3En
Kan?n kalpte do?ru yönde ilerlemesi, dört kapa??n da düzgün bir biçimde çal??mas?na ba?l?d?r. Kapak hastal?klar?n?n nedenlerinden biri çocukluk ça??nda geçirilen romatizmal ate? ya da akut eklem romatizmas?d?r.
Kapak hastal?klar?n?n bir ba?ka nedeni de do?u?tan görülen yap? bozukluklar?d?r. Bu bozukluklar en çok sol kar?nc???n giri? ve ç?k???nda yer alan kapaklarda (mitral ve aort kapaklar?)ortaya ç?kar.
Kapak hastal?klar? iki türlüdür. Ya kapak daralarak kan?n ileri ak???n? engeller (stenoz) ya da yeterli derecede kapanmayarak kan?n geri s?zmas?na olanak verir (kapak yetmezli?i, regurgitasyon). Bu iki bozukluk genellikle birlikte görülür.
Kalp kapa??ndaki bozukluk hafifse sorun yaratmaz, ama bu hastalarda enfeksiyona ba?l? endokardit geçirme olas?l??? yükselir. Endokardir, enfeksiyona yol açan organizmalar?n, bozulmu? olan kapa??n üstüne yerle?erek orada ço?almalar?yla ortaya ç?kar. Kalp kapaklar?n? olu?turan ba? dokusu ayr? bir kan dola??m?na sahip olmad???ndan, akyuvarlar oraya ula?arak yabanc? organizmalarla sava?amaz, bedenin savunma sistemi etkili olamaz.
Do?u?tan kalp hastal?klar?;
Kalpte do?u?tan yap? bozukluklar?n?n bu kadar s?k görülmesinin nedeni, organ?n ana karn?ndaki geli?mesinin çok karma??k olmas?d?r. Gebeli?in ilk haftalar?nda düz bir boru biçiminde olan yap?, sonunda dört odac?ktan olu?an ve iki ayr? dola??m sistemi bulunan bir organa dönü?ür ve bu karma??k süreçte zaman zaman bozukluklar ortaya ç?kabilir.
Bebekler bazen kulakç?klar ya da kar?nc?klar aras?nda delikle do?arlar. Bu duruma “atrial ya da ventriküler septum defektleri” (kulakç?klar ya da kar?nc?klar aras? bölme bozukluklar?) ad? verilir.
Akci?erlere yeterli kan gitmedi?i zaman kan gerekli miktarda oksijenle yüklenmeyece?inden “mavi hastal?k” (siyanoz) ad? verilen hastal?k görülür.
Son y?llarda kalp ameliyatlar? o kadar geli?mi?tir ki, çok küçük bebekler bile kolayl?kla ameliyat edilebilmektedir.
Yetersizlik;
Baz? durumlarda sol kar?nc???n kaslar? zay?f kald???ndan kalbin pompalama gücü yeterli olmaz. Bunun nedeni, daha çok koroner damar hastal??? yüzünden, kalbe yeterli kan gemlememesidir.
Kardiyomiyopati;
Konjestif kardiyomiyopati kalp kaslar?n?n zay?flamas?na yol açan bir hastal?kt?r. Zay?flayan kaslar zorland?kça bo?luk geni?ler ve kalp yava? yava? büyür. Hastal???n nedeni ço?unlukla gizli kal?r.
Bazen de kas kal?nla?arak sol kar?nc?ktan kan?n ç?k???n? engeller. “hipertrofik kardiyomiyopati” ad?n? alan bu hastal?k, birkaç kal?tsal kalp hastal???ndan biridir.
Kalpte ritm bozukluklar?
Kalbin her bölümünün tam gerekti?i anda kas?lmas?ndan elektriksel ileti sistemi sorumludur. Bu aç?dan da iki ayr? bozukluk görülebilir. Kalbin at??lar? ya yava?lar ya da h?zlan?r.
?ki durumda da beyne yeterli kan gitmemesi yüzünden hastada ba? dönmesi, hatta bilinç yitimi olabilir. Kalbin vuru?lar? bazen o kadar zay?flar ki kan pompalayamaz olur. Öte yandan at??lar?n çok h?zlanmas? da (bu kez de at??lar?n aras?nda kalp yeterince dolma f?rsat?n? bulamayaca??ndan) yine az kan pompalanmas?na neden olur.
Ba? dönmesi ile bay?lman?n nedeni kalbin h?zl? çal??mas? ise çarp?nt? olarak tan?mlad???m?z rahats?zl?k duygusunda ortaya ç?kar. Ritm bozukluklar? y kendi ba??na y da ba?ka kalp hastal?klar?ndan sonra görülürler. Belirtilerin nedenini saptamak için EKG (elektrokardiyografi) çekilmesi gerekir.
