İçindekiler
Alzheimer hastalığı, beyinde sinir hücreleri dokusunda beta-amyloid olarak bilinen anormal protein birikmesi sonucu başlar ve birikim zaman içinde beyinden atılamaz hale gelir. Bu protein birikimi ve plaklardan dolayı sinir hücreleri arasındaki bağlantılar bozulur; zaman içinde sinir hücreleri ölmeye başlar ve beyin düzgün çalışamaz hale gelir. Bu hastalık, yaşlılar arasında bunamanın en yaygın şeklidir; aşırı düzeyde unutkanlığa neden olur. Hastalar bir süre sonra günlük işlerini yapamayacak hale gelir.
Alzheimer yavaş başlayan bir hastalıktır, önce beynin düşünceyi, hafızayı ve dili kontrol eden bölümleri hasar görür. Alzheimer hastaları yakın zaman içinde olanları hatırlamakta zorluk çekebilir, yakından tanıdıkları kişilerin adlarını bile hatırlamayabilir. Hastalar, konuşma, okuma veya yazma konusunda sorun yaşayabilir, dişlerini fırçalamayı veya saçlarını taramayı unutabilirler. Daha sonra, endişeli veya saldırgan hale gelebilir veya evden uzaklaşabilirler. Sonunda, tam bir bakıma muhtaçlık dönemi başlar. Alzheimer genellikle ileri yaş hastalığıdır, risk yaşlandıkça artar, ayrıca aile bireylerinin herhangi birisinde hastalık varsa, diğerleri için de risk yüksektir.
Alzheimer hastalığında, bellek ve bilişsel problemler saptanmadan çok önce beyinde hasar oluşmaya başlar ve bu süreç on yıldan uzun sürebilir. İleri yaşla birlikte beyindeki hasar, genetik, sağlık, çevre ve yaşam tarzı gibi diğer faktörler ile birlikte hastalığın gelişiminde rol oynamaktadır. Hastalık süreci çok sayıda risk faktörünün etkisi ile ilerler.
Artan yaş, Alzheimer için bilinen en önemli risk faktörüdür. Hastalığa yakalanan 65 yaş üstü insan sayısı her 5 yılda ikiye katlanır. 85 yaş ve üzerindeki insanların yaklaşık üçte biri bu hastalığa yakalanmaktadır. Yaşla ilişkili değişiklikler arasında beynin belirli bölümlerinin küçülmesi, iltihaplanma, serbest radikaller adı verilen dengesiz moleküllerin üretilmesi ve hücrelerdeki enerji üretiminin parçalanması sayılabilir.
Alzheimer hastalığının belirtileri yavaş yavaş ortaya çıkar, bazen diğer sorunlarla karıştırılır ve başlangıçta hastalık fark edilmeyebilir. Semptomların ilerleme hızı her birey için farklıdır ve tam olarak ne kadar çabuk gelişeceğini tahmin etmek mümkün değildir.
Bazı kişilerde, enfeksiyonlar ve kimi ilaçlar belirtilerin kötüleşmesine neden olabilir. Alzheimer hastalığı olan ve semptomları hızla kötüye giden herkes doktora görünmelidir, hastalık ancak bu şekilde kontrol altına alınabilir.
Orta düzey belirtileri; hastalık geliştikçe, hafıza sorunları daha da kötüleşir. Hastalar yakın tanıdıkları insanların adlarını bile hatırlamakta zorlanır ve aile ve arkadaşlarını tanımakta güçlük çeker.
Bu aşamaya gelen Alzheimer hastaları genellikle günlük hayatlarını tek başlarına idare edemezler ve desteğe ihtiyaç duyarlar. Örneğin, beslenme, yıkanma, giyinme ve tuvaleti kullanma konusunda yardıma ihtiyaçları olabilir.
Alzheimer hastalığının ilerleyen aşamalarında durum sadece hasta olan kişi için değil ona bakanlar, arkadaşları ve ailesi için de giderek daha sıkıntılı hale gelir. Halüsinasyonlar ve sanrılar rutin hale gelebilir, ancak durum ilerledikçe daha da kötüleşir. Hastalar çevrelerindeki kişilerden şüphe duyarlar ve bazen şiddet uygulayabilirler.
Hastalığın ileri evrelerinde, hastalar tuvalet yapmada, yemek yemede, taşıma ve kullanma konusunda tam zamanlı bakım ve yardıma ihtiyaç duyabilirler. Depresyon, stres, ilaçlar veya diğer sağlık problemleri nedeniyle bellek problemleri yaşamak bunama değildir. Yukarıdaki belirtilerden bir kaçına sahipseniz kesin tanı için mutlaka bir uzman doktora başvurunuz.
