Sokrates (M.Ö. 469-399)
Sokrat adıyla da tanınan Sokrates, Yunanistan’ın Attike şehrindeki Alopeke’de doğdu. Babası heykeltıraş, annesi de ebeydi. Yaşamının akışı konusunda pek bir şey bilinmese de, bir süre babası gibi heykelcilikle uğraştı. Sonraları gökbilim ve fizik çalışmalarına ilgi duyduğu, insan ruhunu kavramaya çalıştığı söylenir. Eylemlerini hep içine doğan tanrısal bir esine göre yaptığını öne süren Sokrates Atina’nın 404’te uğradığı bozgundan sonra, demokratlarda düşmanlık uyandıran genç soylulara katılmış, yeni tanrılar getirerek gençleri kışkırtmak ve yanlış yollara saptırmakla suçlanarak ölüm cezasına çarpılmış, dostu Kriton’un kaçma önerisini geri çevirerek, ruhun ölümsüzlüğünü savunan bir söylev verdikten sonra, baldıran zehiri içerek hayatına son vermiştir.
“Bir tek şey biliyorum, o da hiç bir şey bilmediğim” özdeyişini söylemiş olan düşünür, felsefesinde en büyük yeri ahlak sorunlarına ayırmıştır. Ama hiç bir yapıt bırakmamış, düşüncelerini konuşma yoluyla çevresine aktarmış olduğundan, felsefesi yalnızca Eflatun, Ksenophon ve Aristoteles’in yapıtları aracılığıyla günümüze yansıtılmıştır. Üstelik bu kaynaklarda belirtilenler de çelişkilidir. Söz gelimi, Eflatun, yer yer hocası Sokrates’le ilgisi olmayan bir metafiziği ona mal etmiş, Ksenophon ise asker yönü ağır bastığından, Sokrates’in soruları altındaki gerçekleri kavrayamamıştır.
Sokrates’in Sözleri:
- Sadece bir iyi vardır, bilgi; ve sadece bir kötü vardır, cehalet.
- Cahil insan kendinin bile düşmanı iken, başkasına dost olması nasıl beklenir.
- Dürüst bir insan daima çocuk kalır.
- Bir şeyleri değiştirmek isteyen insan önce kendisinden başlamalıdır.
- İnsanlar her zaman her yerde acıkmışlardır ama her zaman her yerde erdemli olmamışlardır.
- Yalnız işsiz olanlar değil, daha iyi işler yapabilecek olanlar da başıboştur.
- Bir şey bilmediğim dışında başka bir şey bilmiyorum.
- Tokgözlülük doğal zenginliktir; lüks ise yapay yoksulluk.
- Bir insanın onsuz yapabileceği ne kadar çok şey vardır.
- İnsan bildiğini öğrenir.
- Bilgi ruhun gıdasıdır.
- Bilen insan kötülük yapmaz.
- Haksızlığa uğramak, haksızlık yapmaktan iyidir.
- En faziletli insan, ruhen yükselmeye çalışan, en mutlu insan da yükseldiğini duyandır.
- Fazilet, ruhun güzelliğidir. Felsefe, neleri bilmediğini bilmektir.
- Öğrenmek, eskiden bilinmiş bir şeyi yeniden hatırlamaktan başka bir şey değildir.
- Kendini bulmak istiyorsan, kendin için düşün.
- Sorgulanmamış bir hayat, yaşanmaya değmez.
- Kimseye hiçbir şey öğretemem, sadece onların düşünmelerini sağlayabilirim.
- Bir yargıç, iyi niyetle dinlemeli, akıllıca karşılık vermeli, sağlıklı düşünmeli, tarafsızca karar vermelidir.
- Endişelerinizden kurtulmak istiyorsanız, yaşamaktan en çok korktuğunuz şeyin bir gün başınıza geleceğini kabul edin.
- Ne pahasına olursa olsun, evlenin. Karınız iyi çıkarsa mutlu olursunuz, yok fena çıkarsa o zaman da filozof olursunuz.
- Kendin pahasına olduktan sonra tüm dünyayı kazansan eline ne geçer?