SALNAMELERDE ZİLE
Bekir ALTINDAL
SALNAME NEDİR?
Salname, kelime olarak “yıllık” anlamına gelmektedir. Bir senelik hadiseleri topluca göstermek üzere toplanmış eserlerdir. Osmanlı döneminde ilk Devlet salnameleri 1848 yılından itibaren neşredilmeye başlamıştır. Hasan Duman'ın "Osmanlı Yıllıkları" adlı katalogunda; ilk vilayet yıllığının Hicri. 1283/1866 ve son vilayet yıllığının da H. 1334/1915 tarihinde yayınlandığı, Zile'nin bağlı bulunduğu Sivas vilayetinin ilk salnamesinin H.1287/1870 ve son salnamesinin de H. 1325/1907 tarihli olduğu belirtilmektedir. Yine aynı eserde Sivas salnameleri sırasıyla H. 1287, 1288, 1289, 1292, 1293, 1298, 1300, 1301, 1302, 1304, 1306, 1308, 1321, 1325 tarihli olarak yayınlandığı belirtilmektedir Bu çalışmamızda bazı salnamelerden metin ve bilgiler aktarılacaktır.
SALNAMELERDE ZİLE İLE İLGİLİ BÖLÜMLER
H.1284/1867 yılında çıkarılan Vilayetler Nizamnamesi’ne göre vilayetler sancaklara, sancaklar kazalara, kazalar nahiyelere ve nahiyeler köylere bölünmüştür.
Bu nizamnameye göre yapılan düzenlemede: Zile ve Erbaa; Sivas vilayetine bağlı Amasya sancağının birer kazasıdır. H. 1287/1870) ve 1288/1871 tarihli salnamelerde Zile başlıklı sayfada “Nevahi” başlığı altında Turhal, Zile'nin nahiyesi gözükmektedir. Tokat ise Sivas sancağına bağlıdır.
Bu nizamnameden 8 sene sonra ise nahiyelerle ilgili düzenleme yapılmış ve Turhal, Kazabat, Artıkabat, Komnat ve Kafirli Tokat'ın nahiyesi olmuştur. Düzenleme tarihi olan 1876 yılında da Zile Amasya sancağına bağlıdır.
1908 yılında ise Tokat sancaktır. H. 1325/1907 yılı salnamesine göre Zile, Erbaa ve Niksar Tokat sancağı'na bağlı kazadır. Zile'nin nahiyeleri ise İğdir, Kadışehri ve Eski'dir. (şimdiki Aydıncık ilçesi)
1864 yılında yayınlanan nizamnameye göre vilayetlerde vali, sancaklarda mutasarrıf, kazalarda kaymakam görev yapmaktadır.
Bu genel açıklamalar ışığında Sivas vilayet salnamelerindeki (Salname-i Vilayet-i Sivas) Zile ile ilgili bölümlerden, Zile hakkında bilgiler verilmeye çalışılacaktır.
H.1287/1870 tarihli salnameye göre Zile'de 27’si merkezde olmak üzere 52 mahalle, merkezde 4.690 Müslim, 1.017 gayrimüslim, karyelerde 9.653 Müslim, nahiyesi Turhal'da 2.496 Müslim olmak üzere toplamda 18.056 nüfus bulunmaktadır.
Bu salnamede isimleri geçen dönemin görevlileri aşağıda verilmiştir.
Meclis i İdare;
Reis Kaymakam : Hacı Süleyman Bey
Naib : Mehmet Niyazi Efendi
Azalar : Müftü İhsan Efendi
" : Hüseyin Ağa
" : Hacı Abdullah Efendi
" : Manuk Ağa
" : Malmüdürü Hasan Efendi
" : Tahrirat Katibi İbrahim Efendi
Meclisi Deavi : Reis Naib Efendi
Azalar : Hayrettin Efendi
" : Hacı Tahir Efendi
" : Murkon Ağa
" : Katip Ahmet Efendi
Belediye Reisi : Hayrettin Efendi,
H.1288/1871 yani bir yıl sonraki tarihte Zile Kaymakamı Halil Bey ve Meclis-i Belediye Reisi yine Hayrettin Efendi'dir.
