İdrar Kaçırma
İdrar Kaçırma (Stress inkontinans); öksürme, hapşırma, koşma veya ağır kaldırma gibi mesaneye basınç yapan hareket veya aktiviteler yapıldığında olur. İdrar kaçırmanın psikolojik stress ile ilgisi yoktur.
İdrar kaçırma, urge inkontinanstan farklılık gösterir, urge inkontinans mesane kaslarının istemsiz kasılmasından oluşan sıklıkla acil idrar yapma hissiyatı ile birliktedir. İdrar kaçırma kadınlarda erkeklerden çok daha sıktır.
İdrar kaçırma probleminiz var ise utanma hissedebilirisiniz, kendinizi izole edebilirsiniz veya işinizi ve sosyal yaşamınızı özellikle egzersiz ve boş zaman aktivitelerinizi sınırlandırabilirsiniz. Tedavi ile idrar kaçırmanızı düzeltebilir ve iyilik halinizi arttırabilirsiniz.
Belirtiler
Eğer Stress inkontinansınız var ise, aşağıda ki aktiviteleri yaparken idrar kaçırabilirsiniz
- Gülme
- Hapşırma
- Öksürme
- Ayağa kalkma
- Arabadan çıkma
- Ağır birşeyi kaldırma
- Egzersiz
- Cinsel ilişkiye girme
Bu aktiviteleri her yapışınızda idrar kaçırmayabilirsiniz, ancak basınç artışına neden olan her aktivite özellikle mesaneniz dolu iken istemsiz idrar kaçırmanızı daha da kolaylaştıracaktır.
Sebepler
Stress inkontinans, mesaneyi destekleyen (pelvik taban kasları) ve idrarın çıkışını ayarlayan (idrar sfinkteri) kasların zayıflamasıyla oluşur.
Mesane idrarla doldukça genişler. Normalde üretrada (idrarın vucut dışına çıktığı kısa tüp) bulunan kapak benzeri kaslar mesane genişledikçe siz tuvalate gidene kadar idrar kaçırmanızı engellemek için kapalı kalır. Ancak bu kaslar güçsüzleştiğinde, karın ve pelvik kaslarınıza kuvvet uygulayan -bir anlık hapşırma,eğilme,kaldırma,gülme gibi - herhangi bir durum mesanenize basınç yapabilir ve idrar kaçırmaya neden olur.
Pelvik taban kaslarınız ve üriner sfinkteriniz aşağıdakilerden dolayı gücünü yitirmiş olabilir.
Doğum, kadınlarda kötü fonksiyon gösteren pelvik taban kasları veya sfinkterleri doğum sırasında oluşan doku ve sinir hasarından oluşmuş olabilir. Bu hasardan kaynaklanan Stress inkontinans doğumdan hemen sonra veya yıllar sonra oluşabilir.
Arttıran Faktörler
- Kronik öksürme ve hapşırmaya neden olan hastalıklar
- Obezite
- Kronik öksürmeye neden olan sigara içme
- Kafein ve alkolun yoğun tüketimi
- Uzun süreli yüksek eforlu aktiviteler
- Hormonal eksiklik
Riskini Faktörleri
- Yaş: Stress inkontinans yaşlanmanın normal bir parçası olmamasına rağmen, kasların güçsüzleşmesi gibi yaşlanmayla ilişikli fiziksel değişiklikler sizi Stress inkontinansa karşı daha müsait yapabilir. Ancak her yaştan kadında arasıra stress inkontinans oluşabilir.
- Doğum şekli: Doğumun ikinci evresi uzun sürmüş, çok vajinal doğum yapmış kadınlarda ileride stress inkontinans gelişme olasığı daha yüksektir.
- Vücut ağırlığı: Aşırı kilolu veya obez insanlar stress inkontinans olma açısından daha risklidirler. Aşırı kilo alımı karın ve pelvik organlarda ki basıncı arttırmaktadır. Sonuç olarak mesanede ki basınç öksürme veya başka bir kuvvet olmaksızın bile artabilir. Kilo verme Stress inkontinansda düzelmeye neden olabilir.
- Pelvik cerrahi geçirmiş olmak: Kadınlarda histerektomi (rahim alınması) mesane ve üretranın fonksiyon ve desteklerini değiştirebilir ve bu kişilerin stress inkontinans olma ihtimalini arttırabilir. Bu etkiler hemen veya geç dönemde olabilir.
Komplikasyonlar
Stress inkontinansın oluşturduğu güçlükler aşağıdakileri içerebilir.
- Kişisel stress: Eğer günlük aktiviteleriniz sırasında stress inkontinans yaşıyorsanız, bu durumdan kaynaklanan utanma ve stress yaşayabilirsiniz. Bu durum işinize, sosyal aktivitenize, ilişkilerize ve hatta cinsel yaşamınıza engel olabilir. Bazı insanlar ped ve idar kaçırma bezlerine ihtiyaçları oldukları için utanmaktadırlar.
