Pusulanın iğnesi nereyi ve nasıl gösterir? Pusulanın iğnesinin eğilmesi nasıl gerçekleşir, nasıl işlev görür, hakkında bilgi.
Pusulanın İğnesi Nereyi Gösterir?
Magnetik pusula iğnesi kuzeyi gösterir. İğne aynı zamanda eğilir, yani bir ipin ucuna asıldığı zaman genellikle bir ucu aşağı doğru bakar. Bundan başka iğnenin eğikliği de dünya üzerinde bulunduğu yere göre değişir. Magnetik kutuplarda iğne bir ucu üzerinde durur. Ekvatorda yataydır. Acaba bu neden?
Çok başarılı bir ingiliz doktoru ve aynı zamanda Kraliçe Elizabeth’in tıp danışmanı olan William Gilbert (1544-1603) bunun cevabını bulmuştur. Mıknatıs taşı dediğimiz, mıknatıs özelliği gösteren kaya parçasından dünyanın küçük bir modelini yaptı. Bu modele «küçük dünya» anlamına gelen terrella adını verdi ve bunun üzerine birtakım küçük demir iğneler yerleştirdi. Sonra da büyük buluşunu yaptı. İğnelerin duruşu tamamen pusula iğnesininki gibiydi, iğneler, sadece mıknatıs taşının kuzey kutbunu göstermekle kalmıyor, tıpkı dünya yüzeyi üzerindeki pusula iğnesinin yaptığı gibi, farklı yerlerde değişik açılar altında eğik bir durum alıyordu.
Böylece Gilbert, dünyanın da, magnetik kutupları coğrafî kuzey ve güney kutuplarının yakınında olan bir mıknatıs olduğunu gösterebilmişti. Aynı zamanda pusula iğnelerinin, dünyanın çevresinde, magnetik kutuplar arasındaki magnetik etki çizgilerini (magnetik kuvvet çizgilerini) izlediğini de kanıtlamıştı. Genel olarak, tanındığı adıyla Colchesterli Gilbert, 1600 yılında yayınladığı De Magnete (Mıknatıs hakkında) adlı kitabında bu düşüncelerini açıklamıştır. Bu, onun mıknatıslar üzerindeki tek buluşu değildir. Örneğin, magnetizmayla elektrik arasında bağlantı olduğunu da düşünmüştür.
Gilbert’in mıknatıs taşından dünya modeli üzerindeki iğneler, tıpkı dünya yüzeyi üzerindeki pusula iğnesinin yaptığı gibi değişik açılar altında eğik bir durum almıştı. Böylece W. Gilbert, Kraliçe Elizabeth’e dünyanın da bir dev mıknatıs olduğunu ispat edebilmiştir