Paratiroid Hastalıklar
Hastalıkların tanı ve tedavisinde lokalizasyon belirleme yöntemleri gibi, teknolojinin gelişmine bağlı laboratuvar incelemelerindeki hızlı ilerlemeler, paratiroid tedavi yöntemlerinin de geliştirilmesini sağlamıştır. Tarihsel süreci incelendiğinde, paratiroid bezlerinin Sandstrom tarafından tanımlandığı (1879) ve fibrokistik kemik hastalığına paratiroid tümörünün eşlik ettiğinin ilk defa Askanazy (1904) tarafından meydana çıkarıldığı görülür. Paratiroidektomiyi (bir veya daha fazla paratiroid bezinin cerrahi olarak çıkarılmasıdır), ilk kez Mandl, şiddetli bir kemik hastasında gerçekleştirmiştir (1925).
Paratiroid ve Kalsiyum Düşüklüğü Hakkında
Bu bölümde kalsiyum metabolizmasının ve onu etkileyen hormonların gözden geçirilmesinden sonra paratiroid hastalıkları incelenmiştir. Paratiroid hastalıkları, paratiroid salgılanması ile ilgili olarak 1-Hiperparatiroidi (primer, sekonder), 2-Hipoparatiroidi şeklinde ele alınmıştır. Ayrıca paratiroid kanseri de paratiroid ile ilgli bir hastalıktır.
Paratiroid Anatomisi ve Histolojisi
Paratiroid bezleri genelde 4 adet yaklaşık yarım gram ağırlığında, 4-5 mm boyunda ve sarı - kırmızı, kahverengi renktir. Tiroid lobları arkasında bulunurlar. Yerleşimleri, embriyolojik gelişmeleri ile yakından ilgilidir. Üst paratiroidler 4. postan çıkıp, gelişmekte olan tiroid loblarının üst-arka bölümünde yerleşirler. Alt paratiroidler 3. postan timüs ile beraber çıkıp, tiroid loblarınm arka alt ucunda yer alır; veya timüs ile beraber hareket edip, mediasten ön üst kısmında bulunabilirler.
Paratiroid bezlerinde esas hücre, oksifil hücre ve berrak hücrelerden oluşurlar. Genelde alt tiroid arterden kanlanırlar. Mediastene inmiş olanlar A. Mam-maria İnterna’dan beslenirler. Venöz dönüş üst-orta-alt tiroid venleri ile sağlanır.
Paratiroid Fizyoloji
Paratiroid hastalıklarını tanımak için, kalsiyum homeostatik mekanizmalarının tam olarak anlaşılması gerekir. Normal bir erişkin besinlerle bir günde 1000 mg kadar kalsiyum alır ve bunun 800 mg kadarını bağırsak yani sindirim sistemi, 200 mg’ını böbrekler yani idrar yolları ile atar.
Kemik ve dişlerde toplam 1 kg kadar kalsiyum bulunur ve bir günde 600 mg kadarı kan ile kemik arasında giriş-çıkış yapar.
Plazmada bulunan kalsiyumun % 47’si iyonize, % 45′i proteine bağlı ve % 8′i organik anyonlara bağlı halde bulunur. İyonize olanı vücutta kas kontaksiyonu, sinir eksitabilitesı, kemik matriksi oluşturma, hücre fonksiyonu, sinyallerin ulaştırılması. işlevlerinde rol alır. Plazma kalsiyum düzeyi, normal bir erişkinde 8-10 mg (100 mi’de) olup; parathormon, vitamin D3 ve kalsitonin kontrolündedir.
Parathormon (PTH)
Paratiroid bezlerinden salgılanan büyük bir molekül olup kanda kalsiyum düzeyine karşı çok duyarlıdır.Kalsiyumu arttıran şu işlevleri mevcuttur;
Bağırsaklardan kalsiyum emilimini arttırır.
Böbrek tubulilerinden kalsiyum reabsorpsiyonunu çoğaltır ve fosfat reabsorpsiyonunu azaltır.
Osteoklastik aktiviteyi arttırıp kalsiyumu mobilize ederek kana geçmesini sağlar.
D Vitamini
D vitamini ultraviyole ışınlar yardımı ile deride ön sentezi yapılıp, karaciğerde “kalsifediol” ve böbreklerde “kalsitriol” haline dönüşerek etkin hale gelir. Bağırsaklarda kalsiyum ve fosfor absorpsiyonunu (emilimini) arttırıp, PTH salgılanmasını engelleyerek kan kalsiyumu düzeyinde etkili olur.
Kalsitonin
Tiroidin parafoliküler hücreleri tarafından salgılanır. PTH’nin etkisini antagonize edip, osteoklastik aktiviteyi engelleyerek kan kalsiyum düzeyini düşürür.