İnsülin enerji için yiyeceklerin metabolize edilmesine ve kullanılmasına yardımcı olmak üzere pankreas tarafından vücudun her noktasında üretilen bir hormondur. Bu mühim bir biyolojik fonksiyondur ve bu nedenle insülinle ilgili bir problem vücudun tüm dokuları, organları ve sistemleri üzerinde güçlü bir etkiye sahip olmaktadır.
İnsülin, genel insan sağlığı ve yaşamı sürdürmek için çok önemlidir, çünkü vücutta insülin üretimi veya kullanımıyla ilgili sorunlar yaşandığında, diyabette olduğu gibi, gün boyunca dışarıdan insülin takviyesine ihtiyaç duyulur.
O nedenle tip 1 diyabet hastalığında yani insülinin üretilmediği bir otoimmün hastalıkta insülin takviyesi hayati öneme sahiptir. Bu tamamlayıcı insülin, insülin üretiminin normalden düşük olduğu ve / veya vücudun etkili bir şekilde kullanamadığı anlarda gereklidir. İnsülin direnci denilen bir durum olan tip 2 diyabet tedavisi için insülin her zaman gerekli değildir.
Herhangi bir diyabet probleminiz – tip 1 veya tip 2- varsa, vücutta doğal olarak üretilen bu hormonun nasıl çalıştığını öğrenmek, günlük insülin iğnelerinin ya da bir insülin pompası veya parçasını takmanın neden tedavi planınızın kilit bir noktası olabileceğini anlamanıza yardımcı olabilir.
İnsülinin metabolizma ve diyetiniz içindeki yağ ve proteinlerin kullanımına etkisi hakkında detaylı bilgi sahibi olmak size ve çevrenizdeki hastalara faydalı olacaktır.
İnsülin nasıl üretilir?
İnsülin, duodenum eğrisinin (ince bağırsağın ilk kısmı), midenin hemen arkasına yerleştirilmiş bir bez benzeri organ olan pankreas tarafından üretilir. Pankreas hem ekzokrin bezi hem de endokrin bezi olarak çalışır.
Pankreasın ekzokrin işlevi temel olarak sindirime yardımcı olmaktır. Diğer rolü pankreasın glukagon adı verilen başka bir hormonun yanı sıra insülin de ürettiği endokrin bezi görevidir.
İnsülin, pankreastaki özel beta hücreleri tarafından üretilir ve bunlar Langerhans adacıkları adı verilen gruplara ayrılır. Sağlıklı bir yetişkin pankreasında yaklaşık bir milyon adacık vardır. Bu da toplam %5'lik kısmına tekabül etmektedir. (Glukagon üreten pankreas hücrelerine alfa hücreleri denir.)
İnsülin nasıl çalışır?
İnsülin, yediğimiz gıdalardaki karbonhidratların, proteinlerin ve yağların metabolizmasıyla ilgilenir. Vücut bu besin maddelerini sırasıyla şeker moleküllerine, amino asit moleküllerine ve lipit moleküllerine ayrıştırır. Vücut ayrıca, bu molekülleri daha karmaşık formlarda depolayabilir ve yeniden birleştirebilir.
Karbonhidrat metabolizması
Yiyeceklerin hemen hepsi kan şekeri seviyelerini yükseltir. Ancak karbonhidratlarla daha hızlı ve çarpıcı şekilde yükselirler. Sindirim sistemi yemeklerden glikoz salgılar ve glikoz molekülleri kan dolaşımında emilir. Yükselen glikoz seviyeleri, pankreasın, kan dolaşımından glikozu temizlemek için insülin salgılamasını başlatır.
Bunu işlem için insülin, hücrelerin yüzeyindeki insülin reseptörlerine bağlanır ve hücreleri glikozu depolamaya açan bir anahtar gibi hareket eder. Kas hücreleri ve yağ hücreleri de dahil olmak üzere vücuttaki hemen hemen tüm dokularda insülin reseptörleri vardır..
İnsülin reseptörleri iki ana bileşene sahiptir – dış ve iç kısımlar. Dış kısım hücrenin dışına ilerler ve insülin ile bağlanır. Bu gerçekleştiğinde, reseptörün iç kısmı glikoz taşıyıcılarının yüzeye hareket etmesi ve glikozu içeri alması için hücrenin içine bir sinyal gönderir. Kan şekeri ve insülin seviyeleri düştükçe reseptörler boşalır ve glukoz taşıyıcıları hücreye geri döner.
