Araştırmanız için ölçek belirlerken, kullanılacağınız ölçeğin güvenilir olması önemlidir. Ölçeklerin güvenirliğini ölçmek, amacıyla farklı yollar vardır. Ölçeğin güvenirliği göz önüne alındığında en temel konulardan biri ölçeğin iç tutarlılığıdır. İç tutarlılık, ölçeği oluşturan maddelerin birbirleriyle ne derece uyumlu oldukları ile ilgilidir. Ölçekte yer alan maddelerin hepsi aynı yapıyı mı ölçüyor? İç tutarlılığın tespitinde yaygın olarak Cronbach alfa katsayısı kullanılır. İdeal olarak Cronbach alfa katsayısının 0.7’nin üstünde olması istenir. Ancak, Cronbach alfa değerleri ölçekte yer alan madde sayısı ile yakından ilişkilidir. Kısa ölçeklerde (10 maddeden az ölçekler) genel olarak düşük Cronbach değerlerine (örn. 0.05) ulaşılır. Böyle durumlarda maddeler için maddeler arası korelasyon ortalamasının hesaplanması daha uygundur. 0.2 ile 0.4 arasında değişen maddeler arası korelasyon ortalaması önermektedir.
Ölçeğin güvenirliği örnekleme bağlıdır. Bu nedenle, örnekleminiz için kullanacağınız her ölçeğin güvenirliğini kontrol etmeniz gerekmektedir. Ölçeklerin güvenirliğine ait bilgiler araştırma raporunuzun veya tezinizin metot bölümünde yer alır. Ölçeğinizde olumsuz maddeler varsa (yaygın olarak psikolojik ölçümlerde olur), güvenirlik analizleri yapmadan önce bu madde puanlarını tersine çevirmelisiniz.
Ölçeğinizin kılavuzunu (ya da ölçeğin yayımlandığı makaleyi) dikkatli okuyarak ölçekte, puanlamanın tersine çevrilecek maddelerin olup olmadığını ya da ölçeğin alt boyutlarının olup olmadığını kontrol edin. Bazen ölçekler, alt boyutlar içerir. Eğer gerekliyse, her bir alt boyutun ve toplam puanın güvenirliğini hesaplayın.
Bir ölçeğin güvenirliğinin kontrol edilmesi için yapılması gereken işlemler:
Önemli: Başlamadan önce, ölçeğinizde tersine çevirme işleminin yapılması gereken maddeleri (bkz. Ünite 8) tekrar kontrol edin. Eğer bunu yapmazsanız, çok düşük (ve yanlış) bir Cronbach alfa değeri bulursunuz. Bu örnekte tersine çevrilmesi gereken madde bulunmamaktadır.
- Ekranın üst kısmındaki menüden, Analyze’a tıklayın. Scale’i ve sonra Reliability Analysis’i seçin.
- Ölçeği oluşturan her bir maddeyi tek tek seçin (örn. lifsatl, lifsat2, lifsatö, lifsat4 ve lifsatö). Tüm maddeleri Item kutusuna yönlendirin.
- Model bölümünden, Alpha’nın seçili olduğundan emin olun.
- Scale Label kutusuna, ölçeğin veya altboyutun adını yazın.
- Statistics’e basın. Descriptives for bölümünden Item Scale ve Scale If Item Deleted’ı işaretleyin. Inter-Item bölümünden, Correlations’ı seçin. Summaries bölümünden ise Correlations’ı işaretleyin.
- Continue’ya ve sonrasında OK’e basın (veya Syntax Editor’e yapıştırmak için Paste’i tıklayın.
- Katılımcı/vaka (Case Processing Summary tablosundan) ve madde sayısının (Reliability Statistics tablosundan) doğruluğunu kontrol edin
- Inter-Item Correlation Matrix’ten negatif değerleri kontrol edin. Tüm değerler pozitif olmalıdır. Pozitif değerler, maddelerin aynı özelliği ölçtüğünün bir göstergesidir. Negatif değerler ise ilgili maddelerden elde edilen puanların doğru bir şekilde tersine çevrilmediğinin göstergesidir. Hatalı puanlar için Item-Total Statistics tablosunu kontrol edin. Eğer beklenenden düşük bir Cronbach değeri (diğer araştırmalardaki değerleri de kontrol edin) ile karşılaşılmışsa analiz sonucunda elde edilen tablolardaki bulgular çok iyi incelenmelidir.
- Reliability Statistics tablosundan Cronbach’s Alpha değerini kontrol edin. 0,7’nin üstündeki değerler kabul edilebilir; 0,8’in üstündeki değerler tercih edilmelidir.
- Item-Total Statistics tablosundaki Corrected Item-Total Correlation değeri her bir maddenin toplam puanla olan ilişkisinin derecesini belirler. Düşük değerler (.3’ten az) maddenin, ölçeğin tamamından farklı bir şey ölçtüğünü gösterir. Eğer ölçeğinizin Cronbach alfası çok düşükse (.7’den az) madde puanlarını kontrol edin ve düşük madde-toplam korelasyon değerli maddeleri çıkarmayı düşünün.
- Alpha if item deleted başlıklı sütun, ölçekte yer alan her bir maddenin çıkarılmasının Cronbach alfa değeri üzerindeki etkisini gösterir. Bu değerleri elde ettiğiniz Cronbach alfa değeri ile karşılaştırın. Eğer son sütundaki değer alfa değerinden büyükse, o maddeyi ölçekten çıkarmayı deneyin. Bu özellik, yeni ölçek geliştirirken kullanışlıdır. Ancak, eğer geçerli bir ölçek kullanıyorsanız böyle bir durumda araştırma sonuçlarınızı diğer araştırma sonuçları ile karşılaştıramazsınız.
- Düşük maddeli ölçekler için (örn. 10 maddeden az), yeterli Cronbach alfa değerine ulaşmak zor olduğundan, Summary Item Statistics tablosunda yer alan maddeler arası korelasyon ortalaması değeri rapor edilebilir.
İç tutarlılık genel olarak araştırmaların yöntem kısmında verilerin analizi veya veri toplama aracı kısmında rapor edilir. Ölçeği tanımladıktan sonra (madde sayısı, katılımcılar, ölçeğin kullanım geçmişi) ölçek geliştiriciler ve diğer araştırmacılar için güvenirlikle ilgili verileri paylaşmalı ve sonrasında kendi örnekleminize ait verileri bildirmelisiniz.
Merkezimizden Güvenilirlik analizi hizmeti almak için tıklayın.