Pekin, veya Peking, Çin Halk Cumhuriyeti`nin başkenti ve Şanghay`dan sonra ülkenin ikinci büyük metropol alanıdır. Merkezî yönetim tarafından, doğrudan bir belediye olarak sınıflandırılan kent, kuzeyde, batıda, güneyde Hebei iline; güneybatıda Tianjin iline komşudur. Pekin ayrıca Çin`in dört büyük başkentinden biridir.
Moğol İmparatoru ve aynı zamanda Çin`deki Yuan Hanedanı`nın kurucusu Kubilay Han`ın burayı siyasal merkez edindiği 1272`den başlayarak, kısa aralıklar dışında Çin`in sürekli başkenti olmuştur. Ming Hanedanı (1368-1644) döneminde, "Kuzey Başkenti" anlamına gelen bugünkü adını aldığı 1420`de resmi başkent oldu. Dünyanın en eski başkentlerinden biri olarak sekiz yüzyıl boyunca Çin`in tarihinde belirleyici bir yer tutan Pekin, zengin Çin tarihine ait birçok eseri barındırır.
Çin`in kuzeydoğusunda, Sarı Denizin Bo Hai Körfezinden yaklaşık 160 km içeride, üçgen biçimli Kuzey Çin Ovasının kuzey ucunda yer alır. 14 kentsel semte ve 2 kırsal ilçeye ayrılan Pekin`in kent alanı 4.567 km², metropoliten alanı 16,801 km²`dir.
Dünyadaki en büyük metropol alanlardan biri olan kent, Çin`in ulaşım merkezi olarak, birçok demiryolu ve karayolunun merkezidir. Kent ayrıca ülkeye dışarıdan gelen uçuşların birçoğunun gerçekleştiği bir merkezdir. Pekin, ülkenin siyaset, eğitim ve kültür merkezi olarak tanımlansa da, Şanghay ve Hong Kong, ekonomik alanda kentin önündedir. Pekin, 2008 Yaz Olimpiyatları`na ev sahipliği yapmıştır.
Tarih
Savaşan Krallıklar Zamanında (İ.Ö.IV.-III. yy.) Ci adıyla, Yenler`in başlıca kentiydi. Şu Huangdi zamanında yıkıldı (İ.Ö. 226). Han Hanedanıdöneminde Yen adıyla yeniden kuruldu. Kuzey Çin`in geri kalan bölümü gibi İ.S. IV.-VI. yüzyıl arasında bozkır halkları tarafından işgal edildi ve Mujonglar`ın başkenti haline geldi (350-357). Sueiler (581-618) ve Tanglar (618-907) döneminde Kuzey Çin`in, Moğollar`dan daha tehlikeli hale gelen Kuzeydoğu Halklarına karşı başlıca kalesiyidi. Çinli aile Hou Çin`in Çitanlar`a bıraktığı (936) kenti Çitanlar 938`de Güney`in başkenti yaptılar (Nancing). Kenti 1122`de Curçenler işgal ettiler, Songlar`a bıraktılar (1123), yeniden aldılar (1125) ve 1153`te Merkez`in başkenti ve başlıca ikametgahları haline getirdiler.
Cengiz Han`ın Moğolları kenti 1215`te alarak yıktılar. 1260`ta Kubilay Han bölgeye yerleşti ve kentin kuzeydoğusunda yeni bir kent kurdurdu (1264-67); Tai du (Çince, "Büyük Başkent") ya da Hanbalık ("Han kenti"). Çin`in merkezi olan bu kent Marco Polo`nun büyük hanla görüştüğü ve anılarında Cambaluc adını verdiği kenttir. Pekin`i büyük kanala bağlayan (XIII. yy. sonu) bir kanal, başkente Yangzi yoluyla pirinç getirilmesini sağlıyordu. Nancing`i başkent yapan (1368-1416`ya doğru) ilk Ming İmparatoru Pekin`e Beiping ("Kuzey Başkenti") adını verdi. Üçüncü Ming İmparatoru Yonglı (1403-1424) bu kente yerleşerek adını Beijing`e çevirdi ve Yasak Kent ile Gökyüzü Tapınağı`nı kurdu. Ciaşing, bunlara Tarım Tapınağı`nı yaptırdı ve kenti yeniden başkent durumuna getirdi. Kent 1928`e kadar başkent olarak kaldı. Mançular`ın zaferinden kısa süre önce yakılan (1644) Pekin geleneksel ölçülere göre yeniden kuruldu ve yeni hanedan tarafından güzelleştirildi (Göksel Barış Kapısı, Yüce Uyum Sarayı, kentin kuzeybatısında yazlık saray). XVII. ve XVIII. yy`larda Kangşi (1662-1722) ve Çienlong (1736-1796) dönemlerinde, güneybatı kesiminde misyonerler (özellikle Cizvitler) ve Avrupalı teknisyenler yaşıyordu.