H.1308 /1890 tarihli salnameye göre Zile'de Kaymakam Mehmet Tevfik Bey, Belediye Reisi Hacı Osman Ağa, Müftü Yakup Efendi'dir.
H.1325/1907 senesine gelindiğinde ise, Zile kaza yönetimi aşağıdaki isimlerden oluşmaktadır.
Kaymakam : Hayri Bey
Müftü : Yakup Efendi
Belediye Reisi : Osman Arifi Efendi.
İğdir Nahiye Müdürü : Hüseyin Ağa
Kadışehri “ “ : Satılmış Ağa
Eski “ “ : Mustafa Ağa
H.1288/1871 tarihli salnameye göre kaza merkezinde 6.496 Müslim, 911 gayrimüslim, karyelerde 9.653 Müslim, ve Turhal Nahiyesi’nde 1.781 Müslim olmak üzere 20.641 nüfus yaşamaktadır. Mahalle sayısı 19, hane ve dükkan sayısı 2.910 olup, Turhal'da ise dükkan ve hane sayısı 344.dür
H. 1288/1871 tarihli salnameye göre Tokat Kaymakamı Şevki Efendi, Belediye Reisi Naib Efendi’dir Amasya Sancağı'na bağlı Erbaa Kaymakamı Mehmet Efendi olup Belediye teşkilatı bulunmamaktadır.
1297/ tarihli bir belgede Belediye reisi Mehmet Hilmi Efendi’den bahsedilmektedir.
H.1312/1894 tarihli Devlet salnamesine göre Zile kazasında Kaimimakam: Rifat Bey, Naib Abdülaziz Efendi’dir.
H.1325/1907 tarihli salnameye göre 1322/1904 tarihi itibariyle Zile’de 3.094 gayrimüslim olmak üzere 73.869 kişi yaşamaktadır. Aynı salnamede;
Tokat nüfusu 106.893
Zile nüfusu 73 869
Erbaa nüfusu 60.061
Niksar nüfusu 33.632
olarak geçmektedir.
H.1325/1907 salnamesine göre ise;
Tokat Sancak Mutasarrıfı : Celalettin Bey
Tokat Belediye Reisi : Tevfik Efendi
Tokat'a bağlı Turhal Nahiye Müdürü : Hasan Bey
Erbaa Kaymakamı : Emin Şükrü Bey
Erbaa Belediye Reisi : Ahmet Hamdi Efendi
Niksar Kaymakamı : Salih Mithat Bey
Belediye Reis Vekili : Mustafa Efendi’dir.
Yalvaçlı Esrari olarak bilinen Osman Hoca 1879 yılında Zile Naipliği’ne atanmış ve iki yıl bu görevde kalmıştır.
H. 1301/1886 TARİHLİ SİVAS SALNAMESİNİN ZİLE BÖLÜMÜ
Transkripsiyonu:
Liva'nın (Sancak) gurup cenubesinde merkez kaza olan Zile kasabası merkez livaya 8 saattir. Süleymannamenin beyanına nazaran banisi İskender Rûmi'dir ve cihannümanın rivayetine göre namı atiki Kırkariye olup aheren Zile tesmiyesi hanelerin vasatında bulunan kale ziline bina edilmesidir. Bu kal'a asar-ı atikadan olup cennetmekan Sultan Selim Han Hazretleri’nin bina gerdileridir. Kale derununda 1280 (1863) tarihinde kargir olarak 2 oda bir mutfak ve bir koğuşu şamil müceddeden ve mükemmelen asakirişhane debayı inşa olunmuştur.
