Sanshiliu Ji
36 Savaş Stratejisi (ya da savaş hilesi), rakibi yenmek amacıyla kullanılabilecek hile ve yöntemleri belirleyen bir Çin strateji kitabıdır.
Bu kitap muhtemelen Min Hanedanlığı (1366 ile 1610 yılları) döneminde yazılmıştır. Ardından, siyasal ve askeri kararlarda egemenler ve önder komutanlar bu ilkeleri yoğun bir şekilde kullandığı için Mao dönemi de dahil olmak üzere uzun bir dönem yasaklanmıştır ya da halkın ulaşacağı bir dolaşıma sokulmamştır.
Değişimler Kitabından (Yi King) esinlenen, gerillanın el kitabı ya da felsefe metni sayılabilecek bu eserde yer alan kısa ve özlü stratejiler, bir askeri eyleme olduğu kadar günlük hayatta yaşanan anlaşmazlıklara da uygulanabilir.
1939 yılında, bir Kuomitang subayı, Çin’in kuzeyindeki bir pazar yerinde, ölümsüzlük reçeteleri içeren bir kitap keşfeder. Eserin sonunda, kısa bir askeri strateji kitabı da yer almaktadır: 36 Savaş stratejisi”. Bu gizli derleme, eski dönemlerden beri kullanıla gelen tüm askeri hile ve yöntemlerin eksiksiz bir çizelgesini sunmaktadır. Değişimler Kitabı (Yi-King) ve hukuk okulundan esinlenen bu küçük kitap, en kritik olanlar dahil, her türlü savaşla başedebilmek için uygulanabilir çözümler önermektedir.
36 Savaş Stratejisinin klasik metni, kitaptaki bölümlere başlık oluşturan Han Fei Zi Masalları, Üç Krallığın Tarihi veya Chengyu atasözleri gibi Çin edebiyatının başlangıç dönemlerindeki farklı eserlerin derin izlerini taşımaktadır.
Kitabın başlangıcında, izleyen metnin altı bölümde ele alınmasında Çin sayısalcılığının etkilerini ortaya koyan, “Altı kere altı: otuzaltı” başlıklı kısa bir giriş bölümü yer alıyor. Belge, kendileri de ayrıca altı alt bölüme ayrılan altı ana başlık altında düzenlenmiştir. Her alt bölüm, ilgili kısmın yorumunu içeren bir açıklamanın izlediği, kısa bir ödeyişle başlamaktadır.
I. Galibi önceden belli olan savaşlar için stratejiler:
1. “Göğe görünmeden denizi geç”: Bildik, alışılmış olan dikkat çekmez. Kendini korumaktansa, bir tasarıyı güvenle gerçekleştirebilmek için ötekilerin temsilinden yararlan.
2. “Zhao krallığını kurtarmak için Wei güçlerini kuşat”: Düşmanın hareketlerine göre kendini uyarlayarak zaferi inşa et. Wei krallığının Zhao’ya saldırısı, savunması zaafa uğrayan başkentini saldırıya açık hâle getirmiştir. Ötekinin tutku ve inisiyatifine boyun eğmektense, tepki hâlini koru... Ötekinin güç örgüsündeki, kuvvetinden doğan boşluklardan yararlan.
3. “Ödünç bıçakla öldür” : Bir şeyi gerçekleştirmek istiyorsan, başkalarının bunu senin yapmalarını sağla. Ötekilerin karşılık vermesi tehlikesine muhatap olarak işi bizzat gerçekleştirmektense, başka aktörlerden yararlanma ve farkında olmadan senin için çaba sarfetmeleri için onları yönlendirme mantığını kullan.
4. “Dinlenerek düşmanın tükenmesini bekle” : Şiddet ve saldırıya dönük düzenlerle dolu bir savaşa girişmek için acele etmektense, boşaltılmış, bildik arazilerde sürpriz yaşamamak için saldırıların azalmasını bekle.
5. “Yağmalamak ve çalmak için yangından yararlan”: Asıl amacın kendini yenilmez kılmak olmalıdır. Zafer fırsatlarını rakibin hataları ortaya çıkarır. Yerleşik aktörlerin saldırısına maaruz kalmak ve kendini tehlikeye atmaktansa, güç toplayabilmek için düşmanın zayıf anlarından yararlanmasını bil.
6. “Doğuda gürültü koparırken batıda saldır”: Ne zaman ve nereye saldıracağını bilen kişi, ötekinin nerede ve ne zaman savunma yapacağını bilmemesi için elinden geleni yapar. Baskın, düşmanın saldırıyı en az beklediği yerde gerçekleşirse etkili olur.
