Samaniler Türbesi.
Samaniler Türbesi.
Samaniler (875-999) Orta Asya ve doğu İran’da kurulmuş bir hanedanlıktır. Dilleri Farsçadır ve Samaniler dönemi Tacik milletinin başlangıcı olarak kabul edilir. Selçukluların selefi olan Gazneliler’in iki lideri Samani ordusunda komutandı. Bu komutanlardan biri olan Gazneli Mahmud (998-1030) Samanilerin bir nevi halefi olarak kabul edilir. İsmail Samani zamanında Sünni İslam devlet dini oluyor. Bu, tarihte İslam’ın devlet dini olarak ilk kez ilan edilişi olarak kabul ediliyor. Samaniler döneminde Türklerin de büyük gruplar halinde Müslüman olduğu biliniyor. Başkentleri Buhara, Semerkand ve Herat. Karahanlılar tarafından egemenliklerine son veriliyor. İsmail Samani, Buhara’yı en büyük Arapça ve Fars edebiyatı öğrenimi merkezlerinden biri yapmıştır.
Samaniler Türbesi, Buhara’nın ve Orta Asya’nın en eski ve en önemli yapısı olarak kabul ediliyor. Çini öncesi döneme ait bu yapı, 9.-10. yüzyıla tarihleniyor. Bu kübik yapı, köşelerdeki sütunçelerin inceliği ve tuğlaların dizilişi ile hafif bir bina gibi duruyor. Binada İslam öncesi inanışların, Zerdüştlüğün izleri görülüyor. Kapı kemerinin üstündeki üçgen Zerdüşt’ün üç prensibini (doğru düşün, doğru konuş, doğru davran); sırt sırta vermiş iki üçgenin içinde çiçek motifi gibi gözüken süslemeler ise ateşi simgeliyor. İsmail Samani insanlara çok iyi davranan biriymiş ve veli sayılmış. Türbesinin etrafı mezarlarla dolmuş.
Cengiz Han bu türbeyi bozmamış. Tahminler şöyle: ya saygısından, ya Moğolların ruhları ürkütme korkusundan ya da türbenin üstü kumla örtülü olduğu için türbeyi bulamadığından.