Sual: Hayvanları kısırlaştırmak caiz midir?
Cevap: Hayvanları kısırlaştırmak caiz değildir. Zira fıtratullahta (Allah’ın yaratışında) zaruretsiz değişiklik yapılamaz. Ancak azgın hayvanı sakinleştirmek veya cılız hayvanı semizletmek için yapılabilir. Mesela öküz, kısırlaştırılmazsa, yani husyeleri alınmazsa, çifte koşulamaz. Koç, etrafını vurursa; at, sahibini bindirmezse, kısırlaştırılır. Zarar veren kedi, köpek gibi hayvanları, acı çektirmeden öldürmek caizdir.
Sual: Ekstrem sporlar ve motor sporları ile uğraşmak caiz midir?
Cevap: Dini ve içtimai farzlara mani olmayacak şekilde caiz ise de kendisini tehlikeye atmak haramdır.
Sual: Örümceğin ağına takılmış arıyı ağdan kurtarmak doğru mudur?
Cevap: Tabiat kanunudur, karışmamalıdır.
Sual: Evde ehli papağan beslemek caiz midir?
Cevap: Kafese alışık ise ve yaşama yeri kafes ise caizdir.
Sual: Evde şempanze beslemek caiz midir?
Cevap: Ehli hayvan beslemek caizdir.
Sual: Evde kuş beslemek isteyen sadece tek cins bir tane besleyebilir mi? Erkek ve dişi iki tane mi almak gerekir?
Cevap: Onu bilemeyiz. Her hayvan için çiftleşmek ihtiyaç olmayabilir. Onu ehline sormak lazımdır. Eğer öyleyse hayvana eziyet olur; hayvan hakkıdır.
Sual: İnternet kafe işleten birinin kazancı helal midir?
Cevap: Helal ama tayyip bir kazanç değildir.
Sual: Cünüpken unutarak kıl kesmek mekruh olur mu?
Cevap: Kast yoksa hiçbir şey mekruh olmaz.
Sual: Diş beyazlatma caiz midir?
Cevap: Evet.
Sual: Kadın erkek karışık lokantalar fısk meclisine girer mi?
Cevap: Hayır, girmez.
Sual: Bir kadın, evinin bir odasını bir erkeğe kiraya verse, banyosu ve tuvaleti de ayrı olsa caiz midir?
Cevap: Caizdir ama evin müşterek yerinde halvet (başbaşa kalmak) ihtimali vardır ki mahzurlu görülmüştür.
Sual: Uçak korkusu ve panik atak için kullandığım ilaç beni uyuşturuyor. Doktor, bir kadeh içki içmenin fayda edeceğini söyledi. Bu haram olur mu?
Cevap: Uyuştursa bile ilaç almak caizdir. İçki içmek caiz değildir. Zira zaruret yoktur.
Sual: Birinin hayvanı başkasının ekinini yese öder mi?
Cevap: Bir kimse kendi eşeğini başkasının buğdayını yerken görür de ona mâni olmazsa, buğdayı öder. Eşek başkasının olursa, buğdayı ödemez. (İbn Âbidîn, Lukata bahsi.)
Sual: Küçük kız çocuğunun başını sıfıra vurdurmak câiz mi?
Cevap: Kadınların zaruret olmadıkça saçlarını erkekler gibi kısa kestirmeleri caiz değildir. Büyüklere câiz olmayan bir şeyi zaruret olmadıkça küçük çocuklara yaptırmak da aynı hükümdedir. Hele yedi yaşından sonra.
Sual: Yemek yemeden önce veya sonra ağzı yıkamaktan murâd ağzın içi midir? Dudaklar ağızdan mıdır?
Cevap: Yemekten önce ağız yıkanmaz. Eller yıkanır. Sonra hem eller, hem ağız yıkanır. Ağızdan kasıt dudaklar, dişler, damaklar ve dildir.
Sual: Vücuttaki kılları terlemeyi önlemek için almak câiz midir?
Cevap: Göğüs üzerindeki ve sırttaki kılların tıraşı edebe aykırıdır. Boyun kıllarının traşını İmam Ebu Yusuf câiz görmektedir. Kadınlara benzeme kasdı olmaksızın kaşların ve yüzdeki kılların alınması da câizdir. (İbn Âbidîn.)
Sual: Kefir satmak câiz mi?
Cevap: Kefir içmek, Hanefî mezhebinin sahih kavline göre câiz değildir. Ancak şaraptan başka içkileri satmak İmam-ı A’zam Ebu Hanife’ye göre kerahatle câizdir. Fetvâ da böyledir. (İbn Âbidîn.)
Sual: Gerdeğe girecek olan erkeğin sırtına vuruyorlar. Uygun mudur?
Cevap: Âdettir. Ancak insanları incitmemelidir.
Sual: Yemekten sonra elleri uzatarak sesli olarak dua etmek caiz midir?
Cevap: Hazret-i Peygamber, yemekten sonra ellerini açmadan, yani ileri uzatmadan dua ederdi.
Sual: Alışveriş yapmak için dükkâna gelen travesti tabir edilen kişileri dükkândan kovmak caiz mi?
Cevap: Asla uygun değildir. Travesti olmak en nihayet günahtır. Herkese güler yüz ve tatlı dil lâzımdır.
Sual: Kadınların dışarıda alyans takmaları caiz midır?
Cevap: Hanımların, alyans dahil hiç bir ziynetlerini nikâh düşen erkeklere göstermesinin yasak olduğu âyet-i kerime ile sabittir.
Sual: Bekçi köpeğim var, bunun kuyruğunu kestirmek istiyorum. Dini bakımdan mahzuru var mıdır?
Cevap: Kuyruğunu kesmenin ciddi bir menfaati varsa canını acıtmadan kestirilir.Yoksa caiz değildir.
Sual: Buffalo, zürafa, zebra, kanguru, midilli ve deve kuşu gibi hayvanların etinin yenilmesi helal midir?
Cevap: Buffalo, zürafa, zebra, kanguru ve deve kuşu yenir. Midilli İmam Ebu Hanife’ye göre mekruhtur.
Sual: Çocuklara Allah’ın isimlerinden olan “Hâlık” isminin konulması caiz mi? Abd sözü ile başlayan isimler kız çocuğuna neden konulmuyor?
Cevap: Hâlık, samed, rahman gibi Allahın zâtî isimleri konmaz. Başına abd ilâve edilirse olur. Aziz, Mecid gibi sıfatlar insanlara da tek başına konabilir. Abd, erkek köle demektir. Kadın için kullanılmaz. Kadın için bu gibi isimler kullanmak âdet olmamıştır.
Sual: Levitasyon hakkında bilgi verir misiniz? (Levitasyon: Hindistan ve Tibet’teki insanların havada durabilmeleri)
Cevap: Bir insan aç kalarak nefsini terbiye ederse, kendini tam kontrol ederek, konsantrasyon sayesinde bu gibi işleri yapabilir.
Sual: Esrar, afyon gibi uyuşturucular hakkında dinî hüküm nedir? Haramlık dereceleri içki gibi midir?
Cevap: İçkilerin bile haramlık derecesi aynı değildir. Az içmekle çok içmek de haramlık derecesi bakımından aynı değildir. Bunların ilaç, narkoz olarak kullanılması ve satılması caizdir.
Sual: Online kumar oynatan bir internet sitesinde çalışmanın dinî hükmü nedir?
Cevap: Dârülislâmda İmameyn’e göre tahrimen mekruh, İmam Ebu Hanife’ye göre câizdir. Dârülharbde ikisine göre de câizdir. Ama kazancı tayyib, bereketli değildir.
