Mons'ın Melekleri
Batı'da güneş battıkça sessizlik, Saint-Symphorien’in askeri mezarlığına düştü. İngiliz Milletler Topluluğu tarafından verilen gri mezar taşları manikürlü çimler üzerinde uzun gölgeler yarattı ve güller yapraklarını tek tek dökmeye başladı. Yardım edemem ama onların da askeri olarak verilip verilmediğini merak ediyorum. Önceki ziyaretçiler, bir Yahudi askerinin mezarına bir avuç taş bıraktı. Aynısını yapıyorum ve dar sokaklar arasında yürüyorum. Mezarlık bölgedeki en büyük değildir; 1914 Ağustos'unun sonunda Mons'ta ölen 3.700 İngiliz ve Alman askerinin sadece 513'ü burada gömülüdür. Katliamın ardından, çoğu yerel mezarlıkta aceleyle alınıyordu ya da vücutları sadece kayıp olarak kabul ediliyordu.
Bu yolculuk, St David’in Galce Alayı’nın soluk renklerinin kalıcı hareketsizliklerle tavandan yüzdüğü Llandaff Katedrali'ndeki (Galler) şapelinde başlar. Mons savaşını anan mermer bir plaket var. Fakat bir bakıma Port Talbot veya Caernarfon'da bir askerin çantalarını toplayıp sevdiklerini kaos ve korku savaşına gitmek için bıraktığı herhangi bir evde başlar. Liverpool'da, Toronto'da, Darwin'de ve Vadilerde başlar. Aynı zamanda oradan çok uzakta başlıyor, savaş birimlerinde ve bir kuşağı feda edecek ve dünyanın yüzünü değiştirecek kararların alındığı karargahlarda. Almanya'da başlar. Fransa'da başlıyor. Her şey Mons'ta bitiyor.
Bir mezar taşı, “L / 14196 Özel J. Parr Middlesex Alayını 21 Ağustos 1914” olarak okur. Daha sonra öğrendiğim John Parr, Finchley'deki on bir kardeşin en küçük çocuğu olarak dünyaya geldi. Tüm savaşları sonlandıracak savaş sırasında ölen ilk İngiliz askeriydi ve bir ay önce on yedi yaşına basmıştı. Onunla yüzleşerek, bir Alman keskin nişancı tarafından göğsünden vurulmuş olan Kanada piyadelerinin 28'inci taburundan George Lawrence Price. 11 Kasım 1918'de sabah saat 10.58'de, ateşkesin yürürlüğe girmesinden iki dakika önce öldü ve onu İkinci Dünya Savaşı sırasında öldürülen İngiliz Milletler Topluluğu'nun son askeri yaptı. Yirmi beş yaşındaydı. Parr’ın mezarı üzerinde birkaç renksiz kağıt haşhaş kalmıştır. Price’s, garip çiçekler gibi zeminden büyüdüğü görülmüş küçük Kanada bayraklarıyla kaplandı.
Saint-Symphorien, Brüksel'in yaklaşık 35 mil güneybatısındaki küçük bir köydür ve olağanüstü bir kiliseye, şu anda feshedilmiş bir dokuzuncu damıtım evine ve Commonwealth Savaş Mezarları Komisyonu tarafından yönetilen askeri mezarlığa sahiptir. En yakın kasaba, iki mil ötedeki Mons'tır ve iki yer öylesine sıkı sıkıya örülür ki, ormanda ve tepelerde yürüyüş yaparsanız, Saint-Symphorien'de veya Mons'ta olup olmadığınızı söyleyemezsiniz. Hiç kimsenin yapmadığı, özellikle ayrıntılı bir anket haritası hazırlama öngörüsün vardı. Yol boyunca, diğer gezginciler heyecanla sizi konuyla ilgili aydınlatmak için teklif edecekler, sadece daha sonra da bir ipucu olmadığını keşfedebilmeniz için.
