Uykusuzluk (İnsomnia) Nedir, Belirtileri Nelerdir, Nasıl Tedavi Edilir Ve Düzenli Uyku İçin Neler Yapılabilir?
Uyku, temel ihtiyaçlarımızdan biridir. Uykusuz kaldığınız bir günü düşünün. Belirli bir süreye kadar dayanabilirsiniz fakat artık vücudunuz dayanamayacaktır ve kendini uykuya alacaktır.
Uykusuzluk (İnsomnia) Nedir?
İnsomnia yani uykusuzluk, yaygın bir uyku bozukluğudur. Uykusuzluk çeken insanlar uykuya dalmak, uykuda kalmak veya her ikisini birden yapmakta zorlanırlar. Sonuç olarak, çok az uyku veya düşük kaliteli uyku alabilirler. Uyandıklarında kendilerini dinç hissedemeyeceklerdir.
Uykusuzluk akut (kısa süreli) veya kronik (devam eden) olabilir.
Akut Uykusuzluk
Akut uykusuzluk yaygındır ve sıklıkla işyerinde stres, aile baskısı veya travmatik bir olay gibi durumlarla ortaya çıkar. Akut uykusuzluk günler veya haftalar sürer.
Kronik Uykusuzluk
Kronik uykusuzluk ise bir ay veya daha uzun sürer. Çoğu kronik uykusuzluk vakası ikincil nedenlerle ortaya çıkar. Yani bu da başka bir sorunun semptomu veya yan etkisi olduğu anlamına gelir. Bazı tıbbi durumlar, ilaçlar, uyku bozuklukları ve maddeler kronik uykusuzluğa neden olabilir.
Aksine, birincil uykusuzluk tıbbi problemlere, ilaçlara veya diğer maddelere bağlı değildir. Bu kendine özgü bir bozukluktur ve nedeni iyi anlaşılmamıştır. Birçok yaşam değişikliği, uzun süreli stres ve duygusal rahatsızlık da dâhil olmak üzere birincil uykusuzluğu tetikleyebilir.
Uykusuzluk, gün içerisinde kişide uyku haline veya kişinin kendini halsiz hissetmesine neden olabilir. Ayrıca endişeli, depresif veya sinirli hissetmenizi sağlayabilir. Görevlere odaklanmak, dikkat etmek, öğrenmek ve hatırlamakta sorun yaşayabilirsiniz. Bu sorunlar, işte veya okulda elinizden gelenin en iyisini yapmanıza engel olabilir.
Uykusuzluk, gece vardiyası ile çalışanlar için de güç bir durumdur. 24 saatlik nöbetler, yüksek stres veya peş peşe çalışılan vardiyalar gibi durumlar vardiya ile çalışanların kendilerini işlerine tam verememelerine sebep olabilir. Bunun sonucunda da büyük sorunlara yol açabilir. İş kazalarının büyük bir çoğunluğu iyi dinlenememe ve uykusuzluk nedeniyle olmaktadır.
İkincil uykusuzluğun altında yatan nedeni tedavi etmek, özellikle sorunu başladıktan kısa bir süre sonra düzeltebiliyorsanız, uyku sorununu çözebilir veya iyileştirebilir. Örneğin, kafein uykusuzluğunuza neden oluyorsa, madde alımınızı durdurmak veya sınırlamak uykusuzluğun ortadan kalkmasına neden olabilir.
Daha iyi uyku alışkanlıkları da dâhil olmak üzere yaşam tarzı değişiklikleri genellikle akut uykusuzluğun hafifletilmesine yardımcı olur. Kronik uykusuzluk için doktorunuz ilaçlar veya bilişsel – davranışçı terapi önerebilir.
Uykusuzluğun (İnsomnia) Nedenleri Nelerdir?
Birincil uykusuzluk, başka bir tıbbi durumun belirtisi veya yan etkisi değildir. Bu kendine özgü bir bozukluktur ve nedeni iyi anlaşılmamıştır. Birincil uykusuzluk genellikle en az 1 ay sürer.
Birçok yaşam değişikliği birincil uykusuzluğu tetikleyebilir. Büyük veya uzun süreli stres veya duygusal rahatsızlıktan kaynaklanabilir. Seyahat veya uyku rutininizi bozan çalışma programları gibi diğer faktörler de birincil uykusuzluğu tetikleyebilir.
