- Kurdish Human Rights Project
AVRUPA İNSAN
HAKLARI
MAHKEMESİNE
DAVA GÖTÜRME
KILAVUZU
Kerim Yõldõz
Philip Leach
Bu bir KİHP ve BİHK yayõnõdõr
Özgün Adõ: “Taking Cases to the European Court of Human Rights”
İngilizce Basõmõ Büyük Britanya’da Ağustos 2002’de yapõlmõştõr
Bütün haklarõ saklõdõr
Kürt İnsan Haklarõ Projesi-KİHP
2 New Burlington Place
London W1S 2HP
Tel: + 44 20 7287 2772
Fax: + 44 20 7734 4927
Email: [email protected]
http://www.khrp.org
KİHP, İngiltere, Londra'da yerleşik ve kurulmuş olan, bağõmsõz, politik olmayan, hükümetler dõşõ
bir insan haklarõ kurumudur. KİHP kamu yararõna çalõştõğõ tescil edilmiş bir vakõftõr ve kendisini,
õrk, din, cinsiyet, siyasi görüş ve, diğer inanç ve görüşlerine bakõlmaksõzõn Kürt bölgelerinde
yasayan herkesin insan olmaktan kaynaklanan haklarõnõ korumaya adamõştõr. Kurumu
destekleyenler hem Kürt, hem de Kürt olmayanlardan oluşmaktadõr.
İngiltere ve Galler Barosu İnsan Haklarõ Komitesi
10-11 Gray’s Inn Square
London WC1R 5JD
Tel: + 44 20 7405 2575
Fax: + 44 20 7831 2430
Email: [email protected]
http://www.barhumanrights.org.uk
Baro İnsan Haklarõ Komitesi (BİHK), İngiltere ve Galler Barosu’nun uluslararasõ insan
haklarõ koludur. Komite, öncelikle, dünyanõn her yerinde avukat ve yargõçlarõn haklarõnõ
korumakla ilgili bağõmsõz bir organ olup, ayrõca, hukukun üstünlüğü ve adil yargõlanma
hakkõna ilişkin uluslararasõ kabullenilmiş hukuk standartlarõnõ savunmakla da
ilgilenmektedir. Baro İnsan Haklarõ Komitesi, kendi yetki alanõ olan İngiltere ve Galler
hariç, dünyadaki bütün ülkelere davalarõ havale edebilmektedir.
1
AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ’NE
DAVA GÖTÜRME
KILAVUZU
Kerim Yõldõz - Philip Leach
Çeviren: H. Zafer Korkmaz
Kürt İnsan Haklarõ Projesi
İngiltere ve Galler Barosu İnsan Haklarõ Komitesi
2
İÇİNDEKİLER
Sayfa No.
Önsöz
4
Giriş
5
1. Avrupa İnsan Haklarõ Mahkemesi: Sistem Hakkõnda Genel Açõklama
8
2. Bir Davanõn AİH Mahkemesi’ne Götürülmesi Prosedürünün Ana Hatlarõ
13
3. Avrupa İnsan Haklarõ Mahkemesi’nin Kabul Edilebilirlik Kriterleri
17
4. Çözümler
42
Ekler
A. Avrupa İnsan Haklarõ Sözleşmesi
B. Başvuru Formu
•
1- Açõklayõcõ Not
C. Vekâletnâme
D. Başvuru Sahibinin Malvarlõğõ Bildirimi
E. Avrupa İnsan Haklarõ Mahkemesi Adlî Yardõm Tarifesi
F. Mahkeme Hakkõnda Açõklama, Sözleşme ve Ek Protokolleri Onaylama Tablosu
G. AİHM Dairelerinin Oluşumu
H. KHRP/KİHP’sine Mali Destek Veren Uluslararasõ Kuruluşlarõn Listesi
3
Önsöz
Kürt İnsan Haklarõ Projesi dava programõnõ 1992’de başlatmõştõr. O günden bu yana
bu program kapsamlõ bir şekilde gelişmiştir. Son iki yõl zarfõnda İngiltere ve Galler
Barosu İnsan Haklarõ Komitesi (BİHK) ile birlikte, 2002 Nisan’õnda Avrupa İnsan
Haklarõ Sözleşmesi’ni onaylayan Ermenistan ve Azerbaycan üzerinde yoğunlaşan bir
Avrupa Sözleşmesi Eğitimi ve Dava Destekleme Programõ başlatõlmõştõr. Biz, bu ve
bir çok başka bölgeyi odak alan çok sayõda kuruluşla işbirliği içine girmiş
bulunmaktayõz. Bu proje, Sivil Toplum Kuruluşlarõ’na (STK) ve hukuk
uygulayõcõlarõna, Avrupa İnsan Haklarõ Sözleşmesi Hukuku, uygulamasõ ve prosedürü
hakkõnda tavsiye ve yardõmlarda bulunmayõ amaçlamaktadõr.
Bu kõlavuz, Sözleşme, Mahkeme başvuru formu ve adlî yardõm tarifesi gibi anahtar
nitelikteki metinlerin yanõ sõra, Avrupa İnsan Haklarõ Mahkemesi’nin uygulama ve
prosedürü hakkõndaki yorumlarõ da sunmaktadõr. Bu kõlavuz, Avrupa İnsan Haklarõ
Mahkemesi’ne davalarõn götürülmesi ile ilgili pratik önerileri sunmak üzere
düzenlenmiş olan ve Ermenistan, Azerbaycan, Türkiye ve Avrupa’nõn diğer
ülkelerinde süregelmekte olan eğitim seminerlerinin tamamlayõcõ bir unsuru olmasõ
amacõyla yayõnlanmaktadõr.
Bu kõlavuz, Kürt İnsan Haklarõ Projesi Direktörü Kerim Yõldõz ve Eski Hukuk
Direktörü Philip Leach tarafõndan hazõrlanmõş olup, KİHP ve BİHK tarafõndan
ortaklaşa yayõnlanmõştõr. Bu kõlavuzun yayõnlanmasõ, KİHP’ne süregelen finansal
desteklerinden dolayõ çok minnettar olduğumuz KİHP’nin fon sağlayõcõlarõ sayesinde
mümkün olmuştur. Sözkonusu bölgelerde insan haklarõ standartlarõnõn geliştirilmesi
ve desteklenmesi amacõyla kuruluşlarõmõz arasõnda ortak çalõşma olanağõnõn
çõkmasõndan duyduğum hoşnutluğu dile getirmek isterim.
Mark Müler
İngiltere ve Galler Barosu İnsan Haklarõ Komitesi
Başkan Yardõmcõsõ
Haziran 2003
4
Giriş
Avrupa İnsan Haklarõ Sözleşmesi, 1950 yõlõnda Avrupa Konseyi tarafõndan
benimsenen ilk sözleşmedir ve kuruluşun temel ilkeleri ile ayrõlmaz bir bütün
oluşturmaktadõr. Avrupa Konseyi Statüsü’nde zõmnen dile getirilen bu ilkeler,
çoğulcu demokrasiyi, hukukun üstünlüğüne saygõyõ ve insan haklarõ ve temel
özgürlüklerin korunmasõnõ kapsamaktadõr.
Avrupa Konseyi ve Sözleşme, İkinci Dünya Savaşõ’nõn getirdiği ölüm, õstõrap ve
yõkõmlara kõsmî bir cevap olarak ortaya çõkmõştõr. ”Avrupa’nõn Liderleri”, bunun “bir
daha asla tekrarlanmamasõ” konusunda “kararlõydõlar” ve 5 Mayõs 1949’da Londra’da
toplanan on Avrupa ülkesi Avrupa Konseyi’ni kurdular.
O zamandan bugüne, bu kuruluş “üyeleri arasõnda büyük bir birlik” gerçekleştirmek
yönünde çalõşmalar yapmaktadõr.
Mamafih, Avrupa Konseyi ancak 1989’da Berlin Duvarõ’nõn yõkõlmasõ ile
“bütünlüklü” bir Avrupa çağrõsõnõ hayata geçirmeye başlayabilmiş ve bu gerçekliğin
yansõmasõ olarak da, kuruluş 43 kadar üye devleti kapsar hale gelmiştir; ki, bunlarõn
tamamõ Sözleşme’yi imzalamõştõr.
Avrupa Konseyi’ne girebilmenin koşullarõnda biri AİHS’nin ve Ek Protokollerinin
belli bir zaman çerçevesinde imzalanõp, onaylanmasõdõr. Şunu belirtmek gerekir ki,
Avrupa Konseyi’ne üye devletlerin çoğu Sözleşme’yi kendi iç hukuk sistemleri ile
bütünleştirmişlerdir; bu da, ülke mahkemelerine Sözleşme ve içtihadõna atõfta
bulunma olanağõnõ sağlamõştõr.
Sözgelimi, Birleşik Krallõk’ta, İnsan Haklarõ Yasasõ (1998) aracõlõğõ ile Avrupa İnsan
Haklarõ Sözleşmesi ülke hukuku kapsamõna girmiştir. Ancak yasa 2000 yõlõna kadar
yürürlüğe girmemiştir.
Ayrõca, bir kişinin Sözleşme’yle ilgili bir sorunu yerel mahkemelerde gündeme
getirmesi ve yerel olarak yargõ kararõna bağlanmasõnõ sağlamasõ Sözleşme’yi etkin
kõlmak bakõmõndan aslî önemdedir. Bu, insan haklarõnõn korunmasõnda ulusal hukuka
yardõmcõ olmasõ bakõmõndan bir sistem olarak Sözleşme’nin felsefesini dikkate almak
anlamõna gelir.
AİHS zamanla evrim geçirmiş ve esas Sözleşme’nin yanõ sõra çok sayõda ek protokol
yürürlüğe girmiştir ki, bunlar ya yeni haklar eklemiş (1, 4, 6, 7 nolu Protokoller) ya
da Sözleşme mekanizmasõnõ geliştirmişlerdir (11 nolu Protokol).
5
Hatõrda tutmak gerekir ki, Sözleşme sürekli evrim geçirmekte olup, bu protokoller
(eski) Avrupa İnsan Haklarõ Komisyonu ve Avrupa İnsan Haklarõ Mahkemesi’nin
içtihatlarõ ile desteklenmektedir. Nitekim bu yõllar boyu bu haklarõ güçlendirmiş ve
geliştirmiştir.
Bir bireyin ulusal hukuk yollarõnõ tükettikten sonra sözleşmeye taraf bir devletin iddia
konusu insan haklarõ ihlaliyle ilgili olarak Strasburg’da şikayet başvurusunda
bulunmasõ Sözleşme sisteminin eşsizliğini oluşturmaktadõr.
Strasburg mekanizmasõ ulusal mahkemelerin yerine geçmemekte ama daha çok bir
şekilde onun uzantõsõ olmaktadõr. Mamafih, şunu vurgulamak gerekir ki, Strasburg
organlarõ üst davalarõ yerel düzeyde ele alan üst hukuk mahkemesi değildir. İnsan
haklarõnõn korunmasõ bir sõğõnak olarak Strasburg’la birlikte ulusal düzeyde temin
edilmelidir.
Avrupa İnsan Haklarõ Sözleşmesinin eşsizliğinin bu şekilde güçlendirilmesi onu diğer
uluslararasõ anlaşmalardan esaslõ bir şekilde farklõ kõlmõştõr. Örneğin, “Sözleşmeci
Taraflar”õn, “kendi yetki alanlarõ içinde bulunan herkes” (Madde 1) Sözleşme
tarafõndan kapsam içine alõndõğõ için milliyet kavramõ konu dõşõdõr. Örneğin,
Loizidou-Türkiye (no 15318/89, 18.12.1996) davasõnda, başvuru sahibinin mülküne
erişimini engelleyen Türkiye, Kuzey Kõbrõs’õ işgal eden Türk askerî güçlerinin
eylemlerinin Sözleşme’deki yetki alanõ kavramõnõn kapsamõna girmediğini iddia
etmiştir. Avrupa İnsan Haklarõ Mahkemesi, Sözleşme’nin 1. maddesinin sözkonusu
bireyle bağlantõlõ olarak Devletin yetki alanõnõ Devlet organ ve makamlarõ kanalõyla
kullanmasõ fikrini kapsadõğõnõ teyit etmiştir. Mahkeme ayrõca, “askerî eylemin bir
sonucu olarak ortaya çõktõğõnda sözleşmeci tarafõn sorumluluğu doğar…. Sözleşmeci
taraf kendi ulusal toraklarõ dõşõndaki bir alanda etkin kontrol uygulamaktadõr”
görüşünü benimsemiştir.
Bunun anlamõ, Devletin sadece vatandaşlarõ değil, ister göçmen olsun, ister mülteci
ya da turist,
devletin yetki alanõ içindeki herkesin Avrupa İnsan Haklarõ
Mahkemesi’ne şikâyette bulunabileceğidir. 80’den fazla ülkenin vatandaşõndan
şikâyet alõnmõştõr, ki bu Sözleşme’ye taraf ülkelerin sayõsõndan fazladõr.
Ayrõca şunun da hatõrdan çõkarõlmamasõ gerekmektedir: Sözleşme çok sayõda sivil ve
politik haklara ilişkindir ve geniş bir alana yayõlmõş diğer insan haklarõ Sözleşme
kapsamõ içinde yer almamõştõr. Sözgelimi, çok sayõda sosyal ve ekonomik haklar
Avrupa Sosyal Şartõ’nõn korumasõ altõndadõr. (Başka bir Avrupa Konseyi Sözleşmesi)
Bu noktayõ belirttik, çünkü Strasburg’daki Mahkeme, her gün iddia konusu
adaletsizliklerle (sosyal ve ekonomik sorunlar da dahil) ilgili başvuru seli ile
karşõlaşmõş durumdadõr. Bu adaletsizliklerin bir çoğu belki gerçek olabilir, ancak
6
bunlar sõklõkla Sözleşme kapsamõ dõşõndaki sorunlarla ilgilidir ve dolayõsõyla
reddedilmektedir.
Avrupa İnsan Haklarõ Mahkemesi’ne yapõlan başvurularõn miktarõnõ vermek suretiyle
Sözleşme sisteminin Avrupa içinde büyüyen önemi ortaya konulabilir: Sözleşme’nin
ilk 30 yõlõnda Komisyon’a 10.000’den az şikâyette bulunulmuştur. Ondan sonra,
başvuru sayõsõ hõzla artmõş, -1995’te 10.201 bildirim alõnmõş ve 1996’da 2.236’sõ
Merkez ve Doğu Avrupa ülkeleri ile ilgili olmak üzere 12.143 başvuruda
bulunulmuştur. 1996’da 852’isi Merkez ve Doğu Avrupa ülkelerine karşõ olmak üzere
4.578 başvuru kayõtlara geçmiştir. 1999’da Mahkeme’de bekleme durumunda olan
47.000 geçici dosya bulunmaktadõr. Eylül 2001 itibariyle 18.000 adet beklemede olan
kayõtlõ dava vardõr.
Bu rakamlar insan haklarõ ihlâllerinin katlandõğõ anlamõna gelmemektedir, ama daha
çok Sözleşme bilincinin geliştiğini ve Sivil Toplum Örgütü insan haklarõ gruplarõnõn
yardõmõyla bireylerin Strasburg’da daha kolayca davalarõnõn peşine düşebilme
imkânõna ulaştõğõnõ göstermektedir.
7
1. Avrupa İnsan Haklarõ Mahkemesi:
Sistemi Hakkõnda Genel Açõklama
(1) Avrupa Sözleşmesi Sisteminin Tanõtõmõ
•
Avrupa İnsan Haklarõ Sözleşmesi, İkinci Dünya Savaşõ’nõn hemen arkasõndan kurulan
ve Avrupa’daki kültürel, sosyal ve politik hayatõ güçlendirmeyi hedefleyen Avrupa
Konseyi’nin ürünüdür.
•
Strasburg’da üslenen Avrupa Konseyi’nin bu ürünü ve erken dönem çalõşmasõ İkinci
Dünya Savaşõ sõrasõnda yaşanan ciddî insan haklarõ ihlâllerine yönelik tepkinin bir
parçasõdõr.
•
Başlangõçta on üye devlet bulunmaktaydõ.
•
Avrupa Konseyi’nin başat karar organlarõ Bakanlar Konseyi (uygulama organõdõr) ve
Parlamenterler Meclisi’dir.
•
Avrupa İnsan Haklarõ Sözleşmesi 1950’de benimsenmiş olup, 1953 yõlõnda yürürlüğe
girmiştir. Sözleşme, ekonomik, sosyal ve kültürel haklardan çok sivil ve politik
haklarõ koruma niyetini taşõmaktaydõ. Bu Sözleşme bireysel başvuru hakkõnõ –
bireylerin ve kuruluşlarõn davalarõnõ Avrupa İnsan Haklarõ Komisyonu’na ve sonra da
Avrupa İnsan Haklarõ Mahkemesi’ne götürerek Strasburg süreci yoluyla kendi
hükümetlerine karşõ çõkma hakkõnõ- ihdas etmiştir.
•
Özellikle 1990’larda çok sayõda merkez ve doğu Avrupa ülkelerinin –sözgelimi
Bulgaristan, Çek Cumhuriyeti ve Slovakya’nõn (1992); Polonya’nõn (1993);
Romanya ve Slovenya’nõn (1994), Lituanya’nõn (1995); Arnavutluk, Andora ve
Estonya’nõn (1996); Ukrayna, Hõrvatistan, Moldova, “eski Yugoslavya
Cumhuriyeti’nden” Makedonya ve Latviya’nõn (1997), Rusya’nõn (1998) ve
Gürcistan’õn (1999)- Sözleşmeyi onaylamasõyla Sözleşme sistemi büyük bir ölçüde
genişlemiştir. Şu anda Sözleşme’ye imza koyan 43 üye devlet bulunmaktadõr.
Protokol 111
•
Avrupa İnsan Haklarõ Sözleşmesi davalarõnõn sistem aracõlõğõ ile işlem görmesi
(izlenmesi söz konu olabilecek yerel işlemlere ek olarak) en az 4-5 yõlõ bulmaktadõr.
1
Avrupa İnsan Haklarõnõ ve Temel Özgürlüklerin Korunmasõna İlişkin Sözleşme, 11 nolu Protokol ile
yeniden düzenlenen metin, Avrupa Konseyi, Doc. H(94) 5: 17 EHRR 501.
8
•
Sözleşme’ye ek 11 nolu Protokol’ün yürürlüğe girdiği 1 Kasõm 1998 tarihinden
itibaren, Komisyon ve Mahkeme’den oluşan iki kademeli sistem ilga edilmiştir. Bu
değişikliğin esas amacõ işlem sürecini hõzlandõrmaktõr.
Ancak, işliyor mu?
•
Kasõm 1998’den bu yana Sözleşme davalarõndaki yõğõlma artmaya devam etmiştir.
1999 yõlõnda, bir önceki yõlda kayda giren 5.981 başvuruya2 karşõlõk, 8.396 başvuru
kayõtlara geçmiştir. 1999 yõlõnda Mahkeme 177 davayõ karara bağlamõş, 731
başvuruyu kabul edilebilir ilân etmiş, 3.519 davanõn ya kabul edilemez olduğu ilân
edilmiş ya da Mahkeme listesinden düşürülmesine karar verilmiştir. 1999 yõlõ sonunda
12.000’den fazla3 ve Eylül 2001 itibariyle 18.000’den fazla4 kayõtlara geçmiş
bekleyen dava bulunmaktaydõ.
(2) Avrupa Sözleşmesi’ndeki Temel Haklar
Madde 1:
Madde 2:
Madde 3:
Madde 4:
Madde 5:
Madde 6:
Madde 7:
Madde 8:
Madde 9:
Madde 10:
Madde 11:
Madde 12:
Madde 13:
Madde 14:
Madde 15:
Madde 16:
Madde 17:
Madde 18:
2
İnsan haklarõna saygõ yükümlülüğü
Yaşama Hakkõ
İşkence yasağõ
Kölelik ve zorla çalõştõrma yasağõ
Özgürlük ve güvenlik hakkõ
Adil yargõlanma hakkõ
Kanunsuz ceza olmaz ilkesi
Özel hayatõn ve aile hayatõnõn korunmasõ
Düşünce, vicdan ve din özgürlüğü
İfade özgürlüğü
Toplanma ve örgütlenme özgürlüğü
Evlenme hakkõ
Etkili başvuru hakkõ
Ayõrõmcõlõk yasağõ
Olağanüstü hallerde yükümlülük azaltma
Yabancõlarõn siyasal faaliyetlerinin kõsõtlanmasõ
Haklarõn kötüye kullanõmõnõn yasaklanmasõ
Haklarõn kõsõtlanmasõnõn sõnõrlarõ
Avrupa İnsan Haklarõ Mahkemesi Sicil Dairesi basõn bildirisi, 24.1.2000
3
İlâveten, kayõtlara henüz geçirilmemiş geçici dosyalar bulunmaktadõr. Haziran 1999’da Mahkeme’de
bekleyen 47.000’den fazla böyle geçici dosya bulunmaktaydõ. (bakõnõz: AİHM Sicil Dairesi basõn bildirisi,
21.6.1999)
4
Avrupa İnsan Haklarõ Mahkemesi’ni Değerlendirme Grubu Raporu (EG Court 92001))1, 27 Eylül 2001.
Bu rapor http://www.cm.coe.int/stat/E/Public/2001/rapporteur/clcedh/2001egcourt1.htm web adresinden
temin edilebilir.
9
Sözleşmeye Ek Protokoller
•
Birinci Protokol: 1952’de benimsenmiş ve 1954’te yürürlüğe girmiştir. Koruma altõna
aldõğõ haklar şunlardõr: (1) Mülkiyetin korunmasõ; (2) Eğitim hakkõ, (3) Serbest seçim
hakkõ.
•
Dördüncü Protokol: 1963’de benimsenmiş ve 1968’te yürürlüğe girmiştir. Koruma
altõna aldõğõ haklar şunlardõr: (1) Borçtan dolayõ özgürlükten yoksun bõrakõlma yasağõ;
(2) Serbest dolaşõm özgürlüğü; (3) Vatandaşlarõn sõnõr dõşõ edilme yasağõ; (4)
Yabancõlarõn toplu olarak sõnõr dõşõ edilme yasağõ.
•
Altõncõ Protokol: 1983’de benimsenmiş ve 1985’te yürürlüğe girmiştir. Altõncõ
Protokol, savaş ya da yakõn savaş tehlikesi zamanlarõ hariç, ölüm cezasõnõn
kaldõrõlmasõnõ öngörmektedir.
•
Yedinci Protokol: : 1984’de benimsenmiş ve 1988’te yürürlüğe girmiştir. Koruma
altõna aldõğõ haklar şunlardõr: (1) Yabancõlarõn sõnõr dõşõ edilmelerine ilişkin usul
güvenceleri; (2) Cezaî konularda temyiz hakkõ; (3) Haksõz mahkûmiyet için tazminat;
(4) Çifte yargõlanmama ve çifte cezalandõrõlmama hakkõ; (5) Eşler arasõnda haklarõn
eşitliği.
12 nolu Protokol, Bakanlar Komitesi tarafõndan 26 Haziran 2000 tarihinde
benimsenmiştir. Bu protokol ayrõmcõlõğõn yasaklanmasõna ilişkin hükümler içermektedir.
4 Kasõm 2000’de imzaya açõlmõş olup, on ülke tarafõndan onaylanmasõndan 3 ay sonra
yürürlüğe girecektir.
13 nolu Protokol, Bakanlar Komitesi tarafõndan 21 Şubat 2001 tarihinde benimsenmiştir.
Bu Protokol her hal ve şart altõnda idam cezasõnõn ilga edilmesini öngörmektedir. On ülke
tarafõndan onaylanmasõndan 3 ay sonra yürürlüğe girecektir.
(3) 11 nolu Protokol çerçevesinde yeni sistem
•
Temel haklarda hiçbir değişiklik söz konusu değildir. (Madde 1-18)
•
Değiştirilen Sözleşme, süreklilik temelinde işleyen yeni bir Mahkeme yaratmaktadõr
(Madde 19). Parlamenterler Meclisi, sözleşmeye taraf her devletin göstereceği adaylar
arasõndan, altõ yõl görev yapacak ve yeniden seçilebilir bir yargõç seçecektir. (Madde
22-23) Yargõçlar 70 yaşõnda emekli olmak zorundadõrlar.
•
Gerekli koşullarõ taşõmadõğõna dair diğer yargõçlarõn üçte iki çoğunluk ile karar
vermesi halinde bir yargõcõn görevden uzaklaştõrmasõna ilişkin bir yetki getirilmiştir
(Madde 24).
10
•
Mahkeme Genel Kurulu, Kurul Başkanõ, Başkan Yardõmcõlarõ, Daire Başkanlarõnõ,
Yazõ İşleri (Sicil) Müdürü ve Müdür Yardõmcõlarõnõ seçmekle ve içtüzüğü
belirlemekle görevlidir. (Madde 26) Genel Kurul’un yargõsal bir rolü yoktur.
•
Mahkeme’nin başvurularõ incelemek üzere oluşturacağõ üç yargõçlõ komiteler yapõlan
kişisel başvurunun, daha fazla incelemeyi gerektirmediği hallerde, oybirliği ile kabul
edilemezliğine veya kayõttan düşürülmesine karar verebilir (Madde 28). Yedi
yargõçtan oluşan Daireler, davanõn geri kalan kõsmõnõ karara bağlar. (Madde 27-29)
Taraf Devlet adõna seçilmiş yargõç Daire ve Büyük Dairede re’sen [“ex officio” ] yer
alõr. Kabul edilebilirlik ya da edilemezlik kararlarõnõ temyiz hakkõ yoktur. Bireylerin
doğrudan doğruya Mahkeme’ye şikâyette bulunmasõ emredici bir haktõr. (İlk defa
olarak).
Süreç
•
Kabule ilişkin eskiden varolan kriterler korunmuştur. (Madde 35)
•
Mahkeme davayõ inceler ve gerek görürse bir soruşturma yapar. Devletler
soruşturmayla ilgili “gerekli bütün kolaylõklarõ” sağlamakla yükümlüdür (Madde 38).
Daireler duruşma yapabilirler (ki, bu duruşmalar istisnaî durumlarda aksi karar
verilmedikçe kamuya açõktõr –Madde 40).
•
Dostane çözüm (Madde 38-39). Mahkemeler Sözleşme ve Ek Protokollerde
tanõmlanan şekliyle insan haklarõna saygõ esasõndan hareketle, davanõn dostane bir
çözüm ile sonuçlandõrõlmasõ için ilgili taraflara hizmet sunmaya hazõr olacaktõr.
Çözüm halinde dava kayõttan düşürülür. Bu durumda Mahkeme olaylarla ve varõlan
çözümle sõnõrlõ kõsa açõklama yayõnlar.
•
Mahkeme kararõ. Hükümler, gerekçeleriyle ve varsa karara karşõ çõkan yargõcõn
muhalefet şerhi ile birlikte yayõnlanõr (Madde 45). Mahkeme, gerektiği takdirde,
hakkaniyete uygun bir surette, zarar gören tarafõn tatminine hükmedebilir (Madde 41).
•
Bakanlar Komitesi’nin rolü mahkeme kararõnõn denetlenmesine indirgenmiştir.
(Madde 46)
•
Bir Daire’nin yargõ yetkisinden imtina etmesi: 17 yargõçtan oluşan Büyük Kurul
(Madde 27/1) Dairelerin yargõ yetkisinden Büyük Kurul lehine vazgeçtikleri
davalarda, davayõ karara bağlar (Madde 30):
(i)
Dava, Sözleşmenin (ve/veya ek protokollerinin) yorumu konusunda ciddi
sorunlar doğuruyorsa; ya da
11
(ii)
Sorunun çözümü Mahkeme tarafõndan önceden verilmiş bir karar ile çelişkili
olacak ise,
Bu davalar daha fazla sayõda yargõçtan oluşan bir kurul tarafõndan değerlendirilir. Ancak,
davadaki taraflardan biri bu imtina kararõnõn önünü tõkayabilir (Madde 30).
•
Davaya yeniden bakõlmasõ (Madde 43). Bir Daire kararõnõn verildiği tarihten itibaren üç
ay içerisinde, dava taraflarõndan her biri, istisnai durumlarda, davanõn kesin karara
bağlanmasõ için Büyük Daireye gönderilmesini isteyebilir. Büyük Daire bünyesinde beş
yargõçtan oluşan bir kurul davanõn:
(i)
Sözleşme ve ek protokollerinin yorumuna ilişkin ciddi bir sorun doğurup
doğurmadõğõnõ;
(ii)
Başvuruyu etkileyen ciddî bir sorun yaratõp yaratmadõğõnõ (örneğin, dava
ulusal hukuk düzenlemesinde ya da uygulamasõnda esaslõ bir değişikliği
gerekli kõlõyorsa);
(iii)
Genel nitelikli ciddî bir konu (örneğin ciddî bir siyasî sorun ya da izlenen
politikalara ilişkin önemli bir konu) teşkil edip etmediğini
değerlendirerek talebi karara bağlar.
Dolayõsõyla, davalarõn yeniden görülmesi süreci bir mahkeme için aynõ davanõn esaslarõ
hakkõnda iki karar sunmayõ getiren olağandõşõ bir rol ortaya çõkmaktadõr, ki bu, tartõşmaya
açõk politik bir uzlaşma niteliğindedir.
Üçüncü bir tarafõn müdahalesi
•
Mahkeme Başkanõ, yargõlamada taraf olmayan herhangi bir Sözleşmeci Tarafõ ya da
“ilgili bir kişiyi” yazõlõ görüş sunma veya duruşmalarda taraf olmaya davet edebilir.
(Madde 36/2)
•
Müdahil olma izni için Mahkeme Başkanõ’na yazõlõ başvuruda bulunulabilinir. Eğer
Başkan tarafõndan izin verilirse, bu muhtemelen şarta bağlõ olacaktõr. Sözgelimi,
müdahillerden olgular ya da dava ile ilgili yasa hakkõnda yorum yapmamalarõ ve
sunumlarõnõ belirli bir uzunlukta yapmalarõ talep edilecektir. Yoksa aslõnda, müdahil
olunmasõ ile ilgili herhangi zorunlu bir çerçeve bulunmamaktadõr.
•
Meselâ çifte sunumdan kaçõnmak için başvuru sahibi (ya da sahipleri) ile istişarede
bulunmak (zorunlu olmamakla birlikte) tavsiye edilecek bir yoldur. Mahkeme’ye,
sözgelimi özellikle gündemdeki davayla bağlantõlõ daha geniş bir çerçeve ya da uygun
12
karşõlaştõrõlabilir içtihatlar sağlamak bakõmõndan üçüncü tarafõn müdahaleleri yararlõ
olabilir.
Devletlerarasõ Davalar
•
Sözleşmeye taraf herhangi bir devlet bir başka devlet tarafõndan yapõlmõş herhangi bir
Sözleşme ihlâl iddiasõnõ Mahkeme’ye getirebilir (Madde 33).
•
Başvuruyu yapan taraf Devletin ya da onun herhangi bir vatandaşõnõn iddia konusu
ihlâlden etkilenmiş olmasõ gerekli değildir.
•
Daireler devletler arasõ davalarõn kabul edilebilir olup olmadõğõ konusunda ve esas
hakkõnda karar verirler (Madde 29/2). Böylesi davalar, davadan imtina kararlarõna ya
da davaya yeniden bakõlmasõ taleplerine yol açabilir.
Mahkeme Tüzüğü
•
Mahkeme ile ilgili yeni İçtüzük 1 Kasõm 1998 tarihinde yürürlüğe girmiştir. İçtüzük
prosedür ve Mahkeme’nin iç işleyişini belirlemiştir. Tüzüğü web sitesinden temin
etmek mümkündür.
2. Bir Davanõn Avrupa İnsan Haklarõ Mahkemesi’ne Götürülmesi
Prosedürünün Ana Hatlarõ
Haberleşme yolu ile ilgili bilgiler:
The Registrar
European Court of Human Rights
Council of Europe
F-67075 Strasbourg Cedex
Tel: (0) 3 88 41 20 18
Faks: (0) 3 88 41 27 30
Web sitesi: http://www.echr.coe.int
(i) Mahkeme’ye başvuru
•
İlk dilekçede başvuru sahip (ya da sahiplerinin) kimlik bilgileri belirtilmeli, ilgili
olgular ve yapõlan ulusal işlemler özetlenmeli ve başvuru sahibinin ihlâl edildiğini
ileri sürdüğü Sözleşme maddeleri belirtilmelidir.
13
•
Başvurunun bir avukat tarafõndan yapõlmasõ gerekli değildir.
