Ürtiker (Kurdeşen) Nedir? Nedenleri, Belirtileri ve Tedavisi Nelerdir?
Ürtiker (diğer adıyla kurdeşen), cildin herhangi bir yerinde görünebilen ve genellikle kaşıntılı olan düz kırmızı lekelerdir. Kurdeşen genellikle yenen ya da yutulan bir şeye veya cilde temas eden bir şeye alerjik bir reaksiyon olarak ortaya çıkar. Stres veya otoimmün hastalıklar nedeniyle de ortaya çıkabilirler. Aşağıda daha fazla bilgi bulabilirsiniz.
Ürtiker (kurdeşen) nedir?
Kurdeşen veya ürtiker, cildin herhangi bir yerinde görülebilen ve genellikle kaşınan düz kırmızı lekelerdir. Kurdeşen genellikle yenen veya cilde temas eden bir şeye alerjik bir reaksiyon olarak ortaya çıkar. Yiyecekler, ilaçlar ve bitkiler yaygın nedenlerdir. Ancak güneşe maruz kalma, stres, enfeksiyonlar ve otoimmün hastalıkların da kurdeşenlere neden olduğu bilinmektedir.
Semptomlar arasında hafif şişmiş deride kaşıntılı, batan pembe/kırmızı döküntü yer alır. Kızarıklığın ciddiyeti artabilir ve azalabilir. Akut kurdeşen tipik olarak altı hafta içinde düzelir, ancak kronik kurdeşen aylarca veya yıllarca devam edebilir.
Kurdeşen, özellikle çocuklarda genellikle kendiliğinden düzelir. Aksi takdirde, akut kurdeşen tedavisi, kaşıntı ve batmayı hafifletmeye yardımcı olacak oral antihistaminik ilaçları içerir. Antihistaminiklerle düzelmeyen kronik kurdeşenler ayrıca kortikosteroidler, antibiyotikler ve diğer güçlü ilaçlarla tedavi edilebilir.
Nefes almakta güçlük çekmediğiniz sürece bu durumu kendi başınıza, doktorunuza veya eczacıya danışarak, antihistaminiklerle güvenle tedavi edebilirsiniz.
Ürtiker (kurdeşen) neden olur?
Kurdeşen, bağışıklık hücrelerinden kaynaklanır. Mast hücreleri ve bazofiller, yabancı maddelerle (enfeksiyon ve kanser gibi) savaşmada, hasarlı dokuya kan akışını düzenlemede ve yara iyileşmesinde önemli rol oynayan iki tür bağışıklık hücresidir. Bu hücreler ayrıca deriye kan damarlarının genişlemesine neden olan maddeler salgılar.
Kan damarı genişlemesi ve beyaz kan hücresi tepkileri, kurdeşen ile yaşanan deride şişmeye neden olur. Salınan bu maddeler arasında histamin, bradikinin ve kallikrein bulunur. Mast hücresi aktivasyonuna şunlar neden olabilir:
- Bağışıklık aracılı aktivasyon: IgE antikorları, bir alerji (yani aşırı duyarlılık reaksiyonu) veya otoimmün bozukluk nedeniyle mast hücrelerine bağlanır.
- Bağışıklık aracılı olmayan aktivasyon: İlaçlar, mast hücrelerini doğrudan aktive edebilir veya daha sonra mast hücresi aktivasyonuna yol açan diğer kimyasal sinyaller üzerinde etki edebilir. Fiziksel veya duygusal stres, daha sonra mast hücrelerini aktive eden kimyasal sinyallerin salınmasına da yol açabilir.
Alerjik tetikleyiciler
Çoğu akut vakaya neden olan yaygın alerjik kurdeşen tetikleyicileri şunları içerir:
- Meyve, süt, yumurta, fındık, soya fasulyesi ve kabuklu deniz ürünleri dahil bazı gıdalar
- Aspirin, NSAİİ’ler, opioidler, antibiyotikler, bazı tansiyon ilaçları gibi ilaçlar
- Kan nakilleri
- Böcek ısırıkları ve sokmaları
- Hayvan tükürüğü ve kepeği
- Polen, toz ve küf gibi tahriş edici maddeler
- Lateks
Diğer tetikleyiciler
Ayrıca kurdeşenlere neden olabilecek diğer tetikleyiciler şunları içerir.
- Enfeksiyonlar (virüsler, parazitler, bakteriler ve mantarlar gibi)
- Otoimmün hastalıklar (lupus hastalığı, kan damarlarının iltihabı, Sjogren sendromu ve tiroid hastalığı gibi)
- Bazı kanserler (gastrointestinal kanser, akciğer kanseri ve lenfoma gibi)
- Güneş ışığı (güneş ürtikeri olarak bilinen durum)
- Aşırı sıcak veya soğuk sıcaklıklar
- Egzersiz yapmak
- Stres
- Basınç (örneğin, uzun bir süre oturmaktan veya sıkı bir bileklik takmaktan)
- Deriyi tırmalamak
Ürtiker (kurdeşen) belirtileri nelerdir?
