Sid Lowe: ''Oynama biçiminin başarının üzerinde olduğundan bahsediyorsun ama bunlar sadece birlikte gitmekle kalmamalılar; birlikte gitmek zorundalar, değil mi? Arsenal muazzam futbol oynuyor, Arsene Wenger olağanüstü derecede saygı duyulan bir hoca ama yıllardır hiçbir şey kazanmadılar. Bu durum Barcelona'da da olabilir mi?''
Xavi: ''Neredeyse olanaksız. İki yıl kazanamadan giderseniz, her şey değişmek zorundadır. Ama isimler değişir, kimlik değil. Felsefe kaybedilemez.''
Felsefe, anlayış, oyuna bakış... ya da her neyse. Xavi burada mutlaka çok önemli bir şeyden bahsediyor, ama bahsettiği şey ne? Çokça söylenir, ''Barcelona yıllardır aynı oyunu oynuyor.'' denir ki burada gerçekten felsefeden bahsedilir. Onlar için yıllar önce de en önemli idman 5'e 2 çalışmasıydı, hala öyle. Fakat her dönem, her sene sahip oldukları oyuncuları aynı kalıba sokmaya çalışmadılar. Xavi'nin dediği gibi, her zaman kaybedince bir şeyler değişti. Bazen az, bazen çok şey değişti. Hala da değişiyor. Bugünün Barcelona'sının iki sezon önce CL'yi kazanan takımdan da geçen sezon kendini başarısız addeden takımdan da çok belirgin farkları var.
Bu duruma sezon başında değinmiş, Dünya Şampiyonu İspanya ulusal takımının ve Jose Mourinho'nun Inter'inin Barcelona üzerindeki etkisinden bahsetmiştim. Takımın yeni savunma taktiği ve yeni kazanma yolu odaklı bir yazıydı. Kısa süre sonra da 5-0'lık Real Madrid galibiyeti geldi ve bize yeni hücum güçlerine dair muhteşem bir gösteri sundular. Belki de bugünün Barcelona'sı futbol tarihindeki en güçlü konumda duruyor. Çok ama çok güçlüler, aşırı güçlüler; karşılarında durmak neredeyse imkansız. Lionel Messi her maç ayrı bir sihir yaratıyor, daha doğrusu bir süredir geçmişte olduğundan daha fazlasını yapabiliyor. Nasıl mı? Şöyle:
Sahte 9 Numara Lionel Messi
Tanım: Geri gelerek top alan, sırtı dönük oynayabilen ikinci santrafor ya da en uca konulan serbest oyuncu. Aslen kanat oyuncusu olan Messi ve aslen forvet arkası, trequartista olan Totti bu rolün en radikal örnekleri iken bir tek santraforun da (en iyi örnek Eto'o) bu rolde oynaması mümkündür.
Görsel No.1: Kırmızılar üç savunmacı, sarılar ise aşağıdan yukarıya Alves, Pedro ve Villa. Merkezdeki siyah dörtlü, görüldüğü üzere bir dörtgen, baklava dilimi oluşturmuş durumda. Top şu anda Xavi'de ve takımın en uçtaki oyuncusu, yani santraforu Messi geri gelerek Xabi Alonso'nun önüne geçmiş halde. Di Maria ise Alves'i takip etmiş. Real Madrid savunma hattı, high-line biçiminde beşli bir hat olarak açıkça görülüyor. Her iki takımın dizilişlerine ne desek acaba?
Bu görüntü anlık bir pozisyon değişimi değil, Barcelona'nın en iyi hücum seti. Messi geri geldiği anda sahada klasik bir santrafor olmadığından rakibin iki stoperinin markajında herhangi bir oyuncu kalmıyor ve Messi'nin eşleştiği adam, orta sahadan biri oluveriyor. Bu sayede Barcelona orta sahasından biri boşa çıkıyor ve orta sahada 4'e karşı 3 durumu oluşuyor. Fakat bu pozisyonda Real Madrid santraforu Benzema'nın konumu, Pique'yi boşa çıkarmış. Arka alanda toplamda 4'e karşı 2 durumu var ve bu durum Real Madrid'in ön alanda presle top kazanmasını neredeyse imkansız hala getiriyor. High-line daha burada kırılıyor.
