Anayasa Mahkemesi Başkanlık, Genel Kurul, Bölümler, Komisyonlar, Genel Sekterlik ve idari birimlerden oluşur. Anayasa Mahkemesi teşkilatına ilişkin hükümler Anayasanın 146. maddesi, 6216 sayılı kanun ve Anayasa Mahkemesi İçtüzüğünde düzenlenmektedir. Aşağıdaki blgiler bu mevzuatlardan derlenmiştir.
√ Başkanlık
Anayasa Mahkemesi başkanı, Anayasa Mahkemesi üyeleri arasından gizli oyla ve üye tam sayısının salt çoğunluğuyla dört yıllığına seçilir. Başkan azlolunamaz; kendisi istemedikçe görev süreleri dolmadan veya altmışbeş yaşından önce emekliye sevk edilemez. Başkanın görevleri yalnızca Anayasada ve 6216 sayılı kanunda öngörülen hâllerde sona erer. Süresi sona eren başkan bir daha seçilebilir.
Başkanın görevleri:
a) Genel Kurulun ve gerektiğinde bölümlerin gündemini belirlemek.
b) Genel Kurula ve Yüce Divana başkanlık etmek; gerekli gördüğü takdirde kendi yerine bu görevleri ifa etmek üzere başkanvekillerinden birini görevlendirmek.
c) Genel Sekreter ve Genel Sekreter yardımcılarını görevlendirmek ve görevden almak.
ç) Mahkemeyi temsil etmek.
d) Mahkeme yönetmeliklerini onaylamak.
e) Harcamaların Mahkeme bütçesine uygunluğunu denetlemek.
f) Bölümlerden birinin fiilî ya da hukuki imkânsızlık nedeniyle toplanamaması hâlinde diğer bölümden üye görevlendirmek.
g) Mahkeme personelinin atamasını yapmak.
ğ) Mahkemenin verimli ve düzenli çalışmasını sağlamak ve bu amaçla uygun göreceği tedbirleri almak.
h) Gerekli gördüğü takdirde basına ve kamuoyuna Mahkemeyle ilgili bilgi ve demeç vermek veya bu maksatla başkanvekili, üye veya raportör görevlendirmek.
√ Başkanvekili
Anayasa Mahkemesi’nde iki başkanvekili bulunur. Başkanvekilleri Anayasa Mahkemesi üyeleri arasından gizli oyla ve üye tam sayısının salt çoğunluğuyla dört yıl için seçilirler. Süresi sona eren başkanvekili bir daha seçilebilir.
Başkanvekilinin görev ve yetkileri
a) Başkanın seçilmediği ya da mazeretli olduğu durumlarda Mahkemeye başkanlık etmek
b) Bölümlere ve Başkanın gerekli gördüğü hâllerde Genel Kurul ya da Yüce Divana başkanlık etmek.
c) Başkanı oldukları bölümün gündemini belirlemek.
d) Bölüm içinden oluşturulacak komisyonlarda üyelerin dönüşümlü olarak görev yapmalarını sağlamak.
e) Bu Kanunla verilmiş diğer görevler ile Başkan tarafından tevdi edilen işleri yapmak
√ Genel Kurul
Genel Kurul, Mahkemenin onbeş üyesinden oluşur. Genel Kurul, Başkanın veya belirleyeceği başkanvekilinin başkanlığında en az on üye ile toplanır. Genel Kurul kararlarını salt çoğunlukla alır. Ancak Anayasa değişikliğinde iptale, siyasî partilerin kapatılmasına ya da Devlet yardımından yoksun bırakılmasına karar verilebilmesi için toplantıya katılan üyelerin üçte iki oy çokluğu şarttır.
Genel Kurulun Görev ve Yetkileri:
a) İptal ve itiraz davaları ile Yüce Divan sıfatıyla yürütülecek yargılamalara bakmak.
b) Siyasi partilere ilişkin mali denetim yapmak, dava ve başvuruları karara bağlamak.
c) İçtüzüğü kabul etmek veya değiştirmek.
