Avlonyalı Mehmet Ferit PaşaAvlonyalı Mehmet Ferit Paşa II. Abdülhamit saltanatında, 14 Ocak 1903 - 22 Temmuz 1908 tarihleri arasında beş yıl altı ay sekiz gün sadrazamlık yapmış Osmanlı devlet adamıdır.
Avlonya ileri gelenlerinden Mustafa Nuri Paşa isminde bir Arnavut beyinin oğludur. Aile adı Vlora'dır. Yanya'da sübyan mektebi ve rüşdiyeden sonra Rum Lisesini bitirdi. Özel hocalardan Arapça, İslami ilimler, Fransızca, İtalyanca ve Rumca öğrendi. Babasının mutasarrıf olarak bulunduğu Resmo'da cinayet meclisi başkatipliği ile göreve başlayıp (1867), Kandiye, Mostar, Saraybosna, Diyarbakır, Halep'te çeşitli mülkiye ve adliye memurluklarında bulundu. Muhtelif komisyonlarda görev aldı.
1898'de tayin edildiği Konya valiliği esnasında bütün bilgi ve deneyimlerini hayata geçirme fırsatı buldu. Konya'ya gelen Alman elçisi tarafından padişaha methedilecek kadar gözle görünür başarılar kazandı. Merkez ve ilçelerde hükümet konakları, hapishaneler, askeri kışlalar ve depolar, okullar; merkezde Hamidiye Sanayi Mektebi, idadi, Gureba Hastanesi, memleket bahçesi, buğday pazarı, yollar, şoseler, köprüler, Antalya'da iskele ve rıhtımlar yaptırdı. Konya'ya içme suyu getiren kişidir. Selçuklu eserlerini tamir ettirdi. Eşkıyalığı kaldırdı. Eğitimin ve sanayinin gelişmesine ve halıcılığın canlandırılmasına çalıştı.
1902'de İstanbul'a davet edilerek önce Rumeli Islahat Komisyonu başkanlığına ve bir müddet sonra da kendisinden sadakat senedi alınıp sadrazamlığa tayin edildi (14 Ocak 1903). Bu dönemde Arnavutluk ve Makedonya'daki karışıklıklar sürmekteydi. Sisam'da ayaklanma çıktı. Öteden beri devletin başına bela olan borçların birleştirilmesi meselesi ile uğraşıldı. Beş buçuk yıl görevde kalan Avlonyalı Mehmet Ferit Paşa, Kanun-i Esasi'nin ilanından bir gün önce, meşrutiyete taraftar olduğunu ifade ittiği için azledildi (22 Temmuz 1908). Şubat 1909'da Meclis-i Ayan azalığına ve bir gün sonra da Aydın (İzmir) vali vekilliğine tayin edildi (7 Şubat 1909 - 2 Mayıs 1909). Sonra Ahmet Tevfik Paşa tarafından Dahiliye Vekilliğine atandı (Mayıs 1909). 1912'de Dahiliye Nazırlığına yeniden atandı ise de kabul etmedi. Bunun üzerine aynı yıl Meclis-i Ayan başkanlığına getirildi. 1913'de Kıbrıslı Mehmet Kamil Paşa kabinesinin düşürülmesi üzerine azledildi. Mısır'a gitti. Kalp hastalığının tedavisi için bulunduğu İtalya'da vefa tedip cenazesi Avlonya'ya getirildi.
Kaynakça
- http://www.arnavutum.com Türkiye Arnavutları