan Savaşı
Ø TBMM, Ermeni meselesini çözmek için Kâzım Karabekir Paşa'yı Doğu cephesi komutanlığına tayin etti.
Ø 24 Eylül 1920'de taarruza geçen Türk ordusu Ermenileri yenilgiye uğrattı.
Ø 30 Ekim 1920'de Kars zaferi kazanıldı.
GÜMRÜ ANTLAŞMASI 3 ARALIK 1920
+TBMM ile Ermenistan arasında yapıldı.
1. Aras Nehri—Çıldır Gölü hattı sınır olacak
2. Kars, Sarıkamış ve Iğdır TBMM'ye verilecek
3. Ermenistan Sevr'i tanımayacak, Misak-ı Milli'yi tanıyacak
Önemi:
Ø TBMM'ye bağlı düzenli ordunun ilk başarısıdır.
Ø TBMM'yi ve Misak-ı Milli'yi ilk tanıyan devlet Ermenistan’dır.
Ø Ermeni meselesi sona erdi.
Batum Antlaşması 23 Şubat 1921
Ø TBMM ile Gürcistan arasında yapıldı.
Ø Artvin ve Batum çevresi TBMM'ye bırakıldı.
Ø Bu antlaşmalardan kısa bir süre sonra Ermenistan ve Gürcistan Sovyet Rusya'nın egemenliğine girdi.
Ø Bu antlaşmaların yerine daha sonra Moskova ve Kars antlaşmaları imzalandı.