HELP Mülkiyet Hakkı ve AİHS Çevrimiçi Kursu (HELP online course on Property Rights and the ECHR)
A. Arka Plan ve Anahtar Kavramlar
Mülkiyet hakkı her yerde karşımıza çıkmaktadır ve devletlerin bu hakka müdahale ettiğini görmek çok yaygın bir durum olmakla birlikte; tüm müdahaleler, Sözleşme’nin 1 No’lu Protokol'ünün 1. maddesinde belirtilen mülkiyet hakkının ihlâli anlamına gelmemektedir. Müdahaleler, keyfi olmamaları koşuluyla genel ya da kamu yararını gözetmeleri halinde meşru olabilmektedir. Bu anlamda, hukuk profesyonellerinin mülkiyet konusunda Mahkeme’nin içtihatlarına aşina olmaları da önem arz etmektedir. 1 No'lu Protokol'ün 1. maddesi, bireyin bağımsız olmasını sağlaması bakımından en az Sözleşme'nin diğer maddeleri kadar önemlidir. Mülkiyet hakkının yokluğunda özgür bir kişi olmak mümkün değildir. Ayrıca, sadece gerçek kişiler değil, tüzel kişiler de 1 No'lu Protokol'ün 1. maddesine başvurabilirler.
Mülkiyet hakkı özerk bir kavramdır. Mahkeme, sahip olunması gereken şeylerin, fiziksel malların mülkiyeti ile sınırlı olmayacak şekilde geniş bir yorumunu yapmıştır. Mülkiyet hakkı bir dizi ekonomik menfaati kapsar ve fikri mülkiyet hakları, lisanslar, bir bankaya yatırılan para, varlıklar veya hisse senetleri, emekli aylığı hakkı, uygulanabilir bir karar vb. şekilde çeşitlilik gösterebilir. Ancak, mülkiyet hakkı örneğin potansiyel miras hakkı veya sadece beklentiler gibi mülkiyeti elde etme hakkını garanti etmemektedir. Öte yandan, bir beklentiden daha somut olması gereken meşru beklentiler, mülk olarak nitelendirilebilir. Mülkiyet hakkı bağlamında devletlerin negatif ve pozitif yükümlülükleri vardır: Devletler gerekçelendirmeden mülkiyete müdahale etmekten kaçınmalı ve 1 No'lu Protokol'ün 1. maddesinde yer verilen korumanın etkili olmasını sağlamak için gerekli tedbirleri almalıdırlar. 1 No'lu Protokol'ün 1. maddesinde üç ayrı kural yer almaktadır: 1) mülkiyetin barışçıl kullanımı kuralı, 2) mülkten mahrum edilme ve 3) mülk kullanımının kontrolü. Çevrimiçi olarak tamamlanmak üzere tasarlanan bu kursta, katılımcı okumak için bilgiler, etkileşimli öğeler, sorular, videolar ve animasyonlu slaytlar bulacak.
B. Kurs İçeriği ve Kursun Geliştirilmesi
Kursta sırasıyla: 1. Giriş, 2. Yasal çerçeve ve kapsam, 3. Üç kural, 4. İzin verilen kısıtlamalar ve orantılılık, 5. Özel menfaat/kazanç alanları, 6. 1 No'lu Protokol'ün 1. maddesi ile diğer AİHS maddeleri arasındaki etkileşim, 7. Tazminat ve eski hale getirme/iade konuları ayrıntılı bir şekilde ele alınmaktadır. Kurs, Avrupa Konseyi üyesi ülkelerinin Sözleşme'nin ulusal düzeyde uygulanmasını destekleyen Avrupa Konseyi HELP Birimi tarafından geliştirilmiş ve “Yargının Avrupa İnsan Hakları Standartlarını Bosna-Hersek'te Ulusal Düzeyde Uygulama Kapasitelerinin Güçlendirilmesi” projesi kapsamında Norveç Krallığı tarafından finanse edilmiştir.
C. Hedef KitleBu çevrimiçi kurs öncelikle hukukçulara (hâkimler, savcılar, avukatlar veya kıdemli mahkeme personeli) yönelik olmakla birlikte; kolluk kuvvetleri, eşitlik kurumları personeli ve ayrımcılık yasağı alanında faaliyet gösteren diğer hukuk profesyonelleri için de yararlı olabilecektir. Hâlihazırda kursun, eğiticiler eşliğinde Ülkemizde tetkik hâkimlerine yönelik eğitimi verilmekte olup; Türkçe tercümesi de yapılmıştır. Editoryal düzeltmeler sonrası da mezkûr kurs Türkçe olarak kullanıcıların istifadesine sunulacaktır.