Erken evrede Alzheimer hastalığının başlangıcı durdurulamaz ama erken teşhis, bir kişinin hastalıkla birlikte yaşamak için ve geleceği için plan yapabilecek yeterince zaman bulmasına olanak tanır. Hastalığın erken döneminde, bir kişi bağımsız olarak işlev görebilir. Hala otomobil sürebilir, çalışabilir ve sosyal faaliyetlerine devam edebilir.
Buna rağmen, kişi tanıdık kelimeleri unutabilir ya da gündelik nesnelerin yerini hatırlamayabilir. Bu aşamada sıklıkla karşılaşılan zorluklar şunlardır;
Alzheimer’in orta evresi boyunca, hastalar faturalarını ödemek gibi görevleri yerine getirmekte zorlanmaya başlarlar, ancak hayatları hakkında önemli ayrıntıları hala hatırlayabilirler. Orta dereceli Alzheimer, en uzun evredir ve uzun yıllar sürmektedir. Hastalık ilerledikçe, hastanın bakımının daha zor aşamaları olacaktır.
Alzheimer hastası bir kişinin kafa karıştırıcı sözlerini, sinirli veya kızgın halini veya yıkanmayı reddettiğini, normalde olduğundan farklı davrandığını fark edebilirsiniz. Bu noktada, semptomlar başkaları tarafından da gözlemlenebilir hale gelmiş demektir. Bu evredeki hastaların genel davranışları şöyledir:
Geç evredeki bir hastaya bakım kararları, ailelerin karşı karşıya kaldıkları en zor süreçtir. Bu hastalığın son aşamasında, bireyler çevrelerine cevap verme, konuşma ve nihayetinde hareketi kontrol etme becerilerini kaybederler. Tekrar eden kelimeler veya cümleler söyleyebilirler ancak iletişim zorlaşır. Hafızadaki ve bilişsel becerilerdeki durum kötüye gitmeye devam ederken, önemli kişilik değişiklikleri olur ve hasta günlük işlerin neredeyse tamamı için yardıma ihtiyaç duyar. Bu aşamada olan hastaların genel özellikleri:
Alzheimer teşhisi için bazı bilişsel ve nöropsikolojik testler uygulanmaktadır. Bu testler bellek, problem çözme, dikkat, sayma, dil becerileri ve zihinsel işlevsellik ile ilgili diğer yetenekleri ölçmektedir.
Günümüzde Alzheimerın kesin ve tam şifa sağlayan bir tedavisi yoktur. Halen kullanımda olan ilaç tedavileri hastalığın belirtilerini azaltmakta, durumunun kötüleşmesini yavaşlatmaktadır. Hasta kişinin gündelik hayatla baş etmesine yardımcı olmak için destek olunması çok önemlidir.
Kolinesteraz inhibitörleri grubu ilaçlar hafif ve orta düzey Alzheimer hastalığında reçete edilir. Bu ilaçlar, bazı belirtilerin azaltılmasına ve davranışsal sorunların kontrolüne yardımcı olur. Doktorlar tedaviye genellikle düşük ilaç dozlarında başlamaktadır, hastanın ilacı ne kadar iyi tolere ettiğine göre tedavi dozu kademeli olarak arttırılmaktadır.
Bazı hastalarda yüksek doz Kolinesteraz inhibitörlerinin yararlanabileceğine dair bazı kanıtlar vardır. Bununla birlikte, dozu ne kadar yüksek olursa, yan etkiler de o kadar fazla olabilmektedir. Hastaya ilaç tedavisi başlandığında iyi izlenmesi gerekir. Bu ilaçların tümü, mide bulantısı, kusma, ishal ve iştahsızlığı da içeren olası yan etkilere sahiptir. Olağandışı semptomları hemen, reçete yazan doktora bildirmek önemlidir. Vitaminler ve bitkisel takviyeleri de içeren herhangi bir ilaç alındığında doktorun talimatlarını izlemek önemlidir. Ayrıca, herhangi bir ilacı eklemeden veya değiştirmeden önce doktora bildirmek gerekir.
Namenda (memantin) olarak bilinen bir ilaç, bir NMDA antagonistidir, orta ila şiddetli Alzheimer hastalığını tedavi etmek için reçete edilir. Bu ilacın başlıca etkisi belirtileri azaltmaktır, bu da bazı kişilerin günlük işlevlerini ilacı almadan yapacakları zamandan biraz daha uzun süre korumasına neden olabilir. Örneğin, Namenda, hastalığın ilerleyen aşamalarında bir hastaya, birkaç ay boyunca bağımsız olarak banyo yapma becerisini sürdürmesine yardımcı olabilir, bu da hem hastalar hem de bakıcılar için bir avantajdır.
