AKVARYUM
• Akvaryum evde bir süs öğesi olabilir: özellikle balıkların davranışını yakından gözleme olanağı sağlar. Ama önemli olan, içine yerleştirilmek istenen balık sayısıyla orantılı olarak, akvaryumun hacmini belirlemektir. 12-15 balık için, 50-60 litre su alabilen bir akvaryum gerekir. Ayrıca şunu bilmekte yarar vardır: Bir deniz balığı çok kalabalık ortamda yaşayamaz; ona, bir tatlı su balığına ayrılan suyun iki katı su gereklidir.
• Çeşitli akvaryum tipleri vardır. Camdan olan en ucuzları tek parçadan oluşur; ama bunlar dayanıksız ve küçük boyutludur. Metal bir şasi üstüne önü camdan, öteki çeperleri saydamsız gereçten yapılan sağlam akvaryumlar daha pahalı, ama daha dayanıklıdır. Bununla birlikte en iyi çözüm, amyant-çimento karışımından yapılan, önü camlr bir teknedir; bunun mekanik ve kimyasal açıdan dayanıklılığı, kuşkusuz çok daha üstündür. Bir tatlı su akvaryumunun istenilen ortamı sağlaması için, dibinin iyi hazırlanması, içine konacak bitkilerin özenle seçilmesi, havalandırmanın sağlanması ve ara sıra suyunun ısıtılması gerekir. Denizbalıklarının konacağı akvaryumlarda ayrıca, suyun süzülmesine, hattâ bazı durumlarda, morötesi ışınlarla mikropsuzlaştırılmasına özen gösterilmelidir.
• Bitkilerin tutunabilmesi için akvaryumun dibine kaba kum ya da çakıl konmalıdır (ince kum kökleri boğabilir); bu kaba kum ya da çakılların, bütün pisliklerden temizlenmesi için, bir musluktan akıtılan sıcak su altında uzun süre yıkanması gerekir. Kum, akvaryumun dibine birkaç
lınlığı içinde büyüyebilecek biçimde doldurulmalıdır. Gene dibe serpiştirilmiş taş ya da deniz kabukları, akvaryumun dekorunu tamamlar ve hoş bir görünüm yaratır.
• Su doldurma işlemine dikkat edilmezse her şey alt üst olabilir. Dipte hazırlanmış o-lan gerecin üstü hafif bir kumaşla örtülür, sonra kumaşın üstüne bir tabak konarak su yavaş yavaş tabağın üstünden akıtılır. Musluk suyu kullanılabilir; ama kloru uçsun diye havalandırılmak ve sı-
caklığı özenle denetlenmelidir: İyi bir akvaryumda mutlaka bir ısıölçer (termometre) bulunması gerekir. Bazı yerlerin suyu genellikle serttir, yani i-çinde kalsiyum karbonat gibi tuzların oranı yüksektir. Gerçi balıkların pek çok türü için suyun niteliği önemli değildir; ama tropikal bölgelerden gelen balıklara, madensel tuzu çok az ve aşırı ölçüde asit su gereklidir. Su akvaryum teknesinin ağzına 3-4 sm kalıncaya kadar dolduktan sonra, teknenin üstü bir cam levhayla örtülür; buharlaşma sonucunda oluşan su damlacıklarının kayarak düşebilmesi için, cam levha arkaya doğru biraz eğik yerleştirilir.
• Suda hayvanların solunumuna yetecek kadar oksijen bulunmalıdır; süzgeç takılı küçük bir elektrikli pompa bu işi görür: Pompanın sağladığı hava kabarcıkları, suyu karıştırarak aşağıdan yukarıya doğru sürekli bir su akımı yaratır; bu akım da sıvı ortamı havalandırır. Su belli aralıklarla değiştirilebiliyorsa, pompaya ve süzgece gerek yoktur; kü çük akvaryumlarda, yerleştirilen bitkiler oksijenlenmeyi sağlamaya yeterlidir.
• Yaşama ortamı hazırlanınca, geriye ısıtma sorunu kalır. Yerli balıklar seçilmişse, ısıtmaya gerek yoktur;ama akvaryuma tropikal balıklar konacaksa (bunlar değişik biçimleri ve gözalıcı renkleriyle daha çekicidirler) termostatlı bir ısıtma düzeneğinin kullanılması gerekir.
• Ilıman bplge balıklarından oluşan bir akvaryuma, tatlı su balıklarının yanısıra karın-danbacaklı yumuşakçalar, su böcekleri, kabuklular, vb. gibi omurgasız hayvanlar da konabilir. Bu hayvanları sağlamak kolaydır. Bol bitkili duru bir su birikintisi ya da derecik bulmak, içine bir ağ atarak dibi özenle taramak yeter. Ama bu arada, akvaryuma etçil hayvanlar sokmamaya dikkat etmek gerekir; kızböceği kurtçukları gibi etçil böcekler, akvaryumda yaşayan öteki canlıların yaşamını tehlikeye sokar.
• Sıcak ülke balıklarından oluşan bir akvaryumda çoğunlukla Orta Amerika süß balıkları, Afrika ve Asya dişli sazanları, Afrika ve Güney Amerika havuz balıkları bulunur. Akvaryum seven herkes, böy-lece kendi beğenisine uygun küçük bir su dünyası yaratabilir.
• Düzenlenen akvaryumda su hacmi, bitki ve hayvanlar istenilen orandaysa, organizmalar arasında biyolojik bir denge kurulur; böylece, su dupduru kalacağı için değiştirme gereği doğmaz.
• Son sorun beslenmedir. Piyasada satılan pek çok balık yemi vardır; satıcının öğütlerine titizlikle uymalı ve her gün verilecek yem miktarı hiçbir zaman abartılmamalıdır. Çünkü, akvaryumlardaki balık’ar çoğunlukla açlıktan değil, sin-dirimsizlikten ölür. Hazır yemlerin yanısıra, balıklara zaman zaman su piresi gibi kolayca satın alınabilecek canlı yemler de verilmelidir.
• Ev akvaryumu ister istemez küçük boyda olur; bir de-nizbilim müzesinde görülebilecek bütün deniz zenginliğini barındıramaz. Ama dünyanın çeşitli ülkelerinde dev akvaryumlar da düzenlenmiştir. Sözgelimi, Monako akvaryumları ya da Paris’teki Trocadero akvaryumu son derece zengindir. Bu alanda son derece ileri çalışmaların gerçekleştirildiği A.B.D’nde, akvaryumlar fokları, yunusları da barındırır. İster sirk, ister akvaryum sayılsın, Miami’deki Sea Aquarium ya da Jacksonville’ deki Marineland of Florida’da yunuslara son derece değişik eğitimler yaptırılmaktadır. Ayrıca, akvaryumların yanıba-şında, hayvanların davranışını incelemek için havuzlar düzenlenmiştir; hayvan eğitimi savaş tekniğine dönüştürülerek, yunus balıkları, savaşta yararlanılmak amacıyla eğitilmektedir.