Noel ile Yılbaşı ayrımını merak edenler, Noel ne zaman kutlanır, yılbaşı ne zaman kutlanır gibi soruların yanıtını merak ediyor. Hz İsa'nın doğumunun kutlandığı Noel ile yılbaşı kutlaması arasında farkı merak edenler için Noel endir ve yılbaşı nedir komlarını mercek altına aldık. Yılbaşı ne zaman, Noel ne zaman kutlanır?
Noel, her yıl 25 Aralık tarihinde İsa'nın doğumunun kutlandığı Hristiyan bayramı. Ayrıca Doğuş Bayramı, Kutsal Doğuş veya Milat Yortusu olarak da bilinir. 20. yüzyılın başlarından itibaren Noel, Hristiyan olmayanlar tarafından da kutlanan, dinî motiflerinden arınmış, hediye alışverişi etrafında yoğunlaşan bir bayram olarak da kutlanmaya başlamıştır.
Bu seküler Noel versiyonunda mitolojik figür Noel Baba temel bir rol oynar. Noel, her yıl dünyadaki Hristiyanların çoğunluğu tarafından 25 Aralık'ta kutlanır. Kutlamalar 24 Aralık'ta Noel arifesiyle başlar ve bazı ülkelerde 26 Aralık akşamına kadar devam eder. Ermeni Kilisesi gibi bazı Doğu Ortodoks Kiliseleri, Jülyen takviminde 25 Aralık'a denk gelen 6 Ocak'ı Noel olarak kutlarlar. Hristiyanların çoğunlukta olduğu ülkelerde pratik olarak Noel tatili yılbaşı tatiliyle birleştirilir. Bazı Ortodoks kiliselerinin Noel'i Jülyen takvimine göre kutlamasının nedeni, miladi (Gregoryen) takvimin Katolik Papa XIII. Gregory tarafından düzenlettirilmiş olmasıdır. Bununla birlikte bazı Ortodoks kiliseleri miladi takvime dönüşüm yapmış ve 25 Aralık'ta kutlamaya başlamıştır.
Noel Baba, Noel gecesi veya sabahında iyi ve güzel huylu çocuklara hediyeler getirdiğine inanılan efsane bir karakterdir. Her ülkenin mitolojisinde farklı ismi olan Noel Baba'nın, dünyada en yaygın olarak bilinen ismi Santa Claus'tur.
Modern zamanlarda Santa Claus olarak isimlendirilen Noel Baba'nın, tarihi olarak Aya Nikola'dan (Aziz Nikola) evrildiği görüşü oldukça yaygın. 4. yüzyılda Antalya Demre'de yaşayan Aya Nikola'nın dinine oldukça bağlı ve hayatını dinini yükseltmeye ve öğretmeye adayan bir Yunanlı rahip olduğu biliniyor.
Aya Nikola, erken dönem bütün Hristiyan azizleri için inanıldığı gibi mucize sayılabilecek derecede inançlı ve mütevazıydı. Aya Nikola'yı efsaneleştiren asıl nokta ise insanlara gizlice hediye verme alışkanlığı idi.
İnanca göre Aya Nikola, denizcilerin, tüccarların, okçuların, tazenatlı hırsızların, çocukların, bira üreticilerinin, pawnbroker'lerin ve Avrupa'daki çeşitli şehir ve ülkelerdeki öğrencilerin koruyucusudur.
Tombul, kırmızı giysili, beyaz sakallı ve ren geyiklerinin çektiği bir kızakla uçabilen Noel Baba tasviri modern dönemlerde kutlamaların ticarileşmesi ve firmaların kendine ekonomik rant sağlama eğilimiyle gelişen bir imajdır.