Görsel No.2: Bu görsel geçtiğimiz hafta içi oynanan Arjantin - Portekiz maçından. Lionel Messi bu maça aynen Barcelona'daki rolüyle, takımın en ilerideki oyuncusu olarak başladı. Bunda Tevez'in tekniik ekibin disiplin kararıyla oynatılmamasının da payı var, fakat Messi aynı Messi'ydi ve Arjantin, geçtiğimiz yazdan çok daha farklı, çok daha güçlü göründü.
Bu karede yine aynı şekilde Messi geri gelmiş durumda ve rakibin iki stoperi oldukça geniş bir alanda, etraflarında herhangi bir oyuncu olmadan sadece savunma çizgisini ve yerleşimi korumaya çalışıyorlar. Bütün Portekiz takımı bu anda kendi yarı sahasında, ama Mascherano ve (veya) kadraja giremeyen Zanetti bomboş durumdalar.
Görsel No.3: Burada inanılmaz bir Messi pası var mutlaka, fakat o pasa anlam kazandıran koşular incelemeye değer. Bu gol, tam bir sahte 9 numara golü. İki stoper yine boşta, Messi'yle birlikte yine bir orta saha oyuncusu geliyor. Ama Messi kendisiyle 3'e 1 durumdaki oyunculardan atıl pozisyondaki 2'sini hiç muhatap almadan, içe kat ederek ters kanattan muhteşem bir koşu yapan Di Maria'yı görüyor. Lavezzi'nin çapraz koşusuyla desteklenen atak, Messi sihriyle birlikte ''uzak forvet'' rolünü adeta kutsuyor.
Görsel No.4: Üsttekinin bir benzeri. Bu kez Messi'nin eşelştiği bir orta saha oyuncusu yok ve stoperler atıl durumda değil. Ricardo Carvalho, yüzü dönük şekilde ilerleyen Messi'yi durdurmak için dörtlü savunma yerleşimindeki yerini terk ederek öne çıkıyor. Sol stoperin öne çıktığını gören sağ stoper Pepe ise adım adım Carvalho'nun boşluğunu doldurarak kendine iki bekiyle simetri oluşturacak bir konum belirliyor. Sonuçta Messi çalımı atıyor ve Pepe'nin boşalttığı alanı görüp, topu oraya yolluyor. Uzak forvet David Villa da tıpkı Dünya Kupası'nda olduğu gibi sağ kanattan yaptığı topsuz koşu sonucundan Barcelona'yı 4-0 öne geçiriyor.
Toparlarsak, sahte 9 numara Messi'yi eğer stoperler kovalamaz ve orta saha oyuncularıyla eşleşirse, arka alanda bir fazladan stoper ya da bir orta saha oyuncusu mutlaka boşa çıkıyor. Messi'yi kontrol edeyim derken Xavi boşta, düşünebiliyor musunuz? Düşünülemiyor işte, hemen gol oluveriyor. Ya da Pique. Onun önündeki boş alanı kullanarak topla ileri çıktığını düşünmek yeterince ürkütücü. Bekleri sınırlandırsanız da hareketli uzak forvetler Villa ve Pedro, sırf boş koşularla savunmacıların başını döndürüyor. Yetmezse topla kat eden bir Iniesta...
Diğer seçenek gerçekleşir, yani stoper Messi'yi kovalarsa, bu kez tek şans var. Messi'nin topla birlikte kesinlikle kaleye yüzünü dönmemesi gerekiyor. Ayrıca sırtı dönük halde pas trafiğine katılmaması da gerekiyor, zira duvar olduğu bir pas, Xavi ya da Iniesta'yı boşa çıkarabilir ve kenar forvetlerin çapraz koşuları, geride kalan tek stoperi tamamen çaresiz bırakacağından dinamiti beklerin kucağına koyuverir. Sonuç da genelde gol olur.
