Gebelik dönemindeki diyabet, gestasyonel diyabet (GDM) ve pregestasyonel diyabet (Tip 1 DM, Tip 2 DM) olarak ikiye ayrılır.
1. Gestasyonel Diyabetes Mellitus (GDM)
Gebelik diyabeti olarak da adlandırılan GDM İlk kez gebelikte tanısı konulan ya da gebelik sırasında ortaya çıkan yüksek kan şekeri seviyesinin geliştiği bir diyabet türüdür.Tanı için öncelikle risk grubu belirlenir.
Düşük Risk Grubu
Gebenin düşük risk grubunda sayılması için aşağıdaki kriterlerin hepsinin geçerli olması gerekir. Seçici tarama kriterlerine göre; diyabet açısından düşük risk var ise rutin tarama önerilmemektedir
- Yirmi beş yaşın altındaki,
- kötü obstetrik (doğum ve doğum sonrası) öyküsü olmayan,
- yüksek riskli etnik grupta olmayan,
- normal kilodaki,
- birinci derece akrabalarında Tip II diyabet olmayan,
- bozulmuş glikoz toleransı (Açlık kan şekerinin 100mg/dL ile 126mg/dL arasında olması) öyküsü olmayan gebeler.
Orta Risk Grubu
Aşağıdaki kriterlerden biri ya da bir kaçı bulunan gebeler orta risk grubundadır.
- Yirmi beş yaşın üstü
- kötü obstetrik (doğum ve doğum sonrası) öyküsü olan
- normal kiloda olmayan
- birinci derece akrabalarında Tip II diyabet olan
- bozulmuş glikoz toleransı (Açlık kan şekerinin 100mg/dL ile 126mg/dL arasında olması) öyküsü olması
Bu grup yüksek veya düşük risk durumuna girmeyen kadınlardan oluşur. Bu durumda 24–28. haftalarda 50 g glikoz yükleme testi yapılır ve pozitif ise 75 g ya da 100 g üç saatlik oral glikoz tolerans testi (OGTT) yapılır.
Yüksek Risk Grubu
Aşağıdaki kriterlerden bir kaçı bulunan gebeler yüksek risk grubundadır.
- Belirgin obezitesi,
- Glikozüri (idrarda şeker bulunması)
- ailesinde tip II DM,
- önceki gebeliğinde gebelik diyabeti (GDM) olan veya glikozürisi olan gebeler
Açlık kan şekeri 126 mg/dl ve üstü, veya tokluk kan şekeri 200 mg/dl ve üstü olarak ölçülen bu gruptaki kadınlar gebelik diyabeti kriterlerini doldurur. Bu risk grubundaki kadınlara 75 g ya da 100 g oral glikoz testi OGTT’nin en yakın zamanda yapılması gerekir. İlk test normal ise 24-28. haftalar arasında tekrar edilir.
Anne adayına yapılacak şeker yükleme testi esnasında aşırı fiziksel aktivitenin yapılmaması ve bu süreçte herhangi bir şey yenmemesi gerekir. Bunlar şeker yükleme testinin doğru sonuç vermesi açısından önemlidir.
2. Pregestasyonel Diabetes Mellitus (PGDM)
Gebelikten önce var olan diyabete Pregestasyonel Diabetes Mellitus denir. Diyabeti olan kadının gebe kalmadan önce kan glikoz seviyesinin kontrolünün iyi yapılmış olması çok önemlidir İyi yönetilmemiş diyabet hem anne hem de bebek için hayatı tehdit eden önemli komplikasyonlara neden olabilmektedir.
Tedavi Olunmazsa Görülebilecek Komplikasyonlar:
Annede;
- İri bebek doğumuna bağlı derin doğum yırtıkları ve buna bağlı kanamalar,
- İri bebek nedeniyle sezeryan doğum zorunluluğu,
- Amnios suyu fazlalığına bağlı erken doğum,
- Annede tekrarlayan idrar yolları ve vajinal enfeksiyonlar,
- Yüksek tansiyon,
- Kalıcı şeker hastalığı riski yüksektir.
Bebekte;
- Düşük kan şekeri (hipoglisemi),
- Sarılık,
- Yüksek kırmızı kan hücresi kütlesi (polisitemi)
- Kanda düşük kalsiyum (hipokalsemi) ve düşük magnezyum (hipomagnezemi) riski yüksektir.
- Tedavi edilmemiş GDM olgunlaşmayı engeller, yetersiz akciğer olgunlaşması nedeniyle solunum anomalileri gelişebilir.
TEDAVİ
Gebelik şekerini önlemek için sağlıklı bir kiloyu korumalı ve hamilelikten önce düzenli egzersiz yapılmalıdır. Çoğu kadın kan şekerini diyet ve egzersizle yönetebilmektedir. Risk grubundakilere parmak kan şekeri ölçümü genellikle günde dört kez önerilir.
Gebelik şekeri olması halinde anne adaylarına normal şeker hastaları gibi ağızdan alınacak şeker ilaçları verilmez. Bunun yerine diyet ve egzersiz uygulamaları planlanır. Doktorun ve diyetisyenin birlikte hazırladığı, gebelik durumuna uygun diyet programıyla anne adayının beslenmesi sağlanır. Bu beslenme listesinde çikolata, dondurma, şerbetle hazırlanan tatlılar, beyaz undan yapılmış yiyecekler yer almaz.
Gebelik şekeri diyetle kontrol altına alınamazsa insülin tedavisine başlanır.
Son yıllarda gebelerin GDM taraması için OGTT yaptırma oranları düşmektedir. Bunun başlıca nedenleri arasında sosyal medya ve TV programlarında var olan bilgi kirliliği ve gebelerin sağlık personeli tarafından yeterince bilgilendirilmemesi gösterilebilir. Bu nedenle sağlık bakımını sağlayan tüm paydaşlar tarafından gebelik öncesi dönemden başlayarak gebelik esnasında halkın yanlış bilgi edinmesinin önüne geçecek doğru bilgi aktaran programlar ortaya koymalı ve bu konudaki bilgi kirliliğinin önüne geçilmelidir.