ABD ilaç denetleme kurumu FDA, orta ila şiddetli Alzheimer hastalığının tedavisinde Namenda ve Aricept’in bir kombinasyonu olan Aricept ve Namzaric’i de onaylamıştır. Aşırı miktarda üretildiğinde, glutamat beyin hücresi ölümüne neden olabilir. NMDA antagonistleri Kolinesteraz inhibitörlerinden çok farklı şekilde çalıştığından iki ilaç tipi kombinasyon halinde reçete edilebilir. Bu ilaçların tedavi dozları arrtırıldıkça yan etkileri de artar. Bu yan etkiler arasında, mide bulantısı, kusma, ishal ve iştahsızlık bulunabilir.
Alzheimer hastalığını durdurmak, yavaşlatmak veya hatta önlemek için yeni tedaviler bulmak için dünya çapında pek çok araştırma yapılmaktadır. Ancak ümit veren tüm gelişmelere rağmen bu ilaçların tedaviye sunulması yıllar almaktadır. Alzheimer ve ilişkili demans araştırmalarının hızlanmaya devam etmesi kritik önem taşır. Alzheimer, tedavi edilemeyen dejeneratif bir hastalıktır ve beyin hücrelerinin ölümüne sebep olur. 15-20 yıl sürebileceği gibi en ileri aşama genellikle 2 yıl civarında sürmektedir.
Zaman içerisinde Alzheimer hastaları yutkunma, öksürme ve nefes alma gibi bizi hayatta tutan doğal reflekslerini kaybeder. Alzheimer hastalarında en sık rastlanan ölüm sebebi aspirasyon pnömonisidir ve felce neden olabilmektedir. Bu durum hasta, çiğneme ve yutkunma yetisini kaybettiğinde yiyeceği soluk alırken içine çekmesi sonucunda yaşanır.
Alzheimer hastalığının tam nedeni bilinmediğinden, önlemek için çok kesin bir yol da bilinmemektedir. Bununla birlikte, bunamanın başlamasını geciktirmeye yardımcı olabilecek yollar mevcuttur.
Alzheimer hastalığı, hayatları boyunca zihinsel, fiziksel ve sosyal olarak aktif kalan kişilerde daha azdır. Çeşitli aktivitelerden ve hobilerden hoşlananlar arasında Alzheimerın daha düşük olduğunu gösteren çok sayıda bilimsel kanıtlar vardır. Alzheimer riskinizi azaltmak için şunları yapabilirsiniz:
Alzheimer hastalığı demansın (unutkanlık) en yaygın şeklidir. Demans olan herkesin %70’inde Alzheimer mevcuttur. Hastalık daha da kötüye gittikçe kişi, günlük becerileri ile giderek daha çok sorun yaşar. Unutkanlık ise, her yaşta görülebilecek herhangi bir nedene bağlı olabilen bir durumdur. Her unutkanlık demans ya da Alzheimer demek değildir.
Alzheimer hastalarının bakımı kimi zaman çok stresli olabilir. Hastaların kendisine iyi bakması çok önemlidir. Yardım istemek ve yardım kabul etmek, doktorla konuşmak hastalık sürecini iyi geçirmek için önemlidir. Tedavilerin, hastalık belirtilerini kontrol etmeye ya da davranış problemlerine yardımcı olabileceği unutulmamalıdır. Alzheimer hastası olan binlerce başka kişi olduğunu unutmayın, yalnız değilsiniz. Besleyici bir diyet, fiziksel aktivite, sosyal hayata katılım ve zihinsel olarak teşvik edici arayışlar, yaşları ilerledikçe insanların sağlıklı kalmasına yardımcı olmaktadır. Bu etkinlikler, Alzheimer hastalığının riskini azaltır ve ayrıca hasta olanların hastalığının ilerlemesini yavaşlatır.
Bilişsel sağlık açıkça düşünme, öğrenme ve hatırlama becerisidir. Yaşlandıkça beyninizin nasıl değiştiğini ve bilişsel işlevinizi en iyi seviyede tutmak için neler yapabileceğinizi öğrenin. Alzheimer hastalarının günlük işlerini yapmaları ve sevdikleri işler ile uğraşmaları çok önemlidir. Hastaların, zorlu ve karışık uğraşlar ile uğraşmamaları gereklidir. Alzheimer hastaları için öneriler:
Referanslar: 1 - Alzheimer's disease 2 - Alzheimer Treated? 3 - Treatments for Alzheimer
YAZIYI PAYLAŞ