Sual: Kemik tozundan elde edilen porselenleri kullanmak helal midir?
Cevap: Domuz dışında her hayvanın kemikleri temizdir.
Sual: Ay-yıldız veya Arapça Allah yazısı olan bir madalyonu boyundan asıp gezdirmek caiz midir? Bazı insanlar bunun küçük şirk olduğunu söylüyorlar?
Cevap: Mahzurlu değildir. Şirkle alakası yoktur. Bereket ve korunmak için takılır. Arapça yazı, âyet-i kerime ise helâya girerken örtmelidir. İnsanların düşmanlığını çeken şeyleri yapmamalıdır.
Sual: İçki de satılan yerden alışveriş yapmanın hükmü nedir?
Cevap: İçki satmayan emsali varken yapmamak iyidir. Ancak kazancı helâl ve haram karışık olan ile akid yapmak sahihtir. Şu kadar ki, içki satışının semeni, para üstü olarak alınmaz. Ama kasaya koyup diğer paralarla karışırsa, almak câiz olur.
Sual: İçki için fıçı üretimi; içki partileri için mekân hazırlama işinde çalışmak caiz midir? Bu kişinin kazancı helâl midir?
Cevap: İkisi de câizdir. Nitekim İmam Ebu Hanife’ye göre ücret ile zimmînin şarabını taşımak, üzümünü toplayıp sıkmak, kilise tamir etmek caizdir. Çünki işin bizzat kendisinde günah yoktur. Ancak tayyip, bereketli kazanç değildir.
Sual: Fotoğraf stüdyosu açmak caiz midir? Kazandığım para haram mı olur?
Cevap: Câizdir. Ayna satmaya benzer. Çünki fotoğraf çekmek ile canlı resmi yapmak aynı şey değildir. Mısır başmüftüsü Bahîtü’l-Mutiî bu hususta bir risale kaleme almıştır.
Sual: İçki reklamı olan formalarla spor yapmak caiz midir? Spor yaparken nelere dikkat etmek gerekir?
Cevap: Mekruhtur. Başkalarının görmesi dinen câiz olmayan yerlerinin açılmamasına, farzların terk edilmemesine, oyun üzerinde kumar oynanmamasına (başkası ile bahse girişmek veya başkaları bu oyun üzerine spor-toto gibi bahis oynamak gibi) dikkat etmelidir.
Sual: Koro halinde söylenen ilâhî ve mevlid gibi manzumelerin Hıristiyanlıktan kaynaklandığı öne sürülüyor. Bunun doğruluk derecesi nedir?
Cevap: Koro halinde ilahi ve mevlid söylemenin dinle bir alakası yoktur. Adettir. Mahzuru olmaz.
Sual: Bir muhasebeci, vergi kaçıran mükelleflere göz yummaktan ve onlara yardımcı olmaktan dolayı mes’ul olur mu?
Cevap: Müşterilerinin kabahatlerini araştırmakla mükellef değildir. Gerekirse kendilerine bir defa ikaz eder. Nitekim fıkıh kitaplarının vekâlet bahsinde, dava vekilinin müvekkilinin aleyhine beyanda bulunamayacağı yazar.
Sual: Veznedar, gün sonunda fazla çıkan paraları alabilir mi? Bunlarla diğer günlerdeki açıkları kapatabilir mi?
Cevap: Fazla çıkan paralar verenin rızasıyla verilmişse veznedarındır. Değilse lukatadır. Sahiplerine geri vermelidir. Sahibi çıkmazsa fakirse alabilir.
Sual: Dinî bir bayram olmayan Halloween/Cadılar Bayramı’nı, eğlence niyetiyle kutlamak günah mıdır?
Cevap: Âdettir, günah değildir. Gayrımüslimlerin küfr alâmeti olmayan âdetlerini, iki Müslüman yapsa, üçüncüsüne günah olmaz.
Sual: At, eşek ve katır sütü içmek haram mıdır?
Cevap: At sütü helâldir. Ehlî eşek ve katır eti ve sütü tahrîmen mekruhtur. Yalnız Mâlikî mezhebinde helâldir.
Sual: İnternette online “Fantezi Futbol” diye bilinen oyunu oynamak haram mıdır?
Cevap: Diğer oyunlar hükmündedir.
Sual: Askerde iken, komutanlara içki servisi yapmak caiz midir?
Cevap: Zaruretler yasakları mübah kılar. Bu işin meraklısı vardır; ona bırakmalıdır. Yapamıyorsa caiz olur.
Sual: At yarışları caiz midir? Hipodromda at antrenörlüğü, at işletmeciliği, veterinerlik gibi meslekler caiz midir?
Cevap: At yarışı oynamak kumardır, caiz değildir. Bahsettiğiniz işlerin kendisi haram değildir.
Sual: Çaycının, dem iyi çıksın diye, çaya karbonat atması caiz midir?
Cevap: Müşteriyi aldatmak haramdır.
Sual: İmam-ı Azam Ebu Hanife’ye ve bazı sahabelere dayanarak, şarabın dışındaki (rakı ve bira gibi) sarhoş edici alkollü içkileri, sarhoş etmeyecek kadar içmenin caiz olduğunu söyleyenler var. Meselenin gerçek yüzü nedir?
Cevap: Üzüm ve hurmadan yapılmayan alkollü içkilerin İmam Ebu Hanife ve Ebu Yusuf’a göre sarhoş etmeyecek mikdarını, eğlence ile olmayarak, iştah için, sıhhat için, yemeği yutmak için vs sebeplerle içmek caizdir. Çünki bu iki âlime göre şarap, üzüm ve hurmadan yapılır. Diğerleri, ancak sarhoş ederse veya fâsıklar gibi içilirse haramdır. İmam Ebu Hanife “Ben nebîze haram diyemem, çünki sahabilerden içenler olmuştur. Ama içmeyi tercih etmem, çünki çoğu sarhoş etmektedir” demiştir. İmam Muhammed’e göre alkollü içkilerin hepsi ve damlası bile haramdır. Fetvâ da böyledir. Rakı üzümden yapılır ve ittifakla haramdır. (İbni Abidin, Eşribe)
Sual: İçkili otellerde kalmak ve yemek yemek caiz midir?
Cevap: Yapılan işin kendisi haram değildir. Malı haram ile karışık olan kişiyle muamele yapmak câizdir.
Sual: Huzurevinde çalışan kişi, o insanları yıkamak durumunda kalıyor. Bunun gibi şeyleri yapmak dinen câiz midir?
Cevap: Doktor gibidir. Câizdir. Zaruretler memnuları (yasakları) mübah kılar.
Sual: Resulullah aleyhisselâmın kuşların peşinden koşmayı câiz görmediğine dair bir hadis var mı?
Cevap: Çatıda güvercin beslemek, başkalarının bahçelerinde olup biteni ve onların mahremiyetlerini öğrenmeye sebep olduğundan tasvip edilmemiştir. Yoksa evde kafese alışkın kanarya gibi kuş beslemek câiz, hatta makbuldür.
Sual: Park ve bahçeleri dizayn ederken, çim ve çiçeklerin arasına ördek, köpek, ceylan vb. hayvanların heykellerinin konulması haram sınıfına girer mi?
Cevap: Heykel hükmünde ise de, eve dikilenlerden daha hafiftir.
Sual: Belediyeden izin alınmadan yasak olan yerlere ev yapmak caiz midir, kul hakkına girilmiş olur mu?
