Bir Etkinlik Önerisi: Sözcük Oyunu (Türkçe ve Diğer Dil Dersleri İçin)
Temel Özellikler:
Tüm sınıfla yapılabilir.
Yaklaşık olarak bir ders saati devam eder.
OYUNUN HAZIRLANMASI:
Öğretmen, öğrenci sayısının yarısından daha fazla sözcük kuralı yazar. Örneğin 30 kişilik bir sınıfınız var ve sizin bu durumda 20'ye yakın kural yazmanız gerekir.
Aşağıda bazı örnekler yazılıdır:
Karıncadan daha büyük olmayan bir cansız varlık
Hareketli olan 8 harfli bir şey
Durgun olan 7 harfli bir şey
Okulda olmasa da olur dediğin bir şey
Senden hem büyük hem küçük olan bir şey
Ayakkabıdan farklı şekilde olmayan bir varlık
Güneşte olmayan bir özellik
Sonbaharda olan bir şey
Çocuk ve yetişkinde ortak olan 7 harfli bir şey
8 harfli bir duygu adı
Yuvarlak olmayan 7 harfli
İçinde siyah olmayan 3 harfli bir şey
5 harften çok 7 harften az harfli bir eşya adı
Hep yapılmayan bir etkinlik
Suyun içine koyduğunda belli olmayan bir şey
gibi. Öğretmenler bu örneklerden iki ayrı çıktı alıp aşağıdaki fotoğraflarda olduğu gibi düzenlemesi gerekir:
Kağıtlar yukarıdaki resimlerde olduğu gibi hazırlanır.
ÖĞRENCİ GRUPLARININ SEÇİMİ:
Sınıf, dengeli olabilecek şekilde iki büyük gruba ayrılır.
Kağıttaki soru sayısı, dersin ve öğrencilerin durumuna göre arttırılıp azaltılabilir.
Şayet dil kullanım yeteğini iyi düzeyde bir sınıfsa sorularınızın zorluğunu arttırabilir, tersi bir durumsa basitleştirilir. Etkinliğin bir derste bitip bitmemesi sizin hazırlayacağınız soru sayısı ve zorluğuyla ilintilidir.
OYUNUN KURALLARI:
- Sınıf iki gruba ayrılır ve her iki grubun ortasındaki sıralar boş bırakılır ve aynı gruptakiler diğer gruba olabildiğince en uzak olacak biçimde oturtulur.
- Kağıtlar, grupların tam ortasında olacak şekilde tahtaya en yakın boş sıraya konulur.
- Oyun başladığında her gruptan birer öğrenci aynı anda başlar.
- Daha önce katlanıp sıraya konulan kağır şeridi açılır ve öğrenci onu tahtanın kendi tarafında olan kısmına yazar. Şayet öğrenci kağıttaki kurala göre bir sözcük yazabilirse (doğru ya da yanlış) kağıdı yanına alır ve sırasına oturur. Şayet yazamamışsa kağıdı tekrar katlayıp sıraya koyar ve yerine oturur.
- Grup arkadaşı oturur oturmaz aynı gruptaki diğer öğrenci kalkıp aynı şeyi yapar ve oyun bu şekilde devam eder.
- Gruptaki tüm öğrenciler birer kalkmış ancak kağıtlar hala bitmemişse ( kağıt sayısı gruptaki öğrenci sayısından her zaman fazla olmalıdır.) en baştan yine devam eder. (Uygulamalarda tüm grubun 3-4 defa tahtaya kalktığı oluyordu.)
- Sorular aynı olduğu için her iki grubun yazacağı kelimeler aynı olabilir. Öğretmen ya da her grubun kendi üyelerinin yazdığını kontrol etmeli ve şayet diğer grup o kelimeyi onlardan önce yazmışsa onu değiştirmesi istenir. Örneğin söyle bir soru var:
"Beyaz ve üç harfli bir şey" gibi. Gruplar cevap olarak "kar" yazdı. Bu durumda "kar" sözcüğünü kim yazmışsa hak o grubundur ve diğer grup kar yazamaz.
