Dünya pandemiye karşı neden kaybetti...
Dünya felaket bir ahlaki başarısızlığın eşiğinde.
Başkan Joe Biden’ın göreve başlamasından bir gün önce, Amerika Birleşik Devletleri, KOVİD-19 nedeniyle 400 bin ölüme işaret eden trajik bir kilometre taşını geçti.
O zamandan beri Biden, Şubat ayına kadar yarım milyon Amerikalı'nın hayatını kaybedebileceği konusunda uyardı.
Bu kadar kötü olması gerekmiyordu.
Bir çoğu gibi Biden’da Başkan Donald Trump yönetiminin tutarsızlığı ve beceriksizliği salgının bedelini artırdığına inanıyor.
Salgının ilk günlerinde, yeni koronavirüs sınırları aşmaya başladığında, ülkeler Dünya Sağlık Örgütü'nün tavsiyesine karşı seyahat engelleri ve önlemler almak için acele ettiler.
Salgını kontrol altına almak için birlikte çalışmak yerine, büyük güçler kimin sorumlu tutulacağı konusunda tartıştılar.
Bilimsel araştırmalar ulusal çıkarlar tarafından kapsam altına alındı ve aşıların geliştirilmesi ve dağıtımı sağlık eşitsizliklerini genişletti.
25 Ocak itibariyle, küresel olarak uygulanan 68,1 milyon aşı dozunun hiçbiri düşük veya orta gelirli ülkelerde sağlanmadı.
DSÖ genel direktörü Tedros Adhanom Ghebreyesus geçen hafta aşı erişim boşluğuna atıfta bulunarak "Dünya felaket bir ahlaki başarısızlığın eşiğinde" dedi.
KOVİD-19'a koordine edilmemiş, kaotik ve devlet merkezli uluslararası yanıt, 2009 H1N1 salgını ve 2014 Ebola salgınına verilen uluslararası tepkiyle keskin bir tezat oluşturuyor.
2009 yılında, Çin ve Amerika Birleşik Devletleri dahil olmak üzere büyük güçlerin sağlık yetkilileri, domuz gribi virüsünün yayılmasıyla ilgili teknoloji ve bilgi alışverişinde bulundu ve bir aşının geliştirilmesini hızlandırdı. Bu virüsle ve daha sonra H7N9 ile mücadeleye yardımcı olan bir işbirliği.
2013 yılında kolaylıkla pandemi haline gelebilecek ancak pandemiye dönüşmeyen kuş gribi. Daha sonra 2014 yılında, büyük güçler ve Birleşmiş Milletler Ebola virüsüyle savaşmaya yardımcı olmak için Batı Afrika'ya sağlık yardımı gönderme çağrılarına yanıt verdi.
Özellikle Çin ve Amerika Birleşik Devletleri yakın bir ortaklık kurdular. Tedavi merkezleri inşa etmek ve tıbbi malzemeleri yönlendirmek için birlikte çalıştılar. Ebola'ya karşı olan mücadelede önemli bir rol oynadı.
Bazı analistler, KOVİD-19 salgını sırasında uluslararası sağlık işbirliğinin bozulmasını DSÖ’ye bağlıyor..
Ve adil olmak gerekirse, dünya sağlık kurumu bir dizi yanlış adım attı. Salgının uluslararası öneme haiz bir halk sağlığı acil durumu ilan edilmesini erteledi. Uluslararası sağlık düzenlemelerini tutarlı ve etkili bir şekilde uygulayamadığını gösterdi.
Ancak bu sorunlar yeni değil. 2009 H1N1 salgını ve 2014 Ebola salgını sırasında da benzer tutumlar sergiledi.
Bu zamanı farklı kılan nedir?
KOVİD-19'a verilen uluslararası tepkiye daha yakından bakıldığında, pandeminin etkisini ve tepkisini şiddetlendiren iki yeni gelişme ortaya çıkıyor. Siyasallaştırma ve güvenlik.
Siyasi bir virüs.
Önceki salgınlar sırasında, hastalığın kaynağı politik bir mesele olarak değil bilimsel bir mesele olarak görülüyordu.
Örneğin Çin, 2002-2003 SARS salgınının Guangdong Eyaletindeki Foshan'da başladığı tezine itiraz etmedi ve başka hiçbir ülke Çin'i salgına neden olmaktan sorumlu tutma ihtiyacı hakkında kamuoyuna açık bir şekilde konuşmadı.
Ancak KOVİD-19’un Aralık 2019’da Çin’in Wuhan kentinde ilk keşfinden sonraki aylar içinde, nereden geldiği sorusu politik düzlemde sorularak Çin suçlandı.
