Multipl skleroz (MS), vücudun merkezi sinir sistemini etkileyen otoimmün bir hastalıktır. MS’de vücudun bağışıklık sistemi, beyin, omurilik ve gözlerdeki sinirlerin miyelin kılıfına veya koruyucu kaplamasına saldırır.
Bu saldırılar, titreme, uyuşma, yorgunluk, görme sorunları ve bilişsel işlev bozukluğu gibi semptomlara yol açan lezyonların (veya yara dokusunun) oluşmasına neden olur.
MS muhtemelen yüzyıllardır var olsa da, bilim adamlarının insanların semptomlarındaki belirli bir hastalık sürecini gösteren kalıpları tanımaya başlaması 19. yüzyıla kadar değildi. MS’nin nörolojik kökenli olduğuna inanılıyordu, ancak nedenleri bilinmiyordu.
Bugün, bilim adamları hastalığı tam olarak anlamaya daha yakınlar. Tıptaki gelişmeler ve daha yeni çalışmalar daha iyi tedavilere ve sonuçlara yol açmıştır.
19. Yüzyıldan Günümüze
MS’in tarihi, Kral III. George’un torunu Augustus d’Este’nin, hastalığın belgelenmiş ilk vakası olduğuna inanılan 1882 yılına kadar uzanır. D’Este semptomlarının bir günlüğünü tuttu ve yıllar boyunca iyice araştırıldı.
Bu günlüğü inceleyenlerden biri de ünlü nörolog Jean-Martin Charcot’tu. 1868’de Charcot, sinir sisteminin yeni bir hastalığı hakkında ders vermeye başladı: multipl skleroz.
Paris Üniversitesi’nde nöroloji profesörü olan Charcot, titremesi ve geveleyerek konuşma ve anormal göz hareketleri de dahil olmak üzere diğer nörolojik semptomları olan bir kadını muayene etmişti. Öldükten sonra beynini inceleyebildi ve MS lezyonlarını keşfetti.
Charcot’un hastalığı keşfetmesiyle ilgili ilk dersi 150 yıldan fazla bir süre önce gerçekleşmiş olsa da, MS nispeten daha az çalışıldı. Steroidler gibi semptomlar için tedaviler 20. yüzyılın ortalarına kadar mevcut değildi.
Sadece son 30 yılda MS’in ilerlemesini yavaşlatan ve tedavi eden terapiler olmuştur.
Önemli Bilim Adamları
Charcot, hastalığın ve beyindeki değişikliklerinin kapsamlı bir tanımını yazan ilk kişi olsa da, diğerleri multipl sklerozun anlaşılmasına önemli ölçüde katkıda bulunmuştur.
- 1878’de Amerika Birleşik Devletleri’nden Dr. Edward Seguin, MS’in belirli bir hastalık olduğunu kabul etti. Bu süre zarfında biyoloji ve bağışıklık sisteminin anlaşılmasında gelişmeler oluyordu.
- 1906’da Dr. Camillo Golgi ve Dr. Santiago Ramon y Cajal, sinir hücrelerinin mikroskop altında görünürlüğünü artırmak için yeni kimyasalları mükemmelleştirdikleri için Nobel Ödülü’ne layık görüldü.
-
Dr. James Dawson, Dr. Golgi ve Dr. Cajal’ın keşfini kullanarak, beyin maddesini 1916’da mikroskop altında gözlemleyen ilk kişiydi. Onun MS hastalarının beyin maddesiyle ilgili gözlemleri inanılmaz derecede kapsamlıydı. Kan damarlarının etrafındaki iltihabı ve MS’in neden olduğu sinirlerin etrafındaki miyelin kılıfındaki hasarı ilk fark eden oydu. Bu sürece ilişkin açıklamaları o kadar önemliydi ki bugün hala kullanılmaktadır.
- 1925’te Lord Edgar Douglas Adrian, sinir iletiminin ilk elektrik kaydını yaptı. Sinirlerin aktivitesi ve tüm sinir sistemi konusundaki çalışmaları nedeniyle altı Nobel Ödülü almaya devam etti. Miyelin hasarlı sinirlerin artık düzgün çalışmadığını ilk fark eden o oldu.
- 1935’te Dr. Thomas Rivers, MS’in nedeninin bir virüs değil, sinir dokusu olduğunu gösteren bir hayvan modeli yarattı. Bu gösteri EAE veya deneysel alerjik ensefalomiyelit olarak bilinmeye devam edecek ve yakın gelecekte MS’i incelemek için kullanılan model haline gelecektir.
Tedavi ve Tanıdaki Gelişmeler
İlk yıllarda MS hakkında bilinen tek şey gözlemlenebilenlerdi. O zamanlar hastalığın kadınlarda daha yaygın olduğuna, doğrudan kalıtsal olmadığına ve çeşitli nörolojik semptomlar üretebileceğine inanılıyordu.
Zamanla, MS’in çok daha karmaşık olduğu keşfedildi ve daha yakından incelenmeye başlandı.
