Solunum Sistemi Hakkında Her Şey
İnsanlar da Solunum Sistemi
İnsanlarda canlılık faaliyetlerini sürdürmek için gerekli olan enerji hücrelerde hücresel solunumla elde edilir. İnsanlarda yapılan hücresel solunumun büyük çoğunluğu aerobik (oksijenli) solunumdur. Büyük yapılı bir organizma olan insanda hücresel solunum için gerekli olan oksijeni hücrelere ulaştırmakla görevli bir solunum sistemi geliştirilmiştir. İnsan vücudunda solunum sistemi ağız veya burun ile başlayarak, yutak, gırtlak, soluk borusu, bronşlar ve son olarak da akciğerlerde tamamlanmaktadır.
Solunum Sistemi – Burun
Burun dış solunum olarak adlandırılan havadaki serbest oksijeni alıp solunum organlarına vermek ve solunum organlarındaki karbondioksiti alıp havaya vermekle görevlidir. Burun bol miktarda mukus salgılayan goblet hücrelerine, yoğun kılcal damar ağına ve kıllara sahiptir. Mukus atmosferden alınan kuru havanın nemlendirilmesini, burnun nemli kalmasın sağlar. Kılcal damarlar atmosferden alınan soğuk havanın ısıtılmasını sağlar. Kıllar mukus ile birlikte havanın içindeki mikrop, toz ve polenlerin akciğerlere ulaşmasını engeller. Ağız bu yapılara sahip olmadığından ağızdan alınan soğuk, kuru ve yabancı maddelerden arındırılmamış hava doğrudan soluk borusuna verilir. Bu çeşitli hastalıklara neden olabilir.
Solunum Sistemi – yutak
Yutak, ağız ve burun boşluklarının açıldığı ortak kısımdır. Yutak ağız ve burundan alınan havayı gırtlağa iletir. Yutakta küçük dil ve bademcikler bulunur. Yutkunma sırasında epiglottis (küçük dil, gırtlak kapağı) glottisi (soluk borusunun ağız kısmını) kapar. Böylelikle lokma doğrudan yemek borusuna geçer. Yutkunma sırasında solunum bu yüzden durur. Yutkunma bittikten sonra tekrar başlar.
Gırtlak
Gırtlak soluk borusunun genişlemiş kısmıdır. Gırtlakta sili epitel hücreler, goblet hücreleri, ses telleri bulunur. Goblet hücrelerinin salgıladığı mukus sayesinde gırtlağa ulaşan hava ısıtılır, nemlendirilir, yabancı maddelerden arındırılır. Sililer bu yabancı maddeleri aşağıdan yukarıya doğru yutağa taşır. Ses telleri nefes verme sırasında titreşerek sesin oluşmasını sağlar. Ses tellerinin gergin olduğu durumda yüksek frekansla titreşmesi sonucu ince sesler, ses tellerinin gevşek olduğu durumda düşük frekansla titreşmesi sonucu kalın sesler oluşturulur. Sesler ağızda anlamlanır ve kelimeler oluşur. Gırtlak yutaktan aldığı havayı soluk borusuna iletir.
Soluk Borusu
Soluk borusu da tıpkı gırtlak gibi sili epitel hücreler ve goblet hücrelerinden içerir. Goblet hücrelerinin salgıladığı mukus sayesinde soluk borusuna ulaşan hava ısıtılır, nemlendirilir, yabancı maddelerden arındırılır. Siller bu yabancı maddeleri aşağıdan yukarıya doğru yutağa taşır. Soluk borusu aldığı havayı bronşlara iletir. Soluk borusunun yemek borusuna bakan kısmındaki düz kaslar yutkunma sırasında yemek borusunun geçici olarak genişlemesine imkân sağlar.
Bronşlar
Soluk borusunun akciğerlere yaklaştığında ayrılan iki koludur. Soluk borusundan farklı olarak bronşlar düz kas içermez. Bronşlarda biri sağ akciğere diğeri sol akciğere girer. Bronşlardaki sili epitelyum hücreler ve goblet hücreleri soluk borusu ve gırtlaktaki görevlerinin aynısını üstlenirler. Bronşlar akciğer içinde çok sayıda Bronşçuğa(bronşiol) ayrılır. Bronşçuklar havanın akciğerlere yayılmasını sağlar. Bronşçukların her biri birçok alveol içeren hava peteklerine bağlanır. Alveoller solunum yüzey alanını genişletir. Tek katlı epitelyum hücrelerden oluşur.
Akciğerler
Akciğerle, göğüs boşluğuna yerleşmiş, pembe renkli, soluk alıp vermeyi sağlayan organdır. Göğüs boşluğunun sol kısmında kalp bulunduğundan sol akciğer 2, sağ akciğer 3 lobludur.
Akciğerler göğüs boşluğunun içini de örten pleura adı verilen çift katlı bir zarla örtülüdür. Zarlar arsında pleura sıvısı bulunur. Pleura sıvısı soluk alma sırasında akciğerleri kaburga kemiklerinden korur ve soluk alıp vermeyi kolaylaştırır.
Akciğerlerin içindeki 300 milyon kadar alveol akciğer kılcallarıyla sarılmıştır. Akciğer kılcallarıile alveoller arasında sıvı bir tabaka bulunur. Akciğer kılcallarındaki karbondioksit sıvı tabakadan geçtikten sonra alveollere gelir ve akciğerlerden dışarı atılır. Alveollere ulaşan oksijen alveollerin içindeki nemli ortamda çözünür. Sırasıyla sıvı tabakaya ve akciğer kılcallarına geçer. Tüm gaz alışverişleri difüzyonla gerçekleşir.
Alveol epitel hücreleri alveol boşluğuna lipoprotein yapılı bir sıvı salgılar. Bu sıvı sayesinde kılcallardan alveollere su geçişini azaltır ve soluk verme sırasında su kaybını önler.