

İspanya’da 1931 yılında devrilen monarşinin ardından kurulan cumhuriyetten beş yıl sonra yaşanan faşist darbe ve beraberindeki iç savaş, faşizmin yükselişi konusunda en az Almanya ve İtalya örnekleri kadar öğretici.
Monarşinin ortadan kaldırılması sonrası solcular ve liberaller tarafından kurulan culhuriyete “La Nina Bonita” yani “güzel kız” adı verilmiş, ancak yeni cumhuriyet, monraşinin yıkılışının ardından kendinden bekleneni verememişti.
1936 yılında yapılan genel seçimlerin sonunda 4 milyon oy alan solcuların oluşturduğu “Halk Cephesi”nin hemen ardında da az bir oy farkıyla sağcı blok “Milli Cephe” geliyordu. Yapılan son seçimlerin sonucunu, İspanya Cumhurbaşkanı Azana “güneş ya da gölge” olarak niteliyordu. Gerçekten de seçimler, ülkeyi birkaç ay sonra yaşanacak savaşın iki tarafının açık göstergesi olmuştu.
Sol-liberal hükümetin işbaşına gelmesiyle bilidik faşist taktikler uygulanmaya başladı. Özellikle İspanya’da büyük gücü olan kilise, yeni hükümet işbaşına gelir gelmez kilise yangınlarının, suikastlerin ve yağmanın arttığı propagandasına başlamıştı. Aynı şekilde ordu içinde de cumhuriyete karşı hareketler belirmeye başlamış ve cumhuriyet ilk darbe girişimini birinci yılını doldurmadan yaşamıştı. İspanyol Fası’nda görev yapan General Sanjurjio’nun Ağustos 1932 tarinli girişimi başarısızlıkla sonuçlanmış, “Güzel Kız” tarafından bağışlanmıştı.
Cumhuriyetçiler, cumhuriyete karşı yürütülen faşist örgütlenmeyi baştan hafife almışlar ve ileride yaşanacak olaylara zemin hazırlamışlardı.
Hatta 1934’taki genel grevde solcuların üzerine orduyu gönderen aynı hükümet, grevi bastırma görevini İspanyol Fası’nda görev yapan ve adı henüz hiçbir yerde duyulmamış olan General Fransisco Franco’ya vermişti. Grevi bastıran Franco, bu başarısıyla özellikle sağcılar arasında bir yıldız haline gelmişti. Franco, 1936 seçimlerinin ardından Başbakan yardımcısına solcuları iktidarı almadan birkaç saat içinde ezme fikrini öne sürmüş ve yerine İspanyol Falanjistlerinin kuracağı bir hükümet önermişti.
Ancak önerisi Başbakan Yardımcısı tarafından reddedilmişti. Franco’nun yaptığı bu önerisinden de ders almayan hükümet, onu İspanya’dan uzaklaştırıp Kanarya Adaları Valiliği görevini vermekten başka bir önlem almamıştı. Çok değil bir kaç ay sonra, İspanya’dan uzaklaştırdığı bu adam, bir İngiliz uçağıyla önce Fas’a ardından da İspanya’ya faşist darbenin lideri olarak gelecek ve neredeyse kırk yıl İspanya’yı demir yumrukla yönetecekti.