CENTCOM Komutanı McKenzie gücünü artırmak için nasıl bir "İran Krizi" yarattı?
Ordu içinde prestij ve güç arayan CENTCOM başkanı Kenneth McKenzie, ABD-İran gerilimindeki son durumu tetiklemek için bir dizi bürokratik ve halkla ilişkiler hamlesi yaptı. Generalin nüfuza olan susuzluğu, ABD-İran geriliminin son bölümünde itici bir faktör oldu.
Trump yönetiminin son iki ayında, Orta Doğu'daki bir dizi kışkırtıcı ABD askeri hamlesi, İran'a karşı bir savaşın başlatıldığına dair korkular uyandırdı. Kriz atmosferi Tahran'ın oluşturduğu herhangi bir tehdidin sonucu değil, ABD Merkez Komutanlığı (CENTCOM) Başkanı General Kenneth F. McKenzie Jr. tarafından şahsi çıkarlarını geliştirmek için yapılan bir kampanyanın ürünüydü.
McKenzie, ordu içinde prestij ve iktidar ve garanti ettiği politika yapma üzerindeki etkiyi elde etmek için askeri varlıkları biriktirmek için çalıştı. Generalin nüfuza olan susuzluğu, ABD-İran geriliminin son bölümünde itici bir faktör oldu. Kendi kendine hizmet eden gündemini ilerletmek için, McKenzie, medyadaki bir PR baskısıyla birlikte hesaplanmış bir dizi siyasi-bürokratik hareket kullandı.
Gazeteci Mark Perry'ye göre, daha önce Pentagon'da Müşterek Kurmay Başkanı olarak görev yapan dört yıldızlı bir general olan McKenzie, Ortadoğu Komutanlığını yöneten gelmiş geçmiş politik noktada en zeki komutan olarak görülüyor. Ayrıca, çıkarlarını savunmak için plan yaparken son derece küstah olduğunu da gösterdi.
McKenzie, Mart 2019'da CENTCOM'da komutayı aldıktan hemen sonra siyasi manipülasyon kampanyasını başlattı. McKenzie, İran tehdidini kontrol altına almak için ek kuvvetler talep ederek, bir uçak gemisi saldırı grubu ve bir bombardıman uçağı görev gücünün Orta Doğu'ya gönderilmesini tetikledi. Bir ay sonra, gazetecilere konuşlandırmaların "çok iyi bir istikrar etkisi sağladığına" inandığını ve daha büyük, uzun vadeli bir ABD askeri varlığı için müzakere sürecinde olduğunu söyledi.
McKenzie, manevralarının bir sonucu olarak 10.000 ila 15.000 daha fazla askeri personel edinmeyi başardı ve CENTCOM dünyasındaki toplamı 90.000'den fazlaya çıkardı. Onun komutası altındaki mal varlığındaki hızlı artış, Mart 2020'de Senato'daki bir duruşmada ortaya çıktı.
2020'nin geri kalanında, bu birliklerden bazıları, yeni Pentagon'un "büyük güç rekabeti" önceliğine uygun olarak Doğu Asya veya Avrupa'ya kaydırıldı. McKenzie'nin askeri varlıkların kaybına direnme kararlılığı, son İran krizinin yapay olarak üretilmesinde çok önemli bir faktördü.
McKenzie, görünüşte IŞİD'le savaşmak için ama daha temelde ülkede uzun vadeli askeri varlığını sürdürmek için binlerce ABD askerini Irak'ta tutmak için savaştı. Ancak ABD askeri varlığı Irak'ta hiç de popüler değil. Ocak 2020'de, ABD'nin İranlı Tümgeneral Kasım Süleymani'ye yönelik suikastını takiben, Irak yasama organı, tüm ABD birliklerinin ülkeden çekilmesini talep eden bir kararı kabul etti.
