İki yaşındaki kızınızın arkadaşınızın çocuğuyla oynarken ona vurduğunu gördünüz, eve gelince size de tekme atmaya başladı. Ya da 3 yaşındaki oğlunuz oyun grubundaki arkadaşını ısırdı. Çocuğunuz evde kardeşiyle oyun oynarken üzerine çıkıyor ve çığlıklar atıyor. Tanıdık geliyor mu?
Ne kadar korkutucu gelse de saldırganlık/agresyon çocuk gelişiminin bir parçasıdır. Çocuklar agresif davranışları 18 aydan başlayarak 4 yaşa kadar hatta okul çağına kadar zaman zaman gösterirler.
Çocuklar zaman zaman çığlık atabilir, vurabilir, tekme atabilir, itebilir, ısırabilir, ortalığı dağıtabilir, eşyaları kırabilir. Bir başkasından görmüş olmasa da bu davranışları gösterebilir. Çocukların izlediği filmler ve oynadığı oyunlar saldırgan davranışları veya şiddet temalı görselleri içerebilir. Bu yüzden dijital medya kullanımının ebeveyn bilgisinde ve kontrolünde olması gereklidir.
Agresif davranışların gerçekleştiği, takip ettiği öncül olaylar vardır. * Bunları genel olarak şöyle sıralayabiliriz. İstediği bir şey olmadığında, yapmak istemediği bir şey istendiğinde, eşyasını paylaşmak istemediğinde çocuk hırçınlaşabilir. Sadece acıkmış, yorgun, uykulu ya da hasta da olabilir.
*Eğer herhangi bir sebep olmaksızın çocuğunuz sık sık saldırgan davranışlar sergiliyorsa bir uzmandan yardım istemenizde fayda var.
Saldırgan davranışların birden çok sebebi olabilir.
Gelişimsel dönem: 1.5-2 yaş zamanları çocukların kendilerini diğerlerinden ayrı görebildikleri, “ben”, “benim” diyebildikleri, bağımsızlıklarını ispat ettikleri bir dönemdir. Bu güçlü bağımsızlık duygusunu göstermek isterler fakat dili etkin bir şekilde kullanabilmeleri zordur, bu yüzden saldırgan davranışlarla gösterebilirler.
Mizacı: Bazı çocuklar kolay, bazıları zor mizaçlı olabilir. Zor mizaçlı çocuklar diğerlerine göre negatif duygu durumlarını daha zorlayıcı ve yoğun yaşarlar, yeni bir duruma alışmada güçlük çekerler.
Sosyal gelişimi: Yaşları ve gelişimleri itibariyle çocuklar genel olarak olaylarda hissettiği karışık duygulara nasıl tepki vereceğini henüz bilmezler. Örneğin, çocuklarda empati gelişimi 4 yaş ve sonrası gerçekleşir.
Aile ortamı: Ebeveynden ya da geniş ailedeki yetişkinlerden birinin daha agresif, yüksek tonlu, hırçın bir yapısı varsa bu da çocuğun tavır ve tutumlarında etkili olacaktır (çocuklar sosyalleşerek ve rol model alarak öğrenir).
Hayatını etkileyen dramatik bir olay: Hepimiz hayatımızda gerçekleşen büyük değişimlere ayak uydurmakta zorlanabiliriz. Çocuklar da öyle. Ailede kayıp veya yas, boşanma, kardeş doğumu gibi hadiseler çocukları duygusal açıdan zorlayabilir.
Çocuklar da korkar, öfkelenir, kıskanır veya üzülür. Hırçın tavırlarının ardında sadece öfke değil, diğer zorlayıcı duygular da vardır.
Sosyal ortamda uygun, zararsız, agresif olmayan tavır ve tutum içinde olan çocuk, başkalarına ve çevreye zarar vermeyecek, duygularını ifade etmeyi öğrenecek ve kendi kendini sakinleştirebilecektir.
Çocuklar hem gelişimlerinin bir parçası olarak hem de yukarıda belirtilen sebeplerden biri ya da birkaçından dolayı agresif tutum içinde olabilirler. Kendini kontrol etme ve davranışları düzenleme becerilerini geliştirene kadar ebeveynler çocuklarını yönlendirmelidir. Peki bu yönlendirme nasıl olmalıdır?
Önlem alma: Çocuğun istemediğiniz davranışları sergilemesine sebep olacak durumları/davranışları/nesneleri minimuma indirin.
Hızlı reaksiyon verme: Davranışın hemen ardından tepki verin, çocuğunuzun sabahki saldırganlığını akşam konuşmaya çalışmayın.
Duyguları anlama ve adlandırma: Sakin kalın, çocuğunuzu anlamaya çalışın. “Oyuncağın alınınca çok öfkelendin, sadece sende kalsın istiyordun ama vurmak doğru bir davranış değildir. Vurmak acıtır.”
Alternatif bulma: Çocuklar yoğun duygularından bir anda kurtulup başka bir odak belirlemede zorlanırlar. Dikkatini dağıtacak farklı aktiviteler önerin. “Biraz basket atmaya ne dersin?”
İstenilen davranışı methetme/takdir etme: İstenmeyen davranışa tepki verdiğimiz kadar olumlu davranışları da görmeli ve takdir etmeliyiz. “Kardeşinle paylaşarak oynaman beni çok mutlu etti.”
Sözlerinizin hayata geçmesi için çok sık tekrar ve uygulama gereklidir. Ebeveynin sakin kalması ve bu süreçte sabırlı olması çok önemlidir. Aynı zamanda ebeveyn çocuğuna rol model olduğunu unutmamalıdır.
Kaynaklar:
https://www.zerotothree.org/resources/16-aggressive-behavior-in-toddlers#chapter-10
https://www.babycenter.com/child/behavior/aggression-in-children-why-it-happens-and-what-to-do-about-i_66637
https://www.mentalhelp.net/infancy/emotional-social-development-temperament/
https://www.scholastic.com/teachers/articles/teaching-content/ages-stages-empathy/