KOVİD-19'a "Çin virüsü" adını veren Trump, Pekin'i "küresel bir salgını kışkırtmakla" suçladı. Çin devlet medyası, "KOVİD-19'un ilk olarak Çin'de keşfedilmiş olmasına rağmen, bunun Çin kaynaklı olduğu anlamına gelmediği" konusunda ısrar etti.
Pekin, virüsün açığa çıkmasından diğer ülkelerin sorumlu olabileceğini açıkladı. Çin Dışişleri Bakanı Wang Yi, bu ayın başlarında yaptığı açıklamada, "Giderek daha fazla araştırma, salgının muhtemelen dünyanın birçok yerindeki ayrı salgınlardan kaynaklandığını gösteriyor" dedi.
Siyasileşen sadece virüsün kaynağı değildi. DSÖ'nün yanıtı da oldu. KOVİD-19 salgınından önce, Amerika Birleşik Devletleri nadiren Çin'in DSÖ üzerindeki artan etkisini sorgulamıştı. Hatta Washington, 2006'da DSÖ genel müdürü olarak Hong Kong'lu bir Çinli olan Dr. Margaret Chan'ın seçilmesini destekledi. (Amerika Birleşik Devletleri, 2012'de tek aday olduğu zaman yeniden seçilmesini de destekledi.)
KOVİD-19'a uluslararası tepki, iç siyasetle iç içe geçti, kimilerine göre Trump pandemiyi yanlış idare ettiği konusunda bir günah keçisi bulmaya hevesliydi. DSÖ'yü güçlü kanıtlar olmamasına rağmen Çin tarafından manipüle edilmekle suçladı. Buna yanıt olarak Çin hükümeti, ABD'yi "kendi sorumluluklarından kaçınarak Çin'in itibarını sarsmaya çalışmakla" suçladı.
Çin ve Amerika Birleşik Devletleri arasındaki gerilimler, yalnızca DSÖ'nün salgının nasıl başladığına dair bağımsız, şeffaf ve kapsamlı bir soruşturma yürütme yeteneğini zayıflatmakla kalmadı aynı zamanda ülkelerin hızlı hareket etmesini sağlama yeteneğini de engelledi.
ABD-Çin gerilimleri, BM kurumlarını KOVİD-19 ile mücadele etmek için harekete geçiren güçlü bir karar çıkarmayı veya pandemiyi kontrol altına almak için uluslararası çabaları koordine edecek bir yan kuruluş oluşturmayı başaramayan BM Güvenlik Konseyi'ni de felç etti.
Pekin ile Washington arasındaki söz savaşı şiddetlendikçe, milliyetçilik kök saldı.
Amerika Birleşik Devletleri'nde Çin'e karşı kamuoyu duyarlılığı sertleşti ve Amerika karşıtlığı Çin'de yayıldı.
Her iki ülke de pandemiye verilen yanıtı rakip siyasi modeller arasındaki bir savaş olarak çerçeveledi.
Güvenlik.
Salgının siyasallaşması kadar zararlı olan, dünyanın dört bir yanındaki ulusların krizi ulusal güvenlik sorunu olarak çerçeveleme eğilimi olmuştur.
Önceki salgın hastalıkların çoğunun aksine, KOVİD-19 hemen hemen her ülke tarafından varoluşsal bir tehdit olarak görülüyordu ve bu da normal siyasi prosedürlere bağlı olmayan haklı tepkiler veriyor.
Dünya çapında hükümetler, tüm şehirleri ve mahalleleri kapatmak, sokağa çıkma yasakları ve seyahat yasakları getirmek, olağanüstü hal ilan etmek ve askeri güçleri konuşlandırmak dahil olmak üzere sert önlemler aldı.
Amerika Birleşik Devletleri'nde, Trump, KOVİD-19’a karşı mücadeleyi desteklemek için Savunma Üretim Yasası'na başvurdu ve Amerika Birleşik Devletleri'nin aşı çabası olan Warp Speed Operasyonunun baş operasyon sorumlusu olarak dört yıldızlı bir generali atadı.
Bu savaş temeli sadece ülkeleri başkalarına yardım etme ahlaki yükümlülüklerinden kurtarmadı.
Kişisel koruyucu ekipman ve aktif farmasötik bileşenler dahil olmak üzere kritik tıbbi malzemeleri eskisinden çok daha değerli ve tedarik etmenin zor olmasını sağladı.
Kendi kendine yardım ilkesiyle hareket eden ülkeler, vantilatörler ve cerrahi maskeler için birbirlerine karşı teklif verirken seyahat kısıtlamaları ve korumacı önlemler uygulamak konusunda acele ettiler.
Halen var olduğu ölçüde uluslararası sağlık işbirliği, dar bir ulusal ilgi konusu haline geldi.