Bu arada, İran'la işbirliği yapan Iraklı milisler, Mart 2020'de Camp Taji'deki koalisyon güçlerine iki ABD askerini öldüren büyük bir roket saldırısıyla başlayan ABD güçlerine yönelik saldırıları artırdı. McKenzie, kaybettiği varlıkların bir kısmını geri almak için Camp Taji saldırısını kullandı ve bölgede ikinci bir uçak gemisi saldırı grubunun kalmasını başarıyla istedi. Wall Street Journal'a göre McKenzie, Iraklı milislerin ABD güçlerine saldırmaya devam etmesi durumunda “Tahran'a sorumlu tutulacağına dair işaret” vermelerini istedi.
Ancak bu manevra hemencecik başarısızlığa uğradı: Irak milislerinin ABD güçleri tarafından işgal edilen üslere yönelik saldırıları Mart ve Ağustos 2020 arasında 28'e yükseldi. McKenzie böylece Irak'taki üslerden çekilmeye ve onları Irak güçlerine teslim etmeye zorlandı. Eylül ayında McKenzie, Irak'taki ABD askerlerinin 5.200'den 3.000'e düşürülmesi planlandığını duyururken, milis saldırılarının geri çekilmenin ana nedeni olduğunu bile kabul etti.
Trump'ın Kasım ayı ortalarında Afganistan ve Irak'taki asker sayısını 2.500'e düşürme kararının ardından, McKenzie ve Washington'daki müttefikleri, İran'ın ABD güçlerine saldırılar planlıyor olabileceği fikrini teşvik ederek İran'la bir kriz illüzyonunu inşa ettiler.
New York Times 16 Kasım'da yetkililerin "özellikle Süleymani'yi öldüren ABD saldırısının 3 Ocak yıldönümünde ..." endişeli olduklarını bildirdi. Ve ertesi gün bir Washington Post haberi, ABD istihbaratının son zamanlarda "İran'ın bölgedeki ABD güçlerine yönelik potansiyel tehditlerini izlediğini" belirten "konuya aşina insanlar"dan bahsediyordu.
Sonra daha da ciddi bir hamle geldi: 21 Kasım'da iki Hava Kuvvetleri “Stratofortress” B-52 bombardıman uçağı doğrudan Amerika Birleşik Devletleri'nden Basra Körfezi'ne uçtu.
Uçuş, McKenzie'nin Merkez Komutanlığı sözcüsü tarafından belirli bir gerekçe sunmayan bir açıklamayla duyuruldu. Kasım 2020'de Süleymani suikastının Körfez'e uzun menzilli B-52 uçuşlarının son konuşlandırılmasını hızlandırdığını ve yeni uçuşların potansiyel bir askeri krize bağlı olduğu hissini yarattığını ilan etti. Aslında, bombardıman uçakları ABD üslerinden Körfez'e bir gidiş-dönüş olacak şekilde durmadan geri döndüler.
McKenzie, 7 Aralık'ta PR saldırısına geri döndü ve kendisini yalnızca "bölge hakkında bilgisi olan üst düzey bir ABD askeri yetkilisi" olarak tanımlamasına izin verilen küçük bir muhabir grubuyla konuştu. Associated Press ve NBC News'in bildirdiği kadarıyla, ABD'nin bölgeden asker çekmesi, ABD başkanlık geçişi, COVİD salgını ve Suleymani'nin öldürülmesinin yıldönümü nedeniyle İran'ın yanlış hesaplama riskinin “şu anda daha yüksek” olduğunu söyledi. Askeri liderlerin Nimitz'in “bir süre daha bölgede” kalması gerektiğine karar verdiğini ve ek bir savaş uçağı filosuna ihtiyaç duyulabileceğini vurguladı.
Üç gün sonra, başka bir B-52 filosu ABD'den Basra Körfezi'ne uçtu ve ana üslerine dönmeden önce kışkırtıcı bir şekilde İran hava sahasına yakın uçtu. Daha sonra 21 Aralık'ta ABD Donanması, güdümlü füze denizaltısı USS Georgia'nın iki güdümlü füze kruvazörüyle birlikte Hürmüz Boğazı'ndan yeni geçip Arap Körfezi'ne girdiğini kamuoyuna duyurdu. Duyuru son derece olağandışı: Donanma, normalde gemilerinin hareketleri konusunda ağzı sıkı bir şekilde, Gürcistan'ın 154 Tomahawk kara saldırısı seyir füzesi taşıyabileceğini kamuoyuna açıkladı.