Kasabada bir rüştiye mektebi dahi vardır. Bu kasabada 2.990 hane ve 9 han ve 5 hamam ve 1.265 dükkan ve 6 medrese olup bunlardan birisi Seyit Ömer Çelebi ve diğer Şeyh Tusi tarafından yapılmış ve kasabadaki meşhur camilerden birisi Cami Kebir olup Mehmet Zili ve Tacettin Paşa tarafından 616 (?) tarihinde bina olunmuş ve diğerleri dahi Elbaşoğlu zâde Ahmet ve Boyacı Hasan Ağalar Cami i Şerifleridir ki banileri mumahümadır.
Şeyh Mustafa Kuddusi ve Şeyh Keşaf ve Hafız Baba namlarıyla Kadiri ve Halveti ayinleri icra olunur. Üç bab dergah-ı şerif olup ve Şeyh Nusrettin ve Şeyh Ethem Çelebi ve Boldacı ve Şeyh Eylük (Şıheyhlik) ve Karaşeyh Hazratının dahi zaviyeleri bulunup mamur-u mekşuftur. Einehukiramdan Şeyh Nusrettin Veli Hazretleri kasabaya bir saat mesafede nam-ı alilerine mensup bulunan köyde medfundur. Harikülade bazı kerematı mervi olup hatta Üçköyde (Üçköy köyü olabilir) asari şerifleri ile çıkardıkları su halen caridir. Ve Beyazıt-ı Bestami Hazretleri sülaleyi tahirelerinden Ethem Çelebi Hazretleri kasaba derununda medfun olup tarihi irtihalleri 700 (1300) salına mesadif olduğu halde taç ve hırkaları yeni yapılmış gibi durmaktadır.[2] Ve bunlardan maada kasabanın dahil ve civarında Seyit Ömer, Şeyh Kolu ve musannıfından Şeyh Muharrem Efendi Hazretleri medfundur.
Kazayı mezburede 11 nahiye, 190 karye, 7.890 hane ve 140 cami şerif ve mescit ve 39 İslâm ve 1 Hıristiyan mektebini ve 26.785 İslâm ve 1.198 Hıristiyan nüfusu muhtevi olup bunlardan başka bu kasabada 1.188 hanede 6.868 nüfus muhacir meskundur.
Sadeleştirilmiş Metin:
Liva'nın güneybatısında merkez kaza olan Zile Kasabası Liva'ya (Amasya) 8 saattir. Süleymannamenin beyanına göre kurucusu İskender Rumi'dir. Cihannüma’nın rivayetine göre eski ismi Kırkariye olup daha sonra Zile isimli şehrin ortasında bulunan kale etrafına aşağılara kurulmuştur. Bu kale eski eserden olup Cennetmekân Yavuz Selim Han Hazretleri yaptırmıştır. Kale içinde Hicri 1280 (1863) tarihinde kargir olarak iki oda, bir mutfak ve bir koğuştan meydana gelen mükemmel bir tarzda askeri bir bina-depo yapılmıştır.
Kasabada bir rüştiye mektebi de vardır. Bu kasabada 2.990 hane, 9 han, 5 hamam, 1.265 dükkan, 6 medrese olup bu medreselerden birisi Seyit Ömer Çelebi ve diğeri Şeyh Tusi tarafından yapılmıştır.
Kasabadaki meşhur camilerden birisi Cami-i Kebir, (Ulu Cami) olup Mehmet Zili ve Tacettin Paşa tarafından H.616 yılında yapılmıştır. Diğerleri Elbaşoğlu zâde Ahmet ve Boyacı Hasan Ağalar Camileridir ki adı geçen kişiler tarafından yaptırılmıştır.
