Çocuklarda İhtiyaçlar Hiyerarşisi ve Önemi
Çocuklara nasıl bakılması gerektiğine ve sağlıklı gelişimlerine dair birçok teori vardır. Bu özel gelişim modellerinden biri de Maslow’un insan ihtiyaçları teorisidir. Başlangıçta psikolog Abraham Maslow tarafından oluşturulan beş temel aşamaya dayanan bu hiyerarşi; ebeveynlere ve öğretmenlere, çocuklarda ihtiyaçlar hiyerarşisi ve önemini anlamalarında yardımcı olur. Bu ihtiyaçlar teoremi aşağıdaki gibi sıralanır.
- Fizyolojik İhtiyaçlar
- Güvenlik
- Sevgi / Ait Olma
- Saygınlık
- Kendini Geliştirme
Bu beş aşama tipik olarak bir piramit şeklinde gösterilir. En alt basamaktaki mantığa göre çocuklar başka bir düzeye geçmeden önce biyolojik ve fizyolojik ihtiyaçların karşılanması gerekir. Bu ihtiyaçlardan bazıları; yeme, içme, ısınma, barınma ve uyku gibi temel hakları içerir. Örneğin, çocuklar aç veya yorgunsa daha karmaşık durumlara konsantre olmakta zorlanırlar. Bu nedenle onları oyun oynamaya, bir hikâye dinlemeye, bir işi tamamlamaya veya başka faaliyetlere katılmaya teşvik etmeden önce bu gereksinimleri yerine getirmek akıllıca olacaktır.
Güvenlik, ikinci aşamadır. Korkudan kurtulma ihtiyacı, istikrar ve korumayla ilgilenir. Bir çocuğun ilk ihtiyaçları karşılandığında, bu aşamada ek ihtiyaçlarının daha fazla farkında olabilir. Bu farkındalık, ayrılık kaygısı ya da yeni aktivitelerle ilgili belirsizlik gibi alanlarda kendini gösterir.
Bir sonraki sevgi ve aidiyet ise bağ kurma ve dostluk ile ilgilidir. Burada, çocuklar evde arkadaş edinir veya sevdikleriyle bağlantı kurarlar. Ayrıca dördüncü aşama olan saygınlık; çocukların bağımsızlık, öz saygı ve başarı kazanma ihtiyaçları etrafında döner. Bu; çocukların işlerinden dolayı övüldüklerini veya ayakkabılarını bağlamak, atıştırmalıklarını yemek gibi kendi başlarına bir şeyler başarmayı hissettikleri yerdir.
Son olarak kendini gerçekleştirme, çok küçük çocukların ulaşması daha zor ve karmaşıktır. Bu, kişisel potansiyelin gerçekleştirilmesi ile ilgilenir. Zamanla gelişir ve küçük çocukların anlaması zor olan, kişinin kendinden ve durumundan memnun olma duygusuyla ilgilenir.
Çocuklarda İhtiyaçlar Hiyerarşisi Neden Önemli?
Maslow’un teorisini, destekleyenler olduğu gibi elbette eleştirenler de vardır. Ana eleştiri; teorisinin katı ampirik verilere değil, daha çok felsefeye dayanmasıdır. Bununla birlikte, teori hala basit bir çerçeve imajıyla hizmet eder ve tüm çocukların temel ihtiyaçları karşılanmadığında başarılı olma ihtimalinin daha düşük olduğunu hatırlatmaya ise yardımcı olur.
Maslow’un ihtiyaçlar hiyerarşisi, çocukların neye ihtiyacı olduğuna odaklanmaya ve boşlukların nerede olduğunu belirlemeye katkıda bulunabilir. Örneğin, okula aç gelen çocuklara kahvaltı sağlanabilir. Maslow’un teorisinden çıkarılması gereken en önemli nokta; insanın olumlu şartlar altında olabilmesinin, beden ve zihin olarak sağlıklı olmaya dayanmasıdır. Bir çocuğun tam potansiyeline ulaşmasını beklemeden önce temel ihtiyaçlarının karşılanması gerekir.
Ayrıca bu piramit, bir bireyin motivasyon teorisidir. Çocuğunuzun ihtiyaçlarını kavrayarak onu daha iyi anlamanıza ve ihtiyaçlarını belirlemenize yardımcı olur. Böylece size, ihtiyaçlarını yönetmede onu destekleme fırsatı sunar. Çocuğunuzun davranışı, ihtiyaçlarını karşılamaya çalışmasının bir sonucu veya ihtiyaçları hakkında sizinle iletişim kurmasının bir yolu olabilir.
Örneğin çocuğunuz bir öfke nöbeti geçirdiğinde, önce bunun duyusal bir durum mu yoksa sizinle iletişim kurmaya çalıştığı bir ihtiyaç mı olduğunu kendinize sormanız gerekir. Özellikle özel gereksinimli çocuklar sınırlı bir iletişim biçimine sahip olabileceğinden, mutlu veya sinir bozucu olaylar aynı davranışı tetikleyebilir.
Eğitimdeki Yeri
Maslow’un bu ihtiyaçlar hiyerarşisi, okullardaki öğretim sürecine ve sınıf dinamiğine büyük katkı sağlamıştır. Davranışı, çevredeki bir tepkiye indirgemek yerine eğitim ve öğrenmeye yönelik bütüncül bir yaklaşım benimser. Maslow; bireyin bütün duygusal, fiziksel, sosyal ve entelektüel nitelikleri ileilgilenirve bunların öğrenmeyi nasıl etkilediğini inceler.
Sınıf öğretmenlerinin, Maslow’un hiyerarşi teorisini kendi çalışmalarına uygulamaları da gayet kolaydır. Bir öğrencinin bilişsel ihtiyaçlarını giderebilmesi için öncelikle temel fizyolojik ihtiyaçlarını karşılaması gerekir. Örneğin, yorgun ve aç bir öğrenci odaklanmakta zorlanacaktır. Öğrencilerin ilerlemek ve tam potansiyellerine ulaşmak adına kendilerini hem duygusal hem de fiziksel anlamda güvende hissetmeleri ve sınıfta kabul görmeleri gerekir.
Maslow, öğrencilere sınıfta değer verildiğinin ve saygı duyulduğunun gösterilmesi gerektiğini ve öğretmenin destekleyici bir ortam yaratması gerektiğini öne sürer. Benlik saygısı düşük olan çocuklar, bu yönleri güçlenene kadar akademik anlamda optimum hızda ilerleyemezler. Bu da bu ihtiyaçlar hiyerarşisinin önemini bir kez daha vurgulamaktadır.
İlginizi Çekebilir: Çocuğunuzun Ruh Sağlığını Desteklemenin 7 Yolu