Trafik Kazasında Ve İş Kazasında Ölüm Ve Bedensel Zarar Nedeni̇yle Maddi̇ Tazmi̇nat Davası
Trafik kazası ile meydana gelen zarar arasındaki neden-sonuç ilişkisi tespit edilir ve kazanın sorumluları belirlenir. Sonra, kazaya neden olan bu sorumluların kusurları ve sorumluluk oranları tespit edilir. Meydana gelen zararın, destekten yoksunluk, geçici veya kalıcı sakatlık gibi zararın türü ve niteliği belirlenir. Aynı zamanda, zarar görenlerin kimlikleri, kişilikleri, nitelikleri tespit edilir. Meydana gelen zararın süresi tespit edilir ve nihayetinde, zararın tazminat olarak, sorumlulardan istenebileceği tutar hesaplanır ve ortaya çıkarılır.
Ölüm hâlinde uğranılan zararlar özellikle şunlardır:
1. Cenaze giderleri.
2. Ölüm hemen gerçekleşmemişse tedavi giderleri ile çalışma gücünün azalmasından ya da yitirilmesinden doğan kayıplar.
3. Ölenin desteğinden yoksun kalan kişilerin bu sebeple uğradıkları kayıplar.
Kaza sonucunda ölüm halinde, kaza sorumlularından, ölenin desteğinden yoksun kalanlar, ölüm nedeniyle destekten yoksun kalma tazminatı ile ölüm nedeniyle cenaze kaldırma ve defin giderleri talep edebilir.
Yaralanma hâlinde uğranılan zararlar özellikle şunlardır:
1. Tedavi giderleri.
2. Kazanç kaybı.
3. Çalışma gücünün azalmasından ya da yitirilmesinden doğan kayıplar.
4. Ekonomik geleceğin sarsılmasından doğan kayıplar.
Kaza sonucunda yaralanma halinde, kaza sorumlularından, yaralanma sonucu beden gücünün tam veya belli bir oranda kaybı (organ kaybı veya organ zayıflaması) için tazminat ile tedavi ve tüm iyileşme giderleri talep edebilir. Kaza sonucunda yaralanma halinde geçici işgöremezlik kaybına uğranılması durumunda,kaza sorumlularından, yaralanma sonucu geçici işgöremezlik kaybı tazminatı talep edilebilir. Çünkü, kusurlu ve hukuka aykırı bir fiille başkasına zarar veren, bu zararı gidermekle yükümlüdür.
Ancak, zarar gören, zararını ve zarar verenin kusurunu ispat yükü altındadır.
Destekten yoksun kalma zararları ile bedensel zararlar, Türk Borçlar Kanunu hükümlerine ve sorumluluk hukuku ilkelerine göre hesaplanır.
Hesaplanan tazminat, miktar esas alınarak hakkaniyet düşüncesi ile artırılamaz veya azaltılamaz.
Mahkeme, bir kimsenin bedensel bütünlüğünün zedelenmesi durumunda, olayın özelliklerini göz önünde tutarak, zarar görene uygun bir miktar paranın manevi tazminat olarak ödenmesine karar verebilir.
Maddi ve manevi tazminat taleplerinde, zarar başlangıcı kazanın meydana geldiği olay tarihidir. Destekten yoksun kalma tazminatı, yaşam sürelerinin sonuna kadar hesaplanır.
Desteğin de (olası) yaşam süresinin sonuna kadar yakınlarına destek olacağı kabul olunarak “aktif dönem” ve “pasif dönem” zararları hesaplanır.
Trafik kazasıyla gerçekleşen zarar, zarar gören kendi imkanlarıyla gidermesi, kazaya neden olanların sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.
Destek tazminatı talep edecek kişiler varlıklı olsalar bile yakınlarının ölümüyle destek tazminatı isteyebilir. Varlıklı olmak, destekten yoksun kalma tazminatı talebine engel değildir.
Desteğin bir işi ve kazancı bulunmasa bile yakınlarına yardım ve hizmet yoluyla destek sağlayabilir.
Tazminat talebinde, kazanç kaybı tazminatı değil, sakat kalan kişilerin kazançlarında bir azalma olmasa bile aynı kazancı elde ederlerken sakatlıkları oranında zorlanacak olmaları nedeniyle güç kaybı tazminatı da talep edilebilir.
Güç kaybı tazminatını, günlük yaşamlarını sürdürürlerken sakatlıkları oranında zorlanacak olmaları nedeniyle, bir işi ve kazançları olmayanlar, yaşlılık ve emeklilik çağını yaşayan kimseler, henüz çalışma yaşına gelmemiş çocukları kendi ev hizmetlerini yapan kadınlar talep edebilirler.
Bir motorlu aracın işletilmesi bir kimsenin ölümüne veya yaralanmasına sebep olursa, motorlu aracın işleteni doğan zarardan sorumludur.
Motorlu araç ölüme veya yaralanmaya sebebiyet vermiş ise, kazaya karışan aracın başkalarına devir ve temliki veya üzerinde bir hak tesisini önlemek amacıyla olaya el koyan Cumhuriyet Savcılıklarınca, aracın tescilli olduğu tescil kuruluşuna trafik kaydı üzerine şerh düşülmesi için talimat verilir.
İşletilme hâlinde olmayan bir motorlu aracın sebep olduğu trafik kazasından dolayı işletenin sorumlu tutulabilmesi için, zarar görenin, kazanın oluşumunda işleten veya eylemlerinden sorumlu tutulduğu kişilere ilişkin bir kusurun varlığını veya araçtaki bozukluğun kazaya sebep olduğunu ispat etmesi gerekir.
İşleten, aracın sürücüsünün veya aracın kullanılmasına katılan yardımcı kişilerin kusurundan kendi kusuru gibi sorumludur.
Destekten yoksun kalma tazminatının konusu, desteğin yitirilmesi nedeniyle yoksun kalınan zarardır. Buradaki amaç, destekten yoksun kalanların desteğin ölümünden önceki yaşamlarındaki sosyal ve ekonomik durumlarının korunmasıdır. Olaydan sonraki dönemde de, destek olmasa bile, onun zamanındaki gibi aynı şekilde yaşayabilmesi için muhtaç olduğu paranın ödettirilmesidir.
Dolayısıyla, trafik kazası sonucu desteğini yitiren kimse uğradığı zararın ödetilmesini isteyebilir. Ancak, destekten yoksun kalma tazminatına hükmedilmesi için öncelikle, ölen ile destekten yoksun kalan arasında maddi yönden düzenli ve eylemli bir yardımın varlığı gerekir.
Destek kavramı hukuksal bir ilişkiyi değil, eylemli bir durumu hedef tutar ve ne hısımlığa ne de yasanın nafaka hakkındaki hükümlerine dayanır; sadece eylemli ve düzenli olarak geçimini kısmen veya tamamen sağlayacak şekilde yardım eden ve olayların olağan akışına göre eğer ölüm vuku bulmasaydı, az çok yakın bir gelecekte de bu yardımı sağlayacak olan kimse destek sayılır.
O hâlde destek sayılabilmek için yardımın eylemli olması ve ölümden sonra da düzenli bir biçimde devam edeceğinin anlaşılması yeterli görülür.
Bununla birlikte destekten yoksun kalan kimse devamlı ve gerçek bir ihtiyaç içerisinde bulunmalıdır. Genel olarak bakım ihtiyacı, sosyal düzeye uygun olan yaşamın devamını sağlamak için gerekli olanaklardan yoksun kalmayı anlatır. Eğer ölenin eylemli olarak baktığı destekten yoksun kalan kişi, ölüm yüzünden bu bakımın sağladığı yaşama düzeyinin altına düşmüş olursa, ihtiyaç içerisinde bulunma koşulu gerçekleşmiş sayılır. Burada önemli olan, destekten yoksun kalan kimsenin ve ailesinin temsil ettiği sosyal ve ekonomik düzeye göre normal karşılanan giderlerdir.
Destekten yoksun kalma tazminatının eylemin karşılığı olan bir ceza olmayıp, ölüm sonucu ölenin yardımından yoksun kalan kimsenin muhtaç duruma düşmesini önlemek ve yaşamının, desteğin ölümünden önceki düzeyde tutulması amacına yönelik sosyal karakterde kendine özgü bir tazminattır.
Destekten yoksun kalma tazminatı, desteğin mirasçısı olarak geride bıraktığı kişilere değil, desteğinden yoksun kalanlarına aittir. Destekten yoksun kalma tazminatı isteyebilecek kişiler, mirasçılardan başka kişiler de olabileceği hususunda da herhangi bir ihtilaf yoktur.