•
Herhangi bir Mahkeme masrafõ sözkonusu değildir.
•
Şikâyetin bildirim tarihi ilk dilekçedeki tarihtir (altõ aylõk zaman sõnõrlamasõ
bakõmõndan önem kazanmaktadõr –Madde 35/1). İlk dilekçe faks ile gönderilebilir.
(ii) Davanõn kaydedilmesi ve incelenmesi
•
Mahkeme geçici bir dosya açar. Mahkeme Yazõ İşleri’ne mensup bir hukukçu
cevabõnõ bir başvuru formu ve yetki formu ile birlikte bildirir. (Bir avukata başvuru
sahibi tarafõndan yetki verilmesini öngören bu form başvuru sahibi tarafõndan
imzalanmalõdõr.)
•
Başvuru formu ve yetki formu altõ hafta içinde tamamlanarak Mahkeme’ye
gönderilmelidir. (Gerektiğinde, yazõlõ talepte bulunarak sürenin uzatõlmasõnõ sağlamak
mümkün olabilmektedir.)
•
İlgili bütün belgelerin kopyasõ başvuru formu ile birlikte Mahkemeye sunulmalõdõr.
•
Bu aşamada adlî yardõm almak mümkün değildir.
•
Tamamlanmõş formun alõnmasõyla başvuru formu kayda geçirilir. Mahkeme, dava
numarasõ ve şikâyetin sunuş tarihini teyit eden yazõlõ bir cevap gönderir. Mahkeme,
bu yazõsõnda başvurunun kabul edilebilirliğine ilişkin görünür problemlere atõfta
bulunabilir (ki, başvuru sahibi bunlara cevap vermeye çalõşmalõdõr.)
•
Kayõt yapõlamasõnõ takiben, Mahkemeye sunulan bütün belgeler (Mahkeme tersine bir
karar vermedikçe) kamuya açõk hale gelir.
•
Kaydõn yapõlmasõyla, başvurunun kabul edilebilir olup olmadõğõnõ değerlendirmek
üzere raportör bir yargõç atanõr (ki, bu yargõcõn kimliği başvuru sahibine açõklanmaz).
•
Mahkeme (üç kişilik bir Komite ya da yedi kişilik bir Daire) bir başvurunun kabul
edilemez olduğunu ilân edebilir ya da başvuruyla ilgili olarak davalõ Hükümet ile
yazõşmaya girebilir.
Davayla ilgili yazõşma
•
Dava ile ilgili olarak davalõ Hükümet ile yazõşõlacaksa, bu Hükümetten belirlenmiş bir
süre içerisinde (ki, Hükümet süre uzatmasõ sağlayabilir) belli sorulara cevap vermesi
istenir (ki, bunlarõn kopyalarõ başvuru sahibine gönderilir).
14
Adlî Yardõm
•
Bir dava ile ilgili olarak davalõ Hükümetle yazõşma yapõldõğõnda, başvuru sahibi adlî
yardõm için başvuruda bulunmaya davet edilir. Malvarlõğõ bildiriminin
değerlendirilmesi yerel otorite tarafõndan yapõlõr. Mahkeme yorum yapmasõ için adlî
yardõm formunu Hükümete gönderir. Adlî yardõm makabline şamil (geçmişe dönük)
olarak işler ve işlemlerin her bir aşamasõnda belirlenmiş bir ücret cetveli
bulunmaktadõr. İşlemlerin her aşamasõnda avukata adlî yardõm önerileri gönderilir ve
avukat tarafõndan bunlarõn imzalanõp geri gönderilmesi gerekmektedir. Paralar banka
transferi yoluyla ödenir.
Hükümet’in mütalâasõ
•
Hükümetin yazõlõ mütalâasõnõn kopyasõ başvuru sahibine gönderilir. Başvuru sahibi
cevaben (belirlenmiş bir süre içerisinde) kendi yazõlõ olarak ek mütalâasõnõ sunabilir.
Olgularõn saptanmasõ
•
Mahkeme tanõklarõ dinleyebilir ve ender de olsa mahallinde incelemelerde
bulunabilir.
Geçici Tedbirler
•
Geçici Tedbirler (İçtüzük, Madde 39) : Daire veya gerekiyorsa Daire Başkanõ, bir
tarafõn veya ilgili herhangi bir kişinin talebi üzerine veya doğrudan kendisi, taraflarõn
menfaati veya önündeki davanõn gereği gibi görülebilmesi için alõnmasõ gerektiğini
düşündüğü geçici tedbirleri taraflara bildirebilir. Bu konuda Mahkeme bir üçlü
sacayağõ testi uygular:
(1) Çok ciddî nitelikte onarõlmaz bir zarar tehlikesinin var olmasõ;
(2) Zarar tehlikesinin çok yakõn ve geriye dönülemez olmasõ; ve
(3) Belli kanõtlar ileri sürülerek savunulabilir (prima facie) bir olay olmasõ gerekir.
Sözgelimi, başvuru sahibinin ölüm ya da işkence tehlikesinin olduğu bir ülkeye
gönderilmek üzere sõnõr dõşõ edilmesi halinde geçici tedbirler uygulanabilir.
(iv) Davanõn esasõna ilişkin inceleme
•
Raportör esasa ilişkin detaylõ incelemeyi yürütür.
(v) Davanõn kabul edilebilir olup olmadõğõna ilişkin karar
15
•
Bir başvuru üç yargõçlõ bir Komite tarafõndan (eğer oybirliği varsa) kabul edilemez
ilân edilebilir. Kabul halinde davanõn geri kalanõ yedi yargõçlõ bir Daire tarafõndan
görülür.
•
Her ne kadar günümüzde ender olsa bile, genellikle davanõn zor ya da yeni meseleleri
gündeme getirmesi halinde kabul konusunda karar vermek için duruşma yapõlabilir.
Bir başvuru kõsmen kabul edilebilir ya da edilemez ilân edilebilir.
(vi) Dostane çözüm
•
Dostane çözüm prosedürü davalõ Hükümet ve başvuru sahibine anlaşmazlõğõ kendi
aralarõnda çözme imkânõnõ verir. Mahkeme, taraflara yazõlõ olarak çözümle ilgili
herhangi bir önerileri bulunup bulunmadõğõnõ sorar. Eğer çözüm üzerinde anlaşma
olursa, dava Mahkeme’nin dava listesinden düşürülür.
(vii) Duruşma
•
Taraflar nihaî sunuşlarõnõ yazõlõ olarak yapmaya çağrõlõr (yaygõn deyimiyle “Muhtõra”
olarak anõlõr). Talep edilen masraf ya da tazminatlarla ilgili detaylar ya Muhtõrada ya
da kabul edilebilirlik kararõndan sonra iki ay içinde (ya da belirlenmiş bir tarihte)
yazõlõ olarak Mahkemeye sunulmalõdõr.
•
Mahkemenin duruşmalarõ (duruşmanõn özel olarak yapõlmasõ için nedenler
olmadõkça) kamuya açõk olarak yapõlõr. Normalde duruşmalar genellikle toplam iki
saatten fazla sürmez. Başvuru sahibine ilk sözlü iddialarõnõ sunmasõ için genellikle 30
dakikalõk bir süre tanõnõr. Eğer Mahkeme taraflara sorular soracaksa 15-20 dakikalõk
ara verilir, sonra her iki taraf da 15-20 dakikalõk sürede sorularõ cevaplar ve diğer
tarafa cevaplar verir.
•
İstisnaî durumlarda Mahkeme duruşma yapmayabilir. (Tüzük Madde 59)
(viii) Hüküm
•
Mahkemenin gerekçeli kararõ duruşmadan aylar sonra yayõnlanõr. Yargõçlar
çoğunluğun kararõna muhalefet şerhlerini ekleyebilirler. Kesinleşmiş kararlara uyma
zorunluluğu vardõr (Sözleşme Madde 46/1).
•
Mahkemenin birincil çözümü bir ya da daha fazla Sözleşme hakkõnõn ihlâl edilmiş
olduğunu ilân etmektir.
•
Kararda, Sözleşmenin 41. maddesine (eski 50. madde) göre “hakkaniyete uygun
tatmin”e hükmedilmesini de içerebilir. Bu, maddî ve manevî kayõplarõn tazminini ve
16
adlî masraflarõ içerebilir. Hakkaniyete uygun tatmin hükmü, Mahkemenin ek
sunuşlarõ alabilmesi için ertelenebilir.
•
Mahkeme ulusal otoritelerin kararlarõnõ iptal etmez; Mahkemelerin ulusal mevzuatõn
iptali ya da davalõ Hükümetlerin alacaklarõ özel tedbirler konusunda yargõlama erki
yoktur.
•
Sözleşmede başvuru sahibi aleyhine masrafa hükmedilmesini öngören hiçbir hüküm
bulunmamaktadõr.
(ix) Mahkeme kararlarõnõn uygulanmasõ
•
Kesinleşmiş kararlar, uygulamayõ denetleyen Bakanlar Konseyi’ne gönderilir.
(Sözleşme Madde 46/2)
3. Avrupa İnsan Haklarõ Mahkemesi’nin Kabul Edilebilirlik
Kriterleri
Kabule ilişkin kurallar Avrupa İnsan Haklarõ Sözleşme sisteminin kritik bir veçhesini
oluşturmaktadõr, çünkü oldukça önemli bir şekilde davalarõn sadece yaklaşõk %10-20
kadarõ kabul edilebilir bulunmuştur. Sözgelimi, 2000 yõlõnda Mahkeme 7.711 başvuruyu
ele almõş ve bunlarõn % 88’i ya kabul edilemez ilân edilmiş ya da listeden
düşürülmüştür.5 Sözleşmenin 34. maddesi (eski 25. madde), davalarõn görülebilmesine
ilişkin kurallarõ koyar. 35. madde (eski 26. madde) kabul edilebilirlik kriterlerini
koymaktadõr, ki uygulamada en önemlisi iç hukuk yollarõnõn tüketilmesi ve ulusal
işlemlerde nihaî kararõn verilmesinden sonra altõ ay içinde Mahkemeye başvurunun
sunulmasõdõr.
Madde 34
İşbu Sözleşme ve protokollerinde tanõnan haklarõn Yüksek
Sözleşmeci Taraflardan biri tarafõndan ihlalinden zarar gördüğü
iddiasõnda bulunan her gerçek kişi, hükümet dõşõ her kuruluş veya
kişi gruplarõ Mahkeme’ye başvurabilir. Yüksek Sözleşmeci
Taraflar bu hakkõn etkin bir şekilde kullanõlmasõna hiçbir suretle
engel olmamayõ taahhüt ederler.
Madde 35
5
Avrupa İnsan Haklarõ Mahkemesi’ni Değerlendirme Grubu Raporu (EG Court 92001))1, 27 Eylül 2001,
para.28.
17
1. Uluslararasõ Hukukun genel olarak kabul edilen prensiplerine
göre, ancak iç hukuk yollarõnõn tüketilmesinden sonra ve kesin
karardan itibaren altõ aylõk süre içinde Mahkeme’ye
başvurulabilir.
2. Mahkeme, 34. madde uyarõnca sunulan herhangi bir kişisel
başvuruyu aşağõdaki hallerde kabul etmez:
a) Başvuru imzasõz ise veya;
b) Başvuru, Mahkeme tarafõndan daha önce incelenmiş veya
uluslararasõ diğer bir soruşturma veya çözüm merciîne sunulmuş
başka bir başvurunun konusuyla esas itibariyle aynõ ise ve yeni
olaylar içermiyorsa.
3. Mahkeme, 34. madde uyarõnca sunulan herhangi bir kişisel
başvuruyu işbu Sözleşme ve protokolleri hükümleri dõşõnda
kalmõş, açõkça dayanaktan yoksun veya başvuru hakkõnõn
suiistimali mahiyetinde telakki ettiği takdirde, kabul edilemez
bulur.
4. Mahkeme, işbu maddeye göre kabul edilemez bulduğu her
başvuruyu reddeder. Yargõlamanõn her aşamasõnda bu karar
verilebilir.
Konum ve Ehliyet – Mahkemeye kim başvuruda bulunabilir?
Her ne kadar başvuru sahibinin Sözleşme haklarõndan bir ya da daha çoğunun ihlâlinin
mağduru olmasõ gerektiği şartõyla (bu konuya aşağõda değinilecektir) ayrõlmaz bir şekilde
bağlantõlandõrõlmõş olsa da, konum ve ehliyete ilişkin Avrupa İnsan Haklarõ Mahkemesi
kurallarõ kõsõtlayõcõ değildir.
34. madde Mahkemenin “her gerçek kişi, hükümet dõşõ her kuruluş veya kişi
gruplarõ”ndan başvurular alabileceğini öngörmektedir. Buna bağlõ olarak, bireyler, kişi
gruplarõ, Sivil Toplum Kuruluşlarõ, şirketler (hatta kapanmõş olsa bile6), hisse senedi
sahipleri, tröstler, meslek kuruluşlarõ, sendikalar, siyasî partiler ve dinî kuruluşlar
Mahkemeye başvuruda bulunabilirler. İddia edilen Sözleşme ihlâlinin doğasõna bağlõ
olarak, bir şirket AİH Sözleşmesi çerçevesinde bizzat kendisi başvuruda bulanabileceği
6
Pine Valley - İrlanda davasõ (1992) 14 EHRR 319, para.42
18
gibi, şirketi yönetim kurulu başkanõ olarak, şirket genel müdürü7 olarak ya da istisnaî
durumlarda hisse senedi sahibi bireyler8 olarak da başvuruda bulunmak mümkündür.
Ancak, düşünce, vicdan ve din özgürlüğü9, eğitim hakkõ10 ve onur kõrõcõ ceza ve işleme
tâbi tutulmak11 gibi konularda tanõmlarõndan dolayõ belli davalar sadece bireyler
tarafõndan iddia konusu yapõlabilir ve başvuru hakkõnõn kuruluşlarõ kapsayacak şekilde
genişletilmesi söz konusu edilemez.
Milliyet ve İkâmetgâh
Sözleşmeye taraf olanlarõn kendi yetki alanlarõ içindeki herkese Sözleşmedeki haklarõ
sağlamalarõyla ilgili 1. maddedeki yükümlülüklerinin bir yansõmasõ olarak Mahkemeye
Sözleşme ihlâlleri ile ilgili şikâyet hakkõnõn milliyet ve ikâmetgâhla alâkasõ yoktur.
Uygulanacak kriter başvuru sahibinin Sözleşme haklarõnõn ihlâl edilmesinin kurbanõ
olduğunu iddia edip edemeyeceğidir.
Hukukî ehliyet
Hukukî ehliyetin olmamasõ başvuru hakkõnõ etkilemeyebilir,12 ancak başvuru sahibi bir
akrabasõ ya da uygun bir başka kişi tarafõndan temsil edilmelidir. Mamafih, başvuru
sahibi bir akrabasõ ya da uygun bir kişi tarafõndan Mahkemede temsil edildiğinde,
Mahkeme o kişiden başvuru sahibini temsil ettiğine dair yetki belgesi talep eder.
Çocuklar
Avrupa İnsan Haklarõ Mahkemesindeki davalarda, gerek aynõ şikâyetten kaynaklanan
yetişkin “mağdurlar” ile birlikte, gerekse kendi başlarõna çocuklar başvuru sahibi
olabilirler. Örneğin, Mrckx – Belçika davasõnda,13 evlenmemiş anne ve kendisinin küçük
kõzõ, vasiyet ve mülk veraseti ile ilgili konu da dahil Belçika’daki yasalarõn gayr-õ
meşruluğundan şikâyetçi olmuşlardõr. A’nõn Birleşik Krallõk aleyhine açtõğõ dava,14
7
Kaplan – Birleşik Krallõk davasõ (1982) 4 EHRR 64.
8
Agrotexin – Yunanistan davasõ (1996) 21 EHRR 250.
9
X ve Church of Scientology – İsveç davasõ (1979) 16 DR 68.
10
No. 11533/85, DR. 5.
11
No. 11921/86, DR. 57.
12
Bakõnõz: Sözgelimi, Winterwerp – Hollanda davasõ (1979), 2EHRR 387; Van der Leer – Hollanda davasõ
(1990), 12 EHRR 567.
13
(1980) 2 EHRR, 330.
14
23 Eylül 1998 tarihli Mahkeme Hükmü.
19
başvuru sahibi çocuğun üvey babasõndan gördüğü ağõr kötü muamele ve çocuğun kötü
muameleden korunmasõnõ sağlamakta Devletin başarõsõz kalmasõ ile ilgilidir.
Çõkar çatõşmasõ ya da herhangi bir nedenle ebeveynlerinin ulusal hukuk açõsõndan yasal
konumlarõnõn uygunsuzluğu söz konusu olmadõkça çocuklar ayrõca ebeveynlerinden biri
tarafõndan temsil edilebilirler15. Hokkanen – Finlandiya davasõnda16, başvuru çocuğun
babasõ tarafõndan, çocuğun velâyeti konusunda çocuğun anne tarafõndan büyük
ebeveynleri ile olan anlaşmazlõkla ilgili olarak yapõlmõştõr. Başvuru sahibi baba ayrõca
kõzõ adõna bir başvuruda bulunmuş, ancak kendisinin ilgili dönemde çocuk üzerinde
velâyet hakkõ olmadõğõ saptamasõndan hareketle başvurunun bu veçhesi kabul edilemez
ilân edilmiştir. Ebeveynleri ile adõna davrandõklarõ bir çocuklarõ arasõnda çõkar çatõşmasõ
olduğu ileri sürülen durumlarda, Mahkeme, çocuğun haklarõna saygõ gösterilmesi ile ilgili
herhangi ciddî bir sorunun incelenmesi gerekliliğinin kilit değerlendirme olduğunu
vurgulamõştõr.17
Temsilcinin çocuk adõna davranmak için yetki belgesini sunmasõ kaydõyla, çocuklar
başkalarõ -sözgelimi avukatlar- tarafõndan da temsil edilebilirler. Örneğin, SD, DP ve T
ile Birleşik Krallõk arasõndaki davada18, üç çocuk adõna bir avukat tarafõndan yapõlan
başvuruya, ulusal işlemlerde çocuklarõn çõkarlarõnõ güvence altõna almak için mahkeme
tarafõndan atanmõş vasi (ad litem) tarafõndan verilen yetki belgesi eklenmiştir. Buna karşõ
çõkan Hükümet, Avrupa İnsan Haklarõ Sözleşmesi çerçevesindeki işlemlerde ne avukatõn
ne de atanmõş vasilerin, çocuklar adõna davranma yetkisine sahip olduklarõnõ iddia
etmiştir. Ancak Komisyon, çocuklarõn çõkarlarõnõn temsilinde genellikle başkalarõna
dayandõklarõ bu gibi sorunlarda kõsõtlayõcõ ya da teknik bir yaklaşõm getirmeyeceğini
vurgulayarak Hükümetin itirazõnõ reddetmiş ve çocuklarõn çõkarlarõyla ile ilgili hem pratik
hem de etkin olan özgül bir koruma talep etmiştir. Olaylarla ilgili temsil açõsõndan
herhangi bir başka alternatif yolun ve hiçbir çõkar çatõşmasõnõn olmadõğõ saptanmõştõr.
Başvuru sahibinin ölümü
Mahkeme hayatta olmayan bir kişi adõna bizzat bu kişi için yapõlan başvuruyu kabul
etmez. Mamafih, şurasõ açõkça belirlenmiştir ki, hayatta olmayan biri adõna yakõn bir
akrabasõ ya da mirasçõsõ başvuruda bulunabilir. Örneğin, Britanya askerleri tarafõndan
İRA’nõn üç mensubuna öldürücü şekilde ateş açõlmasõ ile ilgili McCann – Birleşik Krallõk
davasõnda,19 başvurular öldürülenlerin mülklerinin temsilcileri de olan mağdurlarõn
15
Cambel ve Cosans – Birleşik Krallõk davasõ, (1981) 3EHRR 531.
16
(1995) 19 EHRR 139.
17
P., C. Ve S. – Birleşik Krallõk davasõ, No.56547/00, 11Aralõk 2001.
18
(1996) 22 EHRR CD 148.
19
(1996) 21 EHRR 97.
20
ailesinin üyeleri tarafõndan yapõlmõştõr. Keenan – Birleşik Krallõk davasõnda,20 oğlunun
cezaevinde intiharõnõ takiben, başvuru sahibi oğlunun hayatõnõ korumak için cezaevi
yetkililerinin gerekli önlemleri almakta yetersiz kaldõğõ şikâyetini yapmõştõr. Başvuru
sahibi açõsõndan bu türden davalarda, finansal olarak bağõmlõlõğõ ya da maddî zararõ
kanõtlamasõ gerekmemektedir. Keenan davasõnda, başvuru sahibinin oğlu, öldüğünde 18
yaşõndan büyüktür ve kendisinin bakmakla yükümlü olduğu kimse yoktur, ki Fatal
Accident Act (Ölümcül Kaza Yasasõ) 1976 ve mahrumiyet zararõ çerçevesinde işlem
yapõlmasõnõ fiilen ortadan kaldõrmaktadõr. Maddî kaybõn olmamasõ Bayan Keenan’õn
Avrupa İnsan Haklarõ Komisyonu’na başvuru yapmasõna engel olmamõştõr ve gerçekten
de oğlunun ölümüyle ilgili olarak kendisinin iç hukuk çerçevesinde işlem yapamamõş
olmasõ AİH Mahkemesinin 13. madde çerçevesinde “ulusal bir makama etkili bir başvuru
yapabilme hakkõ”nõn ihlâl edildiği sonucuna ulaşmasõna yol açmõştõr.21
Hayatta olmayan bir akraba ile ilgili Sözleşme işlemlerinin yapõlmasõ için başvuru
sahibinin konumuna itiraz edildiğinde, Strasburg kurumlarõ, pratik etkin güvenceler
sağlamasõ bakõmõndan Sözleşmenin amaç ve hedeflerinin altõnõ çizmektedirler.22
Eğer başvuru sahibi Mahkemede dava sürerken ölecek olursa, başvuru sahibinin yakõn
akrabasõnõn ya da mirasçõsõnõn meşru çõkarlarõ varsa ya da Mahkeme şikâyetin genel bir
öneme sahip olduğu kanõsõnda ise, bu kişi ya da kişiler tarafõndan genellikle dava
sürdürülebilir. Örneğin, HIV’ye yakalanmõş hemofili (kanõn põhtõlaşmamasõ) hastalõğõ
olan bir kişinin ebeveynleri, tazminat için yürütülen iç hukuk işlemlerinin uzunluğu
bakõmõndan yapõlan bir başvuruyu başvuru sahibinin ölümünü müteakip de devam
ettirebilmişlerdir.23 Sado-mazoistik faaliyetlerle bağlantõlõ bir saldõrõ hakkõndaki cezaî
işlemlerle ilgili Laskey, Jaggard ve Brown – Birleşik Krallõk davasõnda,24 birinci başvuru
sahibinin babasõnõn işlemleri başvuru sahibinin ölümünden sonra da sürdürmesine hiçbir
itiraz yapõlmamõştõr.
Kamunun işbirliği
34. madde sadece “gerçek kişi, hükümet dõşõ her kuruluş veya kişi gruplarõ”nõn Mahkemeye
dilekçe vermesine izin verdiği için, Belediyeler gibi kamu kuruluşlarõ Avrupa İnsan
20
Başvuru No. 27229/95.
21
Keenan – Birleşik Krallõk davasõ, 18 Nisan 2001 tarihli Hüküm
22
Bakõnõz: Sözgelimi Yasa – Türkiye davasõ, (1999) 28 EHRR 408; Kurt - Türkiye davasõ, (1999) 29 EHRR
373.
23
X – Fransa davasõ, (1992) 14 EHRR 483.
24
(1997) 24 EHRR 39.
21
Haklarõ Mahkemesine başvuruda bulunamazlar. Bu kural “kamu işlevlerini yerine getiren
merkezî idare dõşõnda kalan otoriteleri” kapsamamaktadõr.25
Mağdur olduğunu kim ileri sürebilir?
34. maddeye göre, başvuru sahibinin bir ya da daha çok sayõda Sözleşme haklarõnõn
ihlâlinin mağduru olduğu iddia etmesi gerekmektedir. Mahkeme ancak o zaman her bir
davanõn özel durumlarõnõ değerlendirir ve ne soyut itirazlara (actio popularis)26 izin verir,
ne de farazî ihlâl iddialarõnõ kabul eder. Sözgelimi, Buckley – Birleşik Krallõk
davasõnda,27 bir çingene olan başvuru sahibi, kendisinin kendi topraklarõnda ailesi ile
birlikte bir karavanda yaşamasõnõn ve konar-göçer hayatõ sürdürmesinin engellendiği
şikâyetinde bulunmuştur. Başvuru sahibi ayrõca, belli durumlarda çingene karavanlarõnõn
kullanõmõnõ suç telâkki eden Caravan Sites Act 1968 (Karavan Mahalleri Yasasõ) ve
Criminal Justice and Public Order Act 1994 (Cezaî Adalet ve Kamu Düzeni Yasasõ)
hakkõnda şikâyette bulunmuştur. Ancak Mahkeme, başvuru sahibine yönelik önlemlerin
bu yasalar çerçevesinde alõnmamõş olmasõndan dolayõ bu özgül şikâyetleri değerlendirme
konusu yapmamõştõr.
Mahkeme tarafõndan uygulanan test şudur: Başvuru sahibinin iddia konusu Sözleşme
ihlâllerinden şahsen ve doğrudan etkilenmiş olmasõ gerekmektedir.
Mağdurluk testi bir davada başvuru sahiplerinden bazõlarõnõ dõşlarken, bazõlarõnõ
dõşlamaz.28 Ahmed ve Diğerleri – Birleşik Krallõk davasõnda,29 yerel yönetim
görevlilerinin politik faaliyetlerinin kõsõtlanmasõ ile ilgili olarak bir sendika olan
UNİSON tarafõndan yapõlan şikâyet kabul edilemez olarak ilân edilmiştir. Komisyon, söz
25
Danderyds Kommun – İsveç davasõ, No.52559/99, 7 Haziran 2001. Ayrõca bakõnõz: Austrian Communes
and some of their councillers – Avusturya davasõ, No. 5765/77, 31 Mayõs 74; Rothenthurm – İsviçre davasõ,
Başvuru No.13252/87, Dec. 14 Aralõk 1988; 59 DR 251 (1988); Ayuntamiento de M – İspanya davasõ,
15090/89, (Dec) 7 Ocak 1991, 68 DR 209; The Province of Bari, Sorrention and Messeni Nemagna –
İtalya davasõ, No.41877/98, 15 Eylül 1998; The Municipal Section of Antilly – Fransa davasõ,
No.45129/98, ECHR 1999-VIII ve Ayuntamiento de Mula – İspanya davasõ, No.55346/00. BBC’nin
konumu ile ilgili olarak bakõnõz: BBC – Birleşik Krallõk davasõ, başvuru No.25978/94 (Dec.) 18 Ocak 1996,
84-A DR 129; [1996] EHRLR 322.
26
Bakõnõz: Örneğin, Lindsay ve Diğerleri – Birleşik Krallõk davasõ, No.31699/96, 17 Ocak 1997 – Kuzey
İrlanda’da 1 milyondan fazla kişiyi temsil ettiği ileri sürülen başvuru, Sözleşme hükümleri ile kimliğe
bağlõ uygunsuzluk (ratione pesonae) nedeniyle kabul edilemez ilân edilmiştir.
27
(1997) 23 EHRR 101.
28
Bakõnõz: Örneğin, Bowman and the Soceity for the Protection of Unborn Children – Birleşik Krallõk,
No.24839/94, 4 Aralõk 1995.
29
No.22954/93, 12 Eylül 1995. Ayrõca bakõmõz: Purcell ve Diğerleri – İrlanda davsõ, No 15404/89, 16
Nisan 1991.
22
konusu yönetmeliğin30 sendikanõn (10 ve 11. maddeler çerçevesindeki) haklarõnõ
etkilemediği ve dolayõsõyla da UNISON’un Sözleşme haklarõ ihlâlinin bir mağduru
durumunda olamayacağõ sonucuna varmõştõr. Mamafih, yönetmelikten etkilenen yerel
yönetim görevlisi bireyler tarafõndan yapõlan başvurular kabul edilebilir ilân edilmiştir.
Dolayõsõyla, eğer başvuru sahibi kuruluşun mağdurluk konumuyla ilgili şüpheler varsa,
en azõndan bir mağdur bireyin başvuru sahibi olarak dahil edilmesi tavsiye olunur.
Strasburg kurumlarõ, belli olaylarda “mağdur” kavramõnõn tanõmlanmasõnda bir dereceye
kadar esneklik gösterilmesine izin vermektedirler. Bir bireyin “mağdur” konumu ile ilgili
şüphelerin olduğu yerde, uygulamacõlar, müvekkillerinin yukarda belirtilen kategorilere
girip girmediğini dikkatle değerlendirmelidirler.
Muhtemel mağdurlar
Başvuru sahibi kendisine yönelik özgül bir tedbir olmasa bile, 34. madde bir başvuru
sahibinin bir yasanõn Sözleme haklarõnõ ihlâl etmesini de şikayet etmesine izin
vermektedir. Ancak, Sözleşme ihlâllerinin muhtemel mağdurlarõnõn, bu ihlâlden
doğrudan etkilenen, kendilerine yönelik gerçek bir riskin varolduğu konusunda
Mahkemeyi iknâ etmeleri gerekir.31 Riskte olduğu düşünülenler çeşitli kategorilere
girmektedirler ve buna cezaî soruşturmaya uğrama riski olanlar da dahildir. Dudgeon –
Birleşik Krallõk,32 Norris – İrlanda,33 ve Modinos – Kõbrõs,34 davalarõnõn hepsi
homoseksüel davranõşlarõ suç kõlan iç hukuk düzenlemeleri ile ilgilidir.35 Dudgeon
davasõnda, başvuru sahibi kendisinin homoseksüel davranõşlarõndan dolayõ cezaî
sorumluluk altõnda olduğundan şikâyet etmiş ve sözkonusu yasalarõn bizatihî
mevcudiyetinin kendisinde korku, õstõrap ve psikolojik baskõya neden olduğu şikâyetini
yapmõştõr. Kendisi homoseksüel faaliyetleri hakkõnda polis tarafõndan sorgulanmõş ve evi
aranmõş, ancak kendisi hakkõnda ceza soruşturmasõ yapõlmamõştõr. Mamafih Mahkeme,
bizatihî mevzuatõn mevcudiyetinin sürekli olarak ve doğrudan bu kişinin özel hayatõnõ
etkilediğini kabul etmiştir. Sözkonusu mevzuatõn “hayatiyetten yoksun bir mektup”
olmadõğõ da geçerli bir husustur.
30
The Local Government Officers (Political Restrictions) Regulation 1990. [Yerel Yönetim Görevlileri
(Politik Kõsõtlamalar) Yönetmeliği].
31
Bakõnõz: Örneğin, Open Door Counselling and Dublin Well Woman – İrlanda davasõ (1993) 15 EHRR
244, para.44 ve Johnston and Diğerleri – İrlanda davasõ (1987) 9EHRR 203, para.42
32
(1982) 4 EHRR 149.
33
(1991) 13 EHRR 186.
34
(1993) 16 EHRR 485.
35
Ayrõca bakõnõz: Sutherland – Birleşik Krallõk davasõ , No.25186/94, Comm. Rep. 1 Temmuz 1997;
A.D.T. – Birleşik Krallõk davasõ, 31 Temmuz 2000 tarihli Hüküm.
23
Bir başka muhtemel mağdurlar kategorisi özel bir tedbir ya da ihmalden etkilenebilecek
toplum içindeki özel grup ya da gruplarõ da kapsamaktadõr. Balmer+Schafroth – İsviçre
davasõnda,36 Hükümet, nükleer enerji istasyonu yakõnõnda oturan başvuru sahiplerinin
enerji istasyonu işletme lisansõnõn uzatõlmasõ kararõnõn mağduru olamayacaklarõnõ, çünkü
başvuru sahiplerinin şikâyet ettikleri ihlâllerin sonuçlarõnõn kendilerini doğrudan ve
şahsen etkilemekten çok çok uzak olduğu tezini ileri sürmüştür. Ancak İsviçre Federal
Konsey’inin başvuru sahiplerinin itirazlarõnõ kabul edilebilir bulmasõndan dolayõ ve bir
zararõn yokluğunda bile bir Sözleşme ihlâli sözkonusu olabileceği için, Mahkeme,
Hükümetin tezlerini reddetmiştir.
