2009 yılında IMF ve Dünya Bankası toplantıları İstanbul'da yapıldı. Bu iki kurumun ortak yayını olan Finance and Development dergisinin Eylül sayısı İstanbul'da dağıtıldı. Dergide Global Parasal Ekonomi kavramında bazı şeylerin 'in' bazı şeylerin 'out' olduğu, Harvard Üniversitesi'nde Harpel Kürsüsü Profesörü ünlü Jeffrey Frankel tarafından yazılan bir makalede gündeme getirildi. Neler in neler out olmuştu? Aşağıdaki tablo in ve out olanları özetliyor.
OUT OLANLAR
G-7 Hakimiyeti
Dalgalı Kur ve
Sabit Kur Sistemleri
Döviz Kuru Manipülasyonu
Doların Rezerv Para Olması
Enflasyon Hedeflemesi
IN OLANLAR
G-20 hakimiyeti
Ara Rejimler, yani Yönetilen Kur ve Hafifçe Sabitleştirilmiş Kur
Döviz Rezervi Biriktirme
Birkaç Paradan Oluşan Rezerv Para Kavramı
Varlık Balonlarını Söndürme
Burada en çok dikkatiniz çekmesini istediğim son madde.
Kredi balonu ve varlık balonlarını (konutta mesela) söndürme konusunun adı macro-prudential yani finansal istikrar politikaları olarak geçmeye başladı ve finansal istikrar önlemleri demek olan bu kavram, bugün tüm dünyada para ve maliye politikalarıyla beraber üçüncü politika tipi olarak gündeme gelmiş bulunuyor.
Birkaç gündür Dr. Claudio Borio adlı BIS uzmanının enflasyon hedeflemesiyle (veya genelde para politikası denebilir) finansal istikrar politikalarının bir arada kullanılmasının gerekliğinin, teorik ve ampirik içeriğini ve nasıl gerçekleştirilebileceğini tartışan tezlerini yazdım.
Bu konu önemli, çünkü birçok 'saf' kurum, medya ve kişi Türkiye'nin ve özellikle Merkez Bankası'nın 'unconventional' (yani bazılarına göre yanlış) yaklaşımlar içinde olduğu tezine abone olmuş durumdalar. Çünkü genel teoride ekonomi ısınmışsa ve balonlar oluşuyorsa, bunun çözümü faiz yükseltmek. Ama Türkiye politika faizini indirdi, karşılıkları yükselterek kredi balonunu söndürmeye çalıştı. Bu bağlamda da içeriye sıcak para girişini engellemeye çalışıyordu, yani freni çekmişti. 2 Ağustos sonrası da ABD'de risk artınca ve AB de hiçbir şey yapmayınca, bu sefer artan global riskler karşısında freni boşalttı ve politikaları tersine çevirerek gaz verdi. Anlaşılamayan konu aslında basitti.
Aşağıda Brezilya Merkez Bankası'nın Başkan Yardımcısı Luiz Awazu Pereira da Silva'nın para politikasıyla finansal istikrar politikasının nasıl etkiler ürettiği ve nasıl bir arada kullanılabileceği konusunu gösteren yaklaşımı sütuna taşıyoruz.
Da Silva macro prudential önlemlerin riski ortadan kaldırmakta etkili olduğunu ve Brezilya'nın uzun zamandır para politikasıyla finansal istikrarın birleştirilmesinin temellerini gerçekleştirmekle uğraştığını belirtti.
PARA POLİTİKASI ARAÇLARI
Merkez Bankası Faizi
FİYAT İSTİKRARI Enflasyon ve reel sektör üzerindeki etkileri tam biliniyor
FİNANSAL İSTİKRAR
Risk etkileri, varlık ve kredi balonları üzerinde etkileri tam bilinmiyor
MAKRO PRUDENTIAL POLİTİKALAR Karşılık, Tobin Vergisi gibi
Enflasyon ve reel sektör üzerindeki etkileri tam
Bilinmiyor
Risk, kredi, varlık balonlarına etkileri tam biliniyor
Da Silva referans olarak IMF tarafından yeni yayınlanan Lin ve diğerleri tarafından yazılmış, IMF Working Papers / 11/ 238 Ekim 2011 tarihli ve 49 ülkedeki durumları inceleyen araştırmayı referans olarak gösterdi ve uygulamaların Brezilyada ne kadar etkili olduğunu gösteren grafikler ile tezlerini destekledi. Araştırmanın adı 'Macroprudential Policy: What Instruments and How to Use Them' veya 'Makroprudential politikalar: Hangi Enstrümanlar ve nasıl kullanılmalılar'
Ben genelde piyasanın çalışmasına izin verilmesini seven bir iktisatçıyım. Brezilya'da Tobin vergisi de bir prudential araç olarak kullanılıyor ama etkisiz kaldığı için ben sevmiyorum. Ama örneğin Brezilya, Çin gibi ülkelerde karşılık oranları bizdekinin iki misli boyutta ve enflasyon hedeflemesi ile beraber kullanılıyor ve cari açıkları çok küçük veya sıfır olduğu için faiz yükseltme lüksleri var.
Bizde ise faiz yükseltilemezdi, çünkü cari açığımız varken, paramız aşırı değerlenir, bütçe açığı yeniden yükselir ve ekonomi hızla yavaşlardı.
Ülkemiz Merkez Bankası'nın uzun zamandır çok iyi ve çağdaş yaklaşımlarla yönetildiğini düşünüyorum.