1860`ta, II. Afyon Savaşı sırasında Fransız-Britanya seferinde yaz sarayının yanmasından sonra Pekin`deki yabancı temsilcilerin oturduğu ayrıcalıklı bir semt kuruldu. Bu temsilciliklere Boxerların silahlı saldırısı (Haziran 1900), kente, 1901`de uluslararası bir garnizon yerleştirilmesine yol açtı. İmparatorluğun yıkılmasından (1912) sonra "Savaş Ağaları"nın eline geçen Pekin`i Kuomintangçılar işgal ettiler (1928) ve yeniden Beiping diye adlandırdılar (başkent Nancing`e nakledilmişti). Japonların ele geçirdiği (Temmuz 1937) kent, 1945`e kadar onların desteklediği bir hükümet tarafından yönetildi. Ocak 1949`da komünistler tarafından yeniden ele geçirildi. 1 Ekim 1949`da da Tiananmen`de Mao Zedong tarafından Çin Halk Cumhuriyeti`nin kuruluşu ilan edildi, aynı zamanda eski adını aldı ve yeniden başkent oldu.
1950`lerde eski şehrin dışına doğru büyümeye başlayan şehir, kuzeyde konut alanları, batıda da ağır sanayi yerleşmeleriyle çevrelendi. 1960`lardametro ve İkinci Çevre Yolu inşaatları için şehir surlarının bir kısmı yıkıldı. Kültür Devrimi sırasında, 18 Ağustos 1966 günü ise Pekin`de, Mao`nun başkanlık ettiği ve bir milyon kişinin katıldığı bir açık hava toplantısı yapıldı. Nisan 1976`da, Dörtlü Çete ve Kültür Devrimi`ne karşı Tiananmen Meydanı`nda toplanan geniş bir halk topluluğu zorla dağıtıldı. Aynı yılın ekim ayında Dörtlü Çete tutuklandı ve Kültür Devrimi sona erdirildi.
1980`lerde Pekin`in kentsel alanı, yapımı 1981`de tamamlanan İkinci Çevre Yolu ve arkasından onun inşaatını takip eden çevreyolları sayesinde büyüme gösterdi. Bu dönemden 2000`li yılların ortalarına kadar şehir eski şehrin yaklaşık 1,5 katı büyüdü. Wangfujing ve Xidan göz alıcı olarak gelişen ticaret bölgeleri olurken, Zhongguancun, Çin`in elektronik merkezi oldu. Ancak bu gelişmenin faturası olarak Pekin, yoğun trafik, düşük hava kalitesi, tarihi semtlerin yok olması ve ülkenin daha az gelişmiş bölgelerinden gelen göç dalgasıyla karşı karşıya kaldı. Nisan-Haziran 1989`da, Tiananmen Meydanı`nda öğrencilerin, aydınların ve işçilerin önderliğinde gerçekleşen gösterilerin ve bu gösterilmesin bastırılması gibi yakın Çin tarihindeki olaylara da ev sahipliği yapan Pekin, dünyanın en büyük spor organizasyonu olan2008 Yaz Olimpiyatları`na da ev sahipliği yaptı.
Coğrafya
Pekin`in kurulu olduğu 3040 m yüksekliğindeki düzlüğün kuzey kenarını Moğolistan Platosu, kuzeydoğu kenarını ise Yan Dağları oluşturur. Jeologların "Pekin Koyu" adını verdiği çukur alan kenti kuzeydoğudan güneybatıya doğru kuşatır, güney ve doğuda da asıl büyük ovaya açılır.
Önemli dağ geçitlerinin güneydeki kesişme noktasında yer alan Pekin, Kuzey Çin Ovasını kuzeydeki sıradağ, ova ve platolara bağlayan ulaşım hattı üzerinde doğal bir geçit konumundadır. Bu stratejik öneminden dolayı 700 yılı aşkın bir süre geniş Orta Asya hinterlandına açılan kervan yollarının başlangıç noktası olmuştur.
