Dönencelerin yakınından ekvatora doğru esen düzenli rüzgârlara alize rüzgârları ya da kısaca alizeler denir. Alizeler, 30° kuzey ve 30° güney paralelleri çevresindeki dinamik yüksek basınç kuşaklarından, ekvatora rüzgârlardır. Tam kuzey ve güneyden esmeleri gereken bu rüzgârlar, Yer’in dönmesi sonucu yön değiştirir. Kuzey Yarım Küre’de kuzeydoğudan güneybatıya; Güney Yarım Küre’de güneydoğudan kuzeybatıya doğru eser. Ekvator çevresinde yükselmiş olan hava da dengeyi sağlamak üzere üstten dönencelere doğru eserek üst alizeleri oluşturur. Bu rüzgârların adı, “yumuşak” anlamındaki İspanyolca alisios sözcüğünden Fransızcaya, oradan da dilimize geçmiştir.
Alize rüzgârları, ekvatorun kuzeyinde ve güneyinde yaklaşık 5 ile 25 derece arasındaki enlemleri kapsayan iki kuşak arasında eser. Bir derecelik enlem yayı 111 km olduğuna göre 20’şer enlem derecesini kaplayan alize kuşaklarından her birinin genişliği kabaca 2.200 kilometredir. Esiş hızı ve doğrultusu değişmeyen alizeler bu özelliğiyle ekvatorun uzağındaki bölgelerde esen bütün rüzgârlardan çok farklıdır. Gerçekten de alize kuşaklarında rüzgârsız durgun hava ve fırtına çok ender görülür. Bunun yerine sürekli olarak hafif ya da orta şiddette bir meltem eser, hava da her zaman açık ve güneşlidir. Her on günlük dönemin yedi ya da sekiz gününde bu meltemler kuzey yarıkürede kuzeydoğudan, güney yarıkürede ise güneydoğudan eser. Okyanusların üzerinde alizelerin esiş doğrultusu daha da düzenlidir.
Ekvatordaki yüksek sıcaklık yeryüzüne değen havanın genleşmesine, böylece hafifleyerek yerden yükselmesine yol açar. Ekvatorun kuzey ve güneyindeki hava ise ekvatora oranla daha soğuk, dolayısıyla daha ağır olduğu için alçalır. Alize rüzgârları, bu alçalan havanın yeryüzüne doğru yaklaşarak ekvatordaki yükselen havanın yerini almasından doğar. Normal olarak bu rüzgârların kuzey ve güneyden esmesi gerekir. Oysa yer değiştiren hava kütlelerinin altında Dünya’nın batıdan doğuya doğru dönmesi, rüzgârların yön değiştirerek kuzeydoğu ve güneydoğudan esmesine yol açar.
Alize rüzgârları okyanusların yüzey sularını sürekli aynı yöne doğru iterek okyanus akıntılarının oluşmasında büyük rol oynar. Eskiden yelkenli gemilerin kaptanları rotalarını hem rüzgârdan, hem deniz akıntılarından olabildiğince yararlanacak biçimde seçerlerdi. Alize rüzgârları denizden karaya doğru estiğinde yağmur getirir; karadan denize doğru estiğinde ise yağmur bulutlarını karadan uzaklaştırır.