- Şayet gruplardan biri kağıtlarını bitirdi ve diğer grup bitirmedi. Bu durumda daha kağıtlarını bitirmeyen grubun ayaktaki yarışmacısı elindeki kağıdının yanıtını yazana kadar süre verilir ve yarışma biter. (Bu süre, ders zamanının el verdiği ölçüde uzun olabilir. Örneğin 2-3 dakika.)
- Yanıtlar kesinlikle tek kelime olacaktır. Birden fazla kelime yazılırsa yazılan her harf için eksi (aşağıda daha ayrıntılı açıklaması yapıldı.) verilir. Öğretmen soru oluştururken yanıtların tek kelimelik olmasına dikkat etmelidir.
- Çekim eki alan sözcükler yanlış sayılırken yapım eki almışsa doğru kabul edilir.
- Ayaktaki öğrenciye kesinlikle hiçbir yardım yapılmamalıdır.
- Sorular oluşturulurken soruların tek yanıtlı olmamasına dikkat edilmelidir. Örneğin "Türkiye'nin başkenti neresidir? gibi tek yanıtlı bir soru yerine "Türkiye'nin başkenti olmayan bir yer" biçiminde soru hazırlamak daha üretken sonuçlar doğurur.
- Öğrencilere şayet soruda herhangi bir harf sınırlaması yoksa olabilecek en uzun yanıtı verin ki fazla puan alasınız gibi bir açıklama yapın. Örneğin: "Türkiye'nin başkenti olmayan bir il" gibi bir soruda harf sınırlaması yok ve "Kahramanmaraş" yazmak "Muş" yazmaktan daha çok puan getirir (detaylı açıklama aşağıdadır.).
- Oyunun devam ettiği süre içinde öğrenciler kendi gruplarındakilerle iletişim halinde olmaması ve kelimeleri birbirlerine sormaması oyunun adilce geçmesine katkı sunar.
- Ayaktaki öğrenci uzun süre soruyu yanıtlamadan durursa takım arkadaşları ona "otur" deme hakkı vardır çünkü zamana karşı bir yarış vardır.
OYUNUN DEĞERLENDİRİLMESİ:
- Değerlendirme 5-10 dakika sürmektedir.
- Bir grubun tamamıyla bitirmesi, diğer grubun da ayaktaki öğrencisi elindekini bitirdiğinde oyun değerlendirilmeye başlanır.
- Öğretmen herhangi bir gruptan başlar.
- Tahtadaki sözcüğü okur ve "bunu kim yazdı, kağıdı alabilir miyim/alayım." der ve öğrenciden sorunun yazılı olduğu şeridi alır ve sınıfa sesli olarak okur. Şayet kurallara uygunsa sözcükteki harf kadar artı puan, yanlış ise harf kadar eksi puan yazar. Örneğin söyle bir soru olsun:
"Kopyalanamayan bir şey" Burada cevap 'ruh'sa + 3, 'kitap'sa - 5 puan, kelimenin karşısına yazılır ve tüm kelimeler değerlendirilir.
- Son olarak her grubun puanı kendi içinde hesaplanır ve kazanan açıklanır.
OYUNUN KATKILARI:
- Kelimelerin doğru yazımı kavranır. (Oyunun temel amacı bu olmamasına rağmen)
- Öğrenci, bildiği ancak sık kullanmadığı edilgen durumundaki sözcükleri kullanır.
- Diğer derslerle ilişki kurması gerektiğinden dersler arasındaki bütünlük zamanla sağlanmaya başlar.
- Yeni sözcük/kavram öğrenir.
- Grup iklimi ve birbirleriyle dayanışma gelişir.
- Derse olan isteği ve merakı artar.
- Soruların soruların kaliteli olması halinde (sınıf düzeyi iyiyse genelde soyut ve zor sorunuz.) öğrenci dilsel, düşünsel ve yaratıcılık yönü gelişir.