İklim
Pekin`de, ılıman kuşakta görülen karasal bir muson iklimi hüküm sürer. Kışlar, Moğolistan Platosu`ndan gelen Sibirya hava kütlelerinin etkisiyle uzun, soğuk ve kurak geçer. En soğuk ay olan ocakta ortalama sıcaklık -4°C`yi bulur. Yaz aylarında genellikle güneybatıdan Kuzey Çin`e giren sıcak ve nemli hava yağışlara yol açar. Yıllık yağış miktarının (635 mm) büyük bölümü bu mevsimde düşer. Temmuz ortalama 26°C ile en sıcak aydır.
Yönetim
Pekin Belediyesi, Tianjin Belediyesiyle sınırdaş olduğu iki nokta dışında, Haber yönetim bölgesiyle çevrilidir. Pekin kenti ve çevresinin dev bir metropoliten alan olarak düzenlenmesinin geçmişi 15. yüzyıl başlarına değin uzanır. Bugünkü metropoliten alan, kent merkezinde ve banliyölerde olan 14 semt ile çevredeki iki ilçeyi (xian) kapsar.
Bununla birlikte kentsel işlevler açısından birbirini çevreleyen eş merkezli üç kuşağa ayrılabilir. Surlarla çevrili eski kent merkezini içine alan birinci kuşakta eski saraylar, resmi binalar, alışveriş merkezleri ve eski konut alanları yer alır. Yakın banliyölerden oluşan ikinci kuşakta yeni fabrikalar, okullar, resmi binalar vardır. Bu kuşağın sınırında tarım alanlarının oluşturduğu dar bir şerit bulunur. En dıştaki banliyöleri kapsayan üçüncü kuşak belediye alanının en büyük bölümünü içine alır ve ilk iki kuşaktaki kentsel nüfusa kaynak sağlayan bir ekonomik dayanak işlevi görür.
Ekonomi
Kıta Çini`nin ilk sanayi sonrası kenti olan Pekin, hizmet sektörünün (üçüncül sektör) gayri safi yurtiçi hasılasındaki (GSYİH) yüksek payıyla Çin`in en gelişmiş kentlerinden biridir. Fortune Global 500 listesi` ndeki 41 şirkete ev sahipliği yapan Pekin, bu listede Tokyo`nun arkasından ikinci sıradadır. Ayrıca en büyük Çin şirketlerinin 100`den fazlası Pekin`de yer alır.
Finans en önemli endüstrilerden biridir. 2007 sonu itibariyle Pekin`de bulunan 751 finans kuruluşu, tüm ülkenin finans gelirinin yüzde 11.6`sına (aynı zamanda şehir GSYİH`sının yüzde 13.8`i) denk gelen, 128.6 milyar RMB gelir yarattı. 2010 yılında Pekin`in nominal GSYİH`sı 1.37 milyar RMB`ye ulaşarak, bir önceki yıla oranla yaklaşık yüzde 10`luk artış gösterdi. 2009 yılında, Pekin`in birincil (tarım, madencilik), ikincil (inşaat, imalat) ve üçüncül (hizmet) sektörleri sırasıyla 11.83 milyar RMB, 274.31 milyar RMB ve 900.45 milyar RMB değere ulaştı. Kişi başına düşen kentsel harcanabilir gelir, bir önceki yıla göre yüzde 8.1`lik reel artış göstererek 26,738 yuan oldu. 2005 yılında Pekin2in kentli ve kırsal sakinlerinin Engel Katsayısı 2000 yılına göre sırasıyla yüzde 4.5`luk gerilemeyle 31.8 ve yüzde 3.9`luk gerilemeyle 32.8`e ulaştı. Son yıllarda gayri menkul ve otomotiv sektörlerindeki hızlı büyüme devam etmektedir.
Eski Yapılar
Asıl Pekin kenti temelde surlarla çevrili iki kentten oluşur: Kuzeydeki İç Kent (Kabaca Dadu) adlı Moğol kentinin bulunduğu yeri kaplayan "Tatar Kenti" ile güneydeki Dış Kent (Ming Hanedanı döneminde inşa edilen "Çin Kenti"). İç Kent sınırları içinde kalan eski İmparatorluk Kenti`nin bir parçası olan "Yasak Kent"te İmparatorluk Sarayı yer alır.
İç Kent`in düz bir kuzey-güney çizgisi üzerinde kurulu olan simetrik ve dikdörtgen planı, son derece ilginçtir. Bütün kent surları, önemli kent kapıları, başlıca cadde ve sokaklar, dinsel yapılar ve günlük alışveriş merkezleri bu merkezi eksene uygun olarak düzenlenmiştir. Pekin`in planındaki düzen ve uyum dünyada pek az kentte bulunur. Pekin`in bir başka özelliği yeşil alanların ve parkların son derece geniş bir yer tutmasıdır.
