D“Dolly”nin doğuşu Ian Wilmut’u ünlü ve kötü şöhretli yaptı. Halkın, olgun hücrelerden klonlanmış memelinin varlığını Şubat 1997’de öğrendiğinden bu yana, Temmuz 1996’da doğan “entelektüel babalar” ilgi odağı oldu: Bazıları İngiliz embriyologlar Ian Wilmut ve Keith Campbell’ı buluşlarından dolayı kutladılar. diğerleri onları tabuları yıkmakla suçladı. Hatta medya “Nazi fırtınasındaki klon koyunları” bile haber yaptı.
Hücre nükleer transferi kavramı, 1930’ların sonlarında Alman doktor ve zoolog Hans Spemann tarafından icat edildi. Yaklaşık 60 yıl sonra ABD’li şarkıcı Dolly Parton sansasyon yarattı çünkü İngiliz araştırmacılar deneylerinde meme hücrelerinden yani olgun hücrelerden elde edilen genetik materyali kullandılar.
“Dolly” yöntemiyle biyolojideki bir dogmayı yıkmayı başardılar. Nature dergisindeki yayınlarının başlığına göre, aslında “cenin ve yetişkin memeli hücrelerinden yaşayabilir yavrular elde etmeyi” başarmışlardı. Bunun için yaratıcıları bir yandan hakarete uğradı, ama aynı zamanda Wilmut’un tek başına aldığı Paul Ehrlich ve Ludwig Darmstaedter Ödülleri de dahil olmak üzere ödüllerle onurlandırıldılar. Edinburgh Üniversitesi’nin duyurduğu gibi, 10 Eylül 2023 Pazar günü Ian Wilmut 79 yaşında öldü. İnsanları kopyalamak gibi bir arzusu olmadığını hayatı boyunca kendisi açıkça belirtti.
1944 doğumlu Wilmut, önce Nottingham Üniversitesi’nde tarım okudu, daha sonra profesörlerden ilham alarak biyolojiye yöneldi. Doktorasını Cambridge’de domuz spermasının dondurulması üzerine yaptı ve ilk ününü donmuş buzağı “Frostie” ile kazandı.
Edinburg Üniversitesi Roslin Enstitüsü’nde koyunlar üzerinde deneylerine devam etti. Tracy başladı ve 1995’te sıra Meg ve Morgan’a geldi. Daha sonra Taffy ve Tweed ile Cedric, Cyril, Cecil ve Tuppence dörtlüsü onu takip etti. Ve elbette Dolly’den bir yıl sonra doğan Polly de nükleer bir klon ama aynı zamanda genetiği değiştirilmiş.
Bir zamanlar koyunlarla başlayan şey uluslararası bir hayvanat bahçesine dönüştü: köpekler, kediler, sığırlar ve atlar artık klonlanıyor ve nesli tükenme tehlikesiyle karşı karşıya olan hayvanlar da klonlanıyor. Bazı araştırmacılar, geliştirilmiş prosedürler sayesinde mamutu eninde sonunda geri getirmenin mümkün olacağına inanıyor.
Birkaç yıl sonra Ian Wilmut üreme klonlamasından tamamen uzaklaştı ve terapötik klonlamaya yöneldi: 2006 yılında Edinburgh Üniversitesi’ndeki MRC Rejeneratif Tıp Merkezi’nin kurucu müdürü oldu.
2005 yılının başında, sorumlu İngiliz denetim otoritesinden araştırma amacıyla insan embriyolarını klonlamak için bir lisans aldı. Wilmut aslında bu izni Londra’daki Psikiyatri Enstitüsü’nden Christopher Shaw ile birlikte tedavi edilemez sinir hastalığı ALS de dahil olmak üzere motor nöron hastalıklarının nedenlerini araştırmak için kullanmak istiyordu.
Ancak şimdi “uyarılmış pluripotent kök hücrelerle”, yani gençlik çalışmalarına geri dönen tamamen farklılaşmış hücrelerle çalışmayı tercih etti. Japon bilim adamı ve daha sonra Nobel Ödülü sahibi Shinya Yamanaka tarafından geliştirilen bir süreç.
Parkinson hastalığıyla ilgili araştırma
2007 yılında Kraliçe II. Elizabeth tarafından Şövalye Lisansı olarak atandı. Ancak ne unvanı ne de 2011’deki emekliliği, Sir Ian Wilmut’u hücre yeniden programlamasının moleküler mekanizmalarını araştırmaya devam etmekten ve mümkünse geliştirmekten alıkoymadı.
Wilmut, 2018 yılında kendisine Parkinson hastalığı tanısı konmasıyla bu nörodejeneratif hastalığa da güçlü bir ilgi duydu ve yeni tedavilerin klinik denemelerini ilerleten bir araştırma girişimini destekledi. Kendi temel araştırmasının aynı zamanda alanı ilerletebileceğinin de farkındaydı. Ancak kendisi artık kök hücre araştırmalarının sonuçlarından yararlanamayacak.
Edinburgh Üniversitesi rektörü ve rektör yardımcısı Peter Mathieson, ölüm ilanında onu “bilim dünyasının titanı” olarak övdü. Wilmut’un deneyleri “o dönemde bilimsel düşünceyi değiştirdi.” Bu değişimin popüler sembolü Edinburg’daki Ulusal Müze’de görülüyor: Bir vitrinin içine tıkılmış Dolly, hâlâ ziyaretçiler için bir mıknatıs.
Dolly’nin doğumundan on yıl sonra Wilmut, önemli deneyleri kendisinin yürütmediğini, yalnızca koordine ettiğini itiraf etti: Kredinin üçte ikisinin Keith Campbell’a atfedilmesi gerekiyordu. 1999’da profesör olarak Nottingham Üniversitesi’ne taşındı ve 2012’de öldü.