Zerzevan Kalesi Diyarbakır ili Çınar ilçesi Diyarbakır Mardin Karayolu üzerinde yer alıyor. Roma’nın sınır garnizonu olan Zerzevan Kalesi’nin tarihi 3 bin yıl öncesine Asur Dönemine kadar dayanıyor. Roma Dönemi’nde milattan sonra 3. yüzyılda Severuslar döneminde asıl askeri yerleşim inşaa edilmiş.
Dünyanın en iyi korunmuş askeri yerleşiminde dünyada bulunmuş son Mitras Tapınağı bulunmaktadır. Bu yapı Roma’nın doğu sınırında ilk tapınaktır. 1200 metre uzunluğunda 15 metre yüksekliğinde surlarla çevrelenmiş askeri yerleşimde güney alanda gözetleme ve savunma kulesi, kilise, yönetim binası, arsenal, kaya sunağı gibi mimari yapılar yer almaktadır. Kuzeyinde ise, cadde sokaklar, villalar ve konutlar takip edilmektedir. Zerzevan Kalesi ve Mitras Tapınağı Unesco Dünya Mirası Geçici Listesinde yer almaktadır.
Antik yol güzergahında, 124 metre yükseklikteki kayalık tepede bulunan Zerzevan Kalesi, Amida ile dara arasında stratejik bir noktada yer alıyor. Konumu itibariyle tüm vadiye hakim olan, antik ticaret yolu üzerindeki kale, geniş bir alanı kontrol altında tutuyor. Roma sınır garnizonu konumundaki kale, Romalılar ve Sasaniler arasında büyük mücadelelere sahne olmuş.
Tarihi Asur dönemine (MÖ 882-611) kadar giden yerleşimde, Roma döneminde MS 3. yüzyılda asıl askeri yerleşim inşa edildi, 639 yılına İslam ordularının fethine kadar kesintisiz kullanıldı.
Yerleşimin surları ve yapıları Anastasios (MS 491-518) ve Justinianos (MS 527-565) dönemlerinde onarılarak, bazıları ise yeniden inşa edilerek mevcut hale getirildi.