II. Galibi belirsiz olan savaşlar için stratejiler
7. “Yoktan var et” : Özü olmayanı gerçekliğe dönüştür. Gerçeğin yerini alması için değil ama düşman onun bir aldatmaca olduğuna inandıktan sonra gerçeğe dönüştürmek için bir aldatmaca yap. Savaş sırasında, düşmanın dikkatini dağıtmak ve onu hataya yöneltmek için çoğu zaman aldatıcı harekatlar yapmak gereklidir.
8. “Chencang geçidine doğru gizlice ilerle”: Bir yöne doğru sahte bir saldırı gerçekleştirirken, düşmanın kendini savunmadığı zayıf yöne gerçekten saldırarak onu yok et. Bu strateji, Han hanedanlığının kurucusu Lin Bang tarafından kullanılan bir savaş hilesinden kaynaklanmaktadır. İmparatorluğun denetimini ele geçirmek için, düşmanı Xiang Yu’ya karşı gerçekleştirdiği bir saldırı sırasında, Chencang’dan geçen dolambaçlı bir yoldan ordusunu sevk ederken, normal yolu kullanacağı izlenimi vermiş ve düşmanını şaşırtarak az kayıpla çok geniş bir araziyi işgal etmiştir.
9. “Nehrin karşı yakasından yangını izle” : Onları izleyip bekleyerek rakiplerinin birbirini yok etmesine izin ver; ardından gücü tükenmiş düşmanlarını ortadan kaldır. Düşman bünyesindeki ayrışma iyice belirinleştiğinde, hemen harekete geçme aksine olabildiğince tükenmeleri için bekle. Askeri harekatlarda hız ne kadar önemli olsa da, iyi bir komutan sabretmesini ve uygun zamanı beklemesini iyi bilmelidir.
10. “Hançeri gülümsemenle gizle” : Rakiplerinin kaygı duymayıp serinkanlı olabilmesi için, düşmanlığını dostluk görüntüsü altında gizle. Bu strateji evrensel edebiyatın bir arketipini temsil eder: güler yüzlü ve cani ruhlu bir kişi (Çin folkloründe “Güleryüzlü kaplan” olarak bilinir). Düşmanın dikkatini dağıtmak için ona güven ver, onu etkilemek için gizlice çalış, düşmanın ruh hâlinin değişmesini önlemek için eyleme geçmeden önce iyice hazırlan.
11. “Erik, gerektiğinde şeftalinin yerini alabilir" : Eğer bozgun kaçınılmazsa, gücünüzü arttırmak için zayıf yönlerini azalt. Gerektiğinde, yaşamsal olanı kurtarabilmek için önemsiz olanı feda et. Güçlerin karşılaşması demek olan savaş, yenilende olduğu kadar yenende de kayba yol açar. Ancak yenen yenilenden farklı olarak bu kayıpları önceden bilir ve kabul eder.
12. “Geçerken çaktırmadan keçiyi çal” : Yani çaba sarf etmeden kâr elde et. En ufak hatadan bile yararlanmasını bilmek gerekir. Küçük bir zafer kazanabilmek için düşmanın küçük hâtâlarını kullan. Bir keçi çalabilmek için, üçüncü bir kişinin müdahale edemeyeceği uygun saati ve anı seçmek gerekir. Askeri çerçevede, keçi düşmanın beklenmedik herhani bir hâtâsını temsil eder. Çarpışmanın nihai sonucunu belirleyecek olan küçük bir zaferi kazanabilmek için düşmanı zayıflatıp bize güç kazandırabilecek tüm fırsatlardan yararlanmalıyız.
III. Saldırı savaşları için stratejiler
13. “Yılanı ürkütmek için otlara vur” : Düşmanın bilgi toplamasına imkan verme. Şüpheli olanı incele ve eyleme geçmeden önce düşmanın gizli niyetlerini anlamaya çalış. Bazen yılanı ürkütmemek ve onu kaçırmamak için otlara vurmaktan çekiniriz. Aynı şekilde bir komutan da, niyetini açığa vurmamak ve birliklerinin konumunu ve boyutunu ortaya çıkarmamak için düşmanla küçük temaslardan kaçınır; özellikle de bir ani hücum hazırlığı söz konusu ise. Öte yandan, farklı durumlarda, nihai bir saldırı gerçekleştirmeden önce, düşmanın güçlü ve zayıf yönlerini ortaya çıkarabilmek için, küçük çapta da olsa harekatın açık bir tarzda gerçekleştirilmesinde yarar vardır.
