ABASTADO
Portekizce Abastado sözcüğü ‘varlıklı, zengin, mali sıkıntısı olmayan’ bir kişiyi tanımlar. Ayrıca yemek dolu bir sofrayı veya yiyecek dolu bir ambarı ifade için de kullanılır.
Bu soyadı, bir tür toptancı veya müteahhit benzeri ticaretle iştigal eden bir kişinin mesleğini belirtmek için öngörülmüş olabilir1.
AELYON – AELION
Aelion İbranice ‘yüksek’ demektir. Örneğin: Bet Mishpat Aelion yani Yüksek Mahkeme.
Patrick Hanks sözcüğü ‘The One in High’ yani ‘Yüksekteki’ diye tanımlayarak Tanrı’yı işaret etmektedir2.
Guggenheim, sözcüğün Sefarad bir ön ad olduğunu belirtmekle yetinmekte ve Elion, Haelion yazımlarını da eklemektedir3.
Bet Hatfutsot Ayllon yazımıyla coğrafi bir bağlantı kurmakta ve bu bağlamda İspanya’da Segovia bölgesinde Aillon ve 12.-13. yüzyıllarda çok gelişmiş bir Yahudi cemaatinin yaşadığı Kastilya’nın Seguenza yöresinde Ayllon beldeleriyle ilintili görmektedir. Söz konusu cemaatin ataları Kenaan bölgesinden geldiklerini ve oradaki kentin adını verdiklerini iddia etmekteler4. 1492 fermanından sonra Seglovia’dan Selanik’e geçtiklerini, tarihi soyadlarının Ayllon olduğunu iddia eden aile kolu İnternet ortamında kurdukları site vasıtasıyla ailenin uluslararası bağlantılarını tespit ve geliştirme olanağı buldukları gibi 1992’de Paris (1992), Sidney (2009) ve Selanik’te (2019) kapsamlı uluslararası aile toplantıları düzenlemişlerdir.
AMARİLLO
Türkçe karşılığı ‘sarı’ olan İspanyolca Amarillo soyadı, ilk kullananın ‘sarı saçlı-sakallı, sarışın’ olma gibi bir fiziki özelliğini anımsatmakta.
Diğer bir olasılık da kişinin safran veya amber gibi bir emtianın ticaretiyle meşgul olduğudur.
Amariglio, Amariello ve benzeri değişkenleri olan bu soyadına 13. yüzyılda İspanya’da Saragossa ve Alvila’da, 14. yüzyılda da Navara’da rastlanmıştı5.
HAMON – HAMMOUN - AMON
Guggenheimer’e göre Amon Hamon’un lehçe ve telaffuz açısından farklı formatıdır6.
TaNaH’ın 2. Krallar (21:19) ve 2. Tarihler (33:21) kitaplarında Menasseh’’nin oğlu Amon’un 22 yaşında iken Yehuda Kralı seçildiği ve iki yıl süreyle hükümranlık yaptığı, babasından daha günahkâr bir yaşam sürdüğü, putlara taptığı ve maiyeti tarafından öldürüldüğü anlatılır. (MÖ 642-640)
Bet Hatfutsot’a göre Hamon sözcüğünün kökeni İbranice sıcak anlamında Ham, kimine göre ise Faslı Ait Hammu aşiretidir. Bazı araştırmacılar Hamou(n) ve türevlerini Muhammed adının kısaltılmışı olarak görürlerken konunun İbranice tahlilini yapan dil bilginleri Hamou sözcüğünün Hay(y)im adının Berber lisanında bir kısaltması olduğunu ifade ederler.
Topkapı Sarayında II. Bayezid’den II.Selim’e üç kuşak Saray Hekimliği görevini yürüten Hamon Ailesinin Osmanlı Yahudileri tarihinde önemli bir yeri vardır.
15. yüzyılın ikinci yarısında Granada (Gırnata) hükümdarı Emir Abdullah’ın özel hekimi İshak Hamon ve ailesi 1492 fermanından sonra Osmanlıya göç etmiş, oğlu Jozef Hamon II. Bayezıd’ın ve Yavuz Sultan Selim’in 25 yıl boyunca özel hekimi olup Jozef’in oğlu ünlü Moşe Hamon (Musa bin Hamun) Yavuz Selim’in ve Kanuni Süleyman’ın, onun oğlu Jozef Hamon da II.Selim’in özel hekimliğini yürütmüşler7.
1 Guggenheimer, s.1
2 Hanks, 47.
3 Guggenheimer, s11.
4 dbs.bh.org.il/family names
5 dbs.bh.org.il; Guggenheimer 20.
6 Guggenheimer, 28.
7 Ayrıntılı bilgi için: Naim A. Güleryüz, Topkapı Sarayında Üç Kuşak Saray Hekimi: Hamon Ailesi, www.academia.edu/32089424.