Kanser Hastalarında Anemi: Nedenleri, Belirtileri ve Tedavisi
Anemi; kırmızı kan hücrelerinin anormal derecede düşük bir seviyede olması ile ortaya çıkan bir hastalıktır. Vücut yeterince kan yapmadığında, kan kaybettiğinde ya da kırmızı kan hücreleri tahrip olduğu zaman ortaya çıkar. Anemi, kanser olan kişilerde sık görülür. Özellikle kemoterapi alan bireylerde ortaya çıkan kanser tedavisi yan etkilerinden biridir.
Kırmızı kan hücreleri; vücudun tüm bölümlerine oksijen taşıyan demir proteini olan hemoglobin içerir. Kırmızı kan hücreleri seviyesi çok düşük olduğu takdirde, vücut parçaları yeterli oksijen alamaz ve düzgün çalışamaz. Anemi olan çoğu kişi kendini yorgun ve bitkin hisseder. Anemi ile ilişkili yorgunluk, sıklıkla bir kişinin yaşam kalitesini ve aynı zamanda kanser ve tedavi yan etkileri ile başa çıkma yeteneğini düşürür.
Belirti ve Bulgular
Yan etkileri giderici ayrıca semptom yönetimi olarak da adlandırılan palyatif bakım veya destekleyici bakım, kanser tedavisi ve bakımının önemli bir parçasıdır. Herhangi bir yeni belirti ile karşılaşırsanız ya da semptomlarda değişiklik olması durumunda sağlık ekibi ile mutlaka konuşun.
Anemi olan kişiler bu belirtilerin bazıları ile karşılaşabilirler:
- Yorgunluk
- Kas güçsüzlüğü
- Hızlı ya da düzensiz kalp atışı ve ara sıra göğüs ağrısı
- Nefes alma zorluğu veya nefes darlığı
- Baş dönmesi veya bayılma
- Solgun cilt ve dudaklar
- Baş ağrısı
- Konsantrasyon güçlüğü
- Uykusuzluk
- Kanama sorunları
Nedenleri:
Kırmızı kan hücreleri kemik iliğinde (büyük kemiklerin içinde bulunan yumuşak, süngerimsi doku) yapılır. Böbreklerde yapılan “eritropoietin” adlı bir hormonun daha fazla kırmızı kan hücresi yapmasını vücut söyler. Bu nedenle, böbrek veya kemik iliğinde herhangi bir hasar anemiye neden olabilir.
- Kemoterapi, anemi nedenlerinden biridir. Çoğu zaman kemik iliğinde kemoterapinin etkisi geçicidir ve kemoterapi tamamlandıktan birkaç ay sonra anemiyi artıracaktır. Bazen, kemoterapi kemik iliğine zarar verir ve bu yüzden yeterli kırmızı kan hücreleri yapamaz. Platin ilaçlar ile birlikte kemoterapi eritropoetin üretimini azaltarak, böbreklere zarar verebilir. Bu ilaçlar sisplatin (Platinol) ve karboplatin (Paraplatin) olarak bilinir.
- Lösemi, lenfoma ve multipl miyeloma gibi kanserler doğrudan kemik iliğini etkiler ya da kemik veya kemik iliğine yayılmış kanserler normal kırmızı kan hücrelerini etkileyerek anemiye neden olurlar.
- Vücudun geniş alanlarına veya pelvis, bacaklar, göğüs ya da karın içindeki kemiklere radyoterapi; ayrıca kırmızı kan hücreleri yapmak kabiliyetini düşürerek kemik iliğine zarar verebilir.
- Bulantı, kusma ve iştah kaybı; demir, B12 vitamini ve folik asit içeren kırmızı kan hücreleri için gerekli besin eksikliğine neden olabilir.
- Kırmızı kan hücreleri yenisiyle değişmesinden daha hızlı kayboluyorsa eğer; aşırı kanama anemiye neden olur. Bu durum ameliyattan sonra veya iç kanamaya sebep olan bir tümör nedeniyle ortaya çıkabilir.
- Kanser hücrelerine karşı vücudun bağışıklık sisteminin yanıtı anemiye neden olabilir, kronik hastalık anemisi (KHA) da denir.
Teşhis ve Tedavi
Anemi; kırmızı kan hücrelerinin miktarı ve yüzdesinin sayıldığı ve bir kişinin kanındaki hemoglobin miktarını ölçen bir kan testi ile teşhis edilir. “Hematokrit” adı verilen kan değeri, tam kandaki diğer hücreler ve plazmaya göre kırmızı kan hücrelerinin yüzdesidir. Hemoglobin değeri genellikle hematokrit değerinin üçte biridir. Test yaptırdığınız merkezde başka terimler duyabilirsiniz. Her ikisi de, kırmızı kan hücrelerinin miktarını ölçer. Spesifik bir kanser türü olan ya da kanser tedavisi alan kişilerde anemi olması nedeniyle düzenli kan testleri (genellikle tam kan sayımı) yapılabilir.
Anemi nedeni ve semptomlarına bağlı olarak değişen anemi tedavi yöntemleri:
- Eğer anemi semptomlara neden olursa, kanser olan kişide kan nakli ihtiyacı olabilir.
- Kemoterapi anemiye neden olursa, doktor epoetin alfa (Epogen, Eprex, Procrit) veya darbepoetin alfa Aranesp) gibi eritropoez uyarıcı ajanlar ile tedavi edebilir. Bu ilaçlar laboratuvarda yetiştirilen eritropoietin biçimleridir ve daha fazla alyuvar yapmak için kemik iliğine bildirerek çalışır. Her ikisi de bir dizi enjeksiyon gibi verilir ve çalışmaya başlaması dört hafta kadar sürebilir. Bununla birlikte, aynı zamanda, ciddi sağlık riskleri ile ilişkilidirler.
- Eğer anemi besin eksikliğine neden olursa, doktorunuz demir ya da folik asit hapları veya B12 vitamini reçete edebilir. Bazen, doktorunuz vitaminin mide yoluyla emildiğine endişe ederse B12 vitaminini enjeksiyon olarak verebilir. Demir ya da folik asit bakımından yüksek yiyecekler yemek de yardımcı olabilir. Demir bakımından zengin gıdalar; kırmızı et, kuru fasulye, meyveler, badem, brokoli, zenginleştirilmiş ekmek ve tahıldır. Folik asit bakımından zengin gıdalar ise; kuşkonmaz, zenginleştirilmiş ekmek ve tahıllar, brokoli, ıspanak ve fasulyedir.