Mozambik'teki iç savaş, başka bir eski Portekiz sömürgesi olan Angola'daki gibi bir ölçeğe ulaşmadı, aynı zamanda ülke halkına da çok fazla üzüntü verdi. Angola'da olduğu gibi, ülkenin iki ana siyasi gücü arasındaki çatışmanın kökenleri bağımsızlık savaşı boyunca gidiyor. Portekiz, Afrika kolonilerini korumak için elinden geleni yaptı. Portekizli liderlik kavramına uygun, yalnızca kolonilerin küçük bir Avrupa ülkesini dünya standartlarında bir oyuncu yapması. Ancak, 1950'lerin sona ermesinden bu yana, ulusal sömürgecilik hareketleri, yakında sömürgecilere karşı silahlı direnişe geçen Angola, Mozambik ve Gine-Bissau'da yoğunlaştı. Bağımsızlık mücadelesinde, Sovyetler Birliği ve diğer sosyalist ülkelerin askeri yardımları her şeyden önce Küba'da özel bir rol oynadı.
Mozambik'in bağımsızlık savaşı 1964'ta başladı. Asi oluşumları Mozambik'in Kurtuluş Cephesi (FRELIMO) tarafından yönetildi. Mücadelenin ilk aşamasında, lideri Julius Nyerere, komşu Doğu ve Güney Afrika ülkelerindeki devrimci hareketlerin ana patronlarından biri olarak kabul edilen komşu Tanzanya bölgesinden hareket etti. Mozambikli devrimci Eduardo Mondlan komutasındaki FRELIMO birlikleri, Portekiz sömürge birliklerine Tanzanya bölgesinden saldırmaya başladı. Mozambik'in bağımsızlık savaşı on yıl sürdü ve en azından 50 binlerce huzurlu Mozambikan ve 10-30 binlerce FRELIMO savaşçısı hayatını yaşadı. 25 Nisan 1974 Portekiz'de, ülkenin sömürge politikasında köklü bir değişimin başlangıç noktası olan “Karanfil Devrimi” gerçekleşti. 25 Haziran 1975, Mozambik'in bağımsızlığını ilan etti. Diğer eski Portekiz sömürgeleri gibi, Mozambik de Batı ya da komşuları Güney Rhodesia ve Güney Afrika'yı sevmeyen "sosyalist oryantasyon" yolunu seçti. İktidara gelen Mozambik Kurtuluş Cephesi'nin saflarında muhalefet duyguları da arttı. Dünkü partizanların çoğu, FRELIMO lideri Samora Machel tarafından kurulan Sovyet yanlısı rejimden memnun değildi. Mozambik ordusunun muhalif görüşlü subaylarından biri André Máde Matsangaissa (1950-1979) idi.
Andre Matsangaiss sömürge karşıtı harekete çok genç bir adam olarak katıldı. Mozambik'in bağımsızlığı ilan edildikten sonra, Mozambik ordusunda görevine devam etti ve teğmen rütbesini aldı. Matsangaissa, Dondo şehrinde bir ordu subayı olarak görev yaptı. Ancak kısa süre içinde bir suçlamadan tutuklandı ve Gorongos'taki ıslah kampında hapsedildi. Açıklanan olaylar sırasında Mozambik, komşu Rodezya ile silahlı bir çatışma aşamasında olduğu için, Rodezya özel kuvvetlerinin birimleri periyodik olarak Mozambik topraklarına baskın düzenledi. Bu baskınlardan biri sırasında Rodoslular Gorongos'taki kampa saldırdı ve mahkumları serbest bıraktı. Eski bir Mozambik ordusu subayı olarak Matsangaiss, Rodezya’lı izcilerle ilgilendi ve Salisbury’ye götürüldü. Orada eski komiserin derhal kararlaştırdığı Mozambik'teki anti-komünist harekete önderlik etmesi önerildi.