Cevap: Müslüman dine de, kanunlara da riayet etmelidir. Suç işlemek, kendisini tehlikeye atmak demektir. Neticesinde ceza vardır. Bu ise dinen caiz değildir.
Sual: Bazı kuruluşlar, halktan yardım toplamak maksadıyla çekiliş düzenliyorlar. Böyle bir çekilişe katılmakta mahzur var mıdır?
Cevap: Hayır için değilse, yani elde edilen paralar, fakirlere, muhtaçlara dağıtılmıyor veya bir hayır işine sarfedilmiyorsa, kumardır, mahzurludur.
Sual: Namaz kılmayana kız verilmez ve kestiği yenilmez deniliyor. Bu doğru mudur?
Cevap: “Fâsığa kızını veren mel’undur” hadîs-i şeriftir. Ancak böyle kişinin kestiği yenir.
Sual: Panik atak hâlinde neler yapılmalı ve hangi duaları okumalıdır?
Cevap: Sıkıntılı zamanlarda 500 lâ havle ve lâ kuvvete illâ billah okumak hadîs-i şerif ile bildirilmiştir. Her yüz sonunda illâ billahil aliyyil azîm demelidir. Başta ve sonra 100’er Allahümme salli alâ Muhammed demelidir. İnanarak okumalıdır. Doktora da gitmelidir.
Sual: Bazı milletlerarası hava meydanlarında emniyet gerekçesiyle vücut hatları belli olacak şekilde elektronik tarama yapılmaktadır. Böyle bir uygulamaya maruz kalacak olursak ne yapmalıyız?
Cevap: Şer’en bir mahzuru yoktur. Aynadaki görüntü gibidir. Kendi görüntüsü değildir. Olsa bile, kanunun emri ikrahtır, zarurettir.
Sual: Bazı memur ve işçiler sıhhatli günlerinde bile hasta raporu alıp şahsî işleriyle meşgul oluyorlar. Bunların çalışmadıkları günün ücretini hak ettiklerini söylemek mümkün müdür?
Cevap: Hususi firmada veya hakiki şahsa çalışıyor ise, aldığı para haram olur. Memur ise, hakikî şahıs olmayan devlete karşı bir günahtan söz edilemeyecek olsa bile, bundan birisi zarara uğramışsa memur günaha girer.
Sual: Yıllık iznim dosyama eksik işlendiği için, iki gün izin hakkım varmış gibi gözüküyor. Bunu kullanmak kul hakkına girer mi?
Cevap: Aldatmak câiz değildir. Âmirinize gidip gerçeği anlatmanız, size daha fazla avantaj temin eder.
Sual: Bazı kişiler bankalara prim yatırarak ikinci emeklilik hakkı kazanıyorlar. Dinen bu özel emeklilik câiz midir?
Cevap: Garer (belirsizlik) bulunan bir muamele olduğundan dârülislâmda câiz değildir. Dârülharbde İmam Ebu Hanife ve Muhammed’e göre câizdir.
Sual: Ticari maksatlı toplantı, düğün ve seminer salonu işletmek caiz midir? Günümüz düğünlerinin birçoğunda, kadınlı erkekli aynı salonda ve müzik eşliğinde düğün yapılmaktadır. İçkisiz olmak şartıyla, böyle bir iş yeri işletebilir miyim?
Cevap: Seminer salonu işletmenin mahzuru yoktur. Düğün ve sair eğlencelerde helâl ve haram karışık ise, kendisi işletirse, günaha vesile olmak mekruhtur. Kendisi işletmez de mülkünü kiraya verirse bunun kendisi haram olmadığından içkili düğün yapsalar bile mülk sahibine câizdir.
Sual: Teknokask, laptop gibi teknolojik mamulleri yangın, kırılma ve benzeri haller için sigortalatmak câiz midir?
Cevap: Dârülislâmda câiz değildir. Dârülharbde İmam Ebu Hanife ve Muhammed’e göre kazâ sigortası yapmak ve yaptırmak câizdir.
Sual: Siftah açmak hakkında bilgi verir misiniz? Halk arasında, sabah siftah yaptığımızda parayı yere atmak, sakala sürmek hurâfe mi, yoksa dinimizde böyle bir şey var mı?
Cevap: Yere atmak paraya kıymet vermemeyi, sakala sürmek ise bereket ve kanaati ifade eder. Dinimizde yok ise de gelenek olmuştur. Mahzuru yoktur.
Sual: Nakit paraya sıkıştığımızda, kredi kartı ile altın alıp bunu hemen geri bozdurmak ve bu parayı kullanmak câiz midir?
Cevap: Altının, kâğıt para karşılığı taksitle veya kredi kartıyla alınması câizdir. Alınınca mülkü olur, dilediğini yapabilir.
Sual: Ülkemizin kalkınması için yerli mallarını mı tercih etmeliyiz? Bu durum yabancı ülkelerle dostluk bağlarımızı koparıp ırkçılık yapmamız manasına gelir mi?
Cevap: Yerli veya yabancı mal satın almanın dinen ve hukuken bir hükmü yoktur. Hangi ülkeden olursa olsun kaliteli malı tercih etmelidir. Yerli malını üretenlerin de ekseriya Türk-İslâm kültürüne bağlı kimseler olduğu söylenemez.
Sual: İslâmiyete göre, vergi vermenin ve fatura kesmenin hükmü nedir? Bir alışveriş yaptığımızda fiş veya fatura alma mecburiyeti var mıdır? Fiş vermeyen günaha girer mi?
Cevap: Müslüman kanunlara riayet etmeli, suç işlememelidir. Aksi takdirde ceza ve zarara uğrar ki bu dinen câiz değildir.
Sual: Mal almak için birisine para verilse, o kişi de malı ucuza alsa, kalan parayı kendisi için alabilir mi?
Cevap: Vekil, müvekkil gibidir. Malı kaça almışsa, müvekkilinden o kadar alabilir. Müvekkili rıza gösterirse veya önceden ücretli vekâlet için anlaşılmışsa alabilir. Malı pahalıya almışsa, aradaki farkı da kendisi karşılar, müvekkilinden alamaz veya malı kendisi alır müvekkilinden aldığı parayı iade eder.
Sual: Kumar oynayan bir site ile ortaklık kurmak, web sitemizin modelini verip hisse almak câiz midir?
Cevap: Kumar oynamak caiz değildir. Kumar oynatan site ile ortak olmak İmam Ebu Hanife ve Muhammed’e göre dârülharbde câizdir.
Sual: Emitasyon, sahtecilik, bir başka deyişle meşhur markaların ismiyle sahte elbise üretmek marka taklidi yapmak câiz midir?
Cevap: Burada sahtecilik yok, taklit vardır. Marka sahibi râzı değilse, câiz olmaz. Marka sahibi râzı ise, fark bâriz ve müşteri kandırılmıyorsa câizdir.
Sual: Tasavvufta dünyayı terk etmenin gereği üzerinde duruluyor. Ancak bu sebeple Müslümanların geri kaldığı da söyleniyor. Sizce bizim dünyaya bakışımız nasıl olmalıdır?
Cevap: Dünyayı terk etmekten maksat, dünyada Allah için olmayan şeyleri, yani günahları, hırsı, faydasız şeyleri terk etmek demektir. Dünyalık, para, makam için, dinin emirlerini terketmek uygun değildir. Müslüman dini için dünyalık verir. Mesela günah işlememek için makam, para ve saireden vazgeçer. Tasavvuftaki dünyayı terk etmekten maksat budur. Bir lokma, bir hırka telâkkisi değildir. Bunun İslâm tarihinde pek çok misali vardır.
