Multipl Skleroz (MS), merkezi sinir sisteminde, sinir liflerinin çevreleyen kılıfın (myelin) kaybı ile giden, 20-40 yaş arasında, kadınlarda daha sık görülen bir bağışıklık sistemi hastalığıdır. Hastalık sıklıkla atak ve iyileşmelerle seyreder. Atak döneminde beyin ve omurilikte iltihap odakları görülür; bu iltihap odaklarında mikrop saptanmaz; yani mikrop olmaksızın kişinin kendi bağışıklık hücrelerinin kendi sinir hücrelerine saldırması söz konusudur. İltihap odaklarının yatışması ile eş zamanlı olarak iyileşme dönemi başlar.
Multipl Skleroz, hastaların yüzde 85’inde atak ve iyileşmelerle seyrederken, geri kalanında ilerleyici seyir gösterir. Atak, en az 24 saat süren yeni gelişimli veya eski bulgularda kötüleşme şeklinde kendini gösteren nörolojik bulgulara verilen addır. Bu nörolojik bulgular; tek gözde bulanık görme veya görme kaybı, çift görme, kol ve/veya bacakta kuvvet kaybı, ellerde beceriksizlik, hareketleri eskisi gibi düzgün yapamama, yürümede denge kaybı, düşmeler, temas duyusunda azalma, kol, bacak veya gövdede uyuşma, idrarını yapamama veya tersine idrar kaçırma, başı öne eğme ile ortaya çıkan elektriklenme hissi şeklinde olabilir.
Hastaların bir bölümünde hastalık yıllar içinde giderek ağırlaşabilir
Bazen kuvvet ve denge kaybı hastanın yürümesini tamamen engelleyebilir. Bu bulguların hepsi veya sadece birkaçı bir arada görülebilir. Ataklar sıklıkla birkaç hafta içinde düzelir ve hasta iyileşme dönemine girer. Bu MS tipine “relapsing-remitting multipl skleroz” da denir. İlk yıllarda atak döneminden sonra hasta tamamen normale dönebilirken, hastaların bir bölümünde hastalık yıllar içinde giderek ağırlaşabilir; bu durum da “sekonder-progresif MS” adını alır. Atak olmaksızın ilerleyici MS “primer progresif MS” ve “progresif-relapsing MS” şeklinde olabilir. Bu hastalarda, sıklıkla denge kaybı veya kuvvet kaybı, yıllar içinde yavaşça artar.
Beyin ve Omurilik Manyetik Rezonans Görüntüleme (MRG), elektrofizyolojik testler (özellikle görsel uyarılmış potansiyeller), beyin omurilik sıvı incelemesi tanıya giderken başvurulan testlerdir. Multipl Sklerozu taklit edebilecek diğer hastalıkları dışlamaya yönelik de bazı testler yapılmaktadır.
Hastalar, sıcak ortamlarda kendilerini kötü hissedebilirler
Sigara içmek hastalığın seyrini olumsuz etkilediğinden sigara içen hastalara bırakmaları önerilir. Normal sağlıklı beslenme kurallarına uyulması, katkı maddesi içeren yiyecek ve içeceklerden uzak durulması, olabildiğince Akdeniz diyeti kurallarının uygulanması, düzenli uyku, aşırı yorgunluktan kaçınma, sağlıklı bir ruhsal durum, düzenli egzersiz yapılması hastalık seyrini olumlu etkiler. Hastalar, sıcak ortamlarda kendilerini kötü hissedebilirler; bu durumda serin ortamları tercih etmeleri önerilir. Enfeksiyonlar, atakları tetikleyebileceğinden hastaların bu konuda da tedbirli olmaları önerilir.
Atak dönemlerinde hastanın günlük işlevlerini engelleyen bulgular için kısa süreli yüksek doz kortizon verilir. Sık atakları seyrekleştirmek, ilerleyiş hızını yavaşlatmak için kullanılan çeşitli ilaçlar bulunmaktadır. Hastanın genel tıbbi durumu, hastalığın seyir şekli ve hasta tercihleri dikkate alınarak tedavi planı yapılır.
Prof. Dr. Canan Yücesan
Nöroloji Anabilim Dalı