Doğu Türkistan'a dair...
Sovyetler Birliği, yani Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği (SSCB) döneminde insan hak ve hürriyetlerine önem verilmiyordu. Türkler ve diğer birçok ulus bağımsızlığını kaybetmişti. O dönemlerde Rus, Amerikan ve Çin emperyalizmi dünyayı kasıp kavuruyordu. Bir de bunların ülkemizdeki özentileri, kan ağlayan toplulukların feryadını duymaz ya da duymamazlıktan gelirdi. Sanki gözler kör, kulaklar sağır olmuştu. Sovyetler 1991 yılında dağılınca, Sovyet yanlısı Marksistler hayal kırıklığına uğradı. Güvendikleri dağlara kar yağmış, yıkılmaz dedikleri kızıl bir imparatorluk tarihe karışmıştı.
*
Rusya gibi bir de Kızıl Çin var. Hâlâ ayakta duruyor ama belki onun rejiminin de devrileceği günler yakındır. Uygur Türklerine yoğun baskıları var. "Zulüm ile abat olanın akıbeti berbat olur" özlü sözü bir gün mutlaka gerçekleşir. Doğu Türkistan'daki soydaşların dramını öğrenmek için çok sayıda kitap okurken, bunu görmeyen gözlere ise hayret ederdik.
Bütün bunlara niye değindik. Çünkü elimde önemli bilgiler içeren konuyla ilgili bir yapıt var. Bunu size tanıtmak istedim. Belki ilgilenen arkadaşlar olabilir.
*
İngiliz Michael Dillon'un, "Çin Orta Asyasında Etnik Ayrımcılık ve Kontrol" alt başlığı altında kaleme aldığı "Doğu Türkistan" adlı yapıtta bu konulara değiniyor. Durkham Üniversitesi Doğu Asya Çalışmaları Bölümü tarafından 1995'te yayınlanan eseri, Hayati Aktaş Türkçeye kazandırdı. Türk Dünyası Platformu Yayınları tarafından okurla buluşturuldu.
Michael Dillon, dört bölüm halinde hazırladığı eserin birinci kısmında, Doğu Türkistan adı, Doğu Türkistan'ın stratejik ve jeopolitik önemi, Doğu Türkistan'da eşitsizlik ve haksız uygulamalar, Doğu Türkistan'ın nüfus meselesi gibi sorunlara değiniyor. İkinci bölümde ziraat, petrol ve ilgili kaynaklar, ulaşım, İslam ülkeleri-ticaret ve yatırım gibi konular anlatılıyor. Kitabın üçüncü kısmında, Türk mücadelesi ve komünist tepki, Han Çin yönetimine karşı siyasi ve dini mücadelelere değiniliyor. Sonra değişen uluslararası yapı: Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan, Orta Asya'ya Çin göçü ele alınıyor.
Yapıtta, Çin'in Uygur Türklerine ait bu toprakları neden işgal ettiği, sömürdüğü konusunda bilgi veriliyor. Kitabın Sonuç kısmında yer alan şu bilgi olayı net biçimde ortaya koyuyor:
"Çin, hem iç ekonomik kalkınma hem de dış yatırımları çekmek için bu bölge üzerinde kontrolü elinde tutmak zorundadır. Yatırım ve ticari, sanayi ve turizm alanında kalma siyasi istikrarı gerektirir."
Kitabın giriş kısmında ise Çin'in hedefi şöyle anlatılıyor: "Tayvan'ı ana kıtaya kattıktan sonra Kazakistan ve Kırgızistan'dan toprak talebinde bulunmak, gerekirse Kazakistan topraklarının bir bölümünü işgal etmek, Asya Pasifik'te tek ülke olduktan sonra da dünyanın tek süper gücü olmaktır."
Esen kalın.