Sual: Tüp bebekle çocuk sahibi olmak caiz midir, şartları nelerdir? Cinsiyet tesbit usulleri caiz midir? Kur’an-ı kerimde bebeğin cinsiyetini Allahtan başka kimsenin bilemeyeceği yazıyormuş.
Cevap: Aralarında nikâh bağı bulunan kadın ve erkek arasında yapılması şartıyla câizdir. Ancak kadının avret yerini zaruret olmadan başkası göremeyeceği için, kadın rutin jenital muayene için doktora gittiğinde tüp bebek muamelelerinin yapılması mümkündür. Çocuğun cinsiyetini tesbit etmek câizdir. Bu, gayb sayılmaz. Âletle anlamak gözle görmek gibidir. O halde gayb değildir. Kur’an-ı kerimde mealen “Rahimlerde ne olduğunu Allah’dan başka kimse bilemez” buyuruluyor. Bunu cinsiyete hasretmek doğru değildir.
Sual: Erkeğin, vefat eden eşinin başı açık resimlerine bakması haram mıdır?
Cevap: Şehvetsiz bakabilir. Çünki ölüm ile nikâh sona erer.
Sual: Cinsî güç için Viagra kullanmak dinen mahzurlu mudur?
Cevap: Câizdir. Tıbben zararlı olmayan her türlü destekleyiciyi kullanmak da böyledir.
Sual: Evimizde yaşı ilerlemiş olan anne babaya karşı davranışlarımız nasıl olmalıdır? Bazen yanlış davranışlarına sabretmekte zorlanıyoruz. Ne tavsiye edersiniz?
Cevap: Sizin de o yaşa geleceğinizi, belki onlardan daha fena vaziyete düşebileceğinizi, çocukken onlardan çok daha huysuz olduğunuzu, ama anne-babanızın size sabır ve şefkatle muamele ettiğini düşünün. Kur’an-ı kerimde “Anne ve babanız yaşlandığı zaman onlara öf bile demeyin” emrini hatırlayın.
Sual: Sultan Fâtih başta olmak üzere, bazı Osmanlı padişahlarının yurt dışından ressamlar getirterek resimlerini yaptırdıklarını duyuyoruz. Bunlar doğru mudur? Eğer doğru ise, İslâm hukukunda resim yasağı ile ilgili hükümlerle nasıl bağdaştırırsınız?
Cevap: Ressam getirtmediler. Ressam denilen Bellini, aynı zamanda mimardı. İstanbul’u imara geldi. Sonra padişahı görüp, zihninden resmini yaptı. Padişah poz vermiş değildir. Yaşamayacak şekilde canlı resmi yapmak câizdir. Bazı âlimlere göre portre de böyledir.
Sual: Matbaa, Türkiye’ye dinî sebeplerden dolayı mı geç geldi?
Cevap: Matbaa geç gelmedi. Gayrı müslimlerin matbaası vardı. Müslümanlar, ekonomik ve estetik sebeplerden dolayı matbaaya itibar etmemiştir. Şeyhülislâm Yenişehirli Abdullah Rûmî Efendi’nin matbaa hakkındaki müsbet fetvâsı Behcetü’l-Fetvâvâ’da mevcuttur. Demek ki meselenin dinle bir alâkası yoktur.
Sual: Alafranga tuvalette (klozette) idrar sıçratmadan ayakta bevl etmek günah mıdır?
Cevap: Ayakta bevl etmek yolculuk veya başka bir özür olmadıkça mekruhtur. Hadîs-i şerif ile men edilmiştir.
Sual: Tövbe ve istiğfar nedir, nasıl yapılır?
Cevap: Tövbe, günahına pişman olup affını istemek; istiğfar ise günahın tamamen silinmesini istemek demektir. Samimî olarak günahlarına pişman oldum, tövbe ettim dese veya böyle düşünse tövbe etmiş olur. Bunun bir merasimi yoktur.
Sual: Günah işlemekten kurtulmanın en kısa yolu nedir?
Cevap: Günah işlemeyenlerle beraber olmaktır.
Sual: Mekruhların hepsi aynı derecede midir?
Cevap: Mübah ile haram arasında 180 derecelik bir aralık tasavvur edilirse, her biri birbirinden derece olarak farklıdır.
Sual: Bazıları “İçki içmeye devam eden kimse, haram olduğuna ehemmiyet verse, içmez; açık saçık gezen kadın, bunun haram olduğuna ehemmiyet verse, örtünür. O halde bunlar, işlediği günahlarına üzülmedikleri, yani haramı ehemmiyetsiz saydıkları için kâfirdir” diyorlar. Dinimizin bu husustaki ölçüsü nedir?
Cevap: Bu çok tehlikeli bir sözdür. Amel, imandan bir parça değildir. Bu, Ehl-i sünnetin prensiplerindendir. Günah işleyen herkes, günaha ehemmiyet vermediği, yani azabından korkmadığı için günah işler. Kimse hem ehemmiyet verip, hem de günah işlemez. Küfr, günahı inkâr ederse bahis mevzuu olur. Dolayısıyla bahsi geçen kimselere kâfir denemez. Bu halleri imanlarını zayıflatarak onları küfre sürükleyebilir denebilir. İmam-ı Rabbani hazretleri, böyle günah işlemeye, küfr bulaşığı olan günah diyor ve tövbe edilmezse insanı cehenneme götüreceğini söylüyor.
Sual: Bazıları, bir din kitabını, meselâ Mektûbât’ı okuyup bitirdikten sonra “Sadakallahülazim” diyorlar. Bir mahzuru var mı?
Cevap: Çok mahzurludur. Bu söz “Allah doğru söyledi” mânâsına olup, Kur’an-ı kerim okuduktan sonra söylenir. Her sohbetten sonra “Sübhâne rabbike…” âyet-i kerimesini okumak müstehabdır. Eshâb-ı kiram böyle yapardı.
Sual: Arabî bilenin, dua ve hadîsleri latin harfiyle yazıp okuması câiz midir?
Cevap: Câizdir. Çünki mânâya vâkıf olduğu için, hangi harfi nasıl okuyacağını bilir.
Sual: Hıristiyanlar gibi “Seni melekler korusun” diye dua etmek uygun olur mu?
Cevap: İnsanın iki yanında, ayrıca ön ve arkasında kendisini koruyan hafaza melekleri vardır. Melekler zaten insanları korumaktadır. Böyle dua etmek Müslümanlar arasında âdet değildir. Benzemek kasdı olmaksızın böyle dua edilirse, mahzuru olmaz.
Sual: Usul ve füru nedir? Farzlar ve haramlar için, füruat denir mi?
Cevap: Usul asıllar, füru ferler, dallar demektir. Burada iman bilgileri usul, ibadetler fürudur. Farzlar ve haramlar füru-ı dindendir. Farz ve haramlar için füruat veya teferruat denir. Fıkıhta usul anne ve baba ile yukarıya doğru soyu, füru ise çocuk ve torunlar ile aşağıya kadar soyu ifade eder.
Sual: Kadınların kollarının dar bir bluz ile örtünmesi caiz midir?
Cevap: Kadınların kolları dar bluzla yabancı erkeğe örtünmüş olmaz. Bedeni de dar ise kadınlara ve kendi mahremi erkeklere karşı da örtünmüş olmaz. Kadınların, göğüs, sırt ve karınlarını başka kadınlara ve mahremlerine de örtmesi vâcibdir.
Sual: Doktora günah olmaz diyorlar, doğru mu?