Yani her ne olursa olsun, bir şekilde gol oluyor. Günümüzde çok kullanılan diziliş ve şablonlarda sahada gerçek bir santrafor olduğunda stoperlerin 2'ye karşı 1 durumu oluşur. Yani biri santraforu markaja alırken, diğeri onun süpürücülüğünü yapar. Sahanın diğer her alanında doğal boşluk olmaz, yalnızca aynı şekilde rakip stoperlerle santrafor arasında 2'ye 1 durumu oluşur ve o stoper yerini kolay kolay terketmeyeceği için sahanın hiçbir yerinde normal olarak boşta olan bir başka oyuncu olmaz. Ama 4-6-0'da, yani santraforsuz yapıda işler böyle gitmiyor:
Çözüm Önerisi No.1: Birincisi, Barcelona'ya karşı asla Real Madrid ve Espanyol gibi radikal high-line oynamayın. Birbirinin benzeri golleri çaresizce yiyip 5'lik oluyorsunuz. Zira yeni ofsayt kuralı, önde kurulu savunmalar için sayısız tuzak içeriyor. Ofsaytta diye sallamadığınız bir oyuncu, ters kanada atılan onsayt bir pasın sonucunda topun gerisinde kalıp boş kaleye gol atabilir. Villa pas, Pedro gol; mesela. Geride dört kişi bekleyip, iki oyuncudan gol yersiniz.
Çözüm Önerisi No.2: Barcelona'yla oynamayın.
Durum şu an için bu denli vahim! Ciddi bir maçta Barcelona'ya yenilmemenin yolu, teoride onlarla oynamamaktan geçiyor. Fakat bu durum böyle sürmeyecektir. Tarihte olduğu gibi değişim sürüyor. Barcelona altyapısından güç aldığı için hükümranlığı tarihteki muadillerinden daha uzun olacaktır, fakat bugün Messi'yi kanatta merkeze alarak oynadıkları yeni oyuna mutlaka bir çözüm önerisi sunulacak. Bu önerinin de ''futbolun yeni icatlar alanı'' olan dörtlü savunma üzerinden gerçekleşmesi pek olası.
Futbolun Yeni İcatlar Alanı
Yakın zamanda zirve futbolda en çok orta sahayla uğraşıldı. Merkezdeki oyuncu tipleri yenilendi, dönüştü. Sayısı azaldı, arttı; eşitlendi. Tekrar değişti ve tekrar dönüştü. Fakat artık Barcelona'nın yeni kazanma yolu durdurulamadan ilerliyor ve mevcut reçeteler işe yaramıyor. Buna geçtiğimiz sezonun kahramanı Jose Mourinho'nunkiler de dahil! Mutlaka bir şeyler değişecektir. Ben bu değişimin şu anda arıza çıkarıyo görünen stoper mevkisindeki oyuncularda, savunma dörtlüsünde olacağını düşünüyorum.
Başta Jonathan Wilson olmak üzere pek çok kişi, uzun zamandır libero'nun geri döneceği iddiasında. Yakın zamana kadar ben bu fikre sıcak bakmıyordum, fakat son olarak Arjantin milli takımının da sahte 9 numarayla oynaması, bu düzenin uluslararası platformda da görülmesi fikrimi değiştirmeme sebep oldu. 50'lerden bu yana futbol sahnesindeki varlığını güçlü biçimde sürdüren dörtlü savunma ve onun ortasındaki, futbol oyununun en eski mevkisi olan stoperler şu durumda (yeni ofsayt kuralının da etkisiyle) atıl, çaresiz kalıyor.
Modern santra-haf, yani bugün orta sahadan savunma içine giren oyuncu (Busquets, Lucas, Marco Aurelio) yakında pek çok takımda savunma hattı içerisinden hücumlara katılabilir. 2000 yılında CL'yi kazanan Real Madrid'de Ivan Helguera, aynen bu rolü oynuyordu. Üçlü ya beşli savunma, önümüzdeki yıllarda görülme sıklığı artacak olan 4-6-0 ve türevlerinin, sahte 9 numara'nın antitezi olabilir. Çözüm konusunda yalnızca bir ihtimalden bahsediyoruz, zira bu yapı uzun süre geçerli olmaya devam edebilir. Yavaş yavaş her ülkede, her ligde görülüyor. Mesela Luciano Spalletti vaktiyle Roma'da oynattığı bu şablonu Zenit'te farklı şekilde uyguluyor. Bu sezonun Beşiktaş'ı da bir dönem aynen bu şekilde, fakat bu yapıyı defansif ağırlıklı olarak, topsuz oyunda oynamıştı. Görülüyor ki illa Messi'niz olması gerekmiyor, nitekim Barcelona yalnızca Villa - Ibrahimovic değişimiyle bu denli güçlü olmadı. Esas büyük farkı yaratan saha içi yerleşimdeki değişimle birlikte boş ya da atıl oyuncular ve ekstra boş alanlardır. Böylece topa daha çok sahip oluyor ve top kullanacak daha fazla boş alan bulabiliyorsunuz. Zaten Barcelona ve birçok takım için bu kadarı yeterli.