14. “Cesedi canlandırmasını bil” : Amacına ulaşmak için ölü bir şeyden yararlan. Yararlı olabilecek bir şey kullanılmak istemez, yararsız olan ise kullanılmak ister. Bu strateji savaş için görünürde yararsız olan şeylerden yararlanılmasını önerir.
15. “Kaplanı dağdan uzaklaştır” : Düşmanı en iyi unsurlarını toprakları dışında konuşlandırmaya zorla. Geçen zamanla birlikte düşmanın yıpranmasını bekle ve dikkatini dağıtmak için bir komplo düzenle. Dağdaki kaplan, tahkim edilmiş bir kentin, siperlerle çevrili bir kampın, stratejik öneme sahip bir tepeyi elinde bulunduran güçlü bir düşmanı simgeler. Displinli bir orduya kumanda eden biri böylesi bir düşmana saldırmamalıdır. Savaşa girişmeden önce düşmanı zaptedilemez konumunu terk etmeye zorlamalıdır.
16. “Tuzağa kolay düşebilmesi için uzaklaşmasına izin ver” : Rakibinde karşı-saldırı ruhunun uyanmasına izin verme. Yenilen düşmanın üstüne gidersen, onu sıkıştırırsan karşı-saldırıya geçecektir; kaçmasına izin vererek onun konumunu zayıflatmasına yol aç. Onu yakından izle ancak fazla sıkıştırmadan. Gücünü tüketmesini bekle ve moralini boz. Savrulduktan sonra kılıcını kana bulamadan ona diz çöktür.
17. “Yeşimtaşına ulaşmak için bir tuğla sök” : Büyük bir av yakalamak için yem kullan. Askeri çerçevede tuğla ve yeşimtaşı, gerçek ve aldatmaca harekatlara gönderme yapar. Komutan önce düşmana bir yem atar; bu, birliklerinin önemsiz küçük bir parçası, iyi korunmayan erzak arabaları ya da korunmasız görünen dana veya at sürüsü olabilir. Böylesi kolay bir yemin cazibesine kapılan düşman tavşanı kapmak için saldıracaktır. Komutan düşmanı beklediği şekilde hareket ettirerek inisiyatifi ele geçirecek ve savaş daha başlamadan dahi yarı yarıya kazanılmış olacaktır.
18. “Haydutları ele geçirmek için önce ele başlarını yakala” : Süvariye ulaşmak için önce atına nişan al. Düşmanın temel gücünü kırmak ve tümünü yok etmek için önderlerini yakala. Haydut deyimi burada komutanları ele geçtikten sonra bozguna uğrayıp kaçacak olan düşman kuvvetleri için kullanılmıştır.
IV. Birden çok taraflı savaşlar için stratejiler
19. “Kazanın altından ateşi çek” : Saldırmadan önce düşmanı kaynaklarından mahrum et, köklerine ulaş ve köktenci önlemler al. Rakiple güçlü bir çatışmadan kaçın ve konumunu zayıflatmanın yollarını araştır. Bu strateji, başta birliklerinin moral seviyesini düşürerek savaşma kabiliyetini azaltmadan düşmanla karşı karşıya gelmemek gerektiğini anlatır.
20. “Balığı yakalamk için suyu bulandır” : Balıklar bulanık sularda kaybolmuş ve afallamış gibi davranırlar ve kolay avlanacak hâle gelirler. Öyle bir panik ve kaos ortamı yarat ki, düşman düşünmeye ve önünü görmeye olanak bulmasın. Böylece büyük sıkıntı anlarında nasıl davranacağını bilemeyecektir. Bu stratejinin yaygın kullanımlarından biri de kendi güçlerini düşman üniformasıyla giyindirip arazisinin derinliklerine girmek ve zayıf noktasına saldırmaktır.
21. “Altın renkli bokböceği kabuk değiştiriyor” : Düşmana belli etmeden, gizlice kaç. Düşmanı saldırıya zorlamak için sahte bir üs inşa et ve ardında boş bir yuva bırakarak gizlice geri çekil. Belli bir uzaklıktan bakıldığında, bokböceğinin kabuğu gerçek izlenimi verir. Bokböceğini yakalamak isteyen boş kabukla oyalanırken o kaçmayı başarır. Geniş anlamıyla bu strateji askeri harekatlarınızın gizliliğini korumak için aldatıcı görünüşlerden yararlanmanızı önerir.
22. “Hırsızı yakalamak için kapıyı kilitle” : Zayıf bir düşmanın işini bitirebilmek için ona hiçbir kaçış imkanı tanıma. Tam bir kuşatma uygula. Eğer düşmanın kaçmasına izin verirsen, sonradan geri gelme tehlikesi vardır. Kalabalık olmayan düşmanını çıkışı olmayan bir tuzağa düşür.