Cevap: Doktor, muayene etmesi gereken yere bakabilir.
Sual: Günahkârın duası kabul olmaz mı?
Cevap: Allahü teâlâ umumiyetle günah işlemeyen, kul hakkına ilişmeyen, haram lokma yemeyen müminlerin hâlis dualarını kabul eder ve bunların ibâdetlerine sevab verir. İstisnaları elbette vardır.
Sual: Bir erkek şortla durabilir mi?
Cevap: Yalnızken avret yerinin açık olması bazı âlimlere göre câizdir.
Sual: Annesi yatalak hasta olan erkeğin, annesinin altını temizlemesinde mahzur var mıdır?
Cevap: Doktor gibi zarurettir. Zaruretler memnuları mübah kılar.
Sual: Bir kızın sâlih ana babasını dinlemeyip, sevdiği biri ile evlenmesi câiz midir?
Cevap: Anne ve babanın dine ve akla aykırı olmayan emir ve yasaklarına uymak vâcibdir. Bu sebeple anne ve babanın itirazı dine ve akla uygun ise dinlemeyen günaha girer. Bu şekilde yapılan evlilik İmam Ebu Hanife ve Ebu Yusuf’a göre sahih; Hanefîlerden İmam Muhammed ile Mâlikî, Şâfiî ve Hanbelî mezheplerinde sahih değildir.
Sual: Baba Ehl-i sünnet itikadında değilse yahut namaz kılmıyor ve içki içiyorsa da bedduası kabul olur mu?
Cevap: Gayrımüslimin bile bedduası kabul olunabilir. Nitekim hadîs-i şerifte “Gayrımüslim bile olsa mazlumun bedduasından sakının. Çünki onunla Allah arasında perde yoktur” buyuruluyor.
Sual: Gelin, insanın kendi kızı gibi midir? Nerelerine bakmak caiz, nerelerine bakmak caiz değildir?
Cevap: Kızı gibidir. Kollarına, boynuna, başına, dizden aşağısına bakabilir.
Sual: Estetik ameliyatta câiz olan şekil hangisidir?
Cevap: İğrenç, nefret uyandırıcı, alaya sebebiyet veren görünüşü düzeltmek caizdir. Yanık, eğrilik ve çarpıklık, altıncı parmak gibi haller misal verilebilir.
Sual: Erkeklerin gözlerine sürme çekmesi caiz midir?
Cevap: Sıhhat için câizdir; ziynet için değildir.
Sual: Erkeğin peruk takması caiz mi?
Cevap: Cemâl (güzel görünmek için) câizdir; ziynet (süslenmek) için değildir.
Sual: Kabrin üstüne çiçek dikmekte mahzur var mıdır?
Cevap: Bilakis sünnettir. Hazret-i Peygamber bir kabrin üzerine yaş bir dal dikmiş, “Diri kaldığı müddetçe ölüye faydası olması umulur” buyurmuştur. Bitki zikreder, ölüye faydası olur.
Sual: Karı koca el ele tutarak veya kol kola girerek halk içinde beraber yürüyebilirler mi yoksa hanım on adım arkadan mı gelmelidir? Ehl-i sünnet ulemâsı bu mevzuda ne söylemektedir?
Cevap: Dışarıda yürürken, zevc ve zevcenin el ele tutuşması veya kol kola yürümesi câizdir. Bununla beraber bunlar Şark’ta hoş karşılanmaz. Suizanna sebebiyet de verebilir. Bu sebeple eskiden zevc ile zevce sokakta yürürken birbirinden ayrı yürürdü. Küçükler büyüklere, kadınlar da erkeklere hürmet ettiği için yürürken hemen arkadan veya sağda biraz geriden gelirlerdi.
Sual: Geçenlerde “Nebi Hüseyin” ve “Ruhullah” isimlerinin kullanıldığını duydum. İslâmî açıdan, böyle isimler kullanılabilir mi?
Cevap: Nebi, Arapça’da haberci demektir. Peygamber için de kullanılır. Zaten peygamber de Farsça’da haberci demektir. İnsan ismi olarak koymak câiz ise de yanlış anlaşılmalara sebebiyet verebileceğinden bugün için doğru değildir. Hüseyn ile bir araya gelirse Hazret-i Hüseyn’i peygamber kabul ediyormuş gibi bir mânâ çıkabilir. Nitekim Şiîler arasında böyle inananlar vardır. Rûhullah Hazret-i İsa’nın lakabıdır. Sırf bu sebeple konabilir ise de koymamak daha doğrudur.
Sual: Avrupa’da, çok cirolu bir bonoyu, gayrimüslime vermek günah mıdır? Türkiye’de çok cirolu çeki müslüman toptancıya vermek câiz midir?
Cevap: Avrupa veya Türkiye’de İmam Ebu Hanife ve İmam Muhammed’e göre câizdir.
Sual: Namaz kılmayan, içki içen bir kimsenin, küfre düşmesi an meselesidir deniyor. Neden böyle söyleniyor?
Cevap: Ehl-i sünnete göre ameller imandan cüz değildir. Binaenaleyh büyük günah işleyenin, eğer bunun haram olduğuna inanıyorsa, imanı gitmez. Ancak günaha ehemmiyet vermeye vermeye, insanın imanı zayıflar. Yaptığını mübah görmeye başlar ve sonra neuzübillah küfre düşebilir..
Sual: Soğan ve sarımsak yemek ve sigara içmek tab’an mekruh demek, kokusu giderilmezse mekruh olur mu demektir? Yoksa bunları yemek ve içmek her zaman mı tab’an mekruh olur? Soğan sarımsak yemekle, tütün içmek aynı kefeye konulabilir mi? Yani soğan sarımsak yemek günah olmadığına göre sigara içmek de günah değil midir?
Cevap: Hadis-i şerifte “Soğan ve sarmısak gibi kokulu şeyleri yiyen, cemaate gelmesin” buyuruluyor. Müslüman, cemaate gitmekle mükelleftir. O zaman cemaate gitmeden evvel yerse, mekruh işlemiş olur. Sigara da böyledir. Yatsıdan sonra veya pişmiş yemelidir. Bunların hiç biri günah değildir. Tab’an mekruhtur. Başkasını rahatsız ederse ayrıca günah olur. Sigara nafakadan kesilirse, yahud aklı giderirse veya sıhhate zarar verirse yine ayrıca günah olur.
Sual: Arkadaşımla bir iş yaptık ve benim 100 TL paramı aldı. Vereceğini söyledi. Ama kendisini tanıdığım için vermeyeceğini iyi biliyorum. Ondan habersiz parasını alsam ve haberi olmasa, ama sonra bana parayı verirse ben de ona geri vermeye niyet etsem, câiz olur mu?
Cevap: Alacaklı, borçlusunun malını ele geçirirse, alacağı kadar alabilir. Sonra parayı verirse, almanız câiz olmaz. Fitne çıkmasın diye alıp hediye eder, yahud gizlice cebine koyarsınız.
Sual: Zann-ı gâlip ile çok samimi bir arkadaşın bir eşyası kullanılsa, ardından da arkadaş bunu öğrendiğinde hakkımı helâl etmiyorum dese, vaziyet ne olur?
Cevap: Gönlünü bir şekilde almalıdır.
Sual: Evde kedi, kuş ve akvaryumda balık beslemek câiz midir
Cevap: Câizdir. Akvaryum, bu balıkların yaşadığı mekândır. Kedi zaten ehlî bir hayvandır, evde yaşamaya alışıktır. Ancak bu zamanın evleri kedi beslemeye pek müsait değildir. Kafeste yaşamaya alışık kanarya, muhabbet kuşu gibi kuşları da evde kafeste beslemek câizdir.