Böylece, önümüzdeki kırk yılda Mozambik'in en büyük muhalif siyasi-askeri örgütü haline gelmesi hedeflenen Mozambik Ulusal Direnişi (RENAMO) ortaya çıktı. Varlığının başlangıcında, RENAMO, Güney Rhodesia ve Güney Afrika’nın “ırkçı” rejimleriyle bağlantılarını sürdüren birkaç Afrika ülkesinden biri olan Güney Rodezya, Güney Afrika ve Malavi’den yardım aldı. 30 Mayıs 1977, kırk yıl önce, Mozambik'teki iç savaş, RENAMO organizasyonunun FRELIMO hükümet güçlerine karşı başlattığı başladı. İlk başta, Mozambikli isyancıların liderliği Andre Matsangaiss tarafından gerçekleştirildi. Ancak, Ekim ayında, 17, 1979, RENAMO'nun askeri operasyonlarına şahsen katılan Matsangaissa, Gorongosa bölgesinde, hükümet güçleriyle bir çatışmada öldü. Ölümünden sonra, RENAMO, Rodezya istihbaratıyla yakından ilişkili olan ve Güney Rhodesia'nın Mozambik siyasetindeki etkisinin şefi olarak kabul edilen Mozambikli bir politikacı olan Orlanda Cristina'ya yöneldi. RENAMO'nun askeri liderliği, Afonso Dlakam'ın ellerinde yoğunlaştı. Bu adam hala hayatta ve RENAMO'yu ülkedeki en büyük muhalefet örgütü olarak yöneten kişi.
Afonsu Dlakama, Ocak 1 1953 tarihinde Mangunde'de, Sofala eyaletinde doğdu. 1977’te, RENAMO’nun FRELIMO hükümetine karşı hareketi tarafından başlatılan silahlı mücadeleye katıldı ve hızlı bir şekilde RENAMO oluşumlarında kariyer yaptı, bir subay rütbesini aldı ve partizanlık görevlilerinden birinin komutanı oldu. Matsangaisi'nin ölümünden sonra, RENAMO'nun askeri yapısına başkanlık eden arkadaşı Dlakama idi. 17 Nisan XPUM Pretoria'da (Güney Afrika) Orlanda Christina, RENAMO'nun politik liderliğini uygulayarak garip koşullarda öldü. Bundan sonra, Afonus Dlakam hem askeri bir adam hem de bu en büyük Mozambik hükümet karşıtı organizasyonun siyasi lideri oldu. Liderliğinde RENAMO, Mozambik'in kuzey bölgelerinde ve Sofala eyaletinde düşmanlıklar başlattı. Dünya siyasetinin en muhafazakar, anti-komünist güçleri olan RENAMO için, öncelikle Güney Afrika ve Güney Rodezya rejimlerinin yanı sıra Malavi Birleşik Devletleri, Almanya ve Portekiz'in muhafazakar çevreleri.
1980'e kadar, RENAMO'nun ana patronu ve sponsoru Güney Rhodesia rejimi idi. Bununla birlikte, 1980'ta Güney Rhodesia'nın varlığı sona erdi. Adı Zimbabwe olarak değiştirildi, Robert Mugabe liderliğindeki Zimbabwe ulusal kurtuluş hareketinin temsilcileri ülkede iktidara geldi. FRELIMO ile yakın çalıştılar ve bu nedenle muhalefet örgütü olarak RENAMO o ülkenin desteğini derhal kaybetti. Ardından Mozambikli isyancıların “spesiyaliteleri” Afrika kıtasının güneyindeki “beyazların” en son kalesi olan Güney Afrika Cumhuriyeti'nin özel hizmetleri tarafından devralındı. RENAMO’nun yalnızca Güney Afrika’nın himayesindeki geçişinden faydalanabileceğini söyleyebiliriz. Güney Afrika daha etkileyici kaynaklara ve yeteneklere sahipti, bu yüzden organizasyon kısa sürede sınır bölgelerinden gelen nadir saldırılardan Mozambikli hükümet güçleriyle tam kapsamlı bir iç savaşa geçti. RENAMO eğitim kampları, Güney Afrika topraklarına - Mozambikli militanların Güney Afrika ve Amerikalı eğitmenlerin rehberliğinde eğitildiği Transvaal eyaletine yeniden yerleştirildi. RENAMO’ya destek veren Güney Afrika yetkilileri elbette kendi çıkarları doğrultusunda yönlendirildi. Gerçek şu ki, Mozambik, Güney Afrika Cumhuriyeti hükümetine karşı savaşan Afrika Ulusal Kongresi'ni güçlü bir şekilde destekledi. Mozambik'te bir iç savaşın serbest bırakılması, Mozambik makamlarını Güney Afrika'daki durumdan uzaklaştırmanın bir yoluydu. Ek olarak, Mozambik'teki FRELIMO rejiminin devirilmesi, devam eden “Soğuk Savaş” bağlamında son derece önemli olan Güney Afrika’nın “Sovyetleşmemesine” katkıda bulunacaktır.
