Anlama dayalı anlatım bozukluklarından biri de mantık hatasından kaynaklanan anlatım bozukluğudur. Anlatımda mantık hatası bulunmaması için düşüncenin açık ve doğru bir biçimde iletilebilmesi için temel mantık ilkelerine uygun olması, durumların sıralanırken önem sırasına dikkat edilmesi gerekmektedir.
Mantık Hatası Örnekleri
→ “Benden üç yaş büyük olan abim henüz iki yaşındayken ameliyat oldu.” Cümlesinde, sözü söyleyen kişi daha doğmadan abisinin ameliyatına tanık oluyor. Yüklemde “bilinen geçmiş zaman” kipi değil “öğrenilen geçmiş zaman” kipi kullanılırsa mantık hatası giderilmiş olur. Cümle “Benden üç yaş büyük olan abim henüz iki yaşındayken ameliyat olmuş.” biçiminde olmalıydı.
→ “Karların altından şimdiye kadar yirmi iki kişi sağ kurtarıldı.” Cümlesinde, sağ olmayan insan zaten kurtarılamamış demektir. Ölen kişinin cesedi karın altından çıkarılır ama kişi kurtarılamaz. Dolayısıyla cümlede “sağ” sözcüğünün kullanılması mantık hatasına neden olmaktadır. Cümle “Karların altından şimdiye kadar yirmi iki kişi kurtarıldı.” biçiminde olmalıydı.
→ “Yaptığı ihmal yüzünden birçok insan ölebilir hatta sakat kalabilir.” Cümlesinde, “ölebilir” ve “sakat kalabilir” yanlış sıralanmış ve mantık yanlışına neden olmuş. Bu sıralamaya göre kişi öldükten sonra sakat kalabilir. Cümle “Yaptığı ihmal yüzünden birçok insan sakat kalabilir hatta ölebilir.” biçiminde olmalıydı.
→ Bırak onunla şehir gezisine çıkmak dünya turuna dahi çıkılmaz. (Yanlış)
→ Bırak onunla dünya turuna çıkmak şehir gezisine bile çıkılmaz. (Doğru)
Örnek Soru
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde mantık hatası yapılmıştır?
A) Bireysel kazancın önüne getirilen tüm engellerin kaldırılması kusursuz toplumu yaratacaktır.
B) Adamın en büyük kaygısı ailesini geçindirebilmek, elinden geldiğince mutlu etmekti.
C) Mutluluğu ve güzelliği yakalamak istiyorsan beynini ve yüreğini aydınlatmayı da bilmelisin.
D) Çok zengin bir düşünce dünyasına sahip olan sanatçının hemen her türde birçok eseri var.
E) İnsanların bilerek ya da bilmeyerek yaptıkları kazalardan sonra onlara nasıl davranılmalıdır?
Çözüm: E seçeneğinde kazalar zaten bilmeyerek yapılır ve bilerek kaza yapılmaz. Bu nedenle “…bilerek … yaptıkları kazalardan…” ifadesi cümlede mantık hatasına yol açmıştır.