Çin, ABD Hastalık Kontrol Merkezlerinin salgının başlarında ülkeye epidemiyolog gönderme teklifini reddetti ve Washington daha sonra Çin'in yurtdışındaki etkisini artırmak için uluslararası sağlık anlaşmalarını kötüye kullandığı gerekçesiyle Pekin ile halk sağlığı işbirliğini önemli ölçüde kısıtladı.
Bu aynı dinamikler kısa süre sonra, zengin ulusları öncelikli erişimi güvence altına almak için büyük aşı üreticileriyle ayrı anlaşmalar yapmaya teşvik eden aşı milliyetçiliğinin doğmasına neden oldu.
Bazıları ihtiyaç duyduklarından çok daha fazla aşı dozu sipariş etti. Örneğin Kanada, bildirildiğine göre vatandaş başına beş ila on doz ayırdı.
Çin ve Amerika Birleşik Devletleri arasındaki güç dengesinde salgın kaynaklı bir değişim, milliyetçi duyguları güçlendirdi.
Bir salgına ilk maruz kalan Çin, aynı zamanda büyük ölçüde iyileşen ilk ülke.
Ekonomisi, Amerika Birleşik Devletleri'ndeki negatif yüzde 3,5 büyümeye kıyasla 2020 için yüzde 2,3 büyüme kaydetti.
İki ülke arasındaki GSYİH uçurumu küçülmeye devam edecek ve muhtemelen Washington’un Çin’in kendisini dünyanın en büyük gücü olarak yerinden edebileceği korkusunu yoğunlaştıracak.
Küresel bir kamu maliyeti.
Amerika Birleşik Devletleri'ndeki şiddetli salgına ve Çin'deki sinir bozucu salgınlara rağmen, dünya toplu aşılamalara ve sürü bağışıklığına doğru ilerliyor.
Ancak iki süper güç, siyasallaşma ve ulusal güvenlik kaygılarının bir sonraki pandemide uluslararası işbirliğini engellememesini sağlamak için birlikte çalışmalıdır.
Bu amaçla Çin ve Amerika Birleşik Devletleri siyasi ve askeri gerilimleri yatıştırmak için adımlar atmalıdır.
İki ülke, Trump yönetimi sırasında bozulan Amerika Birleşik Devletleri-Çin Kapsamlı Diyalog gibi daha fazla iletişim için yolları yeniden açmalıdır.
Bu tür iletişimler genellikle ucuz konuşma olarak alay edilir, ancak yanlış hesaplama olasılığını azaltabilir ve güvenlik risklerini hafifletebilir.
Amerika Birleşik Devletleri de bunları laboratuar biyogüvenliğini iyileştirme ve ilaç geliştirmeyi kolaylaştıracak kurumlar kurma konusundaki uzmanlığını paylaşmak için kullanabilir.
Askerler arası alışverişler, her iki ülkenin temsilcilerinin birbirlerinin hükümet destekli biyo-savunma alanlarını ziyaret etmelerine izin verecek şekilde genişletilebilir.
Çin ve Amerika Birleşik Devletleri, gelecekteki küresel sağlık acil durumlarına uluslararası müdahalelerin koordinasyonunda daha otoriter ve siyasi olarak bağımsız bir rol oynayabilmesi için DSÖ’yü reform yapmaya ve güçlendirmeye zorlamalıdır.
Kuruluşa daha fazla özerklik verilmeli ve hastalıkla ilgili bilgilerin paylaşılması, yanlış algıların ve söylentilerin ortadan kaldırılması ve salgınların araştırılmasında daha büyük bir rol verilmelidir.
Bu tür reformlar, üye devletlerin uyumluluğunu iyileştirmek için uluslararası sağlık düzenlemelerini gözden geçirmeyi ve DSÖ'nün daha hızlı ve daha iyi kararlar alabilmesi için kendi istihbaratını toplamasına izin vermeyi gerektirecektir.
En azından organizasyonun salgın merkez üslerine engelsiz erişime ihtiyacı var.
Pandemi kontrolü, her milletten katkı gerektiren küresel bir kamu malı olarak çerçevelenmelidir.
Çin ve Amerika Birleşik Devletleri ve diğer büyük ekonomik güçler, KOVİD-19 aşıları için küresel bir satın alma mekanizması olan COVAX için desteklerini artırmalı, böylece dünya çapında aşılara adil ve eşit erişim sağlayabilecektir.
Bu kadar sıkıntılı bir anda sorulacak çok şey var, ama gereklilikler bunu gerektiriyor. Milyonlarca hayat tehlikede. Ne siyasi bölünmeleri ne de bölgesel sınırları bilmeyen bir virüsü içerdiği için işbirliğinden kazanılacak çok şey ve çatışmadan dolayı kaybedilecek de çok şey var.