Opera düşkünü bir ekonomist
Operaya pahalı bir bilet satın aldınız, birden başlayan mide ağrısı, artık gitmek istemediğiniz anlamına gelir. Ekonomist arkadaşınızı arasınız "batık maliyet" diyerek evden çıkmamanız için sizi zorlar. Nedir bu "batık maliyet"? Tyler Cowen'ın "İçinizdeki Ekonomisti Keşfedin" isimli kitabına göre sizden ayrılan paracıklarınıza güle güle demenin ekonomi jargonundaki karşılığıdır.
Ertesi gün operaya gidip derdinizi anlatıp, paranızı isteseniz… Hiçbir şey alamazsınız!! Para gitti ve geri dönmeyecek. İyi de gösteri bedava olsaydı ne olacaktı? Sağlıklıysanız giderdiniz, ama mide ağrısı içinde olsaydınız muhtemelen gitmezdiniz. Yanılıyor muyum?
Eğer ödeme yaptığınız halde olması gerekene sahip olamadıysanız kendinizi suçlu hissedebilirsiniz. Çünkü para harcanmıştır. Eğer mide ağrısına rağmen operaya gidiyorsanız, paranızın karşılığını almaya kararlı olarak sanat aşığı imajınızın pekişmesi için gösteriye gidersiniz.
Bu eğilim oldukça yaygındır. Eğer açık büfe için para ödediyseniz, karınızın size yemek ısmarladığı menüye göre daha fazla yersiniz. Cowen'a göre yemek her iki durumda da bedavadır, daha öncesinde ödediğimiz para önemli olmamalıdır. Ama öyle değil, paramızın değerini almak zorunda olduğumuzu hissederiz.
Aslında meselenin temeli çok basit. İnsan bedel ödediğine daha fazla bağlanıyor. Birbirleri için fazlaca bedel ödeyen, sıkıntıları el ele göğüslemiş olan çiftler, her şeyi kolayca bulanlara göre birbirlerine daha bağlı olurlar. Bir kadının elde edilmesinde zoru oynamasının sebebi de budur.
Araştırmalara göre bizler, ürünlere sadece onlara sahip olduğumuz için değer veriyoruz. Mercedes marka arabanız var, sizin ki mi daha değerli komşunun ki mi? Bizler, kendi sahip olduklarımıza kapılıyoruz.
Buna "Mevcudu koruma eğilimi" deniyor. Böyle bir eğilim olmasaydı, kimse eski kültürel bağlarına sahip çıkmazdı. Eski kültüre bağlılık olmasaydı, örneğin operalar çoktan Avrupa'dan göçmüş olabilirdi. Sizce buna değer mi? Bilemiyorum belki de bu çoğumuza iyi geliyordur. #ekonomi #Cowen #opera #batıkmaliyet #para