Vücut normal bir şekilde çalıştığında, tüketilen karbonhidratlardan üretilen glikoz bu işlemle hızla temizlenir. Bununla birlikte, insülinün olmadığı veya çok düşük insülin seviyeleri söz konusu değilse, bu durum kan glukoz seviyelerinin yükselmesine yol açmaz.
Yüksek kan şekeri, hücreler insülini uygun şekilde kullanamadığında da ortaya çıkar. İnsülin direnci, insülinin şekli ile ilgili bir sorun olabilir, yeterli insülin reseptörüne sahip olmamak, sinyal problemleri veya düzgün çalışmayan glikoz taşıyıcıları olabilir. Ek olarak, aşırı vücut yağının bir sonucu olarak insülin direnci oluşabilir.
Yağ metabolizması
Karbonhidrat ve yağ metabolizması yakından ilişkilidir; her ikisi de insülin yoluyla etkilenir. İnsülin düzgün çalışmıyorsa, problemler başlar. Örneğin, yüksek seviyelerde insülin beyne hatalı sinyaller gönderebilir. Bu sinyaller beyine aşırı insülin olduğunu ve hücrelerinizin glikoz için aç kaldığını söyler. Bu nedenle, beyniniz karbonhidratlar için yanlış bir istek uyandırır, vücudunuza yağları depolaması için sinyal verir ve karbonhidratların vücut yağından ziyade enerji için yakılmasını emreder. Bu süreç, tip 2 diyabet hastalarında kilo vermenin neden zor olduğunun sebeplerinden birisidir.
İnsülin ayrıca yüksek trigliserit seviyeleriyle direkt ilişkilidir:
- Karaciğer: İnsülin, glikozun oluşumunu ve depolanmasını tetikler. Yüksek insülin seviyeleri karaciğerin glikojen ile dolmasına neden olur. Bu olduğunda, karaciğer daha fazla depolamaya karşı direnç geliştirir. Bunun yerine, lipoproteinlere dönüştürülen ve kan dolaşımına salınan yağ asitlerini oluşturmak için glikoz kullanılır. Bunlar serbest yağ asitlerine parçalanır ve diğer dokularda kullanılır. Bazı dokular bunları trigliseritler oluşturmak için kullanır.
- Yağ hücreleri: İnsülin, yağın parçalanmasını durdurur ve trigliseritlerin yağ asitlerine parçalanmasını önler. Glikoz bu hücrelere girdiğinde, gliserol adı verilen bir bileşik oluşturmak için kullanılabilir. Gliserol, trigliseritler üretmek için karaciğerden aşırı serbest yağ asitleri ile birleştirilebilir. Bu, trigliseritlerin yağ hücrelerinde birikmesine neden olabilir.
Protein metabolizması
İnsülin, proteindeki amino asitlerin hücrelere girmesine yardımcı olur. Yeterli üretim olmadan, bu işlem engellenir kas kütlesinin oluşması zorlaşır.
Ayrıca hücreleri potasyum, magnezyum ve fosfata daha duyarlı hale getirir. Elektrolitler olarak bilinen bu mineraller vücutta elektrik iletilmesine yardımcı olur. Bunu yaparken kas fonksiyonunu, kan pH'ını ve vücuttaki su miktarını direkt olarak etkilerler. Bir elektrolit dengesizliği, yüksek kan şekeri eşliğinde daha da kötüleşebilir, çünkü bu su ve elektrolit kaybına aşırı idrara çıkma yani poliüri neden olabilir.
Son sözler
Her ne kadar insülin temel olarak kolesterol metabolizması ve kan şekeri regülasyonu ile ilişkili olsa da, bu hormon aynı zamanda yediğimiz gıdalardaki protein ve yağların metabolizmasında ve vücut tarafından nasıl emilip nasıl kullanılacağı konusunda önemli rol oynar.
Tip 1 diyabet hastalarındaki insülin eksikliği ancak ek insülinle tedavi edilebilir. Diğerleri için, dengeli, içerik açısından zengin bir diyet uygulamak, sağlıklı bir kiloya düşmek, düzenli egzersiz yapmak ve genel olarak stressiz bir yaşam sürdürmek dahil olmak üzere, tip 2 diyabete yol açabilecek insülin sorunlarının önlenmesine yardımcı olacak basit yollar vardır.