Genel olarak Mons, Batı Avrupa'daki diğer küçük ortaçağ kasabalarına benziyor. Bir çan kulesi, korkunç turistik restoranlar, parke taşlı sokaklar ve her sokağında bir kiliseyle çevrili, gotik bir ana meydan. Gri taşları ona pasif bir samimiyetsizlik havası verir, ancak güneş parlarken veya Noel zamanı sırasında oldukça etkileyici olabilir. Sonuçta, diğerleri gibi bir yer. Eski Waux-Hall parkının ahşap banklarına uzanmış gençler, bir asırdan biraz daha uzun bir süre önce, kendisinden daha yaşlı olmayan yüzlerce askeri öldürdüğünü öfkelenen bir savaşı öfkeleneceklerini düşünmekte zorlanacaklardı. Birçok yönden, burada gerçekleşen pandemoniyi resmetmek bizim için imkansız.
Hatırlatıcılar azdır. Belediye binasının verandasındaki plaklar dışında, tamamen unutmuş gibiyiz. Ya da belki de büyük-büyükannemiz ve büyükbabamızdan bize duygusal olarak yüklenen hikayelerin aktarıldığı toplu travmatik deneyim hakkındaki duygularımızı nasıl ifade edeceğimizi bilmiyoruz. Elimizdeki tek şey, gönderenleri çok önce ölen gönderen kısa ve özlü mektuplar. Bir dereceye kadar, 2. Dünya Savaşı'nı resmetmek daha kolaydır, çünkü onun içinden geçen nesil bize bundan bahsetme şansına sahipti. Kendi tarihimizi yavaşça unutuyoruz ve geçmişin hatalarını tekrar ediyoruz. Bu nedenle, katliamın son kurtulanlarının sessizce vefat etmeleri nedeniyle, anma görevimiz var. Bu nedenle, Mons Savaş Anıtı çok önemlidir.
Şehrin içme suyu pompasına ev sahipliği yapan on dokuzuncu yüzyıldan kalma bir binada yer alan Savaş Anıtı, 2015 yılında Mons’ın döneminde Avrupa Kültür Başkenti olarak açılmıştır. Cesur bir seçim oldu. Kentliler, Calatrava tren istasyonundan (bu satırları yazarken hala yapım aşamasında olan), gösterişli havai fişeklerden, tiyatro sezonundan ve Arne Quinze’nin Yolcu, Rue de Nimy’nin devasa bir cenaze töreni görevi gören devasa ve renkli bir ahşap heykel ile mutlu olacaklardı. Bununla birlikte, Savaş Anıtı programın bir parçası olacaktı, kültür olarak ortaya çıktı, anlaşıldı, 20. yüzyılın büyük çatışmalarına bir yansıma içermekteydi. Misyonu, söz verdiği gibi hafızanın uzun ömürlü olmasını sağlayacaktı. Müze, onu ziyaret eden herkes için, birden fazla şekilde bu amacı gerçekleştirir.
Birinci Dünya Savaşı'na adanmış ilk oda bir arka sokak oluşturur. Tuğlalar siyah renkle boyanmış ve duvarlarda, 24 Ağustos 1914 tarihli büyük bir afişin gözüme çarptığı posterler asılıyor. “Ülkemizin toprakları yabancı ordular tarafından işgal edildi” diyor. “Nüfus sakin olmalı ve herkesi ağırlamalı, savaşın her kurbanına, kim olursa olsun, büyük bir özveriyle dikkat etmeli.” Yaralılara, hangi kampa ait olursa olsun, bugünlerde bazı insanların burada sığınma talebinde bulunan mültecilerin insanlar olduğunu anlamaları zor. “Times change,” Sanırım infaz makası olarak kullanılan bir ağaç gövdesinden geçerken. Kurşun delikleri neredeyse bir inç derinliğindedir.
Başka bir gösteride, Mons polisinin ilgili vatandaşlardan aldığı, Alman askerlerine çok yakın olan kadınları, hoşlandıkları ve fuhuş yapmakla suçladıklarını kınayan isimsiz mektuplar gösteriliyor. Bir harfle dört kadın seçildi. Bir diğerinde, gönderen, bir "işsiz komşunun" Alman sevgilisinden bir hediye olarak aldığı iddia edilen bir kürk manto (75 Belçika Frangı) fiyatını bile belirlemektedir. Etiket, bu kadınlara ne olduğunu söylemez, ancak bir şey onlar için iyi bitmediğini düşünebilir. Anıt, savaş insanlığın tüm yönlerini daha da şiddetlendirmek zorunda olduğu için, insanlarda en iyi ve en kötüsünü tavizsizce gösterir. Ağzımda acı bir tat varken, orada ve o zamanlar olsaydım ne yapardım acaba. Umarım asla öğrenemeyeceğim.
