Tüp bebek en kısa tanımı ile kadının yumurtalıklarından özel yöntemlerle alınan yumurtaların erkeğin spermi ile vücut dışında laboratuvarda birleşmesinin yani döllenmesinin sağlanması ve döllenme sonucu oluşan embriyonun anne rahmine konulmasıdır. Anne rahmine yerleştirilen embriyo gelişerek bebeği oluşturacaktır.
IVF veya ICSI şeklindeki tüp bebek uygulamalarının yapılabildiği durumlar: - Tüplerin tıkalı (kapalı) olduğu durumlarda veya ameliyatla tüpleri alınanlarda, - Açıklanamayan infertilite varlığında (Hiçbir neden bulunamayan kısırlık),- Erkekte sperm sayı ve fonksiyonlarının bozuk olması: Azoospermi, oligospermi, - Diğer yöntemlerle gebe kalamayan endometriozis hastaları, - Diğer yöntemlerle gebe kalamayan yumurtlama problemi olan hastalar (Polikistik over sendromu),- Servikal faktör, - İmmünolojik infertilite, - Yumurtlama tedavileri ve aşılama ile gebelik elde edilemeyenler.
IVF yönteminde anneden alınan yumurta hücresinin etrafına laboratuvarda özel bir ortamda binlerce sperm hücresi konur ve bu spermlerden birisi kendi kendine yumurta hücresini döller.
ICSI veya mikroenjekssiyon yönteminde ise yine vücut dışında laboratuvar ortamında tek bir tane sperm hücresi alınarak özel olarak mikroskopik yöntemlerle yumurta hücresinin içerisine verilir. Yani burada sperm yumurta hücresinin içerisine kendi kendine girmez. Bu fark dışında diğer aşamalar her iki yöntemde aynıdır.
ICSI yöntemi ile tüp bebek tedavisi hangi durumlarda yapılır?:
- Şiddetli oligo-astheno-teratozoospermi (Ciddi sperm sayı ve hareket bozuklukları): Bu durumlarda erkek mastürbasyon ile yeterince sperm veremez. Spermler mikro TESE yöntemi ile alınır.
- Daha önce IVF yöntemi ile gebelik elde edilememesi.
- Antisperm antikor varlığı.
- Ejakulatuvar disfonksiyonlar (retrograd ejakülasyon): Bu durumlarda erkek mastürbasyon ile yeterince sperm veremez. Spermler mikro TESE yöntemi ile alınır.
- Bilateral vas deferenslerin (sperm kanalları) doğuştan yokluğu.
- Bilateral ejakulatuvar duktus obstrüksiyonu.
- Başarısız vazovazostomi ve vazoepididimostomi sonrası.
- Fibroz nedeniyle epididimal sperm toplanamaması.
- Globozoospermi (Yuvarlak başlı spermler): ICSI’de bile başarı şansı oldukça düşüktür.
- İmmotil silia sendromu.
Daha önce ameliyatla tüpleri (yumurta kanalları) alınanlara tüp bebek yapılabilir mi?: Herhangi bir ameliyat nedeniyle bir veya iki tüpü alınan hastalara tüp bebek uygulanabilir. Tüp bebek işleminin kadının tüpleri yani yumurta kanalları ile bir ilgisi olmadığı için tüpleri olan ve olmayan hastalarda tüp bebek ile gebelik başarısı aynıdır.
Daha önce ameliyatla yumurtalıkları alınanlara tüp bebek yapılabilir mi? : Bir kadının ameliyatla her iki yumurtalığı alınmışsa tüp bebek uygulanamaz çünkü yumurta yoktur ve hormon düzeyleri yetersizdir. Sağ veya sol tek bir yumurtalığı alınan bir kadının eğer hormon rezervleri iyi ise tüp bebek yapılabilir.
Daha önce ameliyatla rahmi alınanlara tüp bebek yapılabilir mi?: Tüp bebek uygulamasında bebek anne rahminde gelişeceğinden rahmi olmayanlara tüp bebek uygulanamaz.
TÜP BEBEK TEDAVİSİ AŞAMALARI: Tüp bebek en kısa tanımı ile kadının yumurtalıklarından özel yöntemlerle alınan yumurtaların erkeğin spermi ile vücut dışında laboratuvarda birleşmesinin yani döllenmesinin sağlanması ve döllenme sonucu oluşan embriyonun anne rahmine konulmasıdır. Anne rahmine yerleştirilen embriyo gelişerek bebeği oluşturacaktır.
Tüp bebek uygulaması iki farklı şekilde yapılabilir: 1- Klasik tüp bebek uygulaması = IVF = in-vitro fertilizasyon, 2- ICSI = Mikroenjeksiyon = İntrasitoplazmik sperm enjeksiyonu.