- Mikst (karışık-karma) üriner inkontinans: Mikst inkontinans sık bir durumdur ve hem Stress inkontinans hem de urge inkontinansın –istemsiz mesane kaslarının kasılmasından kaynaklanan idrar kaçırma ( aşırı aktif mesane)- olduğu anlamına gelir.
- Cillte kızarıklık ve tahriş: Devamlı idrar ile temas halinde olan cilt, irite olmaya veya ağrımaya eğilimlidir ve hastalık oluşturabilir. Bu durum nemlendirme bariyerleri veya inkontinas padleri kullanma gibi önlemlerin alınmadığı ağır inkontinasda olmaktadır.
Tanı Testleri
Muayeneniz sırasında dokrotunuz arttıran faktörlerin ipuçlarını arayacaktır.
Muayeneniz muhtemelen aşağıdakileri içerecektir:
- Tıbbi hikaye
- Özellikle karın ve genitallere odaklanmış fiziksel muayene
- Enfeksiyon tanısı için idrar örneği, diğer anormallikler için kanda ki bulgular
- Pelvik sinir sorunları için kısa nörolojik muayene
- Öksürük veya eforla idrar kaçırdığınızın izlemi olan Üriner Stress Test
Mesane Fonksiyonun Testleri
Doktorunuz mesane fonksiyonunuzu değerlendirmek için ürodinami testleri isteyebilir. Test komplike olmamış stress üriner inkontinansı olan veya daha önce ameliyatı,ışın tedavisi, omurilik hastalığı veya ileri seviye şekeri olmayan birçok kadında gerekmemektedir.
Mesane fonksiyon testeleri aşağıda kileri içerebilmektedir.
- İşeme sonrası rezidüel(kalan) idrar miktarının ölçümü: Eğer mesanenizi tamamen boşaltma ile ilgli bir tereddüt var ise, özellikle yaşlıysanız veya daha önce mesane ameliyatı geçirdiyseniz veya şeker hastası iseniz, mesane yeterliliğinizi test etmek gerekebilir. Rezidüel idrarınızı ölçmek için işeme sonrası ince bir tüp (kateter) üretranızdan geçirilerek mesanenize yerleştirilir. Kateter kalan idrarı boşaltır ve miktarı ölçülür. Ya da bir uzman ultrason ile ses dalgaları vasıtasıyla mesanenizi ve içeriğini görüntüleyebilir.
- Mesane basıncı ölçümü: Bazı hastalara özellikle omuriliğin nörolojik hastalıkları olanlara sistometri gerekebilir. Sistometri mesane dolumu sırasında mesanenin ve çevre dokuların basıncının ölçülmesidir. Mesaneyi ılık su ile doldurmak için bir kateter kullanılır. Dolum sırasında stress inkontinansı kontrol etmek için mesane kaçağı test edilir. Bu prosedür mesanenizin boşalması için ne kadar efor gerektiğini gösteren basınç-akım çalışması ile birlikte yapılabilir.
- Mesaneniz fonksiyon halinde iken görüntülerinin oluşturulması: Video ürodinami mesaneniz dolarken ve boşalırken mesane resimlerinin kullanılmasıdır. X ışınında görünen bir boya ile karıştırılmış ılık sıvı görüntüler kaydedilirken kademe kademe mesanenize bir kateter ile verilir. Mesane dolduktan sonra , mesane boşalana kadar işeme sırasında da görüntüleme devam eder
- Sistoskopi: Mesane ve üretranın bir skopi ile değerlendirilmesidir. Çoğu zaman bu işlem muayene sırasında tamamlanabilir.
Tedaviler
Doktorunuz idrar kaçırma epizodlarını azaltmak veya bitirmek için tedavi kombinasyonları önerebilir. Eğer altta yatan veya eklenen idrar yolu enfeksiyonu gibi faktörler saptanırsa, bunlar için de tedavi almanız gerekecektir.
1. Davranış Terapileri
Davranış terapileri stress inkontinans episodlarını azaltma veya bitirmede size yardımcı olabilir. Doktorunuzun size önerebileceği tedaviler aşağıdakiler olabilir;
- Pelvik taban kası egzersizleri: Kegel egzersizleri pelvik taban kaslarınızı ve üriner sfinkterinizi güçlendirir. Doktorunuz veya fizik tedavi uzmanı bu egzersizleri öğrenmenize yardımcı olabilir. Kegel egzersizleri de diğer egzersizler gibi sizin ne kadar düzenli yaptığınıza bağlı olarak işe yarar.
- Sıvı alımı: Doktorunuz gün içinde aldığınız sıvı miktarını ve zamanını önerebilir. Ayrıca doktorunuz alkollü ve kafeinli içeceklerden mesane fonksiyonunuzu nasıl etkilediğini öğrenmeniz için uzak durmanızı önerebilir. Eğer sıvı ayarlaması ve diyetsel iritanlardan uzak durma kaçırmayı belirgin iyileştiriyor ise, sıvı alımı alışkanlıklarınızı değiştirmenin veya alkol ve kafeini bırakmanın kaçırmada ki iyileşmeye deyip deymeyeceğine karar vereceksiniz.