22 Aralık'ta ABC News'e verdiği röportajda McKenzie'ye İran'ın ABD ve bölgedeki müttefiklerine yönelik bir saldırı riski soruldu. İran'ın Amerika Birleşik Devletleri ile savaş istemediğini öne sürmesine rağmen, "Risklerin arttığı bir dönemde olduğumuza inanıyorum" dedi.
30 Aralık'ta Basra Körfezi'ne üçüncü bir b-52 uçağı gönderildi. Bu kez CENTCOM, Mckenzie'yi doğrudan aktardı: Niyeti “Amerikalılara veya çıkarlarımıza yönelik herhangi bir saldırganlığa hazır ve cevap verebileceğimizi açıkça belirtmekti.”
Daha sonra "üst düzey bir subay" Associated Press'e, ABD istihbaratının "son zamanlarda İran'dan Irak'a gelişmiş silahlar aktığına ve Irak'taki Şii milis liderlerinin İran'ın Kudüs kuvveti subaylarıyla görüşmüş olabileceğine dair işaretler" tespit ettiğini söyledi. Bunun, Süleymani cinayetinin birinci yıl dönümü ile bağlantılı olarak, Irak'taki ABD çıkarlarına yönelik olası roket saldırıları için planlar önerdiği söylendi. CNN, İran'ın Irak'a kısa menzilli balistik füzeler gönderdiğini ve Iraklı milislerin "karmaşık saldırılar" planladığını iddia ederek Pentagon iddialarını yineledi.
Ancak, bu konularla ilgili tartışmalara doğrudan dahil olmuş bir "üst düzey savunma yetkilisi", CNN'e, bu tür raporları dağıtan yetkililerin bir saldırı tehdidini kasten abarttıklarında ısrar etti. CNN'in haberine göre Savunma Bakanı Vekili Christopher Miller'ın 30 Aralık'ta Nimitz'i eve geri getirme kararının McKenzie ve müttefiklerinin komutalarının çıkarlarını ilerletmek için İran destekli potansiyel bir saldırıyı yutturduklarına dair inancına dayandığı güçlü bir şekilde ima edildi.
Ne Associated Press ne de CNN okuyuculara, B-52'leri ve füze taşıyan gemileri içeren ABD'nin kışkırtıcı güç gösterileri ışığında, İran'ın ek kısa menzilli füzelerinin caydırıcılığı güçlendirmek için gerekli önlemler olduğunu açıklamadı. İran'ın Süleymani cinayetinin intikamının ABD askerlerini değil, onun suikastından sorumlu yetkilileri hedef alacağına dair açık ifadelerinden de bahsetmediler.
Sonunda Miller, kararını tersine çevirmek ve Nimitz'i Orta Doğu'da tutmak zorunda kaldı - McKenzie için önemli bir galibiyet. Ve ABD'nin Süleymani suikastının yıl dönümü olaysız gelip gitmesine rağmen, 7 Ocak'ta bir B-52 uçuşu daha gerçekleştirildi - McKenzie'nin Miller'a karşı bürokratik zaferinin cesur bir gösterimi.
Trump yönetiminin son haftalarında ortaya çıkan siyasi-bürokratik güç mücadelesi, McKenzie'nin gücünün ve çıkarlarının Biden yönetiminin İran politikası üzerinde büyük bir etkiye sahip olabileceğine işaret ediyor.
Hala askeri varlıkların Orta Doğu'dan uzaklaştırılmasına direnen McKenzie, Tahran ile gerilimi hafifletme çabalarına karşı çıkmak ve bunu engellemek için etkili bir güce sahip olacak. Amaçlarına ulaşmak için askeri hizmetler ve medyayla olan bağları, cephaneliğindeki en faydalı silahlar arasında olacak. (Gareth Porter* / The Gryzone)
*Gareth Porter, 2005'ten beri ulusal güvenlik politikasını ele alan bağımsız bir araştırmacı gazetecidir ve 2012'de Gellhorn Gazetecilik Ödülü'nü almıştır.