20. yüzyılın başında bilim adamları, MS’in kandaki bir toksin veya zehirden kaynaklandığına inanıyorlardı. Hastalıktan kaynaklanan hasarların çoğu kan damarlarının çevresinde bulunduğundan, teori, toksinlerin kanda dolaştığını ve beyne sızdığını varsayıyordu.
1925’te EAE’nin ortaya çıkmasıyla birlikte, MS’in daha iyi anlaşılması gelişti. Bu model, araştırmacıların vücudun kendi bağışıklık sisteminin sinirlerdeki miyelinlere nasıl saldırdığını öğrenmelerini sağladı. Aynı zamanda hastalığı modifiye edici tedaviler geliştirmek için kullanılan model haline geldi.
Tedaviler Sonra
MS araştırmasının ilk yıllarında, önemli veya standart bir tedavi yoktu. Tedavi çoğunlukla dinlenme ve sıcaktan kaçınmadan oluşuyordu. Hastalığı teşhis etmek yıllarca gözlem aldı.
Şimdi Tedaviler
MS için bir tedavi bulunmamakla birlikte, günümüzde nükslerin sayısını azaltmaya ve hastalığın ilerlemesini yavaşlatmaya yardımcı olacak tedaviler bulunmaktadır.
MS tedavisi şunları içerir:
- Hastalık değiştirici tedaviler, bağışıklık sistemini ve hastalığın enflamatuar yönlerini modüle ederek veya baskılayarak MS’in ilerlemesini yavaşlatmak için tasarlanmıştır.
- Alevlenmelere yardımcı olacak tedaviler, inflamasyonu ve nüksün şiddetini azaltmak için steroidleri veya plazma değişimini içerir.
- Şu anda, özellikle MS’i tedavi etmek için FDA tarafından onaylanmış yirmiden fazla ilaç bulunmaktadır. Spastisite, titreme, yorgunluk ve mesane sorunları gibi semptomlara yardımcı olabilecek birçok ilaç da vardır.
MS teşhisi
Günümüzde MS teşhisi, öncelikle beyindeki lezyonları arayan McDonald kriterleri kullanılarak gerçekleştirilir. Doktorlar ve nörologlar ayrıca MS teşhisine yardımcı olmak için MRI’ları, spinal muslukları ve diğer nörolojik muayeneleri kullanır.
Nüfus Riskini Belirlemede Gelişmeler
Kadınların MS geliştirme olasılığının daha yüksek olduğu gözlemi, 19. yüzyılda hastalıkla ilgili ilk çalışmalardan açıkça görülüyordu, ancak gelişmeler bunun olası nedenlerini gösterebildi. Hormonların kişinin MS geliştirmeye yatkınlığını belirlemede rol oynadığı düşünülmektedir.
Östrojen, progesteron, prolaktin ve androjen gibi seks hormonlarının hepsinin hastalığın sıklığı ve seyri üzerinde etkisi olduğu gözlemlenmiştir. Bu hormonlar kadınlarda birçok biyolojik süreci etkiler.
Bu, kadınların MS geliştirmesi için aşağıdakiler de dahil olmak üzere belirli risk faktörlerini açıklayabilir:
- Hamilelik, özellikle daha sonraki yaşamda çocuk sahibi olmak
- Ergenliğe erken başlamak
- Menopoz
MS için bir tedavi olmamasına rağmen, gelecek için umut var. Son 10 yılda, MS’i tedavi etmek ve ilerlemesini yavaşlatmak için birkaç yeni ilaç onaylandı. Otoimmün hastalıkların anlaşılması artıyor ve bilim adamları sürekli olarak yeni tedavi seçenekleri geliştirmek, MS’in nedenini anlamak ve tanı süresini kısaltmak için araştırmalar yapıyor.
MS gibi öngörülemeyen bir hastalıkla yaşamak zor olsa da, yine de güçlü bir yaşam kalitesini koruyabilirsiniz. MS’li çoğu insan normal bir yaşam beklentisine ulaşmayı bekleyebilir.
Sıkça Sorulan Sorular
-
Bilinen ilk multipl skleroz vakası kimdeydi?
King George III’ün torunu Augustus D’Este, multipl sklerozlu ilk hasta olarak yaygın olarak kabul edilmektedir.
-
Nöroloji ne zaman akademik bir alan oldu?
Nöroloji veya beyin bilimi, 1860’larda John Hughlings Jackson’ın beyin ve sinir sistemini incelemek için eksiksiz bir nörolojik yöntem oluşturmasıyla başladı.
-
Doktorlar daha önce MS’in erken semptomlarını nasıl tanımladılar?
Yıllar önce doktorlar, MS’in erken nörolojik semptomlarını belirlemek için “sıcak banyo” testini kullandılar. Sıcaklığın MS hastalarında nörolojik semptomları kötüleştirdiği bilinmektedir. Bu etki Uhthoff’un işareti olarak bilinir. Ancak, 1980’lerde, daha fazla tanısal test kullanıma sunulduğunda, “sıcak banyo” testinin güvenilmez olduğu kanıtlandı.
-
MS’in tedavisi var mı?
MS’in tedavisi yoktur, ancak hastalığın ilerlemesini yavaşlatabilecek tedaviler vardır.