- Sağlıklı yaşam değişiklikleri: Sigarayı bırakma, fazla kiloları verme veya kronik öksürüğü tedavi etme hem stress inkonitinans riskinizi hem de bu şikayetlerinizi azaltacaktır.
- Tuvalete gidiş ayarlaması: Eğer mikst tip idrar kaçırmanız var ise doktorunuz işeme ayarlaması yapabilir (mesane eğitimi). Daha sık idrara çıkma urge idrar kaçırma sıklığını ve ağırlığınızı azaltabilir.
2. Aletler
Kadınlar için stress inkontinansı kontrol etmelerine yardım etme amaçlı özel aletler tasarlanmıştır. Bunlar;
- Vajinal Pesser: İki çıkıntılı halka şeklinde olan ve üretranın her iki kısmına oturan üriner inkontinans için özel pesser doktorunuz veya hemşireniz tarafından yerine yerleştirilir. Mesane tabanınıza destek olarak aktivite sırasında idrar kaçırmanızı engeller özellikle de mesaneniz sarkmış ise. Eğer cerrahiden uzak duruyor iseniz iyi bir şeçimdir. Pesser rutin çıkarma ve temizleme gerektirmektedir. Pesserler çoğunlukla pelvik organ sarkması olanlarda kullanılmaktadır.
- Üretral insertler: Bu küçük tampon benzeri tek kullanımlık alet kaçırmayı engellemek için üretraya yerleştirilir ve bir bariyer gibi davranır. Çoğu zaman belirli bir aktivite sırasında inkontinansı engellemek için kullanılır ancak tüm gün boyunca da kullanılabilir. Üretral insertler sadece özel vakalarda kullanılır.
3. Cerrahi
Stress inkontinansı tedavi etmek için yapılan cerrahi girişimler sfinkter kapanışını iyileştirmek veya mesane boynunu desteklemek için yapılır. Cerrahi seçenekler aşağıda kileri içerir;
- Enjekte edilebilen hacim arttıran ajanlar: Sentetik polisakkaritler veya jeller üretranın üst kısmı etrafında ki dokulara enjekte edilebilir. Bu materyaller üretra etrafında ki alanın hacimce artmasını sağlar, sfinkterin kapanma kapasitesini arttırır. Bu girişim görece olarak non-invazif olduğundan diğer cerrahi seçenekler öncesinde düşünmek uygun olabilir. Ancak bu kalıcı bir düzeltme değildir. Birçok insan için birden fazla enjeksiyon gerekmektedir.
- Retropubik kolposuspansiyon: Bu laparoskopik veya açık ameliyatla yapılan cerrahi prosedür, mesane etrafında ki dokunun ve üretranın üst kısmının kaldırılması ve desteklenmesi için bağlara veya kemiğe dikişler eklenmesidir. Bu çoğu zaman, stress inkontinansıyla birlikte mesane sarkması da olan kadınlarda diğer prosedürlerle birlikte kullanılır.
- Askı prosedürü: Bu stress üriner inkontinansı olan kadılarda en sık kullanılan yöntemdir.Bu prosedürde, cerrah üretrayı desteklemesi için askı veya yatak oluşturma amaçlı kişinin kendi dokusunu, sentetik materyali (meş) veya hayvan veya donör dokusunu kullanır. Askılar ayrıca sfinkter kaçağı olan erkeklerde de kullanılmaktadır. Meş askı kullanılarak stress inkontinansı olan erkeklerde belirtilerin gerilemesini sağlayabilir.
4. Hayat tarzı ve ev çözümleri
Sağlıklı hayat tarzı uygulamaları stress inkontinans belirtilerini azaltabilir. Bunlar;
- Fazla kilodan kurtulma: Eğer aşırı kilolu iseniz - vücut kitle endeksiniz 25 veya daha üzerindeyse- fazla kilolardan kurtulmak mesane ve pelvik taban kaslarınızda ki basıncı azaltacaktır. Orta miktarda kilo verme stress inkontinansınızı belirgin iyileştirebilir. Kilo verme konusunda rehberliği için doktorunuzla konuşun.
- Diyetinize lif ekleyin: Eğer kronik kabızlık idrar kaçırmanızı arttırıyor ise , barsak hareketlerini yumuşak ve düzenli tutmak pelvik taban kaslarınızda ki gerginliği azaltacaktır. Kabızlıktan kurtulmak veya engellemek için tam tahıl, bakliyat, meyva ve sebze gibi lifli gidalar yemeye çalışın.
- Mesanenizi irite edebilecek yiyecek ve içeceklerden kaçının: Eğer mikst inkontinansınız var ise ve kahve veya çay idrar yapmanızı ve kaçırmanızı arttırıyor ise, bu içeceklerden uzak durun, özellikle de kaçırma nedeniyle rahatsız olmak istemediğiniz günlerde.
- Sigara içmeyin: Sigara stress inkontinansı arttırabilen ağır kronik öksürüğe neden olabilir. Ayrıca sigara aşırı aktif mesane riskini arttırdığı düşünülen oksijen taşıma kapasitesinde ki düşme ile de ilişiklidir. Ayrıca sigara mesane kanseri ile ilişiklidir.