HORMONLAR VE AKNE
Hormonlar ve kimyasal taşıyıcılar, beyinle organlar arasında bilgi taşır. Hormonlar; aktif kalmamızı, karbonhidratları ve proteinleri yakmamızı, kas gücümüzü geliştirmemizi, stresle başa çıkmamızı ve yenilenmemizi sağlar. Akneye neden olan yalnızca iki tip hormon vardır: Stres hormonları ve androjen ya da cinsellik hormonları. Stresin cildiniz için zararlarını ve sağlığınıza yaptıklarını zaten biliyoruz. Peki şimdi de seks hakkında konuşalım.
Birçok hormon cildimize direkt zarar verir: Androjenlere örnek olarak Dihidrotestosteron (DHT) ve testosteron, böbreküstü habercisi dehidroepiandrosteron sülfat (DHEAS); östro-jenlere örnek olarak estradiol ve büyüme hormonları, insülin benzeri büyüme hormonları (IGFs) gibi diğer hormonlar akne oluşumu için önemlidir. Cinsellik hormonları, ergenlik çağı boyunca yüksek ölçüde böbreküstü bezleri, testis (erkeklerde) ve yumurtalıklarda (kadınlarda) üretilir ve ciltteki yağ bezeciklerinin genişlemesine, cilt yağlarının yüksek miktarlarda üretilip çoğalmasına neden olur. Bu süreç lise mezuniyet balosuyla son bulmaz. Yağ üreten bezecikler androjenler tarafından uyarıldıklarında, örneğin âdet dönemleri yaklaştığında, kadınlar her yaşta sivilcelenmeye eğilimlidir. Bir çalışmaya göre, araştırmaya katılan kadınların çoğunluğunda (%63) âdet öncesi dönemlerinde sivilcelerindeki iltihaplanma oranı %25 artmıştır. Aybaşı öncesi oluşan sivilceler daha genel olarak orta yaşlı kadınlarda görülmektedir. Bir başka güvenilir çalışmaya göre, 33 yaş üstü kadınlarda, 20-33 yaş arası kadınlara göre aybaşı öncesi sivilce oluşumları daha fazla gözlenmiştir.
Akne, sıklıkla iç salgı bezlerindeki hormon artışının bir göstergesidir. Polikistik yumurtalık sendromunun (PCOS) genel bir belirtisi de aknedir. Bu sendrom boyunca yumurtalıkta katlı ince kistler oluşur ve bunlar yumurtalığın normal çalışmasını engellerler. Bu sendromun diğer belirtileri; âdet düzensizliği, kilo artışı, saçlarda incelme, ruhsal saplantı ve migrendir. Hormonal dengesizliğin bir sonucu olarak yumurtalıklar, erkeklik hormonu testosteronu dengeleyebilecek miktarda kadınlık hormonu östrojeni üretemezler. Testosteron fazlalığı neticesinde de cildin yağlanması (erkek cildi doğası gereği daha kalın ve yağlıdır), vücutta kıllanma, regl döneminde dengesizlikler (daha ağır ya da daha hafif geçirme), obezite, iştahsızlık ve akne oluşumu gözlenir.
Androjenin cilt üzerindeki etkilerine karşı koyabilmek için doktorlar genelde hormon tedavisi önerirler. Bu hormon tedavisi, endokrin anormalliği olmasa dahi kullanılabilmektedir. Şiddetli akneler, siproteron asetat veya aldakton gibi antiandrojenler nedeniyle oluşabilirken yumuşak ve zayıf akneler, doğum kontrol haplarından kaynaklı hormonlar yüzünden ortaya çıkabilmektedirler. Polikistik yumurtalık sendromun tedavisiyle ilgili doktorlar bugün, egzersiz ve zayıflama diyeti önermektedirler; çünkü öncesinde alınan kilolar bu rahatsızlıkla ilgilidir. Dermatologların polikistik yumurtalık sendromu olan kadınlardaki sorunlar üzerine jinekologlarla beraber çalışmaları önemlidir. Böylece kısırlık, insülin dirençli diyabet ve kardiyovasküler rahatsızlıkla yüzleşme riskiyle karşılaşmazlar.