100 yıl önce Frunze'nin Güney Cephesi, İç Savaş'ın son aşamasında Beyaz Ordu'nun en verimli birimi olan Wrangel'in Rus ordusunu yendi. Kızıl Ordu, Kırım'ı kurtardı ve büyük bir karşı-devrim yatağını ortadan kaldırdı.
Genel durum
Beyaz Ordunun yenilgisinden sonra, Ekim ayı sonlarında - Kasım 1920'nin başlarında Kuzey Tavria'da, Wrangelites Kırım Yarımadası'na doğru savaştı. Perekop ve Chongar yönlerindeki tahkimatlara tutunmayı umdukları yer. Beyaz Komutanlık, yenilgiye uğratılan Rus Ordusu birliklerinin dar kıstaklara dayanabileceğini umuyordu. Ayrıca Beyaz Filo onları kıyıdan destekleyecek, Kızıllar güçlü bir filo değildi.
Beyaz Amia'da yaklaşık 40 bin savaşçı (doğrudan cephede - yaklaşık 26 bin kişi), 200'ün üzerinde silah ve 1660 makineli tüfek, 3 tanka ve 20'den fazla zırhlı araç, 5 zırhlı tren ve 24 uçak (diğer kaynaklara göre - 45 zırhlı araç ve tank, 14 zırhlı tren ve 45 uçak). Perekop yönü, Abramov'un 1. ordusu tarafından Chongar General Kutepov komutasındaki 2. ordu tarafından ele alındı. Yishun / Yushun istasyonu bölgesinde güçlü bir rezerv vardı - güneyde yaklaşık 14 bin kişi - 6 bin kişi daha. Ordunun birliklerinin bir kısmı şehirlerin savunmasına, iletişime ve partizanlarla savaşmaya yönlendirildi.
Frunze, hareket halindeyken yarımadaya koşmak istedi, düşman aklı başına gelene kadar bir yer edinmedi. İlk başta Chongar yönünde saldırmayı planladılar. Ancak bu plan kışın başlarında engellendi. Sovyet Azak filosunun hareketlerini engelleyen Azak Denizi'nde buz oluştu. Sovyet gemileri Taganrog'da kaldı ve kara birimlerinin saldırısını destekleyemedi. Budyonny'nin süvarileri Genichesk'ten Arabat okuyla Feodosia'ya ilerlemeye çalıştı, ancak düşman deniz topçuları tarafından durduruldu. Beyaz filo Genichesk'e yaklaştı.
Sonuç olarak, Güney Cephesi'nin emri ana darbeyi Perekop-Sivash üzerinden vermeye karar verdi. Şok grubu 6. Kork Ordusu, Mironov 2. Süvari Ordusu birimleri ve Makhno müfrezelerini içeriyordu. Sovyet birlikleri, Litvanya Yarımadası'ndan Sivash'ı geçtikten sonra iki taraftan eşzamanlı olarak saldırdı: kuvvetlerinin bir kısmı - önden Perekop mevzilerine, diğeri - Sivash'ı geçtikten sonra düşmanın yanına ve arkasına. Chongar ve Arabat'ta, Lazarevich'in 4. Ordusu ve Kaşirin'in 3. Süvari Kolordusu güçleriyle yardımcı bir operasyon yapılmasına karar verildi. Budyonny'nin 1. Süvari Ordusu Perekop yönüne transfer edildi. Kızıl Ordu'nun, Perekop ve Chongar yönlerindeki düşmanın savunmasını kırması, Wrangel'in ordusunun ana güçlerini yenmesi ve yarımadaya girmesi gerekiyordu. Sonra düşman ordusunun kalıntılarını parçalayın ve yok edin, Kırım'ı kurtarın.
Zaten 3 Kasım 1920'de Kızıl Ordu, Perekop'un tahkimatlarına tekrar saldırdı. Önden saldırı başarısız oldu. Savunma, 20 bin Kızıl Ordu adamı ve 133 bin Mahnovist'e karşı yaklaşık 5 bin Beyaz Muhafız tarafından yapıldı. Ana eksenlerde savunmacılar ile saldırganlar arasındaki oran 1: 12'ye ulaştı. Genel olarak, Güney Cephesi kuvvetleri 190 bin kişiye, yaklaşık 1 bin silah ve 4400'den fazla makineli tüfek, 57 zırhlı araç, 17 zırhlı tren ve 45 uçağa (diğer kaynaklara göre - 23 zırhlı tren ve 84 uçak) ulaştı.