23. “Komşuna saldırırken uzak devletlerle ittifak kur” : Uzak rakipler geçici müttefikler hâline gelebilir. Aynı anda birden çok düşmanın olmamasına özen göster. İlk olarak acil tehlikeleri ele al. Bir ordu ne kadar güçlü olursa olsun aynı anda birden çok cephede savaşamaz. Dolayısıyla bu stratejiye göre komutan farklı düşmanlarını ayrı ayrı değerlendirmelidir. Uzak bir ülkeye sefere çıktığınızda belki çok büyüj bir şan elde edeceksiniz. Ancak bu sefer, çok maliyetli ve riskli olacaktır. Saldırıya uğrayana yardım etmemesi için uzak ülkelerle iyi ilişkiler kurup, yakın ve komşu ülkelere saldırmak daha doğrudur.
24. “Guo’ya saldırabilmek için geçiş izni al” : Küçük bir ülke iki üçlü komşusu arasında sıkışıp kalmış durumdadır. Eğer bunlardan biri ona hükmetmeye çalışırsa, diğeri yardım bahanesiyle bu küçük ülkenin denetimine alacaktır. Bu stratejiye göre, birden çok rakiple karşı karşıya kaldığımızda, her bir durumu ayrı ayrı değerlendirip buna göre çözümler üretmek gerekir. Fetih planları yapılırken, sadece tek bir rakip seçilmelidir. Daha uzakta yer alan bir düşmana saldırabilmek için komşu bir ülkeden geçiş izni istenebilir.
V. İlhak ve birleşme savaşları için stratejiler
25. “Kirişleri çal, kolonları değiştir” : Temel dayanak noktalarını yıkmak için düşmanına sabotaj yap ve hareket kabiliyetini yok et. Düşmanı sürekli olarak savaş düzenini değiştirmeye it, asli kuvvetlerini çökert ve bozguna uğrarken bir panik havası yaşanmasına yol aç. Savaşmadan önce düşman saflarında karışıklık çıkar. Düşmanın savaş altyapısının temel direklerini yerinden oynat.
26. “Dut ağacını seçerek Akasyayı aşağıla” : Zayıf olana boyun eğdirmek için güçlü cezalardan yararlanır. Askeri alanda bu cümle ünlü Çin atasözündekine benzer bir anlam içerir: “Maymunu ürkütmek için tavuğu öldür!”. Tavukla karşılaştırıldığında maymunu öldürmek daha zordur, ancak tavuğun ölümünün korkusuyla boyun eğmeye itilebilir. Bu yöntem, askeri disiplinin güçlendirilmesi için de kullanılabilir.
27. “Aldatmak için budala taklidi yap” : Rakibinin senin yeteneklerini küçümsemesine izin ver. Cahil gibi görünmek ve hareket etmemek, çok bilgili görünüp dikkatsiz hareketler yapmaktan yeğdir. Hareketsiz kalın ve niyetlerinizi gizleyin. Kendi askerlerinize dahi emirlerinizi ve asıl niyetinizi açıklamayın.
28. “Çatıya tırman ve merdiveni çek” : Düşmanı tuzağa düşür ve onu tecrit et. Düşman ordusunu görünürde elverişli bir konuma çek, onu ilerlemeye zorla, her türlü irtibat ve destekten yoksun bırak ve bir çıkmaza sürükle. Bu stratejiyi iyi kavrayan bir komutan, kendisinden güçlü bir düşmanla daha zayıf bir kuvvetle başedebilecektir.
29. “Ağacın çiçekleri göz kamaştırıyor” : Rakibini yanıltmak için durumunu abart, çok güçlü olduğuna inanmasını sağla. Elverişli bir durum yaratmak için dış (müttefik) güçlerden yararlan, böylece küçük bir ordu büyük bir güç kazanmış olacaktır. Savaş zamanında, eğer yeteri kadar gücünüz yoksa, dış güçlerden yardım isteyebilirsiniz (doğal koşullar, müttefikler ya da hatta zayıf bir düşmandan).