Bu sorunlar çözülse bile uykusuzluk ortadan kalkmayabilir. Uyku eksikliği ile başa çıkmak için oluşan alışkanlıklar nedeniyle uyku sorunu devam edebilir. Bu alışkanlıklar, şekerleme, uyku hakkında endişe ve erken yatmayı içerebilir.
İkincil uykusuzluk, başka bir sorunun belirtisi veya yan etkisidir. Bu tip uykusuzluk genellikle duygusal, nörolojik veya diğer tıbbi veya uyku bozukluğunun bir belirtisidir.
Uykusuzluğa neden olabilecek duygusal bozukluklar arasında depresyon, anksiyete ve travma sonrası stres bozukluğu bulunur. Alzheimer hastalığı ve Parkinson hastalığı, uykusuzluğa neden olabilecek nörolojik bozukluklara örnektir.
Birçok bozukluk veya faktör de uykusuzluğa neden olabilir. Örneğin:
- Artrit ve baş ağrısı bozuklukları gibi kronik (devam eden) ağrıya neden olan durumlar,
- Astım ve kalp yetmezliği gibi nefes almayı zorlaştıran durumlar,
- Aşırı aktif tiroid bozuklukları
- Mide ekşimesi gibi mide – bağırsak sistemi bozukluklar,
- İnme,
- Huzursuz bacak sendromu ve uyku ile ilişkili solunum problemleri gibi uyku bozuklukları,
- Menopoz ve sıcak basması.
İkincil uykusuzluk ayrıca bazı ilaçların yan etkisi olabilir. Örneğin, teofilin gibi bazı astım ilaçları ve bazı alerji ve soğuk ilaçlar uykusuzluğa neden olabilir. Beta blokerleri de duruma neden olabilir. Bu ilaçlar kalp rahatsızlıklarını tedavi etmek için kullanılır.
Yaygın olarak kullanılan maddeler de uykusuzluğa neden olabilir. Örnekler arasında kafein ve diğer uyarıcılar, tütün ve diğer nikotin ürünleri ile alkol ve diğer yatıştırıcılar yer alır.
Öyle kolay bir sanat değildir uyumak. Onun uğruna bütün gün uyanık durmak gerekir.
Uykusuzlukta (İnsomnia) Risk Faktörleri Nelerdir?
Uykusuzluk yaygın bir hastalıktır. Kadınları erkeklerden daha sık etkiler. Bozukluk her yaşta ortaya çıkabilir. Bununla birlikte, yaşlı yetişkinlerin genç insanlardan daha uykusuzluğa sahip olma olasılığı daha yüksektir.
Uykusuzluk için kimler yüksek risk altında olabilir?
- Çok stres altında olanlarda,
- Depresyonda veya boşanma veya eşin ölümü gibi başka duygusal sıkıntıları bulunanlarda,
- Gece çalışın veya çalışma saatlerinde sık sık büyük değişimler yaşayanlarda,
- Zaman değişiklikleri ile uzun mesafeler kat edenlerde,
- Uykuyu bozabilecek bazı tıbbi durumlara veya uyku bozukluklarına sahip olanlarda,
- Aktif olmayan bir yaşam tarzına sahip olanlarda.
Uykusuzluğun (İnsomnia) Belirtileri Nelerdir?
Uykusuzluğun ana belirtisi, uykuya dalma veya uykuda kalma sorunudur, bu da uyku eksikliğine yol açar. Uykusuzluğunuz varsa şunları yaşayabilirsiniz;
- Uyumadan önce uzun süre uyanık kalma,
- Sadece kısa süreli uyku,
- Gecenin çoğunda uyanık olma,
- Hiç uyumadığını hissetme,
- Çok erken kalkma.
Uyku eksikliği diğer semptomlara neden olabilir. Yorgun ya da dinlenmemiş olarak uyanabilir ve gün boyunca kendinizi yorgun hissedebilirsiniz. Ayrıca görevlere odaklanmada sorun yaşayabilirsiniz. Uykusuzluk endişeli, depresif veya sinirli hissetmenize neden olabilir.