Kurdeşenler genelde vücutta kızarıklık ve kaşıntı ile kendini gösterse de, aşağıdaki gibi çeşitli semptomları olabilir:
Ana semptomlar
Kurdeşenin ana semptomları aşağıdaki detaylarla tanımlanabilir:
- Kızarıklık deriden biraz yüksekte olabilir.
- Kızarmış yamalar birbirine bağlanabilir.
- Kızarıklık genellikle 24 saat içinde bir noktada çözülür, ancak daha sonra başka bir yerde görünür.
- Kızarıklık vücutta dolaşabilir.
- Döküntü, kalem ucu kadar küçük veya yemek tabağı kadar büyük olabilir.
- Kaşınabilir, acı verebilir veya incitebilir.
- Kurdeşen, bir tetikleyici anlar içinde ortaya çıkabilir veya birkaç saat sonra başlayabilir.
- Akut ürtiker form, vakaların yüzde 70’inde ortaya çıkar ve altı haftadan az sürer. Genellikle alerjiye bağlıdır.
- Kronik ürtiker form, vakaların geri kalan yüzde 30’unda ortaya çıkar. Altı haftadan fazla sürer ve genellikle tanımlanamayan veya otoimmün nedenlerden kaynaklanır.
Anjioödem semptomları
Kurdeşen bazen anjiyoödem ile ilişkilidir, bu potansiyel olarak tehlikeli bir durumdur ve acil tıbbi müdahale gerektirir. Belirtiler şunları içerir:
- Dudak şişmesi
- Göz kapağı şişmesi
- Boğaz ve dil şişmesi (bu tıbbi bir acil durum olan nefes almada zorluğa neden olabilir)
- Karın ağrısı (bağırsaklardaki aralıklı şişlik nedeniyle kramplar gelip gidebilir)
- Genital şişme
Ne zaman doktora görünmeli?
Nefes almada güçlük ve yüzde şişme, hemen tedavi edilmezse hızla ilerleyebilen şiddetli bir reaksiyonun ilk belirtileri olabilir. Kurdeşen belirtileriniz varsa ve herhangi bir solunum sıkıntısı geliştirirseniz, derhal 112’yi arayınız.
Kurdeşenler günlük yaşamınızı etkileyecek kadar rahatsız ediciyse, belirtilerinizi nasıl daha iyi kontrol edebileceğinizi öğrenmek için tıbbi yardım alabilirsiniz.
Çoğu kurdeşen vakası 48 saat içinde çözülür. Eğer devam ederse, altta yatan daha derin tıbbi problemleri değerlendirmek için tıbbi yardım gerekir.
Ürtiker (kurdeşen) nasıl teşhis edilir?
Doktorunuz cildinize bakarak kurdeşeni ve ilgili komplikasyonları tespit edebilir. Alerji testleri, bir reaksiyonu neyin tetiklediğini belirlemeye yardımcı olabilir. Nedeni bilmek, alerjenlerden, kurdeşenlerden ve şişliklerden kaçınmanıza yardımcı olabilir. Alerji testleri şunları içerir:
- Cilt testleri: Bu test sırasında bir hemşire cildinizde farklı alerjenleri test eder. Cildiniz kızarırsa veya şişerse, bu maddeye alerjiniz olduğu anlamına gelir. Kurdeşen doğası gereği kronik ise cilt testi yaygın olarak yapılmaz.
- Kan testleri: Kan testi, kanınızdaki belirli antikorları kontrol eder. Vücudunuz alerjenlerle savaşmak için antikorlar üretir. Bu süreç, bağışıklık sisteminizin bir parçasıdır ancak vücudunuz çok fazla antikor yaparsa, kurdeşene neden olabilir.
Ürtiker (kurdeşen) nasıl tedavi edilir?
Yeni bir ilaca başladıktan, genel olarak yemediğiniz bir yiyecek yedikten veya sizin için alışılmadık bir hayvana veya çevreye maruz kaldıktan sonra kurdeşen yaşadıysanız, bu olası tetikleyicilere gelecekte maruz kalmaktan kaçının. Nedenini tam olarak belirlemediğiniz kurdeşen semptomlarını hafifletmek için, doktorunuza danışarak reçetesiz ilaçlar, reçeteli ilaçlar ve evde tedavi gibi etkili olabilecek birkaç tedavi yöntemi de vardır.
