Pandemi dolayısıyla ertelenen 2020 Tokyo Olimpiyatları, 23 Temmuz'da başlıyor. 32.si düzenlenecek olan Yaz olimpiyatları 8 Ağustos'a kadar sürecek ve bu evrensel spor şenliği, memleketin milli kanalı TRT SPOR'dan naklen yayınlanacak. Ülke olarak 18 branşta 108 sporcu ile katılacağımız Tokyo 2020 ve olimpiyatlara dair en ilginç 20 bilgi aşağıda. Tokyo 2020 öncesi yapacağınız bu tur ile sohbetlere renk katmak da sizde.
En bilindik olanı ile başlayalım. Meşhur olimpiyat halkaları beyaz zemin üzerindeki beş renkten oluşur. Mavi, sarı, siyah, yeşil ve kırmızı... Peki bu altı rengin özelliği nedir? Bu altı renkten biri muhakkak bir ülkenin bayrağında yer almaktadır ve bu yüzden seçilmişlerdir. Beş halka, ayrıca Dünya üzerindeki beş kıtayı temsil ediyor. Tüm kıtaları ve tüm ülkeleri... Yani olimpiyatların evrenselliğini...
Bu onuru ikinci kez yaşayacak olan Japonya, 56 yıl sonra olimpiyatları Tokyo'ya getirdi. Üzücü olan şu ki, yarışı kaybeden kentlerden biri İstanbul! 2013 yılında karar açıklandığında ülkemizde yaşanan hüzün hala aklımızda. Dolar o zaman 1.8 TL olduğundan üzülmüştük ama eğer kazansaydık bugünkü şartlarda, statta pek Türk seyirci olmazdı muhtemelen.
Bir sonraki olimpiyatlar Paris 2024 ve Los Angeles 2028. Yani Asya'dan (Tokyo 2020) çıkıp önce Avrupa sonra Kuzey Amerika turu yapacak meşale. "Güney Amerika'daki 2016 Rio Olimpiyatları'nı da düşünürsek tüm kıtaları gezmiş" diyebiliriz. Darısı Avrasya'nın başına...
Olimpiyatların atası Antik Yunanlılar. Bu yüzden modern olimpiyatlarda Yunanistan'a atfedilen birçok kural var. Mesela açılış töreninde, bütün ülkelerin sporcuları olimpiyatın düzenlendiği ülkenin alfabetik sırasına göre sıralanır. Son sırada ise organizasyonu düzenleyen ülkenin sporcuları yer alır. Peki ilk sırada her daim hangi ülkenin sporcuları olur dersiniz? Elbette Yunanistan!.. Etkinlik boyunca yanması zorunlu olimpiyat meşalesi sönerse yedeği de tabii ki Yunanistan'dadır.
Olimpiyatlar ve ülkeler
Tabii bu meşale, öyle çakmak gazı kullanarak yanmıyor. Simgesel olarak yakılan meşale Yunanistan'da, parabolik aynalar ile Güneş ışığı kullanılarak yakılıyor. Hatta bu ritüele başlangıçta, güvercin uçurma da dahildi. Fakat 1900'lerin başında, salınan güvercinler uçar uçmaz meşaleye pike yapınca yanıp kül oldular. Sonunda olimpiyat kurulu, bunun o kadar da afili olmadığını düşünüp güvercin kısmını iptal ettiler. Sonuçta güvercin barış ve dostluğu temsil ediyordu; yanmasındı.
Kökleri Antik Yunanlılara kadar giden olimpiyat oyunlarının ilk modern versiyonu, 1896 yılında yine Atina'da oynanmıştır. Modern oyunlar, sadece üç kez iptal oldu. Berlin'deki 1916 Yaz Olimpiyatları, Birinci Dünya Savaşı nedeniyle iptal oldu. Helsinki'deki 1940 Yaz Olimpiyatları ve Londra'daki 1944 Yaz Olimpiyatları, İkinci Dünya Savaşı nedeniyle iptal oldu. Yani insanlık spor ve eğlenceden yalnızca savaş zamanlarında vazgeçmek zorunda kaldı!
Olimpiyatlar evrensel olsa da her birinin kendine has özellikleri var. Mesela 2008 Pekin Olimpiyatları... Çin özellikle bu tarih için organizasyona ev sahibi oldu. Tam 8 Temmuz'da -yani 08.08.2008'de- başlayan organizasyonunun açılış saati de 20:08:08! Bu kadar 8'den bahsedince anlaşmışsınızdır: Çin'de 8, özel ve uğurlu bir sayıdır. Toplamları 40 etmese de birçok çift evlilik için bu tarihi bekler.
2012 Londra Olimpiyatları ise evrensel anlamda özeldi. Bu defa tüm ülkelerin kadın sporcular ile temsil edildiğini görmüştü dünya. İlk defa tüm milletlerden kadınlar yarıştı. Bu yüzden Londra, kadın-erkek eşitliği açısından devrimsel bir organizasyon idi.
Londra'nın bir diğer kıymetli özelliği ise, oyunlara üç kez ev sahipliği yapan tek şehir (1908, 1948 ve 2012) olması. Yani Londra, hem olimpiyatların hem de gönüllerin en kıymetlisi.
Ancak Londra'ya rağmen olimpiyatlara en çok ev sahipliği yapan ülke İngiltere değil Amerika. Tam dört kez (1904 St Louis, 1932/1984 LA ve Atlanta 1996) olimpiyatların oynandığı Amerika, aynı zamanda oyunların en başarılı ülkesi de. Tam 2400 madalya ile (976 altın, 758 gümüş, 666 bronz) şimdilik geçilmesi imkansız.
