Otoyolların batısında, şehir ve kırsalın buluştuğu yerde, hiçbir şey karışık görünmüyor: ön bahçesinde bir tavuk sürüsünü kovalayan bir çocuk, düzenli arazi evleri, eskiyen karavan parkları, uzanan tarlalar, iş kamyonlarındaki sürücüler ve duran lüks arabalar. agua fresca standında, tentesi kavurucu güneşi engelliyor.
Ama yine de Kamboçya tapınağı sürprizler. Güneşte parıldayan çıplak göğüslü melekler tarafından çevrelenen – kırmızı, turuncu, altın, yeşil – düz manzaradan yükselir.
Ejderhalar, Danny Kim’in Fresno Kamboçya Geceleri için büyük boy bir pankartla boğuştuğu araziye giriş yolunda kavis çiziyor.
Kamboçya’daki canlı meslektaşlarından sonra modellenen gece pazarı, 2021’de açıldı ve hemen dünya çapında ilgi gördü. Avustralya’da Kamboçyalı bir adam bunun hakkında bir şarkı yazdı. Kamboçyalı-Fransız bir aile ilk elden görmeye geldi. Ülkenin en büyüğü olan Long Beach’teki Khmer topluluğu, kendi başının çaresine bakmayı düşündü.
Daha önce Amerika Birleşik Devletleri’nde böyle bir şey olmamıştı. Gece pazarı, geçmişle bağlantı kurmanın ve Kamboçya kültürünü geleceğe paylaşmanın bir yoludur.
Ailesi 36 yıl önce Amerika Birleşik Devletleri’ne gelen Fresno polis çavuşu Kim, “Hayatta kalmaktan fazlasını düşünebilen ilk nesil biziz” dedi.
Bandonun yanında, bir grup insan, parmaklarını kıvırarak ve bileklerini bükerek, bir daire içinde Khmer müziğine dans etti.
47 yaşındaki Kim, 20. yüzyılın en acımasız soykırımlarından birinden kendi yaşında veya daha büyük herkesin hayatta kaldığını biliyordu.
1975’ten 1979’un başlarına kadar, Pol Pot yönetimindeki Kızıl Kmerler, Kamboçya nüfusunun dörtte birini, yani 1,5 milyon ila 3 milyon arasında insanı öldürdü. Sınıfsız, tarıma dayalı bir toplum yaratmaya kararlı olan rejim, önce sanatçıları, öğretmenleri, müzisyenleri, dansçıları idam etti (sadece dört Kamboçyalı bale üyesi hayatta kaldı). Amaç sadece yaşamları sona erdirmek değil, aynı zamanda bir kültürü, aile bağlarını ve bir zamanlar değeri olan her şeyi yok etmekti.
Yine de bazıları bir şekilde yaşayıp kaçtı ve Fresno’da bir yaz gecesinde bir rejimin sonsuza dek susturmaya çalıştığı müziğe geçiyorlardı. Bazıları torun sahibi oldu.
Ailesi bir Kızıl Kmer ölüm kampına taşındığında Kim 1 aylıktı. Üzücü, uzun soluklu bir çizgiden ve ardından Tayland’a umutsuz bir yolculuktan kurtuldular.
Ailesi 11 yaşındayken Amerika Birleşik Devletleri’ne göç edene kadar kemirgen istilasına uğramış bir mülteci kampında büyüdü.
Teksas’taki akrabalarının evindeki ilk birkaç güne ilişkin anıları bir rüya gibidir – renklerle aşırı doygun: temiz ve parlak insanlar, ilk gevrek elma ısırığı ve buzlu bir Budweiser bira yudumu (ailesinde hiç kimse Amerikalıları tanımıyordu) sadece yetişkinler için içecekler vardı). Arabaya ilk bindiği sırada kelimenin tam anlamıyla cennete gittiğini düşündü.
Sonra hatıralar kararır. Ailesi, Long Beach’te hamamböceği istilasına uğramış küçük bir dairede yaşıyordu. Ailesi ve Kamboçyalı komşuları kendilerini içeri kilitlediler, sadece hükümet kontrollerini ve yiyeceklerini almak için ayrıldılar. İngilizce bilmiyordu ve öğretmenin neden onunla konuşmadığını anlamadı.