Önümüzdeki birkaç odada, kalıcı sergi ziyaretçilere Batı Cephesinde bir asker olmanın nasıl bir şey olduğu hakkında bir fikir vermeye gayret ediyor. Yirmi beş İngiliz alayının dramatik ışık, propaganda posterleri, her türlü silah, bir uçak, tıbbi malzeme, bir tabut, karışıklık tenekeleri, bozulmamış durumdaki üniforma - korkunç zamanların hatıraları, etiketlenmiş ve korunan hatıraları altında sergilenen bandoları yüzyıllar boyunca camın altında. Ölümcül bir yılanın döken derisiyle, formaldehit kavanozundaki karşılaştırmaya dayanıyorlar, bu bize tehlike karşısında zafer kazandığımızı ve şu anda güvende olduğumuzu güvence altına alıyorlardı. Ama uzun otların arasında sürünen yılan hala dışarıda değil mi?
Karanlık bir çerçevede tuhaf bir resim, antrasit duvarına dayanıyor. Merkezindeki çan kulesi, Mons'ın naif, köstebek yuvası benzeri bir temsilinin tepesinde duruyor. İngiliz ordusu, bayrağı ve canonuyla ön plana çıkıyor. Sağ üst köşede, yarı saydam melekler yaylarını büküyorlar. Sahnenin çoğu sol alt köşedeki çimen bir yama dışında karanlıkta kalıyor. Tablo, yerel sanatçı Marcel Gillis tarafından imzalandı ve her şey Hieronymus Bosch’un Dünya Gezegenleri Bahçesi'nin sevgisine ve bir dilin klasik yanlısı parodisine benziyor. Ama bu tür bir şey değil. Bunun yerine, baktıklarım, muhtemelen şehir tarihinin belki de Birinci Dünya Savaşı’nın en büyük aldatmacası olabileceği - ve belki de Canavarlar’ın bir tasviridir.
İngiliz Seferi Gücü’nün Birinci Dünya Savaşı’na ilk büyük katılımı, 23 Ağustos 1914’te Mons Savaşı’nda gerçekleşti. İngiltere aynı ayın dördüncü günü Almanya'ya savaş ilan etmişti ve ordusu Müttefik hattının batısında, Alman Birinci Ordusunu Fransa'ya durdurmak için görevlendirilmişti. 21 Ağustos'ta İngilizler bir kanalın kıyısında pozisyon aldı ve Alman birimlerini bulmak için iki asker bisiklet keşif görevinde diğer tarafa gönderildi. Bunlardan biri, asla geri dönmeyecek olan John Parr idi. 22’de Alman ordusu ilerledi. 23’ün şafağında, İngiliz hatlarında Alman bombardımanı başladı, ardından ilk piyade saldırısı gerçekleşti. Öğleden sonra, İngiliz pozisyonlarının savunulamaz olduğu ve geri çekilme emrinin verildiği anlaşıldı. Ancak kabus daha yeni başlamıştı. Geri çekilme kendisi on iki gün sürecek.
Savaş sırasında gerçekte ne olduysa, içinde yer alan askerlerin kanlarıyla ve gözyaşlarıyla kaplı. Olayları tarihin dikiz aynasında görmek bize, bunun sterilize edilmiş bir versiyonunu resmettiğimiz acımasız gerçeklikle o kadar mesafe veriyor. Bir savaş kaybedilir veya kazanılır, askerler tarih kitaplarımızın haritalarındaki kırmızı ve yeşil oklara göre hareket eder, istatistikler düzenli bir şekilde düzenlenmiş sütunlarda toplanır. Korkunun kokusu, sağır edici bomba sesleri, sıcaklıklar, gökyüzü parıldıyor, yeryüzünün sarsılması, acı çığlıkları, kopmuş uzuvlar, gözleri sonsuza dek boşuna bakan yırtılmış cesetlerin yüzleri ve yaklaşmakta olan ölümün mahrem bilgisi - hepsi sözcüklerin arkasında kayboluyor. Shellshock. Thunder. Korku. Sessizlik. Savaş.
