

Fergana olayları ve etnik temizlik-2-
1944 yılında Meshet'te yaşayan Türk, Kürt ve Karakalpaklar gibi Müslüman halklar Özbekistan, Kazakistan ve Kırgızistan'a sürülerek, özel yerleşimci durumunda köylere yerleştirilmişlerdi.
Cuma, 29 Ağustos 2008 15:09
Abdullah Aydoğan Kalabalık / Bişkek
Ferana olayları ve nüfus dağılımı
Sovyetler genelinde 1989 yılında yapılan nüfus sayımının resmi sonuçlarına göre, bütün SSCB'de 207,500 Ahıska Türk'ü yaşamaktaydı. Ahıskalılar, o dönemde pasaportlarının milliyet bölümüne, 'Türk' yazdırmakta ısrar eden tek halk olarak tanınırdı.
Eski SSCB'deki Türklerin yüzde 90'ından fazlası, Güney Gürcistan'ın Türkiye sınırındaki beş ayrı idari bölgesinden, Stalin zamanından sürgün edilenlerdi. Bu bölgeler, Gürcistan'ın tarihi Mesheti ilinin parçalarını oluşturduğundan dolayı, Sovyetler döneminde Ahıska Türklerine, 'Meshet Türkleri' veya 'Meshetli Türkler' deniliyordu.
1944 yılında Meshet'te yaşayan Türk, Kürt ve Karakalpaklar gibi Müslüman halklar Özbekistan, Kazakistan ve Kırgızistan'a sürülerek, özel yerleşimci durumunda köylere yerleştirilmişlerdi. Bu sürgünden dolayı, Orta Asya'nın farklı bölgelerinde toplu halde Ahıskalıların içinde yaşayan, Ahıska lehçesiyle Türkçe konuşan, Kürtler de bulunmaktadır.
2006 yılında ziyaret ettiğimiz, Kırgızistan'ın Karabalta şehri Kızmolo köyünde, bizi görünce gözyaşlarını tutamayan nur yüzlü bir yaşlı dikkatimi çekmişti. Yaklaşık otuz hane Ahıskalıkların yaşadığı köyde, kendisi ile konuştuğumda amca, aslen kürt olduğunu söyledi. Ahıskalılar gibi Türkçe konuşan bu duygulu insanın kürt oluşuna o zamanlar bir anlam verememiştim.
1956 yılında idari gözetimden serbest bırakıldılar ancak, sürüldükleri yerlere yerleşme imkânı elde edemediler. Bu Güney Gürcistanlı Müslümanlar günümüzde de memleketlerine hâlâ dönemediği bilinmektedir.
İdari gözetimin sona ermesinden sonraki yıllarda küçük guruplar halinde Azerbaycan ve Kuzey Kafkaslara göç ettiler ancak, çoğunluk Orta Asya ülkeleri Özbekistan ve Kazakistan'da yaşamaya devam etti.
1989 yılına gelindiğinde Ahıskalılardan oluşan, en büyük bölgesel grup Özbekistan'da yerleşiyordu. Nüfus sayımının neticelerine göre, bu cumhuriyette 106,700 Türk yaşamaktaydı. Sonradan baş veren olaylar, resmi rakamların doğruluğunu tasdikler şekilde seyredecektir.
Özbekistan'ın farklı bölgelerinde yaşayan Türk nüfus en fazla Taşkent civarında yoğunlaşmaktaydı. Taşkent ve etrafında 43,200, Semarkent ve civarında 18,500, Sırıderya bölgesinde 18,700, Fergana'da 13,600 Türk yaşıyordu. (Olayların başlamasından sonra, Fergana'da yaklaşık 17,000 Türk'ün yaşadığı anlaşılacaktır.) Resmi rakamlara göre Andican'da yaklaşık 5000, Buhara ve etrafında ise 1500 Türk yaşıyordu.
Türkler genelde, köylerde, il ve ilçe merkezlerinin etrafında, şehir kenarında toplu olarak yerleşiyorlardı. Türklerin çoğunluğu (özellikle Taşkent ve Sırıderya bölgelerinde) köy işleri ve tarımla uğraşmaktaydılar. Öte yandan Semerkant ve Fergana bölgesinde sanayi ve inşaat işlerinde de etkiliydiler.
Eğitim oranı oldukça düşüktü. Ülkenin entelektüel elitini oluşturan tabakada oldukça az bir oranda yer alıyorlardı. Eğitim seviyesine orantılı olarak, devlet yönetimi ve parti organlarında da yüksek kademelerde temsil edilmiyorlardı Sovyetlerin dağılmasından bu yana geçen 17 yıla rağmen bu oranda ciddi bir değişikliğin gözlenmediği bazı kaynaklar tarafından ifade ediliyor.
Tüm yerleşim yerlerinde Ahıskalılar toprağa bağlı bir yaşam tarzına sahip olduklarından, mahsulden oldukça yeterli kadar gelir elde ediyorlardı. Özbekistan'da yaşayan diğer etnik guruplardan gelir düzeyi olarak fazla farkları yoktu.
Ancak, örf, adet, gelenek ve göreneklere sıkı sıkıya bağlılık, dışa açılmama diğer etnik gruplarla evlenmeme, birlik ve beraberlik içinde hareket etme, sıkı akrabalık bağları gibi bir nevi içe dönüklük anlayışı, genel hayat felsefesiydi denilebilir.
Toprağa bağlılık, çalışkanlık, birlik ve beraberlik yerli halka ve diğer etnik gruplara nazaran, perestroyka sürecinin başlamasından sonraki dönemlerde, Ahıskalıların kısa zamanda hızlı bir refah seviyesine ulaşmasını kolaylaştırmaktaydı.
Bunun yanında ciddi bir Ahıska milliyetçiliğinin de var olduğu da söylenebilir. Diğer etnik grup üyeleri ile yaşanabilecek her hangi bir anlaşmazlıkta, bazı Ahıskalılara göre, haklı haksızdan ziyade hangi ırktan olduğu belki daha önemliydi.