Sonuç: Daha Güçlü ve Kazanan Barcelona
Bir süredir 90 dakika Barcelona maçı seyretmedim. Pek çoğunda ilk çeyrek saatten sonrasını izlemiyorum, zira maç o anda sıklıkla ve kolayca 1-0'a gelmiş oluyor. Bundan sonrası, ortada yarışmacı vaziyet olmadığından benim için seyre değer değil. Sonradan özetler ve goller yoluyla olan-bitenin geri kalanında gerçekten sıradışı olan bir şeyler var mı diye kovalamayı tercih ediyorum. Geçen senelerde ise durum böyle değildi. Az da olsa her maç bir cevap ihtimali vardı, ama yeni Barcelona bu ihtimali de yıkıp geçti. Sezon başındaki kısa geçiş süreci sürprizlerine tanık olduk, fakat uzun sürmedi. Çünkü bizler için değil, kendileri için oynuyorlar ve bu oyundaki en güçlü duygu kazanmak. Geçen sene kaybeden ya da yeterince kazanamayan Barcelona, bu doğrultuda sahip olduğu futbol değerlerini yeniden gözden geçirdi ve Pep Guardiola'nın yol göstericiliğinde oyunun savunma tarafında çok daha sağlam duran, hücumda ise artık daha durdurulamaz olan bir Barcelona ortaya çıktı.
Bir bakıma geçtiğimiz Kasım'da Jose Mourinho'ya 5 atan Barcelona canavarını, geçen sezon Barcelona'yı CL'den eleyen Jose Mourinho yarattı. Futbol tarihi böyle hikayelerle doludur. Dominant takıma çelme takan, her ne şekilde olursa olsun kazanan bir takım tarihi değiştirme gücüne sahiptir. Xavi'nin dediği gibi, kazanamazsanız değişirsiniz ve Barcelona değişti. Artık merkezden oynuyorlar, alanı daha az genişletiyor; ama bu sayede top rakibe geçtiğinde alanı daha kolay daraltabiliyorlar. Artık topa daha fazla, daha çok sahipler. Geçen sezondan kendine dersler çıkararak daha güçlü, daha fazla kazanan olmak için değiştiler. Onlar kazandıkça diğer kaybedenler değişecek ve böylece futbolun daha da yeni icat alanları oluşacak. Çünkü hep böyle olmuştur.
**********
Not 1: Uzak Forvet nedir, kimdir?
Not 2: Eto'o da sahte 9 numara oynardı: Video
Not 3: Messi geçmişte sağ kanatta oynardı, kanat oyuncusuydu. Ama artık Ronaldo'dan farklı bir rolün adamı. Futbolu da istatistikleri de yeni rolüyle çıldırdı.
Not 4: İlk kez 4-6-0 adında yeni bir şablonun geleceği şekillendireceğini iddia eden kişi, (Fenerbahçe'yle de şampiyonluk kazanan) Brezilya'nın efsane hocalarından Carlos Alberto Parreira'dır. Kendisinin profesyonel futbolculuk geçmişi yoktur, aslen beden eğitimi dersi öğretmenidir.
Not 5: Barcelona felsefesi ya da formulası,
...kontrol, pas, boş alana koşu, kontrol, pas, boş alana koşu, kontrol, pas, boş alana koşu, kontrol, pas, boş alana koşu, kontrol, pas, boş alana koşu, kontrol, pas, boş alana koşu, kontrol, pas, boş alana koşu, kontrol, pas, boş alana koşu, kontrol, pas, boş alana koşu, kontrol, pas, boş alana koşu, kontrol, pas, boş alana koşu, kontrol, pas, boş alana koşu, kontrol, pas, boş alana koşu, kontrol, pas, boş alana koşu, kontrol, pas, boş alana koşu...
şeklinde özetlenebilir.
Noat Samisa
12.02.2010