TBK'da yer alan faiz düzenlemeleri 88 ve 120. maddelerde düzenlenmiştir.
MADDE 88- Faiz ödeme borcunda uygulanacak yıllık faiz oranı, sözleşmede kararlaştırılmamışsa faiz borcunun doğduğu tarihte yürürlükte olan mevzuat hükümlerine göre belirlenir.
Sözleşme ile kararlaştırılacak yıllık faiz oranı, birinci fıkra uyarınca belirlenen yıllık faiz oranının yüzde elli fazlasını aşamaz.
MADDE 120- Uygulanacak yıllık temerrüt faizi oranı, sözleşmede kararlaştırılmamışsa, faiz borcunun doğduğu tarihte yürürlükte olan mevzuat hükümlerine göre belirlenir.
Sözleşme ile kararlaştırılacak yıllık temerrüt faizi oranı, birinci fıkra uyarınca belirlenen yıllık faiz oranının yüzde yüz fazlasını aşamaz.
Akdî faiz oranı kararlaştırılmakla birlikte sözleşmede temerrüt faizi kararlaştırılmamışsa ve yıllık akdî faiz oranı da birinci fıkrada belirtilen faiz oranından fazla ise, temerrüt faizi oranı hakkında akdî faiz oranı geçerli olur.
TTK'da ise ticari işlerde faiz oranının serbestçe kararlaştırılabileceği madde 8de düzenlenmiştir.
MADDE 8– (1) Ticari işlerde faiz oranı serbestçe belirlenir.
(2) Üç aydan aşağı olmamak üzere, faizin anaparaya eklenerek birlikte tekrar faiz yürütülmesi şartı, yalnız cari hesaplarla her iki taraf bakımından da ticari iş niteliğinde olan ödünç sözleşmelerinde geçerlidir. Şu şartla ki, bu fıkra, sözleşenleri tacir olmayanlara uygulanmaz.
(3) Tüketicinin korunmasına ilişkin hükümler saklıdır.
(4) Bu maddenin ikinci ve üçüncü fıkralarına aykırı olarak işletilen faiz yok hükmündedir.
Anılan madde hükümlerinde görüldüğü gibi Borçlar Kanunu ve Ticaret Kanunu arasında faiz hükümlerinde bir farklılık mevcuttur.Borçlar Kanununda faiz için bir sınır çizilmişken Ticaret Kanununda faizin serbestçe kararlaştırılabileceği düzenlenmiştir.
Doktrindeki bir kısım yazarlara göre Türk Borçlar Kanununun faize ilişkin öngördüğü sınırlamalar (TBK m. 88/2; 120/2) ticari işlerde de uygulanacak emredici nitelikte düzenlemelerdir. Bu görüşteki yazarların dayanağı Borçlar Kanununun 88’inci ve 120’nci maddelerinin gerekçesidir. Anılan hükümlerin gerekçesinde faiz oranına ilişkin getirilen sınırlamalarla uygulamada örnekleri sıkça görülen olağanüstü faiz oranları karşısında borçluların korunmasının amaçlandığı belirtilmektedir. Bu gerekçeyi nazara alan görüşe göre, Türk Borçlar Kanununun 88’inci ve 120’nci madde hükümlerinin uygulanmasında kişi bakımından herhangi bir farklılık gözetilmediğinden tacirlerin de aşırı faize karşı korunması gerekmekte ve anılan hükümler tacirlerin ticari işleri bakımından da emredici nitelik arz etmektedir. Bu görüşteki yazarların bir diğer dayanağı ise Türk Ticaret Kanununun 9’uncu maddesinin “Ticari işlerde; kanuni, anapara ile temerrüt faizi hakkında, ilgili mevzuat hükümleri uygulanır.” hükmüdür. Bu hükmünde yer alan ilgili mevzuatın Türk Borçlar Kanununu da kapsadığı kabul edilmektedir. Ancak bu yorum tarzı Türk Ticaret Kanununun 8’inci maddesini göz ardı etmektedir. Zira 8’inci maddenin gerekçesinde açıkça, ticari işlerde faiz oranlarının serbestçe kararlaştırılabileceğine ilişkin düzenlemenin Türk Ticaret Kanununun temel bir ilkesi olduğunun altı çizilmektedir. Türk Ticaret Kanununun 9’uncu maddesinde