Çin`in mimari mirasını en iyi yansıtan Pekin`in bazı kesimlerinin modernleştirilmiş olmasına karşın, geleneksel yerlerin korunması için yüzyıllardır büyük bir özen gösterilmiştir. 1949`dan bu yana kentin görünümünde meydana gelen en büyük değişiklik, eski surların dışında kalan sokakların uzatılmasıdır.
Pekin`deki tarihsel ve dinsel yapıların başında gelen Tiantan (Cennet Tapınağı), Cennet`in küre, Yer`in ise kare biçiminde olduğuna ilişkin, kökleri çok eskiye uzanan inancı somutlaştıran olağandışı geometrik planıyla, Çin mimarisinin en yetkin örneklerinden biri olarak eşsiz bir güzelliktedir. Qi Nian Dian (Bereketli Hasat İçin Dua Binası), Huang Qiong Yu (İmparatorluk Cennet Tonozu) ve Huan Chui Tan (Dairesel Tepe Sunağı) bu yapı içinde yer alır. Öteki önemli binalardan biri de kent ekseninin doğu yakasındaki İmparatorluk Ataları Tapınağı`dır (bugün Halk Kültür Parkı). Batıdaki Yer ve Hasat Sunağı (bugün Zhong Shan Parkı) bu binayı dengeler. Kent merkezinde 1949`dan sonra inşa edilen yapılardan biri olan, iki bloktan oluşan Büyük Halk Binası`dır. En yüksek devlet organı Ulusal Halk Kongresi`nin oturumları bu binanın büyük toplantı salonunda yapılır.
Kültür ve Eğlence
Chongwen`de yer alan Wan Fung Sanat Galerisi, eski ve modern Çin kültürünü yansıtan yaklaşık 13.000 orijinal parçadan oluşan zengin bir koleksiyona sahiptir. Çin sanatçıların çağdaş çalışmaları bu galeride sergilenmektedir.
Pekin Operası, bir Çin opera tarzıdır. Performanslar; şarkılar, sözler, danslar, jestler, akrobasi eşliğinde sahnelenir. Bu oyunlar, dram ve müzikal tiyatro tarzlarında oynanır.
Pekin Halk Sanatları Tiyatrosu, dram performanslarının sahnelendiği en önemli yerlerdendir. Dram, kentin geleneksel bir sahne sanat tarzı olmamakla beraber ulusal özellikler katılarak sahnelenmektedir. Pekin Sergi Merkezi Tiyatrosu, Başkent Tiyatrosu, Tianqiao Tiyatrosu ve Wansheng Tiyatrosu kentin diğer önemli tiyatrolarındandır.
Ayrıca, kentte çok sayıda festival ve kültürel etkinlik düzenlenmektedir. Pekin Bahar Festivali (genellikle Ocak-Şubat), Lantern Festivali (Bahar Festivali`nden iki hafta sonra) ve Ay Festivali (Eylül/Ekim) kentte düzenlenen önemli etkinliklerdendir.
Bisiklet, patinaj, koşu, kaya tırmanışları, golf gibi spor aktivitelerine olanak tanıyan bir kenttesiniz. Pekin`in yaşadığı dönüşüm kendini kent gece yaşamında da hissettirmektedir. Kentte birçok eğlence merkezi ve bar bulunur. Otel barları ve diskoları da farklı eğlence imkanlarıyla karşınıza çıkar.
Kent Mutfağı
Pekin mutfağı (Mandarin mutfağı), her türlü pişirme tekniğine hakimdir. Fırında pişirmek, haşlama, kızartma, kavurma bunlara örnektir. Pekin Ördek Kızartması, kent mutfağının en popüler lezzetidir. Mutlaka tatmalısınız.
Yerel mezeler oldukça popülerdir. Douzhi (fasulye suyu), Jiaoquan (kızarılmış yuvarlamalar), Niangao (sıcak pilav) ve Aiwowo (pirinç, susam çekirdekleri, şeftali özü, kavun suyu ve şeker), kent mutfağına özgü başlıca mezelerdendir.
Sarımsak, zencefil, pırasa, domuz eti, bahar soğanı, fasulye sosu, farklı baharatlar, serinletici içecekler, sebzeler, özellikle kuzeyin beyaz lahanası, ördek, domuz eti, deniz ürünleri, biftek ve kuzu eti yerel lezzetlerin başlıca malzemeleri arasındaki yerlerini alır. Pekin ördeği, Moğol kuzu etli güveci, koyun pirzolası, lahana ile yapılan Shandong tavuğu yerel mutfağın popüler birkaç tadıdır.