29 Eylül 1914'te, Londra The Evening News gazetesinde “Bowmen” başlıklı kısa bir hikaye yayınlandı. Daha önce savaşla ilgili bir dizi olgusal özellik yazan Galli yazar Arthur Machen tarafından imzalandı. Hikaye, ilk kişide, sanki gerçek bir olayın ilk elden bir ifadesiydi. “Mermiler geldi ve patladılar ve iyi İngilizlerin uzuvlarından bacaklarını çıkardılar ve ağabeyi kardeşlerinden kopardılar ve günün sıcağı arttıkça, o müthiş cannadenin öfkesi de arttı. Yardım yoktu, görünüyordu. İngiliz topçusu iyiydi, ama neredeyse yetmedi; sürekli hurdaya çarpıyordu ”dedi. Bütün umutlar kayboldu.
Hesaba göre, bir İngiliz askeri “Tipperary'nin Uzun Yolu” nun değiştirilmiş bir versiyonunu doğaçlama olarak doğaçlama haline getirdi, “- Ve oraya gidemeyiz” diyerek bitti. Bir veya iki kez yenmiş, mercimek ve fındıktan yapılmış, etli gibi davranan eksantrik yemek tabakları. ”Yemek servisinin yapıldığı tabaklar, St. George, İngilizceye yardım ediyor. ”Tesadüf eseri, Mons'ın koruyucu azizi olan ve 14. yüzyıldan beri yerel bir festivalin adadığı St. George'a dua etmeye başladı. Askere görünüşte binlerce sesin katıldığı görülüyordu. “Aziz George! Aziz George! ”Diye bağırıyorlardı.
Asker, “onlar hakkında parlayan uzun bir şekil çizgisi” gördü. Görünüşe göre, tuhaf görünen erkekler yayları büküyordu. Savaşın gürültüsü azaldı. Gökyüzünün Alman ordusunu hedef alan ok bulutlarıyla karartıldığını fark etti. “Gri adamlar,” diye yazdı Machen, “Binlercesine düştü.” St George, askerin dualarına cevap vermişti. “Harow! Harow! Monseigneur, sevgili aziz, yardımımıza çabuk! Aziz George bize yardım etsin! ”Asker yarı saydam rakamlardan“ Harrow! Harrow! ”Satır sonrasındaki düşman, yenilene kadar düşüyordu. Agincourt bowmenleri, son kez cennete dönmeden önce İngiliz kardeşlerini kucağında kurtarmaya gelmişti. Uzun süredir kaybedilen bir sadakat vaadi yerine getirmeye mi geldiler? Neden birçoğunun son nefesini verdikleri Somme'nin eşit derecede kanlı kasabasını veya harap bir şekilde adlandırılan Soupir köyünü neden seçtiler?
Efsanelerin güzelliği, onların özünde kolektif ruhumuzun bir ifadesi olmaları gerçeğinde yatmaktadır. Savaş alanından uzakta bir ofisin güvenliğinde öyküsünü yazan bir Galli yazarın hayalinde ortaya çıkan Agincourt'un bowmenleri, pek çok erkeğin soğuk ve ıslak zeminde yüzleşmek zorunda olduğu katlanılamaz travmaya karşı bir şefkat ifadesidir. ayakları kabarık, sersemletici korku ve zayıflatıcı acı ile siperler. Machen onlarla cephesinde değildi, ama öyküsü, sonunun yakın olduğunu ve vücudunun çamurun içinde yüz yüze bulunacağını bilen bir adamın umutsuzluğunu dile getiriyor. geleceğinin kısa ve acil olacağının farkına varma. Sihirli bir müdahale - bir mucize, gerçekten - geriye kalan her şey.
Elbette, Alman ordusu Mons'ta geri çekilmedi. Müttefik kuvvetler yaptı. Şehir, yirmi beş yıl sonra tekrar olacağı gibi dört yıl boyunca düşman tarafından işgal edildi. Mons'ın Melekleri asla ortaya çıkmadı. Korku ile yüzleşmek için İngiliz askerlerini terk ettiler; Görülecek hiçbir yerde mucize yoktu ama Machen’in hayal gücünde ve hikayesini okuyanların gönlünde. Belki de söylenemez olanla başa çıkabilmek için bir umut. Saint-Symphorien'ın Askeri Mezarlığı'ndaki ama aynı zamanda Havré'deki, Mesvin'deki, Nimy'deki ve çevresindeki her köyün sayısız mezarı, Tarih yazı tahtasındaki tebeşir darbeleri gibi, bir zamanlar bu sessiz ovada hüküm süren kaosun hatırlatmaları kadar. .
