Kuantum teorisinin Kopenhag yorumcularına göre, ölçme nesnesi olan bir elektronun gözlemciden bağımsız mutlak bir varlığının söz konusu olamayacağını, bu yüzden, olmayan bir şeyin belirli bir andaki yerinden ve hızından da bahsedilemeyeceğini söyledik. Ölçme nesnesinin, ölçme işlemi esnasında, karşılıklı etkileşmeye bağlı olarak yaratıldığını ifade ettik.
Burada hemen (tıpkı pozitivistler gibi Kopenhagcıları da hiç ilgilendirmeyen) şu sorular çıkıyor ortaya. “Ne yani, ölçme işlemine başlamadan önce o elektron yok muydu”? “Elektronun varlığı gözlemciye mi bağlıdır”? “Bu, tıpkı, arabanın varlığının trafik polisinin yaptığı hız ölçme işlemine bağlı olduğunu iddia etmek gibi bir şey olmuyor mu”? “Soruna bu şekilde yaklaşırsak, bunun ucu bir tür idealizme varmaz mı”?. Eğer şeyler, ancak biz onlarla etkileşmeye girdiğimiz an bir varlığa, gerçekliğe sahip oluyorlarsa, ölçme işleminden önceki durum nedir”?.. İşte meselenin özü, canalıcı noktası burasıdır! Öyle ki, bu nokta, klasik fizikle kuantum fiziğinin ayrıldığı nokta olduğu gibi, aynı zamanda, kuantum fiziğinin de çözemediği problemlerin gelip dayandığı nokta oluyor! Bir şey daha! Daha sonra göreceğimiz gibi, “Sistem Teorisi’nin” ve “İnformasyon İşleme Teorisi’nin” önemi de gene tam bu noktada ortaya çıkıyor. “Varoluşun Genel İzafiyet Teorisi”de gene tam bu noktada-bütün bu problemlerin çözümü olarak- ortaya çıkıyor47. Önce, yukardaki temel soruya klasik fiziğin-ve de pozitivistlerin- verdiği cevabı hatırlayalım:Şeyler, her türlü gözlemciden bağımsız olarak var olan, bizatihi, mutlak, objektif gerçekliklerdir. Bu nedenle, onların sahip oldukları özellikler de kendilerine ait (“intrinsic”) mutlak değerlerdir. Bunlar, değişik gözlemciler tarafından çeşitli ölçme işlemleriyle farklı biçimlerde belirlenebilirler, ama özünde gözlemcilere göre değişmezler. Çünkü bu değerler ölçme işleminden önce de var olan gerçeklerdir.. Kuantum teorisi ise olaya şöyle bakar:Bir elektronun belirli bir andaki yerini ve hızını tam olarak ölçemeyeceğimiz gerçeği ilkesel bir sorundur. Ve bu, sadece onun yerine ve hızına ilişkin bir olay olmayıp, aynı şekilde, kütlesi-enerjisi vb. yani, elektronun bütün özdeğerleri için de geçerlidir. O halde, belirli bir “an’a” ilişkin olarak, söz konusu bu değerlerini tam olarak bilemeyeceğimiz (ölçerek elbette) bir elektronun, bu değerlere ölçme işleminden önce de sahip olduğunu söylemek metafiziktir. Çünkü, bilmek için ölçmek lazım. Ölçmek ise, ölçme nesnesini en azından bir fotonla etkilemektir. Ama etkileyince de “zaten var olan değerleri” tesbit etmiş olmuyorsun. Ölçme-etkileme işlemi esnasında yaratılan, bu etkileşmeye bağımlı olan değerleri elde ediyorsun. O halde, elektronun ölçme işleminden önceki varlığına ilişkin hiçbir objektif gerçeklikten bahsedemeyiz. Bu haliyle elektron sadece potansiyel bir gerçekliktir ve bir ihtimal dalgası (“Wahrscheinlichkeitswelle”) olarak ifade edilebilir. Bu ise sadece, ilerde elektron üzerinde herhangi bir ölçme işlemi yapıldığı taktirde ortaya çıkabilecek mümkün sonuçlara ilişkin ihtimalleri temsil eder. Yani, örneğin bir elektronun belirli bir andaki yerini belirlemeye ilişkin bir deney yapmak istiyorsak eğer, önceden sadece şunu söyleyebiliriz. Şöyle şöyle yaparsak, büyük bir ihtimalle elektron şurada olabilir. Bunun dışında hiçbir şey söyleyemeyiz. Yani, bu durumda bile, ihtimal dalgasının içinde önceden var olan mutlak değerleri açığa çıkarmış olmuyoruz. İhtimal dalgası’nın içindeki potansiyel değerlerle, bunlar üzerine gerçekleşen etkinin sonucudur elektronun objektif varlığı (ve buna ilişkin özdeğerleri)..