Kalp hastal?klar? konusundaki en önemli geli?melerden biri ta??nabilir bir teyp ayg?t? yard?m?yla hastan?n 24 saatlik EKG’s?n?n kaydedilmesidir. Daha sonra sonuçlar kay?ttan 60 kez daha h?zl? okuyan ba?ka bir ayg?tla incelenir.
Kalbin yava? çal??mas?na kar?? kalp pili kullan?l?r, h?zl? çal??mas?na kar?? da ilaç tedavisi uygulan?r.
Kalp hastal?klar?n?n belirtileri;
Kalp hastal?klar?n?n nedenlerinin çok çe?itli olmas?na kar??l?k, belirtileri pek azd?r. Kalbin oksijensiz kalmas? kendini a?r? ile (anjina) belli eder. Ama ba?ka nedenler de, sözgelimi sindirim bozuklu?u da benzer a?r?lar yaratabilir.
?kinci belirti de kalp yetersizli?idir. Sol kar?nc?k akci?erlerde biriken s?v? hastan?n özellikle egzersiz s?ras?nda soluksuz kalmas?na yol açar.
Kronik kalp yetersizli?i sonunda iki kar?nc??? birden etkileyeme ba?ka ve akci?erlerde s?v? birikmesi yan?nda dokularda da a??r? su tutulur, ayak bileklerinde ödem (?i?me) belirir. Böbreklerden daha çok s?v? at?lmas?n? sa?layan idrar söktürücüler verilerek ödem azalt?l?r.
Tan?:
Kalp yetersizli?i kolayca fark edilir. Akci?erde s?v? toplanmas? dinleme aletiyle anla??lan sesler verir, ayak bileklerindeki ödem rahats?zl?k veren ?i?melerle belli olur.
Tan?n?n temel i?lemi önce kalbin muayenesidir. Doktor bu amaçla hastan?n kalp at??lar?n?n düzgün olup olmad???n? kontrol eder, gö?üs duvar?n? inceler. Kalp yetmezli?inde kalp büyür ve kar?nc?k kaslar?n kal?nla?t??? zaman kalp at?mlar?n?n niteli?i de?i?ir. Bu da gö?sün d???ndan anla??labilir.
Doktor dinleme aleti ile kalp kapaklar?n?n sesini ve t?pta üfürüm olarak adland?r?lan özel sesleri dinler. Üfürümler kalp kapaklar?nda daralma ya da yetmezlik yüzünden ortaya ç?kan, kan?n ak??? s?ras?nda yaratt??? girdaplardan gelen seslerdir.
Ayr?nt?l? yöntemler
Doktor hastan?n kalbini muayene ettikten sonra daha ba?ka incelemelere de gerek duyabilir. Bunlar EKG, gö?üs röntgen
i ya da ekokardiyogarifidir. Uygulamas? çok basit olan bu sonuncu yöntem, tam anlam?yla a?r?s?zd?r. Ses ya da ultra ses dalgalar? yard?m?yla kalp kapaklar? hakk?nda ayr?nt?l? bilgi edinmek ve sorunlar?n nedenini saptamak olanakl? olur.
Hastanede uygulanan testler;
?leri muayene yöntemlerinden biri “kateter”dir. Bu i?lem damara (atardamar ya da toplardamar) yerle?tirilen bir borunun (kateter) kalbe ilerletilirken çe?itli a?amalarda röntgen çekilmesidir. Testin yap?lmas? için hasta birkaç günlü?üne hastaneye yatar.
Kateter kalbin de?i?ik bölümlerindeki bas?nc? ölçer. Ayg?t ile verilen özel boyada maddesi odac?klar?n durumunu belirleyerek anormalliklerin saptanmas?n? sa?lar.
Kalp kapaklar?:
Kalp, görevi bedendeki kan dola??m?n? sa?lamak olan, kaslardan yap?lm?? bir pompad?r. Bütün pompalar gibi kalbin çal??mas? da, bir dizi kapakç???n düzgün çal??mas?na ba?l?d?r. Kalbin sa? yan?nda pulmoner ve triküspid(üçlü) kapaklar, sol yan?nda ise aort ve mitral (ikili) kapaklar yer al?r. Bu dört kapak otomatik olarak, belirli bir düzen içinde aç?l?p kapanarak kan?n ilgili bölümlere dolup bo?almas?n? ve tek bir do?rultuda ilerlemesini sa?lar.