30. “Misafir ile ev sahibinin konumlarını değiştir” : Yer ya da konum değiştirmek için durumu tersine çevir. Rakibe öldürücü bir darbe indirebilmek için ilk adımı atma avantajını kullan. Çin askeri terminolojisinde, misafir deyimi düşman topraklarına saldıran ve bunun sonucu olarak yeni ülkesinin savunmasını sağlayarak misafir rolünü üstlenen tarafı belirtmektedir. Saldırmanın inisiyatifini elde tutmakla birlikte, misafir birçok konuda sıkıntı yaşamaktadır. Uzak mesafelere erzak taşımak, tanımadığı bir arazide savaşmak, düşman bir halkla anlaşmak ve tahkim edilmiş kentleri kuşatmak zorundadır. Deneyimli bir ordu bu sorunları birçok şekilde çözebilir. Savunmacı orduları ülke dışında zayıf olduğunu sandığı ve önceden belirlenmiş bir noktaya saldırmasını sağlayabilir. Böylece, rakip topraklarında savaşan saldıran düşmanını misafir konumuna getirebilir ve böylece bizzat kendisi için misafir olmak konumundan yararlanabilir.
VI. Kaybedilmek üzere olan savaşlar için stratejiler
31. “Güzel kadın tuzağı” : Savaşma direncini kırmak için, zaman ya da güç sarfedici bir etkinlikle düşmanını zehirle ya da oyala. Düşman kuvvetleri çok güçlüyse, komutanlarını yanlış kararlar almaya yönelt; eğer komutan ihtiyatlı biriyse, onun iradesini yok etmeye çalış. Güçlü ve sert mizaçlı erkek yumruklarıyla kavga eder. Zayıf ve yumuşak mizaçlı kadın ise, gülümsemesinden ve gözyaşlarından yararlanır.
32. “Boş şehir tuzağı” : Basit bir şey sunarak rakip cephede şüphe yarat; düşmanın yeteneklerini küçümsemesini sağla. Savaş zamanında aldatmacanın amacı düşmana kendi güç ve niyetleriniz hakkında yalnış izlenimler vermektir. Boş şehir tuzağı, sadece umutsuz durumlarda kullanılan ve zayıf yönlerinizi ortaya koyarak düşmanı yıldırmayı hedefleyen riskli bir plandır. Düşman zaferden emin olarak rahat hareket edecek ve boş sandığı şehir içerisinde tuzaklara daha kolay düşebilecektir.
33. “Çift taraflı ajan tuzağı” : Yalnış bilgilerin yayılması için, rakiplerin arasında kuşku ve nifak tohumları ek; düşmanın ajanlarını çift taraflı çalışmaya zorlayarak düşman cephesinde kaygı ve çelişkiye yol aç. Bu, düşmanı kendi tuzağına düşürmektir bir anlamda. Bu stratejiye göre çok iyi istihbarat aldığımızda dahi hiçbir bir şey bilmiyormuş gibi davranmalıyız. Rakibin gizli harekatlarını takip ederken, hiçbir şeyin farkında değilmiş gibi davranmak ve aynı zamanda gizlilik içerisinde buna karşı gerekli önlemleri almak gerekir.
34. “Kendine acı çektir” : İstihbarat faaliyetlerinden yararlan; düşmana sahte bir yarayı gerçekmiş gibi göster. Bir ajanın düşman güvenini kazanmasını sağlayabilmek için onu halk önünde sert bir şekilde cezalandırabilir, hapse atabilir ve ardından düşman saflarına katılabilmesi için gizlice kaçmasını sağlayabilirsiniz. Böylece bu kişi düşmanın güvenini kazanacak ve kendi kayıplarına rağmen düşmana sahte istihbaratlar verebilecektir.
35. “Birbirine bağlı savaş stratejileri” : Düşman gücünü zaafiyete dönüştür; kibrinin onu yok etmesini sağla. Birbirine bağlı savaş stratejileri serisi düşmanını bozuna uğratır. Zafer çoğu zaman birbiriyle bağlantılı birçok hileden oluşan bir çok ihtiyatlı savaş planına bağlıdır. Kararlılıkla uygulandıklarında, düşman birliklerini zayıflatan, moralini bozan ve sonunda bozguna uğratan zincirleme tepkilere yol açarlar.
36. “Koşmak en iyi seçenektir” : Çok güçlü bir düşmanın saldırısına maaruz kaldığınızda, önünüzde sadece dört seçenek vardır:
- Ölümüne savaşmak,
- Düşmanla barış pazarlığı yapmak,
- Teslim olmak,
- Kaçmak.
Ölümüne savaşmak ve teslim olmak tümüyle, pazarlık yapmak ise yarı yarıya hezimet anlamına gelmektedir. Bu durumda kaçmak en iyi seçenek hâline geliyor. Bugün bir bozgunun önüne geçerek, yarın bir zafer kazanma imkanını kazanıyorsunuz.
(wikipédia’dan ve internetteki Fransızca kaynaklardan derlenmiştir)
http://www.meteorhaber.com/yazarlar/osman-soysal/sanshiliu-ji.html