yer alan düzenleme ile faiz oranlarına ilişkin 3095 sayılı Faiz Kanununa atıf yapıldığı kabul edilmektedir. Zira Türk Ticaret Kanununun 9’uncu maddesinin gerekçesinde de (9. maddenin gerekçesinde 8. maddenin gerekçesine atıf yapılmaktadır); “Kanunda veya sözleşmede belirtilmediği durumlarda uygulanacak faiz ve temerrüt faiz oranlarını gösteren 3095 sayılı Kanun ve benzeri kanunlar sık değiştirilmektedir. Türk Ticaret Kanunu söz konusu kanunlara ad ve sayı anarak gönderme yaparsa, değişiklikler dolayısıyla sınır getirilmiştir. Sözleşme ile kararlaştırılacak yıllık faiz oranı, birinci fıkra uyarınca belirlenen (yani 3095 sayılı Yasaya göre belirlenen) yıllık faiz oranının yüzde elli fazlasını aşamaz. … Burada emredici hukuk kuralı devreye girmektedir (TBK m. 88/f.2). TBK.nda <temerrüt faizi> başlıklı düzenlemede de (m. 120) şu şekilde bir çözüme gidilmiştir: Uygulanacak yıllık temerrüt faizi oranı, sözleşmede kararlaştırılmamışsa, faiz borcunun doğduğu tarihte yürürlükte olan mevzuat hükümlerine göre belirlenir (TBK m. 120/f.1 atfıyla 3095 sayılı Yasa m. 2). Uygulanacak yıllık temerrüt faizi oranı, sözleşmede kararlaştırılmışsa, bu oran (sözleşme ile kararlaştırılacak yıllık temerrüt faizi oranı), birinci fıkra uyarınca belirlenen yıllık faiz oranının yüzde yüz fazlasını aşamaz. Dolayısıyla Türk Ticaret Kanununun 9’uncu maddesinin gerekçesi nazara alındığında, anılan hükümde yer alan “ilgili mevzuat” ifadesinin genel kanun niteliğindeki Türk Borçlar Kanununu da kapsadığı neticesine varılamaz.
Doktrinde isabetli bulduğumuz hâkim görüşe göre ise Türk Borçlar Kanununun 88’inci maddesinin ikinci fıkrası ile 120’nci maddesinin ikinci fıkrası sadece adi işler bakımından emredicilik arz eder; anılan madde hükümleri ticari işler bakımından uygulama bulmaz. Zira 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu ile aynı anda yürürlüğe giren özel hüküm niteliğinde bir düzenleme olarak kabul edilmekte ve ticari işlerde faiz oranının serbestçe kararlaştırılabileceğine ilişkin Türk Ticaret Kanununun 8’inci maddesi hükmü nedeniyle Türk Borçlar Kanununda faiz oranlarına ilişkin olarak yer alan üst sınırların (m. 88/2; 120/2) ticari işlerde uygulanamayacağı belirtilmektedir. Ayrıca yukarıda da değindiğimiz üzere 8’nci maddenin gerekçesinde de ticari işlerde faiz oranlarının serbestçe kararlaştırılabileceğine ilişkin düzenlemenin Türk Ticaret Kanununun temel bir ilkesi olduğu açıkça belirtilmiştir. Bununla beraber Türk Ticaret Kanununun 8’inci maddesinin üçüncü fıkrasında tüketicinin korunmasına ilişkin hükümler saklı tutularak anılan maddenin birinci fıkrasına istisna getirilmiştir. Dolayısıyla ticari işlerde taraflar emredici hükümlere aykırı olmadıkça, özellikle Medeni Kanunun 2’nci maddesi çerçevesinde faiz oranını diledikleri gibi kararlaştırabilirler.
TTK 8.1de ticari işlerde faiz oranının serbestçe belirlenebileceği ifade olunmuştur.TTK 8.1deki bu hüküm ticari işler bakımından özel hüküm niteliğinde olduğundan, BK'nın 88 ve 120. maddelerindeki sınırlandırmalar ticari işlerde uygulanmaz.
KAYNAKÇA: 6102 Sayılı Türk Ticaret Kanunu Çerçevesinde Ticari İşlerde Faiz Dr. Nurdan ORBAY ORTAÇ
Ticari İşletme Hukuku Sabih ARKAN