Erwin Schrödinger
- Meslek : Fizikçi
- Doğum : 1887
- Ölüm : 1961
Özellikle kuantum mekaniğine olan katkılarıyla bilinen ve çalışmaları neticesinde ortaya koyduğu Schrödinger Denklemi ile Nobel Ödülü’nü kazanmasıyla tanınan Avusturyalı fizikçi Erwin Schrödinger, Viyana’da dünyaya geldi. 1910 yılında fizik doktorasını alan Schrödinger 1927 yılında Berlin’de prestijli bir profesörlük kazandı. Nobel ödülünü aldığı yıl içerisinde Nazi karşıtlığı nedeniyle ülkeden ayrılmak zorunda kaldı. Savaş yıllarında genellikle İrlanda’da bulundu. 1956 yılında Avusturya’ya dönen Schrödinger ölene dek orada yaşadı.
Schrödinger, kuramsal fizik dışında en çok “Schrödinger kedisi” metafor ile tanınmaktadır. Schrödinger, kuantum fiziğinin temel bir problemini bir düşünce egzersizi kullanarak anlatmak istedi. İlginç bir biçimde bu karmaşık problemi talihsiz bir kedinin yaşamı ve ölümü üzerinden açıklamaya çalıştı. Albert Einstein’in yakın dostu olan Schrödinger, Einstein ile birlikte 1935 yılında gerçekleştirdikleri “Schrödinger kedisi” isimli düşünce deneyi atomaltı parçacıklarla ilgili bir soruna odaklanmaktadır. Birçok fizikçi atomaltı bir parçacığın konumunun ya da yönünün belirlenebileceğini düşünüyordu. Ancak hem konumunu hem de yönünü aynı anda belirtmek mümkün değildi. Çünkü bir parçacık gözlemlendiği zamana karar başka pek çok noktada bulunmuş olacaktı.
beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar
David S. Kidder, Noah D. Oppenheim, Entelektüelin Kutsal Kitabı, Maya Kitap, 2013
DİĞER ANSİKLOPEDİLER
-
Andrew Jackson
Bir dönem Amerika Birleşik Devletleri başkanlığı görevini yürüten Andrew Jackson, Güney Carolina’daki Waxhaw’da dünyaya geldi. Amerikan Devrimi’nin gölgesinde büyüyen Jackson’ın ailesi savaş sırasında öldü. Bir süre esir kampında kaldı. Burada yaşadığı deneyimler sonucunda İngilizler’e karşı büyük bir düşmanlık duymaya başladı. Savaştan sonra Tennessee’ye gitti. Burada avukatlık yaptı. Amerikan yerlilerine karşı yapılan savaşlara katılan Jackson İngilizlere karşı verilen 1812 Savaşı’nda ön saflarda çarpıştı. Savaşta gösterdiği başarılar ona yaygın bir ün kazandırdı. Bu bilinirliğin de etkisiyle başkanlığa aday oldu. John Quincy Adams ile giriştiği ilk seçim mücadelesini kaybetse de bir sonraki dönemde başkan olmayı başardı.
-
Çinili Köşk
Topkapı Sarayı’nı sınırlayan sur içinde yer alan Çinili Köşk, Sur-ı Sultani’nin içinde olmakla beraber sarayın esas sınırlarının dışında ve birinci avlusundan Haliç girişine doğru inen yamacın üzerinde inşa edildi. Bu sebeple giriş cephesinin arazi seviyesinden fazla yüksek olmayışına karşılık Haliç’e bakan arka cephesi oldukça yüksekte kalmaktadır. Çinili Köşk’ün karşısında ikinci bir kasır daha yapıldı ancak bu mekan bugün Arkeoloji Müzesi olarak kullanılmaktadır. Diğer adıyla Sırça Saray olarak anılan bu tarihi yapı, 1737 yılında bir geçirdiği yangında harap oldu ve bilhassa cephe mimarisini önemli ölçüde değiştiren bir tamir gördü. Esas binanın mimarisine aykırı düşen bu restorasyonun, Türk yapı sanatına yabancı tesirlerin sızmaya başladığı Sultan I. Mahmud devrinde yapıldığı tahmin edilmektedir. Yeni kurulmasına çalışılan Arkeoloji Müzesi’ndeki eserler, evvelce Hagia Eirene Kilisesi iken daha sonra iç cebehane-harbiye ambarı olan binada toplandıktan sonra bunların Çinili Köşk’e taşınması uygun görüldü ve 1873 tarihli tezkere ile Maarif Nezareti tarafından tahsisi istenen köşk, bünyesinde bazı değişiklikler yapıldıktan sonra Asar-ı Atika Müzesi olarak açıldı.
