Malnütrisyon Nedir? Belirtileri, Nedenleri ve Tedavisi
Malnütrisyon yetersiz beslenme veya kötü beslenme olarak tanımlanır, belirli besinlerin çok az veya çok fazla alındığını ifade eder. Gelişim sorunları, göz problemleri, diyabet ve kalp hastalıkları gibi ciddi sağlık sorunlarına neden olabilir.
Malnütrisyon, dünya çapında milyarlarca insanı etkiler.
Malnütrisyon Nedir?
Malnütrisyon, besin eksikliğinden veya aşırı yemekten kaynaklanan bir durumdur. Malnütrisyon türleri şunlardır:
Yetersiz beslenme
Bu tip kötü beslenme, yeterli protein, kalori veya mikro besin alamamaktan kaynaklanır. Düşük ağırlık-boy (aşırı zayıflık), yaşa göre boy (bodurluk) ve yaşa göre kilo düşüklüğüne (yetersiz) yol açar.
Aşırı beslenme
Protein, kalori veya yağ gibi bazı besin maddelerinin aşırı tüketilmesi de yetersiz beslenmeye yol açabilir. Bu genellikle aşırı kilo veya obezite ile sonuçlanır.
Yetersiz beslenen insanlar genellikle vitamin, mineral, özellikle demir, çinko, A vitamini ve iyot gibi eksikliklere sahiptir. Ancak aşırı beslenmeyle birlikte mikro besin eksiklikleri de ortaya çıkabilir.
Aşırı kalori tüketimi sonucunda fazla kilolu veya obez olmak ve aynı zamanda yeterli vitamin ve mineral alamamak mümkündür.
Çünkü, kızartma ve şekerli gıdalar gibi aşırı beslenmeye neden olan gıdalar, kalori ve yağ bakımından yüksektir, ancak diğer besin maddelerini düşük oranda içerirler.
Malnütrisyon Belirtileri
Malnütrisyonun belirtileri ve semptomları türüne bağlıdır.
Yetersiz Beslenme
Yetersiz beslenme, gerekli besin maddelerini alamamaktan kaynaklanır. Bu aşağıdaki belirtilere neden olabilir:
– Kilo kaybı
– Yağ ve kas kütlesinin kaybı
– İçi boş yanaklar ve içe batmış gözler
– Şişkin bir mide
– Kuru saç ve cilt
– Gecikmiş yara iyileşmesi
– Yorgunluk
– Konsantrasyon zorluğu
– Sinirlilik
– Depresyon ve kaygı
Yetersiz beslenen kişilerde bu semptomlardan bir veya birkaçı olabilir.
Yetersiz beslenme ayrıca mikro besin eksikliğine de yol açabilir. En yaygın eksikliklerden bazıları ve semptomları şunlardır:
A Vitamini
Göz kuruluğu, gece körlüğü, artan enfeksiyon riski.
Çinko
İştah kaybı, büyümenin gecikmesi, yara iyileşmesinin gecikmesi, saç dökülmesi, ishal.
Demir
Bozulmuş beyin fonksiyonu, vücut ısısını düzenleme sorunları, mide problemleri.
İyot
Büyümüş tiroid bezleri (guatr), tiroid hormonu üretimini azaltır, büyüme ve gelişme sorunları ortaya çıkar.
Yetersiz beslenme, ciddi fiziksel sorunlara ve sağlık sorunlarına yol açtığı için, ölüm riskini artırır.
Aşırı Beslenme
Aşırı beslenmenin ana belirtileri aşırı kilolu ve obez olmaktır, aynı zamanda besin eksikliğine de yol açabilir.
Araştırmalar, aşırı kilolu veya obez olan kişilerin, normal kilolu olanlara kıyasla, belirli vitamin ve minerallerin yetersiz alım ve düşük kan seviyelerine sahip olma olasılığının daha yüksek olduğunu göstermektedir.
Bir çalışmada 285 ergen, obez kişilerde A ve E vitaminlerinin kan düzeylerinin normal kilolu olanlarınkinden % 2-10 daha düşük olduğu bulunmuştur.
Bunun nedeni, aşırı kilo ve şişmanlığın, kalori ve yağ oranı yüksek fakat diğer besin maddelerinde düşük olan hazır ve işlenmiş gıdaların aşırı tüketilmesinden kaynaklanabileceğidir.
Malnütrisyon Tanısı
Malnütrisyonu tanımlamak için kullanılan araçlar kilo kaybı ve vücut kitle indeksi (BMI) çizelgeleri, mikro besin durumu ve fiziksel muayeneler için kan testleridir.