Bu iki yöntemden ikincisi günümüzde daha yaygın kullanılan yöntemdir. İkinci yöntemin avantajı sperm sayısı az olan ve spermiogram sonucu kötü olan hastalarda avantaj sağlamasıdır.
Tüp bebek aşamaları her iki yöntemde de büyük oranda aynıdır, aradaki tek fark şöyle özetlenebilir:
1- muayene ve çiftin değerlendirilmesi: Bu aşamada çiftin geçmişte gördüğü tedaviler ve gebelik, doğum, düşük hikayeleri dinlenir. Eski tahliller ve film sonuçları değerlendirilir. Bunlara göre tüp bebek tedavisi planlanır ve tedavinin başlayacağı gün belirlenir.
2- Yumurtalıkların uyarılması ve yumurta oluşturulması: Bu aşamada yumurtalıklarda çok sayıda yumurta oluşturmak için yumurta geliştirici ilaçlar (iğne tedavisi) uygulanır. Çok sayıda yumurta oluşturulmak istenmesinde amaç çok yumurta ile çok embriyo oluşturmak ve iyi embriyoların seçilerek rahme konulmasıdır. Bu nedenle bir değil birden fazla yumurta oluşturulmak istenir.
3- Yumurta toplama işlemi (OPU): Bu aşamada gelişen yumurtalar toplanır ve laboratuvarda döllenme için saklanır. Bu esnada erkek de sperm verir. Sperm veremeyen erkeklerden mikro TESE yöntemi ile sperm alınır.
4- Döllenme (IVF veya ICSI yöntemi): Bu aşamada toplanan yumurtalar ve elde edilen spermler ile döllenme (fertilizasyon) işlemi gerçekleştirilir. Döllenen yumurtalar laboratuvarda saklanır.
5- Embriyonun rahim içerisine transferi: Bu aşamada laboratuvarda saklanan döllenmiş yumurtalar rahim içerisine beş on dakika süren, ağrısız bir işlemle transfer edilir. Döllenme sonrası embriyolar 2-6 gün laboratuvarda bekletildikten sonra en iyileri transfer edilirler. Transfer işleminden 10-12 gün sonra gebelik testi yapılarak hamileliğin oluşması kontrole edilir.
Tüp bebek aşamaları ne kadar zaman alır, kaç gün sürer?: Erkek isterse sadece ilk muayene görüşmesinde ve yumurtaların toplandığı gün tüp bebek merkezinde bulunması yeterlidir. Kadın ise ayaktan hastaneye gelip giderek yumurtalarının büyütülmesi işlemi yapılır. Başından sonuna kadar bütün tedavi yaklaşık bir ay sürer.
Tüp bebek tedavisi adetin kaçıncı günü başlar?: Uzun protokolde adetten bir hafta önce kısa protokolde genellikle adetin 3. Günü ancak adetin 2-5 günü arasında başlayabilir.
Tüp bebek tedavi aşamaları sırasında cinsel ilişki yasak mı?: Tüp bebek aşamaları süresince cinsel ilişki yasaktır. İlk muayeneye gitmeden önce de erkeğin ortalama 3 gün ilişkiye boşalmamış olması gerekir çünkü sperm testi yapılması gerekebilir. Gebelik elde edilirse bundan sonra gebelik belirli bir aşamaya gelinceye kadar cinsel ilişki yasağı devam eder, ortalama gebelik 2-3 aylık olduğunda doktorunuz bir sakınca görmezse ilişki yasağını kaldıracaktır. Tüp bebek uygulaması ile elde edilen hamileliklerde doğuma kadar sürekli cinsel ilişki yasağı uygulanmaz.
Tüp bebek aşamaları boyunca yolculuk yapılabilir mi?: Özellikle bazı hastalar tedaviye şehir dışından katıldığı için araba veya uçak yolculuğu gerekebilmektedir. Gebelik oluşuncaya kadar olan dönemde doktorunuz bir sakınca belirtmemişse yolculuk serbesttir. Gebelik oluştuktan sonra doktorunuz bir süre yolculuğu yasaklayabilir. Ayrıca transfer işleminden sonra da bir kaç gün uzun yolculuğa çıkılmamasında yarar vardır.
Tüp bebek tedavi aşamalarına başlamak için en uygun yaş kaçtır?:Kısırlık problemi olan çift için tüp bebek tedavisinin gerekli olduğu doktoru tarafından bildirilmişse mümkün olan en kısa zamanda tedaviye başlamak gerekir. Çünkü yaşlar ilerledikçe çiftlerin doğal yoldan gebelik elde etme şansları azaldığı gibi tüp bebek yöntemi ile de gebelik elde etme şansları azalmaktadır. Bunun en önemli sebebi kadında yumurtalık kapasitesinin yaş ilerledikçe azalmasıdır, özellikle 35 yaşından sonra yumurtalık kapasitesi daha hızlı azalır.