Başdönmesi;
İnsanın kendisinin veya çevresinin döndüğünü hissetmesidir.
Vertigo;
Bir hastalığın adı değildir, sadece baş dönmesi anlamındadır. Baş dönmesi sıklıkla bir iç kulak probleminden kaynaklanır.
Bazı kişiler denge sorunların; dengesizlik, sallanma, dalgalanma, sersemlik, ayakta duramama, düşecekmiş gibi olma, zemin kayması, sağa sola çekilme” gibi sözlerle ifade eder.
Dönme hissi olmadan hissedilen bu tür dengesizlikler de iç kulak probleminden kaynaklanabilir.
Vücudun Denge Sistemi;
Dengeyi sağlamada birçok organ ve doku görev alır. Bu sistemle kişi vücudunun hangi yönde, nereye dönük olduğu, ne tarafa doğru hareket ettiği veya döndüğünün bilincinde olur. Denge hissi aşağıdaki sistemlerin karışık bir ilişkisi sonucu gerçekleşir:
- İç kulaklar (labirent); hareketin yönünü belirler; dönme, ön-arka, yan-yan, yukarı aşağı gibi.
- Gözler; vücudun boşlukta nerede olduğunu (ayakta, ters dönmüş gibi) ve hareketin yönünü görür.
- Derin duyu alıcıları; kas, eklem ve omurga gibi organlarda bulunur, vücudun hangi bölgesinin yere değdiğini, vücudun hangi kısımlarının hareket ettiğini algılar.
- Merkezi sinir sistemi (beyin ve omurilik); diğer dört sistemden gelen bütün bulguları değerlendirerek, aradaki ilişkiyi sağlar. Merkezi sinir sistemi, bu dört sistemden birbiriyle tutarsız veriler aldığı zaman, kişi, sersemlik veya baş dönmesi hisseder.
Vücudumuzun dengesini sağlayan en önemli organ olan vestibüler sistem iç kulakta bulunur. Burada birbirine dik 3 düzlemde yerleşmiş olan 3 adet yarım daire kanalı yer alır. Bu kanalların içinde sıvı vardır. Baş hareket ettikce bu sıvıda hareket eder. Alıcı hücreler ve kristaller algıladıkları bu hareketi elektrik enerjisine dönüştürerek beyne iletir.Bu sistemlerden gelen bilgi ve uyarıların dengeli ve uyumlu olması gerekir.Aksi takdirde dengesizlik ve baş dönmesi oluşur.
Fırtına esnasında uçak hava boşluğuna girdiğinde uçakta oturanlar sadece uçağın içini görür, dışardaki fırtınayı göremez. Bu nedenle gözden, iç kulaktan ve derin duyulardan gelen uyarılar uyumlu değildir. Bu durum beyin algılarının karışmasına yol açar ve kişilerde “uçak tutması” olarak adlandırılan dengesizlik, bulantı hissi görülebilir.
Aynı şekilde yolda giden bir arabanın arka koltuğunda kitap okunursa, iç kulak ve derin duyu algılayıcıları bunu algıladığı halde gözler sadece kitabı gördüğü için kişide “araç tutması” olabilir.
Kafa travması veya kulak iltihabından dolayı tek taraflı iç kulak etkilenip görev yapamadığında etkilenen iç kulak, mesajları diğer kulaktaki kadar sağlıklı olarak beyne iletemez. Bu durumda beynin deyim yerindeyse “aklı karışır” ve baş dönmesi, bulantı hissedilir.
Denge Sistemi – Dengenin Sağlanması
Dengenin sağlanması hala tam olarak çözülememiş çok karmaşık ve çok fazla organın rol oynadığı bir durumdur. Bu konuda rol oynayan organ ve sistemleri etkileyen herhangi bir hastalık baş dönmesi ile birlikte o organa ait diğer belirtilerin ortaya çıkmasına neden olabilir. Bu kadar çok organın rol oynadığı bir belirti olan baş dönmesi doğal olarak kulak Burun Boğaz yanında Nöroloji ,Göz, Dahiliye, Fizik Tedavi ve Psikiyatri gibi birçok branşı ilgilendirir.
Denge Sistemini Etkileyen Durumlar
Kan Dolaşım
Dolaşım bozuklukları, sersemlik yaratan rahatsızlıkların başında gelir. Beyne yeteri derecede kan gelmezse sersemlik hissi başlar.