Kilo kaybı ve yetersiz beslenme ile ilişkili diğer semptomlar için, doktor mikro besin eksikliklerini tanımlamak için ek testler isteyebilir.
Ancak aşırı beslenmeden kaynaklanan besin eksikliklerinin belirlenmesi daha zordur.
Malnütrisyonun Nedenleri
Malnütrisyon, çevresel, ekonomik ve tıbbi durumlardan kaynaklanabilecek, dünya çapında yaşanan bir sorundur.
Dünya Sağlık Örgütü, 460 milyondan fazla yetişkin ve 150 milyon çocuğun yetersiz beslendiğini, iki milyardan fazla yetişkin ve çocuğun aşırı kilolu veya obez olduğunu tahmin etmektedir.
Malnütrisyonun yaygın nedenleri şunlardır:
Gıda güvensizliği veya yeterli ve uygun fiyatlı yiyeceklere erişim eksikliği
Gelişmekte olan ve gelişmiş ülkelerdeki gıda güvensizliğini malnütrisyona bağlayan çalışmalar vardır.
Sindirim sorunları ve besin emilimi ile ilgili sorunlar
Crohn hastalığı, çölyak hastalığı ve bağırsaklarda bakteriyel aşırı büyüme gibi malabsorpsiyona neden olan durumlar, yetersiz beslenmeye neden olabilir.
Aşırı alkol tüketimi
Aşırı alkol kullanımı, protein, kalori ve mikro besin maddelerinin yetersiz alımına yol açabilir.
Ruh sağlığı bozuklukları
Depresyon ve diğer akıl sağlığı koşulları yetersiz beslenme riskini artırır. Bir çalışmada, depresyonlu kişilerde malnütrisyon sıklığının sağlıklı bireylere göre % 4 daha yüksek olduğu bulunmuştur.
Gıdaların elde edilememesi ve hazırlanamaması
Çalışmalar, zayıf beslenme, zayıf hareketliliğe sahip olma ve yetersiz beslenme için risk faktörleri olarak kas gücünün bulunmadığını belirlemiştir. Bu sorunlar gıda hazırlama becerilerini bozar.
Malnütrisyon Risk Grupları
Malnütrisyon, dünyanın her bölgesindeki insanları etkiler ancak bazı popülasyonlar daha yüksek risk altındadır. Yetersiz beslenmeye eğilimli popülasyonlar şunlardır:
Gelişmekte olan ülkelerde ya da gıdaya sınırlı erişime sahip bölgelerde yaşayan insanlar
Yetersiz beslenmeyle ilgili ve mikro besin eksiklikleri özellikle Sahra altı Afrika ve Güney Asya’da yaygındır.
Özellikle çocuk ve hamile ya da emziren kadınlar olmak üzere besin ihtiyacı artan bireyler
Gelişmekte olan bazı ülkelerde, hamile ve emziren annelerin % 24–31’i yetersiz beslenmektedir.
Yoksulluk içinde yaşayan veya düşük gelirli insanlar
Düşük sosyoekonomik durum yetersiz beslenmeye neden olur.
Yaşlı yetişkinler, özellikle de yalnız yaşayan veya engelli olanlar
Araştırmalar, yaşlı yetişkinlerin % 22’sinin yetersiz beslendiğini ve % 45’inin yetersiz beslenme riski altında olduğunu göstermektedir.
Besin emilimini etkileyen sorunları olan insanlar
Crohn hastalığı veya ülseratif koliti olan kişilerin, bu koşulları olmayanlara göre malnütrisyona sahip olma ihtimali dört kat daha fazladır.
Malnütrisyon Tedavisi ve Önleme
Malnütrisyonun önlenmesi ve tedavi edilmesi, altta yatan nedenlerin ele alınmasını içerir. Devlet organları, bağımsız kuruluşlar ve okullar yetersiz beslenmenin önlenmesinde rol oynar.
Araştırmalar, malnütrisyonu önlemenin en etkili yollarının yetersiz beslenme riski taşıyan popülasyonlara demir, çinko ve iyot hapları, gıda takviyeleri ve beslenme eğitimi vermeyi içerdiğini ortaya koymaktadır.
Ek olarak, aşırı beslenme riski olan çocuklar ve yetişkinler için sağlıklı gıda seçimlerini ve fiziksel aktiviteyi teşvik eden müdahaleler aşırı kilo ve obeziteyi önlemeye yardımcı olur.
Yeterli karbonhidrat, protein, yağ, vitamin, mineral ve su içeren çeşitli yiyeceklerle beslenmek de yetersiz beslenmenin önlenmesini sağlar.
Yetersiz beslenmeyi tedavi etmek genellikle bireysel yaklaşımları içerir.