

Yayımlanan Sayı : 560
Bir saksafon efsanesi - 15.05.2008
Festivalde, her yıl olduğu gibi, birbirinden ilginç konserler var. Ama, bu konuklardan birinin adını mutlaka anmamız, anımsamamız gerekiyor. Bu müzisyen Wayne Shorter. Kırk yılı aşkın bir süredir, caz tarihi içinde özel bir yere sahip Shorter için, hemen her otorite, onun, yaşayan en önemli birkaç saksofon dehasından biri olduğunu kabul ediyor. Shorter, caz tarihinde birer ekol ya da öncü olarak kabul edilen bazı grupların bazen vazgeçilmez üyesi, bazen de kurucularından biri olmuştur. Buna ek olarak, bazı dönemlerde kendi adına kurduğu gruplarla albüm ve turneler yapmış; onlarca albüm yayımlamış; sayısız önemli cazcının yanında çalmış benzersiz bir isim. Shorter'ın müzik dağarcığı da çok geniş. Onu, genç yaşta, modern caza yenilikler getiren bazı grupların içinde görürken; henüz orta yaşların başında, caz-fusion'ın yaratıcılarından biri olarak anmak mümkün. Latin-caz'ın kalburüstü müzisyenleriyle yer yer birlikte çalan Shorter; özel durumlarda Joni Mitchell, Steely Dan gibi pop yıldızlarına da konuk olabilmişti. Müzisyenliği kadar, besteci kimliği de son derece önde olan Shorter'ı İstanbullu cazseverler, dünyanın en ünlü müzisyenlerinden oluşan son dörtlüsüyle dinleyecek. Grupta, piyanoyu Danilo Perez, bası John Patitucci ve davulu Brian Blade çalacak.
İlk ustaları Coltrane ve Rollins
New York Üniversitesi'nde gördüğü eğitim ve iki yıllık askerlik serüveninden sonra, Shorter, profesyonel müzik hayatına 1958 yılında başlar. Bir yıl sonra, üyesi olduğu Art Blakey&The Jazz Messengers grubunda, kendi tenor saksofon stilini oluşturmakta önemli yol kat eder. Bu dönem, ilk etkilendiği ustaları John Coltrane, Sonny Rollins ve Coleman Hawkins olur. Tamamen kendine ait olan bir çalış stili henüz biçimlenmemiştir bu dönem. Ama yine de 1959 ve sonraki yıl oldukça ilginç iki albüm
"Blues A La Carte" ve "Second Genesis"i yayımlayacaktır. İlginç ve yeni bir stilin izleri bu dönem ortaya çıkar. Art Blakey ve grubuyla yaşadığı, yaklaşık beş yıllık deneyimi içinde, özellikle "Free For All" adlı albüme kattığı yenilikler hemen dikkat çeker. Caz dergisi Down Beat okurlarına göre, 1962 yılının "Yeni yıldız saksofoncusu" seçilirken; Duke Ellington'dan sonra, yılın en başarılı bestecisi seçilecektir. İşte, müzisyenliği kadar, besteci kimliği bu dönem öne çıkar.
Shorter'ın en önemli sıçraması, 1964 yılında Miles Davis Beşlisi'ne katıldıktan sonra gerçekleşir. Herbie Hancock, Ron Carter ve Tony Williams'lı dev kadroyla çalışarak, kendi enstrüman çalış stilini tam anlamıyla biçimlendirecektir. Ornette Coleman'da esinlendiği saksofoncular arasına girmiştir. Ancak Shorter, tüm bu sanatçıların esin ve tekniklerinden etkilenip, tamamen kendine has bir stil ve müzikalitenin sahibi olacaktır. Sezgisel yoğunluğu, bütünlüklü tekniğiyle buluştuğunda, ortaya apayrı bir üslup çıkaracaktır. Shorter, bu ünlü grupta çok özel bir yere sahip olur. Beste üretiminde açık bir yoğunluk yaşar, Davis'li döneminde. Parçalarının çoğu için Miles Davis, "yazılmış en güzel kısa hikâyeler" diyebilmektedir. Melankolik ve hüzünlü bir hava hakimdir çoğu bestesinde. Kendine has da bir mistisizm. 1970 ilkbaharına kadar uzanan bu dönemde, grubun caz repertuarına "ESP", "Footprints", "Dolores", "Nefertiti" ve "Pinocchio" gibi bir çok önemli beste kazandırmıştır. Bu grup yoluyla gelişen "Caz-fusion" türünün ünlü iki albümü "In A Silent Way" ve "Bitches Brew" albümlerinde, Shorter önemli bir rol üstlenir.
Ama, artık bu yeni deneyimi, gitgide zenginleştirmeyi düşleyerek, yine Miles'ın değindiğimiz arayışlarında yer alan, eski arkadaşı Joe Zawinul'la caz fusion'ın ünlü grubu, Weather Report'u kuracaktır. Bu serüven yaklaşık on beş yıl sürer. Weather Report soundında elektronik müziğin gözle görülür etkilerine rastlanır. Miroslav Vitous, Jaco Pastorious gibi sayısız efsane müzisyen bu grupta yer alır. 1985'ten sonra grup dağılır; Shorter, özel grup ve projeler içinde müziğini sürdürür.
Solo çalışmalarıyla yıldızlaştı Art Blakey ve Miles Davis'le müzik yaptığı on yıl içinde, özellikle Blue Note firmasından, birbirinden ilginç solo albümleri yayımlanır. Kendi adına çıkan solo albümlerinde, daha bağımsız, daha bireysel bir Shorter'la karşılaşırken; grup müziklerinde müzikal/ kültürel renkliliği çokça ön plana çıkar.
Shorter'ın Weather Report döneminden sonra, müziği çeşitlilik kazanır. Görsel boyutlar, müziğini gitgide dünyalı yapar. Brezilyalı vokalist Milton Nascimento ve perküsyon ustası Airto Morelia, birlikte müzik yaptığı en önemli sanatçılardandır. Davis grubundaki yol arkadaşı Herbie Hancock'la da değişik projelerde yer alır. Son on beş yıl içinde, birbirinden ilginç solo albümleri çıkar. Bunlar arasında "Phantom Navigator", "Atlantis" , "Native Dancer" ve "Higlife" adı özellikle anılmaya değer albümler arasındadır. Son yıllardaki en önemli çalışmalarından biri, Herbie Hancock'la yaptığı duo albüm "1+1"dir. Onun son döneminde, orkestra için yazdığı bestelerini de yabana atamayız.
Bu efsane müzisyeni, son yılların en başarılı dörtlülerinden biri olan grubuyla birlikte caz tutkunlarına zaten tavsiyeye gerek yok. Ama özellikle, caza yeni yeni merak saranlar için önemli bir gurup olduğu kesin.