En son ne zaman iyi bir gece uykusu uyudun? Kendileri de uykusuz kalacak kadar meşgul ebeveynler için bu cevaplaması zor bir soru olabilir ve hatta bir lüks gibi gelebilir! Ancak iş çocuklarınıza geldiğinde, muhtemelen bu aksaklıkları hafife almıyorsunuz. Aslında, çocuğunuzun uyku rutinleri muhtemelen günlük yaşamınızın kalitesinde büyük önem taşır. Çok geç yatmanın, çok erken kalkmanın veya şekerleme zamanını kaçırmanın çocukta huysuz davranışlara ve öfke nöbetlerine yol açtığını görmek kolaydır.
Uykunun faydaları
Uyku sağlık ve esenlik için gerekli olan yaşamın üç sütunundan biridir. Düzenli bir yatma zamanı oluşturmak sağlık, uyum, barış, mutluluk ve uzun ömür sağlamak için tüm yaş grupları için önemlidir. Sağlıklı uyku özellikle çocuklar için dinlenmiş hissetmenin çok ötesine geçer. İyi bir gece uykusu öğrenme yeteneğini geliştirir, odaklanmayı ve dikkati artırır, hafızayı keskinleştirir, duyguları dengeler ve yaşam kalitesini yükseltir. Çocuklarınız çok “geç” yattığında veya rahatsız bir uyku deneyimi yaşadığında, yorgunluk, kabızlık, düşük enerji, bozulmuş ruh hali, odaklanma eksikliği, sınıfta uykuya dalma ve bütün gün devam edebilen sinirlilik ve asabiyet olur. Amerikan Pediatri Akademisi uyku sorunlarının çocukların yüzde 25-50'sini ve ergenlerin yüzde 40'ını etkilediğini tahmin ediyor. Uyku yoksunluğu günümüzde artık bir halk sağlığı krizidir ve çocuklar ve ergenler üzerinde genellikle yetişkinliğe kadar devam eden ciddi zihinsel ve fiziksel sağlık sorunlarna neden olabilmektedir:
• Erken çocukluk döneminde yetersiz uyku, alerjik rinit, bağışıklık sorunları, obezite, diyabet, anksiyete ve depresyon ile ilişkilendirilmiştir.
• Bağışıklık sisteminde bozukluklara neden olabilir ve enfeksiyonlara yatkınlığı artırabilir.
• Anksiyete ve depresyonla ilişkilendirilmiştir
• Dikkat ve davranış sorunlarına yol açabilir
• İleride kardiyovasküler risklere neden olabilir
• Tip 2 diyabet, obezite ve yüksek tansiyon geliştirme şansını artırabilir
• Bilişsel ve akademik performansı ve ruh sağlığını kötüleştirebilir
• Uyku yoksunluğu, gençlerde araba kazalarına ve spor yaralanmalarına neden olabilir
Derin uyku
Uyku, dinlenme ile aynı şey değildir. Dinlenme süreleri kişinin sağlığı ve esenliği için önemli olsa da kaybedilen uykuyu telafi edemez. Tek başına dinlenmek, uyku yoksunluğunu telafi etmez veya engellemez. Çünkü uyku hem vücudun hem de zihnin dinlendiği zamandır ve zihinsel sindirimin yanı sıra tüm "günlük duyusal izlenimlerin işlenmesi"nin de zamanıdır. Dolayısıyla çocuğunuzun uyanık olduğu saatlerden çok uykuda olduğu saatlere çok daha fazla ihtiyacı vardır. Çocuğunuzun sabah uyandığı andan gece uyuyana kadar vücudunda, zihninde ve duyularında sürekli bir aşınma ve yıpranma vardır. Uyku günün farklı aşamalarında meydana gelen doku yaralanmalarının iyileşmesi, beyin atıklarının temizlenmesi, enerjinin korunması, canlılığın restorasyonu, bağışıklık ve bilişsel tepkilerin düzenlenmesi, beyin hücrelerinin onarımı gibi kritik fizyolojik süreçlerin en önemli zamanıdır. Ancak en önemlisi, çocuğunuzun gün boyunca duyusal algılar ve zihnin deneyimleri yoluyla topladığı tüm bilgiler, örneğin o gün okulda öğrendikleri gibi, beynin ön korteksinden uzun vadeli hafıza alanı olan beyin korteksine yeniden konsolide edilir. Bu sadece en derin uyku durumunda meydana gelebilir.
Prof. Dr. Zübeyde Gündüz
Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları
Çocuk Nefroloji ve Romatoloji Uzmanı
Lokman Hekim Üniversitesi