Hemen hemen herkes, otururken veya yatarken ani şekilde ayağa kalktığında bunu hissetmiştir. Fakat bazı kimselerde, sürekli olan rahatsızlıklarının yol açtığı dolaşım bozuklukları devamlı vardır. Yüksek kan basıncı, şeker hastalığı veya yüksek kan kolesterolü olan kişilerde, dolaşım bozukluğu, beyin kan akımının azalması sık olarak görülür. Kalp yetmezliği veya kansızlık olan kişilerde de benzer bulgular vardır.
Nikotin, kafein gibi bazı uyarıcılar ve ilaçlar, beyin kan akımını azaltır. Aşırı tuz tüketimi de dolaşım azlığına yol açar.
Psikolojik stres, gerginlik ve endişe gibi durumlar, damarlarda spazm yaratarak, dolaşım bozukluğuna yol açabilir.
İç kulak, dolaşım bozukluklarına karşı çok hassastır ve beyinde olan dolaşım bozukluklarından da direkt olarak etkilenir. İç kulak kan akımında bir problem olursa, sersemlik yanında “baş dönmesi” ortaya çıkar.
Travma
Kafa travması sonrası iç kulağı etkileyen kırıklar; şiddetli ve dayanılması zor olan baş dönmesi ve işitme kaybı oluşturabilir. Başdönmeleri tedavi olsa bile sersemlik ve dalgalanma hali haftalar hatta aylarca sürebilir. Zamanla sağlam taraftaki iç kulak denge sistemi diğer tarafın yapamadığı görevleri üstlenir ve şikayetler hafifler.
İltihap
Basit nezle ve gribe yol açan bazı virüsler, iç kulağa ve beyne giden sinirleri etkileyebilir. Bu durumda baş dönmesine yol açar, fakat işitme çoğunlukla normal kalır.
Bakteri dediğimiz mikroplar ile oluşan orta kulak iltihabı, iç kulağa ilerlerse oldukca ciddi sonuçlar doğurur. İleri derecede kalıcı işitme kaybına ve baş dönmelerine yol açabilir. Dengesizlik ve sersemlik hissi travmalardaki gibi çok uzun süre devam edebilir.
Alerji
Toz, mantar, çiçek poleni vs gibi bazı maddelere ciddi alerjik olanlarda, bu alerjik maddelerle karşılaşınca, sersemlik hali, dengesizlik veya baş dönmesi oluşabilir.
Nörolojik Hastalıklar
Multipl skleroz,migren, damar tıkanıklıkları, tümör gibi beyin,beyincik ve sinirleri etkileyen pek çok nörolojik hastalık, başdönmesi ve denge bozukluklarına yol açabilir. Nadir görülmelerine rağmen, başdönmesi dengesizlik şikayeti olanlarda mutlaka bu tür nörolojik hastalıklar da olabileceği düşünülmeli ve tetkik edilmelidir.
Başdönmesinde dikkat edilmesi gerekenler
Baş dönmesi olan hastaların, evde uygulayabileceği bazı egzersiz hareketleri vardır. Hastaya bunlarla ilgili bilgilendirici broşürler verilebilir.Gereken durumlarda tuz kısıtlanmasına gidilebilir. Kan şekerinin düşmemesi için yemek öğünleri atlanmamalıdır. Ayrıca stresten kaçınmalı, çay, kahve az tüketilmeli, sigara ve alkolden uzak durulmalıdır.
Baş dönmesi, Dengesizlik, Sersemlik Hissediyorsanız
- Yatarken birden ayağa kalkmak gibi ani hareketlerden kaçının.
- Aşırı baş hareketlerinden kaçının.
- Nikotin (sigara, puro…), kafein ve tuz gibi, kan dolaşımını olumsuz etkileyen maddelerden kaçının veya azaltın. Alkol kullanmayın.
- Sersemlik hissinizi başlatan, stres, gerginlik gibi durumlardan ve alerjik olduğunuz maddelerden mümkün olduğunca uzak durun.
- Sersemlik hâliniz varken, araba veya makine kullanmak, merdiven tırmanmak gibi tehlikeli olabilecek işlerden kaçının.