Mustafa Kuddusi ve Şeyh Keşaf ve Hafız Baba namlarıyla Kadiri ve Halveti ayinleri yapılır. Üç kapı dergah-ı şerif (tekke) olup bunlar Şeyh Nusrettin, Şeyh Ethem Çelebi ve Boldacı tekkesidir. Şeyh Eylük ve Karaşeyh Hazretleri’nin de zaviyeleri olup mamur ve bakımlıdır. Soyu temiz ulu Şeyh Nusrettin Veli Hazretleri kasabaya bir saat mesafede kendi adıyla bilinen köyde yatmaktadır. olağanüstü bazı kerametleri rivayet olunur. Hatta Üçköy’de kerametleri ile çıkardıkları su halen akmaktadır. Beyazıt-ı Bestami Hazretleri’nin asil sülalesinden gelen Ethem Çelebi Hazretleri kasaba içinde yatmakta olup ölümü Hicri 700/1300 yılına denk geldiği halde taç ve hırkaları yeni yapılmış gibi durmaktadır. Bunlardan başka kasabanın içi ve çevresinde Seyit Ömer, Şeyh Kolu ve alimlerden Şeyh Muharrem Efendi Hazretleri yatmaktadır.
Adı geçen kazada 11 nahiye, 190 köy, 7.890 hane, 140 cami ve mescit, 39 İslam 1 Hıristiyan mektebi, 26.785 İslam, 1.198 Hıristiyan nüfus olup, bunlardan başka 1.188 hanede 6.868 muhacir iskan edilmiştir.
H. 1308/1890 TARİHLİ SİVAS SALNAMESİNİN ZİLE BÖLÜMÜ
H. 1308/1890 tarihli salname Fikri Karaman tarafından kitap olarak yayınlanmış olup Zile ile ilgili bölümler aşağıya alınmıştır.
Transkripsiyonu
...Umur-u Nafıa'ca Amasya'dan Zile'ye kadar 12.395 metre mahallin tesviye-i turabiyyesi ile 14.500 metre mahallin şosesi bitirildiği gibi 5 adet köprü, bir adet kasis dahi inşa olunmuştur...
Zile'den Amasya hududuna kadar hasbel iktiza tebdil-i güzergah edilen mahalden 12.160 metrelik mahallin ameliyat-ı türâbiyyesi ikmal ve 31.900 metre şosenin müceddit (?) suretiyle inşa ve imal olunduğu gibi 121 (?) adet köprü , 4 menfez, 5 kasis ve 400 sed duvarı tamir edilmiştir.
Zile kasabasını Samsun'a giden Bağdat yoluna rabt için Zile'den Amasya kazası hududuna kadar 29.065 metre şose ve köprüler inşa ettirilmiştir…
…
Livanın garbi cenubunda vaki merkez kaza olan Zile kasabası Merkez livaya (Amasya) 8 saattir. Bu kasabada merkezde 3.000 hane, 10 han, 5 hamam, 1.265 dükkan, 6 medrese, 1 rüştiye mektebini havidir.
13 nahiye 102 (?) karye, 10.163 hane 140 cami ve mescit, 39 islam ve 1 Hristiyan mektep, 26.900 İslâm, 1205 Hıristiyan nüfus ve bunlardan başka kazada 800 hanede 6.868 nüfus muhacir meskundur.
Şekerab ırmağı kazanın bir cihedinden cereyan ile bazı araziyi şakyederek müteaddit değirmen devran ettirir. 500.000 dönümlük 70.105 kıta arazi olup kuvve-i inbatiyesi bire altı nisbetindedir. Ve her nevi hububat ve sebze ve meyve yetişip dahil ve hariçte satılır. Leblebi ve pekmezi gayet nefis ve meşhurdur.
Mensucattan oda takımlığına elverişli dimi ve adi kavsale ve alâ sahtiyan çıkarılıp her tarafa nakl ile satılır. Cins-i hayvanattan deve, camus, sığır, esb, merkep, koyun, keçi bulunur. Her sene teşrin-i saninin onunda panayır kurulup bir ay kadar devam ederek beşyüz kuruşluk ahz-ü ita edilir. Ve salı günleri hafta pazarı itikad eder.
