Faşist İtalya'nın Haziran 1940'da II. Dünya Savaşına girişi savaşı İtalya'nın, Libya dahil kolonilerinin olduğu Akdeniz ve Kuzey Afrika'ya kadar genişletti. İngiliz Uluslar Topluluğu kuvvetleri 1941 başlarında Mısır'dan ilerleyerek Libya liman şehri Tobruk'u ele geçirdi ve 130.000 İtalyan askerini esir aldı. Buna karşılık olarak Hitler General (daha sonra Mareşal) Erwin Rommel'i (1891-1944) zırhlı birliklerle -Afrika Korps- faşist müttefikini kurtarmak için Kuzey Afrika'ya gönderdi. Rommel kısa sürede Britanyalıları geri sürdü ve Tobruk'u kuşatma altına aldı. Bu esnada Sicilya'da bulunan Alman savaş uçakları İngiliz deniz taşımacılığını hedef aldı ve hayati öneme sahip Malta'daki Britanya deniz üssünü bombalamaya başladı.
İtalyan ordusu ayrıca 1940'ta Yunanistan'ı işgal etmeye çalıştı, ancak bir kez daha Almanlar devreye girmek zorunda kaldı. Mihver devletleri nisan ayında Yugoslavya'yı işgal ederek hızla yendi ve faşist Ustase hareketinin yönetiminde bağımsız bir Hırvatistan kurarak parçaladı.
Alman birlikleri güneye doğru baskısını sürdürerek Yunanistan'ı hızla bozguna uğrattı. İngiliz Uluslar Topluluğu kuvvetleri savunmaya çalışmakla birlikte, Yunanistan'ın Girit Adası paraşütlü birliklerin ilk saldırısından sonra Almanların eline geçti.
Hitler'in Barbarossa Harekatı ve Leningrad hezimeti
Hitler için Akdeniz sadece küçük bir şovdu. Sovyetler Birliğinin işgali için kod adı Barbarossa Harekatı olan işgal hazırlıkları çoktan devreye sokulmuştu. Nazilerin niyeti soykırıma yönelikti. Hitler generallerinden "bir yok etme savaşı" planlamalarını istedi. Einsatzgruppen adı verilen Özel SS ölüm mangaları orduların peşinden gelerek işgal edilen topraklardaki komünistleri ve Yahudileri öldürmekle görevliydi. Nazi idarecileri Almanya için gıda temini bakımından 30 milyon Sovyet vatandaşının öldürülmesi gerektiğini hesapladılar.
22 Haziranda başlatılan Barbarossa Harekatı muazzam bir savaş mücadelesiydi. Hitler 1 milyonu Mihver devletlerinden olmak üzere 4 milyondan fazla asker toplamıştı Başlangıçta işgal karşı konulmaz bir başarı haline geldi. Bir dizi kuşatma harekatıyla 3 milyona yakın Sovyet askeri esir alındı. İşgalciler Leningrad'ın kapılarına kadar gelerek Moskova'ya doğru saldırıya geçtiler. Ancak Mihver ilerleyişi sonbahar yağmurlarıyla yavaşladı ve en sonunda karlarda durakladı. Sovyetler şiddetli, çoğu zaman da intiharı göze alan karşı saldırılar başlatarak düşmanı Moskova'nın dış mahallelerinden sürdüler. Almanya ilk defa, parlak bir zafer kazanamadı.
Baltık cumhuriyetleri (Estonya, Letonya, Litvanya) Belarus ve Ukranya'da nüfusun büyük kısmı başlangıçta Stalin'in yönetiminden kurtaran Almanları memnuniyetler karşıladı. Ancak Nazi yönetiminin zalimliğini gördükten sonra pek azı coşkularını koruyabildi. Alman ve Fin güçleri tarafından kuşatmaya alınan Leningrad'da, çoğunluğu açlıktan olmak üzere binlerce kişi hergün yaşamını yitirdi. Mihver devletlerinin eline düşen savaş esirlerinin neredeyse tümü infaz edilerek veya açlık ve ihmalden kaynaklı hayatını kaybetti.
Savaşta en çok ıstırap çekenlerse Yahudilerdi. Ukranya'nın başkenti Kiev yakınlarındaki Babi Yar şehrinde 30.000 Yahudi iki gün içinde öldürüldü. Naziler Polonya'nın Chelmno şehrindeki yok etmek merkezindeki gaz odalarında da Yahudileri sistemli şekilde öldürmeye başladı.