Pulmoner kapak, yani akci?er atadamar? giri?indeki kapak ile aort kapa??n?n yap?lar? birbirine benzer. Sa?lam ba? dokusundan olu?an bu kapaklar üçer yaprakç?ktan olu?ur. Birbirine benzemekle birlikte yap?lar? daha karma??k olan mitral kapak (sol kulakç?k ie sol kar?nc?k aras?nda yer al?r) iki, triküspid kapak (sa? kulakç?k ile sa? kar?nc?k aras?ndad?r) ise üç yaprakç?ktan olu?ur.
Kapaklar?n hepsi kulakç?klar ile kar?nc?klar?n aras?ndaki halkasal yap?lar?n üzerinde yer al?r. Kapaklar? olu?turan yaprakç?klar?n serbest uçlar? kapal? durumda birbirine de?erek kulakç?k ile kar?nc??? ay?r?r. Bu uçlardan kar?nc?klar?n içine uzanan ince lifler, kapa??n, bas?nc?n etkisiyle kulakç?klara do?ru aç?lmas?n? önler.
Sorunlar:
Kapaklarda iki bozukluk görülür. Ya kapak daralarak kan?n geçmesini engeler(darl?k ya da stenoz) ya da kan?n normal dola??m yönünün tersine, geri kaçmas?na yol açacak biçimde tam kapanamaz, yani yetersiz kal?r (yetmezlik ya da regürjitasyon).
Kalp kapa?? hastal?klar?n?n en önemli nedenlerinden biri romatizmal ate? ya da akut etlem romatizmas?d?r. Romatizmal ate?te iltihaptan neredeyse hep, sol yandaki kapaklar (aort ve mitral kapaklar) etkilenir ve sonuçta kapak darl??? ya da yetmezli?i ortaya ç?kar.
Kapak hastal?klar?n?n bir ba?ka nedeni do?u?tan görülen kusurlard?r. Darl?k ve kapak yetmezli?i önemsiz yap?sal bozukluklar sonunda da ortaya ç?kabilir ve daha çok aort kapa?? ile pulmoner kapakta görülür. Belirtiler bazen ancak ileri ya?ta, y?pran?p yorulan kapa??n zorlanmaya ba?lamas?yla kendini belli eder. Yap?? bozuklu?u kapa??n kal?nla?mas?na ve üstünde de kalsiyum birikmesine (kireçlenme) neden olarak, çal??ma yetene?ini k?s?tlar. Kandaki zararl? mikroorganizmalar da bozuk kapaklar?n üstünde toplanarak, bunlar?n daha da bozulmas?na yol açar. Bu durum enfeksiyöz endokardit olarak bilinen çok ciddi bir Rahats?zl??a neden olabilir.
Do?u?tan yap? bozukluklar? kalbin kapaktan ba?ka bölümlerini de etkileyerek sorun yaratabilir. En s?k görülen kusurlardan biri “fallot tetralojisi (dörtlüsü)” ad? verilen durumdur. Bu hastal?kta pulmoner kapak darl??? ile birlikte kar?nc?klar aras?nda delik de bulunur.
Önemli rahats?zl?k yaratmayan ba?ka bir bozukluk da mitral kapa??n prolaps?d?r. Kapa??n ve onu tutan “chordae tendineae” adli liflerin yap?s?ndaki geçeklikten ötürü kapak kulakç??a do?ru balonla?arak kan?n geriye kaçmas?na izin verir.
Kapak hastal?klar?n?n belirtileri:
Kapak hastal?klar?n?n belirtisi birkaç tanedir. Doktor, muayene s?ras?nda dinleme aleti ile üfürümleri duyar. Üfürüm kan?n, bozulmu? olan kapaktan geçi?i s?ras?nda duyulan sestir. Aort ve mitral kapak bozukluklar?n?n yapt??? daralma ya da kaçak yüzünden kan bas?nc?n?n artmas? nedeniyle akci?erlerde s?v? toplanmas?, soluk darl???na, a??r? zorlanma sonucu kal?nla?an kalp kas? a?r?ya (anjina) yol açar. Kas düzenli kas?lma yetene?ini yitirince kalp at??lar?n?n düzeni de bozulur.
Muayene ve tedavi;
Onemsiz kapak rahats?zl?klar? genellikli ilaçlarla kontrol alt?na al?nabilir. Baz? durumlardaysa ameliyat gerekir. Kalp hastal?klar? uzman? bunu anlamak için çe?itli testlerin yan? s?ra gö?sün röntgenini ve EKG’yi inceler. Kapaklar ultra son ile incelenebilir; odac?klardaki bas?nc? ölçmek için de kateterizasyon yap?ld?ktan sonra ameliyata ba?vurulur.