Sual: Uykuluk ve kokoreç yemek câiz midir?
Cevap: Uykuluk, hayvanın guddeleri (bezeleri) ise, yemek câiz değildir. Kokoreç câizdir.
Sual: Tek başına bir evde yaşamak câiz midir?
Cevap: Câizdir. Arkadaş veya kedi, kuş gibi bir hayvan olsa daha iyi olur.
Sual: “Âhir zamanda en iyiniz hafifülhaz olanınızdır, yani hanım ve çocuğu olmayandır” hadis-i şerifine uyarak evlenmiyorum. Namazımı kılıyor, harama bakmamaya çalışıyorum. Mahzuru var mıdır?
Cevap: Evlenmeden nefsini günahlardan korumak bu zamanda çok zordur. Her müslümana evlenerek iyi bir aile kurması, hanımını ve çocuklarını himaye etmesi yakışır. Sisteme uygun davranmamak mahzurludur.
Sual: Konuşurken ben diye konuşmak uygun değil midir? Biz diye mi konuşmalıdır?
Cevap: Gerektiği gibi konuşulur, ben de denir, biz de denir. Dikkat çekici şekilde davranmamalıdır.
Sual: Arkadaşlar dua istediğinde ne demeliyiz? Mesela Allahü teâlâ iki cihan saadeti versin diye yüzüne karşı dua etmek riya olur mu?
Cevap: Hemen yüzüne dua etmelidir. Sonraya bırakmamalıdır. Riya, kalbde olur.
Sual: Fısk meclisi nedir? Nerelere fısk meclisi denir? Büyük alışveriş merkezleri, lunaparklar, kafeler fısk meclisi midir?
Cevap: Haram işlenen meclislere denir. Vaziyete göre olur veya olmaz.
Sual: Çocuğa Cemre ismini koymak dinen mahzurlu mudur?
Cevap: Çocuklara güzel isimler koymak dinin emridir. Cemre ateş yumağı demektir. Bu sebeple cehennemi hatırlatan Cemre, Ateş, Suzan, Nârân, Nirân gibi isimleri çocuğa koymak uygun değildir.
Sual: Müslümanlığı seçenlerin hidayet hikâyeleri anlatılırken umumiyetle Kur’an-ı kerimi tetkik ederek bunun tesiriyle Müslüman olduklarını görüyoruz. Şu halde bu bakımdan meal okumanın mahzurundan söz edilebilir mi?
Cevap: Kur’an-ı kerimin çeşitli lisanlardaki meali çok kimsenin hidayetine sebep olduğu doğrudur. Bu sebeple faydalıdır. Ancak müslümanın dinini öğrenmek için yalnızca meal okuması yanlış ve zararlıdır. Meal okuyarak hidayete gelen kimsenin derhal ilmihalini öğrenmesi icab eder. İlmihalini iyi bilen, meal de, tefsir de okuyabilir.
Sual: Amerika’da yaşıyorum. Burada hapşırdığımız zaman insanlar “Bless you” diyor. Buna teşekkür etmemiz mahzurlu olur mu?
Cevap: Size dua ediyorlar. Ne güzel! Teşekkür etmek gerekir.
Sual: Bankalarda altın hesabı vardır. Altını bozdurup, lira karşılığını hesaba yatırıyorlar. Bu tutar kaç gram altına denk geliyorsa, hesabınızda o kadar para oluyor. Yani gram karşılığı lira oluyor. Altının gram değeri artarsa, hesaptaki para da artıyor; azalırsa, para da azalıyor. Hesapta fizikî olarak altın değil, lira tutuluyor. Hesaptan çekmek isteseniz, ancak lira çekebiliyorsunuz. Bu hesabı kullanmak şer’an uygun mudur?
Cevap: Yatırılan paradır. Para, ödeme zamanı gelince veya istenince altın kıymeti üzerinden ödeniyor. Zaten İslâm hukukunda para ile yapılar akitlerde, paranın değeri düşerse, altın üzerinden kıymeti ödenir. Altın hesabı tam bunu karşılıyor. Aslında altın alındığı yoktur. Yani bu bir altın alma muamelesi değildir. Bu bakımdan altın hesabı tam İslâm hukukuna uygundur. Câizdir, hatta fâizli muameleden kaçınmak isteyenler için uygun bir imkândır.
Sual: Bir banka, hisse senedi alırken, belli nisbete tekabül edecek şekilde yine hisse almaya imkân tanıyor. Yani 100 liralık hisse senedi alırken, meselâ 50 liralık daha banka imkânı ile alabiliyorsunuz. Yani bir bakıma size kredi tanıyor. Hâliyle sonrasında da fâiz adıyla ücret tahsil ediyor. Dinen bu da faiz midir, yoksa sizin adınıza yapılmış bir muamele ücreti olarak değerlendirilebilir mi?
Cevap: Faiz adıyla alıyorsa faizdir. Caiz değildir. Ama “muamele masrafı” veya “ücret” adıyla alırsa, karşılığı bulunduğundan câiz olur. Bankalar, kredi verdiği zaman, fâiz yerine bu isimle para alsalar, banka bu işi yaparken gerçekten bir masraf yaptığı için câiz olur ve fâiz olarak değerlendirilemez. Ekonomideki nâzım rolü inkâr edilemeyecek olan bankaları, tefecilerle aynı kategoride görmek doğru değildir.
Sual: Bir devlet dairesinde müfettişim. Vazifem iş yaptırılan müteahhitleri kontrol etmektir. Bu sebeble müteahhitin şantiyesinde vazife yapıyorum. Müteahhit burada öğle yemeği veriyor. Ama bazen bize dışarıdan yemek veya tatlı ısmarlıyor. Bunu yemek; ayrıca iftar verse gitmek câiz midir?
Cevap: Hâkimin, tarafların hediyesini alması, davetine gitmesi câiz değildir. Zira taraf tutmasına yol açabilir. Burada da âdete bakılır. Âdet olmasa da, müfettiş hâkim gibi değildir. İki tarafın da hediyesini alabilir. Elverir ki, bu hediye ve ikram karşılığında adaletsizlik yapılmasın.
Sual: Vaktiyle haram yolla alıp harcadığım parayı, şimdi helâl malımla sahiplerine değil de, ihtiyaç sahibi olan birilerine versem kul hakkından kurtulmuş olur muyum?
Cevap: Haram para sahiplerine verilir ve helalleşilir. Sahipleri ölmüşse varislerine verilir. Varisler bulunmazsa veya bilinmiyorsa, fakirlere dağıtılır. Sahibi veya varisi sonradan ortaya çıkarsa tekrar buna ödemek gerekir.
Sual: Osmanlı tebası olup tehcir edilen gayrımüslimlere ait malları, emvâl-i metrûke sayılıyor. Bunları devlet başkalarına tahsis ediyor. Bu malların üzerinde gayrımüslim mâliklerin mülkiyet hakları devam etmesi gerekir. Bu mallar gerçekten metruk sayılabilir mi? Üzerlerinde tekrar mülkiyet kurulması câiz midir?
Cevap: Devlet bunlara el koyuyor. Karşılığında başka arazi veriyor veya göç edilen devlet önceden buradan göçürülenlerin arazisini yeri muhacirlere veriyor. Mîrî arazi ise, zaten devlete aittir. Ev ve sair mülkler ise haksız yere el konmuş mağsub maldır. Bunlar üzerinde tekrar mülkiyet zarureten kurulur. Mürtedin elinden kurtarmak maksadıyla mal edinilebilir. Bunu şer’î hukuk kaideleri üzerine oturtmak zordur. Zira politik bir mevzudur.
