Her öğünde soda alıyor musunuz? Hatta kahvaltıda? Susadığınız zaman su yerine diyet sodaya mı uzanıyorsunuz? İşyerindeki soda makinesini dolduran kişi sizi ismen tanıyor mu? Eğer bu soruların en az birine cevabınız evet ise, sizde günümüzdeki pek çok insan gibi soda bağımlısı olabilirsiniz.
Şekerli içecekler Amerikalıların diyetlerinin bir numaralı ilave şeker kaynağı olup, bugün dünyanın geri kalan kısmını da artan bir şekilde sarmaktadır. Şekerli içeceklerin ciddi sağlık riskleri taşıyan, obezite ve obezite ile ilgili hastalıkların gelişimini desteklediği iyi bilindiğinden beri, sağlıklı içeceklere bir ihtiyaç duyulmuştur. Son yıllarda diyet içecekler, sağlıklı alkolsüz içeceklere alternatif imiş gibi gösterilip, reklamları yapılmakta ve pazarlanmaktadırlar. Bu durum çok sayıdaki insanın diyetlerinin şekerli gazlı içeceklere doğru geçmesine yol açmıştır. Aslında, 2009 ve 2010 yılında A.B.D. nüfüsunun %20 si günde en az bir diyet meşrubat tükettiği bilinmektedir. Bu bireylerin içerisinde en az %10'u günlük 16 gr'dan daha fazla diyet soda tüketmiştir. Genel olarak, 1999 ve bugün arasındaki toplam diyet soda tüketimi doğrusal bir artış göstermiş olup, 2014 yılında dünya çapında yaklaşık %15'e, Avrupa ve A.B.D. de ise %25-30'a ulaşmıştır.
Ama diyet soda geçekten normal sodaya sağlıklı bir alternatif midir?
Bu konuyla ilgili son yıllarda yapılan araştırmalar diyet soda ile obezite arasında bir bağ olduğunu göstermiştir. Ayrıca Miami Üniversitesinden (Florida) Hannah Gardener ve meslektaşlarının geçenlerde yapmış olduğu çalışma göstermiştir ki diyet soda kalp krizi ve felç gibi vasküler olayların potensiyel artışında rol oynamaktadır. Daha spesifik olarak bu çalışmada bilim adamları diyet soda ve düzenli meşrubat tüketimi ile felç (inme), miyokard infarktüsü (MI) ve multi-etnik toplum temelli kohortta vasküler ölüm gibi gelişen hastalık riskleri arasındaki ilişkiyi incelemektedirler.
Bu çalışmayı yapmak amacıyla, araştırmacılar 10 yılı aşan süre zarfında meşrubat, diyet ve normal soda tüketen 2564 katılımcıyı takip etmişlerdir. Daha sonra araştırmacılar bu süre boyunca meydana gelen vasküler olayların sıklığını ve önceden var olan yüksek kolesterol ve hipertansiyon gibi damar rahatsızlıklarını dikkate alarak incelemişlerdir. Onların bulguları göstermiştir ki; günlük diyet soda içen katılımcılarda diyet soda tüketmeyenlere nazaran vasküler olaylar %43 oranında artan risk teşkil etmektedir. Katılımcılardan sadece diyet alkolsüz içecek tüketenlerde seyrek olarak önemli derecede vasküler olayların riskinde artış gözlenmemiştir.
Peki diyet sodanın sağlığımız üzerindeki potansiyel negatif etkileri nasıl işler?
Düzenli meşrubat tüketiminden kaynaklanan sağlık sonuçları iyi bilinmektedir. Yüksek kalori içeriği bulunan bu içecekler obez durumunda glisemik yük ve olası iltihaplı sonuçlar ile bağlantılı olabilir. Dahası ilave edilen yüksek früktozlu mısır şurubu gibi tatlandırıcılar kandaki ürik asit seviyelerini etkileyen ve triasilgliserol konsantrasyonları sebebi ile vasküler olaylar ile ilgili riskin artışına sebep olurlar.
Ancak bu meşrubatların sağlığımızı etkileme mekanizmaları biraz açıktır. Yapay tatlandırılmış içeceklerin tüketimi kilo artışı ile ilişkilidir. Sıçanlarda yapılan çalışma göstermiştir ki, yapay tatlandırıcı tüketimi besinlerin kalorik içeriği beklenen tahmin yeteneğini zayıflatmıştır. Ancak bu çalışmaların hiçbiri gözlenen bulguları kesin olarak ispatlayamamış ve açıklayamamıştır. Önceki raporlar diyet soda tüketimi ve tip 2 diyabet gelişimi ve metabolik sendrom arasında bir korelasyon olduğunu desteklemektedir. Ancak diyet sodaların normal sodaların yerine geçip geçemeyeceği ile ilgili daha fazla araştırmaya ihtiyaç olduğu kesindir.
Bu bizim diyet sodadan vazgeçmemiz gerektiği anlamına mı geliyor?
Biriken kanıtlar kesinlikle önermektedir ki, diyet sodalar normal sodalar (gazlı içecekler) gibi sağlımız için potansiyel olarak kötü olabilirler. Herhalde, normal sodadan diyet sodaya geçiş çok fazla kalori kazandıracak ve özellikle bu tarz içeceklere bağımlı olan bireylerde bu durum gözlenecektir. Aslında bugün birçok diyette, soda tüketimine kilo kaybına yardımcı olarak izin verilir. Ancak bu durumun terside mümkün olabilir; diyet soda aslında kilo alımına yol açar. Bu içecekler ile aynı zamanda diyabet ve kardiyovasküler hastalık gibi çeşitli sağlık sorunları arasında bağlantılar vardır. Diyet soda tüketimini azaltmak ve onun yerine su gibi sağlıklı alternatifleri tüketmek akıllıca olabilir. Tabiki bu seçim her zaman her birey için kolay değildir…
Kaynaklar :
U.S. Department of Agriculture, U.S. Department of Health and Human Services. Dietary guidelines for Americans, 2010. 7th ed. Washington, DC: U.S. Government Printing Office. 2010.
NCHS Data Brief, No 109, 2012.
Fung TT, Malik V, Rexrode KM, Manson JE, Willett WC, Hu FB. Sweetened beverage consumption and risk of coronary heart disease in women. Am J Clin Nutr. 2009;89:1037–42.
Fowler SP, Williams K, Resendez RG, Hunt KJ, Hazuda HP, Stern MP. Fueling the obesity epidemic? Artificially sweetened beverage use and long-term weight gain. Obesity (Silver Spring). 2008;16:1894–900
Davidson TL, Swithers SE. A Pavlovian approach to the problem of obesity. Int J Obes Relat Metab Disord. 2004;28:933–5.