Kalp Kas? ?ltihab?:
Kalp, a?a?? yukar? bütünüyle kastan olu?ur. Bu kas, bedenin öteki bölümlerindeki kaslar gibi enfeksiyon sonucu iltihaplanabilir. O zaman kalp at??lar? h?zlan?r; çarp?nt?, yorgunluk ve soluk darl??? görülebilir.
Kalp kas? iltihab? virüs ve bakteri kökenli hastal?klar?n sonucunda görülebilir, ama ancak aç?k seçik ve ciddi belirtiler verdi?i zaman yap?lan testlerle saptan?r. Ciddi kalp kas? iltihab?na ise çok ender rastlan?l?r.
Tan? ve Belirtiler:
Kalp kas? iltihab?ndan ku?kulan?ld???nda ba?vurulacak ilk test elektrolar-diyo?rafidir. E?er kalp hastal?ktan etkilenirse, EKG’de kalp at??lar?n?n h?zland??? (ta?ikardi) ve normal ritmi bozan ekstrasistor’ler görülür.
Kalbin çap?nda büyüme olup olmad???n? anlamak için röntgen yararl? olur. Kalp kas? iltihab?n?n erken belirtilerinden biri de iki kar?nca??z birden ?i?erek balonla?mas?d?r. Bu ?i?me yüzünden kulakç?klar ile kapakç?klar?n kenarlar? birle?mez. Bu yüzden kan geri kaçar ve sistolik üfürümler duyulur. Yani kalbin kan pompalad??? s?rada ola?and??? sesler olu?ur.
Kalp kas? iltihapland??? için eskisi kadar verimli çal??amaz. Akci?erde biriken kan soluk darl???na, sa? kar?nc???n yeterli çal??mamas? ise ayak bileklerinde ödeme neden olur.
Nedenler:
Kalp kas? iltihab?n?n çe?itli nedenleri vard?r. Bat? ülkelerinin ço?unda en s?k görülen hastal?k nedeni, çoxsackie B ailesine ait bir virüstür. Kabakulak, grip, k?zam?k, çocuk felci virüsleri de hastal??a yol açabilirler.
Septisemide kana yüksek oranda bakteri kar??mas?yla da kalp kas? iltihab? olu?abilir. Bu enfeksiyonlar çok tehlikelidir. Hastal?k difterinin komplikasyonu olarak da görülebilir, ama difteriye kar?? a??lanm?? çocuklarda bu olas?l?k çok dü?üktür.
Bir ba?ka hastal?k nedeni de rti?inozdur (trichinella spiralis ad?ndaki solucan?n larvalar? bula?m?? domuz etinin yenmesiyle ortaya ç?kan hastal?k). Asalaklara ba?l? kalp kas? enfeksiyonlar? tropikal ülkelerde daha s?k görülür ve genellikle ba?ka asalak hastal?klar?n?n (güney ve orta Amerika da chagas hastal???, Afrika’da uyku hastal???) komplikasyonu olarak ortaya ç?kar.
Tedavi ve sonuç:
Bakteri ve asalak kökenli kalp kas? iltihab?n tedavisi antibiyotiklerle yap?l?r. Buna kar??l?k etkili antiviral ilaçlar?n say?s? pek az oldu?undan, en s?k görülen virüs kökenli kalp kas? iltihab?nda yatakta dinlenmeden ba?ka özel bir tedavi yöntemi yoktur. Deneyimler göre tehlikeli yan etkiler ancak dinlenme önerine uymayan hastalarda görülmektedir. A??r egzersiz yapan gripli hastalarda kalpte ritm bozukluklar? yüzünden ani ölümler bildirilmi?tir.
COxsackie B enfeksiyonuna yakalanan hastalar EKG ve röntgende iltihap belirtileri yok olup kalp yeniden normal çal???ncaya kadar (6-8 hafta) yatakta kalmal?d?r.
Virüs enfeksiyonunun akut evresinde en etkili ilaçlardan biri aspirindir. Ama etkili olmas? için dört saatte bir 1-2 tane aspirin tableti almak gerekir. Kalp at??lar?ndaki düzensizlik, lokat anestezikler ve s?v? at?lmas?n? sa?layarak kalbin yükünü azaltan idrar söktürücüler ile tedavi edilir. Hastan?n az tuz yemesi de tedaviye yard?mc? olur.
Kalp kas? iltihab? virüs nedeniyle olmu?sa az da olsa yineleme olas?l??? vard?r. Bu durumda en iyi tedavi yeniden yatakta dinlenmek ve aspirin almakt?r.