Sözleşmenin muhtemel ihlâlleri, uygulamaya konulursa Sözleşmenin çiğnenmesine yol
açacak özel tedbirlerle ilgili konularda da ayrõca ortaya çõkmaktadõr. Bu olgu sõk sõk
göçmenlik ve kişilerin başka bir ülkeye iadesi sorunlarõ bağlamõnda ortaya çõkmaktadõr.
Soering – Birleşik Krallõk davasõ,37 Virjinya ’da cezasõ ölüm olan bir cinayet suçlamasõ ve
ölüm cezasõ ihtimaliyle karşõ karşõya bulunan başvuru sahibi ABD’ye iade edilmesi
yönündeki İçişleri Bakanõ kararõ ile ilgilidir. Dolayõsõyla, eğer ölüm cezasõna çarptõrõlacak
olursa, bu kişi 3. maddenin ihlâlinin ortaya çõkacağõnõ iddia ettiği “idamlõklar hücresi
fenomeni”ne maruz kalacaktõr. Bu koşullar altõnda, Mahkeme iade halinde başvuru
sahibinin işkence veya insanlõk dõşõ ya da onur kõrõcõ ceza veya işlemlere muhatap olmasõ
bakõmõndan gerçek bir riskle karşõlaşmasõ konusunda esaslõ dayanaklarõn olduğuna
inanõldõğõ yerde Devletin sorumluluk taşõdõğõ saptamasõnõ yapmõştõr. Başvuru sahibinin
yüzyüze geldiği ciddî ve onarõmõ olanaksõz nitelikteki õstõrap dikkate alõndõğõnda, 3.
maddedeki güvencelerin yerine getirilmesini sağlamak açõsõndan ortada ele alõnmasõ
gereken bir dava vardõr. Sõnõr dõşõ etme davalarõnda muhtemel ihlâllerin başvuru
sahiplerince şikâyet konusu edildiği bir çok örnek vardõr.38 Chahal – Birleşik Krallõk
davasõnda,39 başvuru sahibi Sikh politik aktivisti olarak işkenceye tâbi tutulma riski
olduğu için, kendisinin Hindistan’a iadesinin 3. maddedeki haklarõnõn ihlâline yol açacağõ
şikayetinde bulunmuştur. Sõnõr dõşõ edilmesi halinde başvuru sahibinin 3. maddeye aykõrõ
muameleyle gerçek bir risk olarak yüzyüze gelmesinin esaslõ dayanaklarõ olduğuna
inanõldõğõ yerde Devletin sorumluluğu gündeme gelecektir. D – Birleşik Krallõk
davasõnda,40 AİDS virüsünün ileri devresine gelmiş olmaktan mağdur olan başvuru
sahibi, yeterli bir tõbbî tedavinden yoksun kalmasõna neden olacağõ ve dolayõsõyla
kendisinin insanlõk dõşõ ve onur kõrõcõ bir muameleye maruz kalmasõna yol açacağõ için
36
(1998) 25 EHRR 598, para.24-26. Ayrõca bakõnõz: Amuur – Fransa davasõ (1996) 22 EHRR 533,
para.36.
37
38
39
(1989) 11 EHRR 439.
Bakõnõz: Hilal – Birleşik Krallõk davasõ, No.45276/99, 6 Mart 2001 tarihli Hüküm.
(1997) 23 EHRR 413.
40
(1997) 24 EHRR 423. Öte yandan bakõnõz Bensaid – Birleşik Krallõk davasõ, No.44599/98, 6 Şubat 2001
tarihli Hüküm.
24
doğduğu yer alan St. Kitts’e gönderilmesinin 3. maddenin ihlâli olduğu şikâyetini
yapmõştõr.
Mamafih, başvuru sahiplerinden Mahkemenin şikâyetlerini kabul etmesinden önce iç
hukuk işlemlerindeki nihaî kararõ beklemeleri ve varolan etkili temyiz yollarõnõ
tüketmeleri istenmektedir.41
Mevzuatõn ya da kamu otoriteleri tarafõndan alõnan tedbirlerin gizlilik kapsamõnõn mağdur
konumu sorunuyla bir bağlantõsõ olabilmektedir. Klass – Almanya davasõnda,42 başvuru
sahibinin avukatõ, her ne kadar kendilerinin gözetlendiğine dair herhangi bir delile sahip
olmasa da, Almanya’daki gizli gözetleme ile ilgili yasa hakkõnda şikâyette bulunmuştur.
Mahkeme, sözkonusu tedbirlerin gizliliğinden dolayõ başvuru sahibine yönelik özgül bir
uygulamanõn ispat edilmesinin mümkün olmadõğõ yerde, başvuru sahibinin iddia edilen
ihlâlin mağduru olduğuna dair şikâyette bulunmaktan alõkonulmamasõ gerektiği sonucuna
varmõştõr. Buna bağlõ olarak, belli durumlarda, başvuru sahibi, gizli önlemlerin sadece
mevcudiyetinden dolayõ Mahkemeye bir ihlâlin mağduru olduğu yönünde meşruiyet
taşõyan bir şikâyette bulunabilir.43
Dolaylõ mağdurlar
Bir özel tedbir ya da ihmalden doğrudan etkilenmeyen bir birey, mamafih bir başka
insanõn Sözleşme haklarõnõn çiğnenmesinden
“dolaylõ” olarak etkilenebilir. Bu,
çoğunlukla yakõn aile bağlarõ ile ilgili ortaya çõkan bir durumdur ama ayrõca üçüncü
şahõslarõ içerebilir. Sözgelimi, sõnõr dõşõ edilme kararõna muhatap kalan bir kişinin aile
bireyleri Sözleşme ihlâlinin mağduru olduklarõnõ iddia edebilirler. Chahal – Birleşik
Krallõk davasõ,44 ulusal güvenlik için tehdit oluşturduğu gerekçesiyle bir ayõrõmcõ Sikh
lider olan Bay Chahal’õn sõnõr dõşõ edilmesinin önerilmiş olmasõ ile ilgilidir.Sözleşme
çerçevesinde dava işlemi yapõlmasõ istemi sadece Bay Chahal’õn kendisinden gelmemiş,
ama aynõ zamanda eşi ve çocuklarõ da Bay Chahal’õn sõnõr dõşõ edilmesinin 8. madde
çerçevesinde aile hayatõna saygõ gösterilmesi hakkõnõn ihlâline yol açacağõnõ ileri sürerek
işlem yapõlmasõnõ istemişlerdir. Abdulaziz, Cabales ve Balkandali – Birleşik Krallõk
davasõ45 başvuru sahiplerinin kocalarõnõn Birleşik Krallõk’ta kendileri ile birlikte kalmasõ
ya da kendilerine katõlmasõnõ engelleyen “1971 İmmigration Act and Rules” (Göçmenlik
Yasa ve Yönetmelikleri) ile ilgilidir. Dava sõnõr dõşõ edilecek kişilerin Birleşik Krallõk’ta
41
42
Bakõnõz: Vijayanathan ve Puparajah – Fransa davasõ (1993) 15 EHRR 62.
(1978) 2 EHRR 214.
43
Ayrõca bakõnõz: Virginia Matthews – Birleşik Krallõk davasõ, No.28576/95, 16 Ekim 1996 – barõş
eylemcisi olan başvuru sahibinin telefon görüşmelerinin dinlendiği iddia edilmiştir.
44
(1997) 23 EHRR 413
45
(1985) 7 EHRR 471
25
yasal ve sürekli olarak yerleşmiş bulunan hanõmlarõ tarafõndan açõlmõştõr ve Mahkeme
14. madde (cinsel ayrõmcõlõğõn mağdurlarõ olmalarõndan hareketle) ve 13. madde ile
birlikte 8. maddenin çiğnendiği sonucuna varmõştõr.
“Önyargõ” şartõnõn eksikliği
Bir “mağdur”un mağduriyetinin ortaya çõkmasõ için, sadece Sözleşmenin 41
maddesindeki (eski 50. madde) “hakkaniyete uygun tatmin”e hükmedilmesi ile ilgili
olarak gerekli olan “önyargõ” ve “zarardan” dolayõ mağdur olmasõ gerekmemektedir.46
Örneğin, CC – Birleşik Krallõk davasõnda,47 başvuru sahibi yargõlama öncesi otomatik
gözaltõna alma olayõndan dolayõ şikâyette bulunmuştur. Komisyon, Sözleşmenin ihlâl
edilmiş olduğunun kabulü anlamõna gelmediği için, yargõlama öncesi gözaltõ süresinin
kişinin mahkûmiyet süresinden düşülmesinin kişinin mağdur statüsünü ortadan
kaldõrmayacağõna hükmetmiştir.
Mamafih, ulusal makamlar açõkça veya özde Sözleşmenin ihlâl edildiğini kabul
ettiklerinde ve mağdur için bir çözüm sunduklarõnda durum farklõ olabilir.48 Bu konu
aşağõda ayrõca ele alõnacaktõr.
Mağdur statüsünü kaybetmek
Başvuru sahipleri 34. maddenin amaçlarõ bakõmõndan “mağdur” statüsünü
kaybedebilirler. Örneğin, iç hukuk işlemlerinin çözüm getirmesi ya da cezaî
kovuşturmada beraat etmeleri,49 temyizin olumlu sonuç vermesi ya da iç hukuk
işlemlerinin durmasõ başvuru sahiplerinin statülerini etkileyebilir. Örneğin, Caraher –
Birleşik Krallõk davasõnda,50 Kuzey İrlanda’da Britanya askerlerinin kocasõna öldürücü
şekilde ateş açmasõ nedeniyle başvuru sahibi 2. ve 13. maddelerin ihlâl edildiği iddiasõnda
bulunmuştur. İki asker ateş açmaktan yargõlanmõş, ancak beraat etmişlerdir. Strasburg’a
başvuru 1994’te yapõlmõştõr. 1998’de başvuru sahibi, Yüksek Mahkeme’nin Savunma
Bakanlõğõna aleyhine verdiği kararla başvuru sahibinin kocasõnõn ölümüyle ilgili ağõr
zarardan dolayõ 50.000 İngiliz Sterlinin tam olarak ödenmesi ve bütün talepleri için nihaî
karar olmasõ hükmünü kabullenmiştir. Bunu müteakiben, sivil takîbatõ kabullenmiş
46
Bakõnõz: Örneğin, Balmer-Schafroth – İsviçre davasõ, (1998) 25 EHRR 598, para.26 ve Amuur – Fransa
davasõ, (1996) 22 EHRR 533, para.36.
47
No.32819/96, 1 Aralõk 1997.
48
Eckle – Almanya Federal Cumhuriyeti davasõ (1983) 5EHRR 1, para.66.
49
Mamafih, beraat yine de başvuru sahibinin prosedür ihlâllerinin mağduru olduğu iddiasõnõ sürdürmesine
olanak tanõyõcõ nitelikte bir anlama geliyor olabilir. – Bakõnõz: Heaney ve McGuinness – İrlanda davasõ,
No.34720/97, 21 Aralõk 2000 tarihli Hüküm.
50
No.24520/94, 11 Ocak 2000.
26
olmasõndan dolayõ başvuru sahibinin artõk Sözleşme ihlâlinin mağduru olduğunu ileri
süremeyeceğine hükmeden Avrupa İnsan Haklarõ Mahkemesi başvuruyu kabul edilemez
ilân etmiştir. Mamafih, Suç Yaralanmasõ Tazminat Programõ’ndan zarar tazminine
gidilmesi bir başvuru sahibinin mağdur statüsünü ortadan kaldõrmamaktadõr.51
Eckle – Almanya Federal Cumhuriyeti davasõnda,52 Mahkeme bir başvuru sahibinin
mağdur statüsünü kaybettiği değerlendirmesini yaparken uygulanacak bir üçlü sacayağõ
testi ortaya koymuştur:
(i)
Ulusal makamlar ya açõkça ya da özde Sözleşmenin ihlâl edildiğini kabul
etmeli; ve
(ii)
Ulusal makamlar tarafõndan mağdur için bir çözüm sunulmalõ; ve
(iii)
Başvuru sahibi, ihlâlin dikkate alõnma kapsamõnõ değerlendirme imkânõnõ
tanõyan yeterli işaretlerin olduğu bir şekilde muamele görmüş olmalõdõr.
AİHM Ludi – İsviçre davasõnda53 bu testi uygulayarak, Temyiz Mahkemesi’nin
mahkûmiyet süresini azaltmasõ nedeniyle başvuru sahibinin artõk Sözleşme ihlâlinin
mağduru olduğunu iddia edemeyeceği şeklindeki Hükümet görüşünü reddetmiştir.
Mahkeme, başvuru sahibi aleyhine yürütülen cezaî soruşturmada gizli ajan
kullanõlmasõnõn Sözleşme ihlâlini kabulden ziyade, otoritelerin bunun Sözleşme
yükümlülükleri ile bağdaşõr olduğuna açõkça karar verdikleri sonucuna varmõştõr.
Haklara müdahale kastî ve sistematik olmaktan ziyade “tesadüfî yanlõşlar”dan
kaynaklandõğõnda resmen özür dilenmesi, başvuru sahibinin mağdur statüsünü ortadan
kaldõrabilir. Örneğin, mahpuslarõn yazõşmalarõna müdahaleden dolayõ özür dilenmesinin
ve bunun tekrarlanmamasõ için önlemler alõnacağõnõn garanti edilmesinin mağdur
statüsünü ortadan kaldõrdõğõna hükmedilmiştir.54
Kabul edilemezlik iddiasõ ne zaman ileri sürülebilir ve karara bağlanõr?
Mahkeme işlemlerin herhangi bir aşamasõnda bir başvurunun kabul edilemez olduğunu
ilân edebilir (Madde 35/4). Mahkeme, daha önceden davanõn kabul edilebilir olduğunu
51
Z.W. – Birleşik Krallõk davasõ, No.34962/97, 27 Kasõm 2001.
52
(1983) 5EHRR 1, para.66. Ayrõca bakõnõz: Dalban – Romanya davasõ, 28 Eylül 1999 tarihli Hüküm ve
Amuur – Fransa davasõ (1996) 22 EHRR 533.
53
(1993) 15 EHRR 173.
54
Bakõnõz: Faulkner – Birleşik Krallõk davasõ, No.30308/96, 30 Kasõm 1999 ve Armstrong – Birleşik
Krallõk davasõ, No.48521/99, 25 Eylül 2001.
27
ilân etmiş olsa bile, esaslara ilişkin değerlendirme aşamasõnda da başvuru sahibinin
uygun iç hukuk yollarõnõ tüketmediği şeklindeki Hükümet iddialarõnõ kabul edebilir. 55
Mamafih, iç hukuk işlemleri sõrasõnda kararõn bozulmasõ ya da başvuru sahibinin yeni bir
şikâyet sunmasõ gibi yeniden incelemeye izin veren kabul edilebilirlik sorununa baliğ
olabilecek nitelikteki kabul edilebilirlik kararõndan sonra ortaya çõkan gelişmeler
olmadõkça56, Hükümet eskiden, kabule ilişkin değerlendirmeler aşamasõnda ileri
sürmediği iddialar getiriyorsa,57 esaslara ilişkin değerlendirme aşamasõnda davalõ
hükümetin kabul edilemezlikle ilgili yeni iddialar ileri sürmesi engellenir. McGonell –
Birleşik Krallõk davasõnda,58 Hükümet, iç hukuk işlemlerinde bağõmsõzlõk ve tarafsõzlõğõn
söz konusu olmadõğõ şikâyetini yapan başvuru sahibinin Temyiz Mahkemesi’nde temyize
başvurmamõş olmasõndan dolayõ iç hukuk yollarõnõ tüketmemiş olduğunu AİH
Mahkemesi nezdinde ileri sürmüştür. Mahkeme, daha önce Komisyon nezdinde böylesi
iddialar getirmemiş olan Hükümetin bu iddialara dayanma çabasõnõ durdurmaya karar
vermiştir.
Yukarõdaki olaydan büyük bir farkla, pratikte, en önemli kabul edilebilirlik kurallarõ iç
hukuk yollarõnõn tüketilmesini ve nihaî kararõn verildiği tarihten itibaren altõ ay içinde
AİHM’e başvurunun yapõlmasõnõ şart koşar. Başvurunun yapõlmasõnda zaman sõnõrlamasõ
iç hukuk yoluyla çözümün kapsamõna bağlõ olduğundan bu kurallar arasõnda yakõn bir
bağ vardõr. Davalõ hükümetler sõk sõk ne zaman mümkünse iç hukuk yollarõnõn
tüketilmediği itirazõnõ ileri sürmektedirler, dolayõsõyla bu alan, müvekkillerinin pozisyonu
hakkõnda uygulamacõlarõn çok net olmasõ gereken bir alandõr.
İç hukuk çözümleri kuralõnõn gerekçesi, konu AİHM önüne gelmeden bir Sözleşme
ihlâlinin giderilmesi için ulusal makamlara her zaman olanak tanõnmasõ gerektiği
ilkesidir. Bu kural, Sözleşme ulusal hukuka dahil edilmiş olsun olmasõn iddia edilen
ihlâlle ilgili olarak, 13. maddede yansõmasõnõ bulan, ulusal sistemde etkin çözüm yolunun
varolduğu varsayõmõna dayanmaktadõr.59
Kanõtlama yükümlülüğü
55
Bakõnõz: Aytekin – Türkiye davasõ, 23 Eylül 1998 tarihli Hüküm.
56
Stankov ve United Macedonian Organisation Ilinden – Bulgaristan davasõ, 2 Ekim 2001 tarihli karar,
para.54
57
Artico – İtalya davasõ (1981) 3EHRR 1, para 27-28; Pine Valley Developments – İrlanda davasõ (1992)
14 EHRR 319, para. 45.
58
8 Şubat 2000 tarihli Hüküm.
59
Bakõnõz: Akdivar – Türkiye davasõ (1997) 23 EHRR 143
28
Başvuru sahiplerinden iç hukuk yollarõnõ tüketmek için attõklarõ adõmlarõ başvurularõnda
belirtmeleri istenmektedir. Dolayõsõyla, kanõtlama yükümlülüğü, dava konusu olayda
varolan ama başvurulmayan iç hukuk çözümlerini belirtmek suretiyle iç hukuk yollarõnõn
tüketilmediğini ileri süren davalõ Hükümete düşmektedir.60 Hükümet, çözümün etkin ve
uygun zamanda hem teorik, hem de pratik olarak var olan bir çözüm olduğu konusunda
Mahkemeyi iknâ etmelidir. Bunun anlamõ, çözümün başvurulabilir, başvuru sahibinin
şikâyeti ile ilgili bir çare sağlayabilir ve başarõ elde edilmesi olasõlõğõnõ makul ölçüde
sunabilir nitelikte olmasõdõr. Eğer Hükümet kendi görüşü açõsõndan gerçekleşebilir
varolan bir çözüm ileri sürüyorsa, başvuru sahibi ya gerçekten bu çözüm yolunun neden
tüketilmediğini veya neden belirtilen bu çözümün yetersiz ya da etkisiz olduğunu; veya
başvuru sahibini bu çözüme başvurmaktan alõkoyan özel nedenler olduğunu göstermek
zorundadõr (aşağõya bakõnõz).
İç hukuk çözüm yollarõ hakkõndaki sunuşlarõ ile ulusal işlemlere ilişkin iddialarõ arasõnda
tutarsõzlõk bulunan davalõ bir Hükümet’e Mahkeme tarafõndan kestirme ve olumsuz bir
cevap verilecektir.61
Bir başvuru sahibi AİHM’e yapõlan şikâyetin özünü ulusal işlemler sõrasõnda da ortaya
koymuş olmalõdõr,62 ki, ulusal mahkemeler, başvuru AİHM tarafõndan ele alõnmadan
önce konu hakkõnda karar alabilme fõrsatõna sahip olsunlar. Sözgelimi, Ahmet Sadik –
Yunanistan davasõnda,63 her ne kadar 10. madde Yunan hukukunda doğrudan
uygulanabilir olsa da, başvuru sahibi ulusal mahkeme nezdinde hiçbir aşamada 10.
maddeye dayanmadõğõ ya da bu maddeye tekabül edecek iddialar ileri sürmediği için,
AİHM başvuru sahibinin iç hukuk yollarõnõ tüketmediği sonucuna varmõştõr.
Ulusal prosedür kurallarõna uymak
Konuyu açõkça ve özlü olarak iç hukuk işlemleri sõrasõnda gündeme getirirken başvuru
sahibinden, zaman aşõmõ ile ilgili olanlar da dahil iç hukuktaki resmî kurallar ve
prosedürle ilgili kurallara uymuş ve Sözleşme ihlâlini engellemesi söz konusu olabilecek
herhangi bir prosedür yoluna atõfta bulunmuş olmasõ istenir.64 Dolayõsõyla, eğer başvuru
60
De Wilde, Ooms ve Versyp – Belçika davasõ (1979) EHRR 373, para.60; Deweer – Belçika davasõ (1980)
2 EHRR 439, para.26.
61
Kolompor – Belçika davasõ (1993) 16 EHRR 197
62
Bakõnõz: Glasenapp – Almanya davasõ (1987) 9EHRR 25i para.42-46. Mamafih, başvuru sahibinin
iddialarõnõn öz itibarõyla ulusal mahkemelerin dikkatine sunulmuş olmasõ kaydõyla, başvuru sahibinin
işlemlerde muhakkak taraf olmasõ gerekmeyebilir. (Örneğin bakõnõz: P., C., ve S – Birleşik Krallõk davasõ,
No.56547/00, 11 Aralõk 2001).
63
(1997) 24 EHRR 323.
64
Cardot – Fransa davasõ (1991) 13 EHRR 853, para34
29
sahibi, zaman aşõmõ ve diğer prosedürle ilgili kurallar uymadõğõ için iç hukuk çözüm
yollarõnõ izlememişse, iç hukuk yollarõnõn tüketilmiş olduğuna hükmedilmeyecektir.
Kuralda esneklik
Mahkeme, 35. maddedeki kurallarõn “bir ölçüde esneklikle ve aşõrõ kuralcõlõğa
kaçõlmaksõzõn” uygulanmasõ gerektiğini bildirmiştir.65 Bu esneklik insan haklarõnõ
korumaya yönelik olan sistemin içeriği çerçevesinde kurallarõn uygulanmasõ gerçeğinin
bir yansõmasõ olarak ortaya çõkmaktadõr.66 Dolayõsõyla, iç hukuk çözüm yollarõnõn
tüketilmesi kuralõ mutlak olmadõğõ gibi otomatik olarak da uygulanmaz. Resmî
çözümlerin işlerlik kazandõğõ genel içerik ve başvuru sahibinin özel koşullarõ da dahil her
bir davanõn koşullarõ daima dikkate alõnõr. Mahkeme davanõn bütün koşullarõnõ, başvuru
sahiplerinin iç hukuk çözüm yollarõnõ tüketmek için kendilerinden beklenen makul her
şeyi yapõp yapmadõklarõnõ inceler. 67
Çözümlerin mevcudiyeti, etkinliği ve yeterliliği
35. maddenin 1. fõkrasõ Mahkemenin ancak iç hukuk çözüm yollarõnõn tüketilmesinden
sonra davayõ ele alabileceğini belirtirken, başvuru sahibinden sadece mevcut, etkin ve
yeterli olan çözüm yollarõna başvurmuş olmasõ istenir.
İç hukuk çözüm yolu mevcut olmasõ için, başvuru sahibi (bir resmi görevliye muhtaç
olmaksõzõn) işlemlere girişme imkânõna sahip olmalõdõr. Başvuru sahibinin malî gücüne,
çözüm yolunun karmaşõklõğõ ve hukukî temsilcinin ulusal işlemlerde zorunlu olup
olmamasõna bağlõ olarak, adlî yardõmõn mevcut olmamasõ çözüme başvurmayõ
etkileyebilir.68
Sadece teorik olarak mevcut olan çözüm yollarõnõn varlõğõnõ Hükümetin ileri sürmesinin
AİHM’ni tatmin etmesi söz konusu değildir. Bu açõdan, Mahkeme Hükümetten iddia
edilen çözüm yolundan başarõlõ bir şekilde yararlanõlmõş olduğunun örneklerini sunmasõnõ
ister.69
İddia konusu Sözleşme ihlâli ile ilgili olarak başvuru sahibi için çare olabilecekse bir
çözüm etkili olarak değerlendirilir. Bu, sadece adlî çözümleri değil ama aynõ zamanda
65
Bakõnõz: Guzzardi – İtalya davasõ (1981)3 EHRR 333, para.72: Cardot – Fransa davasõ (1991) 13 EHRR
853, para34.
66
Bakõnõz: Akdivar –Türkiye davasõ, (1997) 23 EHRR 143, para.69
67
Bakõnõz: Yasa –Türkiye davasõ, 2 Eylül 1998 tarihli Hüküm, para.77
68
Airey – İrlanda davasõ 2 EHRR 305: Faulkner – Birleşik Krallõk, Comm. Rep. 1 Aralõk 1998.
69
Bakõnõz: De Jong, Baljet ve Van den Brink – Hollanda davasõ (1986) 8 EHRR 20.
30
özgül bir sorunun kendi has koşullarõnda (muteber) çareleri sağlayabilen ulusal idarî
çözümleri de içermelidir.
Zaten alõnmõş olan bir kararõn yeniden ele alõnmasõnõ bir yetkiliden isteme fõrsatõ
genellikle yeterli bir çözüm olmaz.70 Ayrõca, başvuru sahibinden tamamõyla keyfî olan bir
çözüm yoluna başvurmasõnõn istenmesi söz konusu olamaz.71
Temyiz işlemi de dahil (aşağõya bakõnõz), iç hukuk çözüm yolunun etkinliğinden şüphe
edilmesi halinde, AİHM’nin iç hukuk çözüm yolunun tüketilmesinin test edilebilmesi
bakõmõndan, çözüm yoluna başvurulmalõdõr. Bunun, ulusal mahkemelerin dava hukuku
yoluyla ilkelerin kapsamõnõn genişletilip geliştirildiği içtihat hukuku sisteminde özellikle
söz konusu olduğu saptanmõştõr: “Ulusal mahkemelere mevcut haklarõn yorum yoluyla
geliştirilmesi fõrsatõnõ tanõmak mağdur bir birey için genellikle zorunluluktur.”72
Genelde, eğer iddia konusu Sözleşme ihlâli için bir çözüm sağlayacaksa, başvuru
sahibinden, iç hukuk çözüm yolu çerçevesinde mevcut olan temyiz yöntemini izlemesi
istenir.73 Ancak, örneğin hiçbir başarõ ihtimali olmadõğõna dair kesin hukukî kanâat net
bir şekilde varken74 gerçekten de bir çözüm sağlamayacak muhtemel bir çare şeklini ya
da temyiz işlemini izlemesi başvuru sahibi için gerekli değildir.75 Bu durumda, başvuru
sahibi böylesi bir başarõ ihtimalinin olmadõğõ konusunda Mahkemeyi iknâ etmelidir ve
uygulamacõlar Mahkemeye bu açõdan hukukçu görüşü ile bilgilendirme hususunu dikkate
almalõdõrlar.76 Ulusal işlemlerin uzunluğu da ayrõca etkililik değerlendirmesinde bir
faktördür.77 Örneğin, Tanlõ – Türkiye davasõ,78 başvuru sahibinin oğlunun polis
nezaretinde iken öldürülmesi ile ilgilidir. Cezaî kovuşturma yoluna gidilmiştir ama
başvuru sahibinin oğlunun ölümünden bir yõl sekiz ay sonra bile, soruşturma hálâ sonuca
ulaştõrõlamamõştõr. İşlenen suçun ciddî niteliği açõsõndan, Komisyon cezaî kovuşturmanõn
etkili olmayan bir çözüm olduğu sonucuna varmõştõr.
70
R. – Birleşik Krallõk davasõ (1993) 15 EHRR CD 100.
71
Buckley – Birleşik Krallõk davasõ, No.20348/92, 3 Mart 1994; Temple – Birleşik Krallõk davasõ (1986) 8
EHRR 252
72
Earl ve Countess Spencer – Birleşik Krallõk davasõ, No.28851-2/95, 16 Ocak 1998.
73
Bakõnõz: Civet – Fransa davasõ, 28 Eylül 1999 tarihli Hüküm.
74
Bakõnõz: De Wilde, Ooms and Versyp – Belçika davasõ (1979) EHRR 373, para.62
75
Bakõnõz: Hilton – Birleşik Krallõk davasõ, N.5613/72, 5 Mart 1976; 4DR 177; A.D.T. – Birleşik Krallõk
davasõ, 31 Temmuz 2000 tarihli Hüküm.
76
Bakõnõz H – Birleşik Krallõk davasõ, No.10000/82, 33 DR 247.
77
Bakõnõz Tanlõ – Türkiye davasõ, No.26129/94, 5 Mart 1996.
78
No.26129/94, 5 Mart 1996.
31
Çok sayõda muhtemel iç hukuk çözüm yolu söz konusu olabiliyorsa, başvuru sahibinden
bunlarõn hepsinden ya da daha fazla bir sonuç getirmeyecekse birden fazlasõndan
yararlanmasõ istenmez. Esasõnda aynõ sonuca ulaşacaksa ve herhangi bir durumda daha
fazla bir başarõ şansõ sunmayacaksa, Mahkeme, diğer yasal çözüm yollarõna
başvurmamasõndan dolayõ başvuru sahibinin eleştirilemeyeceği sonucuna varmõştõr.79 İç
hukuk yollarõnõn tüketilmesi Mahkemeye başvurunun yapõlmasõndan sonra da
gerçekleşebilir ama iç hukuk çözüm yolunun bu şekilde tüketilmesi mutlaka kabule
ilişkin karardan önce gerçekleştirilmelidir.80
Özel durumlar
İstisnaî olarak, başvuru sahibini iç hukuk çözüm yollarõnõ tüketmekten muaf tutan özel
durumlar olabilir.81 Ama, “özel durumlar” Sözleşme hakkõnda hukukî bilgi eksikliğini,
avukatõn tavsiyede savsaklama yapmõş olmasõnõ ya da başvuru sahibinin moral
bozukluğunu kapsamaz.
Bir çözümün mevcudiyetinin gecikmesi başvuru sahibinin bundan yararlanmasõnõn
gereksiz olmasõ anlamõna gelebilir. Reed – Birleşik Krallõk davasõnda,82 başvuru sahibi 3.
maddeye atõfta bulunarak, cezaevinde saldõrõya uğradõğõ şikâyetini yapmõştõr. Hükümet
başvuru sahibinin hukuk davasõ açmamasõ nedeniyle iç hukuk çözüm yollarõnõ
tüketmediği iddiasõnda bulunmuştur. Mamafih, başvuru sahibinden ilk olarak şikâyetinin
incelenmesi için cezaevi yetkilerine izin vermesi istenmiş ama kendisinin avukat istemi
iki yõldan fazla bir süre kabul edilmemiştir. Bu şartlarda, iki yõllõk bir dönemden sonra
çözüm mevcut hale gelmesine rağmen, ilke olarak bir çözümün, özellikle de iddia edilen
kötü muamele olaylarõnda, her mağdur kişi için derhal mümkün kõlõnmasõ gerektiğinden
başvuru sahibinin iç hukuk yollarõnõ tüketmemiş olmasõndan dolayõ başvuruda bulunmasõ
engellenmemiştir.
Altõ aylõk zaman sõnõrõ
Genel ilkeler
35. maddenin 1. fõkrasõna göre, Mahkeme ancak iç hukuk işlemlerinde verilen kesin
karardan itibaren altõ aylõk süre içinde sunulan davalarõ ele alabilir.
79
A – Fransa davasõ (1994) 17 EHRR 462, para.32.
80
No.9019/80, 7 Temmuz 1981, DR 27, s.281.
81
Akdivar – Türkiye davasõ (1997) 23 EHRR 143.
82
(1981) 3 EHRR 136.
32
Zaman sõnõrõ, hukukî netliği teşvik etmek, yetkilileri bir ölçüde belirsizliğe karşõ
korumayõ sağlamak ve geçmiş kararlarõn sürekli olarak itiraza açõk olmamasõnõ garanti
etmek niyetiyle getirilmiştir. Bu sõnõrlama ayrõca davalarõn makul bir süre içinde ele
alõnmasõnõ sağlamak amacõnõ taşõmaktadõr.Bu sõnõrlama, aksi takdirde kaybolabilecek
delillerin elde edilmesi olasõlõğõnõ arttõrmaktadõr. Ancak, Sözleşme ile ilgili davalar (
ulusal mahkemelerde meselelerin ele alõnmasõnda geçen süreye ilâveten) en azõndan
ortalama dört-beş yõlda birçok aşamadan geçerek ilerleme kaydedebilmektedir. Dava
konusu mesele hakkõnda asõl olaydan çok yõllar sonra başvuru sahiplerinden ve
tanõklardan (genellikle belge olarak ve nadiren sözlü olarak) delil sunmalarõnõn istenmesi
yaygõn bir olgudur.