Kırım'ın "erişilemez" tırmığı
Beyaz Muhafızların güçlü ve iyi hazırlanmış bir savunma sistemine güvendiklerine inanılıyor. Komfronta Frunze hatırladı (Frunze M.V. Seçilmiş eserler. M., 1950.):
Perekop ve Chongar Kıstağı ve onları birbirine bağlayan Sivash'ın güney kıyısı, doğal ve yapay engeller ve bariyerlerle takviye edilmiş, önceden inşa edilmiş müstahkem mevkilerden oluşan ortak bir ağ oluşturuyordu. Denikin'in Gönüllü Ordusu döneminde inşaatla başlayan bu pozisyonlar, Wrangel tarafından özel bir dikkat ve özenle geliştirildi. Hem Rus hem de Fransız askeri mühendisleri, inşaatlarında emperyalist savaşın tüm deneyimlerini kullanarak inşaatlarında yer aldılar. "
Perekop yönündeki ana savunma hattı, hendek önünde 11 tel bariyer hattı ile Turetsky şaftı boyunca (uzunluk - 8 km'ye kadar, 10 m'ye kadar yükseklik, hendek derinliği 3 m) uzanıyordu. Birincisinden 20-25 km mesafedeki ikinci savunma hattı, aynı zamanda dikenli telle kaplı birkaç siper hattına sahip olan iyi güçlendirilmiş Ishun / Yushun pozisyonu ile temsil edildi. Burada savunma 2. Ordu Kolordusu (6 bin süngü) tarafından yapıldı, Barbovich Süvari Kolordusu (4 bin kişi) yedekti.
Ishun / Yushun pozisyonlarının arkasında, savunmanın tüm derinliğini ateş altında tutabilen uzun menzilli toplar vardı. Perekop'taki topçu yoğunluğu cephenin 6 km'si başına 7-1 top idi. Ishun / Yushun pozisyonlarında, deniz topçu ateşi ile takviye edilen yaklaşık 170 silah vardı. Yalnızca Litvanya yarımadasının savunması nispeten zayıftı: bir sıra hendek ve dikenli tel. Kuban Fostikov tugayı buradaydı (1,5 silahlı 12 adam). Cephede yedekte 13 bin kişi vardı.
Chongar yönünde, surlar daha da zaptedilemezdi, çünkü Chongar yarımadasının kendisi yarımadaya birkaç metre genişliğindeki dar bir barajla bağlıydı ve Sivash demiryolu ve Chongar karayolu köprüleri, Tavria'dan geri çekilme sırasında Wrangelitler tarafından tahrip edildi. Chongar ve Arabat Spit'te 5-6 sıraya kadar dikenli telle hendek ve hendek hazırlandı. Chongarsky Kıstağı ve Arabat Spit, Sovyet birliklerinin manevra yapmasını zorlaştıran ve Beyazlar için avantajlar yaratan önemsiz genişlikteydi. Chongar mevzileri çok sayıda topçu ve zırhlı trenle güçlendirildi. Chongarskoye yönü Don kolordu (3 bin kişi) tarafından kaplandı.
Beyaz başkomutanına göre bu savunma, Kırım'ı "zaptedilemez" kıldı. 30 Ekim 1920'de Perekop'taki pozisyonları inceleyen Wrangel, kendisiyle birlikte olan yabancı temsilcilere güvenle şunları söyledi:
"Çok şey yapıldı, yapılacak daha çok şey var, ancak Kırım zaten düşman için erişilemez durumda."
Ancak, çok abarttı. İlk başta General Yuzefovich savunmayı Perekop yönünde hazırladı, ardından Makeev onun yerini aldı. 1920 yazında, başkomutan General Shatilov'un yardımcısına Perekop'taki neredeyse tüm sermaye işlerinin, neredeyse hiç inşaat malzemesi olmadığı için sadece kağıt üzerinde yapıldığını bildirdi. Birliklerin (daha önce olduğu gibi) sonbahar-kış döneminde barınak için sığınakları ve sığınakları yoktur.