Sual: Emlâk işiyle uğraşıyorum. Gelen müşterilerin bankadan mesken kredisi almasına yardımcı oluyorum. Banka da bana komisyon veriyor. Bu iş mahzurlu mudur?
Cevap: Evi olmayan kimsenin, faizsiz borç da bulamıyorsa, bankadan kredi çekmesi caizdir. Size gelen müşterilerin böyle olduğuna hüsnü zan ederek aracı olmak câizdir. Alınan para da helâldir. Yine de tayyip bir iş değildir.
Sual: Eskiden misafir geldiğinde, su ile kahve ikram edilirmiş. Su alınırsa misafir aç, kahve alınırsa misafir tok kabul edilirmiş. Buna göre sofra kurulurmuş. Bu doğru mudur?
Cevap: Hayır. Bu bir latifedir. Türk töresinde kim ve ne zaman olursa olsun, hazır olan ne varsa, sofra çıkarılır. Misafir buyur edilir. Yerse yer; yemezse bir defa ısrar edilir ve sofra sonra kaldırılır. Böylece aç olduğunu söylemekten çekinen de, ikrama kavuşmuş olur. Misafirin artığı, yani misafir yedikten sonra önünden kalkan sofra, ev halkı için bereket kabul edilir.
Sual: Hayvanlara sert bağırmakla, korkutmakla hayvan hakkı geçer mi?
Cevap: Hayvanlara kötü muamele çok günah ve insanlara kötü muameleden daha tehlikelidir.
Sual: Bir haftalık uzamış tırnak gusle mani midir?
Cevap: Hayır. Fazlası mekruhtur.
Sual: Bazen fazla çay demliyorum ve fazlası içilmiyor. Bu israf olur mu?
Cevap: Kararında demlemelidir. Baştan buna dikkat ederek demlenmişse, sonradan canı istemediği veya işi çıktığı için içemezse, israf günahı olmaz. Artan çay, buzlu çay yapılarak değerlendirilebilir.
Sual: Arkadaştan bir emanet göndermesini istedim. O da zamanında göndermedi. Kendisine telefon açıp, şaka ile karışık sitem ederek “Emaneti zamanında gönderdiğin için teşekkür etmek istedim” dedim. Bu sözüm yalan oldu mu?
Cevap: Karşı taraf bunun şaka olduğunu biliyor. Söylenen kişi yalan olduğunu bilmiyorsa, yalan olur.
Sual: Bazen arkadaşlarımla görüştüğümüzde, mektep günlerinden tanıdığım bazı kişilerin kötü davranışları hakkında konuşuyorlar. O şöyle dengesiz, bu böyle kötü arkadaşlarla geziyor gibi. Bu konuştukları kişiler dinini yaşayan kimseler de değildir. Acaba gıybet oluyor mu?
Cevap: Aleni günah işleyenleri, başkalarını şerlerinden korumak veya ona acıdığı için konuşmak gıybet olmaz ise de faydasız sözlerdir. İnsanlara acımalı, ıslahı için dua etmelidir.
Sual: Keyif için kahve falına bakmak caiz midir?
Cevap: Eğlence olsun diye bakıp, gaybı bilmek iddiasında değilse küfr olmaz ise de, boş iştir. Zamanla insan inanmaya başlar. Bu takdirde -Allah saklasın- imanını kaybedebilir.
Sual: Televizyonda burçlar hakkındaki tabirleri dinlemek caiz midir?
Cevap: Burçların insanın kaderi, geleceği ve karakteri ile alâkası yoktur. Bunlarla meşgul olmak en azından boş iştir. İnsanı bu yolla gaybdan haber vermeye kadar götürebilir. O zaman çok daha mahzurlu olur. Burçlar ile astronomi ilmine faydalı olacak kadar uğraşılır. Dinde bir yeri yoktur.
Sual: Mazeretsiz randevuya geç kalmak kul hakkına girer mi?
Cevap: Zamandan daha kıymetli şey var mı?
Sual: Büyük ikramiyeli yarışmalara katılıp oradan kazanılacak parayı yemek caiz midir?
Cevap: Kumar oynamak caiz değildir. Buradan çıkan dârülislâmda ise ikramiyeyi fakirlere dağıtmak gerekir. Dârülharbde günah mahfuz kalmak üzere, ikramiyeyi yemek İmam Ebu Hanife ve Muhammed’e göre câizdir.
Sual: Selâmün aleyküm yerine (s.a) yazmakta bir mahzur var mıdır?
Cevap: Elle, başla selâm vermek gibidir. Heceleyerek okunan secde âyetine tilâvet secdesi gerekmemektedir. Ancak selâmı açıkça vermek veya yazmak her zaman ve mekânda uygun olmayabilir. O zaman hiç yazılmaz. Selâm vermek farz değildir.
Sual: Telefonda veya alış-veriş yaparken gayrımüslime “efendim” demek câiz midir?
Cevap: Fıkıh kitaplarında gayrımüslimi tebcil ederek (yüceltmek) maksadıyla seyyidî (efendim) demenin mahzurlu olduğu yazar. Ancak lisanımızda efendim demek nezaket ifadesidir. Hatta bazen gayrı ihtiyarî söylenir. Gayrımüslim ve fâsıkları yüceltme maksadı olmadıktan sonra mahzurlu değildir. Âdete tâbidir.
Sual: Bazen yaşlı kimseler öpmek üzere ellerini uzatıyor. Bunlar fâsık ise ellerini öpmek caiz midir?
Cevap: Fitne çıkarmak, kalb kırmak doğru değildir.
Sual: Alışveriş yaparken satıcının malına dokunmak caiz midir?
Cevap: Kirletmemek, buruşturmamak, zarar vermemek şartıyla elle muayene câiz ve bazen lâzımdır. Ekmek gibi bir mal ise, dokunup almamak kul hakkı olur.
Sual: Sırtüstü yatmak mekruh mudur?
Cevap: Sırtüstü ve yüzüstü yatmak uygun değildir (Şir’atül-İslâm). Sırt üstü yatmayı men eden hadis-i şerif Müslim, Tirmizî ve Şirâzî’de mevcuttur. Ayrıca yüzü koyun yatmayı cehennem ehlinin yatışına benzeten hadis-i şerif İbni Mâce’de vardır. Sağ tarafına yatıp sonra dilediği yere dönmek caizdir. Özrü olan her türlü yatabilir.
Sual: Kaylûle öğle namazından sonra mı olur?
Cevap: Kaylûle yapmak, yani gün ortasında, güneşin tepe noktasına yaklaştığı zaman bir mikdar yatmak sünnettir. Efdal olan vakit, öğle ezanı okunmadan hemen öncesidir. Sabah güneş doğduktan sonra veya öğleden sonra ikindiye kadar her hangi bir vakitte de yapılabilir.
Sual: Kur’an-ı kerimde “zina etmeyin” denmeyip “zinaya yaklaşmayın” denmesinin hikmeti nedir?
Cevap: İslâm hukukunda sedd-i zerâyi’ prensibi vardır. Kötülüğe götüren yolların, vesilelerin kapatılması demektir. “Yabancı kadınlarla baş başa kalmayınız (halvet), tokalaşmayınız (musafaha), cilveli konuşmayınız, açık saçıkken bakmayınız, çünkü bunların hepsi asıl günah olan zinaya yaklaştırır” demektir.