1980’lerin ilk yarısı tarih RENAMO'nun en başarılı aksiyonları dönemi olarak. Bu zamanda, organizasyon en etkili sabotajını gerçekleştirdi, örneğin 1983'teki Zambezi üzerindeki bir demiryolu köprüsünün patlaması. 1981'e geri döndüğünde, Güney Afrika birlikleri, RENAMO kuvvetlerine büyük destek sağlamaya başlayan Mozambik'i işgal etti. İsyancılar hükümet güçlerine ve sivil altyapıya karşı sabotaj gerçekleştirdi. Aynı zamanda, çatışmanın her iki tarafı da bombardıman, “süpürme” ve mayınların patlatılması mağduru olmuş sivil nüfusu korumadı. Toplamda, 1977'tan 1992'e kadar süren Mozambik'teki iç savaş sırasında en az 1 bir milyon sivil öldürüldü.
Bununla birlikte, RENAMO'nun faaliyetleri Batılı politikacıların birçok sorusuna ve olumsuz değerlendirmelerine neden oldu. RENAMO ile daha ayrıntılı bir tanışma, bu örgütün “Avrupa” demokrasi ve insan hakları değerlerine uymadığını görmeyi mümkün kılmıştır. RENAMO, FRELIMO'nun sosyalist liderlik deneyleri tarafından konumlarını zedeleyen Mozambik köylerinin geleneksel seçkinlerinin çıkarlarını ifade eden tipik bir örgütçü organizasyondu. Ek olarak, RENAMO militanları sivil nüfusa aşırı zulüm göstermiş, küçükleri saflarına çekmiş, bu örgüt için Batı halkından sempati uyandıramayan çok sayıda suç işlemiştir. Mozambik hükümetinin bilge seyri de FRELIMO'nun konumunu korumada rol oynadı. Mozambik liderliği, yalnızca SSCB ile değil, aynı zamanda ABD ile de iyi ilişkiler kurmayı başardı ve hatta Amerikan hükümetinden mali yardım aldı. 1984’te Mozambik, Güney Afrika ile bir anlaşma yaptı. Bundan sonra, RENAMO, muhafazakar çevrelerin ve özel hizmetlerin desteğini almaya devam etmesine rağmen, Güney Afrika'dan gelen yardımların çoğunu kaybetti. Soğuk Savaş sona erdikten sonra durum çarpıcı biçimde değişmeye başladı. FRELIMO'nun Sovyetler Birliği'nden desteğinin kesilmesi, Mozambik liderliğini Batı'da yeni ortaklar aramaya zorladı. Buna karşılık, Amerikan ve Avrupa siyasi çevreleri, mevcut Mozambik seçkinlerinin "yeniden eğitimli" temsilcileriyle başa çıkmanın RENAMO isyancılarından daha iyi olduğunu fark etti.