Beyaz Ordunun kaçırdığı fırsatlar
Böylece, savunma hazırlığının eksikliklerine ve Rus ordusunun önceki savaşlarda ağır kayıplarına rağmen, arazi aksi takdirde savunmayı kolaylaştırdı. Önceki dönemdeki beyaz komutanın tüm dikkatleri Kuzey Tavria'daki operasyonlara yönelttiğini ve yarımadanın savunmasının hazırlanmasına yeterince dikkat etmediğini de belirtmek gerekir. Ve fırsatlar muazzamdı. Rusya'da Beyaz hareketin uzun vadeli bir yarı-yerleşim bölgesi yaratılması olan Kırım'ın gelecekteki ablukası ve savunması şansını daha ciddiye alabilirdi. Kıstak üzerinde gerçek bir uzun vadeli ve kademeli savunma hattı oluşturun.
Beyazlar, zırhlı trenlerin etkili operasyonları için birliklerin, rezervlerin, manevraların ve yeniden gruplanmanın hızlı bir şekilde transferini sağlamak için kıstakların yakınında birkaç rockadic demiryolu inşa edebilir. Sivastopol'da, Almanların ve "müttefiklerin" yağmalanmasına rağmen, güçlü bir topçu cephaneliği ve büyük bir mermi kaynağı kaldı. Bu silahlar ve mühimmat, Perekop ve Chongar yönlerinin savunmasını güçlendirebilir.
Kırım'da güçlü bir Sevmorzavod ve diğer birkaç metal işleme işletmesi vardı, kıstakların tahkimatları için herhangi bir sayıda metal cihaz, yapısal eleman ve ekipmanı kolayca üretebilirlerdi. Karadeniz Filosunun depolarında yüzlerce ton zırhlı çelik vardı, Sivastopol kalesinin bataryalarında silahlar için çok sayıda üs, zırhlı kapılar ve güçlü kaleler için diğer ekipmanlar vardı. Yani, bütün bir müstahkem alan yaratmak için her şans vardı. Wrangel'in yarımadanın tüm olanaklarının tamamen seferber edilmesi ve Perekop müstahkem bölgesinin düzenlenmesi için neredeyse bir yılı vardı. Ancak her şey söz ve şiddet eyleminin taklidi ile sınırlıydı.
Ayrıca Beyaz Ordu'nun filo kadar güçlü bir kozu vardı. Kızıllar'ın Azak filosunda yalnızca birkaç (savaşa dönüştürülmüş) sivil gemisi vardı. Beyaz Filo (ve hatta İtilaf tarafından güçlendirilmiş), kıstakları ateşiyle kolayca kapatabilirdi. Ağır deniz topçuları, Kırım yarımadasını gerçekten zaptedilemez hale getirdi. Sadece akıllı olabilirsin. 203-mm ve 152-mm deniz silahlarını mavnalara koyun, duba ve botlarla Perekop ve Ishuni / Yushuni'ye taşıyın. Mavnaları kıyıya getirin, yere indirin. Silahlar hazırlayın, cephane getirin, tahkimatlar yapın. Böylece, saldırganları basitçe silip süpüren güçlü piller yaratmak mümkün oldu.
Ek olarak, Wrangel'in (gerçekte) güçlü bir insan rezervi vardı. Kırım'da pek çok tam yetenekli genç adam vardı. Arkada eski subaylar (zaten Beyaz Ordu'nun askeri) dahil. En azından bir kürekle harekete geçirilebilirler. Perekop ve Chongar yönlerinde güçlendirilmiş alanlar inşa edin. Bolşeviklerin halkı Tsaritsyn veya Kakhovka'da tahkimatlar inşa etmek için nasıl seferber ettiklerini hatırlamak yeterli. Büyük Vatanseverlik Savaşı sırasında siviller, Moskova, Leningrad, Stalingrad vb. Yaklaşımlara yüzlerce kilometre sur inşa etti. Ancak memurlar, aydınlar, "mavi kan" ve zengin tüccarlar "Kutsal Rus" u kurtarmak istemediler. Konstantinopolis, Berlin ve Paris'e kaçarak uşak, taksi şoförü ve fahişe olmayı seçtiler. Ve Wrangel ile birlikte beyaz komuta, güçlü bir savunma inşa etmek için arka birimleri, mültecileri ve yerel sakinleri çekmeye başlamadı. Sonuç bekleniyordu: Birkaç gün içinde Kızıl Ordu, Beyaz Ordu'nun seçilmiş birimlerinin direnişini kırdı ve Kırım'a girdi.
