Özet
Avrupa Adalet Divanı bu kararında, kullanıcıların satın aldığı lisansları, internet üzerinden indirmiş olsalar dahi yeniden satmaya haklarının olup olmadığını inceliyor. Uyuşmazlık, bir yazılım şirketi olan Oracle ile, Oracle da dahil olmak üzere birçok şirketin geliştirdiği yazılımların kullanılmış versiyonlarının internet üzerinden satılmasını sağlayan bir şirket olan UsedSoft arasında geçiyor. Mahkeme verdiği kararda, bir bilgisayar programının geliştiricisinin, internetten indirilmesine izin verdiği programın kullanılması için gerekli olan lisansın tekrar satılmasına karşı koyamayacağına hükmediyor.
İLGİLİ YASAL DÜZENLEMELER:
• Directive 2009/24
ANAHTAR CÜMLELER:
• İlk satış doktrini
• Yazılımların satışı ve lisanslaması
• Telif hakkı ihlali
Karara InfoCuria üzerinden ulaşmak için tıklayınız.
Karar İncelemesi
Avrupa Adalet Divanı bu kararında, kullanıcıların satın aldığı lisansları, internet üzerinden indirmiş olsalar dahi yeniden satmaya haklarının olup olmadığını inceliyor. Uyuşmazlık, bir yazılım şirketi olan Oracle ile, Oracle da dahil olmak üzere birçok şirketin geliştirdiği yazılımların kullanılmış versiyonlarının internet üzerinden satılmasını sağlayan bir şirket olan UsedSoft arasında geçiyor. UsedSoft’un aracılık ettiği, kullanıcıların programı yeniden satma hakkı incelenirken, şu sorulara cevap aranması gerektiğini belirtiyor:
1. Bir bilgisayar programını yayma hakkının tükenmesine dayanan kişi, 2009/24 sayılı direktifin 5. maddesine[1] göre hukuka uygun sahibi (i.e. lawful acquirer) midir?
2. Eğer ilk sorunun cevabı olumlu ise; lisansı satın alan kişinin, hak sahibinin izniyle programın kopyasını internetten indirerek bir veri taşıyıcısına yüklemesi halinde, direktifin 4. maddesinin 2. fıkrasının ilk cümlesi uyarınca[2] hak sahibinin programı yayma hakkı sona erer mi?
3. Eğer ikinci sorunun cevabı da olumlu ise; “kullanılmış” bir yazılım lisansını 2009/24 sayılı direktifin 5. maddesine göre hukuka uygun bir şekilde satın almış olan bir kişi (i.e. lawful acquirer), eğer ilk kullanıcı programı silmişse veya artık kullanmayacaksa, ilk kullanıcının programı hak sahibinin izniyle veri taşıyıcısına indirmesi ile programı yayma hakkının ortadan kaldırılmasına dayanabilir mi?
Adalet Divanı açıklamasını bu üç soru üzerinden yapıyor; öncelikle 2. soruya daha sonra 1. ve 3. sorulara şu şekilde cevap veriyor:
2. Soru [Programın internetten indirilmesi halinde programın yayma hakkının sona ermesi sorunu]
Hak sahibinin programı yayma hakkının sona erip ermediğine karar verilmesi için, öncelikle ilgili davada olduğu gibi hak sahibi ile müşterisi arasındaki sözleşmesel ilişkinin 2009/24 sayılı direktifin 4. maddesinin 2. fıkrası anlamında “bir bilgisayar programının ilk kez satılışı” olup olmadığının tespit edilmesi gerekir.
Yaygın kabule göre, “satış” bir kişinin, para karşılığında, diğer bir kişiye maddi veya manevi bir mal üzerindeki mülkiyet hakkını devretmesidir. O halde, satışın olup olmadığı incelenirken, bir mülkiyet hakkı devrinin olup olmadığı incelenmelidir.
Oracle, kendisinin programları satmadığını, kullanıcılara ücretsiz olarak web sitesinden indirme imkanı sunduğunu belirtmiştir. Fakat bu kopyalar, kullanıcılar Oracle ile sözleşme yapmadan kullanılabilir hale gelmemektedir. Bu sözleşme ile kazandıkları lisans hakkı sayesinde kullanıcılar süresiz ve devredilemez bir hakka sahip olmaktadırlar Oracle, ne bir programın ücretsiz olarak kullanıcılara sunulmasının, ne de kullanıcı lisans sözleşmesinin, programın mülkiyetini devretmeyi içermediğini belirtmektedir.
Olaya bu açıdan yaklaşıldığında, programın internet üzerinden ücretsiz bir şekilde indirilebiliyor olması ile program için lisans sözleşmesinin yapılması bir bütün olarak değerlendirilmelidir. İnternetten bir program indirmek, o program kullanılamayacaksa sahibi için anlamsızdır.[3]
Oracle tarafından programın ulaşılabilir kılınması ve bir lisans sözleşmesinin yapılması programın; sürekli olarak, kopyasının değerinde bir ücret karşılığında müşteriye kullanılabilir kılınma niyetini içerir. Bu açıdan yaklaşıldığında, bir programın internetten ücretsiz olarak indirilmesine izin vermek ile kullanıcı ile lisans sözleşmesi yapma işlemleri bir bütün olarak değerlendirilmelidir ve mülkiyet hakkını devri de içerir.
