Makale gövdesi kopyası
Yaklaşık 10.400 yıl önce, İngiltere hala anakara Avrupa’ya bağlıyken, insanlar rüzgarlı kıyı şeridini kolonize ederek İskoçya’ya girdiler. Ancak yaklaşık 2.000 yıl sonra, kıyı topluluklarının nüfusu çarpıcı bir şekilde düştü.
Arkeologlar daha önce, tarımın yerleşmesinden önceki bir geçiş dönemi olan Mezolitik Çağ’dan gelen bu toplayıcıların, Norveç yakınlarındaki denizaltı heyelanlarının tetiklediği bir tsunami nedeniyle yaklaşık 8.000 yıl önce kıyıyı terk ettiğini düşünüyorlardı. Modeller, Storegga olarak adlandırılan tsunaminin kuzey ve doğu İskoç kıyılarını altı metre yüksekliğe kadar dalgalarla hırpaladığını ve yaklaşık 30 kilometre iç kesimleri sular altında bıraktığını gösteriyor. Tsunaminin o kadar felaket olduğu düşünülüyordu ki, toplulukları yok etti veya onları daha yüksek yerlere kaçmaya zorladı.
Bununla birlikte, İngiltere’deki Reading Üniversitesi’nden arkeologlar Steven Mithen ve Karen Wicks tarafından yapılan yeni bir çalışma, tsunaminin, giderek yükselen denizler ve daha önceki iklim olaylarıyla zaten mücadele eden insanlar için sadece bir devrilme noktası olduğunu öne sürüyor.
Mithen ve Wicks, çalışmaları için, bölgede 10.600 ila 5.800 yıl öncesine ait tüm mevcut arkeolojik buluntuların tarihlerini bir araya getirerek kuzey Britanya’daki tarım öncesi toplumların nüfus modellerini yeniden yapılandırdılar. Bunlar, 87 bölgeden 439 örnekten oluşuyordu. Araştırmacılar bu bilgiyi, farklı zamanlarda ve yerlerde insan faaliyetinin miktarını ve dolayısıyla kaba nüfus seviyelerini çıkarmak için kullandılar.
Sonuçlar, kuzey Britanya’nın doğu kesimindeki popülasyonların aslında yaklaşık 8.500 yıl önce, yani tsunami çarpmasından en az 300 yıl önce düştüğünü gösteriyor. Ancak düşüş, Kuzey Amerika’daki devasa bir buzul gölü olan Agassiz Gölü’nün Atlantik Okyanusu’na dökülmesine neden olan ısınmayla aynı zamana denk geldi. Ekip, deniz seviyesindeki bu ani artışın, kıyı habitatlarını istikrarsızlaştırdığını ve kaynakların azalmasının, nüfusun azalmasına neden olduğunu düşünüyor.
Bununla birlikte, Mezolitik İskoçya’nın batısındaki yerleşimler, deniz seviyesindeki bu artıştan etkilenmemiş görünüyordu; bu da, bol fiyortları ve engebeli kıyı şeridi ile oradaki manzaranın yaşanabilir kaldığını gösteriyordu.
Buna karşılık, 300 yıl sonra deniz seviyeleri zirveye ulaştığında, Grönland buz çekirdeği kayıtları, Dünya’nın uzun süreli fırtınalı ve şiddetli soğuk havaya neden olan dramatik bir soğuma döneminden geçtiğini gösteriyor. Ekip, muhtemelen batı popülasyonlarının çökmesine neden olan şeyin, İskoçya’nın doğu kıyısı popülasyonlarından geriye kalanlarla birlikte olduğunu buldu. Ardından tsunami vurdu.
Mithen ve Wicks, tüm bu olayları ve çevresel değişiklikleri göz önünde bulundurarak, nüfuslar ekolojik olarak istikrarsızlaştırılmış kıyılardan uzaklaştıkça iç ve yüksek arazi faaliyetlerinin arttığını buldu. Mithen, “Tepeler için sahili terk ettiler” diyor. “Nüfusların önceki seviyelere ve kıyı bölgelerine dönmesi birkaç yüz yıl aldı.”
İskoçya’nın Orkney Adaları’ndaki bir arkeolojik danışman olan Caroline Wickham-Jones, soğuma olayının ve tsunaminin muhtemelen kıyı popülasyonlarını azalttığı ve istikrarsızlaştırdığı konusunda hemfikir. Ancak deniz seviyesinin yükselmesinin kıyı nüfuslarını olumsuz etkilediğine ikna olmadı – insanların uyum sağlamak için bolca zamanları olacağını düşünüyor.
Wickham-Jones, deniz seviyesindeki yükselmenin kıyı sakinleri için norm olduğunu söylüyor. Sonunda duracağını bilmiyorlardı. “Bugün deniz seviyesinin yükselmesini çok tehdit edici buluyoruz çünkü çok daha az esnek ve uyarlanabilir durumdayız; istikrara alıştık ve nüfus seviyeleri çok daha yüksek.”
Önceki çalışmalar, 8200 yıl önceki soğuma olayının, Norveç de dahil olmak üzere kuzeybatı Avrupa’nın başka yerlerindeki popülasyonları etkilemediğini gösteriyor. Ancak Mithen ve Wicks, kuzey Britanya’nın ilk sakinlerinin, sosyal ağlardan, teknolojiden ve çevre bilgisinden yoksun, izole, düşük yoğunluklu nüfuslarla bölgeye nispeten yeni gelenler olarak daha savunmasız olduklarını öne sürüyorlar ve bu da iş geldiğinde onları geri plana atıyor. hem kademeli hem de ani değişim.
Ancak Storegga tsunamisinin İngiltere ve Norveç de dahil olmak üzere Avrupa’daki kıyı toplulukları üzerindeki etkilerini araştıran Norveç’teki Stavanger Üniversitesi’nden Astrid Nyland, bu Mezolitik İskoçların evlerine benzersiz bir şekilde uyum sağlayamayacakları konusunda hemfikir değil. Birçok Mezolitik halk, binlerce yıl boyunca denizcilik kültürleri ve denizle sağlam ilişkiler geliştirdiğini söylüyor. Nesiller boyunca işleyen sosyal kurumlar olmasaydı, “istikrarsız ve güvensiz bir denizle yaşayamazlardı veya tsunami gibi büyük olaylardan sonra yaşamaya devam edemezlerdi” diyor.
Mithen, Mezolitik İskoçların muhtemelen bir dizi iklim değişikliği tarafından sürüldüğü – tekil bir olay tarafından yıkılmak yerine – daha fazla test gerektirdiğine dair vardıkları sonucu kabul ediyor. Ancak bulgunun modern zamanlarla rezonansa girdiğini söylüyor. “Bugünkü durum benzer, dünya genelindeki nüfus, kademeli iklim ve çevresel değişim nedeniyle giderek daha savunmasız hale geliyor ve bu da sel ve orman yangınları gibi ani şok olaylarına karşı direnci ortadan kaldırıyor.”