Olimpiyat altını, Cumhuriyet altınından hallice
İlk başlarda altın yoktu. Olimpiyatlarda birincilik ödülü gümüş madalyaydı. 1896'da Atina'da birincilik kazananlara gümüş madalya ve zeytin dalı verildi. İkinci olan, bronz madalya aldı. Zeytin dalı, sembolik anlamda gümüş ve bronzdan daha değerliydi. Şimdiki ons karşılığına bakarsak, olimpiyat altını zeytin dalından kıymetli. Hele ki Türk Lirası olarak!..
Aslında olimpiyat altını tamamen altın değil. Ufak bir kandırmaca. %92.5'uğu gümüş! Kalan kısım yalnızca 6 gram altın ile kaplama. Yani ikinci olanın üzülmesine gerek yok. Sonuçta birinci ile arasındaki fark 6 gram altından ibaret!
Peki sönmeyen Olimpiyat meşalesinin de birkaç kez uzaya götürüldüğünü biliyor musunuz? Sonuçta işin içinde uzay var, olimpiyat var. Yarışı neden olmasın ki? Soçi Kış Olimpiyatı'nın meşalesi, tarihte ilk kez uzay boşluğunda gezdi. Rusların devamlı kaybettiği uzay yarışında kazandığı tek altın madalya bu olsa gerek.
İlk Paralimpik Oyunlar, 1960 yılında Roma'da oynandı. Savaş gazilerine rekabet etme ve rehabilitasyon şansı vermek için tasarlanmıştı. Yani Dünya savaşlarının olimpiyatlar için olumlu tek etkisi, Paralimpik oyunlara vesile olması. Paralimpik şampiyonluklar içinde en ilginç ve epik olanı ise, kolları olmadan 2014 masa tenisi şampiyonu olan İbrahim Hamato. Raketi nasıl mı tutuyordu? Ağzıyla!..
Her olimpiyatın bir hikayesi ve kahramanı var
Cinsiyet testi, Meksiko 1968 Olimpiyatlarında tanıtıldı. Kadın atletlerin bir kısmına bu testte geçti yıllarca. Aslında "ne kadar da cinsiyetçi" diyebilirsiniz ama işin aslı pek de öyle değil. Zira 1936 Berlin Olimpiyatları'nda bayanlar yüksek atlamada dördüncü olan kişi aslında bir erkek, Alman atlet Heinrich Ratjen'di. Hatta sonrasında Avrupa Atletizm şampiyonasında, madalya bile kazanmıştır bu yiğit Alman. Yani bu konuda şüpheli durumlar olmadı değil. Ama rahat olun; uygulama 1996'da sona erdi.
Meksiko 1968'in bir diğer önemi, ikonik bir rekorun olimpiyatı olması. Modern zamanlarla birlikte, birçok rekor tazelense de hala kırılamayan bir rekor var. 53 yıldır kırılamayan, tarihin en uzun süreli rekoru... Bob Bearman'a ait 8.90 m uzun atlama rekoru. Üstelik bu ikonik atlayışından bahsederken, -haklı olarak- kendisi de hiç tevazu göstermiyor.
O zamanlar özel bir sıçramaydı ve şu anda da hala özel bir sıçrama. Bob Bearman
Olimpiyatların en sevilmeyen unsuru doping. Bazı atletler severek kullansa da kazanılan şampiyonlukların iade edildiği çok olmuştur. Bunlar sıradan!.. Bir de sıradan olmayan bir "çakal" Amerikalı Fred Lorz var. 1904 St. Louis Olimpiyat Oyunlarında, maratona başlayan bu akılı abimiz 14 km sonra atlıyor menajerinin arabasına ve muhtemelen sıcak kahvesini yudumlaya yudumlaya 17 km'lik mesafeyi geçiyor. Müsait bir yerde inip giriyor stada ve şampiyon ilan ediliyor. Gerçi sonradan altın madalyası alınsa da bu "nereden baksan kral çakallığı" ile adını olimpiyat tarihine altın harflerle kazıyor. Zira sonradan altını alan Thomas Hick bile kendisi kadar konu olmadı.
Yediden yetmişe şampiyonlar var
Bu kadar sıra dışı bilginin yanına biraz da istatistik yerleştirelim. Tarihin madalya kazanan en minik atleti, Dimitrios Loundras, bu sırada 10 yıl 218 günlüktü. İşin aslı şu ki jimnastik dalında zaten 3 takım vardı ama kim ne diyebilir ki? Biz 10 yaşında olimpiyata katılmayı bırak gidemezken çocuk, bronz madalyayı takmış boynuna.
Tekil olarak madalya kazanan en yaşlı atlet Oscar Swahn ise, 1908'de ilk Olimpiyat altın madalyasını kazandığında 60 yaşındaydı. Bir nevi "medal goes to Oscar..." Üstelik millet o yaşta torun torba severken Swahn durmadı ve 1920 Olimpiyatları'na da katıldı. Yani tam 72 yaşında!... Dedeyi saygıyla anıyoruz.
Madalyayı boynuna takan en yaşlı atlet ise bir kadın. Lida Peyton Pollock! Kolombiya takımı ile tam 66 yaşında madalya kazanmıştır. Branş is okçuluk. 66 yaşında eller titremeden ok atan bu kadını da saygıyla analım.
Yeni rekorların geldiği bir olimpiyat olsun Tokyo 2020. İyi seyirler!