Konsolosluk nedir? Elçi nedir? Elçi ile konsolosun farkı nedir? Diplomat kimdir? Diplomatın görevi nedir? Maslahatgüzar kimdir? Maslahatgüzarın görevi nedir? Ateşe kimdir? Ateşenin görevi nedir?
Birçoğumuz elçilikle, konsolosluğu karıştırırız. Elçiliğe konsolosluk deriz ya da konsolosa elçi…
Aslında her ne kadar büyükelçilik ve konsolosluk birbirini tamamlasa da, ikisi de birbirinden ayrı devlet kurumlarıdır.
Büyükelçi, bir devletin başka bir devletteki en üst düzey temsilcisi olan diplomattır. Büyükelçiler, görevli bulundukları ülkede, vatandaşı oldukları ülkenin devlet başkanını temsil eder. Atandığı ülkelerde bulunan yurttaşlarının haklarını koruyan ve bağlı bulunduğu hükümete siyasi, ticari bilgiler veren dış işleri görevlisi olan konsoloslar da devletlerin birbirleri ile iletişim kurmalarını sağlamaktadır.
Konsolosluk ise; yabancı ülkelerde, ülkesinin ticari menfaatlerini koruyan ve diplomatik olmayan çeşitli resmi görevleri yerine getiren resmi dairelere verilen isimdir. Konsoloslukların genel amacı pasaport işlemleri, evlilik, doğum, ölüm gibi olayların resmi sürecinin takip edilmesi olarak özetlenebilir. Uluslararası hukukta herhangi bir devletin herhangi bir devlete konsolosluk açma gibi bir zorunluluğu bulunmamaktadır.
Konsolosların temasları bulundukları ülkenin dışişleri bakanlığı ile değil, şehrin en büyük mülki amirleriyledir.
Elçi, diplomaside temsil ettiği devlet ile görevli olduğu devlet arasında sürekli barışçı yollardan bağ kurmak ve korumakla görevli olan kişidir.
Bir elçi hiçbir zaman kişisel hareket edemez; temsil ettiği devletin en yüksek otoritesi tarafından verilen yönergelere uyma zorunluluğu vardır.
Tabi, bu yönergeler elçinin verdiği bilgilere ve fikirlere göre düzenlenir. Elçiler, ülkesinin cumhurbaşkanı tarafından kendisine verilen güven mektubunu gittiği ülkedeki cumhurbaşkanına resmi bir törenle sunar.
Böylece elçi mühür, damga vs. haklarını almış olur ve görev yapacağı ülke tarafından kabul edilmiş olur. Elçi, elçilik personelini meydana getiren çalışma arkadaşları (müsteşarlar, katipler, idari memurlar, kavaslar, aşçı, garson ve hizmet personeli, sekreterler) ile birlikte elçilik binasında hizmet verirler.
Bir deyişle elçi temsil ettiği devletin tercümanıdır. Sunduğu belgeler, görevli olarak söylediği sözler ve bildirdiği konularda sorumluluk taşımaz. Yani; “elçiye zeval olmaz!”
Konsolosluklar, daimi temsilcilikler vs. aslında büyükelçiliğin denetlemesi altında hizmet görürler. Elçilik binasının bulunduğu topraklar elçinin ülkesine ait topraklardan sayılır. Devletler hukuku hükümlerine göre gerek elçinin şahsi, gerekse elçilik binası her türlü saldırılardan korunur.
Elçinin temsil ettiği devlet ile görevli olduğu ülke arasında diplomatik bağlar koptuğunda ya da savaş çıktığında elçi ve elçilik personelinin zarar görmeden yurtlarına dönmeleri garanti altına alınır.
Bunların yanında uluslararası diplomatik işlemlerde ki görevlilerden örnek vermek gerekirse;
Diplomat
Diplomat, dış politikayla uğraşan ve ülke dışında temsil etmekle görevlendirilen kimsedir. Kendi vatandaşlarının haklarına ve çıkarlarına uygun olarak yabancı devletler ve uluslararası kuruluşlarla ilişkileri yürütmek üzere Dışişleri Bakanlıklarına bağlı olarak atanan kişidir.
Uygulanan uluslararası hukukta kavram olarak, dokunulmazlıklar ile ayrıcalıklar arasında bir ayrıma gidilmektedir. Dokunulmazlık kavramı genel yasalardan bağışık tutulmayı değil, fakat yargılama ve icra yollarının uygulamasından bağışık tutulmayı belirtmektedir. Buna karşılık ayrıcalık kavramı kabul eden devletin kimi yasalarının özünden bağışık tutulmayı, bunların özünün uygulanmamasını ifade eder.
Maslahatgüzar
Maslahatgüzar, genellikle farklı sebeplerden dolayı büyükelçi gönderilmeyen ya da gönderilemeyen bir ülkeyle diplomatik ilişkilerin sürdürülebilmesi için görevlendirilmiş diplomat anlamına gelmektedir. Bu sebeple maslahatgüzar, büyükelçiden sonra gelen en yüksek rütbeli ikinci kişi olarak anılmaktadır. Görev başında bulunmadığı vakitlerde büyükelçinin ya da diğer düzeylerdeki misyon şefinin yerine vekalet eder. Bu durumlardaki ismi ise “geçici maslahatgüzar” olarak anılır.
İki ülke arasındaki ilişkilerin zayıf olduğu durumlarda ise “sürekli maslahatgüzar” sıfatıyla hareket eder. Sürekli maslahatgüzar, görevlendirme mektubunu görev yapacağı ülkenin dışişleri bakanına sunar ve görevine başlar.
Ateşe
Bir ülkenin başka bir ülkedeki diplomatik görevlerinde belirli bir uzmanlık alanı ile ilgili olarak temsil ve bilgi toplama vazifelerini icra eden elçilik görevlisidir. Siyasal bir memur olan bu görevli, bulunduğu yabancı devletin durumu ve davranışlarını yetki alanı dahilinde izler ve hükümetine bildirir. Bu bilgi toplama hareketi kanuni casusluk olarak kabul edilir.