Mahkeme, altõ ay kuralõnõn muhtemel bir başvuru sahibine, başvuruda bulunup
bulunmamayõ düşünme ve başvuru yapacaksa muayyen şikâyetler ve belgeler ortaya
koymasõna karar verme imkânõnõ sağladõğõ düşüncesindedir.
Başvuru sahibinden iç hukuk çözüm yollarõnõ tüketmesi kuralõ çerçevesinde başvurmasõ
istenen iç hukuk işlemlerinde nihaî kararõn verildiği tarihten bir gün sonra süre işlemeye
başlar. Genellikle bunun anlamõ, mahkeme hükmünün verildiği tarihtir. Ama hüküm
kamuya açõk olarak verilmediyse, süre başvuru sahibinin ya da temsilcilerinin karardan
haberdar edilmesinden sonra işlemeye başlar.83 Bunun anlamõ, başvuru sahibi daha sonra
haberdar edilmese bile, başvuru sahibinin avukatõnõn karara ilişkin ihbarnameyi almasõyla
sürenin işlemeye başlamasõdõr.
Eğer kararõn gerekçesi kararõn kamuya açõklandõğõ ya da başvuru sahibi veya temsilcisine
bildirildiği tarihten sonraki bir tarihte açõklanõrsa ve karar gerekçesi Sözleşme ihlâli ile
ilgili AİHM’e yapõlan başvuru ile bağlantõlõ ise, süre karar gerekçesinin açõklandõğõ
tarihte işlemeye başlar.84 Worm – Avusturya davasõnda,85 başvuru sahibi gazeteci, eski bir
Bakanla ilgili ceza davasõnõn sonucunu etkileyici mahiyette olduğu düşünülen bir yazõ
yayõnladõğõ için kovuşturmaya uğramõştõr. Hükümet, hüküm fõkralarõnõn ve ilgili
gerekçenin Temyiz Mahkemesi tarafõndan açõklandõğõ tarihten sonraki altõ ay içinde
yapõlmamõş olmasõndan dolayõ başvurunun kabul edilmesine karşõ çõkmõştõr. Beş ayõ
aşkõn bir süre yazõlõ hükmün kopyasõ başvuru sahibine verilmemiştir. AİHM, dokuz
sayfadan fazla tutan detaylõ yasal gerekçeyi içeren yazõlõ mahkeme hükmünün alõndõ
makbuzu tarihinden itibaren sürenin başlamõş olduğuna hükmetmiştir.
83
Bakõnõz örneğin, No.21034/92, 9 Ocak 1995, DR 80, s.87.
84
No.22714/93, 27 Kasõm 1995 DR 83-A, p.17.
85
(1998) 25 EHRR 454.
33
Avrupa Adalet Divanõ’nõn (AAD) referans alõnmasõ ile bağlantõlõ olarak,86 altõ aylõk
zaman aşõmõ, AAD kararõnõn kendi tarihinden itibaren değil yerel mahkemenin AAD
kararõnõ uygulamasõ ile işlemeye başlar.87
Eğer hiçbir iç hukuk çözüm yolu yoksa, uygulamacõlar olaydan ya da şikâyet konusu
karardan sonraki altõ ay içinde veya başvuru sahibinin olay ya da karardan haberdar olma
tarihinden sonraki altõ ay içinde başvurularõnõ yapmalarõ gerekir.88 Bu, başvuru sahibi için
başlangõçtan itibaren hiçbir etkin çözümün mevcut olmadõğõ yerde Mahkeme’nin
yaklaşõmõ olacaktõr.
AİHM nezdinde başvuru sahibinin gündeme alõnmasõnõ önerdiği bir seri olayõn olduğu
durumlarda, en güvenli yol ilk olay tarihinden itibaren altõ ay içinde bir başvurunun
yapõlmasõdõr. Mamafih, eğer olaylar birbiri ile bağlantõlõ ise, olaylar serisi içindeki
sonuncu olayõn tarihinden itibaren altõ ay içinde başvuru yapõlmasõ mümkün olabilir.
Altõ aylõk zaman sõnõrlamasõna uyulmasõ şartõ, başvuru sahibinin şikâyet ettiği olaylarõn
belirtildiği bir mektubun sunulmasõyla yerine getirilebilir.89 Öte yandan, çok istisnaî
durumlar hariç bir başvuru telefonla sunulamaz.90
Ancak, eğer ilk mektup ile tam bir başvuru formunun sunulmasõ arasõnda önemli ölçüde
gecikme olursa, başvuru altõ ay kuralõnõ yerine getirmemiş duruma düşebilir.91
Altõ ay kuralõ bizatihi kendi başõna hukukî netliği teşvik edici bir değere sahiptir ve
dolayõsõyla davalõ Hükümetin bundan feragat etmesi söz konusu olamaz.92
Muğlâk çözümler
Başvuru sahibi etkisiz olduğu kanõtlanan bir çözüm yolunu izlediğinde, altõ aylõk süre
izlenen etkin çözüm yolunun son kararõnõn tarihinden itibaren (ya da hiçbir etkin çözüm
yolu yoksa, olayõn kendisinin olduğu tarihten itibaren) başlar. AİHM’e başvuracak
muhtemel başvuru sahipleri için, özgül bir çare şeklinin 35. maddenin amaçlarõ açõsõndan
“iç hukuk çözüm yolu”na denk düşüp düşmediği pek açõk olmayabilir. Mamafih, eğer bir
86
AT Anlaşmasõ’nõn 234. maddesi –eski 177.madde- çerçevesinde.
87
Bosphorus Hava Yollarõ Turizm ve Ticaret AS – İrlanda davasõ, No.45036/98, 13 Eylül 2001.
88
Bakõnõz: No.7379/76, 10 Aralõk 1976, DR 8, s.211; No.8840/78, 16 Temmuz 1980, DR 21, s.138;
No.9499/81 11 Mart 1985, DR 42, s.33.
89
Bakõnõz: Allan – Birleşik Krallõk davasõ No.48539/99, 28 Ağustos 2001.
90
West – Birleşik Krallõk davasõ, No.34728/97, 20 Ekim 1997.
91
Bakõnõz: No.22123/93, 31 Ağustos 1994, DR 79, s.72.
92
Bakõnõz: Walker – Birleşik Krallõk davasõ, No.24979/97, 25 Ocak 2000.
34
özgül “çözümün” etkililiği konusunda herhangi bir şüphe varsa, uygulamacõlar
müvekkilinin çõkarlarõnõ korumak için Mahkemeye bir mektupla başlangõç başvurusu
yapmayõ dikkate almalõdõrlar. Bu, Mahkemeye sadece bir mektup göndermek suretiyle
yapõlabilir. Bu prosedür ikinci bölümde açõklanmõştõr. Bu gibi durumlarda, her ne kadar
ulusal işlemlerde ortaya çõkacak gelişmelerden başvuru sahibi tarafõndan Mahkemenin
haberdar edilmesini istemekle birlikte, Mahkeme genellikle tamamlanmõş bir başvurunun
yapõlmasõnõ şart koşmaz. Sonra, iç hukuk çözüm yollarõ tüketildiğinde, (başvuru için
gerekli bütün koşullarõn yerine getirildiği) tamamlanmõş bir başvuru yapõlmalõdõr. Eğer
böylesi bir başlangõç mektubu sunulmamõş olursa, Hükümetin, başvuru sahibi tarafõndan
izlenen çözüm yolunun 35. maddenin amaçlarõ bakõmõndan “etkin” nitelikte olmadõğõnõ;
bundan hareketle başvuruya esas alõnacak tarihin bu etkin çözüm yolunun tüketildiği tarih
değil de, daha önceki bir tarih olduğunu; ve dolayõsõyla –eğer bu arada altõ aylõk süre
dolmuşsa- başvurunun altõ aylõk sürenin bitmesinden sonra sunulmuş olmasõndan dolayõ
kabul edilemez ilân edilmesi gerektiğini ileri sürme tehlikesi vardõr. Örneğin, Raphaie –
Birleşik Krallõk davasõnda,93 davalõ Hükümet, başvuru sahibinin “etkin” olmayan cezaevi
içi şikayet yolunu kullandõğõ temelinden hareketle bu hususu ileri sürerek başarõlõ
olmuştur.
İç hukuk çözüm yolunun varlõğõ ya da etkililiği konusunda gerçek bir şüphe söz konusu
olduğunda, Mahkeme altõ ay kuralõnõ uygulamada belki daha esnek olabilir. Mahkeme
ulusal seviyede söz konusu sorunla ilgili durum netlik kazanmadan önce başvuru
sahibinin şikâyette bulunmasõnõ genellikle talep etmemektedir.94 Eğer başvuru sahibi
görünürde var olan çözüm yolunu izler ama daha sonra çözümü etkisiz kõlan şartlarõn
farkõna varõrsa, altõ aylõk süre başvuru sahibinin çözümü etkisiz kõlan şartlarõn ilk farkõna
vardõğõ ya da farkõna varmasõ gerektiği tarihten itibaren başlar. 95
Keenan – Birleşik Krallõk davasõ,96 başvuru sahibinin oğlunun cezaevinde intiharõ ve
nezarette iken intihar tehdidi yapmõş olmasõ gibi bir geçmişi olmasõndan hareketle
cezaevi yetkililerinin oğlunun hayatõnõ güvence altõna almak için gereken tedbirleri
almamasõ ile ilgilidir. Hükümet, hiçbir etkili iç hukuk çözüm yolu olmamasõ ve
dolayõsõyla başvuru sahibinin oğlunun ölümünden sonraki altõ ay içinde şikayette
bulunmuş olmasõ gerektiğinden başvuru sahibinin altõ ay kuralõnõn gereğini yapmadõğõnõ
iddia etmiştir. 1934 Hukuk Reformu Yasasõ (çeşitli hükümleri) çerçevesinde başvuru
sahibi muhtemel bir çözüme ulaşma imkânõna sahipti. Kendisi uzman bir psikiyatristin ve
sonra da hukuk müşavirinin görüşlerini almõştõr. Hukuk müşaviri kendisi için hiçbir etkin
93
No. 20035/92, 2 Aralõk 1993.
94
Bakõnõz: No. 9599/81, 11 Mart 1985, DR 42, s.33.
95
Bakõnõz: No. 23654/94, 15 Mayõs 1995, DR 81, s.76.
96
No.27229/95, 22 Mayõs 1998: [1998] EHRLR 648.
35
iç hukuk yolunun bulunmadõğõ şeklinde görüş bildirmiştir. Başvuru, bu bilginin
verilmesinden sonraki altõ ay içinde açõlmõştõr. Komisyon, başvuru sahibinin hiçbir iç
hukuk çözüm yolunun olmadõğõnõn farkõna mantõken hukuk müşavirinin görüşünü
aldõğõnda varabildiği ve dolayõsõyla altõ aylõk sürenin bu görüşün alõndõğõ tarihte ancak
başlayabileceği sonucuna varmõştõr. Mamafih, eğer başvuru sahibi ya da avukatõ
tarafõndan yapõlan bir istismar ya da geciktirme ile ilgili herhangi bir delil olsaydõ durum
değişik olabilirdi. Bu karara varõlmasõnda olayõn vahameti Komisyonu etkilemiş olabilir.
Edwards – Birleşik Krallõk davasõ97 başvuru sahibinin oğlunun 1994’te Chelmsford
Cezaevinde tutuklu iken hücre arkadaşõ tarafõndan tekmelenip bõçaklanarak öldürülmesi
ile ilgilidir. Maktulün ebeveynleri 1996’da herhangi bir özel hukuk davasõnõn ekonomik
olmayacağõ konusunda uyarõlmõşlar ve onlar ancak 1998’de sadece gayrî resmi
soruşturma sonuçlarõ yayõnlandõktan sonra Strasburg başvurusunu yapmõşlardõr. Gene de
Oğullarõnõn cezaevindeki ölümü ile ilgili bilgileri başvuru sahiplerinin sağlamalarõnõn
zorluklarõnõ hesaba katarak ve soruşturma sonuçlarõnõ beklemiş olmalarõnõn onlar
açõsõndan makul olduğu sonucuna vararak, Mahkeme hükümetin zaman aşõmõ ile ilgili
iddialarõnõ reddetmiştir.
Eğer iç hukuk yollarõnõ izleyecek ya da temyize başvuracaksa, AİHM’e yapmasõ söz
konusu olacak her bir şikâyetle ilgili olarak bu çözüm yollarõnõn elverişliliğini ya da çare
getirecek olmasõnõ garantilemek bakõmõndan başvuru sahibinin dikkat göstermesi
gerekmektedir.98 Bu çok sõk olarak, işlemlerin adîlliği kadar başvuru sahibinin
tutukluluğu ile ilgili yönlerin şikâyet konusu yapõldõğõ cezaî davalarda ortaya
çõkmaktadõr. Mamafih, eğer başvuru sahibinin mahkûmiyetinin yargõlama öncesi
tutuklamanõn yasallõğõ sorunu ile bağlantõlõ değilse, gözaltõ sorununun dikkatlice
değerlendirilmesi gerekir ve Sözleşme ile ilgili başvuru en geç gözaltõnõn bitmesinden
sonraki altõ ay içinde yapõlmalõdõr (ya da gözaltõ ile ilgili iç hukuk çözüm yoluyla elde
edilecek nihaî kararõn verilmesinden sonraki altõ ay içinde yapõlmalõdõr). Sözgelimi,
Suriye Ali – Birleşik Krallõk davasõnda,99 başvuru sahibi 6. madde çerçevesinde,
kendisine karşõ yürütülen cezaî kovuşturmanõn adîlliği ve ayrõca 5. madde çerçevesinde
de, kendisinin ilk gözaltõna alõnõşõnõn yasallõğõ ile ilgili olarak şikâyette bulunmuştur.
Davanõn her iki yanõyla da ilgili başvuru, Temyiz Mahkemesi tarafõndan verilen hükmün
iletilmesine kadar yapõlmamõştõr. Temyiz işlemlerinin gözaltõ ile ilgili durumu etkilemesi
sözkonusu olmadõğõndan, başvuru sahibinin 5. madde ile ilgili AİHM’e yaptõğõ
başvurunun zaman aşõmõna uğradõğõna hükmedilmiştir.
Sözleşme ihlâlinin devam etmesi
97
No.46477/99, 7 Haziran 2001.
98
Bakõnõz: Lines – Birleşik Krallõk (1997) 23 EHRR CD 58.
99
No.25605/94, 28 Şubat 1996: [1996] EHRLR 428.
36
Başvuru sahibinin şikâyetçi olduğu sorunun devam ettiği durumlarda, zaman sõnõrõ
ihlâlinin devam eden etkileri bitene kadar başlamaz. İhlâlin bir kereye mahsus bir karar
değil de devam eden bir ihlâl olduğu tespitini yaparken elbette çok dikkat etmek gerekir.
Sözgelimi, yetişkin erkekler arasõnda rõzaya dayalõ homoseksüel aktiviteleri suç sayan
Kuzey İrlanda’daki yasalarõn varlõğõ ile ilgili Dudgeon – Birleşik Krallõk davasõndaki100
gibi, başvuru sahibinin belli yasalarõn varlõğõnõn süregeldiği şikâyetini yaptõğõ durumlarda
devam eden bir ihlâl vardõr.
Hokkanen – Finlandiya davasõnda101 ise, kõzõnõ görme hakkõnõ kullanmasõ uygulamada
gerçekleşmediği için başvuru sahibinin 8. madde çerçevesindeki haklarõ çiğnenmiştir.
AİHM’deki dava 1992’de açõlmõş ve AİHM, ihlâlin, başvuru sahibinin kõzõnõ görmesinin
kõzõnõn isteğine aykõrõ olarak gerçekleştirilemeyeceğine dair Temyiz Mahkemesi
kararõnõn verildiği Eylül 1993 tarihine kadar başvuru sahibinin kõzõnõ görme hakkõnõn
uygulamaya geçirilememiş olmasõndan kaynaklandõğõ saptamasõnõ yapmõştõr.
İsimsiz başvurular
AİHM’ne yapõlan başvurularda başvuru sahibinin kimliği mutlaka belirtilmelidir (Madde
35/2/a). Bu koşulun yerine getirilmediği bir başvuru bu gerekçeyle kabul edilmez ilân
edilebilir.
Bazõ davalarda kimliğinin açõklanmamasõnõ istemesi için başvuru sahiplerinin çok geçerli
nedenleri olabilir. Böylesi davalarda, (adõ, adresi, doğum tarihi, milliyeti ve mesleği
dahil) başvuru sahibinin kimlik bilgileri ile ilgili detaylara başvuruda yine de yer
verilmelidir, ancak başvuru sahibi kimlik bilgilerinin saklõ kalmasõnõ talep edebilir. Eğer
başvuru sahibinin kimlikle ilgili gizlilik talebi mahkeme tarafõndan kabul edilirse, dava
raporlarõnda başvuru sahibinin kimliği ya isimlerinin baş harfleri ile ya da sadece bir
harfle yer alõr.
Mahkeme tarafõndan hâlihazõrda incelenmiş bir sorunla öz olarak aynõ olan davalar
Mahkeme tarafõndan zaten daha önce incelenmiş bir sorunla aynõ mahiyette olan ve
uygun yeni bir bilgi içermeyen bir başvuru kabul edilmez ilân edilir (Madde 35/2/b).
Sözgelimi, uygun yeni bir bilgi ortaya konulmadõkça, aynõ sorunla ilgili olarak daha
önceki bir başvurunun tekrarõ mahiyetindeki bir başvuru, bu gerekçe ile kabul edilmez
ilân edilir.
Ancak, “uygun yeni bir bilgi” ile ilgili istisna önemlidir. Örneğin, iç hukuk çözüm
yollarõnõn tüketilmemiş olmasõndan dolayõ daha önce kabul edilemez ilân edilmiş bir
100
(1982) 4 EHHR 149.
101
(1995) 19 EHHR 139.
37
dilekçe, etkin iç hukuk yollarõnõn tüketilmesinden sonra Mahkemeye yeniden sunulabilir.
Ayrõ bir başvurunun yapõlmasõnõ haklõ kõlacak yeni olgular ya da ulusal işlemlerin
süresinin uzamasõ gibi ulusal işlemlerle ilgili yeni gelişmeler ortaya çõkabilir.102 Ancak,
ilâve hukukî iddialar “uygun yeni bir bilgi” olarak mütalâa edilmez.103
Hâlihazõrda bir başka uluslararasõ soruşturma ya da çözüm merciîne sunulmuş bir
başvurudaki konularla ilgili başvurular
Hâlihazõrda bir başka uluslararasõ soruşturma ya da çözüm merciîne sunulmuş bir
başvurudaki konularla ilgili olan ve uygun hiçbir yeni bilgi içermeyen bir başvuruyu
AİHM dikkate almayabilir (Madde 35/2/b). Bu konu uygulamada çok ender olarak
zorluklar yaratmõştõr. 104
Sözleşme hükümleri ile bağdaşmazlõk
35. maddenin 3. fõkrasõ, Mahkemeden “Sözleşme ve protokolleri hükümleri dõşõnda”
kalan bir herhangi başvuruyu kabul edilemez ilân etmesini ister. Bu konunun dört cephesi
bulunmaktadõr:
•
Bir devletin yargõ yetkisi ile bağlantõlõ olarak mekân açõsõndan getirilen sõnõrlamalar
nedeniyle başvurunun Sözleşme ile bağdaşmazlõğõ (“ratione loci” olarak bilinir)
•
Sözleşmenin öngördüğü haklar açõsõndan getirilen sõnõrlamalar nedeniyle başvurunun
Sözleşme ile bağdaşmazlõğõ (“ratione materiae” olarak bilinir);
•
Bir devletin Sözleşme çerçevesindeki yükümlülüklerine ilişkin zaman sõnõrlamalarõ
nedeniyle başvurunun Sözleşme ile bağdaşmazlõğõ (“ratione temporis” olarak bilinir)
•
Sözleşme çerçevesindeki başvurularõn kimler tarafõndan yapõlacağõ ve davalõlarõn
kimler olabileceği konusunda getirilen sõnõrlamalar nedeniyle başvurunun Sözleşme
ile bağdaşmazlõğõ (“ratione personae” olarak bilinir).
Yargõ yetkisi
Mekân açõsõndan bağdaşmazlõk (“ratione loci”)
İddia konusu Sözleşme ihlâlinin davalõ devletin yargõ yetkisinin olduğu bir mekânõn
sõnõrlarõ içinde meydana gelmesi gerekir. Eğer bir devlet 56. madde çerçevesinde
102
Örnekler bakõmõndan bakõnõz: No. 8233/78 3 Ekim 1979, s.122; 9621/81, 13 Ekim 1983; DR.33, s.217.
103
Bakõnõz: No.8206/78, 10 Temmuz 1981, DR.25, s.147.
104
Ancak, bakõnõz: Başvuru No. 17512/90, 6 Temmuz 73 DR 214.
38
Sözleşmenin “bağõmlõ topraklara” da uygulanacağõnõ beyan etmişse, bu alana “bağõmlõ
topraklar” da dahildir.
Örneğin, Kõbrõs – Türkiye davasõnda, Türkiye’nin Kõbrõs’taki silâhlõ kuvvetlerinden
sorumlu olduğuna hükmedilmiştir. Kõbrõs’taki Türk Silâhlõ Kuvvetlerinin oradaki
herhangi bir kişi ya da mülkü, “bu kişiler ya da mülkler üzerinde uyguladõğõ kontrol
derecesinde” Türkiye’nin yargõ yetki alanõna soktuğu sonucuna varõlmõştõr.105
Genelde uluslararasõ bir kuruluşun kararõ hakkõnda şikâyette bulunmak mümkün
değildir. Ancak, bir devletin yetkilerini uluslararasõ bir kuruluşa devretmesi, bu devletin
sorumluluklarõndan haliyle arõnmõş olduğu anlamõna gelmez, çünkü aksi takdirde
Sözleşme’nin getirdiği güvencelerin kolaylõkla ortadan kaldõrõlmasõ ya da sõnõrlanmasõ
söz konusu olabilecektir.106
Öz açõsõndan bağdaşmazlõk (“ratione materiae”)
Sözleşme tarafõndan hiçbir şekilde güvence altõna alõnmadõğõ açõkça belli olan haklar ve
sözgelimi 8. madde çerçevesinde kişinin “özel hayatõ”nõn bir parçasõ olarak
değerlendirilmeyen bir aktivitesi ile bağlantõlõ olanlar gibi107 Sözleşme maddelerinin
kapsamõ dõşõnda kalan haklar da dahil Sözleşme tarafõndan güvence altõna alõnmamõş
haklar, bu gerekçeyle kabul edilemez ilân edilir.
Zaman açõsõndan bağdaşmazlõk (“ratione tempor”)
Sözleşmeyi onaylamamõş ya da bireysel başvuru hakkõnõ konuyla ilgili tarihte kabul
etmemiş olan bir devlete karşõ yapõlan şikâyet kabul edilemez ilân edilir.
Şikâyet konusu olayõn Sözleşmenin yürürlüğe girmesinden önce başladõğõ ve bundan
sonra devam ettiği durumlarda, Mahkemenin Sözleşmenin yürürlüğe girmesinden önce
ortaya çõkan olgularõ dikkate almasõ her ne kadar mümkünse de, olayõn Sözleşme
yürürlüğe girdikten sonraki kõsmõ bir şikâyetin konusu olabilir.108 Zana – Türkiye
davasõ109 Türkiye’nin bireysel başvuru hakkõnõ kabul etmesinden önce başlayan cezaî
kovuşturmanõn uzamasõ ile ilgilidir. Kovuşturmanõn uzunluğunun mâkuliyetini
değerlendirirken, Mahkeme o tarih itibariyle kovuşturmanõn iki yõl beş aydõr sürüyor
olmasõnõ dikkate almõştõr.
105
Kõbrõs – Türkiye davasõ, (1976) 4EHRR 482, para.83.
106
Beer ve Regan – Almanya davasõ, Waite ve Kennedy - Almanya davasõ, 18 Şubat 1999 tarihli Hüküm.
107
Botta – İtalya davasõ (1998) 26 EHRR 241.
108
Kerojarvi – Finlandiya, 19 Temmuz 1995 tarihli Hüküm.
109
25 Kasõm 1997 tarihli Hüküm, para.82.
39
Kimlik açõsõndan bağdaşmazlõk (“ratione personae”)
Bu şart genellikle devlete (ya da bir kamu makamõ, mahkeme ya da üst mahkeme gibi
devletle bağlantõlõ kuruma) yönelik olmayan, özel kişi ya da kuruluşlara yönelik
şikâyetleri dõştalar.
Mamafih, Mahkeme yükümlülüklerini özel yapõlara ya da kişilere devretmek suretiyle bir
devletin kendini sorumluluktan muaf tutamayacağõnõ vurgulamõştõr. Costello ve Roberts –
Birleşik Krallõk davasõnda,110 Mahkeme, özel bir okuldaki bedensel bir cezalandõrma ile
ilgili olayda bu ilkeyi uygulamõştõr. Mahkeme, bir okulun disiplin sistemiyle ilgili
sorumluluk da dahil, devletin çocuklara eğitim hakkõnõ sağlama sorumluluğu olduğuna;
eğitim hakkõnõn özel okullardaki öğrencilere de devlet okullarõndaki öğrencilerle aynõ
eşitlikte uygulanacağõna hükmetmiştir.
Öte yandan, kimlik açõsõndan bağdaşmazlõkla ilgili şartlarda istisnalar ortaya
çõkabilmektedir. Sözgelimi bir bireyi diğer bireylerin eylemlerine karşõ korumakta uygun
önlemleri almamak suretiyle devletin iddia konusu ihlâllerden sorumlu olduğuna
hükmedilebilmektedir. Örneğin, Young, James ve Webster – Birleşik Krallõk davasõ,111
kapalõ dükkân anlaşmasõna uymadõklarõ için işten çõkarõlan İngiliz Demiryollarõ (British
Rail) eski çalõşanlarõ ile ilgilidir. Mahkeme, başvuru sahiplerine yönelik bu muameleyi
yasal kõlan iç hukuk düzenlemesinden devletin sorumlu olduğuna hükmetmiştir.
Özel kişiler tarafõndan yapõlan kötü muamelelerle ilgili davalarda, yetki alanõ içindeki
herkesin Sözleşmede belirtilen hak ve özgürlüklerini güvence altõna almasõnõ devletten
isteyen 1. ve 3. maddenin ortaklaşa kapsamõnõn getirdiği yükümlülükler, devlete
Sözleşme çerçevesinde sorumluluk yüklemektedir. Dolayõsõyla devlet, özel kişiler
tarafõndan yapõlsa bile bireylerin insanlõk dõşõ ve aşağõlayõcõ muameleler ya da
cezalandõrõlmalara muhatap olmasõnõ engellemek için gerekli önlemleri almak
zorundadõr. Bu, bireylere ve özellikle de çocuklar ve akõl sağlõğõ ile ilgili problemleri
olanlar gibi savunmasõz bireylere yönelik kötü muameleleri engellemek amacõyla etkin
caydõrõcõ önlemler almayõ gerekli kõlar.
A – Birleşik Krallõk davasõ,112 dokuz yaşõndaki bir çocuğa üvey babasõ tarafõndan yapõlan
kötü muamele ile ilgilidir. Sopa ile dövmek suretiyle çocuğa fiilî bedensel zarar veren bir
saldõrõda bulunduğu için üvey baba adlî kovuşturmaya uğramõş ancak beraat etmiştir.
Diğerlerinin yanõ sõra başvuru sahibi 3. maddenin ihlâl edildiği şikâyetini yapmõştõr.
Yapõlan bir saldõrõ söz konusu muamelenin “makul bir cezalandõrma”ya baliğ olduğu
110
(1995) 19 EHRR 112.
111
(1982) 4EHRR 112.
112
23 Eylül 1998 tarihli Hüküm.
40
şeklinde savunulduğundan, Mahkeme, yasanõn Sözleşmeye aykõrõ olarak başvuru sahibi
için kötü muameleye karşõ uygun bir koruma sağlamadõğõna hükmetmiştir. Bu husus
Mahkeme’de Birleşik Krallõk hükümeti tarafõndan da kabul edilmiştir.
Sözleşme ve ek protokollerini imzalamamõş bir devlete karşõ yapõlan şikâyetler de ayrõca
sözkonusu şart tarafõndan kapsam dõşõ tutulmuştur. Örneğin, bu gerekçeyle, Birleşik
Krallõk aleyhine yapõlan 4. ve 7. protokollerle ilgili şikayetler, Birleşik Krallõk bu
protokollerin ikisini de henüz onaylamamõş olduğu için kabul edilemez ilân edilmiştir.
Açõk bir dayanaktan yoksunluk
Hazõrlõk soruşturmasõnda başvuru sahibi bir Sözleşme ihlâli ile ilgili ilk bakõşta
görülebilen dayanaklarõ açõğa koyamamõşsa113, başvuru “açõk bir dayanaktan yoksun”
olduğu için kabul edilemez ilân edilebilir (Madde 35/3). Sözgelimi, başvuruyu
destekleyecek kanõtlar gösterilememiş ya da şikâyet edilen olgular net bir şekilde
Sözleşme haklarõ ile ilgili kõsõtlama ve sõnõrlamalar içinde yer alõyor olabilir. Örneğin,
başvuru sahibinin, telefon dinlenmesi ya da işkence gibi konularda yeterli deliller
sunmasõ gerekir ve bunun yapõlmadõğõ yerde başvuru, açõk bir dayanaktan yoksun olduğu
gerekçesiyle kabul edilemez ilân edilebilir.
Uygulamada bu, gerek hazõrlõk soruşturmasõnõn esaslarõ ile ilgili bir teste dönüşmüştür ve
çok sayõda dava bu gerekçe ile kabul edilemez ilân edilmiştir. Bu uygulama fiilen bir
filtre mekanizmasõ olup, en zayõf davalarõ kökten söküp atmaya yöneliktir. Mahkemenin
ele almak durumunda olduğu çok büyük sayõda davanõn olmasõ dikkate alõndõğõnda,
Strasburg sisteminin galiba kaçõnõlmaz bir parçasõ olarak bu durumla karşõlaşõlmaktadõr.
Ancak, Mahkemece davanõn davalõ Hükümetle yazõşmaya değer olduğuna karar
verilmesinden sonra bile ve sadece Hükümetin sunuşlarõnõn õşõğõnda, böylesi başvurularõ
hálâ “açõk bir dayanaktan yoksun” olarak nitelemek bir çeşit yanlõş terminoloji kullanõmõ
olmaktadõr. Dahasõ, böylesi kararlar oybirliğini gerektirmemekte, Mahkeme Dairesi
tarafõndan oy çokluğu ile alõnabilmektedir.
Başvuru hakkõnõn istismarõ
35. maddenin 3. fõkrasõ çerçevesinde, Mahkeme, başvuru hakkõnõn istismar edildiğini
düşündüğü bir başvuruyu kabul edilemez ilân edebilir. Sõrf õzrar ve tazyik için verilen114
ya da hakaretamiz bir dille yazõlan dilekçeler, bu gerekçe ile kabul edilemez ilân edilir.
113
Brady – Birleşik Krallõk davasõ, No.55151/00, 3 Nisan 2001.
114
Örneğin bakõnõz: No.13284/87, 15 Ekim 1987, DR 54, s.214 – “dayanaktan yoksun ve müşkülpesent
şikâyetler” serisi.
41
Uygun bilgileri kasten Mahkemeden saklamak, yine bu gerekçeyle başvurunun kabul
edilemez ilân edilmesine yol açabilir.115
Foxley – Birleşik Krallõk davasõnda,116 başvurunun bir kõsmõ altõ ay kuralõna
uyulmamasõndan ve bunun yanõ sõra, başvuru sahibinin ilk temsilcisinin AİH
Komisyonundan geldiği izlenimi veren sahte bir mektup kullandõğõna dair delil
bulunduğu için başvuru hakkõnõn istismar edilmesinden dolayõ kabul edilemez ilân
edilmiştir. Drozd – Polonya davasõnda,117 (başvuru sahibinin de Yazõ Kurulu içinde yer
aldõğõ) bir gazetede Komisyon’un bir yazõsõnõn yayõnlanmasõnõ müteakip Komisyonun
gizlilik kurallarõ çiğnendiği için başvuru, Komisyonun dava listesinden düşürülmüştür.