Reçetesiz ilaçlar
Antihistamin ilaçlar genellikle kaşıntı ve şişliği azaltmada etkilidir. Yalnızca ihtiyaç duyulduklarında değil, düzenli olarak alındığında en iyi sonucu verirler.
- Daha yeni antihistaminikler: Bunlar, günlük olarak alınabilen ve minimal yan etkileri olan setirizin, feksofenadin ve desloratadin gibi H1 reseptörünü bloke eden seçeneklerdir.
- Eski antihistaminikler: Diphenhydramine etkilidir, ancak eski antihistaminiklerin genellikle yorgunluk gibi yan etkileri vardır. Bunlar yatmadan önce alındığında en çok yardımcı olabilir.
Topikal antihistaminikler ve steroidler kurdeşen için etkili değildir.
Reçeteli ilaçlar
Kurdeşenler iki günden fazla devam ederse ve reçetesiz satılan ilaçlara yanıt vermiyorsa, doktorunuz aşağıdaki gibi ek tedaviler önerebilir:
- Ek H1 bloke edici antihistaminikler: Doktorunuz, daha yüksek dozlar, daha eski ve daha yeni antihistaminiklerle kombinasyon tedavisi veya hidroksizin gibi reçeteli antihistaminikler önerebilir.
- H2 bloke edici antihistaminikler: Bunlar famotidin ve ranitidin yardımcı olabilir.
- Lökotrien reseptör antagonistleri: Örneğin montelukast ve zafirlukast, belirli durumlarda yardımcı olabilir.
- Trisiklik antidepresanlar: Duygudurumla ilgili etkilerine ek olarak, doksepin gibi bu ilaçlar ayrıca yüksek etkili antihistamin aktivitesine sahiptir.
- İmmünomodülatör tedaviler: Bunlar, yukarıda listelenen tedavilerle iyileşmeyen ciddi vakalarda alerji ve immünoloji uzmanları tarafından önerilebilir. Bazen kurdeşen için kullanılan immünosüpresif tedaviler arasında bir antikor enjeksiyonu olan omalizumab ile siklosporin ve takrolimus bulunur.
Ürtikere (kurdeşene) ne iyi gelir?
Eğer hafif derecede kurdeşen yaşıyorsanız, aşağıdaki ipuçları semptomlarınızı hafifletmeye yardımcı olabilir:
- Tetikleyicilerden kaçının: Bunlar yiyecekler, ilaçlar, polen, evcil hayvan tüyleri, lateks ve böcek sokmalarını içerebilir. Bir ilacın döküntüye neden olduğunu düşünüyorsanız, kullanmayı bırakın ve doktorunuzla iletişime geçin.
- Eczacınıza veya doktorunuza danışarak reçetesiz satılan bir kaşıntı önleyici ilaç kullanın: Loratadin, setirizin veya difenhidramin gibi reçetesiz bir oral antihistamin, kaşıntıyı hafifletmeye yardımcı olabilir. Eczacınızla seçenekler hakkında konuşabilirsiniz.
- Soğuk bez uygulayın: Etkilenen bölgeyi soğuk bir bezle örtmek cildi rahatlatmaya ve kaşıntıyı önlemeye yardımcı olabilir.
- Rahat ve serin bir banyo yapın: Soğuk bir duş iyi gelebilir. Bazı insanlar kabartma tozu veya yulaf ezmesi tozu serpilmiş soğuk suda yıkanmaktan da yararlanabilir. Ancak bu, kronik kaşıntının uzun vadeli kontrolü için bir çözüm değildir.
- Bol, pürüzsüz dokulu pamuklu giysiler giyin: Sert, sıkı, kaşıntılı veya yünden yapılmış giysiler giymekten kaçının. Bu, cilt tahrişini önlemenize yardımcı olacaktır.
- Güneşten kaçının: Dışarıdayken, rahatsızlığı hafifletmek için gölgede kalkmaya özen gösterin.
- Giysilerinizi yıkayın: Hastalığa yakalanmadan önce kullandığınız bütün kıyafetlerinizi yıkayın. Alerjenler hala giydiğiniz şeyin üzerinde olabilir.
Unutmayın, hangi ilacı ne şekilde alacağınıza doktorunuz karar verecektir.
Kaynak:
- https://www.aid.org.tr/hastaliklar/alerji-ve-bagisiklik-sistemi-hastaliklari/urtiker/
- https://www.webmd.com/skin-problems-and-treatments/guide/hives-urticaria-angioedema
- https://www.nhs.uk/conditions/hives/
- https://acaai.org/allergies/types-allergies/hives-urticaria
Not: Konu hakkında ilgili videoyu aşağıdan izleyebilirsiniz: