Corinne Redfern tarafından
İki hafta önce, saat 2’ye döndükten kısa bir süre sonra, Sami’nin teknesi Mekong nehrinin dalgaları üzerinde yuvarlandı ve tüm eşyalarını suya devirdi. Buna yeni doğan kızı Lydie de dahil. ‘Aynen böyle, o gitmişti, ‘diye anımsıyor 16 yaşındaki çocuk.
Rüzgar elementlerden bir meagre barınak olarak hizmet branda da yırtıldı olarak uyuyamayan Sami, önceki iki saatini karnına çekti dizleri ile oturarak geçirmişti, keşke kıyıda olsaydı. Fırtına etraflarında öfkelenirken 25 yaşındaki kocası Luc, yüzü kaşlarını çatarak sabitlenmiş, ağırlığını elle oyulmuş teknenin ahşap gövdesine yaymakla meşguldü. Tüm bu süre boyunca, kızları koyu yeşil pamuk hamağında huzur içinde uyudu. Sami, “Onu sallamam bile gerekmiyordu.” diyor. “Rüzgar benim için bunu yapacak kadar güçlüydü.” Fırtına güç topladıkça Lydie’yi güvenlik için kollarına almayı düşündü. “Ama onu rahat bırakmanın daha iyi olup olmadığını bilmiyordum. Ve tekne düştüğünde, onu zamanında yakalayamadım. Birden suyun altındaydım ve her şey soğuk ve siyahtı.
Luc önce Lydie’ye ulaştı. Suyun altında daha derin dalış, o yerinde onu tutan malzeme swathes kızını ayırmak için yoldan hızla batan tencere, tava ve giysi itti. Altı haftalık yüzeye ulaştıktan sonra çığlık atmaya başladığında, Sami gözyaşlarına boğuldu. “Öldüğünü sanıyordum. Bebekler burada her zaman ölür. Hayatın boyunca mı yoksa kısa bir süreliğine mi kalacağını bilemezsin.”
Sami ve Luc ikisi de suda büyüdü. Cham topluluğunun üyeleri olarak – Kompong Chhnang ve Kompong Cham illerinde, Mekong Nehri boyunca ve Tonle Sap gölünün kenarlarında yaşayan yaklaşık 288.000 Kamboçyalı Müslümanlardan oluşan bir azınlık grubu, aileleri, geçmişe uzanan sözlü bir balıkçılık ve denizcilik tarihini takip edebilir 4000 yıl — Güney Doğu Asya’da göç ve 1975-1979 yılları arasında Kızıl Kmerler soykırımından sağ kurtulmayı içeren bir tarihtir.
Ama Sami ve Luc da evlilik 18 yaşından küçük olanlar için yasadışı olmasına rağmen, sayıları neredeyse 2010 yılından bu yana Kamboçya’da iki katına var genç ebeveynlerin yeni nesil bir parçasıdır. Bununla birlikte, 15-17 yaşlarındaki kızlar, teknelerde yaşayan komşularına aşık olurlar ve cinsel eğitim eksikliği- ya da bu konuda herhangi bir eğitim, belki de istemeden, kısa bir süre sonra ailelere başladıkları anlamına gelir. Bu yaşam deneyimi eksikliği, sarsılması zor bir kültürel miras ile birleştiğinde, yeni bir hayatta kalma krizine yol açtı.
Yüzeyde ebeveynler gençleşiyor olabilir iken, çok az toplumun yaşadığı şekilde değişti. Her sabah güneş yükselirken aileler küçük ahşap tekneleriyle uyku alanlarından karışır ve birlikte kaygan çamur yılan balıkları ve “Trey riel” olarak bilinen küçük gümüş sazan avlamak için daha derin sularda yola çıkarlar. Genç anneler yaylarda uzun boylu dururlar, gevşek yaralı hijablar boyunlarını güneşten korurlar, çünkü kocaları elle dokunmuş ağları suya çıkarır ve şişmesini beklerler.
İyi bir günde, güverte altındaki mağazalar taze av ile dolup taşacak ve aileler doğrudan Prev Pnov balık pazarına, Phnom Penh’in 12 kilometre kuzeyinde, bir kilo balık 6000 riel veya 1.50 dolara kadar komuta ettiği Prev Pnov balık pazarına yöneliyorlar. Kahvaltı ve öğle yemeğinde balık çorbası ve pilav servis edilmektedir. Kızarmış balık ve pirinç akşam yemeği için geçirilir.
Ama iyi günler geçmesi zorlaşıyor ve bu nesle göre daha az beklemeye değer görünüyorlar.
Son yıllarda, yeni teknolojiler ve yasadışı balıkçılık yöntemleri – tüm balık okullarını elektrikle öldürmek için pil kullanmak gibi – yerel balıkçılığı tüketmeye başladı. Hükümetin 2019 yılına kadar 1,2 milyon ton balık üretme hedefi, Vietnam gibi komşu ülkelerden gelen ithalatı azaltmak için sanayileşmiş balık çiftliklerinin kurulmasını teşvik ediyor. Her iki gelişme de şimdi Cham ailelerini teknelerini üç saatten fazla sürmeye zorluyor. Prek Pnov’a sazan kovalarıyla geldiklerinde fiyatların düştüğünü buluyorlar ve kar elde etmeyi hiç olmadığı kadar zorlaştırıyorlar. Lüks otel geliştirme Tonle Sap Nehri’nin kıyılarına yayılırken, Cham toplumu kamplarını dağıtmak ve gece boyunca nehrin ortasında demirlemiş kalmak için daha da fazla baskı var, alabora ve boğulma riskini artırıyor.
