Nazal Konuşmanın Sebebi Nedir?
Nazal Konuşma
Nazal konuşma, genel olarak, bir kişinin burnunda çok fazla veya çok az hava varmış gibi çıkan sesine karşılık gelir. Teknik olarak bir spektrumun zıt uçlarında olmalarına rağmen, çoğu zaman dinleyiciler için bu iki özellik arasındaki farkı söylemek zordur. Nazal konuşmaya neyin neden olduğunu anlamaya yardımcı olmak için birkaç temel noktayı anlamaya yardımcı olur.
Rezonans ve hava akımı kontrolü nedir?
Rezonans, ses enerjisinin bir boşluk veya oda tarafından arttırılmasını ifade eder. Bu neden nazal konuşma için önemlidir? Çünkü sesli harfler (“a”, “e”, “i”, “o” ve “u” birkaç isim) gibi konuşma sesleri çıkardığımızda, ses tellerimizin hareketi ses dalgaları yaratır. Bu enerji, dinleyicilerin kulaklarına ulaşmak için konuşma yolumuzdan ve ağzımızdan çıkar. Tanıdığımız insanların seslerini tanıyabilmemizin nedenlerinden biri, hepimizin biraz farklı şekillerde konuşma yollarına sahip olmamızdır. Bu farklı şekiller, ses dalgası enerjisinin biraz farklı şekillerde artmasına neden olur. Bir tiyatro düşünün – ses mühendisliği uzmanları, ideal rezonansı veya enerji geliştirmeyi teşvik etmeye yardımcı olmak için odaların şekillerini tasarlar.
Hava akımı kontrolü, konuştuğumuzda akciğerlerden gelen havanın artikülatörler tarafından şekillendirilmesi ve valflerin açılması anlamına gelir. Nazal konuşması olmayanlar için, konuşurken aslında ağzımızda basınç oluşturduğumuzun farkında değiliz. Ancak, çok hızlı bir zamanlamayla, ağzımızdan ciğerlerimizdeki havayı gönderiyor ve farklı konuşma sesleri için baskı oluşturuyoruz. Örneğin, bir /p/ sesi çıkardığımızda, arkalarındaki havayı kısaca durdurmak için dudaklarımızı bir araya getiriyoruz, ardından /p/ yapmak için hava akışını serbest bırakıyoruz. /s/ için, hava akışının geçmesi için dar bir geçit oluşturmak için dilimizi ön dişlerimizin hemen arkasında tutuyoruz ve bu hava daralması /s/ sesine neden oluyor.
Konuşma için normal rezonans ve hava akımı kontrolü nedir?
Ağzımızın ve boğazımızın şeklindeki bireysel farklılıklar, biz konuşmacılar için benzersiz vokal rezonans özellikleri yaratabilirken, bizim için geçerli olan rezonansla ilgili birkaç genel kural vardır.
“y” ve “l” gibi sesli veya sesli harfe benzer sesler çıkardığımızda, yumuşak damağımızın ve boğazımızın üst duvarlarının burnumuzu ağzımızdan kapatmasını bekleriz. Bu kaslar olması gerektiği gibi çalışıyorsa, rezonans odamızın şeklini ağzımızın şeklini almışızdır, böylece bu seslerin oral rezonansı olur.
“m”, “n” ve “ng” gibi nazal sesler çıkardığımızda, burnumuzun geçiş yolunu açık bırakırız. Bu, şimdi burun boşluğumuzu içerdiğinden, rezonans odasının şeklini daha büyük hale getirir. Rezonansımızın kulağa nasıl geldiği konusunda ortaya çıkan değişikliğe “burun rezonansı” diyoruz.
Türkçede /p/, /b/, /t/, /d/, /k/, /g/, /f/, /v/, /s/, /z olan yüksek basınçlı sözlü ünsüzler çıkardığımızda /k/, /g/ seslerini belirli bir şekilde üretmek için basınç oluşturma ve bırakma yaratıyoruz.
Ne tür nazal konuşma sorunları ortaya çıkabilir?