Öte yandan, bu şart “siyasî” başvurular ile propaganda amaçlõ başvurular için de
geçerlidir. McFeeley – Birleşik Krallõk davasõnda,118 başvuru sahipleri Kuzey İrlanda’da
Maze Cezaevi’ndeki şartlarõ şikâyet etmişlerdir. Hükümet, bu şikâyetin reklâm ve
propaganda güdüsüyle ve Hükümeti özel bir kategori statüsünü yeniden getirmesi
yönünde baskõ altõna almayõ amaçladõğõ için başvuru hakkõnõn istismarõ mahiyetinde
olduğunu ileri sürmüştür. Komisyon, başvurunun delillerle desteklenmemiş olmasõ ya da
Sözleşme kapsamõ dõşõnda kalmasõ halinde istismara ilişkin şikâyetin kabul edilebileceği
saptamasõnõ yaparak, hükümetin tezlerini reddetmiştir.
Çözümler
AİHM’nin birincil çözümü Sözleşme ihlâlinin olduğunu ilân etmektir. Mahkeme
Sözleşme ihlâli saptamalarõnõ yaptõğõnda, eğer tazminat sorunu karar aşamasõna gelmişse,
karar (Kasõm 1998 öncesindeki eski 50. madde, şimdiki) 41. madde çerçevesinde
“hakkaniyete uygun tatmin”i içerebilir.
Madde 41
Mahkeme, işbu Sözleşme ve protokollerinin ihlal edildiğine karar
verirse ve ilgili Yüksek Sözleşmeci Tarafõn iç hukuku bu ihlali ancak
kõsmen telafi edebiliyorsa, Mahkeme, gerektiği takdirde, hakkaniyete
uygun bir surette, zarar gören tarafõn tatminine hükmeder
115
Bakõnõz: No.13524/88, 12 Nisan 1991, DR 69, s.185, başvuru sahibinin gelişim halindeki belli iç hukuk
düzenlemelerini kasten saklamamõş olduğuna hükmedilen dava.
116
No. 33274/96, 12 Aralõk 1999.
117
No.25403/94, 5 Mart 1996: [1996] EHRLR 430 – Bu dava 35/1/c maddesi gereği düşürülmüştür.
118
(1981) 3EHRR 161.
42
41. madde çerçevesindeki hakkaniyete uygun tatmin, maddî ve manevî kayõplar ile adlî
masraflar ve harcamalar için tazminat ödenmesini kapsayabilir. Hakkaniyete uygun
tatmin hükmü mahkemenin takdir yetkisi içinde olan adil bir çözümdür.
Maddî ve manevî tazminat
Tazminat miktarlarõ, Avrupa Konseyi’nin eski üyeleri olan bir çok devletteki ulusal
mahkemeler tarafõndan verilen tazminat kararlarõna kõyasla, genelde daha düşüktür.
Bunun nedeni muhtemelen, Strasburg’daki birincil çözümün Sözleşme ihlâli saptamasõ
olduğu şeklindeki egemen görüştür. Gerçekten de bir çok davada, Mahkeme, hakkaniyete
uygun çözüm için ihlâlin ilân edilmesinin “yeterli” olduğu gerekçesiyle herhangi bir zarar
tazminini reddetmektedir. Hakkaniyete uygun tatmin için tazminata hükmedilmesini
değerlendirirken AİHM’nin ulusal mahkemeler tarafõndan kullanõlan ilkeleri ve ölçüm
kõstaslarõnõ dikkate almasõ pek olasõ değildir.119
Mahkeme zarar tazmininde (yasal olmayan gözaltõlar için saat tarifesi gibi) özgül
hesaplama yöntemleri belirlemek yerine, hakkaniyete uygun tatmin değerlendirmesinde
genel ilkeler uygular. Bir kararõn hukukî etkisi, ihlâlin sonuçlarõnõ onarmak üzere davalõ
devlete ihlâl öncesi varolan durumu mümkün olduğunca geri getirmesini (restitutio in
integrum) sağlayacak görevler yüklemesidir. Sözleşme ihlâli söz konusu olmuşsa,
Mahkeme kendisinin başvuru sahibinin ulusal işlemlerde elde ettiği sonuçlar üzerinde
spekülasyon yapacak konumda olmadõğõ yorumunu sürekli olarak yapmaktadõr. Bu
konum, sözgelimi cezaî kovuşturmada âdil yargõlama hakkõnõn ihlâl edildiği davalarda
sõk sõk ortaya çõkmaktadõr.120 Örneğin Findlay – Birleşik Krallõk davasõnda,121 başvuru
sahiplerinin, 6. maddenin 1. fõkrasõ ihlâl edilerek askeri mahkeme tarafõndan verilen
mahkûmiyet ve cezayõ müteakiben 440.200 İngiliz Sterlini kayba uğradõklarõ iddiasõnõ
Mahkeme bu nedenle reddetmiştir. Bir çok keresinde Mahkeme tazminata “âdil bir
temelde” hükmedildiğini beyan etmiştir.
Davalõ devletin tazminat ve masraflarõ genellikle karar tarihinden sonraki ilk üç ay içinde
ödemesi açõkça istenir. Mahkeme, bu süre içinde ödenmemiş herhangi bir miktar için
belirlenmiş bir oran üzerinden faiz ödenmesine hükmeder.
Hakkaniyete uygun tatminle ilgili detaylõ talepler başvuru sahibi tarafõndan yapõlmasõ
hayatî önem taşõmaktadõr. Zira, başvuru sahibinin böylesi bir talepte bulunmadõğõ
119
Osman – Birleşik Krallõk davasõ (2000) 29 EHRR 245, para.164.
120
Bakõnõz: Hood – Birleşik Krallõk davasõ (2000) 29 EHRR 365, para.86.
121
(1997) 24 EHRR 221.
43
durumlarda, Mahkemenin kendiliğinden teklif getirip bunu karara bağlamasõ söz konusu
değildir.122
Ceza anlamõnda ya da ağõr zarar mahiyetindeki tazminat talepleri, böylesi tazminatlara
hükmedilmesi olasõlõğõ yok sayõlmaksõzõn, Mahkeme tarafõndan şu ana kadar
reddedilmiştir.123
Diğerlerinin yanõ sõra, şahsî yaralanma ile ilgili olarak son yõllarda Mahkemenin
hükmettiği en yüksek tazminatlardan biri, Fransõz polisi tarafõndan başvuru sahibine
yapõlan işkenceyi müteakiben açõlan Selmouni – Fransa davasõndaki124 500,000 Fransõz
Frangõ tutarõndaki tazminattõr. Tomasi – Fransa davasõnda125 ise, poliste nezarette iken
kötü muameleye maruz kalan başvuru sahibine maddî ve manevî tazminat olarak 700,000
Fransõz Frangõ ödenmesine hükmedilmiştir.
Başvuru sahibinin davranõşlarõ da tazminatõn değerlendirilmesinde ayrõca bir faktördür.
“Cebelitarõk’ta üç terör şüphelisinin bomba yerleştirmeye niyetlenmiş olmasõ gerçeği
dikkate alõnarak”, McCann – Birleşik Krallõk davasõnda126 hiçbir tazminat ödenmemiştir.
Maddî zarar talebinin başarõya ulaşmasõ için, başvuru sahibinin ihlâl ile talep edilen zarar
arasõnda nedensel bir bağõn varlõğõnõ kanõtlamasõ gerekmektedir. Maddî tazminatlar,
kazanç kaybõnõ (geçmişte ve gelecekteki), emeklilik ücret ve tazminatlarõnõ, uygulanan
para cezalarõnõ ve vergileri, meydana gelen masraflarõ, miras kayõplarõnõ ve toprak değer
kayõplarõnõ da içerebilmektedir. Manevî tazminatlar, çekilen acõ ve mağduriyet, õstõrap ve
elem, travma, bunalõm, hüsran, tecrit ve çaresizlik duygusu ve haksõzlõğa uğrama ve fõrsat
yitirme ile bağlantõlõ unsurlarõ içerebilmektedir.
Masraf ve harcamalar
Mahkeme, aşağõda belirtilen her bir şartõn yerine getirilmesi kaydõyla bir başvuru
sahibine yaptõğõ masraflardan dolayõ ödeme yapõlmasõna hükmedebilir. Bu şartlar
şunlardõr:
(a) Masraf gerçekten yapõlmõş olmalõdõr;
(b) Bu masraflar gerekli olmalõdõr;
122
Bakõnõz Moore ve Gordon – Birleşik Krallõk davasõ (2000) 29 EHRRR 728, para.28.
123
Bakõnõz: Selcuk ve Asker – Türkiye davasõ, (1998) 26 EHRR 477, para.119 ve Hood – Birleşik Krallõk
davasõ (2000) 29 EHRR 365, para.89.
124
(2000) 29 EHRR 403.
125
(1993) 15 EHRR 1.
126
(1996) 21 EHRR 97, para.219.
44
(c) Masraflar miktar bakõmõndan makul olmalõdõr.
AİHM işlemleri ile ilgili masraflarõn yanõ sõra, başarõlõ bir başvuru, Sözleşme ihlâlleri ile
bağlantõlõ çözümleri sağlamayõ amaçlayan iç hukuk işlemleri sõrasõnda yapõlan masraflarõ
geri almayõ da gündeme getirebilir.127 Ulusal ödeme ölçekleri ile ilinti kurulabilirse de,
bunlar Mahkeme açõsõndan bağlayõcõ nitelikte değildir.
Hizmetin yerine getirilmesi sõrasõnda ortaya çõkan masraflarõ, çalõşõlan saatleri ve
harcamalarõn detaylarõnõ ortaya koyan detaylõ faturalarõ Mahkemeye sunmak elzemdir.
Hukukî temsilcinin ücretsiz olarak çalõştõğõ durumda bununla ilgili bir masrafõn ortaya
çõktõğõ düşünülmez ve dolayõsõyla 41. madde gereği bu masrafõn talep edilmesi söz
konusu olamaz.128
Eğer başvuru sahibi kendi açõsõndan Sözleşme ihlâlinin olduğunu ortaya koymakta
başarõsõz olursa, bu husus Mahkeme’nin istenen masraflarda azaltmaya gitmesinde bir
faktör olarak ortaya çõkabilir.
Kararda masraf ödemelerinin KDV’yi kapsadõğõ ya da kapsamadõğõ belirtilir ve
Mahkeme tarafõndan adlî yardõm olarak daha önceden ödenen miktar hükmedilen
miktardan düşürülür.
Başarõsõz kalan başvuru sahibine masraflarõnõn ödenmesi ile ilgili olarak Sözleşmede
hiçbir hükme yer verilmemiştir.
127
Bakõnõz: Lustig-Prean ve Beckett – Birleşik Krallõk davasõ, 25 Temmuz 2000 tarihli Hüküm, para.30-33.
128
McCann – Birleşik Krallõk davasõ (1996) 21 EHRR 97, para.221.
45
.
46
Version turque/turquish version
Çeviri
İnsan Haklarõ ve Temel Özgürlüklerin Korunmasõna ilişkin
Sözleşme (ile Ek Protokol ve Protokol no. 4, 6 ve 7)
11. Protokol ile değiştirilen metin
Sözleşme metni, 21 Eylül 1970'te yürürlüğe giren 3 nolu Protokol'ün, 20 Aralõk 1971'de yürürlüğe giren 5 nolu
Protokol'ün ve 1 Ocak 1990'da yürürlüğe giren 8 nolu Protokol'ün düzenlemelerine uygun olarak değiştirilmişti.
Ayrõca, yürürlüğe girdiği 21 Eylül 1970'ten bu yana 5. maddesinin 3. fõkrasõna uygun olarak Sözleşme'nin bir
parçasõ olan 2 nolu Protokol'ün metnini içermekteydi. Protokollerin getirdiği bütün bu değişikliklerin veya
eklemelerin yerini, yürürlüğe girdiği tarih olan 1 Kasõm 1998'den itibaren 11 nolu Protokol almaktadõr. Bu tarihten
itibaren, 1 Ekim 1994'te yürürlüğe giren 9 nolu Protokol yürürlükten kaldõrõlmõştõr.
(Yürürlüğe giriş tarihi : 1 Kasõm 1998)
Aşağõda imzasõ bulunan Avrupa Konseyi üyesi hükümetler,
Birleşmiş Milletler Genel Kurulu tarafõndan 10 Aralõk 1948'de ilan edilen İnsan Haklarõ Evrensel Bildirisi'ni,
bu Bildiri'nin, metninde açõklanan haklarõn her yerde ve etkin olarak tanõnmasõnõ ve uygulanmasõnõ
sağlamayõ hedef aldõğõnõ,
Avrupa Konseyi'nin amacõnõn, üyeleri arasõnda daha sõkõ bir birlik kurmak olduğunu ve insan haklarõ ile temel
özgürlüklerin korunmasõ ve geliştirilmesinin bu amaca ulaşma yollarõndan birini oluşturduğunu göz önüne
alarak,
dünyada barõş ve adaletin asõl temelini oluşturan ve sağlanõp korunabilmesi, her şeyden önce, bir yandan
gerçekten demokratik bir siyasal rejime, diğer yandan da insan haklarõ konusunda ortak bir anlayõş ve
ortaklaşa saygõ esasõna bağlõ olan bu temel özgürlüklere derin inançlarõnõ bir kez daha tekrarlayarak,
aynõ inancõ taşõyan ve siyasal gelenekler, idealler, özgürlüklere saygõ ve hukukun üstünlüğü konularõnda
ortak bir mirasõ paylaşan Avrupa devletlerinin hükümetleri sõfatõyla, Evrensel Bildiri'de yer alan bazõ haklarõn
ortak güvenceye bağlanmasõnõ sağlama yolunda ilk adõmlarõ atmayõ kararlaştõrarak,
aşağõdaki hususlarda anlaşmõşlardõr :
Madde 1 İnsan haklarõna saygõ yükümlülüğü
Yüksek Sözleşmeci Taraflar kendi yetki alanlarõ içinde bulunan herkese bu Sözleşme'nin birinci bölümünde
açõklanan hak ve özgürlükleri tanõrlar.
BÖLÜM I Haklar ve Özgürlükler
Madde 2 Yaşama hakkõ
1.
Herkesin yaşam hakkõ yasanõn korumasõ altõndadõr. Yasanõn ölüm cezasõ ile cezalandõrdõğõ bir suçtan dolayõ
hakkõnda mahkemece hükmedilen bu cezanõn yerine getirilmesi dõşõnda hiç kimse kasten öldürülemez.
2.
Öldürme, aşağõdaki durumlardan birinde kuvvete başvurmanõn kesin zorunluluk haline gelmesi sonucunda
meydana gelmişse, bu maddenin ihlali suretiyle yapõlmõş sayõlmaz :
a)
Bir kimsenin yasa dõşõ şiddete karşõ korunmasõ için;
b)
Usulüne uygun olarak yakalamak veya usulüne uygun olarak tutuklu bulunan bir kişinin kaçmasõnõ
önlemek için;
c)
Ayaklanma veya isyanõn yasaya uygun olarak bastõrõlmasõ için.
Madde 3 İşkence yasağõ
Hiç kimse işkenceye, insanlõk dõşõ ya da onur kõrõcõ ceza veya işlemlere tabi tutulamaz.
Madde 4 Kölelik ve zorla çalõştõrma yasağõ
1.
Hiç kimse köle ve kul halinde tutulamaz.
2.
Hiç kimse zorla çalõştõrõlamaz ve zorunlu çalõşmaya tabi tutulamaz.
3.
Aşağõdaki haller bu maddede sözü geçen "zorla çalõştõrma veya zorunlu çalõşma"dan sayõlmazlar :
a)
Bu Sözleşme'nin 5. maddesinde öngörülen koşullar altõnda tutuklu bulunan kimseden tutukluluğu veya
şartlõ salõverilmesi süresince olağan olarak yapõlmasõ istenen çalõşma;
b)
Askeri nitelikte bir hizmet veya inançlarõ gereğince askerlik görevini yapmaktan kaçõnan kimselerin
durumunu meşru sayan ülkelerde, bu inanca sahip kimselere zorunlu askerlik yerine gördürülecek
başka bir hizmet;
c)
Toplumun hayat veya refahõnõ tehdit eden kriz ve afet hallerinde istenecek her hizmet;
d)
Normal yurttaşlõk yükümlülükleri kapsamõna giren her türlü çalõşma veya hizmet.
Madde 5 Özgürlük ve güvenlik hakkõ
1.
Herkesin kişi özgürlüğüne ve güvenliğine hakkõ vardõr. Aşağõda belirtilen haller ve yasada belirlenen yollar
dõşõnda hiç kimse özgürlüğünden yoksun bõrakõlamaz :
a)
Yetkili mahkeme tarafõndan mahkum edilmesi üzerine bir kimsenin usulüne uygun olarak hapsedilmesi;
b)
Bir mahkeme tarafõndan yasaya uygun olarak verilen bir karara riayetsizlikten dolayõ veya yasanõn
koyduğu bir yükümlülüğün yerine getirilmesini sağlamak için bir kimsenin usulüne uygun olarak
yakalanmasõ veya tutulmasõ;
c)
Suç işlediği hakkõnda geçerli şüphe bulunan veya suç işlemesine ya da suçu işledikten sonra
kaçmasõna engel olmak zorunluluğu inancõnõ doğuran makul nedenlerin bulunmasõ dolayõsõyla, bir
kimsenin yetkili merci önüne çõkarõlmak üzere yakalanmasõ ve tutulmasõ;
d)
Bir küçüğün gözetim altõnda eğitimi için usulüne uygun olarak verilmiş bir karar gereği tutulmasõ veya
yetkili merci önüne çõkarõlmak üzere usulüne uygun olarak tutulmasõ;
e)
Bulaşõcõ hastalõk yayabilecek bir kimsenin, bir akõl hastasõnõn, bir alkoliğin, uyuşturucu madde bağõmlõsõ
bir kişinin veya bir serserinin usulüne uygun olarak tutulmasõ;
2
f)
Bir kişinin usulüne aykõrõ surette ülkeye girmekten alõkonmasõ veya kendisi hakkõnda sõnõr dõşõ etme ya
da geri verme işleminin yürütülmekte olmasõ nedeniyle usulüne uygun olarak yakalanmasõ veya
tutulmasõ;
2.
Yakalanan her kişiye, yakalama nedenleri ve kendisine yöneltilen her türlü suçlama en kõsa zamanda ve
anladõğõ bir dille bildirilir.
3.
Bu maddenin 1.c fõkrasõnda öngörülen koşullar uyarõnca yakalanan veya tutulan herkes hemen bir yargõç
veya adli görev yapmaya yasayla yetkili kõlõnmõş diğer bir görevli önüne çõkarõlmalõdõr; kişinin makul bir süre
içinde yargõlanmaya veya adli kovuşturma sõrasõnda serbest bõrakõlmaya hakkõ vardõr. Salõverilme, ilgilinin
duruşmada hazõr bulunmasõnõ sağlayacak bir teminata bağlanabilir.
4.
Yakalama veya tutulma nedeniyle özgürlüğünden yoksun kõlõnan herkes, özgürlük kõsõtlamasõnõn yasaya
uygunluğu hakkõnda kõsa bir süre içinde karar vermesi ve yasaya aykõrõ görülmesi halinde, kendisini serbest
bõrakmasõ için bir mahkemeye başvurma hakkõna sahiptir.
5.
Bu madde hükümlerine aykõrõ olarak yapõlmõş bir yakalama veya tutma işleminin mağduru olan herkesin
tazminat istemeye hakkõ vardõr.
Madde 6 Adil yargõlanma hakkõ
1.
Herkes, gerek medeni hak ve yükümlülükleriyle ilgili nizalar, gerek cezai alanda kendisine yöneltilen
suçlamalar konusunda karar verecek olan, yasayla kurulmuş, bağõmsõz ve tarafsõz bir mahkeme tarafõndan
davasõnõn makul bir süre içinde, hakkaniyete uygun ve açõk olarak görülmesini isteme hakkõna sahiptir.
Hüküm açõk oturumda verilir; ancak, demokratik bir toplumda genel ahlak, kamu düzeni ve ulusal güvenlik
yararõna, küçüklerin korunmasõ veya davaya taraf olanlarõn özel hayatlarõnõn gizliliği gerektirdiğinde veya
davanõn açõk oturumda görülmesinin adaletin selametine zarar verebileceği bazõ özel durumlarda,
mahkemenin zorunlu göreceği ölçüde, duruşmalar dava süresince tamamen veya kõsmen basõna ve
dinleyicilere kapalõ olarak sürdürülebilir.
2.
Bir suç ile itham edilen herkes, suçluluğu yasal olarak sabit oluncaya kadar suçsuz sayõlõr.
3.
Her sanõk en azõndan aşağõdaki haklara sahiptir :
a)
Kendisine yöneltilen suçlamanõn niteliği ve nedeninden en kõsa zamanda, anladõğõ bir dille ve ayrõntõlõ
olarak haberdar edilmek;
b)
Savunmasõnõ hazõrlamak için gerekli zamana ve kolaylõklara sahip olmak;
c)
Kendi kendini savunmak veya kendi seçeceği bir avukatõn yardõmõndan yararlanmak ve eğer avukat
tutmak için mali olanaklardan yoksunsa ve adaletin selameti gerektiriyorsa, mahkemece
görevlendirilecek bir avukatõn para ödemeksizin yardõmõndan yararlanabilmek;
d)
İddia tanõklarõnõ sorguya çekmek veya çektirmek, savunma tanõklarõnõn da iddia tanõklarõyla aynõ
koşullar altõnda çağrõlmasõnõn ve dinlenmesinin sağlanmasõnõ istemek;
e)
Duruşmada kullanõlan dili anlamadõğõ veya konuşmadõğõ takdirde bir tercümanõn yardõmõndan para
ödemeksizin yararlanmak.
Madde 7 Cezalarõn yasallõğõ
1.
Hiç kimse, işlendiği zaman ulusal ve uluslararasõ hukuka göre suç sayõlmayan bir fiil veya ihmalden dolayõ
mahkum edilemez. Yine hiç kimseye, suçun işlendiği sõrada uygulanabilecek olan cezadan daha ağõr bir
ceza verilemez.
2.
Bu madde, işlendiği zaman uygar uluslar tarafõndan tanõnan genel hukuk ilkelerine göre suç sayõlan bir fiil
veya ihmal ile suçlanan bir kimsenin yargõlanmasõna ve cezalandõrõlmasõna engel değildir.
Madde 8 Özel hayatõn ve aile hayatõnõn korunmasõ
1.
Herkes özel hayatõna, aile hayatõna, konutuna ve haberleşmesine saygõ gösterilmesi hakkõna sahiptir.
2.
Bu hakkõn kullanõlmasõna bir kamu otoritesinin müdahalesi, ancak ulusal güvenlik, kamu emniyeti, ülkenin
ekonomik refahõ, dirlik ve düzenin korunmasõ, suç işlenmesinin önlenmesi, sağlõğõn veya ahlakõn veya
3
başkalarõnõn hak ve özgürlüklerinin korunmasõ için, demokratik bir toplumda zorunlu olan ölçüde ve yasayla
öngörülmüş olmak koşuluyla söz konusu olabilir.
Madde 9 Düşünce, vicdan ve din özgürlüğü
1.
Herkes düşünce, vicdan ve din özgürlüğüne sahiptir. Bu hak, din veya inanç değiştirme özgürlüğü ile tek
başõna veya topluca, açõkça veya özel tarzda ibadet, öğretim, uygulama ve ayin yapmak suretiyle dinini
veya inancõnõ açõklama özgürlüğünü de içerir.
2.
Din veya inancõnõ açõklama özgürlüğü ancak kamu güvenliğinin, kamu düzenin, genel sağlõğõn veya
ahlakõn ya da başkalarõnõn hak ve özgürlüklerinin korunmasõ için demokratik bir toplumda zorunlu tedbirlerle
ve yasayla sõnõrlanabilir.
Madde 10 İfade özgürlüğü
1.
Herkes görüşlerini açõklama ve anlatõm özgürlüğüne sahiptir. Bu hak, kanaat özgürlüğü ile kamu
otoritelerinin müdahalesi ve ülke sõnõrlarõ söz konusu olmaksõzõn haber veya fikir alma ve verme
özgürlüğünü de içerir. Bu madde, devletlerin radyo, televizyon ve sinema işletmelerini bir izin rejimine bağlõ
tutmalarõna engel değildir.
2.
Kullanõlmasõ görev ve sorumluluk yükleyen bu özgürlükler, demokratik bir toplumda zorunlu tedbirler
niteliğinde olarak, ulusal güvenliğin, toprak bütünlüğünün veya kamu emniyetinin korunmasõ, kamu
düzeninin sağlanmasõ ve suç işlenmesinin önlenmesi, sağlõğõn veya ahlakõn, başkalarõnõn şöhret ve
haklarõnõn korunmasõ veya yargõ gücünün otorite ve tarafsõzlõğõnõn sağlanmasõ için yasayla öngörülen bazõ
biçim koşullarõna, sõnõrlamalara ve yaptõrõmlara bağlanabilir.
Madde 11 Dernek kurma ve toplantõ özgürlüğü
1.
Herkes asayişi bozmayan toplantõlar yapmak, dernek kurmak, ayrõca çõkarlarõnõ korumak için başkalarõyla
birlikte sendikalar kurmak ve sendikalara katõlmak haklarõna sahiptir.
2.
Bu haklarõn kullanõlmasõ, demokratik bir toplumda zorunlu tedbirler niteliğinde olarak, ulusal güvenliğin,
kamu emniyetinin korunmasõ, kamu düzeninin sağlanmasõ ve suç işlenmesinin önlenmesi, sağlõğõn veya
ahlakõn veya başkalarõnõn hak ve özgürlüklerinin korunmasõ amaçlarõyla ve ancak yasayla sõnõrlanabilir. Bu
madde, bu haklarõn kullanõlmasõnda silahlõ kuvvetler, kolluk mensuplarõ veya devletin idare mekanizmasõnda
görevli olanlar hakkõnda meşru sõnõrlamalar konmasõna engel değildir.
Madde 12 Evlenme hakkõ
Evlenme çağõna gelen erkek ve kadõn, bu hakkõn kullanõlmasõnõ düzenleyen ulusal yasalar uyarõnca
evlenme ve aile kurma hakkõna sahiptir.
Madde 13 Etkili başvuru hakkõ
Bu Sözleşme'de tanõnmõş olan hak ve özgürlükleri ihlal edilen herkes, ihlal fiili resmi görev yapan kimseler
tarafõndan bu sõfatlarõna dayanõlarak yapõlmõş da olsa, ulusal bir makama etkili bir başvuru yapabilme
hakkõna sahiptir.
Madde 14 Ayrõmcõlõk yasağõ
Bu Sözleşme'de tanõnan hak ve özgürlüklerden yararlanma, cinsiyet, õrk, renk, dil, din, siyasal veya diğer
kanaatler, ulusal veya sosyal köken, ulusal bir azõnlõğa mensupluk, servet, doğum veya herhangi başka bir
durum bakõmõndan hiçbir ayrõmcõlõk yapõlmadan sağlanõr.
Madde 15 Olağanüstü hallerde askõya alma
1.
Savaş veya ulusun varlõğõnõ tehdit eden başka bir genel tehlike halinde her Yüksek Sözleşmeci Taraf,
durumun gerektirdiği ölçüde ve uluslararasõ hukuktan doğan başka yükümlülüklere ters düşmemek
koşuluyla, bu Sözleşme'de öngörülen yükümlülüklere aykõrõ tedbirler alabilir.
2.
Yukarõdaki hüküm, Yüksek Sözleşmeci Taraf’õ, meşru savaş fiilleri sonucunda meydana gelen ölüm hali
dõşõnda, 2. madde ile 3. ve 4. maddeler (fõkra 1) ve 7. maddeyi hiçbir suretle ihlale mezun kõlmaz.
3.
Bu maddeye göre aykõrõ tedbirler alma hakkõnõ kullanan her Yüksek Sözleşmeci Taraf, alõnan tedbirler ve
bunlarõ gerektiren nedenler hakkõnda Avrupa Konseyi Genel Sekreteri'ne tam bilgi verir. Bu Yüksek
4
Sözleşmeci Taraf, sözü geçen tedbirlerin yürürlükten kalktõğõ tarihi de Avrupa Konseyi Genel Sekreteri'ne
bildirir.
Madde 16 Yabancõlarõn siyasal etkinliklerinin kõsõtlanmasõ
10, 11 ve 14. maddelerin hiçbir hükmü, Yüksek Sözleşmeci Taraflar’õn yabancõlarõn siyasal etkinliklerini
sõnõrlamalarõna engel sayõlmaz.
Madde 17 Haklarõn kötüye kullanõmõnõn yasaklanmasõ
Bu Sözleşme hükümlerinden hiçbiri, bir devlete, topluluğa veya kişiye, Sözleşme'de tanõnan hak ve
özgürlüklerin yok edilmesine veya burada öngörüldüğünden daha geniş ölçüde sõnõrlamalara uğratõlmasõna
yönelik bir etkinliğe girişme ya da eylemde bulunma hakkõnõ sağlar biçimde yorumlanamaz.
Madde 18 Haklarõn kõsõtlanmasõnõn sõnõrlarõ
Bu Sözleşme’nin hükümleri gereğince, sözü edilen hak ve özgürlüklere getirilen sõnõrlamalar ancak
öngörülen amaçlar için uygulanabilir.
BÖLÜM II Avrupa İnsan Haklarõ Mahkemesi
Madde 19 Mahkeme'nin kuruluşu
Bu Sözleşme ve protokollerine, Yüksek Sözleşmeci Taraflar’ca kabul edilen yükümlülüklere uyulmasõnõ
sağlamak için, aşağõda "Mahkeme" olarak anõlacak bir Avrupa İnsan Haklarõ Mahkemesi kurulur. Mahkeme
devamlõ görev yapar.
Madde 20 Yargõç sayõsõ
Mahkeme, Yüksek Sözleşmeci Taraflar’õn sayõsõna eşit sayõda yargõçtan oluşur.
Madde 21 Görev için aranan koşullar
1.
Yargõçlar üstün ahlaki vasõflara ve yüksek bir hukuki göreve atanmak için gerekli niteliklere sahip veya
ehliyetleriyle tanõnmõş hukukçu olmalõdõrlar.
2.
Yargõçlar Mahkeme'ye kendi adlarõna katõlõrlar.
3.
Yargõçlar görev süreleri içinde bağõmsõzlõklarõ, tarafsõzlõklarõ ve daimi görevin gerekleri ile bağdaşmayan
herhangi bir görev üstlenemezler; bu fõkranõn uygulanmasõndan doğan sorunlar Mahkeme tarafõndan karara
bağlanõr.
Madde 22 Yargõçlarõn seçimi
1.
Yargõçlar, her Yüksek Sözleşmeci Taraf için, o Yüksek Sözleşmeci Taraf tarafõndan gösterilen ve üç aday
içeren bir liste üzerinden Parlamenterler Meclisi tarafõndan oy çokluğu ile seçilirler.
2.
Yeni Yüksek Sözleşmeci Taraflar’õn bu Sözleşme'ye katõlmalarõ halinde Mahkeme'yi tamamlamak ve
boşalan üyelikleri doldurmak için aynõ usul izlenir.
Madde 23 Görev süreleri
1.
Yargõçlar altõ yõl için seçilirler. Tekrar seçilmeleri mümkündür. Bununla beraber ilk seçilen yargõçlardan
yarõsõnõn görev süresi üç yõlõn sonunda sona erecektir.
2.
İlk üç yõllõk sürenin sonunda görevleri sona erecek olan üyeler, ilk seçimlerin yapõlmasõndan hemen sonra,
Avrupa Konseyi Genel Sekreteri tarafõndan kura çekmek süretiyle saptanõr.
3.
Yargõçlarõn imkan ölçüsünde yarõsõnõn her üç yõlda bir yenilenmesini sağlamak için, Parlamenterler Meclisi
bir sonraki seçime geçmeden önce seçilecek yargõçlardan bir veya birkaçõnõn görev süresinin veya
sürelerinin üç yõldan az veya dokuz yõldan çok olmamak şartõ ile, altõ yõl dõşõnda bir süre olmasõna karar
verebilir.
5
4.
Birden fazla üyenin görev süresinin söz konusu olduğu durumlarda ve Parlamenterler Meclisi'nin yukardaki
fõkrayõ uygulamasõ halinde, görev sürelerinin üyelere dağõlõmõ, Genel Sekreter'in seçimden hemen sonra
yapacağõ kura sonucu belirlenir.