ç) Başkan ve başkanvekilleri ile Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanı ve Başkanvekilini seçmek.
d) Bölümler arasındaki iş bölümünü yapmak, bölümlerden birinin yıl içinde gelen işleri normal çalışmayla karşılanamayacak şekilde artmış ve bölümler arasında iş bakımından bir dengesizlik meydana gelmişse takvim yılı başında toplanıp bir kısım işleri diğer bölüme vermek.
e) Bölümler arasında meydana gelen iş bölümü uyuşmazlıklarını kesin karara bağlamak, fiilî veya hukuki imkânsızlık nedeniyle bir bölümün görevine giren işe bakamaması hâlinde diğer bölümü görevlendirmek.
f) Üyeler hakkında disiplin ve ceza soruşturması açılmasına, soruşturma ve kovuşturma tedbirlerine ve gerektiğinde disiplin cezası verilmesine ya da üyeliğin sona erdirilmesine karar vermek.
g) İtirazları incelemek.
√ Bölümler
Mahkemede, bireysel başvuruları karara bağlamak üzere bir başkanvekili başkanlığında altışar üyesi olan iki bölüm bulunur. Anayasa Mahkemesi başkanı bölümlerde bulunmaz. Bölümler, bir başkanvekilinin başkanlığında dört üyenin katılımıyla toplanır. Bölümler kararlarını salt çoğunlukla alır.
Bireysel başvuruların daha hızlı bir biçimde sonuçlandırılması amacıyla başraportörün gözetiminde, yeterli sayıda raportör, raportör yardımcısı ve personelden oluşan Bölümler raportörlüğü birimi oluşturulur. Bölüm rapörtörlerinin görevleri şunlardır;
– Komisyonlar tarafından kabul edilebilirliğine karar verilen başvuruları gruplandırarak veya tek tek incelemek ve ilişkin karar taslaklarını hazırlamak ve Bölümlere sunmak.
– Komisyonlar Başraportörünün uygun görmesi hâlinde kabul edilebilirliğe ilişkin karar taslaklarını hazırlayıp Bölümlere sunmak.
Bölümlerin Görev ve Yetkileri
a) Komisyonlar tarafından kabul edilebilir bulunan başvuruların esas incelemesini yapmak.
b) Komisyonlarca kabul edilebilirliği karara bağlanamamış başvuruların Bölüm Başkanınca gerekli görüldüğü takdirde kabul edilebilirlik ve esas incelemesini birlikte yapmak
√ Komisyonlar
Bireysel başvuruların kabul edilebilirlik incelemelerini yapmak üzere Bölümlere bağlı olarak görev yapan üçer Komisyon oluşturulur. Komisyonlar iki üyeden oluşur.
Komisyonlar oybirliği ile karar alır. Oybirliği sağlanamadığında konu, oybirliği sağlanamadığı belirtilmek suretiyle Bölüme havale edilir. Oy birliği sağlanamayan durumlarda başvurunun Bölüme gönderilmesini isteyen üye bunun gerekçesini yazar.
Bireysel başvuruların daha hızlı bir biçimde sonuçlandırılması amacıyla başraportör gözetiminde yeterli sayıda raportör, raportör yardımcısı ve personelden oluşan Komisyonlar raportörlüğü birimi oluşturulur. Komisyon rapörtörlerinin görevleri şunlardır:
– Komisyonlar tarafından daha ayrıntılı incelemeyi gerektiren dosyaları belirlemek, dosyaları gruplandırarak veya tek tek incelemek ve kabul edilemez nitelikte olan başvuruları tespit etmek.
– Kabul edilebilirlik kriterlerini karşılayan başvurulara ilişkin kabul edilebilirlik karar taslaklarını, bu nitelikleri karşılamayan başvurulara ilişkin ise kabul edilemezlik karar taslaklarını ya da listelerini hazırlayıp Komisyonlara sunmak.
Komisyonların Görev ve Yetkileri
Komisyonlar raportörlerince hazırlanan kabul edilebilirlik karar taslakları ile kabul edilemezlik karar taslak ya da listeleri, Komisyonlarca karara bağlanır.
