Spekülasyon ve borsa
17.yüzyılda, Amsterdam' da kamu fonları ve hisse senetleri işlem gördüğü bir menkul değerler piyasası kurulmuştur. Bu, ilk menkul değerler borsası değildir. Onu özgün yapan, öncüllerinden ayıran işlemlerin büyüklüğü, hacmi, akışkanlığı ve spekülasyonun serbestliğidir. Bu borsada vadeli işlemler üzerinden çok büyük miktarlarda spekülasyon yapılmaktadır. Daha hasat edilmemiş buğday, ve lâle soğanları alınıp satılmaktadır örneğin! İlk başlarda spekülasyonun önüne geçilmek için hisse senedi sahiplerinin kayıtları sicilleri tutulmuştur. Bu yolla bir kişinin bir senedin sahibi olması için sicile kaydolması gerekmektedir. Fakat bu yöntem spekülasyonun önüne geçememiştir. Çünkü spekülatif işlem yapan taraflar zaten ellerinde olmayan varlıkları alıp satmakta ve varlığın vade sonundaki değerine göre zarar eden kâr edene kazancını ödemektedir. Braudel Amsterdam borsasının diğer borsalardan farkını küçük yatırımcıların da dolaylı yoldan borsaya dahil olmasına bağlamaktadır. Braudel Amsterdam borsasının farkını küçük yatırımcıların parasını emmesinde görmektedir. Bu borsada 1700' lü yıllarda kredili işlemler görülür. Bu sayede, yeterli sermayesi olmayan insanlar bile borsaya dahil olabilmektedirler.
Ayni yıllarda, borsalar birbirleriyle ilişkilidirler. Braudel eserinde Amsterdam' daki spekülatörlerin Londra piyasasını takip ederek Amsterdam borsasındaki fiyat hareketlerini tahmin etmeye çalıştıklarından bahsediyor. Aslında bu bağlılık/bağımlılık birçok eserde yansıtıldığı üzere küreselleşmenin ivme kazanmasıyla birlikte gündemimizde daha fazla yer bulabilmişse de aslında temelleri çok eskiye dayanmaktadır. Braudel' e göre uluslar arası kapitalizm Amsterdam piyasasının içine işlemiştir. Uluslar arası para ve sermaye piyasalarının birbirlerine bağımlılığının temellerinin o günlerden atılmıştır.
Amsterdam'dan sonra kurulan en etkili menkul değerler borsası, Londra Borsası'dır. Braudel, Londra Borsasının, Amsterdam Borsasının kopyası şeklinde kurulduğunu ileri sürer. Burada, 1695 yılından itibaren kamu fonları, Hindistan Kumpanyası ve Bank of England hisse senetleri işlem görmekteydi. Yazar, bu borsayı şöyle tanımlar: "Zaten parası olup da, daha fazlasına sahip olmak isteyenlerle, daha kalabalık olup da, hiçbir şeyleri olmayıp, ona sahip olanlardan kendilerine para çekme umudu taşıyan insanların buluşma yeri."
İncelenen dönem içerisinde madeni para arzı mübadelelerin büyüklüğünü, canlılığını karşılayabilecek boyutta olmadığından, gene nakit sıkıntısı çekilmektedir. Bu sıkışıklığı gidermek için çeşitli finansal araçlar üretilmiştir. Başta nakit sıkıntısından doğan kıymetli evrakların giderek gelişip çeşitlenmesi ve organize piyasalarda mübadelelerinin yapılması, fiyatlandırılması kullanımlarını arttırmış ve sıradan insanların bile dikkatlerini toplamıştır. Bu kıymetli evrakların borsalarda anında nakde dönüştürülebilir olmaları da geçerliliklerini desteklemiş, kullanımlarını arttırmıştır. Bu açıdan borsaların, organize menkul kıymetler piyasalarının gelişimi kâğıt cinsinden finansal araçların, varlıkların kullanımını arttırmıştır. Banknot dahil!
Bütün bu faaliyetin temel felsefesinin, "spekülasyon" yâni olmayan değeri var farzetmek olduğunu inkâr etmek için, ya cahil veya izansız olmak gerekir! Bu olmayan ama sadece farzedilen değer, belli bir büyüklüğe her kavuştuğunda, ortaya bir finans krizi çıkmakta, aslında gerçekte var olan değer, "sanal" ortama, gerçeği dayatmaktadır.
Balon, şişip, kaçınılmaz olarak patlamaktadır! Gerçek ile farzedilen arasındaki makas açıldıkça, bir noktada yıkılmakta, gerçek egemen olmaktadır!
(Maddi Uygarlık'tan)