Buzullardaki Minik Ekosistemler: Cryoconite
Özgün İçerik Nedir?
Bu yazı, Evrim Ağacı'na ait, özgün bir içeriktir. Konu akışı, anlatım ve detaylar, Evrim Ağacı yazarı/yazarları tarafından hazırlanmış ve/veya derlenmiştir. Bu içerik için kullanılan kaynaklar, yazının sonunda gösterilmiştir. Bu içerik, diğer tüm içeriklerimiz gibi, İçerik Kullanım İzinleri'ne tabidir.
Cryoconite ("kriyokonit" diye okunur), hem mineral hem de biyolojik materyal içeren, buzul yüzeylerinde bulunan granüler tortulara verilen isimdir. Çok uzaktaki çöllerden veya tarım arazilerinden rüzgârla savrulan tozları, volkanik patlamalardan veya elektrik santrali emisyonlarından kaynaklanan partikülleri içerir. Bu partiküller güneş ışınlarını emdikçe ısınır. Isınan parçacıkların altındaki buz erirken, soğuk hava, üst taraftaki buzun erimesini engellediği için yüzey donmuş hâlde kalır. Buzda siyah cepler oluşur, siyah renk güneş radyasyonunu emdikçe delik de derinleşir.
İsveçli kâşif A. E. Nordenskjöld tarafından 1870 yılında keşfedilen cryoconite adlı maddenin, (buz anlamına gelen "cryo" ve toz anlamına gelen "conite") Kuzey Kutbu, Antarktika, Grönland, Kanada, Tibet ve Himalayalar’daki buzul topografyasının neredeyse her yerinde bulunan bir unsuru olduğu fark edilmiştir.
Cryoconite delikleri, bakteriler, arkeler, algler ve silliler gibi tek hücreli ökaryotlardan, mantarlar gibi daha karmaşık organizmalara ve hatta rotiferler ve tardigradlar gibi mikroskobik canlılara kadar birçok canlıyı barındırır. Çevreden gelen tozun içindeki canlılar, kapana kısılmış olsalar da, bu deliklerde kendi kapalı ekosistemlerini oluşturur ve gelişmeye devam ederler. Kasım 2018'de yapılan bir araştırmaya göre, cryoconite deliği ne kadar büyükse, ekosistem de o kadar çeşitli ve zengin olmaktadır.[1]
Bu küçük ekosistemlerde, mikroorganizmalar biyoma enerji katarak, enerji ve karbon salınımlarıyla deliğin boyutunu artırır. Kış aylarında bu deliklerin üzerinde yeni bir buz örtüsü oluşur ve delik içindeki mikroorganizmaları içine hapseder. Üzerlerindeki buz örtüsü eridiğinde, mikroorganizma kolonileri büyümeye, bulundukları cryoconite delikleri de genişlemeye devam eder.
UV radyasyonunun aralıksız bombardımanından korunmak için, cryoconite deliklerindeki organizmaların çoğu koyu renklidir. Mikroorganizmaların, siyah buz parçalarının oluşumuna katkıda bulunduğu bu sürece "biyolojik kararma" (İng: "biological darkening") adı verilir.
Günümüzde iklim değişikliği kaynaklı artan sıcaklıklar nedeniyle, cryoconiteler, albedo etkisinin oluşumunda daha büyük bir rol oynamaya başlamıştır.
Normal şartlarda buz, ona çarpan güneş ışığının yüzde 60'ını yansıtır, ancak koyu renk cryoconite ve karanlık fauna, bu yansımayı yaklaşık yüzde 20'ye düşürür ve buzulların erime sürecini hızlandırır. Dahası, cryoconite delikleri o kadar büyük hâle gelir ki çevredeki buz, yapıyı daha fazla destekleyemez ve erir. Bu da, küçük nehirlerin yüzeyin altından akmaya başladığı ve sonunda tüm buzulun erimeye başlayabileceği anlamına gelir.
Norveç'in en kuzeyindeki Svalbard'da bir buz örtüsü üzerinde araştırma yapan ekibin lideri, Aberystwyth Üniversitesi'nden Dr. Arwyn Edwards, Mikrobiyoloji Topluluğu'nun 2016 yılında Liverpool'da gerçekleştirdiği konferansta şöyle diyor:
Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.Kreosus
Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.
Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.Patreon
Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.
Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.YouTube
YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.
Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.Diğer Platformlar
Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.Giriş yapmayı unutmayın!
Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.
İklim değişikliği nedeniyle, buzulların ve buz tabakalarının biyolojik olarak verimli alanları genişledikçe, bu mikrobiyal süreçler erimeyi giderek daha fazla arttırabilir. Uzun vadede bu, buzul habitatlarının ve üzerlerinde yaşayan benzersiz mikrobiyal biyolojik çeşitliliğin kaybına sebep olur.
Bu kriyoconite delikleri, ekosistem döngülerini çok daha küçük ölçekte test etmek isteyenlere dünya üzerindeki en el değmemiş Petri kaplarından birini sunar. Mikroorganizmalar ve çevre arasındaki ilişki, Kuzey Kutbu gibi ekosistemlerin bir bütün olarak incelenmesi için ilerleme sağlayabilir.
Mevcut modeller, mikrobiyal büyümenin buzulların erimesi üzerindeki etkilerini henüz etkili bir şekilde açıklayamasa da, bu ekosistemler hakkında daha fazla bilgi edinmek, gelecekteki deniz seviyesi yükselmelerini anlamak için önemli bir adım olarak görülmektedir.
Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
İlginizi Çekebilecek Sorular
- Evren, multiverse, slackenuc ve anerk hakkında bilgi verir misiniz?
- Biyoloji bölümünü ingilizce veya türkçe okumanın avantajları ve dezavantajları nedir?
- Neden bazı insanlar solaktır ve neden solakların sayıları azdır?
- 3
- 3
- 3
- 2
- 2
- 1
- 1
- 1
- 0
- 0
- 0
- 0
- J. L. Darcy, et al. (2018). Island Biogeography Of Cryoconite Hole Bacteria In Antarctica's Taylor Valley And Around The World. Frontiers in Ecology and Evolution. doi: 10.3389/fevo.2018.00180. | Arşiv Bağlantısı
- P. Caughill. These Little Holes Could Play A Big Part In Climate Change. (08 Şubat 2017). Alındığı Tarih: 25 Eylül 2020. Alındığı Yer: Futurism | Arşiv Bağlantısı
- Society for General Microbiology. Unaccounted For Arctic Microbes Appear To Be Speeding Up Glacier Melting. (23 Mart 2016). Alındığı Tarih: 25 Eylül 2020. Alındığı Yer: Phys.org | Arşiv Bağlantısı
- M. Lucibella. Life In A Cryoconite Hole. (11 Ekim 2017). Alındığı Tarih: 25 Eylül 2020. Alındığı Yer: The Antarctic Sun | Arşiv Bağlantısı
- Society for General Microbiology. Unaccounted For Arctic Microbes Appear To Be Speeding Up Glacier Melting. (23 Mart 2016). Alındığı Tarih: 25 Eylül 2020.
Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?
Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:
kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci
Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 19/01/2021 14:31:15 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/9386
İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.
- Bilim Ağacı> Doğal Bilimler> Yer Bilimleri> Buzul Bilimi
- Bilim Ağacı> Doğal Bilimler> Biyoloji> Ekoloji> Mikrobiyal Ekoloji
- Güneş Buzul Siyah İklim Değişikliği