Rudolf Hess'in yakalanması, Atlantik Muharebesi
Britanya 1941 boyunca Hitler'in yardımcısı Rudolf Hess'in (1897-1987) garip barış önerisini reddererek savaşmayı sürdürdü. Britanya hükümetini Almanya'yla bir ittifaka girmeye ikna edebileceğine emin olan Hess 10 Mayısta İskoçya'nın kırsal bölgesine paraşütle indi. Tutuklandı ve hayatının geri kalanını hapiste geçirdi.
Britanya'ya savaşın bu aşamasında başlıca tehdit ülkenin deniz yoluyla gelen gıda ve savaş malzemesi hatlarını kesmeyi amaçlayan Almanya'nın başlattığı Atlantik Muharebesinden geldi. Mayıs ayında Alman savaş gemisi Bismark Atlantik'e çıktı. Kraliyet donanması savaş kruvazörü HMS Hood'u batırdıktan sonra Bismark'ın izi bulundu. Swordfish uçaklarından atılan bombalarla durduruldu ve ardından Britanya savaş gemilerince batırıldı.
Britanya ve Kanada donanmaları ticaret filolarını Alman denizaltılarına karşı korumakta ise pek başarılı değillerdi ve kayıplar kısa sürede büyümeye başladı. Britanya halkı bu durumu azalan gıda oranlarında hissetti.
Britanya Başbakanı Winston Churchill Sovyet komünizminden hiçbir şekilde hoşlanmamasına rağmen Sovyetler Birliğiyle ittifaka girmekte tereddüt etmedi. Ancak Britanya için ABD'nin savaşa girmesi gerçekten önemliydi.
Atlantik Şartı, Pearl Harbor saldırısı,
Başkan Roosevelt tarafsızlık oyunu oynamadı. Mart ayında çıkarılan Ödünç Verme-Kiralama Yasasıyla ABD hükümeti tarafından bedeli ödenen askeri teçhizatın Britanya'ya sağlanması uygulamasını başlattı. Amerikan tersaneleri ve fabrikalarıyla bol ve yüksek maaşlı iş bulan ABD işçileri bu uygulamalardan yarar sağladı. Yılın ilerleyen döneminde ABD tarafından bedelsiz askeri yardım Sovyetler Birliğine kadar genişletildi.
Roosevelt ağustos ayında Kanada'nın Newfoundland bölgesindeki Placentia Körfezinde Churchill'le buluştu. Toplantıda liberal demokratik ilkeleri içeren ortak bir savaş hedefleri bildirgesi olan Atlantik Şartı hakkında mutabakata vardılar. Amerikan gemileri esasen Doğu Atlantik'teki konvoylara eşlik etmekteydi ve ekim ayında bir ABD destroyeri bir Alman torpidosuyla batırıldı, fakat Roosevelt savaş ilanı için yeterli kamuoyu desteğine sahip olmadığını düşünüyordu.
Roosevelt'in açmazı Japonlar tarafından çözüldü. ABD Japonların Asya'da yayılmasına karşı olmuş ve Japon birliklerinin Fransız Çinhindi'ne girişinden sonra temmuzda Roosevelt bu ülkeye petrol ambargosu koymuştu. Japonya bütünüyle ithal petrole bağımlı olduğundan askeri ihtiraslarını terk etmek ya da ABD'yle savaşmak arasında kaldı.
Amiral Isoroku Yamamoto'nun hazırladığı bir planı izleyen Japon uçak gemileri 7 Aralıkta Hawaii'deki ABD deniz üssü Pearl Harbor'a sürpriz bir saldırı gerçekleştirdi. Baskında sırasında 18 savaş gemisi batırıldı veya hasar gördü, 300 civarında uçak imha edilerek ABD Pasifik filosuna ciddi bir zarar verildi. Diğer Japon birlikleri de Filipinler ve İngiliz kolonisini Malaya'yı işgal etti.
Pearl Harbor baskınının şoku Amerika halkının Japonya'yla savaş için desteğini sağlamakla birlikte, Almanya için aynı durum söz konusu değildi. Hitler Churchill ve Roosevelt'i rahatlatarak Japon müttefiklerini desteklemek için ABD'ye savaş ilan etmeyi tercih etti. Aynı yıl Arcadia Konferasında Britanya ve ABD önceliği Almanları yenmek olan askeri bir strateji kabul etti.