Artık farklı seslerin ne tür bir rezonansa sahip olması gerektiğini bildiğimize göre, rezonansla ilgili ne tür sorunlar yaşayabileceğimizi veya ne tür nazal konuşmaların oluşabileceğini anlayabiliriz.
Hipernazal rezonans, yalnızca oral enerji artışına sahip olması gereken seslerin artık nazal rezonansa sahip olması durumunda ortaya çıkar. Kelimenin “hiper” kısmı temelde “çok fazla” anlamına gelir. Dolayısıyla hipernazal rezonansa sahip olabilen sesler ünlüler ve ünlü benzeri ünsüzlerdir. Daha sonra bu hipernasaliteyi hafif, orta veya şiddetli olarak etiketleyebilir ve her zaman mı yoksa bazı zamanlar mı olduğunu tanımlayabiliriz.
Hiponazal rezonans, nazal enerji artışı olması gereken seslerin nazal rezonansa sahip olmadığı veya olması gerekenden daha az nazal rezonansa sahip olduğu zaman oluşur. Kelimenin “hipo” kısmı “yeterli değil” anlamına gelir. Nazal sesler /m/, /n/ ve “ng” hiponazal rezonansa sahip olabilir. Tıpkı hipernazalite gibi, hiponazalite de hafif, orta veya şiddetli olabilir.
Burun emisyonu, konuşmacı yüksek basınçlı sözlü ünsüzlerden birini yapmaya çalışırken burundan hava akışının sızmasını ifade eder. Ek olarak, basınç artışı bozulduğunda, konuşmacı bu ünsüzlerin sözlü gücünü azaltmış olabilir.
Bu tür nazal konuşmalara ne sebep olur?
Velofaringeal disfonksiyon hipernazal ve hiponazal rezonansa neden olur. Hipernazalite söz konusu olduğunda, ağzın çatısının arkasındaki kas veya velum (yumuşak damak olarak da adlandırılır), gerektiğinde burnu ağızdan kapatmak için farinks (veya boğaz) ile temas etmediği anlamına gelir.Hiponazalite varsa ya velofaringeal portun aşırı kapanması var ya da burunda tıkanıklık var demektir. Velofaringeal disfonksiyonun üç ana nedeni vardır: yapısal problemler, nörolojik problemler ve yanlış öğrenme.
Velofaringeal disfonksiyona neden olan yapısal problemler
Birkaç farklı yapısal sorun türü, burun konuşmasıyla ilgili sorunlara neden olan velofaringeal disfonksiyon oluşturabilir.
Büyümüş bademcikler veya adenoidler bazen velofaringeal açıklığı tıkayabilir, bu da hiponazalite veya denazal konuşma ile sonuçlanabilir. Bu, tıkanmış hoparlör veya üşümüş gibi ses çıkarmasına neden olabilir. Bu durumlarda, bir kulak burun boğaz doktoru, genişlemiş dokunun tamamını veya bir kısmını çıkarmak için ilaç veya ameliyat önerebilir. Tipik olarak, bu tıbbi tedavi önerildiğinde, bunun nedeni konuşmacının genişlemiş bademcikler veya adenoid dokudan uyku apnesi gibi başka olumsuz etkiler yaşamasıdır. Çok az sayıda vakada büyümüş bademcikler yumuşak damağın hareketini engelleyebilir ve hafif hipernazalite ile sonuçlanabilir. Bununla birlikte, bademciklerin aslında problem olduğundan emin olmak için, bir konuşma dili patoloğu ve nazal konuşma konusunda uzmanlaşmış bir cerrah tarafından dikkatli bir değerlendirme yapılması gerekir. Çoğu hipernazal konuşma vakasında, genellikle bademcik çıkarma ile aynı zamanda yapılan adenoid dokusunun çıkarılması, hipernasallığın kötüleşmesine neden olur.
