VSEVOLOD MEYERHOLD
Meyerhold, 1874 yılında Moskova’da dünyaya gelmiştir. Çocukluk yıllarında tiyatroya ilgi duydu ancak herhangi bir eğitim almadı. Moskova’da hukuk okumaya başladı ancak bir sene sonra okulu bıraktı. İlgi alanı olan tiyatroya yöneldi. Moskova Filarmoni Derneği’nde tiyatro eğitimleri almaya başladı. Bu okulu başarıyla tamamladı ve buradaki öğretmenlerinden biri olan Danchenko, onu Stanislavski’yle beraber kurduğu Moskova Sanat Tiyatrosu’na davet etti. Bu dönemde Stanislavski oyunculukla alakalı devrim niteliği kazanacak olan kuramlarıyla ilgileniyordu. Meyerhold, dört sene boyunca çıkarılan hemen hemen her oyunda sahneye çıktı. 1902 yılında Moskova Sanat Tiyatrosu hisseli bir örgüt olma kararı aldı ancak Meyerhold’a herhangi bir ortaklık verilmedi. Bu duruma alınan Meyerhold, Moskova Sanat Tiyatrosu’ndan ayrıldı.
Buradan ayrıldıktan sonra arkadaşı Aleksandr Kosheverov’la “Yeni Drama Derneği” adında bir topluluk kurdu ve tiyatroya burada devam etti. Çehov, Tolstoy ve Ibsen üzerine çalışmalar yaptılar. Meyerhold, çıkardığı ilk oyunlarda Moskova Sanat Tiyatrosu’nda gördüğü natüralist akımın etkileri vardı. Ancak bir süre sonra bu akımdan koparak sembolizme yakınlaşmaya başladı.
1905’te Stanislavski, Meyerhold’u Moskova Sanat Tiyatrosu’nun çatısı altında çalışmaya davet etti. Bunu kabul eden Meyerhold artık daha geniş olanaklara sahipti. Burada da sembolizm üzerine çalışmayı sürdürdü ve oyunlar üzerine çalıştı ancak bu oyunların hiçbiri sergilenmedi. Moskova Sanat Tiyatrosu’ndan 2. kez hayal kırıklığıyla ayrılan Meyerhold, dönemin ünlü oyuncusu Vera Komisarjevskaya’nın tiyatrosunda yönetmen olarak çalışmaya başladı.
Burada istediği çalışma alanı fırsatını bulan Meyerhold, kendine ait fikirlerini sahne üstüne dökmeye başladı. Kendi tekniklerini kullanarak çıkardığı oyunlar oldukça beğenildi. Ayrıca 1913’te bir stüdyo kurdu ve burada Commedia dell’Arte çalışmaları aldı.
BİYOMEKANİK OYUNCULUK
Meyerhold, biyomekanik oyunculuğu ortaya atarken tiyatro dışı iki farklı insandan ve kuramlarından etkilenmiştir. Meyerhold, biyomekanik oyunculuğun formülünü N=A1+A2 olarak vermiştir. (N=Oyuncu, A1=Tasarımı Yapan, A2=Oyuncunun Bedeni)
- Frederick Winslow Taylor
- Ivan Pavlov
Peki ya sanatla yakından alakası olmayan bu iki insandan ve kuramlarından nasıl etkilendi? Bunun sahne üstüne yansıması nasıl oldu?
Taylor, iş bölümü üzerinden yaptığı kuram çalışmalarında yapılacak iş bölümüyle her işçiye oldukça küçük bir iş verilmesiyle verimin artacağını savunur. Böylece işçi hep aynı hareketi yapar ve bir makine gibi seri ve ritimli çalışır.
Pavlov’un köpeğini ise hepimiz duymuşuzdur. Bu çalışmada, canlıların kendilerini şartlandırmaları üzerine gerçekleşen refleksler incelenir.
Biyomekanik oyunculuk, bir mantığı yıkmayı başarmıştır. Bu tekniğe göre duygular değil, fiziksel hareketler daha önemlidir. Oyuncu fiziğini geliştirmeli ve vücudunun her yerine hakim olmalıdır. Oyuncu anlatacağını kafasında canlandırmak yerine, gözlem yaparak bunu nasıl fiziksel olarak canlandırabileceğine odaklanmalıdır. Bu noktada reflekslerin biyomekanik oyunculuk adına ne kadar önemli olduğunu görebiliyoruz. Bu noktalarda biyomekaniğin Taylor ve Pavlov’la olan kesişimini görebiliyoruz.
Meyerhold, hocası Stanislavski’ye tam olarak zıt görüşlere sahiptir. Meyerhold’a göre natüralist oyunculuk “içten dışa”dır. Meyerhold ise “Geleceğin Oyuncusu” makalesinde bu metotta rol içten dışa değil,tam tersi biçimde oluşturulur. “ demiştir.
Biyomekanik oyunculuk, oyuncu tarafından yüksek çaba ister. Oyuncunun bedenine maksimum seviyede hakim olması için çok çalışması ve ağır ısınma çalışmaları almaları gerekir. Denge, dikkat, düşünce, uyum ve beden üzerine yoğun çalışmalar alınır.
MEYERHOLD VE SAHNE TEKNİĞİ
Meyerhold, burada da bir yeniliğe imza atarak “konstrüktivist” dekor anlayışını başlatmıştır. Bu anlayışta sahne üzerinde demir iskele hariç hiçbir dekor parçası kullanılmaz. Dekorlara daha çok sahnede değil; salonda, seyircilerin arasında yer verilir. Dekor parçaları sürekli hareket halindedir ve ciddi mühendislik çalışmalarının eserleridir. Salonda vinç, yükselti, çark gibi ağır dekorlar bulunur. Meyerhold, dekorla da seyirciye bir şeyler anlatmayı amaçladı. Anlatmak istediği şey ise işçi sınıfının sanayileşme sürecindeki emeği ve üretimiydi.
Anlatmak istediğini sahne üstüyle sınırlamayarak dördüncü duvarı kırmıştır ve Stanislavski’ye zıt olan düşüncesini kendi geliştirdiği bu dekor anlayışıyla pekiştirmiştir. Bu dekor anlayışıyla Bertolt Brecht’in epik tiyatro kuramına yön vermiştir. Aynı zamanda bu dekor anlayışını Vakhtangov, Tayrov gibi ünlü tiyatro adamları kullanmıştır.