Zatürre (pnömoni) hastalığı nedir?
Pnömoni olarak da bilinen zatürre, bir veya her iki akciğerde hava keseciklerini enfekte eden bir enfeksiyon sonucu ortaya çıkmaktadır. Hava kesesi, sıvı veya suyla (pürülan materyal) dolabilmekte, bu da balgam, ateş, titreme ve solunum zorluğuyla beraber şiddetli öksürüğe neden olabilmektedir. Bakteriler, virüsler ve mantarlar da dâhil olmak üzere çeşitli organizmalar zatürreye sebebiyet verebilmektedir.
Zatürrenin durumu, hafif ile hayatı tehdit eden ciddiyet derecesinde değişebilmektedir. Bebekler, küçük çocuklar, 65 yaşından büyükler ve sağlık sorunları yaşayanlar ya da bağışıklık sistemi zayıflamış olan insanlar için zatürre daha ciddi bir hal alabilmektedir. (1)
Zatürrenin (pnömoni) Belirtileri
Zatürre başlangıcı ve belirtileri 24 ya da 48 saat içinde birdenbire ortaya çıkabilmektedir. Aynı şekilde, belirtiler birkaç gün içinde yavaş yavaş da oluşabilmektedir.
Zatürre nasıl anlaşılır? Ortak zatürre belirtileri şunları içermektedir:
- Öksürük – kuru olabilir ya da kalın sarı, yeşil, kahverengi veya kan lekeli mukus (balgam) üretebilir.
- Nefes darlığı – nefesiniz hızlı ve sığ olabilir, dinlenirken bile nefes darlığı hissedebilirsiniz.
- Artan kalp hızı atışı
- Genel olarak iyi hissetmemek
- Terleme ve titreme
- İştah kaybı
- Göğüs ağrısı – nefes alırken veya öksürürken daha da kötüleşir. (2)
Zatürrenin (pnömoni) Nedenleri
Zatürre neden olur? Zatürre ya pnömoni, soğuk algınlığı veya grip virüsü ile tetiklenebilir, bu da mikropların alveollere erişmesini sağlar. Pnömoniye neden olabilecek mikroorganizmaların bazıları şunları içerir:
Bakteriler: Belirtiler pas veya yeşil renkli balgam içerir. Her yaştan insan bu bakterilerden etkilenebilir, ancak hassas gruplar arasında bebekler, yaşlılar, alkol bağımlıları ve ameliyattan yeni çıkanlar ya da diğer hastalıklarla (akciğer hastalığı gibi) mücadele edenler bulunmaktadır.
Virüsler: Belirtiler şiddetli gribe benzemektedir. Pnömoni vakalarının yaklaşık yüzde 50’sinin viral enfeksiyonlardan kaynaklandığı düşünülmektedir.
Mycoplasma (özel bir bakteri türü): Belirtiler beyaz balgam, bulantı ve kusmayı içerebilir. Mikoplazma organizmalarının neden olduğu pnömoni genellikle hafiftir ancak iyileşme süresi daha uzundur. (3)
Kimler zatürre riski altındadır?
- Bebekler ve çok küçük yaştaki çocuklar, özellikle erken doğan veya kalp ya da akciğer problemi (doğum kusurlarından), lösemi veya bağışıklık sistemini zayıf durumda bebekler
- 65 yaşından büyük insanlar
- Astım, kistik fibroz, kronik obstrüktif akciğer rahatsızlığı (KOAH, bazen amfizem) veya başka bir akciğer rahatsızlığı olan kişiler.
- HIV gibi bir hastalıktan veya bağışıklık sistemini baskılayan ilaçları kullanma nedeniyle oluşan (örn. bir organ nakli veya kanser için kemoterapiden sonra) zayıflamış bir bağışıklık sistemine sahip insanlar
- Kalp, böbrek veya karaciğer hastalığı olan insanlar
- Sigara içen insanlar (4)
Zatürrenin (pnömoni) Tedavisi
Zatürre nasıl geçer? Zatürrenin tedavisi türüne ve şiddetine bağlı olarak değişmektedir. Viral zatürre, dinleme ve bol bol sıvı tüketimi ile tedavi edilir. Bakteriyel zatürre de ise genellikle antibiyotiklerle tedavi uygulanır. Mantar nedeniyle zatürre durumunda antifungal ilaçlarla iyileşme sağlanır.
Ateşi düşüren, ağrıyı azaltan ve öksürüğü bastıran ilaçlar da tedavilere dâhil edilmektedir. Buna ek olarak, dinlenmek, bol su içmek ve uykuya ağırlık vermek oldukça önemlidir.
Semptomlar kötüleştiğinde ya da bağışıklık sistemi zayıf olan hastalarda hastanede tedavi uygulanmaktadır. Hastanede yatan hastalar genellikle intravenöz antibiyotikler ile tedavi edilmektedir. Çoğu zaman tedavi süresince oksijen desteği de sağlanmaktadır. (5)
Zatürre ameliyatı: Torakotomi, pnömoni için standart cerrahi yöntemdir. Genel anestezi ve göğüs açma uygulanarak akciğerlerin görüntülenmesi sağlanır. Bu işlem cerrahın ölü veya hasar gören akciğer dokusunu çıkarmasına yardımcı olur. Ağır vakalarda akciğerin tüm lobu alınır. Buna işleme ise lobektomi denir. Kalan sağlıklı akciğer dokusu kaldırılan dokuyu telafi etmek için ameliyattan sonra tekrar genişler.
Göğüs tüpleri, enfekte plevral sıvıları boşaltmak için kullanılır. Zatürre veya apseler için tüplere genellikle ihtiyaç duyulmaz. Tüpler hastaya lokal anestetik verildikten sonra yerleştirilir. 2-4 gün yerinde kalırlar ve bir hızlı harekette çıkarılırlar. (6)
Zatürre için hangi doktora gidilir: Zatürreyi aile hekimleri, çocuk doktorları, iç hastalıkları uzmanları, bulaşıcı hastalıklar uzmanları ve akciğer hastalıkları uzmanları teşhis ve tedavi edebilmektedir. (7)
Zatürreye (pnömoni) Ne İyi Gelir?
Zatürre bitkisel tedavisi
Sarımsak: Sarımsak vücut için çok ısıtıcı bir bitkidir ve bu nedenle vücut ısısını düşürmeye yardımcı olur. Kötü bir nefes bırakmasına rağmen, göğüs ve akciğerleri temizlemede son derece etkilidir. (8)
Fesleğen ve karabiber: Bunların her ikisi de birlikte alındığında tıkanıklığı gidermek için harikalar yaratır.
Çam yağı: Göğüs ağrısını gidermeye yardımcı olur ve nefes almayı kolaylaştırır.
Potasyum: Pnömoni sırasında, akciğerlere yapılan hasar nedeniyle potasyumun iyi miktarda alınması gereklidir.
Limon: Limon C vitamini bakımından zengindir ve bağışıklık sistemini arttırır.
Susam: Bu tohumların doğal balgam söktürücü olduğu bilinmektedir. Mukus ve tıkanıklık konusunda yardımcı olurlar.
Çay: Siyah çay zatürrede iyileşme sağlamak için oldukça faydalı bir çaydır. (9)
Acı biber: Acı biber hem kapsaisin hem de beta-karoten maddelerini içermektedir. Bu maddeler nedeniyle acı biber mukusu temizlemeye yardımcı olmaktadır.
Zatürre evde tedavi yöntemleri
Zatürreye neden olan mikroplardan kurtulmak için kanıtlanmış alternatif tedaviler bulunmamaktadır. Bununla birlikte, belirtilere yardımcı olan bazı evde tedavi yöntemleri olabilir. Bunlar daha da fazla hasta hissetmemenize yardımcı olabilir.
Evde tedavi yöntemleri arasında şunlar bulunur: (13)
- Ne kadar çok dinlenilirse vücudun enfeksiyonlarla savaşma olasılığı o kadar artmaktadır. Dinlenmek zatürreyi iyileştirmeye oldukça yardımcı olmaktadır.
- Bol miktarda sıvı tüketilmelidir. Sıvılar vücudu sulu tutmakta ve akciğerlerindeki mukusun gevşemesine yardımcı olmaktadır. Su, sıcak çay ve açık çorbaları deneyebilirsiniz.
- Sigara içiyorsanız sigara içmeyi bırakmaya çalışın. Duman belirtilerinizi daha da kötüleştirebilir. Sigara, gelecekte pnömoni ve diğer akciğer sorunları geliştirme riskinizi de artırır. Ayrıca şöminelerden veya havanın temizlenemeyeceği diğer alanlardan da kaçınmalısınız.
- Belirtileriniz kaybolana kadar okuldan uzak ve evde kalmaya çalışın. Bu genelde ateşiniz düşmesi ve artık mukus öksürmemeniz anlamına gelmektedir. Okula geri dönmeniz veya çalışmanız için doktorunuza danışın.
- Cildinizi temizlemek ve nefes almanızı kolaylaştırmak için serin duman nemlendiricisi kullanın veya sıcak bir banyo yapın. (14)
Buhar banyosu: Bir kova suya biraz sıcak su doldurun ve çay ağacı, lavanta, kafur veya okaliptüs gibi herhangi bir uçucu yağdan birkaç damla damlatın. Banyo kapısını kapatın ve kafanızı havluyla örterek buharı teneffüs edin.
Gargara: Tuzlu su ile günde en az 3 defa gargara yapın. Solunum yollarını temizlemenize yardımcı olur ve göğsünüzü herhangi bir öksürükten arındırır. (15)
Diyet
C Vitamini: C vitamini, bir antioksidandır ve vücudun zehirli radikallerinin uzaklaştırılmasına yardımcı olan biyo flavonoidlerin vücuda almasına yardımcı olur. C vitamininin yeterli miktarda alınması, pnömoninin tedavisine ve evde iyileştirilmesine yardımcı olur.
Bektaşi üzümü, brokoli, brüksel lahanası, portakal, kekik, maydanoz, karanfil, biber, limon, kuru kişniş, frenküzümü, kırmızı lahana, güneşte kurutulmuş domates, safran, kuru fesleğen, kurutulmuş biberiye C vitamini bakımından zengindir ve evde pnömoni ile mücadelede özgürce kullanılabilir.
A vitamini takviyeleri: A vitamini, hasar gören pulmoner dokuları yenilerken iyileşme sürecini hızlandırır. Havuç, papaya, ıspanak gibi yeşil yapraklı sebzeler zengin A Vitamini kaynaklarıdır ve iyileşme sürecinin hızlandırılmasında önerilir.
E vitamini takviyeleri: Vitamin E takviyeleri, hücresel düzeyde toksik radikallere bağlı bozulmayı önlemeye yardımcı olur. E vitamini bakımından zengin gıdalar pnömoni ile mücadele olarak diyet içerisine dâhil edilmelidir. E vitaminleri, çinko ve selenyum takviyeleri ile birleştirildiğinde de vücut bağışıklığını güçlendirmektedir. (16)