5.
Görev süresi bitmemiş bir yargõcõn yerine seçilen yargõç, selefinin görev süresini tamamlar.
6.
Yargõçlarõn görev süreleri 70 yaşõnda sona erer.
7.
Yargõçlar, yerlerine başkasõ seçilinceye kadar görev yaparlar. Yerlerine başkasõ seçildikten sonra da
kendilerine havale edilmiş olan davalara bakmaya devam ederler.
Madde 24 Görevden alõnma
Bir yargõç ancak, diğer yargõçlar tarafõndan, artõk gerekli koşullarõ taşõmadõğõna ilişkin üçte iki çoğunluk ile
alõnacak kararla görevden alõnabilir.
Madde 25 Yazõ İşleri ve hukukçular
Mahkeme'de, görev ve kuruluşu Mahkeme içtüzüğünde belirlenen bir Yazõ İşleri Müdürlüğü bulunur.
Mahkeme'ye yazõ işlerinde görevli hukukçular yardõm eder.
Madde 26 Mahkeme'nin Genel Kurul halinde toplanmasõ
Genel Kurul halinde toplanan Mahkeme,
a)
üç yõllõk bir süre için başkanõnõ ve bir veya iki başkan yardõmcõsõnõ seçer, bu kişilerin tekrar seçilmeleri
mümkündür;
b)
belirli süreler için Daire’ler kurar;
c)
Mahkeme, Daire başkanlarõnõ seçer, bu kişilerin tekrar seçilmeleri mümkündür;
d)
Mahkeme içtüzüğünü kabul eder;
e)
Yazõ İşleri Müdürü’nü ve bir veya birden fazla müdür yardõmcõsõnõ seçer.
Madde 27 Komiteler, Daire’ler ve Büyük Daire
1.
Mahkeme, önüne gelen başvurularõ incelemek üzere üç yargõçlõ komiteler, yedi yargõçlõ Daire’ler ve onyedi
yargõçlõ bir Büyük Daire şeklinde toplanõr. Mahkeme'nin Daire’leri belirli bir süre için komiteleri oluşturur.
2.
Başvuruya konu olan Taraf Devlet adõna seçilmiş yargõç, Daire ve Büyük Daire’de vazifeten yer alõr; bu
yargõcõn yokluğunda veya katõlmasõ mümkün olmayan durumlarda, anõlan devletin belirleyeceği bir kişi
yargõç sõfatõyla Daire ve Büyük Daire’de yer alõr.
3.
Büyük Daire ayrõca Mahkeme başkanõ, başkan yardõmcõlarõ, Daire başkanlarõ ve Mahkeme içtüzüğüne göre
seçilecek diğer yargõçlardan oluşur. 43. madde uyarõnca Büyük Daire’ye sevk edilen başvurularõn
incelenmesi sõrasõnda, Daire başkanõ ve başvuruda konu edilen devletin yargõcõ dõşõnda, bu kararõ veren
Daire yargõçlarõ Büyük Daire’de yer alamazlar.
Madde 28 Komitelerin kabul edilemezlik kararlarõ
Bir Komite, 34. madde uyarõnca yapõlan kişisel başvurunun daha fazla incelemeyi gerektirmediği hallerde,
oybirliği ile kabul edilemezliğine veya kayõttan düşürülmesine karar verebilir. Bu karar kesindir.
Madde 29 Daire’lerin kabul edilebilirlik ve esasa ilişkin kararlarõ
1.
28. madde çerçevesinde karar verilmediği takdirde, bir Daire, 34. madde uyarõnca yapõlan kişisel
başvurularõn kabul edilebilirliği ve esasõ hakkõnda karar verir.
2.
Bir Daire, 33. madde uyarõnca yapõlan devlet başvurularõnõn kabul edilebilirliği ve esasõ hakkõnda karar verir.
6
3.
Mahkeme, istisnai hallerde aldõğõ aksine kararlar hariç, kabul edilebilirlik konusundaki kararlarõ ayrõ olarak
alõr.
Madde 30 Yargõlamanõn Büyük Daire’ye gönderilmesi
Daire önünde görülen dava, işbu Sözleşme’nin ve protokollerinin yorumu konusunda ciddi sorunlar
doğuruyorsa ya da sorunun çözümü Mahkeme tarafõndan önceden verilmiş bir karar ile çelişme ihtimali
taşõyorsa, Daire, hüküm vermediği süre içerisinde ve taraflar itiraz etmedikçe, yargõ yetkisinden Büyük Daire
lehine vazgeçebilir.
Madde 31 Büyük Daire’nin yetkileri
Büyük Daire,
1.
Daireler tarafõndan 30. madde uyarõnca kendisine gönderilen veya 43. madde uyarõnca önüne gelen ya da
33. veya 34. maddeler uyarõnca yapõlan başvurularõ ve,
2.
47. maddede öngörülen görüş bildirme taleplerini inceler.
Madde 32 Mahkeme'nin yargõ yetkisi
1.
Mahkeme'nin yargõ yetkisi, 33., 34. ve 37. maddeler uyarõnca kendisine intikal eden, işbu Sözleşme’nin ve
protokollerinin yorumu ve uygulamasõna ilişkin tüm konularõ kapsar.
2.
Mahkeme'nin yargõ yetkisinin olup olmadõğõ hakkõnda ihtilaf durumunda, karar Mahkeme'ye aittir.
Madde 33 Devlet başvurularõ
Her Yüksek Sözleşmeci Taraf, işbu Sözleşme ve protokolleri hükümlerine vâki ve kendisinin diğer Yüksek
Sözleşmeci Taraf’a isnat edilebileceğine kanaat getirdiği herhangi bir ihlalden dolayõ Mahkeme'ye
başvurabilir.
Madde 34 Kişisel başvurular
İşbu Sözleşme ve protokollerinde tanõnan haklarõn Yüksek Sözleşmeci Taraflar’dan biri tarafõndan ihlalinden
zarar gördüğü iddiasõnda bulunan her gerçek kişi, hükümet dõşõ her kuruluş veya kişi gruplarõ Mahkeme'ye
başvurabilir. Yüksek Sözleşmeci Taraflar bu hakkõn etkin bir şekilde kullanõlmasõna hiçbir suretle engel
olmamayõ taahhüt ederler.
Madde 35 Kabul edilebilirlik koşullarõ
1.
Uluslararasõ hukukun genel olarak kabul edilen prensiplerine göre, ancak iç hukuk yollarõnõn tüketilmesinden
sonra ve kesin karardan itibaren altõ aylõk süre içinde Mahkeme'ye başvurulabilir.
2.
Mahkeme, 34. madde uyarõnca sunulan herhangi bir kişisel başvuruyu aşağõdaki hallerde kabul etmez:
a)
Başvuru imzasõz ise veya;
b)
Başvuru Mahkeme tarafõndan daha önce incelenmiş veya uluslararasõ diğer bir soruşturma veya
çözüm merciine sunulmuş başka bir başvurunun konusuyla esas itibariyle aynõ ise ve yeni olaylar
içermiyorsa.
3.
Mahkeme, 34. madde uyarõnca sunulan herhangi bir kişisel başvuruyu işbu Sözleşme ve protokolleri
hükümleri dõşõnda kalmõş, açõkça dayanaktan yoksun veya başvuru hakkõnõn suistimali mahiyetinde telakki
ettiği takdirde, kabul edilemez bulur.
4.
Mahkeme işbu maddeye göre kabul edilemez bulduğu her başvuruyu reddeder. Yargõlamanõn her
aşamasõnda bu karar verilebilir.
Madde 36 Üçüncü tarafõn müdahalesi
1.
Daire ve Büyük Daire önündeki tüm davalarda, vatandaşlarõndan birinin başvuran taraf olmasõ halinde,
Yüksek Sözleşmeci Taraf’õn yazõlõ görüş sunma ve duruşmalarda bulunma hakkõ vardõr.
7
2.
Mahkeme başkanõ, adaletin sağlanabilmesi amacõyla, yargõlamada taraf olmayan herhangi bir Yüksek
Sözleşmeci Taraf’õ yazõlõ görüş sunma veya duruşmalarda taraf olmaya davet edebilir.
Madde 37 Başvurunun kayõttan düşmesi
1.
Yargõlamanõn herhangi bir aşamasõnda, Mahkeme, aşağõdaki sonuçlara varõlmasõ halinde başvurunun
kayõttan düşürülmesine karar verebilir :
a)
Başvuru sahibi başvurusunu takip etme niyetinde değilse, veya
b)
Sorun çözümlenmişse, veya
c)
Başka herhangi bir nedenden ötürü, başvurunun incelenmesine devam edilmesi hususunda artõk haklõ
bir gerekçe görmezse.
Ancak işbu Sözleşme ve protokollerinde tanõmlanan insan haklarõna saygõ esasõ gerektiyorsa, Mahkeme
başvurunun incelemesine devam eder.
2.
Mahkeme, koşullarõn haklõ kõldõğõ kanõsõna varõrsa, bir başvurunun yeniden kayda alõnmasõnõ kararlaştõrabilir.
Madde 38 Davanõn incelenmesi ve dostane çözüm süreci
1.
2.
Mahkeme, kendisine gelen başvuruyu kabul edilebilir bulduğu takdirde,
a)
olaylarõ saptamak amacõyla taraflarõn temsilcileriyle birlikte başvuruyu incelemeye devam eder ve
gerekirse, ilgili devletlerin, etkin olarak yürütülmesi için gerekli tüm kolaylõklarõ sağlayacaklarõ bir
soruşturma yapar;
b)
işbu Sözleşme ve protokollerinde tanõmlanan şekliyle insan haklarõna saygõ esasõndan hareketle,
davanõn dostane bir çözüm ile sonuçlandõrõlmasõ için ilgili taraflara hizmet sunmaya hazõr olacaktõr.
1.b hükümlerine göre yürütülen usul gizlidir.
Madde 39 Dostane çözüme varõlmasõ
Dostane çözüme varõlõrsa, Mahkeme olaylarla ve varõlan çözümle sõnõrlõ kõsa bir açõklamayõ içeren bir karar
vererek başvuruyu kayõttan düşürür.
Madde 40 Duruşmalarõn kamuya açõk olmasõ ve belgelere ulaşabilme
1.
Mahkeme istisnai durumlarda aksini kararlaştõrmadõkça, duruşmalar kamuya açõktõr.
2.
Mahkeme başkanõ aksine karar vermedikçe, Yazõ İşleri Müdürü’ne emanet edilen belgeler kamuya açõktõr.
Madde 41 Hakkaniyete uygun tatmin
Mahkeme işbu Sözleşme ve protokollerinin ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili Yüksek Sözleşmeci Taraf’õn
iç hukuku bu ihlali ancak kõsmen telafi edebiliyorsa, Mahkeme, gerektiği takdirde, zarar gören tarafõn
hakkaniyete uygun bir surette tatminine hükmeder.
Madde 42 Dairelerin kararlarõ
Dairelerin kararlarõ, 44. maddenin 2. fõkrasõ hükümleri uyarõnca kesinleşir.
Madde 43 Büyük Daire’ye gönderme
1.
Bir Daire kararõnõn verildiği tarihten itibaren üç ay içinde ve istisnai durumlarda, dava taraflarõndan her biri
davanõn Büyük Daire’ye gönderilmesini isteyebilir.
2.
Büyük Daire bünyesinde beş yargõçtan oluşan bir kurul, dava, Sözleşme ve protokollerinin yorumuna ya da
uygulanmasõna ilişkin ciddi bir sorun doğuruyorsa ya da genel nitelikli ciddi bir konu teşkil ediyorsa, istemi
kabul eder.
8
3.
Kurul istemi kabul ederse, Büyük Daire bir hüküm ile davayõ sonuçlandõrõr.
Madde 44 Kesin hükümler
1.
Büyük Daire’nin kararõ kesindir.
2.
Bir Daire’nin kararõ aşağõdaki durumlarda kesinleşir :
3.
a)
Taraflar davanõn Büyük Daire’ye gönderilmesini istemediklerini beyan ederlerse, veya
b)
Karardan itibaren üç ay içinde davanõn Büyük Daire’ye gönderilmesi istenmezse, veya
c)
Kurul 43. maddede öngörülen istemi reddederse.
Kesin karar yayõnlanõr.
Madde 45 Hükümlerin ve kararlarõn gerekçeli olmasõ
1.
Hükümler ve başvurularõn kabul edilebilirliğine veya kabul edilemezliğine ilişkin kararlar gerekçelidir.
2.
Hüküm, tamamen veya kõsmen yargõçlarõn oybirliğini içermediği takdirde, her yargõç kendi ayrõ görüşünü
belirtme hakkõna sahiptir.
Madde 46 Kararlarõn bağlayõcõlõğõ ve uygulanmasõ
1.
Yüksek Sözleşmeci Taraflar, taraf olduklarõ davalarda Mahkeme'nin kesinleşmiş kararlarõna uymayõ taahhüt
ederler.
2.
Mahkeme'nin kesinleşmiş kararõ, kararõn uygulanmasõnõ denetleyecek olan Bakanlar Komitesi’ne gönderilir.
Madde 47 Görüş bildirme
1.
Mahkeme, Bakanlar Komitesi’nin istemi üzerine, Sözleşme ve protokollerinin yorumlanmasõ ile ilgili hukuki
meseleler üzerinde görüş bildirebilir.
2.
Ancak bu görüşler, ne Sözleşme’nin 1. bölümünde ve protokollerinde belirlenen hak ve özgürlüklerin içeriği
veya kapsamõ ile ilgili sorunlara, ne de Mahkeme veya Bakanlar Komitesi’nin Sözleşme’de öngörülen bir
başvuru sonucunda karara bağlamak durumunda kalabileceği diğer sorunlara ilişkin olabilir.
3.
Bakanlar Komitesi'nin Mahkeme'den görüş isteme kararõ, Komite’ye katõlma hakkõna sahip temsilcilerin oy
çoğunluğuyla alõnõr.
Madde 48 Mahkeme'nin görüş bildirme yetkisi
Bakanlar Komitesi’nden gelen görüş talebinin, 47. maddede tanõmlandõğõ biçimiyle Mahkeme’nin yetki
alanõna girip girmediğini Mahkeme kararlaştõrõr.
Madde 49 Bildirilen görüşün gerekçeli olmasõ
1.
Mahkeme’nin verdiği görüş gerekçelidir.
2.
Görüş, tamamen veya kõsmen yargõçlarõn oy birliğini içermediği takdirde, her yargõç kendi ayrõ görüşünü
belirtme hakkõna sahiptir.
3.
Mahkeme’nin verdiği görüş Bakanlar Komitesi’ne bildirilir.
Madde 50 Mahkeme'nin masraflarõ
Mahkeme’nin masraflarõ, Avrupa Konseyi tarafõndan karşõlanõr.
9
Madde 51 Yargõçlarõn ayrõcalõk ve dokunulmazlõklarõ
Yargõçlar vazifelerinin ifasõnda Avrupa Konseyi Statüsü’nün 40. maddesinde ve bu madde uyarõnca
akdedilen anlaşmalarda öngörülen ayrõcalõk ve dokunulmazlõklardan yararlanõrlar.
BÖLÜM III Çeşitli Hükümler
Madde 52 Genel Sekreter tarafõndan yapõlan incelemeler
Her Yüksek Sözleşmeci Taraf, Avrupa Konseyi Genel Sekreteri'nin istemesi üzerine, bu Sözleşme'nin bütün
hükümlerinin fiilen uygulanmasõnõn kendi iç hukukunca nasõl sağlandõğõ konusunda açõklamalarda bulunur.
Madde 53 Tanõnan insan haklarõnõn korunmasõ
Bu Sözleşme hükümlerinden hiçbiri, herhangi bir Yüksek Sözleşmeci Taraf’õn yasalarõna ve onun taraf
olduğu başka bir Sözleşme’ye göre tanõnabilecek insan haklarõnõ ve temel özgürlükleri sõnõrlayamaz veya
onlara aykõrõ düşecek şekilde yorumlanamaz.
Madde 54 Bakanlar Komitesi'nin yetkileri
Bu Sözleşme'nin hiçbir hükmü, Avrupa Konseyi Statüsü'nün Bakanlar Komitesi'ne tanõdõğõ yetkileri olumsuz
yönde etkilemez.
Madde 55 Diğer çözüm yollarõnõn dõşlanmasõ
Yüksek Sözleşmeci Taraflar, bu Sözleşme'nin yorum veya uygulamasõndan doğan bir anlaşmazlõğõ, başvuru
yoluyla bu Sözleşme'de öngörülenlerin dõşõnda bir çözüme bağlamak hususunda aralarõnda mevcut
anlaşma, sözleşme veya bildirilerden, özel uzlaşma halleri dõşõnda yararlanmaktan karşõlõklõ olarak
vazgeçmeyi kabul ederler.
Madde 56 Ülkesel uygulama
1.
Her devlet, onaylama sõrasõnda veya daha sonra herhangi bir zamanda, Avrupa Konseyi Genel Sekreteri'ne
göndereceği bir bildirimle bu Sözleşme'nin, uluslararasõ ilişkilerinden sorumlu bulunduğu bütün ülkelere veya
bunlardan herhangi birine, işbu maddenin 4. fõkrasõ saklõ kalmak kaydõyla, uygulanacağõnõ beyan edebilir.
2.
Sözleşme, bildirimde belirtilen ülke veya ülkelerde, Avrupa Konseyi Genel Sekreteri'nin bu bildirimi aldõğõ
tarihten itibaren otuz gün sonra uygulamaya konur.
3.
Bu Sözleşme’nin hükümleri sözü geçen ülkelerde yerel şartlar dikkate alõnarak uygulanõr.
4.
Bu maddenin birinci fõkrasõ uyarõnca bildirimde bulunmuş olan her devlet, sonradan herhangi bir zamanda,
bildiriminde belirtmiş olduğu ülke veya ülkelerdeki gerçek kişilerin, hükümet dõşõ kuruluşlarõn veya kişi
gruplarõnõn başvurularõ konusunda bu Sözleşme'nin 34. maddesine uygun olarak Mahkeme'nin yetkisini
kabul ettiğini beyan edebilir.
Madde 57 Çekinceler
1.
Bu Sözleşme'nin imzasõ ve onaylama belgesinin sunulmasõ sõrasõnda her devlet, Sözleşme'nin belirli bir
hükmü hakkõnda, o sõrada kendi ülkesinde yürürlükte olan bir yasa bu hükme uygun olmadõğõ ölçüde, bir
çekince kaydõ koyabilir. Bu madde genel nitelikte çekinceler konmasõna izin vermez.
2.
Bu maddeye uygun olarak konulacak her çekince, sözü edilen yasanõn kõsa bir açõklamasõnõ içerir.
Madde 58 Feshi ihbar
1.
Bir Yüksek Sözleşmeci Taraf, bu Sözleşme'yi ancak Sözleşme'ye taraf olduğu tarihten itibaren geçecek beş
yõllõk bir süre sonunda ve Avrupa Konseyi Genel Sekreteri'ne altõ ay önceden haber verilecek bir ihbarla
feshedebilir. Genel Sekreter bunu, diğer Yüksek Sözleşmeci Taraflar’a bildirir.
2.
Bu fesih işlemi, feshin geçerli sayõldõğõ tarihten önce işlenmiş ve yükümlülüklerin ihlali niteliğinde
sayõlabilecek olan bir fiil dolayõsõyla, ilgili Yüksek Sözleşmeci Taraf’õn bu Sözleşme'den doğan
yükümlülüklerinden kurtulmasõ sonucunu doğurmaz.
10
3.
Aynõ şartlarla, Avrupa Konseyi üyeliğinden çõkan her Yüksek Sözleşmeci Taraf, bu Sözleşme'ye de taraf
olmaktan çõkar.
4.
Sözleşme, 56. madde gereğince uygulanacağõ beyan edilmiş olan ülkelerle ilgili olarak, yukarõdaki fõkralarõn
hükümleri uyarõnca feshedilebilir.
Madde 59 İmza ve onay
1.
Bu Sözleşme, Avrupa Konseyi üyelerinin imzalarõna açõktõr. Sözleşme onaylanacaktõr. Onaylama belgeleri
Avrupa Konseyi Genel Sekreteri'ne verilecektir.
2.
Bu Sözleşme, on onaylama belgesinin verilmesinden sonra yürürlüğe girecektir.
3.
Sözleşme’yi daha sonra onaylayacak olan imzacõlar için Sözleşme, onaylama belgesinin verilmesinden
itibaren yürürlüğe girecektir.
4.
Avrupa Konseyi Genel Sekreteri, Sözleşme'nin yürürlüğe girdiğini, Sözleşme'yi onaylayan Yüksek
Sözleşmeci Taraflar’õn adlarõnõ ve daha sonra gelecek olan onaylama belgelerinin verilişini bütün Avrupa
Konseyi üyelerine bildirecektir.
Bu Sözleşme, Avrupa Konseyi arşivlerinde saklanmak ve her iki metin de aynõ derecede geçerli olmak
üzere fransõzca ve ingilizce tek bir nüsha halinde 4 Kasõm 1950'de Roma'da düzenlenmiştir. Genel Sekreter
bunun tasdikli örneklerini imza eden bütün devletlere gönderecektir.
11
İnsan Haklarõ ve Temel Özgürlüklerin Korunmasõna İlişkin Sözleşme'ye
Ek Protokol Paris, 20.III.1952
Bu Protokol’ü imzalayan Avrupa Konseyi üyesi hükümetler,
Roma'da 4 Kasõm 1950 tarihinde imza edilmiş bulunan İnsan Haklarõ ve Temel Özgürlüklerin Korunmasõna
ilişkin Sözleşme'nin (aşağõda "Sözleşme" diye anõlmõştõr) birinci bölümünde belirtilenler dõşõnda bazõ hak ve
özgürlüklerin ortak güvenceye bağlanmasõnõ sağlamak amacõyla gerekli tedbirleri almayõ kararlaştõrarak,
Aşağõdaki hususlarda anlaşmõşlardõr:
Madde 1 Mülkiyetin korunmasõ
Her gerçek ve tüzel kişinin mal ve mülk dokunulmazlõğõna saygõ gösterilmesini isteme hakkõ vardõr. Bir
kimse, ancak kamu yararõ sebebiyle ve yasada öngörülen koşullara ve uluslararasõ hukukun genel ilkelerine
uygun olarak mal ve mülkünden yoksun bõrakõlabilir.
Yukarõdaki hükümler, devletlerin, mülkiyetin kamu yararõna uygun olarak kullanõlmasõnõ düzenlemek veya
vergilerin ya da başka katkõlarõn veya para cezalarõnõn ödenmesini sağlamak için gerekli gördükleri yasalarõ
uygulama konusunda sahip olduklarõ hakka halel getirmez.
Madde 2 Eğitim hakkõ
Hiç kimse eğitim hakkõndan yoksun bõrakõlamaz. Devlet, eğitim ve öğretim alanõnda yükleneceği görevlerin
yerine getirilmesinde, ana ve babanõn bu eğitim ve öğretimin kendi dini ve felsefi inançlarõna göre
yapõlmasõnõ sağlama haklarõna saygõ gösterir.
Madde 3 Serbest seçim hakkõ
Yüksek Sözleşmeci Taraflar, yasama organõnõn seçilmesinde halkõn kanaatlerinin özgürce açõklanmasõnõ
sağlayacak şartlar içinde, makul aralõklarla, gizli oyla serbest seçimler yapmayõ taahhüt ederler.
Madde 4 Ülkesel uygulama
Her Yüksek Sözleşmeci Taraf, bu Protokol'ün imzasõ veya onaylanmasõ sõrasõnda ya da daha sonra
herhangi bir zamanda, Avrupa Konseyi Genel Sekreteri'ne yapacağõ bir bildirimle, uluslararasõ ilişkilerinden
sorumlu olduğu ve sözü geçen bildirimde belirttiği ülkelerde bu Protokol hükümlerinin ne ölçüde
uygulanacağõnõ taahhüt ettiğini açõklayabilir.
Yukarõdaki fõkra uyarõnca bir bildirimde bulunmuş olan her Yüksek Sözleşmeci Taraf, zaman zaman
yapacağõ yeni bildirimlerle daha önceki beyanlarõnõn koşullarõnõ değiştirebilir veya bu Protokol hükümlerinin
bu tür herhangi bir ülkede uygulanmasõna son verildiğini bildirebilir.
Bu madde uyarõnca yapõlmõş olan bir bildirim, Sözleşme'nin 56. maddesinin 1. fõkrasõna uygun olarak
yapõlmõş sayõlõr.
Madde 5 Sözleşme ile bağlantõ
Yüksek Sözleşmeci Taraflar, bu Protokol’ün 1, 2, 3 ve 4. maddelerini Sözleşme'ye ek maddeler olarak kabul
ederler ve Sözleşme'nin bütün hükümleri buna göre uygulanõr.
Madde 6 İmza ve onay
Bu Protokol, Sözleşme'yi imza eden Avrupa Konseyi Üyeleri'nin imzalarõna açõktõr. Bu Protokol, Sözleşme
ile birlikte veya ondan sonra onaylanacaktõr. Protokol on onaylama belgesinin verilmesinden sonra yürürlüğe
girecektir. Daha sonra onaylayan imzacõ devletler bakõmõndan Protokol, onaylama belgesinin verildiği
tarihten itibaren yürürlüğe girer.
Onaylama belgeleri Avrupa Konseyi Genel Sekreteri'ne verilecek, o da onaylayan devletlerin adlarõnõ bütün
üyelerine bildirecektir.
12
Bu Protokol, Avrupa Konseyi arşivlerinde saklanmak ve her iki metin de aynõ derecede geçerli olmak üzere
fransõzca ve ingilizce tek bir nüsha halinde 20 Mart 1952'de Paris'te düzenlenmiştir. Genel Sekreter bunun
tasdikli örneklerini imza eden bütün devletlere gönderecektir.
İnsan Haklarõ ve Temel Özgürlüklerin Korunmasõna İlişkin Sözleşme ile bu Sözleşme'ye ek birinci
Protokol'de tanõnmõş bulunan haklardan ve özgürlüklerden başka haklar ve özgürlükler tanõyan
13
Protokol No. 4
Strasburg, 16.IX.1963
Bu Protokol’ü imzalayan Avrupa Konseyi üyesi hükümetler,
Roma'da 4 Kasõm 1950 tarihinde imza edilmiş bulunan İnsan Haklarõ ve Temel Özgürlüklerin Korunmasõna
İlişkin Sözleşme'nin (aşağõda "Sözleşme" diye anõlmõştõr) birinci bölümünde ve 20 Mart 1952 tarihinde
Paris'te imzalanmõş olan Sözleşme'ye Ek Birinci Protokol’ün 1, 2 ve 3. maddelerinde tanõnmõş
bulunanlardan başka bazõ hak ve özgürlüklerin ortak güvenceye bağlanmasõnõ sağlamak amacõyla gerekli
tedbirleri almayõ kararlaştõrarak,
Aşağõdaki hususlarda anlaşmõşlardõr :
Madde 1 Borçtan dolayõ özgürlüğünden yoksun bõrakõlma yasağõ
Hiç kimse, yalnõzca akdî ilişkiden doğan bir yükümlülüğü yerine getirememiş olmasõndan dolayõ
özgürlüğünden yoksun bõrakõlamaz.
Madde 2 Serbest dolaşõm özgürlüğü
1.
Bir devletin ülkesi içinde usulüne uygun olarak bulunan herkes, orada serbetçe dolaşma ve ikametgahõnõ
seçebilme hakkõna sahiptir.
2.
Herkes, kendi ülkesi de dahil, herhangi bir ülkeyi terk etmekte serbesttir.
3.
Bu haklar, ancak ulusal güvenlik, kamu emniyeti, kamu düzeninin korunmasõ, suç işlenmesinin önlenmesi,
sağlõk ve ahlakõn veya başkalarõnõn hak ve özgürlüklerinin korunmasõ için, demokratik bir toplumda zorunlu
tedbirler olarak ve yasayla öngörülmüş sõnõrlamalara tabi tutulabilir.
4.
Bu maddenin 1. fõkrasõnda sayõlan haklar, belli yerlerde, yasayla konmuş ve demokratik bir toplumda kamu
yararõnõn gerektirdiği sõnõrlamalara tabi tutulabilir.
Madde 3 Vatandaşlarõn sõnõr dõşõ edilmeleri yasağõ
1.
Hiç kimse, tek başõna ya da toplu olarak, uyruğu bulunduğu devletin ülkesinden sõnõr dõşõ edilemez.
2.
Hiç kimse, uyruğunda bulunduğu devletin ülkesine girme hakkõndan yoksun bõrakõlamaz.
Madde 4 Yabancõlarõn topluca sõnõr dõşõ edilmeleri yasağõ
Yabancõlarõn toplu olarak sõnõr dõşõ edilmesi yasaktõr.
Madde 5 Ülkesel uygulama
1.
Her Yüksek Sözleşmeci Taraf, bu Protokol'ün imzalanmasõ veya onaylanmasõ sõrasõnda ya da daha sonra
herhangi bir zamanda, Avrupa Konseyi Genel Sekreteri'ne yapacağõ bir bildirimle, uluslararasõ ilişkilerinden
sorumlu olduğu ve sözü geçen bildirimde belirttiği ülkelerde bu Protokol hükümlerinin ne ölçüde
uygulanacağõnõ taahhüt ettiğini açõklayabilir.
2.
Yukarõdaki fõkra uyarõnca bir bildirimde bulunmuş olan her Yüksek Sözleşmeci Taraf, zaman zaman
yapacağõ yeni bildirimlerle, daha önceki beyanlarõnõn koşullarõnõ değiştirebilir veya bu Protokol hükümlerinin
bu tür herhangi bir ülkede uygulanmasõna son verildiğini bildirebilir.
3.
Bu madde uyarõnca yapõlmõş olan bir bildirim, Sözleşme'nin 56. maddesinin 1. fõkrasõna uygun olarak
yapõlmõş sayõlõr.
4.
Onaylama veya kabul sonucunda bu Protokol'ün uygulandõğõ herhangi bir devletin ülkesi ve bu madde
uyarõnca sözü geçen devlet tarafõndan yapõlmõş bildirime göre bu Protokol'ün uygulandõğõ ülkelerin her biri,
2. ve 3. maddelerde sözü edilen devlet ülkesi deyimi bakõmõndan ayrõ ayrõ ülkeler olarak kabul edilir.
5.
Bu maddenin 1. ve 2. fõkralarõ uyarõnca beyanda bulunan her devlet, sonradan her zaman bu beyanõn ilgili
olduğu ülke veya ülkeler lehine, Mahkeme’nin, işbu Protokol’ün 1, 2, 3 ve 4. maddelerinden herhangi birine
14
ya da hepsine ilişkin olarak her gerçek kişiden, hükümet dõşõ her kuruluştan veya her kişi grubundan
Sözleşme’nin 34. maddesi uyarõnca başvurularõ alma yetkisini kabul ettiğini beyan edebilir.
Madde 6 Sözleşme ile bağlantõ
Yüksek Sözleşmeci Taraflar, bu Protokol’ün 1'den 5'e kadar olan maddelerini Sözleşme'ye ek maddeler
olarak kabul ederler ve Sözleşme'nin bütün hükümleri buna göre uygulanõr.
Madde 7 İmza ve onay
1.
Bu Protokol, Sözleşme'yi imza eden Avrupa Konseyi üyelerinin imzalarõna açõktõr. Bu Protokol, Sözleşme ile
birlikte veya ondan sonra onaylanacaktõr. Protokol beş onaylama belgesinin verilmesinden sonra yürürlüğe
girecektir. Daha sonra onaylayan imzacõ devletler bakõmõndan Protokol, onaylama belgesinin verildiği
tarihten itibaren yürürlüğe girer.
2.
Onaylama belgeleri, Avrupa Konseyi Genel Sekreteri’ne verilecek, o da onaylayan devletlerin adlarõnõ bütün
üyelere bildirecektir.
Bu Protokol, Avrupa Konseyi arşivlerinde saklanmak ve her iki metin de aynõ derecede geçerli olmak üzere
fransõzca ve ingilizce tek bir nüsha halinde 20 Mart 1952'de Paris'te düzenlenmiştir. Genel Sekreter bunun
tasdikli örneklerini imza eden bütün devletlere gönderecektir.
