Araştırmanın Ana Bölümleri
a) Ön Kısım
- Dış Kapak
- İthaf
- Önsöz Sayfası
- İçindekiler Sayfası
- Kısaltmalar Sayfası
b) Metin Kısmı
- Giriş
- Bölümler
- Sonuç ve Öneriler
c) Son Kısım
- Kaynakça
- Ekler (varsa)
Ön kısım, yapılan çalışma ve raporun bütünü hakkında bilgi veren bir kimlik niteliğindeki bölümdür. Bu bölüm araştırma metnine dahil olmayıp araştırmayı tanıtıcı ve ön bilgiler verici mahiyettedir. Bu kısımda sırasıyla şunlar yer almaktadır;
1) Dış Kapak: Her araştırmada bir başlık sayfası yer almaktadır. Başlık, araştırmanın birinci sayfasını oluşturur. Başlıkta, araştırmanın ismi tam olarak verilmelidir. Kısa ve yeteri derecede açıklayıcı olmalıdır. Bu nedenle, başlıktaki bütün kelimeler çok dikkatli seçilmeli ve birbiriyle ilişkileri dikkatle kurulmalıdır. Mantıksız bir şekilde verilmiş başlıklar, amaçladığı okuyucu kitlesine asla ulaşamaz ve tamamen kaybolur.
Kapak kısmında bazı bilgilerin yer alması zorunludur. Bu bilgiler;
- Üniversite ve fakültenin adı
- Araştırmanın konusu
- Araştırmacının adı
- Araştırmanın ne tür bir çalışma olduğu
- Dersin ve ders hocasının adı
- Araştırmanın yapıldığı tarih ve yer
2) İthaf: Araştırma eserinin baş tarafında adını söylemek suretiyle birine hediye etmek için kullanılır. İthaf sayfasının gerçekten yerinde kullanılmasına itina gösterilmelidir. Ancak araştırma raporlarında hiçbir şekilde bir ithaf yer almamalıdır. Böyle bir durum ancak basılı eserler için söz konusu olabilir.
3) Önsöz Sayfası: Yapılan çalışmanın kısaca takdim edildiği, yardım ve katkısı görülenler dile getirilerek onlara teşekkür edildiği bir veya en çok iki sayfalık yazıdır. Diğer bir ifade ile araştırmacının okur veya diğer kişilere araştırması hakkında vermek istediği kişisel bilgileri içerir.
Bu sayfada çalışmanın yürütülmesinde uygulanan yöntemler, araştırmada yardımları görülen kurum ve kişilerin adları, araştırmanın amacı ve kapsamı belirtilir.
Ayrıca dikkat edilmesi gereken önemli bir noktada önsözün giriş ile karıştırılmamasıdır. Bir araştırmaya her zaman önsöz koymak zorunlu değildir. Yazarın, yazacak ve anlatacak bir şeyi yok ise araştırmasına önsöz yazmaktan vazgeçebilir. Önsöze yer vermeyen bazı çalışmalarda teşekkür, çalışmanın en sonunda yer alabilir.
4) İçindekiler Sayfası: Araştırmanın tamamı hakkında genel bir bilgi veren ve araştırmanın bölümlerini kademeli olarak alt kısımları ile birlikte ve bulundukları sayfa numaralarını belirterek sıralayan tablodan oluşur. Her çalışmada mutlaka bulunması gereken, ön kısmın temelini oluşturan en önemli bölümdür.
İçindekiler sayfası, büyük çoğunluk tarafından incelenen en önemli sayfalardan biridir. Ne derece alt bölümlere kadar inileceği araştırmacının tercihine bağlıdır. Fakat çok fazla ayrıntıya yer vermek, iyi bir görünüş ortaya koyamayacağı gibi dikkatleri de ana bölümden saptırır.
5) Kısaltmalar Sayfası: Araştırma metni hazırlanırken kimi kavram ve ifadeleri tekrarlamamak için herkes tarafından bilinen bazı kısaltmalar kullanılmaktadır. Kısaltılmış adların veya simgelerin metin içerisinde kullanılması hem kolaylık hem de ekonomi sağlamaktadır. Bu kısaltmaların listesi yapılarak karşılarına da anlamları yazılmış olarak araştırma metninin baş kısmına konulması gerekir. Bu sayfa özellikle yazar tarafından bizzat yapılan ve kullanılan kısaltmaların bilinmesi amacıyla hazırlanmalıdır. Okuyucu ihtiyaç duyduğunda rahatlıkla bu listeye bakıp kısaltmanın ne anlamda kullanıldığını öğrenebilir.
Metin Kısmı
1) Giriş: Giriş bölümü, metnin birinci kısmıdır. Girişte, çalışmanın konusu, önemi, amacı çözümlenmesi gereken bilimsel sorunlar etraflıca tanımlanır; araştırma süresince izlenen yöntem, teknik ve sınırlamalar kısaca özetlenir. Kullanılan teorik (kuramsal) çerçeve ve bölümlerin kısaca tanıtımı yapılır. Bazı sosyal araştırmaların niteliği gereği ayrı bir yöntem (metodoloji) ve teorik bölüm yapılabilir.
2) Bölümler: Araştırma, konunun uzunluğu ve derinliğine göre çeşitli ana ve alt bölümlere ayrılır. Ancak bölümlerin belirli bir plan dâhilinde sunulması, her bölüm için uygun bir başlık ve numaralandırma sisteminin verilmesi gereklidir. Tezin bölümleri, gerek duyulan ayrıntı düzeyine bağlı olarak tezi sonuca götürecek bilgi ve açıklamaları, uygun düşünce silsilesi içinde ortaya koyar.
Araştırmada, bölümler arasında bir dengenin kurulmasına ve bölüm ayırımlarının araştırma amacına uygun olmasına özen gösterilmelidir.
Araştırmayı bölümlere ayırmada rakamlarla numaralandırma sistemi kullanılmaktadır.
3) Sonuç ve Öneriler: Bu bölüm, araştırma metninin son kısmıdır. Girişte belirtilen amaç doğrultusunda araştırmadan elde edilen bulgular veya sonuçlar ortaya konulur ve yorumlanır. Sonuç kısmında istenirse araştırmanın kısa bir özeti de sunulabilir.
Bu bölümde, girişte açıklanan tezin amacı ve/veya hipotezinden başlayarak tezin sınırlılıkları çerçevesinde tezde ulaşılan çözüm, tezin çeşitli bölümlerinde varılan sonuçlardan da yararlanarak açıklanır. Bu açıklamalar mümkünse veya gerek varsa araştırma bulguları doğrultusunda daha sonraki çalışmalara ışık tutacak çeşitli önerilerle desteklenir. Ayrıca, yapılan araştırmada çözümlenemeyen sorunlar varsa, bunların gelecekte hangi tür veya konudaki araştırmalarla çözümlenebileceğine ilişkin bilgiler de verilir. Böylece araştırmada verilen bilgiler, bütünleştirilmiş ve belli bir sonuca bağlanmış olur.
Sonuç ve öneriler kısmı çok uzun olmamalı, araştırmanın neticeleri anlaşılır ve özlü bir biçimde yorumlanmalı ya da özetlenmelidir.