Noel kutlamalarının saf dinî inanca sonradan katılan bir gelenek olduğu iddia edilir. Bu iddialara göre antik çağlardan beri kutlanagelen Pagan kış festivalleri ile Roma'da yayılmış Mitraizm'in kış festivalleri Yule ve Saturnalia'daki uygulamalar Noel'in kökenini teşkil etmektedir. Roma İmparatorluğu'nda ise 25 Aralık, güneş tanrısının doğum günü olarak kabul ediliyordu. Roma halkı Hristiyanlıktan önce büyük oranda putperestti.
Yılbaşı, herhangi bir takvime göre içinde bulunulan yılın bitimi ve bir sonraki yılın başlangıcı. Dünyada en yaygın kullanılan takvim olan Gregoryen takvimini kullanan ülkelerde 31 Aralık'ı 1 Ocak'a bağlayan gece yılbaşı gecesi veya yılbaşı akşamı olarak adlandırılır.
• 1 Ocak: Dünyadaki çoğu ülke tarafından kullanılan miladi takvime göre yılın ilk günü.
• Hicrî takvimde yılbaşı muharrem ayının 1'inde gerçekleşir. Hicrî takvim bir kamerî takvim olduğundan 354 güne denk gelir, dolayısıyla miladi takvime göre yılbaşı her yıl 11 gün önce gerçekleşir. Böylece 2008 yılında Miladi yıl boyunca hicrî takvimde iki adet yılbaşı gerçekleşmiştir.
• Roş Aşana (İbranice yeni yıl): Musevi yılbaşıdır. Hamursuz Bayramı'ndan 163 gün sonra kutlanır.
• Doğu Ortodoks Kilisesi'nde yılbaşı 1 Ocak'ta, İsa'nın doğum günü ise 7 Ocak'ta kutlanır. Ancak en büyük 12 Doğu Ortodoks Kilisesinin sekizi, iki tarihin aynı güne geldiği güncellenmiş Jülyen takvimini benimsemiştir (Bulgaristan, Kıbrıs Cumhuriyeti, Mısır, Polonya, Romanya, Suriye, Türkiye ve Yunanistan). Gürcistan, İsrail, Rusya ve Sırbistan Ortodoks Kiliseleri ise Jülyen takvimi kullanmaya devam ederler.
Yılbaşı
• Çin yılbaşı her yıl ilk kamerî ayın yeni Ay gününde kutlanır, ki bu da kabaca ilkbahara denk gelir. Tam tarihi, miladi takvime göre 21 Ocak ile 21 Şubat arasına düşer. Çin'de yılın en önemli bayramı konumundadır.
• Celali takviminde yılbaşı Norous (Nevruz) olarak anılır ve ilkbaharın başında kutlanır (20 veya 21 Mart).
• Tayland, Kamboçya ve Laos'ta yılbaşı 13 Nisan'dan 15 Nisan'a kadar kutlanır. Özellikle Tayland'da bu kutlama su dökerek gerçekleşir.
Noel sözcüğünün kökeni Latince Natalis (doğum) kelimesidir. Türkçeye Fransızca Noël sözcüğünden geçmiştir.
Günümüzde başta İngilizce konuşan coğrafya olmak üzere bazı batılı ülkelerde Noel anlamında kullanılan Christmas ve benzeri diğer kelimeler ise Yunanca Khristos (Mesih) ve avam Latincesindeki messa (Efkaristiya ayini) kelimelerinin birleşmesinden oluşmuştur.[6] Messa sözcüğünün kökeni ise yine Latince "missa" (yollama, gönderme) sözcüğüdür ve muhtemelen ayin sonunda cemaatin dağılmasına işaret eder.
Almancada Noel anlamında kullanılan Weihnachten sözcüğü "kutsal geceler" anlamına gelir.
Eski İngilizcede Noel anlamında kullanılanır. Yule sözcüğü muhtemelen Nors dili kökenli jol sözcüğünden gelir. jol, Paganların 12 gün boyunca kutladığı kış gündönümü bayramıydı. Hristiyanlık yayılınca Noel anlamında kullanılmaya başlandı.