Sadeleştirilmiş Metin:
Bayındırlık Vekaleti'nce Amasya'dan Zile'ye kadar 12.395 metrelik yolun toprak tesviyesi ile 14.500 metre mahallin şosesi bitirildiği gibi 5 adet köprü, 1 adet kasis de inşa olunmuştur. Zile'den Amasya hududuna kadar güzergah değişikliği gerektiğinden 12.160 metrelik kısmın toprak işleri yapılmış ve 31.900 metre şose yeniden inşa olunmuş, 121 adet köprü (?), 4 menfez, 5 kasis ve 400 set duvarı tamir edilmiştir. Zile kazasını Samsun'a giden Bağdat yoluna bağlamak için Zile'den Amasya hududuna kadar 29.065 metre şose ve köprüler inşa ettirilmiştir...
Liva’nın (Amasya) güney batısında bulunan merkez kaza Livaya 8 saat (yaya?) mesafededir. Zile kazası merkezinde 3.000 hane, 10 han, 5 hamam, 1.265 dükkan, 6 medrese, 1 rüştiye mektebi vardır. Kazada toplam 13 nahiye, 102 (?) karye, 10.163 hane, 39 İslâm ve bir Hıristiyan mektep, 26.900 İslam, 1.205 Hıristiyan nüfus ve bunlardan başka 800 hanede 6.868 muhacir nüfus iskan edilmiştir.[3]
Şekerab (Çekerek) ırmağı kazanın bir tarafından geçerek bazı arazileri sular ve birçok değirmeni döndürür. 500.000 dönümlük 70.105 kıta (parsel) arazi olup verimi bire altıdır. Her nevi hububat, meyve ve sebze yetiştirilerek içerde ve dışarıda satılır. Leblebi ve pekmezi gayet nefis ve meşhurdur.
Mensucattan oda takımlığına elverişli dimi, kaliteli sahtiyan yapılarak her tarafa nakledilerek satılır. Hayvanlardan deve, camus, sığır, esb, merkep, koyun, keçi bulunur.
Her sene kasım ayının onunda panayır kurulup bir ay kadar devam ederek 500 kuruşluk alışveriş yapılır. Salı günleri hafta pazarı kurulur.[4]
H.1325/1907 SİVAS SALNAMESİNİN ZİLE BÖLÜMÜ
Transkripsiyonu :
Tokat mülhakatından Zile, tarihen eski ve yeni Tokat'tan daha meşhurdur. İsmi kadimi Zala (Zela) olan bu beldeyi Coğrafiy-i şehir Strabon'a göre Asuriye Melekesi Semiramis bina etmiş, Sivas'ın Akvamı Samiye tarafından bina eylediği rivayeti ve Amasya'nın da öyle olabileceği ihtimali hep bu esasa müstenittir. Böylede evvelleri Anaitis elhesine mensub ad olunup ona mahsus bir de mabedi vardı. Kasabanın mabed i meskur papazları tarafından idare olunduğu ve rahabin merkumeiyelerinin taç giydikleri mervidir.
Pont Hükümdarı büyük Mühürdada ile Roma Serdarı Teryanos Zile önünde harp etmiştir ve Romalılar mağlup olmuşlardır. Bilahare Kayser yine burada Pontusları mağlup ederek Roma'ya bu gün darup emsali sırasında zikrolunan "geldim gördüm galip oldum" dan ibaret meşhur mektubunu yazmıştır.
Pont Eyalatı Roma'ya iltihak olundukta Zile bir eyalet merkezi ittihaz olundu. Rumlardan Selçuklulara ve 800 (1397) tarihinde Hükümeti Osmanıyeye intikal etmiştir. Erzurum Valisi meşhur Abaza Mehmet Paşa yeniçeriler aleyhindeki teşvisatı esnasında cebren refakatına aldığı Kalavan Yusuf Paşa'yı burada idam etmiştir.
Zile'nin duvarları pek eski olmayan kalesindeki bodrumları ve nehre kadar olan tahtel arz yolu Mühürdadın inşa eylediği ve kalenin mebni olduğu tepenin marel isim Semiramis tarafından suni olarak vücuda getirildiği mervidir.