Saldırıya uğradığı ilk andaki şoku, sanki dün olmuş gibi hatırlıyor: bir cenin gibi kıvrılıp kendi kanını tatmak.
“Dünyayı kurtarmak için önce kendini kurtarmak zorundasın.”
— Danny Kim, Kamboçyalı gece pazarının kurucusu
Üzerine atlayan çocuk “Evine git!” diye bağırdı. diye tekmelemeye devam etti. Bundan sonra, atlamalar bulanıklaştı – çok fazla vardı.
Çocukken önce polis olmak istedi çünkü onu döven gençleri tutuklamak istedi. Ama aynı zamanda liseden mezun olacağına da asla inanmadı.
Polis akademisi sınavına girdiği gün 200 aday vardı. Asyalıya benzeyen başka kimseyi görmedi.
“Bu asla olmayacak,” diye düşündü. 11. sırada yer aldı ve kabul edildi.
O zamana kadar neyin peşinde olduğunu biliyordu. Topluluğu için bir bağlantı noktası olmak istedi.
Empati ve saygı göstererek Budist ilkeleri polisliğe getirmek istedi.
Bir meslek ve ailesinin her zaman güvenli bir mahallede yaşamasına yetecek kadar para istiyordu.
“Kendini kurtarmalısın,” dedi. “Dünyayı kurtarmak için önce kendini kurtarmak zorundasın.”
Hiç istemediği bir şey Kamboçya’ya dönmekti. Ama babası Savunn Im’e hayır diyemedi.
Kim’in babası her yıl anavatanına döndü, ancak 2014’te oğluna yalnız seyahat edemeyecek kadar zayıf olduğunu ve yardımına ihtiyacı olduğunu söyledi.
Kim’in doğduğu köye ve amcasının idam edildiği yere gittiler. Ben, Kim’in annesi Soeun Ven ile tanışmadan ve manastır hayatından vazgeçmeden önce bu köyün yakınında bir keşiştim.
Baba ve oğul, geçmişi 12. yüzyıldan kalma bir tapınak kompleksi olan Angkor Wat’ın turist kapısı olan Siem Reap’teki gece pazarını ziyaret etti. Müzik pompalandı, çok çeşitli sokak yemekleri çağırdı, yer dünyanın her yerinden insanlarla doluydu ve kahkahalar vardı.
Bu Kim’in mahkumiyet anıydı.
“Kamboçya deyince aklınıza ne geliyor? Soykırım” dedi ve kendi sorusunu yanıtladı. “Ama burada Kamboçyalı yaşam ve topluluk paylaşılıyor.”
Kim gece pazarını Fresno’ya getireceğine yemin etti.
Tapınak liderlerine yaklaştı. Hayır dediler. Yükümlülüklerden ve yabancılardan korkuyorlardı.
Ama liderler değişir.
Kim tekrar denedi ve bir dahaki sefere destek buldu.
Bir Cuma gecesi, taze meyve suları için 10 metrelik şeker kamışı saplarını bir öğütücüye besleyen bir adam. Müziğin sesini duyacak kadar yüksek sesle ızgaralarda cızırdayan etler. Diğer satıcılar, limon otu ve diğer bitkilerle doldurulmuş kızarmış balık olan papaya salataları ve pahut çubukları sattılar. Vadi esintisi üzerinde duman ve baharat kokuları uçuşuyordu.
Kim satıcılarla şakalaştı ve keşişlere eğildi. Şort ve parmak arası terlik giyiyordu, ancak birkaç çete üyesi ona dostça bir “Merhaba Çavuş. Kim.”
Ebeveynleri satıcı olduğu için sorun çıkarmayacaklarını ve pazarın kapatılmasının ailelerine paraya mal olacağını söyledi.
İnsanlar burada kendilerini güvende hissediyor” dedi.
Ayın ilk Cuma günü olan etkinliğin sonunda haftalık olacağını ve farklı bir kalabalık çekmek için büyüyeceğini umuyordu.
İnsanlar birbirlerini tanıdıklarında daha az korkuyorlar ve daha az şiddet oluyor” dedi. “Görmek? Bir polis memuru gibi düşünüyorum.”