Yerliler, ölüleri götürebildikleri her yere gömdüler. 1916'da, o zamanlar muzaffer Alman ordusu, tüm bölgeye yayılmış izole edilmiş mezarların bakımını ve bakımını yapmanın çok güç olacağına karar verdi. Torunları hala Saint-Symphorien'de yaşayan yerel mülk sahibi Jean Houzeau de Lehaie, hem Alman hem de İngiliz ordusundaki ölülere aynı derecede saygı gösterilmesi şartıyla bazı eski taş ocağı arazilerini bağışlamayı teklif etti. Uzun bir atık çıkarma görevi başladı. Taşınan askerlerin gömüldüğü tüm mezarlar “Ölümde Birleşik, ancak Ölümde Birleşik” demiştir. Savaşın sonunda, herkes söylendiğinde ve yapıldığında, Versay Antlaşması, Almanların mezarlığı korumasını imkansız kılmıştır. sorumluluk Commonwealth'e devredildi.
Arthur Machen daha sonra hikayeyi yazdığı için özür diledi. Belli ki, Mons'tan geri çekilmenin korkunç hesabını okuduktan sonra bir Pazar vaazında aklında oluşan küçük hikayesinin sonuçlarını öngörmemişti. Hikaye yeniden basıldı ve burada ve orada çeşitli dizicilikler ortaya çıkmaya başladığında efsanenin statüsünü edindi. Mons, kendi folklorunda olduğu gibi, bazen çok ciddi bir şekilde Meleklerini talep etmeye devam ediyor, ancak gerçek şu ki efsane, şehre çok yabancı olan bir işkenceden kaynaklanıyor. İngiliz askerleri, kendileri için hiçbir şey olmayan bir ülkede savaşa giriyorlardı, ancak haritadaki bir dizi geçiş noktası, hikayenin bir Galli tarafından yazıldığı kişilerdir. Bu hikaye bizim anlatmamız gereken bir şey değil, yine de Mons, yayıldığı travmayı silme sürecinde yavaş yavaş iddia ediyor.
Sahne hemen hemen her yerde aynı. Köyün ana meydanında, bir heykel kiliseye ayaklarında birkaç çürüyen çiçeklerle karşı karşıyadır. Asırlık anma törenleri için temizlenmeleri gerekecek. Belediye meclisinin birkaç temsilcisi, seçim kampanyalarına geri dönmeden önce sürekli seyreden izleyicilerin önünde kısa bir konuşma yapacak. Belçika karmaşık bir yer ve anma görevi de karmaşık bir konu. Yakında, bu köy anıtları Napolyon savaşlarınınki kadar garip ve antika olacak. Sonuçta, Büyük Savaş geçen yüzyıl oldu. Pour la patrie, plak okur. “Kimin ülkesi için?” Sanırım meçhul askerlere verilen özlü söze bakarken.
Saint-Symphorien'e gömülen askerlerin hepsi savaşın ilk günlerinde düştü. İronik olarak, İngiliz ordusu için Büyük Savaş başladığı yeri bitirecekti: burada, Mons'ta. Elbette, savaşların çoğu, savaşın sürdüğü dört yıl boyunca şehirden çok uzakta savaştı. Ypres, savaş alanındaki askerlerin kanının daha sonra haşhaş tarlalarıyla karşılaştırılacağı bir katliam sahnesi olacaktı. Marne, Aisne ve Somme, Birinci Dünya Savaşı’ndaki dokuz milyon askeri zayiatın çoğunu alacak. Fakat buraya gömülü olanlardan bazıları, savaşın son dakikalarında, 100 Gün Kampanyası sonunda öldü. Onlar için, Mons çok uzun zamandır ev güvenliğine yönelmeden önce, son bir silah çağrısı olmalıydı. Asla Tipperary'ye yapmadılar.