Sadeleştirilmiş Metin :
Tokat'a bağlı olan Zile, tarihen eski ve yeni Tokat'tan daha meşhurdur. Eski ismi Zala (Zela) olan bu beldeyi Coğrafyacı Strabon’a göre Asuriye Melikesi Semiramis kurmuştur. Sivas'ın ileri gelen kavimleri tarafından kurulduğu rivayetinin yanında Amasya'nın da öyle olabileceği ihtimali hep bu esasa dayanmaktadır. Evvelinde Anaitis mezhebine ait olup bir de mabedi vardı. Kasabanın adı geçen mabedi papazlar tarafından idare olunduğu ve adları geçen rahiplerin taç giydikleri rivayet olunur. Pont(us) Hükümdarı Mühürdada ile Roma Serdarı Teryanos Zile önünde harp etmiş ve Romalılar mağlup olmuşlardır. Bilahare Kayser (Sezar) yine burada Pontusları mağlup ederek Roma’ya bugün darbımesel sırasında söylenen "geldim gördüm galip oldum" dan ibaret meşhur mektubunu yazmıştır. Pont eyaletleri Romalılara geçince Zile bir eyalet merkezi haline getirildi. Rumlardan Selçuklulara ve 800/ tarihinde de Osmanlı Devleti’ne geçmiştir.
Erzurum Valisi meşhur Abaza Mehmet Paşa yeniçeriler aleyhindeki isyan esnasında cerben (zorla) refakata aldığı Kalavan Yusuf Paşa'yı burada idam etmiştir.
Zile'nin duvarları pek eski olmayan kalesindeki bodrumları ve nehre kadar olan yer altı (tahtel arz) yolunu Mühürda'nın inşa eylediği ve kalenin etrafına kurulduğu tepenin, ismi zikrolunan Semiramis tarafından suni olarak meydana getirildiği rivayet olunur.
BELEDİYE TEŞKİLATI VE ZİLE BELEDİYESİ’NİN KURULUŞU
Osmanlılarda kadılar padişah adına yetkili olup sadece mahkeme başkanı değil idare, asayiş ve belediye hizmetlerinde de yetkili iken garp tarzında ilk belediye 1854 yılında teşkil edilmiştir. 1864 yılında yayınlanan vilayet nizamnamesi yeni kurulan Tuna vilayetinde uygulanmış, Mithat Paşa'nın burada kurduğu belediye teşkilatı başarılı olunca Sadrazam Ali Paşa zamanında 1867 yılında Vilayetler Nizamnamesi çıkarılarak bu konuda düzenleme yapılmıştır Vilayetler Nizamnamesi’nin 7. faslında; “Vali, mutasarrıf, kaymakam makarrı olan şehir ve kasabada umuru belediye için bir meclis-i beledi bulunacak ve bu meclis bir muavinle altı azadan terekküp edecektir. Mühendis ve memleket tabibi meclisin azayı tabiyesindendir.” denmektedir.
Osman Ergin:H.1287/1870 tarihine kadar İstanbul'dan başka Türkiye içindeki şehir ve kasabalarda garb tarzında belediye teşkil edildiğine dair kayıt ve malumata rastlayamıyoruz .” demektedir.[5]
Osmanlı döneminde 1876 yılında Meclis-i Meşrutiyet’te belediyelerle ilgili İstanbul için ayrı, Türkiye şehir ve kasabaları için ayrı iki kanun çıkmıştır. Önceki kanunla arasında pek az fark bulunmaktadır. Buna göre vilayetlerde kazanın büyüklüğüne göre 6-12 arasında oluşan belediye meclisi azalarının yarısının iki yılda bir yenilenmesi, senede 100 kuruş vergi verenin aza olması, hükümetçe azalardan birisinin belediye reisi tayin edilmesi hükmü getirilmiştir. Her şehirde meclisi idare ve meclisi belediyenin birleşmesinden meydana gelen cemiyet-i belediye kurulmuştur. Bu meclis yılda iki defa toplanır, birincisinde geçmiş senenin hesabı tetkik ve tasdik edilir, ikinci toplantıda da gelecek senenin bütçesi yapılırdı.
