İstanbul Büyükşehir Belediye Tiyatroları'nda yeni bir oyun sahneye kondu. Jose Sanchis Sinisterra'nın yazdığı, Esen Özman'ın dilimize çevirdiği, Arif Akkaya'nın sahneye koyduğu oyunun asıl adı "Leningrad Kuşatması"ydı. Dönem başında açıklanan oyunlar arasında sözünü ettiğim oyunun adı Leningrad Kuşatması diye duyurulmuştu. 28 Aralık 2015 Pazartesi Kadıköy HaldunTaner Sahnesi'nde izlediğimiz oyunun adı değiştirilmiş, 'Son(suz) Öykü' adıyla gala gecesi ramp ışıklarına getirilmişti. 2. Dünya Savaşı'nda yaşanan Alman-Sovyet savaşı beş yıl sürmüş, sonuç olarak faşizmin ve Hitler'in yenilgisiyle sona ermişti. Hitler iktidara geldikten sonra (1933) otoriter ve despot bir yönetimle Almanya'yı silahlandırmıştı. Hitler, Almanya'daki sınırları içinde kabına sığamıyordu. Genişlemek istedi. Önce Polonya'dan Baltık'taki Danzig Koridorunu istedi. Polonya, özgürlüğüne kavuşmak için uzun yıllar savaşımını sürdürmüş, bağımsızlığını kazanmış bir devlet. Önce bir ulus olarak Hitler'in istediğini geri çevirdi (reddetti). Alman ordusu Hitler'in buyruğu ile Polonya'ya saldırdı ve böylece 2. Dünya Savaşı başlamış oldu (1939). Sonra Hollanda, Danimarka'dan geçerek Fransa'yı işgal etti. Oysa Fransa Majino Hattı'na güveniyordu. Alman ordusu Belçika'dan dolaşarak Fransa'yı kolayca dize getirdi. Ve faşist yöntemlerle ülkeyi sus pus etti. Kuşkusuz direnişçiler Hitler'e karşı çıkmaya başlamıştı. Bu arada Polonya'yı işgal eden Almanya Varşova'da Polonya halkının büyük direnişiyle karşılaştı. Hitler emir verdi. Varşova'yı haritadan silin, dedi. Gerçekten de Polonya'nın başkenti Varşova yerle bir edildi. Buna karşı yine de Polonya halkı direniyordu.
BARBAROSSA HAREKÂTI
Hitler'in Sovyetler Birliği'ne karşı savaş açma planın adı Barbarossa Harekâtıydı. Barbarossa'yı da hatırlatalım: Haçlı ordusunun komutanlarından Barbarossa, Antalya'nın Kilikya nehrinden geçerken attan düşüp boğulan komutanın adıydı. Hitler Sovyetler Birliği'ne saldırı planının kod adı olarak Barbarossa'yı kullandı. Polonya ile Belarusya sınırına gelen Alman ordusu orada konuşlandı. Almanya ile Sovyetler Birliği arasında dostluk antlaşması vardı. Bu antlaşma yeni imzalanmıştı. Ekim Devrimi'nden çıkan Sovyet Rusya uzun süren iç savaşlardan sonra ülkenin ekonomik ve sosyal kalkınmasıyla uğraştığı bir dönemde Almanya ile yapılan bu antlaşmaya Stalin çok güveniyordu. Birçok uzmanlara göre ve Troçkist bir yazar olan İsaac Doyce; 'Stalin' adlı kitabında Stalin'in antlaşmalara çok bağlı kaldığını, bunun onun için bir özellik olduğunu belirtir. Ağır eleştirilerine karşın Stalin'in başarılı yönlerini de ortaya koyar bu kitabında. 20 Haziranı 21 Hazirana bağlayan gecenin sabahında (1940) Barbarossa kod adı ile Alman ordusu savunmasız Sovyet topraklarına yıldırım savaş taktiği ile saldırır. Panzer tanklar, donanımlı uçaklarla savunmasız yakalanan Sovyet Rusya toparlanıncaya kadar büyük kayıplar verir. Sovyet ordusu Çarlıktan kalma silahlarla karşı koymaya çalışır. Düz arazide Alman ordusu havadan ve karadan hızla ilerlemeyi sürdürür. Hitler'in amacı kuzeyde Leningrad ve doğuda Moskova kentini ele geçirmektir. Böylece savaşı erken kazanmayı düşünür. Moskova'ya yaklaşır ama giremez. Hem havadan hem karadan Alman ordusu durdurulur. Çünkü Sovyetler savaş sanayini kurmuş ve Alman silahlarına, tanklarına ve uçaklarına üstünlük sağlamıştı. Mareşal Paulus'un yönetimindeki Alman ordusu, Rusya'nın güneyinde ilerlemeye çalışır ve Stalingrad'a (Volgagrad) ulaşır.