-
Âşık Seyrani
Genç sayılabilecek bir yaşta şöhrete kavuşan 19. yüzyıl saz şairi olan Seyrani’nin asıl adı Mehmed’dir. Babası Oruza Camii imamı Cafer Efendi, annesi ise Emine Hatun'dur. Şair, ilk eğitimini babasından aldı ve sonrasında Halasiye Medresesi’ne devam etti. Öğrenimini tamamladıktan sonra ise bu medreseden ayrıldı. Gençlik yıllarının büyük bir bölümünü Konya’da geçiren Seyrani, 1820’li yıllarda askere gitti ve 8 yıl boyunca askerlik yaptı. Sözlü rivayetlere göre Seyrani, daha 15 yaşında iken sabah camiyi açmaya gitmiş ve caminin açık, içeride de güzel yüzlü kişilerin olduğunu görmüştür. Bu kişilerle namaz kıldıktan sonra Bağdat’a gitmiş ve İmam-ı Azam’ı ziyaret edip tekrar Elbiz bağlarına geri döndüğü söylenmiştir. 1 hafta sonrasında bağda baygın bir vaziyette bulunan Seyrani’nin bu olaydan sonra saz alarak şiir söyleme başladığı söylenmektedir. Halk dilinde “badeli aşık” olarak bilinen bu duruma pek çok kişi inanmış ve Seyrani’nin doğa üstü kimi özellikler kazandığı düşünülmüştür. Gerek askerlik yaptığı sırada gerekse askerliği sonrasında diğer tipik saz şairleri gibi pek çok yer gezdi ve gördü. İstanbul’a gitti ve burada bulunduğu süre içinde Köprülü Medresesi’nde eğitim gördü. Seyrani, saray tarafından düzenlenen etkinliklerde bulundu, meydan kahvelerinde saz şairleriyle atıştı. Kötülükler, haksızlık ve yolsuzluk karşısında isyan etti ve bu isyanı şiirlerine de yansıdı. Hatta devlet büyüklerinin büyük bir kısmı da bu taşlamalarının hedefi oldu. Bu yüzden cezalandırılacağı bir sırada yine hemşehrilerinin yardımıyla İstanbul'dan Halep'e kaçtı. Tekrar Develi’ye dönüp burada vefat eden Seyrani’nin şu an mezarının nerede olduğu bilinmemektedir.
-
Çağatay Edebiyatı
Cengiz Han’ın ikinci oğlu Çağatay’a nisbetle kullanılan Çağatay edebiyatı tabirinin sınırı, bu saha ile uğraşanlar tarafından farklı şekillerde anlaşılır. Başlangıçta Çağatay ismi, Çağatay Han’ın sülâlesine ve bu sülâle tarafından kurulan devlete verilen bir ad olduğu halde daha sonra bu isim Mâverâünnehir’deki Türk ve Türkleşmiş göçebe unsurlara, nihayet Timurlular zamanında gelişen edebî Türk lehçesiyle bu lehçede meydana getirilen Orta Asya Türk edebiyatına da verildi. Çağatay edebî dilinin teşekkülünde müşterek Orta Asya yazı dilinin ve Moğol istilâsından sonra bu bölgedeki mahallî şivelerin karışmasının büyük ölçüde rolü olduğu söylenebilir. Ali Şîr Nevâî de klasik Çağatay şiirinin başlangıcı olarak Timur ve Şâhruh Mirza devirlerini gösterir. Klasik devirden önce eser vermiş, bilhassa şiirleriyle Çağatay edebiyatının teşekkülünü hazırlamış olan bu devir şairleri klasik divan şiirinin ilk örneklerini ortaya koydu. Meydana getirilen divanlar tertip bakımından klasik devirdeki kadar gelişmiş değildi. Çağatay şiirinin ilk önemli şairi olan Sekkâkî’ydi. Kasidelerinde Çağatay edebî dilini ustalıkla kullanması, gazellerindeki incelik ve coşkunluk, onun Çağatay şiirinin kurucularından sayılması için yeterlidir. XV. yüzyılın ilk yarısında Çağatayca şiirleriyle şöhret bulan Mevlânâ Lutfî, Çağatay şiirinin gelişmesinde önemli rol oynayan bir şairdi. XV. yüzyılın önemli Çağatay şairlerinden biri de Hâfız-ı Hârizmî’di.
-
Ebu Said Siczî
10. yüzyılın ortalarına doğru Sicistan’da doğan Ebû Said SiczÎ’nin henüz onlu yaşlarında iken İskenderiyeli Pappus’tan çeviriler yaptığı ve 969 yılından önce kesenler teoreminin delilleri üzerine bir risâle yazdığı bilinir. 969’da Şîraz sarayına girdi ve o yıl Abdurrahman es-Sûfî’nin dönence gözlemlerine katıldı. Sarayda Ebü’l-Vefâ el-Bûzcânî, Veycen Kûhî ve Nazîf b. Yümn gibi önemli astronomlarla tanıştı. Siczî, el-Medḫal ilâ ʿilmi’l-hendese adlı eserinde Sicistan’da bir planetaryum inşa ettiğini söyler. Muhtemelen aynı yıllarda Hermes, Batlamyus ve Dorotheus’un eserleriyle kendi zamanının eserlerini temel alarak ve şahsî yorumlarını da ekleyerek bir astrolojik tablo hazırladı ve sonraki dönemlerde bazı astrologlar onun bu tablosundan alıntı yaptı. Ebû Saîd es-Siczî’nin en önemli çalışması Risâle fi’ş-şekli’l-ḳaṭṭâʿdır. Eser iki yardımcı önermeyle başlar ve daha sonra bunlara bağlı olarak on iki teorem verilir. Fuat Sezgin, Siczî’nin bir kısmı henüz üzerinde çalışılmayan on dört risâlesinin Süleymaniye Kütüphanesi’nde kayıtlı nüshasının tıpkıbasımını J. P. Hogendijk’in yazdığı bir girişle birlikte neşretti.
KELAM
Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.
İbn Haldun