Belçikalı Rene Magritte, her resim severin bir şekilde iletişim kurduğu nadide ressamlardan biri. Tarzı her ne kadar ‘Sürrealizm‘ olarak tanımlanıyorsa da ressam, dünyayla bağ kurma işinin üstesinden kendi gerçekleriyle gelir. Rene Magritte kişisinin olayı da budur zira. Ressamın Kudüs’te yer alan “The Castle of the Pyrenees” adlı eserinden söz edeceğim.
1898 yılının Kasım ayında dünyaya gelen Rene Magritte‘yi “Rape“, “The Lovers” ve “Golconda” tablolarıyla tanıtmıştım. Söz edeceğim “The Castle of the Pyrenees” (“La Chateau de Pyrenees“) adlı resim, 1959 yılında 200 x 145 cm‘lik kanvas üzerine yağlıboyayla tamamlandı. Aynı konuyu işleyen üç resimden sonuncusu olan bu eser, ressamın yakın dostu Harry Torczyner tarafından sipariş edildi. Dev bir kayayla birleşik bir şato resmeden Magritte, şato için Fransa’nın Pyrenees Bölgesi’ndeki onlarca şatodan birini model almış.
Resmin odağında bir kaya var. Yerçekimi kurallarını yerle bir etmiş, havada duran dev bir kaya. Kayanın üzerine bir şato inşa edilmiş. Aşağıda azgın dalgalarıyla deniz, yukarı da beyaz bulutlarla süslü masmavi bir gökyüzü. Aşağıdan, çapraz bir şekilde pozlanan bu dev kaya, Magritte‘nin kaya, şato, gökyüzü, deniz gibi basit şeyleri ne kadar gizemli kılabileceğinin somut bir kanıtı. Yani bu bu eserdeki kaya, olması gereken yerde; zeminde olsaydı eser, bu derece ilgi çekici olmayacaktı.
Yorumuma göre buradaki kaya, “gerçek” olgusunu temsil ediyor. “Gerçek“, tıpkı bu kaya gibi sert, ağır, net ve somuttur. İnkara yer kalmaz. Fizik kurallarına meydan okuyan kayanın üzerindeki şatoyla birlikte havada oluşu, “gerçek” olgusunun sorgusuz sualsiz kabul edilen şeyler olduğunun anlatım şeklidir. 19. Yüzyıl eserlerinde yoğun bir şekilde işlenen “kabul edilen gerçek” olgusu, Magritte‘nin bu resminde bir eleştiriden çok “huzurlu ortam” bağlamında işleniyor. Yani insanoğlunun bu kabul edişi, aslında huzurlu yaşaması için gereklidir.
Magritte‘nin “…Bu resim, edebi açıdan zayıf Gotik romanlar gibi. Roman seni hayal kırıklığına uğratır, ama seni o gizemli atmosferine çekmeyi bir şekilde başarır.” şeklinde tanımladığı resminin zemininde yer alan dalgalı deniz, insanoğlunun bilinçdışı işlerini, yani farkında olmadan, dolayısıyla sonucunu bilmeden yaptıklarımızı yansıtıyor olabilir. Üst taraf ise bilinçaltımızdır; depolanan her şey Magritte tarafından bu biçimde yansıtılmış.