Uykusuzluk günlük aktivitelerinizi de etkileyebilir ve ciddi sorunlara neden olabilir. Örneğin, araç kullanırken uykulu hissedebilirsiniz ve sonucunda trafik kazası gelişebilir.
Uykusuzluğun (İnsomnia) Tanısı Nasıl Konulur?
Kişi, kendisinde uykusuzluk hastalığının olduğunu düşünüyorsa ve artık kişi için bir sorun haline gelmişse doktora başvurmalıdır.
Doktorunuz, sizden tıbbi geçmişinizi isteyebilir. Doktorunuz ayrıca iş ve boş zaman alışkanlıklarınız hakkında sorular, hayatınızda yeni veya devam eden bir işiniz veya kişisel sorunlarınız olup olmadığını sorabilir.
Ayrıca, uyku problemleri olan başka aile üyelerinizin olup olmadığını da sorabilir. Uyku probleminizi daha iyi anlayabilmek için doktorunuz uyku alışkanlıklarınızla ilgili ayrıntıları isteyecektir. Bu sebepten dolayı doktorunuza yaşadığınız sorunları tam bir şekilde aktarmanız doktorunuzun tanı koymasında da yardımcı olacaktır.
Uykusuzluğun (İnsomnia) Tedavisinde Nasıl Bir Yol İzlenmelidir?
Yaşam tarzı değişiklikleri sıklıkla akut (kısa süreli) uykusuzluğun hafifletilmesine yardımcı olabilir. Bu değişiklikler uykuya dalmayı ve uykuda kalmayı kolaylaştırabilir.
Bilişsel-davranışçı terapi adı verilen bir tür danışmanlık, kronik (devam eden) uykusuzluğa bağlı kaygıyı hafifletmeye yardımcı olabilir. Anksiyete uykusuzluğu uzatma eğilimindedir.
Bazı ilaçlar ayrıca uykusuzluğun hafifletilmesine ve düzenli bir uyku takviminin yeniden oluşturulmasına yardımcı olabilir. Bununla birlikte, uykusuzluğunuz başka bir sorunun belirtisi veya yan etkisi ise, altta yatan nedeni tedavi etmek önemlidir
Uykusuzluk (İnsomnia) Sorununda Yaşam Tarzı Değişiklikleri Nelerdir?
Uykusuzluğunuz varsa, daha da kötüleştiren maddelerden kaçının, örneğin:
- Kafein, tütün ve diğer uyarıcılar. Bu maddelerin etkileri 8 saat kadar sürebilir.
- Uykuyu bozabilecek bazı reçetesiz ve reçeteli ilaçlar (örneğin, bazı soğuk algınlığı ve alerji ilaçları). Hangi ilaçların uykunuzu bozmayacağı konusunda doktorunuzla konuşun.
- Uykuya dalmayı ve uykuda kalmayı kolaylaştıran yatma alışkanlıklarını benimsemeye çalışın. Yatmadan önce rahatlamanıza ve rahatlamanıza yardımcı olan bir rutini takip edin. Örneğin, bir kitap okuyun, sakin bir müzik dinleyin veya sıcak bir banyo yapın.
- Günlük egzersizi yatmadan en az 5-6 saat önce planlamaya çalışın. Yatmadan önce ağır yemekler yemeyin veya çok fazla içmeyin.
- TV, bilgisayar ve telefon gibi olası dikkat dağıtıcı unsurları sınırlamaya çalışın.
- Yatak odanızın sıcaklığının serin ve rahat olduğundan emin olun. Yatak odanızın da karanlık ve sessiz olması gerekir.
- Her gece aynı saatte uyuyun ve hafta sonları bile her sabah aynı saatte uyanın. Yapabiliyorsanız, gece vardiyalarından, alternatif programlardan veya uyku programınızı bozabilecek diğer şeylerden kaçının.
Son olarak uykuyu aksatmak oldukça önemlidir. Sizde uykusuzluk hastalığı olduğunu düşünüyorsanız geç olmadan doktora gitmeniz kendiniz ve sağlığınız için oldukça önemlidir.
Uykumuzu ihmal etmeyelim 🙂
nhlbi.nih.gov – (2019, Haziran 5). Insomnia nhlbi.nih.gov. 19 Haziran 2020 tarihinde erişim adresi: https://www.nhlbi.nih.gov/health-topics/insomnia