Türkiye'deki belediye tarihi ile ilgili mevzuat ışığında Zile Belediyesi'nin kuruluş tarihi aşağıda ele alınmaya alışılacaktır.
1967 tarihli Tokat il yıllığında Zile'nin 1878 yılında kaza haline geldiği, (sayfa 221) 1998 tarihli Tokat il yıllığında ise Tokat Belediyesi'nin kuruluş tarihi 1870 (sayfa 60) ve Zile Belediyesi’nin kuruluş tarihi de 1872 olarak gösterilmiştir. Zile Kaymakamlığı'nca çıkarılan “Zile 94” kitabında ise Vakıflar Dergisi’ne dayanılarak Zile'nin 1872 yılında kaza olduğu belirtilmiştir. Zile Belediyesi’nin ambleminde ise kuruluş tarihi 1872 olarak kullanılmaktadır.
Yukarda belirttiğimiz gibi Tokat ve Zile'nin bağlı olduğu Sivas vilayetine ait tespit edilebilen ilk salname H. 1287/1870 tarihlidir. Hicri takvimde 1 Muharrem 1287 = Miladi 2 Nisan 1870’dir. Hicri yılın sonu 29 Zilhicce 1287 = Miladi 21 Mart 1871 gününe denk etmektedir. Salname bu yıllığa göre ‘1287/1870) bilgi vermektedir. Bu durumda salnamede geçen kaymakam, idare meclisi, belediye reis ve meclis-i beledi isimlerinin, Hicri 1284/1867 yılında çıkarılan vilayetler nizamnamesine göre 1870 yılından önceki 1869 yılında da olması muhtemeldir. Ancak tespit edilebilen ilk yıllık 1287 tarihli olduğundan 1869 tarihinde de belediye teşkilatı olduğunu kesin olarak söyleyemiyoruz.
Yukarıda salnamede geçen kaymakam ve diğer idare meclisi azalarının isimleri verilmişti. Aynı sayfada (sayfa 73) geçen Meclisi Beledi(ye) isimleri şöyledir:
Meclis-i Beledi(ye)
Reis : Hayrettin Efendi
Aza : Mahmut Ağa
Aza : Ali Bey
Aza : Mustafa Efendi
Aza : İbrahim Bey
Aza : Aznif Ağa
Aza : Katip Ali Efendi
Memleket Tabibi : Mösyö.....
Yukarıda bahsedilen Vilayet Nizamnamesi sonrasında bazı belediyelerin kurulduğu, ve bu düzenlemeye göre de H.1287/1870) yılında Zile kazasında belediye teşkilatının bulunduğu anlaşılmaktadır.
Musa Çadırcı: 1870 yılında saatin bedelinin bir kısmının Zile’de belediyesi tarafından ödeneceğine dair bir belge yayınlamıştır.[6]
Biz de bu belgeler ışığında Zile Belediyesi'nin kuruluşunun H.1289/1872 olmayıp, Hicri 1287 yani 1870 yılı olduğunu söyleyebiliriz.
[1] - Tokat Kültür Haber Dergisi Sayı : 9, 2002 - Zile Adalet Bülteni, Sayı: 2, 2005
[2] - Salnamede bahsedilen hırka ve taç (külah) 17.09.1944’den itibaren Ankara Etnoğrafya Müzesi’nde bulunmaktadır. Bu hususta geniş bilgi Arif Kılıç Hocamızın yazısına ek yazımızdadır.
[3] - H.1301 ve 1308 tarihli salnamelerde muhacir sayıları aynı olarak verilmiştir.
[4] - Fikri Karaman Salname-i Vilayet-i Sivas - H. 1308/1890, 2001
[5] - Osman Ergin,Türk Tarihinde Evkaf Belediye ve Patrikhaneler, 1937
[6] - Musa Çadırcı, Tanzimat döneminde Anadolu Kentlerinin Sosyal ve Ekonomik Yapısı, İstanbul 1997