saldırı
Güney Cephesi'nin saldırısı 5 Kasım 1920'de planlandı. İnişin Sivash'ı zorlaması gerekiyordu. Bununla birlikte, kuvvetli bir doğu rüzgarı, suyu denizden uzaklaştırdı. Geçitler üzerinde su iki metreye yükseldi. Çıkarmanın ön saflarında yer alan Mahnovistler bu tür riskleri almayı reddettiler. Operasyonun ertelenmesi gerekiyordu. 6 Kasım'da durum kökten değişti. Güçlü bir batı rüzgarı başladı ve neredeyse tüm suyu Çürük Deniz'in dışına itti. Güçlü sığlık, birliklerin Sivash'ı geçitler ile yenmesine izin verdi. Ayrıca soğuk çamurları dondurdu ve sis birliklerin hareketini gizledi. 8 Kasım gecesi Şok Grubu birlikleri (15., 51. ve 52. Piyade Tümenleri, bir süvari grubu, toplam 20 bin süngü ve 36 silahlı kılıç) körfezi geçerek Litvanya Yarımadası'ndaki zayıf Kuban Tugayı Fostikov'un direnişini kırdı. 8 Kasım sabahı, Sovyet birlikleri ana düşman kuvvetlerine yandan bir saldırı başlattı, Armyansk'a bir saldırı başlattı ve Türk şaftı boyunca savunmanın arkasına girdi.
Bununla birlikte, süvari kıtlığı nedeniyle, Litvanya Yarımadası'ndaki Kızıllar geçmeyi başaramadı. Kendileri tamamen yok edilmekle tehdit edildi. Beyaz aklı başına geldi ve karşı saldırıya geçti. Sivash'taki su yeniden yükseldi ve Kızılları takviye ve erzaktan kesti. Savunmaya gitmeleri gerekiyordu. Karetnikov'un Mahnovist müfrezesi ve 7. Süvari Tümeni, ileri kuvvetlerin yardımına gönderildi. Sonra Litvanya Yarımadası'ndaki grup, 16. Süvari Ordusu'nun 2. Süvari Tümeni tarafından takviye edildi. Armyansk'tan Drozdovskaya bölümü ve Ishun / Yushuni'den Markovskaya bölümü saldırıdan sonra Litvanya yarımadasına inen düşmanı yok etmeye çalışırken saldırı gerçekleştirdi. Gün boyunca inatçı savaşlar devam etti. Aynı zamanda, Kızıllar köprübaşını bir şekilde genişletmeyi başardılar. Aynı zamanda, 51. bölümün tugayları Perekop'a kafa kafaya saldırdı. Ancak yine başarılı olamadılar ve ağır kayıplar yaşadılar.
8-9 Kasım gecesi ileri kuvvetlerin kuşatılmasından korkan beyaz komuta, askerleri Türk Duvarından ikinci savunma hattına - İşun / Yushun mevzilerine transfer etti. 9 Kasım'da Kızıllar Perekop'u aldılar ve Ishun / Yushun mevzilerine saldırı başlattılar. Beyazların en güçlü savunması doğu kesimindeydi - 6 bin savaşçı, batı kısmı 3 bin kişi tarafından kaplandı, ancak burada Wrangelitler filo tarafından desteklendi. Barbovich Süvari Kolordusu (4 bin kılıç, 30 top, 150 makineli tüfek ve 5 zırhlı araç) karşı saldırıya geçti. 13., 34. ve Drozdovskaya piyade tümenlerinin birimlerinin kalıntılarıyla takviye edildi. 10 Kasım'da beyaz süvari, 15. ve 52. süvari tümenlerini yenerek Ishun / Yushun'dan Litvanya yarımadasına 7. ve 16. tüfek tümenlerinin bir kısmını geri püskürtmeyi başardı. Kırmızı grev grubunun (51. ve Letonya tümenleri) sağ kanadı için bir tehlike ortaya çıktı. Ayrıca kırmızı arka tarafta beyaz bir baskın tehdidi vardı. Ancak Mahnovistler durumu kurtardı. Barbovich'in birlikleri düşmanı takip etmeye başladı ve arabaların (250 makineli tüfek) hattına çarptı. Mahnovistler, kelimenin tam anlamıyla düşmanı ortadan kaldırdılar. Sonra 2. Süvari Ordusu'nun Mahnovistleri ve askerleri geri çekilen Beyaz Muhafızları kesmeye başladı. Bu arada, Karnitsky Körfezi'ndeki 51. Tümen birimleri düşmanın savunma hattına girdi.