Bu Protokol, imza yetkisini haiz kişilerce imzalanmõş olup,
Avrupa Konseyi arşivlerinde saklanmak ve her iki metin de aynõ derecede geçerli olmak üzere fransõzca ve
ingilizce tek bir nüsha halinde 16 Eylül 1963'te Strasburg'da düzenlenmiştir. Genel Sekreter bunun tasdikli
örneklerini imza eden bütün devletlere gönderecektir.
15
İnsan Haklarõ Ve Temel Özgürlüklerin Korunmasõna İlişkin Sözleşme’ye
ek,
ölüm cezasõnõn kaldõrõlmasõna dair
Protokol No. 6
Strasburg, 28.IV.1983
Roma'da 6 Kasõm 1950'de imzalanan İnsan Haklarõ ve Temel Özgürlüklerin Korunmasõna İlişkin
Sözleşme'yi (aşağõda "Sözleşme" diye anõlmõştõr) imzalayan Avrupa Konseyi üyesi devletler,
Avrupa Konseyi üyesi devletlerin birçoğunda yer alan gelişmelerin ölüm cezasõnõn kaldõrõlmasõ yolunda
genel bir eğilimi ifade ettiğini göz önünde bulundurarak,
Aşağõdaki hususlarda anlaşmõşlardõr :
Madde 1 Ölüm cezasõnõn kaldõrõlmasõ
Ölüm cezasõ kaldõrõlmõştõr. Hiç kimse bu cezaya çarptõrõlamaz ve idam edilemez.
Madde 2 Savaş zamanõnda ölüm cezasõ
Bir devlet, yasalarõnda savaş veya yakõn savaş tehlikesi zamanõnda işlenmiş olan fiiller için ölüm cezasõnõ
öngörebilir; bu ceza ancak yasanõn belirlediği hallerde ve onun hükümlerine uygun olarak uygulanabilir. İlgili
devlet, söz konusu yasanõn bu duruma ilişkin hükümlerini Avrupa Konseyi Genel Sekreteri'ne bildirir.
Madde 3 Askõya alma yasağõ
Sözleşme'nin 15. maddesine dayanõlarak bu Protokol'ün hükümleri ihlal edilemez.
Madde 4 Çekince koyma yasağõ
Sözleşme'nin 57. maddesine dayanõlarak bu Protokol'ün hükümleriyle ilgili hiçbir çekince konulamaz.
Madde 5 Ülkesel uygulama
1.
Her devlet, imza sõrasõnda veya onaylama, kabul ya da katõlma belgesinin verilmesi sõrasõnda, bu
Protokol'ün uygulanacağõ ülkeyi veya ülkeleri belirleyebilir.
2.
Her devlet, daha sonra herhangi bir zamanda, Avrupa Konseyi Genel Sekreteri'ne yapacağõ bir bildirimle
belirteceği başka herhangi bir ülkenin bu Protokol'ün uygulanma kapsamõna alõnmõş olduğunu beyan
edebilir. Bu ülke bakõmõndan Protokol, bildirimin Genel Sekreter tarafõndan alõnõşõnõ izleyen ayõn birinci günü
yürürlüğe girer.
3.
Yukarõdaki iki fõkra uyarõnca yapõlan her bildirim, Genel Sekreter'e gönderilecek bir ihbarla, bildirimde
belirtilen ülkeyle ilgili olarak geri alõnabilir. Geri alma, Genel Sekreter'in ihbarõ alõşõnõ izleyen ayõn birinci günü
yürürlüğe girer.
Madde 6 Sözleşme ile bağlantõ
Taraf Devletler bu Protokol'ün 1'den 5'e kadar olan maddelerini Sözleşme'ye ek maddeler olarak kabul
ederler ve Sözleşme'nin bütün hükümleri buna göre uygulanõr.
Madde 7 İmza ve onay
Bu Protokol, Sözleşme'yi imzalamõş olan Avrupa Konseyi üyesi devletlerin imzalarõna açõktõr. Protokol,
onaylama, kabul veya uygun bulmaya sunulacaktõr. Avrupa Konseyi üyesi bir devlet, aynõ zamanda veya
daha önceden Sözleşme'yi onaylamadõkça, bu Protokol'ü onaylayamaz, kabul edemez veya uygun
bulamaz. Onaylama, kabul veya uygun bulma belgeleri Avrupa Konseyi Genel Sekreteri'ne verilir.
Madde 8 Yürürlüğe giriş
Bu Protokol, beş Avrupa Konseyi üyesi devletin 7. madde hükümleri uyarõnca Protokol'le bağlanma
husundaki rõzalarõnõ bildirdikleri tarihi izleyen ayõn birinci günü yürürlüğe girer.
16
Madde 9 Saklama işlevleri
Avrupa Konseyi Genel Sekreteri,
a)
her imzalamayõ,
b)
her onaylama, kabul veya uygun bulma belgesinin verilişini,
c)
5 ve 8. maddeler uyarõnca bu Protokol'ün her yürürlüğe giriş tarihini,
d)
bu Protokol’e ilişkin başka her türlü işlem, ihbar veya bildirimi
Konsey üyesi devletlere bildirir.
Bu Protokol,
İmza yetkisini haiz kişilerce imzalanmõş olup,
Avrupa Konseyi arşivlerinde saklanmak ve her iki metin de aynõ derecede geçerli olmak üzere fransõzca ve
ingilizce tek bir nüsha halinde 28 Nisan 1983'te Strasburg'da düzenlenmiştir. Genel Sekreter bunun tasdikli
örneklerini imza eden bütün devletlere gönderecektir.
17
İnsan Haklarõ Ve Temel Özgürlüklerin Korunmasõna
İlişkin Sözleşme’ye ek 7 Numaralõ Protokol
Strasburg, 22.XI.1984
4 Kasõm 1950 tarihinde Roma'da imzalanan İnsan Haklarõ ve Temel Özgürlüklerin Korunmasõ’na İlişkin
Sözleşme (bundan böyle "Sözleşme" diye anõlmõştõr) yoluyla belirli hak ve özgürlüklerin ortak güvenceye
bağlanmasõnõ sağlamak için daha ileri adõmlar atmayõ kararlaştõran ve burada imzasõ bulunan Avrupa
Konseyi üyesi ülkeler,
Aşağõdaki hususlarda anlaşmõşlardõr :
Madde 1 Yabancõlarõn sõnõr dõşõ edilmelerine ilişkin usuli güvenceler
1.
Bir devletin ülkesinde kurallara uygun olarak ikamet eden bir yabancõ, yasaya uygun şekilde verilmiş bir
kararõn uygulanmasõ dõşõnda sõnõr dõşõ edilemez ve bu durumda bir kimse,
a.
sõnõr dõşõ edilmesine karşõ gerekçeler öne sürebilme,
b.
durumunu yeniden inceletme,
c.
yukarõdaki amaçlarla, yetkili bir merci önünde veya bu merci tarafõndan tayin edilecek biri ya da birileri
önünde kendini temsil ettirme
hakkõnõ haiz olacaktõr.
2.
Sõnõr dõşõ edilmenin kamu düzeni yararõ ya da ulusal güvenlik nedenleri açõsõndan gerektiği hallerde, bir
yabancõ yukarõdaki 1. maddenin a, b ve c bentlerinde öngörülen haklarõnõ kullanmadan sõnõr dõşõ edilebilir.
Madde 2 Cezai konularda iki dereceli yargõlanma hakkõ
1.
Bir mahkeme tarafõndan cezai bir suçtan mahkum edilen her kişi, mahkumiyet ya da ceza hükmünü daha
yüksek bir mahkemeye yeniden inceletme hakkõnõ haiz olacaktõr. Bu hakkõn kullanõlmasõ, kullanõlabilme
gerekçeleri de dahil olmak üzere, yasayla düzenlenir.
2.
Bu hakkõn kullanõlmasõ, yasada düzenlenmiş haliyle önem derecesi düşük suçlar bakõmõndan ya da ilgilinin
birinci derece mahkemesi olarak en yüksek mahkemede yargõlandõğõ veya beraatini müteakip bunun temyiz
edilmesi üzerine verilen mahkumiyet hallerinde istisnaya tabi tutulabilir.
Madde 3 Adli hata halinde tazminat hakkõ
Bir kişinin, kesin bir kararla cezai bir suçtan mahkum edilmesi ve sonradan yeni veya yakõn zamanda
keşfedilmiş bir delilin kesinlikle yanlõş bir adalet uygulamasõ olduğunu göstermesi veya kişinin affedilmesi
nedeniyle cezai kararõn iptal edilmesi halinde, bilinmeyen delilin açõklanmamõş olmasõnõn tamamen veya
kõsmen o kişiye atfedildiğinin ispatlandõğõ haller dõşõnda, böyle bir mahkumiyet sonucunda cezaya maruz
kalan kişi, ilgili devletin yasasõ ve uygulamasõna göre tazmin edilecektir.
Madde 4 Aynõ suçtan iki kez yargõlanmama ve cezalandõrõlmama hakkõ
1.
Hiç kimse bir devletin ceza yargõlamasõ usulüne ve yasaya uygun olarak kesin bir hükümle mahkum edildiği
ya da beraat ettiği bir suçtan dolayõ aynõ devletin yargõsal yetkisi altõndaki yargõlama usulleri çerçevesinde
yeniden yargõlanamaz veya mahkum edilemez.
2.
Yukarõdaki fõkra hükümleri, yeni veya yakõn zamanda ortaya çõkarõlan delillerin veya önceki muamelelerde
davanõn sonucunu etkileyebilecek esaslõ bir kusurun varlõğõ durumunda, ilgili devletin ceza yargõlamasõ usulü
ve yasasõna uygun olarak davanõn yeniden açõlmasõnõ engellemez.
3.
Sözleşme’nin 15. maddesi çerçevesinde bu madde ile derpiş olunan yükümlülüklere aykõrõ hiçbir tedbir
alõnamaz.
18
Madde 5 Eşler arasõnda eşitlik
Eşler evlilikte, evlilik süresince ve evliliğin sona ermesi durumunda, kendi aralarõnda ve çocuklarõ ile
ilişkilerinde medeni haklar ve sorumluluklardan eşit şekilde yararlanõrlar. Bu madde devletlerin çocuklar
yararõna gereken tedbirleri almalarõnõ engellemez.
Madde 6 Ülkesel uygulama
1.
Her devlet imzalama veya onay, kabul ya da uygun bulma belgesinin tevdii sõrasõnda bu Protokol'ün
uygulanacağõ toprak ya da topraklarõ belirtir ve bu toprak veya topraklara uygulayacağõ işbu Protokol
hükümlerini ne ölçüde yükümlendiğini ifade eder.
2.
Her devlet daha sonraki herhangi bir tarihte Avrupa Konseyi Genel Sekreteri'ne hitaben yapacağõ bir
beyanla, bu Protokol'ün uygulanmasõnõ, beyanda belirtilen herhangi diğer bir toprağa da genişletebilir. Bu
durumdaki bir toprak bakõmõndan, Protokol, Genel Sekreter'in böyle bir beyanõ teslim aldõğõ tarihten itibaren
iki aylõk bir sürenin bitişini izleyen ayõn ilk günü yürürlüğe girer.
3.
Yukarõdaki iki fõkra uyarõnca yapõlan herhangi bir beyan, böyle bir beyanda belirtilen toprak açõsõndan, Genel
Sekreter'e hitaben yapõlan bir bildirim ile geri alõnabilir veya değiştirilebilir. Geri alma veya değiştirme,
bildirimin Genel Sekreter'e tesliminden sonraki iki aylõk sürenin bitimini izleyen ay başõnda yürürlüğe girer.
4.
Bu madde uyarõnca yapõlan beyan, Sözleşme'nin 56. maddesinin 1. fõkrasõ uygun olarak yapõlmõş sayõlõr.
5.
Onaylama, kabul ya da uygun bulma işlemi sonucu bu Protokol'ün uygulanacağõ herhangi bir devlet toprağõ
ve bu madde uyarõnca o devlet tarafõndan yapõlan beyana binaen bu Protokol'ün uygulanacağõ toraklardan
her biri, 1. maddede atõfta bulunulan anlamõyla bir devletin ülkesinden ayrõ topraklar olarak mütalaa edilebilir.
6.
Bu maddenin 1. ve 2. fõkralarõ uyarõnca beyanda bulunan her devlet, sonradan her zaman bu beyanõn ilgili
olduğu ülke veya ülkeler lehine, Mahkeme’nin, işbu Protokol’ün 1’den 5’e kadar olan maddelerinden
herhangi birine ya da hepsine ilişkin olarak her gerçek kişiden, hükümet dõşõ her kuruluştan veya her kişi
grubundan Sözleşme’nin 34. maddesi uyarõnca başvurularõ alma yetkisini kabul ettiğini beyan edebilir.
Madde 7 Sözleşme ile bağlantõ
Taraf devletler, bu Protokol’ün 1’den 6’ya kadar olan maddelerini Sözleşme'nin ek maddeleri olarak
değerlendireceklerdir ve Sözleşme'nin tüm hükümleri buna göre uygulanacaktõr.
Madde 8 İmza ve onay
Bu Protokol, Sözleşme'yi imza eden Avrupa Konseyi üyesi ülkelerin imzasõna açõktõr. Bu Protokol
onaylama, kabul ya da uygun bulma ile yürürlüğe girecektir. Avrupa Konseyi üyesi bir devlet aynõ anda ya
da daha önceden Sözleşme'yi onaylamadan bu Protokol'ü onaylayamaz, kabul edemez ya da uygun
bulamaz. Onay, kabul ya da uygun bulma belgeleri Avrupa Konseyi Genel Sekreteri'ne tevdi edilecektir.
Madde 9 Yürürlüğe giriş
1.
Bu Protokol, Avrupa Konseyi üyesi yedi devletin 8. madde hükümlerine uygun bir şekilde bu Protokol'e bağlõ
kalacaklarõnõ ifade ettikleri tarihten itibaren iki aylõk bir sürenin bitişini izleyen ayõn ilk günü yürürlüğe
girecektir.
2.
Herhangi bir üye devletin sonradan bu Protokol'e katõlmasõ durumunda, Protokol, o devlet açõsõndan
onaylama, kabul ya da uygun bulma belgesinin tevdi edildiği tarihten itibaren iki aylõk bir sürenin bitişini
izleyen ayõn ilk günü yürürlüğe girecektir.
Madde 10 Saklama işlevleri
Avrupa Konseyi Genel Sekreteri,
a)
her imzalamayõ,
b)
onay, kabul veya uygun bir şekilde bu Protokol'ün yürürlülük kazanacağõ her tarihi,
c)
6. ve 9. maddelere uygun bir şekilde bu Protokol'ün yürürlülüğe gireceği her tarihi,
19
d)
bu Protokol ile ilgili her türlü başka işlemi, bildirimi ya da beyanõ,
Konsey üyesi devletlere bildirir.
Bu Protokol,
İmza yetkisini haiz kişilerce imzalanmõş olup,
Avrupa Konseyi arşivlerinde saklanmak ve her iki metin de aynõ derecede geçerli olmak üzere fransõzca ve
ingilizce tek bir nüsha halinde 22 Kasõm 1984'te Strasburg'da düzenlenmiştir. Genel Sekreter bunun tasdikli
örneklerini imza eden bütün devletlere gönderecektir.
20
Voir Note explicative
See Explanatory Note
Açõklayõcõ Not'a bakõnõz (TUR)
COUR EUROPÉENNE DES DROITS DE L’HOMME
EUROPEAN COURT OF HUMAN RIGHTS
AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ
Conseil de l’Europe - Council of Europe- Avrupa Konseyi
Strasbourg, France
REQUÊTE
APPLICATION
BAŞVURU
présentée en application de l’article 34 de la Convention européenne des Droits de l’Homme,
ainsi que des articles 45 et 47 du Règlement de la Cour
under Article 34 of the European Convention on Human Rights
and Rules 45 and 47 of the Rules of Court
Avrupa İnsan Haklarõ Sözleşmesi'nin 34. ve Mahkeme İç Tüzüğü'nün
45 ve 47. maddeleri uyarõnca sunulmuştur.
IMPORTANT: La présente requête est un document juridique et peut affecter vos droits et obligations.
This application is a formal legal document and may affect your rights and obligations.
Bu başvuru hukuki bir belgedir ve hak ve yükümlülüklerinizi etkileyebilir.
-3I-
LES PARTIES
THE PARTIES
TARAFLAR
A.
LE REQUÉRANT/LA REQUERANTE
THE APPLICANT
BAŞVURUCU
(Renseignements à fournir concernant le requérant/la requérante et son/sa représentant(e) éventuel(le))
(Fill in the following details of the applicant and the representative, if any)
(Başvurucu ve varsa temsilcisi hakkõnda verilmesi gereken bilgiler)
1.
Nom de famille ……………………………………... 2.
Surname
Soyadõ
Prénom (s) ………………………………………………..
First name (s)
Adõ
Sexe: masculin/féminin
Sex:
male/female
Cinsiyeti : erkek/kadõn
3.
Nationalité …………………………………………..
Nationality
Milliyeti
4.
Profession ………………………………………………...
Occupation
Mesleği
5.
Date et lieu de naissance …………………………………………………………………………………………………..
Date and place of birth
Doğum tarihi ve yeri
6.
Domicile …………………………………………………………………………………………………………………...
Permanent address
İkametgahõ
7.
Tel. N° …………………………………………………………………………………………….……………………….
8.
Adresse actuelle (si différente de 6.) ………………………………………………………………………………………
Present address (if different from 6.)
Şu anki adresi (6'da belirtilen ikametgahõndan farklõ ise)
9.
Nom et prénom du/de la représentant(e)* …………………………………………………………………………………
Name of representative*
Temsilcinin adõ*
10.
Profession du/de la représentant(e) ………………………………………………………………………………………..
Occupation of representative
Temsilcinin mesleği
11.
Adresse du/de la représentant(e) …………………………………………………………………………………………..
Address of representative
Temsilcinin adresi
12.
Tel. N° ………………………………………………
B.
LA HAUTE PARTIE CONTRACTANTE
THE HIGH CONTRACTING PARTY
Fax N° ……………………………………………………
YÜKSEK SÖZLEŞMECİ TARAF
13.
(Indiquer ci-après le nom de l’Etat/des Etats contre le(s)quel(s) la requête est dirigée)
(Fill in the name of the State(s) against which the application is directed)
(Aşağõda başvurunun hangi devlet aleyhine yöneltildiğini belirtiniz)
..........................................................................................................................................................................................
__________
* Si le/la requérant(e) est représenté(e), joindre une procuration signée par le/la requérant(e) en faveur du/de la représentant(e).
A form of authority signed by the applicant should be submitted if a representative is appointed.
-4Eğer başvurucu temsil ediliyorsa, temsilciyi vekil atayan ve başvurucunun imzasõnõ taşõyan bir Yetki Belgesi ekleyiniz.
-5-
II -
EXPOSÉ DES FAITS
STATEMENT OF THE FACTS
OLAYLARA İLİŞKİN AÇIKLAMA
(Voir chapitre II de la note explicative)
(See Part II of the Explanatory Note)
(Açõklayõcõ Not'un II. Bölümüne bakõnõz)
14.
Si nécessaire, continuer sur une feuille séparée
Continue on a separate sheet if necessary
Eğer gerekli görüyorsanõz ayrõ bir sayfada devam edeblirsiniz
-6-
-7-
III -
EXPOSÉ DE LA OU DES VIOLATION(S) DE LA CONVENTION ET/OU DES
PROTOCOLES ALLÉGUÉE(S), AINSI QUE DES ARGUMENTS À L’APPUI
STATEMENT OF ALLEGED VIOLATION(S) OF THE CONVENTION AND/OR PROTOCOLS
AND OF RELEVANT ARGUMENTS
BAŞVURUCU TARAFINDAN ÖNE SÜRÜLEN SÖZLEŞME VE PROTOKOL İHLALLERİ İLE İDDİALARIN
DAYANAKLARINA İLİŞKİN AÇIKLAMA
(Voir chapitre III de la note explicative)
(See Part III of the Explanatory Note)
(Açõklayõcõ Not'ta III. Bölüme bakõnõz)
15.
-8-
IV -
EXPOSÉ RELATIF AUX PRESCRIPTIONS DE L’ARTICLE 35 § 1 DE LA CONVENTION
STATEMENT RELATIVE TO ARTICLE 35 § 1 OF THE CONVENTION
SÖZLEŞME'NİN 35. MADDESİNİN 1. FIKRASINA İLİŞKİN AÇIKLAMA
(Voir chapitre IV de la note explicative. Donner pour chaque grief, et au besoin sur une feuille séparée, les renseignements demandés sous les points
16 à 18 ci-après)
(See Part IV of the Explanatory Note. If necessary, give the details mentioned below under points 16 to 18 on a separate sheet for each separate
complaint)
(Açõklayõcõ Not'un IV. Bölümüne bakõnõz. Her şikayet için, gerektiğinde ayrõ bir sayfa kullanarak, aşağõda 16'dan 18'e kadar numaralanmõş alt
bölümlerde istenen bilgileri veriniz)
16.
Décision interne définitive (date et nature de la décision, organe - judiciaire ou autre – l’ayant rendue)
Final decision (date, court or authority and nature of decision)
Nihai karar (kararõn tarihi, niteliği, Kararõ veren merci -adli veya diğer-)
17.
Autres décisions (énumérées dans l’ordre chronologique en indiquant, pour chaque décision, sa date, sa nature et
l’organe - judiciaire ou autre - l’ayant rendue)
Other decisions (list in chronological order, giving date, court or authority and nature of decision for each of them)
Diğer kararlar (tarih sõrasõna göre her kararõn tarihi, niteliği ve kararõ veren merci -adli veya diğer- belirtilmelidir)
18.
Dispos(i)ez-vous d’un recours que vous n'avez pas exercé? Si oui, lequel et pour quel motif n’a-t-il pas été exercé?
Is there or was there any other appeal or other remedy available to you which you have not used? If so, explain why
you have not used it.
Başvurmadõğõnõz başka bir çözüm yolu var mõ ? Eğer varsa, nedir ve neden bu yola başvurulmadõ?
Si nécessaire, continuer sur une feuille séparée
Continue on a separate sheet if necessary
-9Eğer gerekli görüyorsanõz ayrõ bir sayfada devam edeblirsiniz
- 10 -
V-
EXPOSÉ DE L'OBJET DE LA REQUÊTE
STATEMENT OF THE OBJECT OF THE APPLICATION
BAŞVURUNUN AMACINA İLİŞKİN AÇIKLAMA
(Voir chapitre V de la note explicative)
(See Part V of the Explanatory Note)
(Açõklayõcõ Not'un V. Bölümüne bakõnõz)
19.
VI -
AUTRES INSTANCES INTERNATIONALES TRAITANT OU AYANT TRAITÉ L’AFFAIRE
STATEMENT CONCERNING OTHER INTERNATIONAL PROCEEDINGS
DİĞER ULUSLARARASI MAKAMLAR ÖNÜNDEKİ USULLERE İLİŞKİN AÇIKLAMA
(Voir chapitre VI de la note explicative)
(See Part VI of the Explanatory Note)
(Açõklayõcõ Not'un VI. Bölümüne ilişkin açõklama)
20.
Avez-vous soumis à une autre instance internationale d’enquête ou de règlement les griefs énoncés dans la présente
requête? Si oui, fournir des indications détaillées à ce sujet.
Have you submitted the above complaints to any other procedure of international investigation or settlement? If so,
give full details.
Bu başvurunuzdaki şikayetlerinizi başka bir uluslararasõ makama sundunuz mu ? Eğer sunduysanõz, bu konuda
ayrõntõlõ bilgi veriniz.
- 11 -
VII -
PIÈCES ANNEXÉES
LIST OF DOCUMENTS
BELGELER LİSTESİ
(PAS D'ORIGINAUX,
UNIQUEMENT DES COPIES)
(NO ORIGINAL
DOCUMENTS,
ONLY PHOTOCOPIES)
(BELGELERİN ASLI DEĞİL
SADECE ÖRNEKLERİ)
(Voir chapitre VII de la note explicative. Joindre copie de toutes les décisions mentionnées sous ch. IV et VI ci-dessus. Se procurer, au besoin, les
copies nécessaires, et, en cas d’impossibilité, expliquer pourquoi celles-ci ne peuvent pas être obtenues. Ces documents ne vous seront pas
retournés.)
(See Part VII of the Explanatory Note. Include copies of all decisions referred to in Parts IV and VI above. If you do not have copies, you should
obtain them. If you cannot obtain them, explain why not. No documents will be returned to you.)
(Açõklayõcõ Not'un VII. Bölümüne bakõnõz. Yukardaki IV ve VI. alt bölümlerde belirtilen bütün kararlarõn örneğini ekleyiniz. Eğer bu belgeler
elinizde yoksa temin ediniz. Eğer temin edemiyorsanõz bunun nedenini açõklayõnõz. Gönderdiğiniz belgeler size geri verilmeyecektir.)
21.
a) .......................................................................................................................................................................................
b) .......................................................................................................................................................................................
c) .......................................................................................................................................................................................
- 12 -
VIII - DÉCLARATION ET SIGNATURE
DECLARATION AND SIGNATURE
BİLDİRİM VE İMZA
(Voir chapitre VIII de la note explicative)
(See Part VIII of the Explanatory Note)
(Açõklayõcõ Not'un VIII. Bölümüne bakõnõz)
22.
Je déclare en toute conscience et loyauté que les renseignements qui figurent sur la présente formule de requête sont
exacts.
I hereby declare that, to the best of my knowledge and belief, the information I have given in the present application
form is correct.
Bu başvuru formunda vermiş olduğum bilgilerin doğru olduğunu bilgim ve inancõm dahilinde beyan ederim.
Lieu/Place/Yer .........................................................................................
Date/Date/Tarih ........................................................................................
(Signature du/de la requérant(e) ou du/de la représentant(e))
(Signature of the applicant or of the representative)
(Başvurucunun veya temsilcinin imzasõ)
(Tur)
(02/10/2002)
AÇIKLAYICI NOT
Sözleşme’nin 34. maddesine göre
başvuru formunu dolduracak kişiler için
GİRİŞ
Bu notlar, Mahkeme’ye başvurunuzu gerçekleştirmenizde size yardõmcõ olmak amacõyla hazõrlanmõştõr.
Formu doldurmadan önce lütfen dikkatle metnin tümünü okuyunuz ve her bölümü doldururken bu notlarõ
gözönünde bulundurunuz.
Doldurulmuş form, Sözleşme’nin 34. maddesine göre Mahkeme’ye başvuru formunuz olacaktõr.
Mahkeme davanõzõ incelerken bu formu temel alacaktõr. Bu nedenle, daha önceki yazõşmanõzda Mahkeme Yazõ
İşleri Müdürlüğü’ne vermiş olduğunuz bilgilerin yinelenmesi mahiyetinde de olsa, formu eksiksiz ve doğru
doldurmanõz önemlidir.
Form sekiz bölümden oluşmaktadõr. Başvurunun Mahkeme İç Tüzüğü’nün gerektirdiği tüm bilgileri
içermesi için bütün bölümlerin doldurulmasõ gereklidir. Aşağõda formun her bölümüne ilişkin açõklayõcõ bilgiler
bulacaksõnõz. Bu bilgilerin sonuna Mahkeme İç Tüzüğü’nün 45. ve 47. maddelerinin metni de eklenmiştir.
BAŞVURU FORMU NASIL DOLDURULUR ?
I.
(1-13)
TARAFLAR – Madde 47.1 (a), (b) ve (c)
Eğer başvurucu sayõsõ birden fazlaysa, bu bölümlerde istenen bilgiler, gereğinde her bir başvurucu için
ayrõ sayfa kullanarak verilmelidir.
Her başvurucu kendisini temsil etmek üzere bir kişiyi vekil olarak belirleyebilir. Bu temsilci,
Sözleşme’ye taraf olan ülkelerden birinde oturan bir avukat ya da Mahkeme’nin kabul ettiği diğer bir kişi
olabilir. Eger başvurucu kendisine bir temsilci belirlemişse, temsilciye ilişkin bilgiler başvuru formunun bu
bölümünde verilmelidir. Bu durumda Mahkeme Yazõ İşleri sadece temsilciyle yazõşõr.
II.
(14)
OLAYLARA İLİŞKİN AÇIKLAMA – Madde 47.1 (d)
Şikayette bulunduğunuz olaylarõ açõk bir sekilde, gerekli ayrõntõlarõ atlamadan, özlü biçimde anlatõnõz.
Olaylarõ, tarih sõrasõyla ve kesin tarihleri belirterek anlatõnõz. Şikayetleriniz birden çok konu ile ilgiliyse (örneğin
değişik mahkeme prosedürleri varsa), her durumu ayrõ ayrõ ele alõnõz ve açõklayõnõz.
III.
(15)
ÖNE SÜRÜLEN AYKIRILIKLARA VE İLGİLİ DAYANAKLARINA İLİŞKİN AÇIKLAMA
– Madde 47.1 (e)
Formun bu bölümünde Sözleşme’ye göre şikayetinizin ne olduğunu olabildiğince açõk belirtiniz.
Sözleşme’nin hangi hükümlerine dayandõğõnõzõ ve formun II. Bölümünde açikladõğõnõz olaylarõn niçin bu
hükümlere aykõrõ düştüğü görüşünde olduğunuzu açõklayõnõz.
Sözleşme maddelerinden bir kõsmõnõn güvence altõna alõnan haklara belli koşullarda müdahale
edilmesini öngördüğünü göreceksiniz (Örnegin 5. maddenin 1. fikrasõnõn a-f bentlerine ve 8. 9. 10 ve 11.
maddelerin 2. fikralarõna bakõnõz). Böyle bir maddeye dayanõyorsanõz, şikayetinize konu olan müdahaleyi niçin
haksõz bulduğunuzu açõklayõnõz.
-2IV.
SÖZLEŞME’NIN 35. MADDESİNİN 1. FIKRASINA İLİŞKİN AÇIKLAMA – Madde 47.2 (a)
(16-18)
Bu bölümde ulusal makamlar önünde izlediğiniz çözüm yollarõnõ tam olarak açõklamanõz
gerekmektedir. Bu bölümdeki üç alt bölümü doldurunuz ve her ayrõ şikayet için gerekli bilgileri ayrõ ayrõ
veriniz. 18. maddede hakkõnõzõ arayabileceğiniz ve kullanmadõğõnõz başka başvuru ya da çözüm yolu bulunup
bulunmadõğõnõ bildiriniz. Böyle bir çözüm yolu varsa ne olduğunu belirtiniz (yani başvurunun yapõlabileceği
mahkeme ya da makamõn adõnõ veriniz) ve bu yolu niçin kullanmadõğõnõzõ açõklayõnõz.
V.
(19)
BAŞVURUNUN AMACINA İLİŞKİN AÇIKLAMA – Madde 47.1 (g)
Burada Mahkeme’ye başvurmakla ne elde etmek istediğinizi kõsaca belirtiniz.
VI.
(20)
ÖTEKİ ULUSLARARASI İŞLEMLERE İLİŞKİN AÇIKLAMA – Madde 47.2 (b)
Burada, başvurunuzdaki şikayetlerinizi bir başka uluslararasõ organa iletip iletmediğinizi belirtiniz.
Böyle bir başvurunuz varsa, şikayetinizi sunduğunuz mercinin adõnõ, yapõlan işlemlerin tarih ve ayrõntõlarõnõ ve
alõnan kararlarõn ayrõntõlarõnõ içeren tüm bilgileri veriniz. İlgili kararlarõn ve öteki belgelerin kopyalarõnõ da
eklemeniz gerekir.
VII.
(21)
BELGELER LİSTESI - Madde 47.1 (h)
(ASILLAR DEGIl, SADECE ÖRNEKLERİ)
Başvuru formunun IV ve VI. bölümlerinde değinilen tüm hüküm ve kararlara yer vermeyi ve listenize
eklemeyi unutmayõnõz ve Mahkeme’nin belge olarak gözönüne almasõnõ istediginiz tutanaklar ve tanõk ifadeleri
gibi başka belgeleri de ilave ediniz. Bir mahkeme yada başka bir makamca verilen kararlarõn sadece hüküm
kõsmõnõ değil, gerekçeleriyle birlikte tam metnini ekleyiniz. Sadece Mahkeme’ye yaptõğõnõz şikayetlere ilişkin
belgeleri gözönünde bulundurunuz.
VIII.
(22)
BİLDİRİM VE İMZA – Madde 45.3
Eger başvuru formu, bizzat başvurucu tarafõndan değil, temsilcisi tarafindan imzalanmõşsa, başvurucu
tarafindan imzalanmõş (daha önce Yetki Belgesi veya dengi bir Vekaletname, Mahkeme Yazõ İşleri’ne
gönderilmemiş ise) ve temsilciyi vekil atayan bir Yetki Belgesi de eklenmelidir.
