Ayasofya Kilisesi (Trabzon)
Trabzonun Fatih mahallesinde bulunan, Trabzon Rum imparatoru I. Manuel Komnenosun 1238- 63 arasında yaptırdığı kilise.
1484te kent OsmanlIların eline geçtikten sonra camiye çevrildi. Edinburg Üniversitesinden bir grup sanat tarihçisi ile Vakıflar Genel Müdürlüğü tarafından 1958-62 arasında onarıldı. 1964te müze olarak ziyarete açıldı. Kilise, geç dönem Bizans mimarlığının özelliklerini gösteren bir yapıdır. Batıda yer alan çan kulesi, yazıtına göre 1427de eklenmiştir. Yunan haçı planlı kilisenin orta mekânı, dört mermer sütunun taşıdığı 12 köşeli bir kasnağa oturan bir kubbe ile, haçın kollarını oluşturan ve birer apsisle son bulan nefler de tonozla örtülüdür.
Kilisenin güney, kuzey ve batı yönlerinde üç girişi vardır. Güney giriş kapısındaki alınlık frizinde, sağdan sola doğru Âdem ile Havvanın öyküsü resmedilerek insanın yaratılışı betimlenmiştir. Kuzey girişinde, geometrik örgeli üç madalyon vardır. Batı girişinin sağ ve sol yanlarında mukarnaslı nişler ve kemerin kilit taşında Komnenosların simgesi olan tek başlı kartal figürü bulunur. Kilisenin içi, Kitabı Mukaddesteki başlıca konuların resmedildiği fresklerle bezelidir.
Kubbedeki Pantekrator İsa resminin altında bir yazıt kuşağı dolanır; daha aşağıda üstünde meleklerin betimlendiği ikinci bir kuşak vardır. Apsisteki freskte Meryem, kucağında İsa ile iki meleğin ortasında oturur durumda resmedilmiştir. Öteki duvarlarda ise Doğum, Çarmıha Geriliş, Cehenneme İniş, Vaftiz, Göğe Yükseliş, Son Akşam Yemeği, Ayak Yıkama gibi dinsel sahneler yer alır.