Bir ürünün CD-ROM veya DVD ile satılması ve internetten indirilmesi arasında fark yoktur. Sonuç olarak, bir programın kopyasının lisans sözleşmesi ile birlikte kullanıcıya devredilmesi, 2009/24 sayılı direktifin 4. maddesinin 2. fıkrası uyarınca “bir bilgisayar programının ilk kez satılışı” teşkil eder.
1 ve 3. Sorular: [Yönetmeliğe göre programın hukuka uygun sahibi olunması ve programı ikinci defa satın alan kişinin, “ilk satın alan kişinin indirmesi ile yayma hakkının ortadan kalkmasına” dayanabilmesi sorunu]
Hak sahibinin müşterisi, hak sahibinin izni ile bir programı internetten indirdiği zaman, “ilk satış doktrini” uyarınca hak sahibinin programın ilgili kopyası üzerindeki yayma hakkı sona erer. Dolayısıyla hak sahibi programın tekrar satışını kullanıcı ile arasında yaptığı sözleşme ile engelleyemez. Kuşkusuz, programı satın alan kişi, hak sahibinin yayma hakkını ihlal etmemek için, programı tekrar sattığı esnada bilgisayarına indirdiği programı kullanılamaz hale getirmelidir. Davacı tarafın da belirttiği üzere böyle bir şeyin ispatlanması zordur, fakat aynı problem ile programı CD veya DVD ile satan hak sahipleri de yüzleşmektedir. Bu sıkıntının önüne geçilmesi için hiç şüphesiz teknik koruma önlemleri (lisans şifresi gibi) alınabilir.
Sonuç olarak, bir programın ilk satın alan kişi tarafından tekrar satılması durumunda, kullanılmış programı satın alan kişi, direktifin 5. maddesinin 1. fıkrası uyarınca söz konusu programı bilgisayarına indirme hakkına sahiptir. Böyle bir indirme, kullanılmış programı satın alan kişinin, programı amacı dahilinde kullanmasına imkan sağlayacak bir “yeniden üretme” (i.r. reproduction) olarak kabul edilmelidir.
Kararın Esası ve Etkisi
Adalet divanının kararının esasını ve etkisini madde madde özetlemek gerekirse:
• Bir bilgisayar programının yazarı, internetten indirilmesine izin verdiği programın kullanılması için gerekli olan lisansın tekrar satılmasına karşı koyamaz.
• Programın dağıtılması üzerindeki tekel hakkının sona ermesi kuralı, sadece programın CD veya DVD gibi materyaller ile satılması halinde değil, programın internetten indirilmesi halinde de uygulanır.
• Telif hakkı sahibi, programı müşterisinin indirmesi için ulaşılabilir kılıp aynı zamanda müşterisiyle ücret karşılığında bir lisans sözleşmesi imzaladığında, programın o kopyasını müşterisine satmıştır ve o kopya üzerindeki yayma hakkı sona ermiştir. Dolayısıyla sözleşmede lisansın transferini yasaklamış olsa bile, daha sonra programın o kopyasının el değiştirmesine mani olamaz.
• Hak sahibinin programı yayma hakkının sona ermesi, bilgisayar programının güncellenmiş ve hatalarının düzeltilmiş son haline de uygulanır.
• Eğer yapılan lisans sözleşmesi, lisans sözleşmesini yapan kişinin ihtiyaç duyduğundan daha fazla kişi için yapılmışsa, lisans sözleşmesi yapan müşteri, hak sahibinin yayma hakkının sona ermesinden faydalanarak lisansı bölüp bir kısmını satma hakkına sahip değildir.
• Programı ilk satın alan kişi, programı tekrar sattığı esnada bilgisayarındaki kopyasını yok etmeli veya kullanılamaz hale getirmelidir. Aksi halde, telif hakkı sahibinin program üzerindeki “kopyasını yapma” tekel hakkını ihlal etmiş olur.
• Programı kullanılmış lisansı ile birlikte satın alan kişi -Usedsoft’un müşterileri gibi- programın elinde bulundurduğu kopyasının güncellenmiş ve hataları düzeltilmiş halinin hukuka uygun sahibidir ve programı telif hakkı sahibinin internet sitesinden indirebilir.
[1] Hak sahibi tarafından, veya hak sahibinin izni ile, bir bilgisayar programının Avrupa Birliği’nde ilk kez satılması, hak sahibinin programın kiraya verilmesini veya onun da bir kopyasının satılmasını kontrol etme hakkı dışında, programın Avrupa birliği içinde yayma hakkı üzerindeki tekelini sona erdirir.
[2] Sözleşmede daha spesifik şartlar belirtilmedikçe, programın hukuka uygun sahibinin, programı kullanma amacına uygun olarak 4. Maddenin 1. Fıkrasının (a) ve (b) bentlerinde belirtilen fiilleri gerçekleştirmek veya hata düzeltmek için programın hak sahibinin iznine ihtiyacı yoktur.
[3] By analogy, Joined Cases C‑145/08 and C‑149/08 Club Hotel Loutraki and Others [2010] ECR I‑4165, paragraphs 48 and 49 and the case‑law cited
COURT OF JUSTICE OF THE EUROPEAN UNION
UsedSoft GmbH v. Oracle International Corp.
Basın Bildirisi
COURT OF JUSTICE OF THE EUROPEAN UNION
UsedSoft GmbH v. Oracle International Corp.
Karar Metni