"Sağlam kafa sağlam vücutta bulunur" sözü Atatürk'e mi ait?
1938 yılından itibaren resmi bayram olarak kutlanan 19 Mayıs, "Sağlam kafa sağlam vücutta bulunur" özdeyişiyle özdeşleşmiş gibidir. Resmi ideoloji bu özdeyişi Atatürk'e izafe etmeye çalışır. Halbuki bu söz Atatürk'e ait değildir.
ilk defa Latin yazarı Juvenal'in (Juvenalis) eserinde geçen bu sözün aslı şöyledir: "Orandum est ut sit mons sana in corpore sano." Tercümesi ise şöyle: "Sağlam bir bedende sağlıkli, bir kafa vermesi için Tanrı'ya dua etmelisin." Yani aslında yine dini bir anlamı olduğu gözden kaçmaz bu sözün.
"Sağlam kafa sağlam vücutta bulunur" sözünün, Atatürk'ün sağlığında, en yakın arkadaşları tarafından bile ona atıfta bulunmadan kullanıldığını görüyoruz. Nitekim devrin başvekili Celal Bayar 1937'de yaptığı bir konuşmada bu sözü "bir Türk atasözü" olarak aktarmıştır, üstelik de farklı şekilde. Bayar'ın "Salim bir kafa ancak sağlam bir vücutta olabilir" ibaresiyle aktardığı atasözünün, değiştirilmiş varyantından daha anlamlı olduğu gözden kaçmamaktadır. "Salim" kafa, selamete ermiş, kurtulmuş, özgür kafa anlamındadır ve burada kastedilen elbette ismet Özel'in bir yazısında değindiği gibi anatomik bir sağlamlık değil, zihnen salim olmak, eskilerin deyişiyle "akl-i selim" üzre bulunmaktır.
Dolayısıyla bu atasözünün hem anlamı bozulmuş, hem de Juvenal'in iken Atatürk'e mal edilmiştir. (Böylece 18 asır'lık kadim bir söz yüzyıllar geçtikten sonra Anadolu'da hatırlanmıştır.) Nitekim 21 Mayıs 1940 tarihli Yedigün dergisinde bu sözün "Sağlam dimağ sağlam vücutta bulunur" şeklinde dile getirildiğini görürüz. Velhasıl, Juvenal asırlar ötesinden
bu romalı prensibini sahiplenen resmi ideolojimize göz kırpmaktadır.
Alıntı bilgidir