Kronolojik özet
- 20 Ocak 1941 / Roosevelt üçüncü dönem ABD başkanlığı görevine başladı
- 22 Ocak 1941 / İngiliz birlikleri Libya limanı Tobruk'u İtalyanlardan aldı
- 7 Şubat 1941 / İtalyanlar İngilizler tarafından Libya Beda Fomm'da yenilgiye uğratıldı
- 12 Şubat 1941 / Rommel Afrika Korps birliklerinin komutasını almak üzere Kuzey Afrika'ya geldi
- 1 Mart 1941 / Bulgaristan Mihver güçlerine katıldı
- 11 Mart 1941 / Başkan Roosevelt Britanya'ya silah temin etmek için Ödünç Verme-Kiralama Yasasını imzaladı
- 6 Nisan 1941 / Alman, İtalyan ve Bulgar birlikleri Yugoslavya ve Yunanistan'ı işgal etti
- 10 Nisan 1941 / Rommel, Tobruk'ta İngiliz Uluslar Topluluğu birliklerini kuşattı
- 17 Nisan 1941 / Yugoslavya Mihver güçlerine teslim oldu
- 27 Nisan 1941 / Yunanistan Mihver güçlerine teslim oldu
- 1 Mayıs 1941 / Orson Welles filmi Citizen Kane New York'ta gösterime girdi
- 2 Mayıs 1941 / Britanya Mihver yanlısı hükümeti devirmek için Irak'ı işgal etti
- 5 Mayıs 1941 / İtalyanlardan kurtulan İmparator Halle Selasiye Etiyopya'ya döndü
- 10 Mayıs 1941 / Hitler'in yardımcısı Rudolf Hess uçakla İskoçya'ya geldi
- 20 Mayıs 1941 / Alman birlikleri Girit'in havadan istilasına girişti
- 27 Mayıs 1941 / Alman savaş gemisi Bismarck Atlantik'te batırıldı
- 8 Haziran 1941 / Müttefik kuvvetleri Vichy Fransa'sının elindeki Suriye ve Lübnan'ı işgal etti
- 22 Haziran 1941 / Almanya ve mihverleri Barbarossa harekatıyla Sovyetler Birliğini işgal etti
- 29 Haziran 1941 / Sovyet birlikleri Minsk'te yenilgiye uğrayarak 400.000 kişi kaybetti
- 7 Temmuz 1941 / ABD İzlanda'nın savunulması sorumluluğunu Britanya'dan devraldı
- 14 Temmuz 1941 / Japon birlikleri Fransız Çinhindi'ne girdi
- 1 Ağustos 1941 / ABD Japonya'ya petrol satışı ambargosu getirdi
- 5 Ağustos 1941 / Sovyetleri işgal eden Mihver güçleri Smolensk'i aldı
- 9 Ağustos 1941 / Roosevelt ve Churchill savaş amaçlarına ilişkin bir beyanat olan Atlantik Şartını imzaladı
- 26 Ağustos 1941 / Britanya ve Sovyet güçleri İran'ı işgal etti
- 8 Eylül 1941 / Mihver güçleri Leningrad'ın kuşatılmasını tamamladı
- 16 Eylül 1941 / Britanya ve Sovyetler İran hükümdarı Rıza Şah'ı oğlunun lehine tahttan ayrılmaya zorladı
- 19 Eylül 1941 / Mihver işgalcileri Ukrayna'nın başkenti Kiev'i ele geçirdi
- 29-30 Eylül 1941 / 30.000'in üzerinde Yahudi Kiev yakınındaki Babi Yar'da Almanlar tarafından katledildi
- 2 Ekim 1941 / Mihver kuvvetleri Tayfun Harekatını başlattı
- 18 Ekim 1941 / General Tojo Hideki Japonya başbakanı oldu
- 30 Ekim 1941 / ABD Ödünç verme ve kiralama yardımı Sovyetler Birliğine kadar genişledi
- 18 Kasım 1941 / Britanya Sekizinci Ordusu Tobruk'u "kurtarmak" için Haçlı Harekatına başladı
- 6 Aralık 1941 / Sovyet kuvvetleri Moskova cephesinde büyük bir karşı saldırı başlattı
- 7 Aralık 1941 / Japon deniz uçakları Hawaii'de Pearl Harbor limanındaki ABD deniz üssüne saldırdı
- 10 Aralık 1941 / Britanya savaş gemileri Prince of Wales ve Repulse Japonlar tarafından batırıldı
- 22 Aralık 1941 / ABD ve Britanya'nın ortak bir stratejide uzlaştıkları Arcadia Konferansı Washinton'da başlar
- 25 Aralık 1941 / Britanya kolonisi Hong Kong Japonlara teslim oldu