“Hayır, zaman hiç durmaz,” dedi, “lakin her şeydeki ve her yerdeki değişim ve gelişim bir değildir. Elfler için dünya döner ama hem çok hızlı, hem de çok yavaş döner. Hızlıdır, çünkü bütün öbür şeyler yanlarından çabuçak geçip giderken kendileri çok az değişirler: Bu keder verir onlara. Yavaştır, çünkü kaçıp giden yılları saymazlar, kendileri için saymazlar. Geçen mevsimler uzun, çok uzun bir nehirde durmadan tekrarlanan dalgacıklardır. Yine de güneş altındaki her şey nihayetinde bir sona doğru yıpranır.”
– Legolas, Yüzüklerin Efendisi: Yüzük Kardeşliği
Orta Dünya evreninde zaman hesabının ve kavramının ne denli karmaşık ve çözülmesi zor olduğu kimseden gizli değil. Zira ister farklı zaman kavramlarının kullanılmış olması – örneğin; Ağaçlar Çağı, Güneş Çağı vesaire -, isterse de Yüzük kardeşliğinin Lorien’de neredeyse hissetmeden bir ay geçirmiş olması gibi sırlı diyebileceğimiz olaylar işleri hayli karmaşıklaştırıyor. Öte yandan bize malum olan takvimlerin detaylı şekilde işlenişi üstat Tolkien’ın bu işe ne denli özen gösterdiğinin bir kanıtıdır.
Orta Dünya evreninde zaman hesabı Lambalar Çağı’ndan başlıyor. Bu çağ neredeyse Arda’nın şekillenişinin tamamını kapsıyor. Aule ve Yavanna tarafından yapılmış olan iki lambanın – kuzeyde Helcar isimli sütun üzerinde Illuin’in (Gök Mavisi ismiyle de bilinir) ve güneyde Ringol sütununda Ormal’ın (bir diğer ismi Yüce Kızıl’dır) yerleştirilmesi ile başlayan bu çağ, tahminen 3500 Valian yılı (bu da tahminen 33.537 Güneş yılına denk) sonra Yavanna’nın Ağaçlar’ı yetiştirmesinden sonra sona ermiştir.
Bundan sonra Ağaçlar Çağı başlıyor ve bu çağ 1500 Valian yılı (14.373 Güneş yılı) sürmüştür. Bu çağ bir önceki çağa nazaran daha hareketli. Zira Elfler’in uyanışı, ilk Orklar’ın yaranışı, Melkor’un intikamı gibi birçok olay bu çağa tesadüf etmiştir. Bu çağdaki en ilginç olaylardan biri tüm Arda’nın tam 5 Valian senesi boyunca karanlıkta kalmış olması. Zira 1495 yılında Ağaçlar Melkor ve Ungoliant tarafından karartılsa da, sadece 1500. yılda Ay ve Güneş (Arien ve Tilion) yaratılmıştır.
Tilion ve Arien’in Orta Dünya üzerinde hareket etmeye başladığı andan sonraki olayları ise anlatarak bitirmek imkansızdır. Zira kabul edersiniz ki, tüm bunları yapmak 10 kadar kitabı buraya taşımaktan farksız olur.
Takvimler
Melkor’un düşüşünden sonra Numenor’un ve Orta Dünya’da kalmış Noldor’un yükselişe geçmesi birçok güzel şeyin ortaya çıkması ile sonuçlanmışdır. Bunlar içinde takvimlerin olmasıysa hiç de şaşırtıcı değildir. Bu da Orta Dünya evreninde zaman hesabı hakkında daha detaylı bilgi edinmemize olanak sağlıyor.
Imladris Hesabı
Imladris Hesabı adı verilen takvimden Kırmızı Kitap’ta bahsedilmektedir. Bu takvimde yéni ismi verilen her yıl 144 Güneş Yılı’na denktir. Bir yéni, 8,766 enquier (hafta) ve 52,596 günden ibarettir. Bu takvimde her güneş yılı Coranar (Güneş döngüsü) veya Loa (Büyüme) olarak bilinir ve her yılın 365’e tamamlanması için 6 astar mevcuttur:
Yestarë – yılın ilk günüdür ve ilkbaharın başlangıcı olarak bilinir.
Mettarë – yılın son günüdür.
Enderi – yılortası günleridir. Her 12 senede bir 6 gün olmak şartıyla 3 gün sürer.
Bir Loa’yı oluşturan mevsimler ve onların uzunlukları ise şu şekildedir:
Kral Hesabı (Numenor takvimi)
Bu takvim İnsanlar tarafından kullanılmıştır ve bizlerin şuan kullandığımız takvime en yakın olanıdır. Bu takvimde haftalar 7 gündür ve bir yıl 12 aydan ibarettir. Ayların onu 31 gün, ikisi ise 30 gündür. Imladris takviminden farklı olarak bu takvimde yılın sonuna ve başına birer gün daha ekleniyor, fakat yılortası günlerinin sayı 1’e iniyor. Artıkyıllar’da ise 2 yılortası günü vardır. Bu takvimlerde günler her çağın başlangıcından itibaren hesaplanmaktadır.
Üçüncü Çağ’ın 2060 yılında Mardil Voronwë bu takvimi yeniden tahsis etmiştir ve yeni takvim Vekilharç Hesabı olarak isimlendirilmiştir. Yeni takvimde her ay 30 gündür. İlkbahar ve sonbahar ise birer gün uzundurlar. Yılın 5 günü ise bayramdır (ekinokslar, yazortası ve 2 kışortası günü).
Sauron düştükten sonra, yani Üçüncü Çağ’ın 3019 yılındaysa Elf takvimine çok daha yakın olan, yılın 25 Mart tarihinde başladığı Yeni Takvim tahsis edimiştir.
Bu takvimlerde ayların isimleri bu şekildedir:
Shire Hesabı
Bu takvim diğer takvimlerle benzerlik içerisindedir. Burada da yıl 12 aydan, her ay 30 günden ibarettir. 5, Artıkyıllar’da ise 6 özel gün vardı:
2 Yule günü: bunlar yılın ilk ve son günleridir.
Lithe günleri: Haziran ve Temmuz ayları arasında, Yılortası günü’nden bir gün önce ve bir gün sonrayı kaplarlar.
Yılortası günü: birinci ve ikinci Lithe günlerinin arasında yer alıyor.
Tekrar Lithe günü: sadece Artıkyıl zamanına hastır ve Yılortası günü’nden bir sonraki gündür.
Shire takviminde ayların isimleri Yule sonrası, Solmath, Rethe, Astron, Thrimidge, Lithe öncesi, Lithe sonrası, Wedmath, Halimath, Kışkiri, Blotmath ve Yule öncesi şeklindedir. Bree takvimi ise Shire takvimine benzese de, bazı isimler farklı şekilde geçmektedir:
Durin Günü
Cüceler tarafından kullanılan takvimde yeni yılın başlangıcı olarak bilinen bu gün, sonbaharın son ay dögüsünün ilk günüdür. Durin günü’nde ay ve güneş gökyüzünde birlikte gözükebilir. Tolkien kendi kayıtlarında 19 Ekim’in Durin günü olduğunu bildirmiştir.
Orta Dünya evreninde zaman hesabı hakkında bu kadar. Umarım sizlere bir şeylere katabilmişimdir. Daha fazla içerik için takipte kalın!
(Facebook’ta bilgi ve eğlence ortamımıza sizi de bekleriz!)
Kaynaklar:
- Yüzüklerin Efendisi: Yüzük Kardeşliği
- History of Middle Earth
- Tolkien Gateway
- The One Wiki To Rule Them All