Nazal konuşması olmayan bazı çocuklar bunu geniz etinin alınmasının bir yan etkisi olarak deneyimleyebilir. Bu, adenoid dokusunun genellikle küçük çocuklarda konuşma sırasında velofaringeal portun kapanmasına dahil olması nedeniyle oluşur. Adenoid doku çıkarıldığında, boğazın boyutları aniden derinleşir ve çocukların konuşma sırasında yumuşak damaklarını ne kadar ileri hareket ettirdiklerini “yeniden ayarlamaları” gerekir. Adenoid çıkarıldıktan sonra çoğu hipernazalite vakasında, burundan konuşma birkaç ay sonra düzelir.
Yarık damakla doğan konuşmacılar da hipernazal konuşma riski altındadır. Damak yarıklarının onarılması durumunda, yumuşak damak yeterince uzun olmadığında veya burnu ağızdan kapatacak kadar iyi hareket etmediğinde, bu konuşma sorunlarına velofarengeal yetmezlik denir. Rakamlar değişsede, yarık damak onarımı olan çocukların yaklaşık %20’sinde konuşma için ek bir ameliyat gerektiren velofaringeal yetmezlik olacaktır.
Yarık damak öyküsü olmayan bazı çocuklar, yapısal olarak burundan konuşma sorunuyla sonuçlanan bir duruma sahip olabilir. Bunun bir örneğine submukoz yarık damak denir ve bu, annenin hamileliği sırasında yumuşak damak kaslarının doğru gelişmediği anlamına gelir. Bununla birlikte, yarık damaktan farklı olarak, ağız çatısının derisinin altında bir submukoz yarık damak bulunur. Bu, eğitimsiz bir gözle görmeyi zorlaştırabilir. Bazı submukoz yarık damaklar konuşma için hiçbir zaman sorun yaratmaz. Diğerleri konuşmayı, yarık aleni ya da yarık damak gibi tamamen açıkmış gibi etkiler. Diğerleri asemptomatiktir veya bir çocuğun adenoid dokusu alınana kadar sorun yaratmaz ve daha sonra yapıdaki hafif farklılıklar, geniz eti ameliyatı gerçekleştiğinde ortaya çıkan nazal konuşma ile ilgili sorunlara neden olur.
Yetişkinler de nazal konuşmanın yapısal nedenlerini deneyimleyebilir. Her şeyden önce, yetişkinlerin yarık damak veya submukoz yarık damak ile ilgili artık sorunları olabilir. Bu problemler, çocuklukta eksik tedaviden veya zamanla giderek yapısal bir soruna dönüşmekten kaynaklanabilir. Yarık damak onarımı olan yetişkinler, çocukken sfinkter faringoplasti veya faringeal flep gibi ikincil bir konuşma ameliyatı geçirmiş olabilir. Bazen bu ameliyatlar velofaringeal aşırı kapanmaya veya boğaz ile burun arasındaki boşluğun tıkanmasına neden olabilir. Bu geçmiş ameliyatlar burun pasajlarını bloke ederse, hiponazalite oluşabilir. Erişkinler ayrıca, eğer rezeksiyon, burnu ağızdan kapatmaya dahil olan ağız yapılarının bir kısmını çıkarırsa, ağız kanseri cerrahisini takiben yapısal olarak nazal konuşma yaşayabilirler.
Nazal konuşmaya neden olan nörolojik problemler
Nazal konuşma, aynı zamanda, yumuşak damak kaslarının ve boğaz duvarlarının, konuşma için koordineli hareketlerle kontrol edilmesindeki sorunlardan da kaynaklanabilir. Nörolojik nazal konuşma ile sonuçlanan iki ana konuşma teşhisi türü dizartri ve apraksidir.
Dizartri, nörolojik sistemin hangi bölümünün etkilendiğine bağlı olarak birçok sunuma sahiptir. Dizartride, konuşmacılar kontrol ve zamanlamayı, hareket aralığını ve artikülatörlerin gücünü azaltmıştır. Bu, burnu ağızdan kapatma yeteneğini etkileyebilir ve hipernazal rezonans ve nazal hava emisyonu ile sonuçlanabilir. Dizartrinin birkaç nedeni arasında motor nöron hastalığı, felç veya serebral palsi bulunur.
