Zona, suçiçeği hastalığının ortaya çıkmasına neden olan ‘Varicella zoster’ isimli virüsün sinir dokusunda gizli kalması ve yıllar sonra ortaya çıkmasıyla görülen bir hastalıktır. Söz konusu olan virüsün neden olduğu zona, ağrılı şekilde döküntüye neden olan bir sinir iltihabı olarak da tanımlanabilir. Tıp literatüründe ‘herpes zoster’ olarak isimlendirilen zona, genellikle 2-4 hafta içinde iyileşen ama birçok komplikasyona yol açabilen bir hastalıktır.
Zona Nedenleri, Hastalığın Ortaya Çıkması
Suçiçeği hastalığı sonrasında sinir köklerinde uyur (latent) hale gelen Varicella zoster virüsü, bazı erkenler nedeniyle aktif hale gelir ve zona hastalığına sebep olur. Yani zona hastalığının temel nedeninin daha önce suçiçeği geçirilmesinin, bağışıklık sisteminin zayıflamasına ve söz konusu virüsün aktifleşmesine yol açan hastalıklar ya da diğer bazı etkenler olduğu söylenebilir. Suçiçeği geçiren kişilerin tamamında zona ortaya çıkmaz ama zona hastalığına yakalanan kişinin geçmişte mutlaka suçiçeği hastalığına yakalanmış olması gerekir. Bağışıklık sisteminin zayıflamasına ve zona hastalığına yol açan etkenler şunlar olabilir:
- İlerleyen yaş,
- Dengesiz beslenme düzeni,
- Kullanılan bazı ilaçların yarattıkları etkiler,
- AIDS ve Zatürre gibi ciddi bazı enfeksiyonlar,
- Kanser hastalıkları ve kanser tedavisi,
- Bazı kronik sağlık sorunları (romatizmal hastalıklar gibi).
Zona Çeşitleri
- Göz tutuluşu zona (Oftalmik zoster)
- Oral zona (Oral zoster)
- Kranial zona (Kranial zoster)
- Ramsey-hunt sendromu (Otik zoster)
Zona Komplikasyonları
Zona, pek çok farklı komplikasyona (yan etkiler, hastalıklar) neden olabilir. Zona nedeniyle ortaya çıkabilen ve en sık karşılaşılan komplikasyonlar şunlardır:
- Post-herpetik nevralji
- Bakteriyel enfeksiyonlar
- Göz komplikasyonları
- Periferik sinir felci
- Sağırlık
- Guillain-Barré sendromu
- Ensefalit, meningoensefalit
Zona Belirtileri
Zona belirtileri, şiddetleri ve belirtilerin süresi farklılık gösterebilir. Belirtiler hastanın yaşına ve bağışıklık sisteminin durumuna göre değişiklik gösterirler. Zona hastalığının en erken ortaya çıkan bulguları ise şunlardır:
- Hastalık döküntülerden birkaç gün önce ortaya çıkan şiddetli ağrı ile kendisini gösterebilir. Derinin bazı bölgelerinde yanma, kaşınma, batma ve aşırı hassasiyet görülebilir. Görülen bu bulgular genellikle bölgesel ve tek taraflı olmaktadırlar.
- Yanmanın olduğu bölgede çıkan döküntüler hastalığın en önemli belirtisidir.
- Grup şeklinde görülen, kabuklanmadan önceki dönemde sarımsı ya da kırmızımsı renkte olan, su toplayan ve 2-3 haftada geçen kabarcıklar da zona hastalığının tipik belirtilerindendir.
- Zona hastalığının en önemli sıkıntısı ve belirtilerinden birisi ise ağrılardır. Bazen aylarca sürebilen ağrılar genellikle su toplayan kabarcıkların iyileşmesiyle birlikte ortadan kalkarlar.
Zona Tedavisi
Genellikle ilerlemiş yaşlarda ve 50-60 yaş üzerinde bulunan kişilerde görülen zona, çocukların yakalandıkları bir hastalık da olabilir. Hastalığın neden olduğu döküntüler genellikle birkaç hafta içinde geçer ama yine de tedavi edilmesi önerilir. Hastalık tedavi edilmediğinde ağrılar, yanma ve hissizlik uzun süre boyunca, aylar boyunca devam edebilir. Bu nedenle zona tedavisine kısa süre içinde başlanması tavsiye edilir.
Anti-viral ilaçlar döküntülerden sonraki 72 saatlik süre içinde alınmalıdır. Ne kadar erken alınırlarsa o kadar etkili olurlar ve ağrıların uzun sürmesini önleyebilirler. Kortikosteroidler ise döküntünün yayılmasına neden olabilseler de bazı durumlarda ağrıları ve şişmeyi azaltmak amacıyla anti-viral ilaçlara ek olarak verilebilirler. Bunların dışında hastalığın neden olduğu ağrıları dindirmek amacıyla ağrı kesicilerin kullanılması gerekebilir.
Hastalığın tedavisinde istirahat, iyi beslenme ve bol sıvı alınması da önemli ve gerekli uygulamalardır. Hastalığın neden olduğu ağrılar ve diğer belirtiler yaşlılarda ya da şeker hastalarında daha belirgin olabilir. Derideki döküntüler birkaç hafta içinde kaybolmalarına rağmen iz bırakabilirler. Döküntüler kaybolduktan sonra 6 aya kadar uzayabilen ağrı ise etkilenen sinirler ve sinir kökleri nedeniyle meydana gelmektedir.