Tarihin kaydettiği en uzun kuşatmadır, Leningrad kuşatması. 900 gün sürer yaklaşık 3 yıl. Savaş sonrasında bu kuşatmayı Sovyet generalleri yazdıkları kitaplarda anlatırlar. Bunların içerisinde en önemlisi Mareşal Jukov'un anılarıdır. Alman cephesinden ise Alman İstihbarat görevlisi Paul Carell iki ciltlik 'Barbarossa Harekâtı' adlı kitabıyla Alman Sovyet Savaşı'nı yazar. Ayrıca Alman asıllı İtalyan yazar Malaparte savaş muhabiri olarak bu savaşı Alman ordusuyla izler. 'Volga Batı'dan Doğar' adlı kitabıyla Alman Orduları cephesinden savaşı anlatır. Ayrıca Amerikalı Sullias Berry 'Leningrad'ta 900 Gün' adlı kıtabıyla en uzun kuşatmayı oldukça nesnel olarak anlatır.
İstanbul Şehir Tiyatroları yönetim kurulu, İspanyol yazar Jose Sanchis Sinisterra'nın Leningrad kuşatmasını tiyatro olarak sahneye taşır. Bu konuda deneyimlidir de. 'Ay Carmela' adlı oyunu ile İspanya İç Savaşı'nı anlatır. 'Ay Carmale' Cumhuriyetçilerin ortak şarkısıydı iç savaşta. Bilindiği gibi faşist General Franko'ya karşı Cumhuriyetçilerin iç savaştaki mücadelesi önemlidir. Ispanyol yazar Leningrad Kuşatması'yla savaşı kuşatmanın iki tiyatro oyuncusunun gözüyle anlatması tiyatro tarihine de bir belge düşürmektedir. Tarihi çarpıtan bir ad değişikliğini neden öngörüyor İstanbul Şehir Tiyatrosu yönetimi? Genel Sanat Yönetmeni Erhan Yazıcıoğlu bu oyunun galasından sonra istifa ettiğini açıkladı. Şehir Tiyatrosu sanatçılarının bazılarına kadro alamadığı için direncini yitirdiğini söyledi. Göreve gelirken yapabileceklerini Belediye Başkanı ile görüşüp konuşmalıydı. Belli ki bunları yapmamış. Kadroları Maliye Bakanlığı veriyor. Her kadronun R. T. Erdoğan'ın tekelinde olduğunu bilmeden kadro isteklerinde bulunmanın yetersiz ve anlamsız olduğunu düşünmeliydi. Bürokrasiyi bilmeden, özellikle AKP yönetimini kavramadan bu görevi kabul etmenin sakıncalarını düşünmeliydi. Ben istifasına şaşırmadım. Ancak yönetim kurulundaki arkadaşlarını yalnız bıraktığına üzüldüm!
TARİH ÇARPITILAMAZ
Leningrad adını kaldırmak bir sansür değil midir? Asıl bu başlık dururken ikinci başlık olarak 'Son(suz) Öykü' adını öne çıkarmayı doğru bulmadım. 1. 2. İnönü ve Sakarya Meydan Muharebesi'nin adları değiştirilebilir mi? Politik tavırla isim değiştirme AKP'nin naturasında vardır; Cumhuriyet'e karşı olduğu için! Ben de bu ad değişikliğine karşı çıkıyorum. Bu nedenle Leningrad Kuşatması'nın kısa bir tarihçesini yazdım. Milyonun üstünde sivil ve asker öldü. Çağımızın en ünlü bestecilerinden biri olan Dmitri Şostakoviç Yedinci Senfoni'sini Leningrad Kuşatması için besteledi. Bu tragedya türündeki besteyi kuşatma ve bombardıman altında Leningrad Senfoni Orkestrası ile birlikte seslendirdikten sonra kentten ayrılmak durumunda kaldı. Daha önceki tanıtım yazımda bu senfoniden söz etmiştim. Arif Akkaya Yedinci Senfoni müziğini oyunda neden kullanmadı diye bir soru takılıyor aklıma. Dünyaca ünlü bu senfoniyi kullanmamak 102 yıllık Şehir Tiyatro'suna hiç yakışmadı.
Arif Akkaya'nın kaçak güreşçi gibi yapmış olduğu 'reji' yukarıdan beri anlatmak istediklerimle çelişiyor. Buna karşın artıları var. Cihan Aşar'ın sahne tasarımı ile Nihal Kaplangı'nın giysi tasarımı sanatçıların doğru seçimi nedeniyle oyunun atmosferine uygun düşüyor. Oyunun asıl başarısını rol alan iki sanatçı üstleniyor. Biri 'Priscila' rolünde Ayşegül İşsever, diğeri 'Natalia' karakterinde Jülide Kural. Ortaklaşa başarıyı sonuna kadar götürüyorlar. Her ikisinin fiziksel betimlemeleri söylemleriyle daha çok anlam kazanıyordu. Ayşegül İşsever, diyaloglardaki tümcelerini mimikleri ile büyütüyor ve oyuna renkli bir karakter çizimi getiriyordu. Jülide Kural, karakterinin gerektirdiği tümceleri etkili ve soluklu olarak başarılı diyaloglara çeviriyordu. Doğal olarak oyunun tüm ağırlığını çeken iki oyuncunun yorumlarında ve oyunlarındaki başarıya Arif Akkaya'nın katkısnı da belirtmeliyim. Leningrad Kuşatması'nı Fransızca'dan dilimize çeviren Esen Özman'ın başarılı biçimde Türkçeye aktarması bu zor oyunun güzel izlenmesini sağlıyor.