Yani, beslemek için çocukları olan bugünün genç ergen ebeveynleri için, su üzerinde yaşam onun çekiciliğini kaybetmeye başlıyor. Doğumdan bu yana teknelerde yaşamaya rağmen sadece iki yıl önce yüzmeyi öğrenen 17 yaşındaki Ros Herny, “Kızım Lyna aç olduğu için bütün gün ağlıyor ve onu besleyecek bir şeyim yok,” diye açıklıyor.
“Ben büyürken, kahvaltı, öğle ve akşam yemeği için balık yerdim. Biraz pirinçle beni doyurmak için. Ama balıklar artık kendimiz için saklayamayacağımız bir lüks haline geldi. Ben de Lyna pirincini nehir suyuyla besliyorum. Onun yerine kahvaltı, öğle ve akşam yemeği için. Ve hiç balığı yok. Enerjisi yok ve yaşına göre küçüktür. Neden böyle yaşadığımızı merak ediyorum.
Herny, ailesinin neslinin daha iyi olduğunu söylüyor. “Arkadaşlarım ve ben şimdi ailelerimize başlıyoruz, ancak büyük şirketlerle rekabet edebilmek için gerekli becerilere sahip değiliz, bu yüzden çocuklarımız yiyecek bir şey olmayan kişiler. Bu arada, ailem sadece kendilerine bakmak zorunda. Bazen hala bir sürü balık olur.”
Friends International’ın yerel STK’sının Takmao şubesinin proje müdürü Dak Gneng, Cham topluluğundan çocuklarını besleyemeyen artan sayıda ergen anne ile karşılaştığını söylüyor.
Gneng, “Onlarla konuştuğumda, hepsi bana bu hayatı yönetmenin ne kadar tehlikeli olduğunu söylüyor.” diye açıklıyor. “Ebeveynleri ‘bu bizim kültürümüzdür, nehir boyunca yaşamalısınız ve suya saygı duymalısınız, ama en genç nesil ailelerini beslemek ve büyük şirketlerle rekabet etmek umuduyla karşı karşıya. Burada gittikçe daha mutsuzlar.”
Birçok genç ebeveyn, konfeksiyon fabrikaları veya pazar tezgahları gibi diğer sektörlerde iş aramaya başlamıştır. Hatta bazıları nehir kenarı boyunca yalvarmayı daha uygun bir alternatif olarak görürler. (“Hoşuna gitmiyor, ama bazen yapabileceğim tek şey bu,” diyor Herny). Sami’nin kocası Luc geçenlerde turist teknesinde bir iş buldu, günbatımında nehirde yukarı ve aşağı yelken açtı ziyaretçiler eve çağırdığı topluluğun siluet taslağının resimlerini çektiler. Sami, “Şehir merkezinde bir daire kiralamak için yeterli para biriktirmek istediğini söylüyor,” diyor. “Kızımızın bizim gibi aç ya da korkmuş bir şekilde büyümesini istemiyoruz.”
Ancak, cins memnuniyetsizliği olan aynı gençlik, özellikle de ebeveynlere veda etmek söz konusu olduğunda, toplumlarını zorlaştırabilir. Hasanas Rong 17 yaşında ve kocası şehre taşınmak için onu terk ettiğinden beri iki aylık kızı Eyni tek başına yetiştiriyor. “Artık balıkçı olmak istemediğini, çünkü hiç balık olmadığını söyledi.” diye açıklıyor. “Tartıştık, çünkü ailemden ayrılmaya hazır değildim ve sonra beni boşayacağını söyledi.” O sırada üç aylık hamileymiş ve o zamandan beri onu görmemiş.
34 yaşındaki erkek kardeşi, Hole Son, kız kardeşinin akrabalarını geride bırakması ve daha istikrarlı bir gelir karşılığında kocasını takip etmesi gerektiğine inanıyor. “Rong çocuk sahibi olmak için çok genç, ama burada bu normal,” diyor. “Çoğu kız ilk kez hamile kaldıklarında ergendir. Şimdi ona destek olmalıyız, çünkü bir işi yok ve kızının yiyecek bir şeyi yok. Rong’un günlerce yemek yemeden gittiğini görüyorum. Sırf anne ve babamızdan daha fazla yardım istemenin utancına katlanmak zorunda kalmaması için.”
Delik Oğlu balıkçılık iyi gittiğinde o hala tek bir günde 60.000 riel ($15) kadar kazanabilirsiniz diyor ve kız kardeşi yardım sunacak. “Ama işler kötü gittiğinde, hiçbir şey kazanmam.” O günlerde, eski nesil öncelik alır. “Saygı göstergesi olarak, önce ailemizi besleriz, gençlerin kaçırması anlamına gelse bile.” diyor.
Rong durumu sorulduğunda sessizleşiyor. “Bebeğim için çok kötü,” diyor eninde sonunda. “Onu emziremiyorum, çünkü yeterince sütüm yok ve aç olduğu için bütün gün ağlıyor. Bütün gün güneşin altında oturduk. Bence bu bizi de hasta ediyor. Burada her şey bizim için çok kötü. Bebeğim için çok korkuyorum.”
Sami de aynı fikirde. “Çocukken ben de açtım ama hiç bu kadar aç değildim. Lydie’ye baktığımda, belki de sudan uzak dursan daha iyi olur diye düşünüyorum. Belki de su bizim dostumuz değildir.
Corinne Redfern, Telegraph, Guardia, Marie Claire, Stilist, Sunday Times ve BBC’de yer alan ödüllü serbest gazeteci. Şu anda Kamboçya merkezli. Bu makale, Avrupa Gazetecilik Merkezi’nin desteğiyle hazırlanan Ağlayan Açlık Projesi’nin bir parçasıdır.