√ Genel Sekreterlik
Genel Sekreterlik başkanlığa bağlı birimdir. Genel Sekreter, Başkan tarafından raportörler arasından görevlendirilir. Ayrıca başkan tarafından rapörtörler arasından seçilen ve başkan ile genel sekreter tarafından veirlen işleri yapan genel sekreter yardımcıları bulunur.
Genel Sekreterin Görev ve Yetkileri:
a) Başvuruların kayıt ve sevk edilmesi,
b) Genel Kurul ve bölüm toplantılarıyla ilgili idari işlerin yürütülmesi,
c) Kararların ve raporların otomasyonunun sağlanması ve arşivlenmesi,
ç) Mahkemenin yazışmalarının yapılması,
d) Mahkeme kararlarının uygulanmasının takip edilmesi ve bu konuda Genel Kurula bilgi verilmesi,
e) Bütçenin harcanması ve bu konuda Başkana bilgi verilmesi,
f) Mahkemenin kurumsal, bilimsel, idari, mali ve teknik işlerinin yürütülmesi,
g) Protokol işlerinin düzenlenmesi,
ğ) Personelin sevk ve idaresinin sağlanması,
h) Kanun, İçtüzük ve yönetmelik hükümleri çerçevesinde Başkan tarafından verilen diğer işlerin yapılması
√ Rapörtörlük
Anayasa Mahkemesi’nde 4 tür başrapörtör ve buna bağlı olarak rapörtör ve rapörtör yardımcıları bulunur. Bunlar; genel kurul başrapörtörü, bölüm başrapörtörü, komisyon başrapörtörü ve araştırma ve içtihat birimi başraportörü. Başraportörler, raportörler arasından Başkan tarafından görevlendirilirler.
Başraportörler, görev yaptıkları birimlerde, raportörler ve raportör yardımcılarının faaliyetlerinin ve Mahkemede oluşturulan çalışma gruplarının düzenli ve verimli işleyişini sağlamakla görevlidirler. Bölümler Başraportörü, kabul edilebilirlik kararı verilen başvurulara ilişkin görüşünün alınması için Bölüm Başkanı adına Adalet Bakanlığına bildirimde bulunur.
Rapörtörler 4 başrapörtörlükten birinde görev yapar. Bunların hangi rapörtörlükte görev alacağına başkan karar verir. Rapörtör olabilmenin şartları şunlardır:- Mesleklerinde en az beş yıl başarıyla çalışmış adli veya idari hâkim ya da savcı veya Sayıştay denetçisi, başdenetçisi ya da uzman denetçisi olmak.
– Yükseköğretim kurumlarının hukuk, iktisat veya siyasal bilimler dallarında doçent, yardımcı doçent ya da doktorasını tamamlamış araştırma görevlisi olmak.
– Adaylık süresi hariç, en az beş yıl başarıyla çalışmış raportör yardımcısı olmak.
Genel Kurul raportörleri, Genel Kurulun yetkisi dâhilindeki işlerde görevlendirilirler. Başkan tarafından kendilerine verilen dosyaların ilk ve esas inceleme raporlarını, karar taslaklarını ve diğer işlemlerini hazırlar, toplantılara katılırlar.
Bireysel başvuru raportörleri; Komisyonlar ve Bölümler raportörleri olarak ikiye ayrılır. Bölümler ve Komisyonlar raportörlüklerinde görev yapmak üzere yeterli sayıda bireysel başvuru raportörü görevlendirilir. Bireysel başvuru raportörleri, bireysel başvurunun kabul edilebilirliği veya esasına ilişkin karar taslaklarını hazırlar, toplantılara katılırlar. Bölüm ve komisyonlar rapörtörlüklerinin görevleri yukarıda ilgili kısımlarda anlatıldı.
Araştırma ve İçtihat Birimi rapörtörleri bölümlerle yakın işbirliği içinde çalışmakta ve esas olarak içtihat uyumu ve kararların kalitesinin sağlanması hususunda görev yapmaktadır.
(c) anayasahukuku.net Açık atıfsız kullanılamaz. Hazırlayan: Kürşat Akça Atıf önerisi: AKÇA, Kürşat; Anayasa Mahkemesi Üyelerinin Seçimi, www.anayasahukuku.net, Erişim Tairih: 29.10.2018