37 yaşındaki Soreath Hok geldi ve hemen evlilik yoluyla amcasının erkek kardeşiyle karşılaştı. Ailenizi ve arkadaşlarınızı göreceğinizi bilerek gelebileceğiniz bir yer haline geldiğini söyledi.
Hok’un ailesi onu 2 yaşındayken ABD’ye getirdi. Soykırımın gölgesinden kaçtığını sanıyordu – müziği seven eski bir kolej DJ’i ve San Francisco’da üniversite eğitimli başarılı bir girişimciydi. Ancak bir ziyaret evinde, anne babasının bu kadar yaşlanmış olması karşısında şok oldu.
Hayatını alt üst etti ve pandemi sırasında onlara çörek dükkânlarında yardım etmek için geri döndü.
Hok yerel bir istasyonda radyo muhabiri oldu ve soykırım nedeniyle Kamboçya toplumunda travma hakkında bir proje üzerinde çalışıyor.
“Buradaki birçok insan iyi değil. Çok fazla acı var,” dedi Kim ona. “Tünelin sonunda her zaman ışık olduğunu söylerler. Ancak bu yalnızca tünelin ortasında sıkışıp kalmazsanız işe yarar. İnsanlara onları ileriye çekecek bir şeyler vermelisiniz.”
Soma Norodom yaklaştı ve kendini tanıttı.
Hok bu isimle irkildi.
Norodom, Long Beach’te büyümüş Kamboçyalı bir prensestir. Kamboçya kraliyet ailesinin bir üyesi ve Vietnam Savaşı’nda Amerikalılara yardım eden bir pilot olan babası, 1975’teki ilk Kamboçyalı mültecilerden biriydi.
1987’de Fresno’ya ikinci bir mülteci dalgasının barınma, iş ve destek bulmasına yardım eden bir yardım örgütü kurmak için geldi.
Norodom, Kamboçya’ya dönüp prenses rolünü üstlenmesinin babasının son arzusu olduğunu söyledi. Denedi ama zorlandı. Olması gereken yerde olduğunu hissettiğini söyledi.
“Onun gerçek mirası tam burada” dedi.
“Eskiler ölüyordu ve Danny’ye kadar yeni liderler yoktu. Kültürümüzü bu ülkede yaşatıyor ve ben de yardım etmek istiyorum.”
Güneş batarken, gökyüzünü turuncuya boyarken, tapınağın yeni atanan başrahibi – turuncu cübbe giymiş ve turuncu bir iPhone kılıfı taşıyordu – Kamboçya gecelerinin tapınağa Bodhi ağacının gölgesinde oturmak için daha fazla insan getireceğini umduğunu söyledi. nilüfer çiçeklerinin güzelliğine bakın ve belki de her zaman bekleyen tütsü çubuklarından birini alın ve barış için dua edin.
Genç kuzenler bir uçan-tahtaya sırayla bindi. Parlak elbiseler içindeki kadınlar, tapınağın yanına dikilmiş bir çeltik tarlasında yürüyüşe çıktılar.
Dans pistinde kıkırdayan bir grup, o küresel parti standby’nin adımlarını, yani elektrikli kaydırağı uyguladı.
Bazı açılardan mütevazi bir olaydı – Kamboçya topluluğu dışından birkaç kişinin katıldığı bir düzineden az satıcı.
Kim, normal gece vardiyasına hazırlanmak için erken ayrılmak zorunda kaldı.
Angkor Wat turist tişörtünü berrak mavi bir üniformayla takas ederdi. O kadar genç görünen yarım düzine memur için bir brifing verirdi ki, oyuncu olsalardı liseli çocukları oynayabilirlerdi.
“Orada zihinsel judonuzu kullanmayı unutmayın” derdi onlara. “Kelimeler ve şefkat. Herkesi güvende tutalım.”
Uzun, çalkantılı bir gece olacaktı ve bir kez daha günlük bir program isteyecekti.
Ama ayrılırken bir an durup gece pazarını izledi.
Kmer müziği çalındı, insanlar dans etti ve hayat devam etti.
“Bunun büyüklüğünü anlıyor musun?” O sordu. “Sadece burada birlikteyiz.”
Kaynak : https://www.latimes.com/california/story/2022-07-12/fresno-cambodian-night-market-survivors