Mons belediye mezarlığı, Saint-Symphorien'deki askeri mezarlıktan çok farklı görünüyor. Ortak ve zenginler buraya, basit mezarlarda veya Yunan benzeri türbelerde, sütunlar ve cephe parçalarıyla birlikte gömülmüştür. Büyük girişi Paris'teki Père Lachaise'nin il kopyasına götürür. Temel aldığı modelden çok daha küçüktür, ancak yine de onurlu bir hava vermeyi başarabilen komik taklidinde belli bir je-ne-sais-quoi var. Burada ölüm önemsizleşebilir, ancak tiyatro örgütü ile yapılır. On dokuzuncu yüzyıl sepulchlerinin çoğu, yakında kaldırılacaklarını belirten küçük bir ihbarda bulunur. Sonsuz dinlenme için çok fazla. Tahta haçları toprağa dayanan eğriliğinin bahçesine bakan küçük bir tepede, askeri bölüm 465 askerin mezarlarını sayar.
Port Talbot'ta ve Liverpool'da, Toronto'da, Darwin'de, bu askerlerin aileleri, oğulları, kocası, erkek kardeşi veya nişanlılarının görev başında öldüğünü bildiren mektuplar aldı. Dünyanın kurtulanların yaşaması gereken aniden çöktüğü hissini ancak hayal edebiliyorum. Mektubu ve içerdiği bilgiyi unutturmalarına neden olan bölünmüş saniye saniye ile uyanmak. Uyanma, günden güne, acı ve acı kendilerini kalplerini asla terk etmeyen rahat bir yuva haline getirene kadar. Asla takılmayan gelinlikler, babalarıyla hiç karşılaşmayacak olan çocuklar, dokunulmayacak ahşap araçları; bütün neslin yerine getirilmemiş kaderi. Gerçekten de tamamlanmamış birçok hikaye.
Saint-Symphorien'e geri döndüğümde, Savaş Anıtı'nda görüntülenen bando davullarını yansıttığım için, hatıra görevini yerine getirmek için gittikçe daha fazla çaba sarfedeceği hissini sallayamıyorum. Yöntemlerin değişmesi gerekecek. Belki de bireysel eylemleri ve ilahi müdahalenin efsanelerini biraz daha az yüceltmemiz ve birçok insanın yabancı toprağa gömülmesine neden olan korkunç kararlara odaklanmamız gerekecek. “Bu yirmi iki yaşındaydı,” diye kimseye fısıldamadım. “Bu, on sekiz.” Yer huzurlu, ancak son derece olması gereken acı ve şiddete maruz kalanları onurlandırdığı için kesinlikle korkutucu olan barışı.
Agincourt bowmenlerinin öyküsü, karanlık saatlerinde bu adamlardan herhangi biri için herhangi bir teselli olmuşsa ya da sadece bir dakika boyunca bekar bir soğukkanlı kalabalığın içinde yaşayacağı bir askerin umuduna yardımcı olsaydı, siperlerdeki geceler, daha sonra amacını yerine getirdi. Arthur Machen'ın öngördüğü amaç olmayabilir, ancak masalın naif saçması kesinlikle yazdığı zamanların acımasız saçmalıklarıyla eşleşiyor. Bir hikaye asla sadece bir hikaye değildir. Bu, Meleklerin çağrılması için gerekli koşulları yeniden ele geçirmemize engel olacak bir uyarıcı hikaye olarak hizmet etsin.
Mons'a gelince, ağır Belçika gökyüzü altında sessiz ve değişmez kalır. Her şey farklı gözükse bile hiçbir şey gerçekten değişmez. Böyle bir trajedinin bir daha asla yaşanmayacağı vaadi, geçmişin hayaletleri bizi daha akıllı yapmak için yeterli değildi. Ama sonra tekrar, Melekler asla gelmedi, değil mi? Bir kara kuşun şarkısı ıssız otoparka giden boş yoldan daha uzağa doğru yankılanıyor. Yağmur yağacak gibi görünüyor. Trençkimin üstünü, yazın sonlarında esiyorken yan yana kayan İngiliz ve Alman bayraklarını geçerken yakalarım. Arkamdaki ağır kapıları kapatıyorum; Bugün başka birinin mezarlığı ziyaret edeceğini sanmıyorum.
Sonsuza dek Gareth Rhys Davies ve Jonathan Dubois'e yardımları ve sabrları için minnettarım. Nazikçe bu saplantıya çok uzun süre dayandılar.
Orijinal olarak 27 Ekim 2018 tarihinde mshouyaux.wordpress.com adresinde yayınlandı.
Tüm metinler ve resimler © Justine Houyaux.