Uluslararası alanda ulusal ekonominin ve kamu sektörünün tanımını yapan üç ayrı hesap sistemi bulunmaktadır. Bunlar; (UN) Birleşmiş Milletler ’in kullandığı Ulusal Hesaplar Sistemi (System of National Accounts –SNA), (IMF) Uluslararası Para Fonu ve (WB) Dünya Bankası’nın kullandığı Devlet Mali İstatistikleri Rehberi (Government Finance Statistics Manual) ve Avrupa Birliği’nin kullandığı Avrupa Ulusal ve Bölgesel Hesaplar Sistemi (European System of National and Regional Accounts- ESA)’dir. Söz konusu rehber kitaplar üç ayrı hesap sistemi olarak adlandırılmış olsalar da ulusal ekonomiye ilişkin gerek yapılan tanımlar gerekse sınıflandırmalar her üç hesap sisteminde de benzer özellikler taşımaktadır.
Ulusal Hesaplar Sistemi, ekonomik faaliyetlerin nasıl derleneceği üzerine, uluslararası kabul görmüş standartları içeren tavsiyeleri anlatmaktadır. SNA, uluslararası kabul görmüş konuları, tanımları, sınıflamaları ve muhasebe kurallarını içeren sürdürülebilir ve bütünleyici makroekonomik hesapları tanımlayan bir rehber kitaptır.
Ulusal Hesaplar Sistemi (SNA); Avrupa Birliği (EU), Uluslararası Para Fonu (IMF), Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü (OECD), Dünya Bankası (WB) ve Birleşmiş Milletler (UN) tarafından birlikte hazırlanmıştır.
Ulusal hesapların kökeni, Richard Stone’un liderliğini yaptığı, Ulusal Gelir İstatistikleri üzerine alt komiteye ait olan 1947 yılında yayımlanan rapora dayanır. Ulusal Hesaplar Sistemi (SNA 53) ilk olarak 1953 yılında Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi (United Nations Security Council) tarafından yayımlanmıştır. Hesapların konsepti ve tanımları, gelişmekte olan ülkeleri de içeren çoğu ülke ile uyumludur. 1953 yılında yayımlanan SNA zamanın şartlarına ayak uydurmak için iki kere revize edilmiştir. İlk revizyon 1960 yılında, ikinci revizyon ise Uluslararası Para Fonu’nun Ödemeler Dengesi Elkitabı (International Monetary Fund's Balance of Payments Manual) ile uyumlu olarak 1964 yılında yapılmıştır. 1968 yılında girdi-çıktı hesapları ve bilanço eklenerek ulusal hesapların kapsamı genişletilmiştir. 1993 yılında ise SNA, bir önceki versiyonlarından daha kapsamlı olan diğer uluslararası istatistik standartları ve SNA’nın uyumlaştırılmasının sonucu olarak geliştirilmiştir. Son olarak 2008 yılında, 1993 SNA güncellenmiştir.
Avrupa Ulusal ve Bölgesel Hesaplar Sistemi (ESA 2010) bir ekonominin sistematik ve detaylı bir şekilde tanımlanabilmesi için uluslararası anlamda nitelikli olan en yeni muhasebe çerçevesidir. ESA 2010, 26 Haziran 2013 tarihinde resmi gazetede yayımlanmış olup, Eylül 2014’ten itibaren Eurostat’a üye ülkelerce uygulanmaya başlanmıştır. Kapsam ve konsept açısından bir önceki versiyonlarından farklı olan ESA 2010’un yapısı, dünya çapında kabul görmüş bir rehber olan SNA 2008 ile uyumludur.
Avrupa Ulusal ve Bölgesel Hesaplar Sistemi ilk olarak 1970 yılında yayımlanmıştır. 1978 ve 1995 yıllarında revize edilen ESA’nın en son versiyonu 2010 yılında yayımlamıştır. ESA, Ulusal Hesaplar Sistemi (SNA ) ile uyumludur. Ancak ESA, Avrupa Birliği üyesi ülkeler için geçerli olduğundan SNA’dan daha özel hükümler içermektedir.
ESA’nın özellikleri:
Devlet Mali İstatistikleri, istatistiksel anlamda verilerin oluşturulmasında kullanılacak ekonomi ve muhasebe prensiplerini ve bilanço kalemlerini içeren; analitik bir çerçevede mali istatistiklerin gösterilmesi için talimatlara yer veren; bir ülkede mali politikanın, özellikle genel yönetim sektörü ve daha geniş anlamda kamu sektörünün performansının çözümlenmesi ve değerlendirilmesi için uygun olan kapsamlı bir kavramsal çerçeve ve muhasebe çerçevesi oluşturan bir makroekonomik istatistik sistemidir.
GFS’in derlenmesi için uluslararası istatistik kılavuzunun gelişimi, 1970’li yılların başında Devlet Mali İstatistikleri Rehberinin bir taslağı ile başlar. Bu ilk taslak görüşleri alınmak üzere devletlere, merkez bankalarına, merkez istatistik bürolarına, uluslararası kuruluşlara İngilizce, İspanyolca ve Fransızca olarak gönderilmiştir; ayrıca çok sayıda bölgesel seminerde tartışılmıştır. Alınan görüşler ve IMF’in Devlet Mali İstatistikleri Yıllığı için veri derlerken bu ilk taslağın kullanımı dikkate alınarak Devlet Mali İstatistikleri Kılavuzu 1986 (GFSM 1986) yayınlanmıştır. GFSM 1986, devlet mali istatistiklerinin derlenmesine rehberlik etmiştir ancak diğer makroekonomik istatistikler ile doğrudan uyumlu olmadığı bilinmektedir. Devlet Mali İstatistikleri Rehberi 2001 (GFSM 2001), GFSM 1986 ile oluşturulan mali analiz için gereken istatistiklerin derlenmesi amacıyla uluslararası platformda tanınan kılavuzu güncellemiştir. Revize edilen kılavuz ile mali analizi destekleme amacına uygun olduğu ölçüde uluslararası platformda tanınan diğer makroekonomik istatistik sistemlerinin ilgili standartları ile uyumlu hale getirilmiştir.
Devlet Mali İstatistikleri Rehberi 2014 (GFSM 2014) ise, GFSM 2001 tarafından oluşturulan mali analizler için gerekli olan istatistiklerin derlenmesi için güncellenmiştir. Bu revizyon ile rehber, diğer uluslararası makroekonomik istatistik rehber ve kılavuzlarıyla uyumlu hale getirilmiştir.