Rus ordusunun savunmasının düşüşü
11 Kasım gecesi, Beyaz Ordu'nun savunma komutanı General Kutepov, genel bir karşı saldırı başlatmayı ve kaybedilen pozisyonları iade etmeyi önerdi. Ancak beyaz birlikler ağır kayıplar verdi ve moralleri bozuldu. 11 Kasım sabahı 51. tümen birimleri, Ishun / Yushun pozisyonlarının atılımını tamamladı ve Ishun / Yushun'a taşındı. Kızıl Ordu, Terek-Astrakhan tugayının karşı saldırısını püskürttü ve ardından istasyona yaklaşırken Kornilovites ve Markovites tarafından yapılan şiddetli süngü saldırısı gerçekleştirdi. 51. tümenin askerleri, Letonya tümeni ile birlikte Yishun / Yushun istasyonunu işgal etti ve düşmanın sağ kanadının arkasına gitmeye başladı. Beyaz birlikler kuşatmayı beklemeden kalan mevzileri terk edip limanlara gitmeye başladı. Barbovich'in süvarileri hala karşı saldırıya geçerek savaş vermeye çalıştı, ancak akşam olduğunda Mahnovistler ve 2. Süvari Ordusu tarafından Sivash'ın güneyindeki Voinka istasyonunda yenilgiye uğradı. 11 Kasım'da, daha fazla kan dökülmesini önlemek isteyen Frunze, beyaz komuta telsizden direnişi sona erdirme önerisiyle hitap etti ve ortaya çıkanlara af sözü verdi. silâh... Wrangel bu teklife cevap vermedi. Beyazlar tam bir tahliyeye hazırlanıyorlardı (kısmi tahliye 10 Kasım'da başladı).
Aynı zamanda (6 - 10 Kasım 1920) Kızıl Ordu, düşmanın Chongar yönündeki mevzilerine baskın düzenledi. 11 Kasım gecesi, kesin bir saldırı başladı, Tyup-Dzhankoy bölgesindeki Kızıllar iki (dörtte) savunma hattını aştı. 11 Kasım öğleden sonra, Gryaznov'un 30. Piyade Tümeni bir saldırı geliştirdi. Beyaz rezervler Ishuni / Yushuni'ye transfer edildi ve karşı atak yapamadılar. 12 Kasım'da, Kızıllar son düşman savunma hattını aştı, Taganash istasyonunu ele geçirdi. Don Kolordusu'nun kalıntıları Dzhankoy'a çekildi. Bu arada Kızıllar, Genichesk Boğazı'nı geçmeyi başardılar ve Arabat Spit boyunca düşman hatlarının arkasına geçtiler. 12 Kasım sabahı, Arabat okundan 9. Sovyet tüfek tümenine ait birimler, Salgir nehri ağzına Kırım yarımadasına indi.
12 Kasım'da son savaşlar Dzhankoy ve Bohemka köyü yakınlarında gerçekleşti. 2. ordunun süvarileri ve Mahnovistler, düşmanın art muhafızlarını vurdu. Kıstaklarda, Kızıl Ordu yaklaşık 12 bin, Beyaz Muhafızlar - 7 bin kişiyi kaybetti. İlginçtir ki, Kızıllar neredeyse bir gündür hareketsiz kalmış ve düşmanın kaçmasına izin vermiştir. Sadece 13 Kasım'da zulüm başladı. 6. ve 1. Süvari Orduları ve Mahno'nun birlikleri Simferopol'e bir saldırı başlattı, 2. Süvari Ordusu oraya Dzhankoy'dan ve 4. Ordu ve 3. Süvari Kolordusu'ndan Feodosia ve Kerç'e gidiyordu. 13 Kasım'da Simferopol, 14'ünde - Evpatoria ve Feodosia'da, 15'inde - Sevastopol'da, 16'sında - Kerç, 17'sinde - Yalta'da serbest bırakıldı. Tüm şehirler savaşmadan işgal edildi. Wrangel'in onbinlerce sivil ordusu yarımadadan kaçtı (toplamda yaklaşık 150 bin kişi).
Böylece Frunze'nin Güney Cephesi, İç Savaş'ın son aşamasında Beyaz Ordu'nun savaşa en hazır birimi olan Wrangel'in Rus ordusunu yendi. Kızıl Ordu, Kırım'ı kurtardı ve karşı devrimin ana yatağını tasfiye etti. Bu olay, Rus İç Savaşı'nın resmi sonu olarak kabul edilir. Bazı yerlerde savaş hala devam etse de (köylü savaşı dahil). Uzak Doğu'da beyazlar ancak 1922'de bitecek.