|Tweet|
Beşinci kol, fiilî müdahale ile ele geçirilemeyen bir kitleyi ya da devleti Propaganda, Casusluk, Sabotaj veya terör yoluyla manevî etkiye maruz bırakmak suretiyle müdahaleye uygun hale getirmek ya da fiilî savaş esnasında savaşı daha kolay kazanmak için yapılan her türlü manevî yıkıcı çalışmaya verilen addır.
Beşinci kol (fifth column) ellerindeki her türlü araca başvurarak bir ulusun dayanışmasını ve bütünlüğünü yok etmeye çalışan yıkıcı yeraltı grubuna ve bu harekete verilen isim.İspanya iç savaşı sırasında başkent Madrid'i ünlü General Francisco daha sonraları 1937 Kuşatması olarak anılacak olan bir abluka altına alır. Kuşatmasının ne kadar süreceği ile ilgili sorular karşısında gazetecilere dönerek " Dört koldan şehri kuşattık, beşinci kolumuzda şehirde. Kuşattmanın çok süreceğini sanmıyorum" der. 5. kolumuz diye lanse ettiği bu terim siyasi literature icerideki ajanlari belirtmek icin kullanılan bir sıfat olarak gecer.
General Francisco, pek çok bölgede egemenliğini sağlamış olmasına karşın, madrid sokakları henüz cumhuriyetçilerin elindedir. madrid’de, dünyanın dört bir yanından gelen devrimciler, faşistlere karşı müthiş bir direniş sergilerler. franco, şehri dört koldan sarmıştır. Beşinci kol ise kentin içinde istihbarat, bombalama gibi faaliyetler yürüten, madrid’in içine sızmış, ajan ve işbirlikçilerden oluşan gizli kola verilen addır.
İspanya iç savaşı (1936-39) sırasında faşistlerin 4 koldan Madrid'e doğru ilerlediği bir sırada, hükümeti çeşitli sabotaj ve eylemlerle içeriden yıkmaya çalışan Francisco Franco taraftarları beşinci kol hareketi diye nitelendirilmiştir. Beşinci kolun başlıca yöntemlerinden biri yıkıcı unsurların, hedef ülkenin tüm yapısına, özellikle de siyasal karar alma ve ulusal savunma merkezlerine sızmasıdır. Benzeri uygulamaların Nazi Almanya tarafının Avusturya, Çekya, Norveç gibi ülkelerin ele geçirilmesinde uygulanmıştır. 1940 yılında Nazi Almanyasının Norveç'e saldırısında vatan haini olarak tanımlanan Dünya grubu Beşinci kol olarak çok etkili bir rol oynamıştır.