Seçim Kavramının Tarihsel Gelişimi
Siyasal seçimlerin, geçmişten günümüze geçirdiği gelişim süreçleri...
Eskiden intihap denen seçim terimi, farklı alternatifler arasından birini tercih etme, birini belirleme eylemini ifade etmektedir.
Siyasal yönetici ve temsilcilerin seçme hakkına sahip halkın oylarıyla belirlenmesini ifade eden siyasal seçimler, hem yerel siyasal yöneticilerin seçilmesini hem de ulusal düzeydeki siyasal kadroların belirlenmesini sağlayan demokrasinin en önemli kurumlarından biridir.
Temsili demokrasi, ancak seçimlerle mümkün olacağından seçimsiz bir temsili demokrasinin düşünülmesi imkansızdır. Bu durumda yerel ve ulusal meclislerin ortaya çıktığı ve kurumsallaştığı dönemden bu yana seçimlerin de siyasal hayatın ayrılmaz bir parçası olarak yerleştiği söylenebilir.
Gerçi siyasal anlamda seçimler için yerel ve ulusal meclislerin ortaya çıkması gerekmiş olsa da daha dar düzeydeki çeşitli toplumsal gruplarda yöneticilerin belirlenmesi için seçimlerin yapıldığı bilinmektedir.
Eski Yunan demokrasisinde siyasal kararların alınması Ekklesia adı verilen halk meclislerinde toplanan kişilerce gerçekleşiyordu. Her ne kadar doğrudan demokrasi adı verilse de bu sistemde bir şehirde yaşayan tüm bireyler toplantıya ve karar alma süreçlerinie katılıyor değillerdi.
Bilindiği gibi Eski Yunan şehirlerinde toplum başlıca üç sınıftan oluşuyordu. Bu sınıflar köleler, yabancılar ve vatandaşlardı. Ekklesia'daki halk meclisi toplantısına kölelerin, yabancıların, kadınların ve çocukların katılma hakları yoktu. Sadece hür, yirmi yaşını geçmiş erkek vatandalar katılabiliyorlardı. Bunlar şehir devletinin yönetimiyle ilgili her türlü siyasal kararların alınmasına katılıyor ve katkıda bulunuyorlardı.
Toplantıya katılan vatandaşlar bir yandan her türlü siyasal kararların alınması sürecinde yer alıyor diğer yandan da bazı önemli memurların ve siyasal görevlileri seçiyorlardı. Kamu görevlerinde çalışacak vatandaşların seçiminde, bütün adayların eşit derecede şanslı oldukları kura çekme yöntemi takip ediliyordu. Aristoteles devlet görevlilerinin atamalarında kura yöntemiyle yapılmasını demokrasinin öğeleri arasında göstermiştir.
Eski Yunandaki bu uygulamadan sonra halkçı yönetimi res-publica adını veren Romalılar döneminde siyasal yönetime katılma ve yönetici kadroları belirleme hakkı soylular ve aristokratlarla sınırlandırılmıştır.
Çetin mücadeleler sonunda sıradan halk da yönetime katılma hakkı elde ettiyse de Roma'nın genişlemesinin doğurduğu fiziki sorunlar yüzünden Roma'daki forumlara uzak bölgelerden halkın gelmesi ve siyasal karar alma sürecinde rol oynamaları mümkün değildi. Forum adı verilen halk meclislerine katılma hakkı elbette ki erkek Roma vatandaşlarına aitti ve kadınlar, köleler ve yabancılar bu haktan yararlanamıyorlardı.
Roma'da hiçbir zaman işleyebilir bir temsili hükümet sistemi olmamış sadece bazı devlet görevlilerin halk meclislerince seçilmesi söz konusu olmuştur.
Feodal dönemde devet yönetimine katılma, siyasal karar alma süreçlerinde belli roller üstlenme ve bazı kamu görevlerine gelecek kişileri seçme hakkı üst sınıflara mensup soylulara, görevlerine gelecek kişileri seçme hakkı üst sınıflara mensup soylulara, belirli ailelere, toprak sahiplerine ve kilise mensuplarına aitti.
Tarihsel süreçte yaşanan köklü dönüşümler, yeni toplumsal sınıfların ortaya çıkması, bunların siyasal iktidara yönelik taleplerini yükseltmeleri ve girişilen mücadeleler sonunda özellikle orta sınıfların öncelikle bulundukları şehir yönetimine katılma ve siyasal yöneticileri belirleme hakkı elde etmeleri mümkün olmuştur.