Konuşma apraksisi, konuşmacının koordineli konuşma için gerekli hareketleri planlama yeteneği ile mücadele ettiği bir bozukluktur. Ayırt edici özellikler arasında tutarsız hatalar, sesli harf çıkarmaya çalışırken yapılan hatalar, vurgu zorluğu ve artikülatörlerin ses çıkarmaya çalışırken arama davranışları yer alır. Apraksili konuşmacılar, burnun ağızdan tamamen sızdırmazlığını sağlamak için gereken damak ve boğaz duvarlarının hareketini koordine etmekte zorlandıkları için nazal konuşma yaşayabilirler. İki tür konuşma apraksisi vardır – bir çocuk konuşmaya başladığında ve apraksi semptomları gösterdiğinde teşhis edilen gelişimsel konuşma apraksisi ve felç gibi beyin hasarından kaynaklanan edinilmiş konuşma apraksisi. Gelişimsel konuşma apraksisi, yarık damak veya submukoz yarık damak ile birlikte ortaya çıkabilir ve bu da ayırıcı tanıyı daha zor hale getirebilir.
Yanlış öğrenme ve burundan konuşma
Bazen, belirli sesleri çıkarırken hava akışının çıkış yönünü yanlış öğrenmenin bir sonucu olarak, konuşmacılar nazal konuşma geliştirebilir. Bu vakalarda, velofaringeal yanlış öğrenmeye yol açan altta yatan yapısal veya nörolojik bir neden yoktur, ancak bazı konuşmacılar aynı anda çeşitli nazal konuşma nedenleri gösterebilir.
Velofaringeal yanlış öğrenmenin en sık karşılaşılan örneği, nazal frikatif adı verilen bir hatadır. Nazal sürtünme yapan bir çocuk, ağızdan yönlendirilen hava akımı yerine, bir alışkanlık olarak burundan hava akımı gönderir. Bu genellikle çok kurala dayalı ve kalıplı bir şekilde gerçekleşir çünkü çocuk sesi diğer seslerle değiştirir. Örneğin, bir çocuk tüm /s/ ve /z/ sesleri için bir nazal frikatif kullanabilir. /s/ ve /z/ Türkçe dilinde çok sık göründüğü için, bir konuşmada bu çocuk çok nazal gelebilir. Bununla birlikte, dil ve konuşma terapisti, çocuğun bir değerlendirmede ses çıkarmasını sağladığında, nazal frikatifin modelini hızlı bir şekilde tespit edebilir.
Nazal Konuşmayı Düzeltme
Nazal konuşmayı iyileştirmeye yönelik tedavi planı, sorunun altında yatan nedene bağlıdır. Yapısal nedenler için, çoğu zaman çözüm, cerrahi veya oral aparey ile tedaviyi içerecektir. Nazal konuşmanın nörolojik nedenlerinin tedavisi, sunuma göre değişir. Bazı dizartri türleri için, genel nefes desteğini ve konuşma için kullanılan çabayı artırmak, nazaliteyi iyileştirmeye yardımcı olabilir. Apraksi için, tekrarlayan konuşma hareketi uygulaması ve sesler arasındaki geçişler, koordinasyonu geliştirmeye yardımcı olabilir ve daha iyi rezonansa neden olabilir. Nazal frikatifler için, artikülasyon tedavisi, burundan hava akımı gönderme alışkanlığının doğru üretimlerle değiştirilmesine yardımcı olabilir. Bu vakaların tümünde doğru tanı bilgisine sahip olmak uygun tedavi planlamasına olanak sağlar. Dil ve konuşma terapistleri, nazal konuşmayı etkili bir şekilde değerlendirmek ve teşhis etmek için gerekli eğitim ve becerilere sahiptir. Nazal konuşma konusunda endişeleriniz varsa, Dilgem’in hizmetleri hakkında daha fazla bilgi edinmenizi öneririz!
Diğer makalelerimize göz atmak için buraya tıklayabilirsiniz.
Bu yazının orijinaline buradan ulaşabilirsiniz.