KRİTİK SORU
Şöyle ifade edelim: Uzayda, herhangi bir yerde bir elektron var ve herhangi bir foton geliyor, bu elektrona çarpıyor! Ama bütün bunlar bizden, bizim o meşhur “gözlemcimizden” bağımsız olarak cereyan ediyor! Yani bizim gözlemcinin böyle bir olayla ne bir ilişkisi var, ne de bu olaydan haberi!. Şimdi, bu çarpışma, etkileşme anında o elektron objektif bir realite olarak gerçekleşiyor mu, gerçekleşmiyor mu? Biz onu bilemediğimiz halde, bu elektronun belirli bir varlığı oluşuyor mu, oluşmuyor mu? Böyle bir olay karşısında kuantum teorisinin konumu nedir? Kuantum teorisini ve onun “realite” anlayışını eleştirenler, onu idealizme kaymakla suçlayarak kendi materyalist-pozitivist dünya görüşlerini haklı çıkarmaya çalıştıkları için, önce bu noktanın açıklık kazanması gerekiyor. “Ne yani, Paris şehri bizden bağımsız mutlak objektif bir gerçeklik değil midir”48 mantığıyla kuantum teorisine karşı çıkanlara cevap vermek gerekiyor!. Bizden ve bizim bilincimizden bağımsız olarak gerçekleşen olayların ve süreçlerin varlığını kabul etmemek diye birşey söz konusu olamaz!.Böyle bir mantığın kuantum teorisiyle de (bana göre,m.a) hiç bir ilişkisi yoktur! Kuantum teorisinin altınıçizdiği şey, bir olayın, ya da bir nesnenin, bizimle ilişkiye girmeden önce, yani bize göre objektif bir gerçekliğe sahip olmadan önce, bizim için potansiyel bir gerçeklik olduğudur.Çünkü, şeyleri, ancak bizimle olan ilişkileri bize göre objektif gerçeklikler haline dönüştürür. Ama bu demek değildir ki, bizimle ilişki halinde olan şeylerin dışında başka objektif gerçeklik yoktur (bunlar hep benim yorumum, Kopenhagcılarla burada ayrıldığımız açık m.a)!..Bizimle ilişkileri olmadan önce, başka koordinat sistemlerine (KS) göre objektif gerçeklikler olarak ortaya çıkan-varolan nesneler bu halleriyle bizim için potansiyel gerçekliklerdir. Ve bir ihtimal dalgasıyla temsil olunurlar. O halde, kuantum teorisinde bir elektronun ancak ölçme işlemi esnasında gerçekleşen objektif varlığından, ölçü değerlerinden bahsedildiği zaman, bunun, “bu evrende bizimle-gözlemciyle ilişkiye girmediği sürece hiçbir şeyin varlığı gerçek değildir” gibi bir saçmalıkla alakası yoktur (Bu sözlerin adresi sadece Kopenhagcı sübjektif idealistler değildir, pozitivistlerdir de! m.a). Bu tür sübjektif idealist bir yaklaşımla kuantum teorisinin ilişkisi yoktur-olamaz-! Bütün mesele, hangi KS’ ne göre belirleme yaptığımızla-konuştuğumuzla ilgilidir (diyorum ben m.a).
Ancak, itiraf etmek gerekir ki bu konu, yani objektif gerçeklik olarak var oluşun izafiliği konusu, Heisenberg ve Bohr’da da açık değildir! Bu yüzden de, onların açıklamalarında bazan sanki her şey, bütün bir var oluş süreci, sadece “gözlemciyi” temel alan KS açısından önemliymiş gibi sübjektif idealist bir sonuç ortaya çıkabiliyor! Bu durumda da tabi, ancak gözlemci-özne olarak- “bizzat etkileşerek yarattığımız” şeyler önemli oluyor! “Bunun ötesi ise bir illüzyon olup, bizim için önemini kaybediyor”! Şu insan dediğimiz şey ne kadar kolay sapabiliyor yoldan değil mi! O Heisenberg ve Kopenhagcılar ki, onlar, kuantum fiziğinin kurucularıdır, ve onlar, Einstein’ın da içinde bulunduğu eski materyalist anlayışlara-dünya görüşüne karşı mücadele içinde geliştirmişlerdir kuantum fiziğini. Ama bir yerde onlar da tam oturtamıyorlar süreci yerine. Bir yanlışa karşı çıkarken başka bir limana doğru yelken açmış görünüyorlar. Bu konuyu daha iyi anlayabilmek için, en azından benim burada ne demek istediğimi daha iyi ifade edebilmem için sondaki EK’ler kısmına o meşhur Schrödinger’in Kedisi tartışmasını da koydum. Bu iş böyle işte, böyle gelişiyor insanlık. Bu nedenle, hiçbirşeyi yabana atmayacağız. Yeri geldiğinde keçiboynuzundan bile bal çıkarmaya çalışarak yol almaya çalışacağız bu yollarda!.. Bu ön açıklamalardan sonra, şimdi artık bizi ilgilendiren esas konuya, kuantum teorisinde etkileşme öncesine izafe edilen (ve sadece idealistler ve materyalistler için değil pozitivistler için de maddi bir gerçeklik olarak yok varsayılan) o meşhur “potansiyel gerçekliğin” gerçekliği konusuna geçebiliriz. Bu konu, kendi içinde, madde nedir, maddenin potansiyel ve objektif gerçeklik halleri arasındaki ilişki nedir sorularının cevabını da taşıyor..