

Zaman, uzam ve hareket ilişkilerinin dillere yansımasında ve bunların açıklanmasında farklı yaklaşımlar vardır. Hem felsefe hem de temel bilimlerdeki yeni yaklaşımlar zaman ve mekan konusunun dilbilimde de ele alınış şeklini değiştirmiştir. Dilbilim bu ilişkileri semantik, sentaktik ve morfolojik düzeyde ele alabilir. Modern dillerdeki uzam, zaman, hareket ilişkilerinin ifade ediliş biçimleri dil ailelerine göre farklılıklar göstermektedir. Sondan eklemeli özelliğe sahip olan Türk dilleri ailesi, bu ilişkilerin ifadesinde sontakılardan da yararlanır. Bu çalışmada, zaman, uzam ve hareket ilişkileri, tehlikedeki Türk dillerinden biri olan Çulımca örneğinde ele alınmıştır. Yazar tarafından 2014-2016 yılları arasında Çulım Türkleri arasında yapılan saha araştırmaları neticesinde oluşturulan derlem neticesinde bazı çıkarımlarda bulunulmuştur. Günümüzde, Çulım halk inançlarını aktarabilecek dil konuşuru kalmadığı için, veriler folklorik bir araştırma olarak değil, dilbilgisel bir araştırma olarak sunulmuştur. Uzun bir süre Ket ve Samoyed halklarıyla etkileşim içinde bulunan ve dillerinde bu halklardan yoğun etkiler taşıyan Çulım Türklerinde; uzam ve zaman algısını, derin yapıdan yüzey yapıya aktarmada, en önemli araçlardan birinin sontakılar olduğu gözlenmiştir.
Anahtar Kelimeler: uzam, zaman, Çulımca, Türk dilleri, sontakı