Mozambik Devlet Başkanı Joaquim Chissano, RENAMO'nun liderliği ile görüşmeye gitti. 1992'te, Mozambik'teki on beş yıllık kanlı iç savaşa son veren uzun zamandır beklenen bir ateşkes kararı alındı. RENAMO muhalefet partisi olarak yasallaştırıldı ve lideri Afonso Dlakama cumhurbaşkanlığı seçimlerine katılmaya başladı. 1994, 1999, 2004 ve 2009’te başkanlık görevinde bulundu. Dlakama’nın cumhurbaşkanlığı seçimine katılmasına çeşitli aşırılıklar eşlik etti. Örneğin, RENAMO, yılın 1999'unun seçim sonuçlarını tanımadı. Mozambikli ulusal direniş eylemcileri çok sayıda protesto düzenledi, birkaç muhalefet üyesi tutuklandıktan sonra garip koşullar altında öldü. Ancak aktif düşmanlıklar aşamasında, bu kitlesel gösteriler daha sonra hala artmadı.
Uzun zamandır, RENAMO liderleri, ülke nüfusunun FRELIMO tarafından takip edilen politikada hayal kırıklığına uğraması nedeniyle, seçimler sonucunda er ya da geç iktidara gelebilecekleri umudunu kaybetmedi. Ancak yasal siyasi mücadele RENAMO partisine uzun zamandır beklenen zafer getirmedi. Ayrıca, Mozambik'teki gaz sahalarının keşfedilmesi ve sömürülmelerinin başlamasıyla FRELIMO'nun pozisyonları güçlenmeye başladı. Aynı zamanda, ülkedeki siyasi rejimin sıkılaştırılması başladı. Sonuç olarak, 2012'te RENAMO aktivistleri hükümet güçleriyle çatışmaya başladı. Parti, "FRELIMO diktatörlüğüne direnme" arzusuyla, silahlı oluşumlarını ve eğitim kamplarını canlandırma arzusunu dile getirdi. Böylece Mozambik'teki iç politik durumun ağırlaştırılması için yeni bir aşama başladı.
2013-2014 içinde RENAMO kuvvetleri ile hükümet kuvvetleri arasında silahlı çatışmalar devam etti. Modern Mozambik tarihine “düşük yoğunluklu ayaklanma” adı altında girdiler, çünkü bu çatışmalar iç savaş dönemi örneğini izleyen durumun sıcaklığından hala uzaktı. 15 Ekim 2014 FRELIMO Temsilcisi Filipe Newsy, Mozambik’in yeni Cumhurbaşkanı seçildi, 2008’ten 2014’e kadar, ülkenin Savunma Bakanı ve dolayısıyla RENAMO konuşmalarının bastırılmasının doğrudan liderlerinden biriydi. Muhalefet, yeni bir şiddet tırmanışına yol açan seçim sonuçlarını tanımadı. 14 Haziran 2015, RENAMO militanları, Tete eyaletinde Mozambik askeri polisinin pozisyonlarına saldırdı ve 45 hükümetinin savaşçılarını öldürdü. Afonsu Dlakama, kişisel olarak saldırı emrini verdiğini ilan etti. Böylece, Mozambik'teki iç savaş, aslında 1992 yılından daha az aktif bir biçimde olmasına rağmen devam etti.
Afonso Dlakama, "FRELIMO'nun politik oyunlarından bıktığını" itiraf etti. Aslında, asi liderin bu sözlerinin ardında, derin bir hayal kırıklığı hissedilir - RENAMO, FRELIMO’nun gücünün en azından küçük bir kısmını “ısırtan” ciddi bir siyasi partiye dönüşemedi. Batı tarafından desteklenen Mozambik liderliği gücünü hissediyor ve artık RENAMO ile hesaplaşmaya niyetli değil. Mevcut durumda, Batı, RENAMO'ya finansal, askeri, örgütsel destek sağlamak için bir anlam ifade etmiyor, çünkü FRELIMO daha ciddi ve eksiksiz bir ortak. Birçok ülke ve şirket Mozambik'te ekonomik çıkarları sürdürmüştür ve bu eyalette iç savaş planlarında hiç yoktur. ABD veya Çin gibi etkili oyuncuların Afrika kıtası üzerindeki etki alanlarını “bölmeye” karar vermeleri başka bir sorun. O zaman onlardan biri isyancılar ve asiler ordularını hatırlayabilecek.