*
*
*
MAHKEME İÇ TÜZÜĞÜ
Madde 45
(İmzalar)
1. Sözleşmenin 33. veya 34. maddeleri çerçevesinde yapõlan tüm başvurular yazõlõ olarak yapõlõr ve başvurucu
veya temsilcisi tarafõndan imzalanõr.
2. Hükümet dõşõ kuruluşlar ve kişi gruplarõ tarafõndan yapõlmõş bir başvuru, kuruluşu ve grubu temsil etmeye
yetkilendirilmiş kişiler tarafõndan imzalanõr. İlgili daire veya komite, başvuruyu imzalayan kişilerin yetkileri
hakkõndaki ihtilaflarõ çözüme bağlar.
3. Eğer bir başvurucu, Mahkeme İç Tüzüğü 36. maddesine uygun olarak temsil ediliyorsa, temsilci veya
temsilcileri yazõlõ vekalet veya yetki belgesi sunmalõdõrlar.
Madde 47
(Kişisel başvurularõn içeriği)
1. Sözleşmenin 34. maddesinin çerçevesinde yapõlan her başvuru, ilgili daire başkanõ aksine karar vermedikçe,
Yazõ İşleri Müdürlüğü’nden temin edilen başvuru formu ile yapõlõr. Başvuru formu şu bilgileri içerir :
a) başvurucunun ad ve soyadõ, doğum tarihi, uyruğu, cinsiyeti, mesleği ve adresi ;
b) varsa temsilcisinin adõ, soyadõ, mesleği ve adresi ;
c) hangi Yüksek Sözleşmeci Taraf veya Taraflar aleyhine başvurunun yöneltildiği ;
d) olaylara ilişkin kõsa bir açõklama ;
e) Sözleşme ile ilgili öne sürülen ihlal veya ihlallerin ve bu iddialarõn gerekçelerine ilişkin kõsa bir
açõklama ;
f) başvurucu tarafõndan Sözleşmenin 35. maddesinin 1. fõkrasõnda öngörülen kabul edilebilirlik koşullarõnõn
başvurucu tarafõndan yerine getirilip getirilmediğine ilişkin kõsa bir açõklama (iç hukuk yollarõn tüketilmesi ve
altõ aylõk sürenin dikkate alõnmasõ) ;
g) başvurunun konusuna ilişkin açõklamalar eklenir ;
ve şu belgeler sunulur :
h) başvuru konusuyla ilgili her türlü gerekli belgenin ve özellikle yargõ kararlarõnõn ve diğer kararlarõn birer
örneği.
2. Ayrõca başvurucu :
a) bu maddenin 1 h) bendinde düzenlenen Sözleşmenin 35. maddesinin 1. fõkrasõ uyarõnca başvurularõn
kabul edilebilirlik koşullarõnõn (iç hukuk yollarõn tüketilmesi ve altõ aylõk sürenin dikkate alõnmasõ) oluştuğunu
saptamaya yarayacak her türlü belge ve kararõ sunmalõdõr ;
b) bu şikayetlerini, başka bir uluslararasõ yargõ veya çözüm makama sunup sunmadõğõna dair bilgi
vermelidir.
3. Kimliğinin açõklanmasõnõ istemeyen başvurucu, bu talebini açõkça belirtmek ve Mahkeme önünde kural
olarak yargõlamanõn açõklõğõ ilkesinin aksine karar almayõ gerektiren bu talebini destekleyen gerekçeleri sunmak
zorundadõr. Daire başkanõ, istisnai durumlarda ve gizliliği gerektirecek nedenlerin varlõğõ halinde, başvurucunun
kimliğinin açõklanmamasõna izin verebilir.
4. Bu maddenin 1. ve 2. fõkrasõnda yer alan hükümlere uyulmamasõ durumunda, başvuru, Mahkeme tarafõndan
incelenemez.
5. Kural olarak başvurunun kayõt tarihi, başvuru konusunu - çok kõsa olsa dahi - içeren ilk mektup tarihi sayõlõr.
Ancak, Mahkeme uygun gördüğü taktirde başka bir tarihi kayõt tarihi olarak kabul edebilir.
-46. Başvurucu, adres bilgileri ve dilekçesinde sunduğu olaylara ilişkin tüm değişikliklerle ilgili olarak
Mahkeme’yi bilgilendirmek zorundadõr.
EUROPEAN COURT OF HUMAN RIGHTS
AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESI
A U T H O R I T Y1
YETKİ BELGESİ
I, ........................................................................................................................................
Aşağõda imzasõ olan ben,
...........................................................................................................................................
(name and address of applicant)
(başvuranõn adõ ve adresi)
hereby authorise ................................................................................................................
bu belge ile aşağõda adõ belirtilen kişi ya da kişilere yetki veriyorum :
...........................................................................................................................................
...........................................................................................................................................
(name and address of representative)
(temsilcinin adõ ve soyadõ)
to represent me in the proceedings before the European Court of Human Rights, and
in any subsequent proceedings under the European Convention on Human Rights,
concerning my application introduced under Article 34 of the Convention against
Bu kişi ya da kişiler beni Avrupa İnsan Haklarõ Mahkemesi önünde ve Avrupa
İnsan Haklarõ Sözleşmesi’ne göre yapõlabilecek her türlü usul işleminde
Sözleşme’nin 34. maddesine göre
........................................................................................................................... ’ye karşõ
(respondent State)
(savunmacõ hükümetin adõ)
on ......................................................................................................................................
.......................................................................................................................... tarihinde
(date of letter of introduction)
(ilk mektup tarihi)
yaptõğõm başvuruda temsil edecektir.
.............................................................................
(place and date)
(yer ve tarih)
.....................................................................
(signature)
(imza)
1
Bu form Mahkeme nezdinde bir avukat ya da kişi tarafõndan temsil edilmek isteyen
başvurucu tarafõndan doldurularak imzalanmalõdõr.
DECLARATION OF APPLICANT’S MEANS
GELİR BEYANNAMESİ
1. Name of applicant and case number:
Başvuru sahibinin adõ ve başvuru dosya numarasõ
2. Are you married, divorced or single?
Medeni durumunuz nedir? (Evli, boşanmõş, bekar)
3. Nature of your employment, name of employer:
(if not at present employed, give details of your last employment)
İşinizin niteliği, işvereninizin adõ
(çalõşmõyorsanõz, son çalõştõğõnõz işinizle ilgili bilgi)
4. Details of net salary and other net income (e.g. interest from loans and investments,
allowances, pensions, insurance benefits, etc.) after deduction of tax:
Maaşõnõz ya da varsa başka gelirinizin (örneğin faiz gelirleri, yardõmlar, sigorta
gelirleri vb) vergi kesildikten sonra net tutarõ
5. List and value of capital assets owned by you:
(a) Immovable property (e.g. land, house, business premises)
Sahip olduğunuz varlõklarõn listesi ve değeri
a) Taşõnmaz mallar (örneğin arazi, ev, işyeri)
(b) Movable property and nature thereof (e.g. bank balance, savings account,
motor-car, valuables)
b) Taşõnõr mallar ve nitelikleri (örneğin banka ekstresi, mevduat hesabõ, araç,
değerli eşya)
-2-
6. List your financial commitments:
(a) Rent, mortgage and other charges
Mali yükümlülükleriniz
a) Kira, ipotek ve diğer ödemeler
(b) Loans and interest payable thereon
b) Kredi ve faizler
(c) Maintenance of dependants
c) Bakõmõndan sorumlu olduğunuz kişiler
(d) Any other financial obligations
d) Başka mali yükümlülükler
7. What contribution can you make towards your legal representation before the
European Court of Human Rights?
İnsan Haklarõ Mahkemesi önündeki başvurunuz ile ilgili olarak temsilinize nasõl
bir katkõda bulunabilirsiniz?
8. The name of the person whom you propose to assist you:
(see Rule 94 in conjunction with Rule 36 §§ 4 and 5 of the Rules of Court)
Sizi temsil edecek kişinin adõ (Bkz İç Tüzük, Madde 94 ve Madde 36, para. 4 ve 5)
I certify that the above information is correct and complete.
Yukarõda verdiğim bilgilerin doğruluğunu tasdik ederim.
Signed:
İmza
Dated:
Tarih
AVRUPA KONSEYİ
AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ
1 Ocak 2003 tarhinden itibaren geçerli
Hukuki Yardõm Miktarlarõ
A.
HARÇLAR
1-
Davanõn hazõrlanmasõ......................................................................330 Euro
2-
Mahkemenin istemi üzerine yazõlõ görüş vermek
a) esasa veya kabuledilebilirliğe ilişkin görüşler .....................295 Euro
b) mahkemenin istemi üzerine sunulan ek görüşler
(Esas veya Kabuledilebilirlik üzerine)...................................165 Euro
c) dostane çözüm ve hakkaniyete uygun tatminle ilgili
sunuşlar......................................................................................105 Euro
3-
Mahkeme nezdinde yapõlan duruşmalara ya da şahit dinleme oturumlarõna
katõlõm (hazõrlõklar dahil)................................................................ 300 Euro
4-
Dostane çözüm müzâkerelerine yardõmcõ olmak........................... 170 Euro
B.
MASRAFLAR
Normal Sekreterlik masraflarõ
(telefon, posta, fotokopi).....................................................................................60 Euro
(yukarõda gösterilen herhangi bir yekûn
için önceden yetki verilmesi gerekir)
Duruşma, tanõk dinleme oturumlarõ veya dostane çözüm müzâkereleri ile ilgili yapõlan
yolculuk ücretleri......................................................................................faturalara göre
Duruşma, tanõk dinleme oturumlarõ veya dostane çözüm müzâkereleri ile ilgili yapõlan
asgari tahsisatlar............................................................................................gün başõna
(Tur)
(02/01/2002)
Avrupa İnsan Haklarõ Mahkemesi’ne başvurmak isteyenler için
AÇIKLAMA
I. MAHKEME HANGİ İŞLERE BAKAR ?
1. Avrupa İnsan Haklarõ Mahkemesi, Avrupa İnsan Haklarõ Sözleşmesi ile güvence altõna alõnmõş olan
temel haklarõnõn çiğnenmesinden şikayetçi olan bireylerin başvurularõnõ belirli koşullar altõnda
değerlendiren bir uluslararasõ mahkemedir. Uluslararasõ bir antlaşma olan Avrupa İnsan Haklarõ
Sözleşmesi ile Avrupa devletlerinden bir çoğu, bireylerin bazõ temel haklarõna saygõ gösterme
yükümlülüğü altõna girmiştir. Bu haklar, Sözleşme’de ve sadece bazõ ülkelerce kabul edilmiş olan,
Sözleşme’ye Ek 1, 4 ve 6 ve 7 numaralõ Protokollerde gösterilmiştir. Mahkeme’ye başvuruda
bulunurken, ekte bulacağõnõz adõ geçen metinleri, ve bazõ devletlerin ilgili çekincelerini incelemeniz
tavsiye olunur.
2. Sözleşme’ye taraf bir devletçe, bu temel haklardan biri veya birkaçõnõn ihlalinden ötürü kendinizi
şahsen ve doğrudan mağdur olarak değerlendiriyorsanõz, Mahkeme’ye şikayette bulunabilirsiniz.
3. Mahkeme, ancak Sözleşme ve Ek Protokollerinde yer alan haklarõn ihlaline ilişkin şikayetleri
inceleyebilir. Mahkeme, ulusal yargõ organlarõna göre bir istinaf mahkemesi konumunda değildir ve
onlar tarafõndan verilen kararlarõ ne ortadan kaldõrabilir, ne de değiştirebilir. Mahkeme’nin şikâyet
konusu olan makam nezdinde, lehinize doğrudan bir müdahalede bulunma yetkisi de yoktur.
4. Mahkeme ancak Sözleşme’yi ve ilgili Protokolü onamõş (ekteki listeye bakõnõz) devletlere karşõ
yapõlan ve belirli bir tarihten sonraki olaylara ilişkin başvurularõ kabul eder. Bu tarih, şikâyet edilen
devlete, ve şikayetin hangi metin (bizzat Sözleşme ya da Ek Protokollerinden biri) ile güvence altõna
alõndõğõna göre değişir.
5. Mahkeme’ye ancak, bir kamu otoritesinin (Parlamento, idare, mahkeme vb) sorumluluk alanõna
giren işlemlerinden dolayõ şikâyette bulunabilirsiniz. Mahkeme özel kişi veya kuruluşlara karşõ
yapõlan şikâyetlere bakmaz.
6. Sözleşme’nin 35. maddesi 1. paragrafõ gereğince, Mahkeme’ye ancak iç hukuk yollarõ
tüketildikten ve nihai karar tarihinden itibaren altõ ay içinde başvurulabilir. Bu kabul edilirlik
koşullarõna uymayan bir başvuru Mahkeme tarafõndan incelenemez.
7. Bu nedenle, Mahkeme’ye başvurmadan önce ilgili devletin hukuk sisteminin sunduğu ve
şikayetinizin konusunu oluşturan duruma çözüm getirebilecek tüm hukuk yollarõnõ denemiş olmanõz
şarttõr. Aksi halde, bu yollarõn etkisiz kaldõğõnõ kanõtlamanõz gerekecektir. Dolayõsõyla önce, en yüksek
dereceli mahkemeye kadar tüm yetkili ulusal yargõ organlarõna başvurmanõz, ve onlar önünde
Mahkeme’ye sunmayõ düşündüğünüz şikayeti, en azõndan özü itibariyle dile getirmiş olmanõz
gereklidir.
8. İç hukuk yollarõ tüketilirken, ulusal mevzuatõn öngördüğü usule, ve özellikle de süreye ilişkin
kurallara uygun hareket edilmelidir. İç hukuk yollarõnõ tüketmek üzere yaptõğõnõz başvurular, size
yükletilebilecek bir kusurla, örneğin süre, görev veya usul yönünden reddedilirse, Mahkeme
başvurunuzu inceleyemeyecektir.
9. Bununla birlikte, bir mahkeme kararõndan, özellikle bir mahkumiyetten şikayetçi iseniz, olağan
kanun yollarõnõ kullandõktan sonra muhakemenin iadesi yoluna başvurmanõz şart değildir. Ayrõca, af
talebinde bulunmuş olmak, ya da yargõ dõşõ çözüm yolu aramak da gerekli değildir. Bu çerçevede
parlamentoya, devlet başkanõna, hükümete, bakanlõklara veya “ombudsman” lara sunulan dilekçeler,
kullanõlmasõ şart iç hukuk yolu niteliğinde sayõlmaz.
1/5
10. Yetkili en yüksek ulusal yargõ merciinin verdiği karardan itibaren Mahkeme’ye başvurmak için
altõ aylõk süreniz vardõr. Bu süre, muhakemenin iadesi, af ve veya herhangi bir başka mercie
yaptõğõnõz yargõ dõşõ çözüm talebinin reddinden itibaren değil, ulusal yargõ usulünün olağan akõşõnda
nihai kararõnõn size veya avukatõnõza tebliğinden itibaren işlemeye başlar.
11. Altõ aylõk süre Mahkeme’ye sunduğunuz, ve özet olarak da olsa şikayetinizin konusunu açõklõkla
dile getirdiğiniz ilk mektupla veya doldurulmuş başvuru formunun gönderilmesiyle kesilir. Sadece
bilgi isteyen bir mektup altõ aylõk süreyi kesmez.
II. MAHKEME’YE NASIL BAŞVURULUR ?
12. Mahkeme’nin resmi dilleri fransõzca ve ingilizcedir, ancak size daha kolay geliyorsa, Mahkeme
Yazõ İşleri Müdürlüğü’ne Sözleşme’yi imzalamõş devletlerin resmi dillerinde de yazabilirsiniz.
13. Mahkeme’ye faksla veya elektronik posta ile yapõlacak başvurular daha sonra posta ile
gönderilecek başvuru metniyle teyid edilmedikçe geçerli sayõlmayacaktõr. Şikayetinizi sözlü olarak
açõklamak için Strasbourg’a bizzat gelmenize gerek yoktur.
14. Başvurunuzla ilgili bütün yazõşmalar aşağõdaki adrese gönderilmelidir :
Monsieur le Greffier de la
Cour européenne des Droits de l’Homme
Conseil de l’Europe
F–67075 STRASBOURG CEDEX.
15. İlk mektubunuz veya başvuru formunuzun alõnmasõndan sonra, Mahkeme Yazõ İşleri Müdürlüğü
size cevabõnda, adõnõza geçici başvuru numarasõ taşõyan bir dosya açõldõğõnõ bildirecektir. Bu
numara, daha sonraki bütün yazõşmalarda yer almalõdõr. Daha sonra, sizden şikayetinize ilişkin
belge, bilgi veya tamamlayõcõ açõklamalar talep edilebilir. Bununla birlikte, Mahkeme Yazõ İşleri
Müdürlüğü şikayetçi olduğunuz devletin yürürlükteki hukuku hakkõnda bilgi veremeyeceği gibi, ulusal
hukukun yorumu ve uygulanmasõna ilişkin hukuki mütalaada da bulunamaz.
16. Mahkeme Yazõ İşleri Müdürlüğü ile yazõşmalarõnõzda sizden istenenleri zamanõnda ve tam
olarak yerine getirmeniz yararõnõza olacaktõr. Yanõt vermemeniz veya her türlü gecikme dosyanõzõn
incelenmesinin devamõ ile ilgili iradenizi sürdürmediğiniz değerlendirmesine yol açabilir. Dolayõsõyla,
size gönderilen başvuru formunu bir yõl içinde doldurup geri göndermezseniz, ya da Mahkeme Yazõ
İşleri Müdürlüğü’nün size gönderdiği mektuplara zamanõnda ve gerektiği gibi cevap vermezseniz,
geçici başvuru dosyanõz yok edilecektir.
17. Eğer şikayetlerinizin Sözleşme veya Ek Protokoller ile güvence altõna alõnan haklarla ilgili
olduğunu ve yukarõda sayõlan koşullarõ yerine getirdiğinizi düşünüyorsanõz, başvuru formunu özenle
ve okunaklõ bir biçimde doldurarak, en geç altõ hafta içinde Mahkeme Yazõ İşleri Müdürlüğü’ne
gönderiniz.
18. Mahkeme İç Tüzüğü’nün 47. maddesi gereğince başvuru formu aşağõda belirtilenleri
kapsamalõdõr :
a. Şikâyetlerinizin, ve dayandõklarõ olaylarõn özeti,
b. Sözleşme ile güvence altõna alõnan haklarõnõzdan hangilerinin ïhlal edildiğini düşündüğünüz
konusunda açõklama,
c. İç hukuk yollarõnõ tüketmek için hangi makamlara başvurduğunuz konusunda bilgi,
d. Şikâyet konusu olayla ilgili olarak kamusal mercilerce verilmiş kararlarõn bir listesi. Bu listede,
ilgili kararlarõn tarihi, kõsa özeti, kararõ alan makamõn adõ da yer almalõdõr. Mektubunuza bu kararlarõn
2/5
birer kopyasõ eklenmelidir. (Gönderdiğiniz belgeler size iade edilmeyeceğinden, belgelerin asõllarõnõ
değil, yalnõzca suretlerini göndermeniz rica olunur).
19. Mahkeme İç Tüzüğü’nün 45. maddesine göre, başvuru formu bizzat tarafõnõzdan veya temsilciniz
tarafõndan imzalanmõş olmalõdõr.
20. Kimliğinizin açõklanmasõnõ istemiyorsanõz, bunu belirtmeniz ve yargõlamanõn aleniyeti ilkesinin
istisnasõ niteliği taşõyan bu talebi gerekçelendirmeniz gereklidir. Mahkeme kimliğin saklõ tutulmasõ
taleplerini istisnai durumlarda ve ancak gerekçesini haklõ bulursa kabul edebilir.
21. Mahkeme’ye bir avukat veya temsilci aracõlõğõyla başvurmak isterseniz, başvuru formuna ek
olarak bir yetki belgesi sunmanõz gereklidir. Bir tüzel kişiyi (şirket, dernek vb) veya bir grup bireyi
temsil eden kişi, yasal temsilcilik sõfatõnõ kanõtlamalõdõr. İlk başvurunun yapõlmasõ sõrasõnda
temsilcinizin mutlaka avukat olmasõ gerekmez. Ancak, özel muafiyet durumlarõ hariç, usulün ileri
aşamalarõnda başvurucu, Sözleşme’yi imzalamõş devletlerde avukatlõk mesleğini icra ile
yetkilendirilmiş bir kişi tarafõndan temsil edilmelidir. Avukatõn Mahkeme’nin resmi dillerinden birini
(ingilizce ve fransõzca) en azõndan anlama düzeyinde kullanabilmesi gereklidir.
22. Mahkeme başvurunuzun hazõrlanmasõ amacõyla avukat tutmanõz için adli yardõm sağlamaz.
Mahkeme önündeki usulün ileri aşamalarõnda (başvurunun davalõ hükümete yazõlõ görüş alõnmasõ
amacõyla iletilmesi kararõ) avukat tutmak için maddî imkânõnõz yoksa ve Mahkeme davanõzõn
görülebilmesi için gerekli buluyorsa, adli yardõmdan yararlanabilirsiniz.
23. Mahkeme’de başvurular ücretsiz incelenmekte olup, dosyanõzõn gidişatõ ile ilgili bilgiler size Yazõ
İşleri Müdürlüğü tarafõndan bildirilecektir. Usul, en azõndan başlangõçta yazõlõdõr ve bu nedenle
Mahkeme’ye bizzat gelmeniz gerekmemektedir.
3/5
(Tur)
(15.01.2003)
İMZA TARİHLERİ
SÖZLEŞME
PROTOKOL
No. 1
PROTOKOL
No. 4
Almanya
05.12.1952
13.02.1957
01.06.1968
05.07.1989
-
Andorra
22.01.1996
-
-
22.01.1996
-
Arnavutluk
02.10.1996
02.10.1996
02.10.1996
21.09.2000
02.10.1996
Avusturya
03.09.1958
03.09.1958
18.09.1969
05.01.1984
14.05.1986
Azerbaycan
15.04.2002
15.04.2002
15.04.2002
15.04.2002
15.04.2002
Belçika
14.06.1955
14.06.1955
21.09.1970
10.12.1998
-
Bosna Hersek
12.07.2002
12.07.2002
12.07.2002
12.07.2002
12.07.2002
Bulgaristan
07.09.1992
07.09.1992
04.11.2000
29.09.1999
04.11.2000
Çek Cumhuriyeti
18.03.1992
18.03.1992
18.03.1992
18.03.1992
18.03.1992
Danimarka
13.04.1953
13.04.1953
30.09.1964
01.12.1983
18.08.1988
Ermenistan
26.04.200
26.04.200
26.04.200
Estonya
16.04.1996
16.04.1996
16.04.1996
17.04.1998
16.04.1996
Finlandiya
10.05.1990
10.05.1990
10.05.1990
10.05.1990
10.05.1990
Fransa
03.05.1974
03.05.1974
03.05.1974
17.02.1986
17.02.1986
Gürcistan
20.05.1999
07.06.02
13.04.2000
13.04.2000
13.04.2000
Hõrvatistan
05.11.1997
05.11.1997
05.11.1997
05.11.1997
05.11.1997
Hollanda
31.08.1954
31.08.1954
23.06.1982
25.04.1986
-
İngiltere
08.03.1951
03.11.1952
-
20.05.1999
-
İrlanda
25.02.1953
25.02.1953
29.10.1968
24.06.1994
03.08.2001
İspanya
04.10.1979
27.11.1990
-
14.01.1985
-
İsveç
04.02.1952
22.06.1953
13.06.1964
09.02.1984
08.11.1985
İsviçre
28.11.1974
-
-
13.10.1987
24.02.1988
İtalya
26.10.1955
26.10.1955
27.05.1982
29.12.1988
07.11.1991
İzlanda
29.06.1953
29.06.1953
16.11.1967
22.05.1987
22.05.1987
Kõbrõs
06.10.1962
06.10.1962
03.10.1989
19.01.2000
-
Letonya
27.06.1997
27.06.1997
27.06.1997
07.05.1999
27.06.1997
Lihtenştayn
08.09.1982
14.11.1995
-
15.11.1990
-
Litvanya
20.06.1995
24.05.1996
20.06.1995
08.07.1999
20.06.1995
Lüksemburg
03.09.1953
03.09.1953
02.05.1968
19.02.1985
19.04.1989
Macaristan
05.11.1992
05.11.1992
05.11.1992
05.11.1992
05.11.1992
Makedonya
10.04.1997
10.04.1997
10.04.1997
10.04.1997
10.04.1997
Malta
23.01.1967
23.01.1967
05.06.02
26.03.1991
15.01.2003
Moldova
12.09.1997
12.09.1997
12.09.1997
12.09.1997
12.09.1997
Norveç
15.01.1952
18.12.1952
12.06.1964
25.10.1988
25.10.1988
Polonya
19.01.1993
10.10.1994
10.10.1994
30.10.2000
04.12.2002
Portekiz
09.11.1978
09.11.1978
09.11.1978
02.10.1986
-
Romanya
20.06.1994
20.06.1994
20.06.1994
20.06.1994
20.06.1994
Rusya
05.05.1998
05.05.1998
05.05.1998
-
05.05.1998
San Marino
22.03.1989
22.03.1989
22.03.1989
22.03.1989
22.03.1989
Slovak Cumhuriyeti
18.03.1992
18.03.1992
18.03.1992
18.03.1992
18.03.1992
Slovenya
28.06.1994
28.06.1994
28.06.1994
28.06.1994
28.06.1994
Türkiye
18.05.1954
18.05.1954
-
-
-
Ukrayna
11.09.1997
11.09.1997
11.09.1997
04.04.2000
11.07.1997
Yunanistan
28.11.1974
28.11.1974
-
08.09.1998
29.10.1987
DEVLET
4/5
PROTOKOL
No. 6
PROTOKOL
No. 7
26.04.200
Sözleşme ve Ek Protokol No. 1 ile İlgili Çekinceler
27. Türkiye
“Sözleşme ve Ek Protokol incelenmiş, Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafõndan 10 Mart 1954
tarihinde oylanan 6366 sayõlõ Kanun hükümleri gereğince, Ek Protokol’ün ikinci maddesine konulan
çekince saklõ kalmak üzere kabul edilmiştir”.
6366 sayõlõ Kanun’un 3. maddesi:
“Ek Protokol’ün 2. maddesi, 3 Mart 1924 tarihli, 430 sayõlõ Tevhid-i Tedrisat Kanunu hükümlerine
halel getirmez”.
5/5
DAİRELERİN OLUŞUMU
DAİRE
DAİRE
DAİRE
DAİRE
I
II
III
IV
Başkan
M. C.L. Rozakis
M. J.-P. Costa
M. G. Ress
Sir Nicolas
Bratza
Başkan
Yardõmcõsõ
Mr P. Lorenzen
M. A.B. Baka
M. I. Cabral
Barreto
M. M.
Pellonpää
M. G. Bonello
M. L. Wildhaber
M. L. Caflisch
Mme E. Palm
Mme F. Tulkens
M. Gaukur
Jörundsson
M. P. Kuris
Mme V.
Straznicka
Mme N. Vajic
M. L. Loucaides
M. R. Türmen
M. M.
Fischbach
M. E. Levits
M. C. Birsan
M. B. Zupancic
M. J. Casadevall
Mme S.
Botoucharova
M. K. Jungwiert
M. J. Hedigan
M. R. Maruste
M. A. Kovler
M. H. Butkevych
Mme
M. TsatsaNikolovska
M. S.
Pavlovschi
M. V.
Zagrebelsky
Mme W.
Thomassen
Mme H.S. Greve
M. L. Garlicki
Mme E. Steiner
M. M.
Ugrekhelidze
M. K. Traja
M.
J. Borrego
Borrego
Mme A. Mularoni
Mme A.
Gyulumyan
Daire Kayõt
Memuru
M. E. Fribergh
Mme S. Dollé
M. V. Berger
M. M. O’Boyle
Daire Kayõt
Memuru
Yardõmcõsõ
M. S. Nielsen
M. L. Early
M. M. Villiger
Mme F. ElensPassos
2.6.2003
MAHKEMENİN OLUŞUMU1
Öncelik sõrasõna göre
M. Luzius WILDHABER, Başkan (İsviçre)
M. Christos ROZAKIS, Başkan Yardõmcõsõ (Yunanistan)
M. Jean-Paul COSTA, Başkan Yardõmcõsõ (Fransa)
M. Georg RESS, Daire Başkanõ (Almanya)
Sir Nicolas BRATZA, Daire Başkanõ (İngiltere)
M. Gaukur JÖRUNDSSON (İzlanda)
M. Giovanni BONELLO (Malta)
Mme Elisabeth PALM (İsveç)2
M. Lucius CAFLISCH (İsviçre)3
M. Loukis LOUCAIDES (Kõbrõs)
M. Pranas KŪRIS (Litvanya)
M. Ireneu CABRAL BARRETO (Portekiz)
M. Riza TÜRMEN (Türkiye)
Mme Françoise TULKENS (Belçika)
Mme Viera STRÁŽNICKÁ (Slovakya)
M. Corneliu BÎRSAN (Romanya)
M. Peer LORENZEN (Danimarka)
M. Karel JUNGWIERT (Çek Cumhuriyeti)
M. Marc FISCHBACH (Lüksemburg)
M. Volodymyr BUTKEVYCH (Ukrayna)
M. Josep CASADEVALL (Andora)
M. Boštjan ZUPANČIČ (Slovenya)
Mme Nina VAJIĆ (Hõrvatistan)
M. John HEDIGAN (İrlanda Cumhuriyeti)
Mme Wilhelmina THOMASSEN (Hollanda)
M. Matti PELLONPÄÄ (Finlandiya)
Mme Margarita TSATSA-NIKOLOVSKA (Eski Yugoslavya Cumhuriyeti Makedon vatandaşõ)
Mme Hanne Sophie GREVE (Norveç)
M. András BAKA (Macaristan)
M. Rait MARUSTE (Estonya)
M. Egils LEVITS (Letonya)
M. Kristaq TRAJA (Arnavutluk)
Mme Snejana BOTOUCHAROVA (Bulgaristan)
M. Mindia UGREKHELIDZE (Gürcistan)
M. Anatoly KOVLER (Rusya)
M. Vladimiro ZAGREBELSKY (Italya)
Mme Antonella MULARONI (San Marino)
Mme Elisabeth STEINER (Avusturya)
M. Stanislav PAVLOVSCHI (Moldova)
M. Lech GARLICKI (Polonya)
M. Javier BORREGO BORREGO (İspanya)
[Mme Elisabet FURA-SANDSTRÖM (İsveç)]
Mme Alvina GYULUMYAN (Ermenistan)
M. Khanlar HAJIYEV (Azerbaycan)
M. Paul MAHONEY, Kayõt Memuru (İngiltere)
M. Erik FRIBERGH, Kayõt Memuru Yardõmcõsõ (İsveç)
__________
1
Bosna-Hersek’i temsilen görev yapacak hakimin yeri şuanda boş durumdadõr.
2.
Hakim Palm, 2 Nisan 2003 tarihinde yerine başkan olarak seçilen Hakim Elisabet Fura-Sandström, görevi
devralana kadar yerini koruyacaktõr.
3
Liechtenstein.adõna hakim olarak seçilmiştir.
Kürt İnsan Haklarõ Projesi’ne Mali Destek Veren Kuruluşlar
Kürt İnsan Haklarõ Projesi çalõşmalarõna verdikleri mali desteklerden dolayõ aşağõda
isimleri yazõlõ kurumlara şükranlarõnõ sunar;
Bishop’s Commission for MISEREOR (Almanya)
The John Merck Fund (ABD)
The Community Fund (Birleşik Krallõk)
Joel Joffe Charitable Trust
Ajahma Trust
Allan and Nesta Ferguson Trust
The Ruben and Elisabeth Rausing Trust (Brileşik Krallõk)
The Bromley Trust (Birleşik Krallõk)
Norwegian Ministry of Foreign Affairs (Norveç)
The Avenue Charitable Trust (Birleşik Krallõk)
Stichting Cizira Botan (Hollanda)
ACAT Suisse – Action des Chrétiens pour I’Abolition de la Torture (İsviçre)
UNISON (Birleşik Krallõk)
Finnish Ministry of Foreign Affairs (Finlandiya)
The Netherlands Ministry of Foreign Affairs (Hollanda)
The World Organisation Against Torture [OMCT] (İsviçre)
Oakdale Trust
The Sycamore Charitable Trust