|Paylaş|


|Tweet|
İspanya İç Savaşı başladıktan sonra İspanya için hiçbir şey eskisi gibi olmamış ve ne yazık ki karanlık bir dönem başlamıştı.Bu yazımızda ispanya iç savaşının nasıl başladığını nedenlerini ve sonuçlarını bulabileceksiniz.
Temmuz 1936 günü Fas’ın Ispanya’ya bağlı bölümünde görevli General M o rat o. Halk Cephesi hükümetinin başbakanı Cesares Quiroga tarafından uyarıldığında iş işten geçmişti. Darbeci subaylar ihbar edileceklerini anladıklarında, 18 Temmuz olarak belirledikleri isyan tarihini bir gün öne çekmişlerdi. Madrid’ten gelen, ‘İsyancıların şefi Teğmen Segtıi’yi tutuklayın emri, hiçbir zaman uygulanamayacaktı ve bu emrin yerine getirilmemesi, İspanya’yı sadece bir iç savaşa değil, aynı zamanda, yaklaşık 40 yıl sürecek olan bir karanlığa mahkum edecekti.
O gün öğlene doğru. Teğmen Segui, Doğu Ordusu Komutanı General Romares’i tutuklayacak ve hükümete bağlı diğer yandaşlarıyla birlikte kurşuna dizecekti. Akşama doğru. Ispanya’nın Afrika’daki toprakları tamamen isyancıların kontroliindeydi. İspanya halkı, darbeyi Kanarya Adaları’nda bulunan General Fransisco Franco’nun ağzından duydu: “Ordu, İspanya’da düzeni sağlamaya karar vermiştir.”
Fakat General Francoyine de işini sağlama almış, isyancıların Hava Kuvvetlerine güvensizliği nedeniyle İngiltere’den kiralanan bir uçakla kıta Afrika’sına iki gün sonra, 19 Temmuzda gelinmişti. Uçağın pilotuna, kendini karşılayan subaylar arasında yakından tanıdığı ve güvendiği subayları gördükten sonra ‘dur’ emrini vermişti.
Aslında beş ay önce yapılan seçimleri Halk Cephesinin kazanmasıyla tırmanan şiddet ortamında, darbe kimse için sürpriz değildi. Sosyalistler, Stalin yanlısı komünistler, troçkistler, liberal cumhuriyetçiler, Ispanya’nın farklı bölgelerinde özerkliği savunan yerel gruplar, laik buıjuva kesimler, Şubat ayındaki seçimlere, Halk Cephesi bayrağı altında birleşerek katılmış ve az farkla da olsa İspanya meclisi Cortes’te çoğunluğu ele geçirmişlerdi. Karşı tarafta ise kralcılar, faşistler, büyük toprak sahipleri, giderek artan grevlerden rahatsız olan patronlar, Katolik Kilisesi ve ordunun büyük bir çoğunluğu vardı.
Seçimden sonra, her iki cephe de giderek daha fazla kutuplaştı. Siyasi cinayetler birbirini izledi. Bardağı taşıran son damla ise 12 Temmuz gecesi anti-faşist bir polis memurunun öldürülmesi oldu. Birkaç saat içinde misilleme geldi. Bu kez namluların hedefi, monarşisi partinin lideri Calvo Stelo idi. Her iki cenaze de 14 Temmuz’da aynı mezarlıkta toprağa verildi ve hemen ardından hükümet yanlısı polislerle faşist milisler, Madrid sokaklarında çatışmaya başladılar. Günün bilançosu 4 ölüydü.
Uluslararası arenadaki siyasi konjonktür de, ülke içindekinden farksızdı. Hitler Almanya’sı ile Mussolini İtalya’sı hızla yeni bir savaşa hazırlanıyor, bütün Avrupa silahlanıyordu. Darbeciler daha eyleme geçmeden Almanya ve İtalya ile ilişki kurmuş ve destek sözü almışlardı. 1931 yılında kurulan ‘İkinci Cumhuriyet’in fazla yaşama şansı yoktu.
Afrika’da başlayan ayaklanma hızla ülke içine yayılmış, bütün Ispanya bir anda kan gölüne dönmüştü. Her kent ve kasabadan hatta köylerden silah sesleri yükseliyordu. Nesillerden beri birikmiş olan sınıfsal, etnik, siyasi ve ailevi kinler bir anda boşanmış, Ispanya topraklarının her kesimi iki cepheye bölünmüştü.
Darbeciler, ağır silahlarının avantajını kullanıyordu. Hükümetteki liberaller, ayaklanma günü halkı silahlandırmayı reddederek darbecilere çok değerli bir fırsat tanıdılar. Ertesi gün halka silah dağıtılmaya başlanmıştı; fakat birçok kent Franco taraftarlarının elindeydi. Başkent Mad- rid’te durum sakindi; ancak özellikle Barselona’da yoğun çatışmalar yaşanıyordu.
Katalan milliyetçiliğinin başkenti ve anarko-sendikalistlerin kalesi sayılan Barselona, iki gün süren barikat savaşlarının sonunda, darbecileri püskürtmüştü. Madrid’te ise yaklaşık 10 bin kişilik bir kalabalık, isyancılann elindeki garnizonu ele geçirdi.
Donanma ve Hava Kuvvetle- ri’nin önemli bir bölümü hâlâ hükümete bağlıydı. Çoğu işçi kökenli olan bahriyeliler, konseyler kurarak subaylara baş kaldırdılar. Ispanya Deniz Kuvvetlerindeki subayların yaklaşık dörtte üçü bir gece içinde, astları tarafından öldürüldü. Her iki taraf da, kısa bir süre içinde zafere ulaşamayacağını anlamıştı.
isyancılar kendi kontrolleri altındaki topraklarda, ‘milli bölge’ kurdular; Hitler ve Mussoli- ni’ye temsilciler gönderdiler. Fransa’da, iktidardaki Halk Cephesi hükümeti Ispanyol cumhuriyetçilerine destek vermeyi kararlaştırdı. Donanma ve Hava Kuvvetlerinden mahrum kalan Fran- co’nun, Afrika’daki seçkin birlikleri bir an önce Ispanya’ya geçirmesi gerekiyordu. İmdadına Hit- ler yetişti. Almanların Junkers-52 uçakları ilk hava köprülerinden birini kurarak Fas garnizonlarını Ispanya’ya taşıdılar.
Ingiltere’de iktidarda olan muhafazakar Chamberlain hükümeti ise, Ispanya’daki iç savaşın bütün kıtada beklenen yeni dünya savaşının tetikleyicisi olmasından endişe duyuyordu. Bu nedenle Fransa’daki Leon Blum hükümetine de baskı yaparak, Almanya ve İtalya’nın da imzalayacağı bir tarafsızlık antlaşması hazırladı. Sovyetler Birliği’nin katılmadığı bu antlaşma çerçevesinde, ademi müdahale komitesi kuruldu. Fransa, Ispanyol cumhuriyetçilerine verdiği desteği kesti. Ingiliz ve Fransız gemileri Ispanya’ya gidecek yardım malzemelerini engellemek için Ispanyol sularında devriye gezerken, Almanya ve İtalya, faşistlere her türlü desteği sağlıyordu.
Ambargo etkisini göstermeye başlamıştı. Birçok cephede Ispanyol cumhuriyetçileri çok ciddi yiyecek, ilaç ve mühimmat sıkıntısı çekiyorlardı. Italyan ve Alman uçakları, faşistlerin saflarında bizzat bombardımana katılıyor, Italyan ordusunda asker olan on binlerce gönüllü, Franco saflann- da savaşmak için Ispanya’ya gidiyordu. Bu gönüllülerin sayısı iç savaş boyunca, 50 bine kadar yükseldi. İkinci Dünya Savaşı’na hazırlanan Almanya, Ispanya’da yeni savaş gücünü deneme fırsatı buluyordu.
Sovyetler Birliği tarafsızlık antlaşmasını tanımayacağını ve İspanyol cumhuriyetçilerine yardım edeceğini açıkça ilan etti. Fakat bu yardımın bedeli, anti-fa- şist güçlerin bölünmesi olacaktı. Moskova güdümlü Ispanya Komünist Partisi hedefini, cumhuriyetin korunması olarak belirlemişti. Oysa İspanyol anarşist ve troçkistleri, gelişmeleri bir devrimin başlangıcı olarak görüyor, bu çerçevede kendi denetimleri altındaki bölgelerde buna uygun iktidar biçimleri oluşturmaya çalışıyorlardı.
Sovyet yardımı sayesinde güç kazanan Ispanya Komünist Partisi, bütün anti-faşist güçlerin, merkezi bir Halk Ordusu bayrağı altında birleşmesi konusunda diğer cumhuriyetçi gruplarla anlaşmaya varınca, iç savaş içinde ’iç savaş’ yaşandı. Anarşist ve troçkist- ler, müttefikleri tarafından silah- sızlandınlmaya ve merkezi ordunun otoritesi altına girmeleri için zorlanmaya başlandılar.
İtalya ve Almanya’nın desteğiyle güç kazanan faşistlerin hedefi Madrid’ti. Cumhuriyetçi hükümet kenti terketmiş, moral ve fiziki üstünlük faşistlerin eline geçmişti. Buna rağmen, direniş kararı alındı. Çatışmalar sokak sokak değil, ev ev yapılıyordu. Alman ve Italyan uçakları da kentin bombalanmasına katılıyordu. Madrid’te ise açlık kol gezmeye başlamıştı. Soğuk, açlık ve hastalık faşist kurşunlarından daha fazla kayıba neden oluyordu. Cumhuriyetçilerin imdadına ‘Uluslararası . Tugay’ yetişti. Madrid’i savunmaya koşan üç bin kişilik gönüllü birliği, kentin direniş gücünü artırdı. Fakat, bu birliğin iki bini 48 saat içinde ya ölmüş ya da yaralanmıştı.
Cumhuriyetçiler, ‘No pasaran’ diye haykırıyordu, General Franco ise kısa bir süre içinde Madrid Katedrali’nde ayine katılacağını söylüyordu.
Başkentin savunmasına koşanlar arasında Saragoza’dan üç bin kişilik bir birlikle gelen ünlü anarşist lider Buenaventura Du- rutti de vardı. Durutti, Madrid’i savunurken tartışmalı bir biçimde öldü. Fakat General Franco’yu kutlamak için Madrid’e gönderilen telgrafları, faşistler değil cumhuriyetçiler okudu.
Madrid’in düşmesinden umudu kesen faşistler, dikkatlerini diğer cephelere yönelttiler. Çatışmalar, özellikle Asturya ve Bask bölgelerinde yoğunlaştı. Guerni- ca, Alman uçakları tarafından yerle bir edildi. Zaman zaman başarılı saldırılar düzenlense de, cumhuriyetçiler esas olarak hep savunma pozisyonundaydılar.
1938 Nisan ında Franco kuvvetleri cumhuriyetçilerin elindeki toprakları ikiye bölmeyi başarmıştı. Stalin’in, Hitler’le saldırmazlık paktı imzalamasından sonra Moskova’dan gelen yardımlar da ciddi ölçüde azalmaya başladı. Aynı yılın sonlarına doğru, Franco kuvvetlerinin zaferi netleşmeye başladı. Kasım ayında ‘Uluslararası Tugay’ dağıtıldı ve gönüllüler ülkelerine gönderildiler. Ocak 1939’da Barselona düştü. Mart sonunda ise, General Franco’nun birlikleri Madrid’e giriyordu. Dünya yeni bir savaşa başlarken, Ispanya’da iç savaş bitmiş, 1975 yılında General Franco’nun ölümüne kadar sürecek olan karanlık bir dönem başlamıştı.
KAYNAK:POPÜLER TARİH