Sual: Zikre yeni başlayan sesli mi yapmalıdır?
Cevap: Zikr sesli veya sessiz yapılabilir. Zikredenin tercihine kalmıştır. Ancak Nakşî büyükleri, cehrî (sesli) zikri bid’at olarak görmüş, tasvib etmemiştir. Nitekim Kur’an-ı kerimde “Allahı yalvararak ve gizli olarak zikredin” buyurulmaktadır (A’râf: 54). Ancak âdet hâline getirmeksizin, irade ve ihtiyar ile olmadan, dert ve hüzün ile içten gelen yüksek sesle zikr etmenin yasak olmadığı bildirilmiştir.
Sual: Kadın evde kocasının karşısında şortla durabilir mi?
Cevap: Caizdir.
Sual: Televizyondaki kadın görüntülerine bakmak caiz midir?
Cevap: Bunlar aynadaki görüntülere kıyas edilmiştir. Şehvetsiz bakmak caizdir. (İbni Abidin)
Sual: Kadınların halhal ve hızma takması caiz midir?
Cevap: Yalnız kadınlara ve mahremi olan erkeklere göstermek şartıyla caizdir. Çünki Kur’an-ı kerim, kadınların ziynetlerini yabancı erkekler göstermesini yasaklamıştır.
Sual: Kuş şeklinde küpe ve toka takmak caiz mi?
Cevap: Elbisede canlı resmi bulunması caiz değildir. Ancak gözleri yoksa ve yere konduğunda ayakta duran biri tarafından yüzü görülemeyecek şekilde küçük ise caizdir.
Sual: Akik taşlı yüzük takmak erkeklere caiz mi?
Cevap: Akik taşlı yüzük erkek ve kadınlara caizdir, hatta sünnettir. Hadis-i şerifte buyuruldu ki: “Akikten yüzük edinin. Çünki o taş değildir, mübarektir” (Şir’atü’l-İslâm).
Sual: Yiyecek ve içecek kaplarının ağzı devamlı kapalı mı tutulmalıdır?
Cevap: Hadis-i şerifte, “Kapların üzerini örtün; kapatırken de besmele söyleyin” buyuruldu. Kapak bulunamazsa, tahta veya başka bir şeyle besmele çekerek kapatmalıdır. Yoksa cinler faydalanır. Mikrop ve bakteri üreyebilir; hayvan veya pislik düşebilir. (Şir’atü’l-İslâm)
Sual: Gece bahçeye sıcak su serpmek cinnilerin ölmesine yol açar deniyor, doğru mudur?
Cevap: Böyle bir rivayet yaygındır. Gece cinnîlerin yayıldığı; bu sebeple gece olunca kapıların kapanması, çocukların eve gelmiş olması gerektiği hadis-i şerif ile sâbittir. Dökmemeli; dökmek zorunda ise destur deyip dökmelidir. (Şir’atü’l-İslâm)
Sual: Cinler tuvalette necasete bakana zarar verir mi?
Cevap: Helâda necasete bakmak uygun değildir. Hadis-i şerifte “Cin ve şeytanlar helâda insanlara ifsad ve eziyet için beklerler. Sizden biriniz helâya girerken (Eûzü billahi mine’l-hubûsi ve’l-habâis) (ikisi de peltek se ile) desin” buyuruldu. Hubûs, habîsin çokluk hâlidir. Kötü cinler kasdedilmiştir. Habâis (habîseler) bunların dişileridir. (Şir’atü’l-İslâm)
Sual: Câmide dağıtılan şekeri yemek, namazdan önce câmide uyumak câiz midir?
Cevap: Câmiye itikaf niyetiyle girilir. İki rek’at namaz veya vakit girmişse vaktin farzı kılınır. Sonra bir şey yenebilir, uyunabilir.
Sual: Üzerinde kul hakkı bulunan mü’minin duası kabul olmaz mı? Günümüzde üzerinde kul hakkı bulunmayan yok gibidir. Bu insanların duası kabul olmaz mı?
Cevap: Duası kabul olmaz demek, dua ettiği için sevab alamaz demektir. Çünki farzı terketmiştir. Nâfile ve sünnetlerden sevab alabilmek için farzları tamamlamak gerekir. Yoksa gayrımüslimin bile duası yerine gelebilir. Üzerinde kul hakkı bulunmayan yok gibidir sözü çok iddialı bir sözdür. İmam Gazalî, bu sözün insanları helal ve harama dikkat etmekten alıkoymak için şeytan tarafından verilen bir vesvese olduğunu, aldanmamak gerektiğini söylüyor. Din, tatbiki bu kadar zor bir mesele değildir.
Sual: Otomobil kredisi kullanarak ikinci el bir araba almak istiyorum. Bunun için kredi almam caiz midir?
Cevap: Nafaka dışında, borç para bulamayan kimsenin fâizle borç (kredi) alıp bununla bir şey alması ve fâiz ödemesi İslâm fıkhında câiz değildir. Dârülharbde de hüküm böyledir. Araba için de böyledir.
Sual: Doğum kontrolü için spiral taktırmak günah mıdır? Erkek doktora taktırmak günah mıdır?
Cevap: Spiral veya başka doğum kontrol usullerini kullanmak câiz ise de, avret yerini zaruretsiz başkasına açmak câiz olmadığı için, spirali yabancı bir erkek veya kadının takması câiz değildir. Rutin jenital muayene için doktora gidildiğinde bu vesile ile taktırılabilir.
Sual: Açıkça kadın sesiyle müzik dinleyen ve bunu beğenip tavsiye eden kimselere fâsık denilebilir mi?
Cevap: Dememek lâzımdır. Bu zamanda musikinin hakiki hükmünü bilen çok azdır. Fâsık, günahı günah olarak bilip, kasden işleyen kimseye denir. Bilmemek özür ise de, öğrenmemek ayrı bir kabahattir. Günaha tesir etmez. Nitekim dârülislâmda meşhur olmayan farz ve haramları, dârülharbde meşhur farz ve haramları bile bilmemek özürdür.
Sual: Sakalda sünnet miktarı bir tutamdır. Bazı müslümanlar neden daha fazla uzatıyor ya da hiç kesmiyor?
Cevap: Sakalın bir tutam olmasının sünnet oluşu hakkında âlimler arasında ittifak yoktur. Abdullah bin Ömer hazretleri bunu bildirmektedir. “Sakalını uzatın, bıyığınızı kırkınız” hadîs-i şerifi daha meşhurdur. Nitekim Şâfiî mezhebinde bir tutamdan az veya çok ile de sakal bırakma sünneti yerine gelir. Sakalı bir tutam yapmak ayrı bir sünnettir.
Sual: Aşure günü neler yapılır? Sadece aşure pişirip dağıtmak bidat mıdır?
Cevap: Aşure günü, her zaman almadığı yiyecek maddelerini alıp evine götürmek çok sevaptır. “Bu gün çoluk çocuğunun geçimini bol yapan kimsenin geçimi sene boyu bol olur” hadis-i şerifi ile tavsiye edilmiştir. Bu gün, Yahudilere benzememek için, bir önceki veya sonraki gün ile beraber iki gün olmak üzere oruç tutmak Hazret-i Peygamber tarafından tavsiye edilmiştir. Bugün aşure pişirmeyi ibadet sanmak yanlıştır, İslâmiyette ibadet olarak bildirilmediği için bid’attir. Aşure veya başka bir atlı pişirmek, eşe-dosta ikram etmek sevabdır.
Sual: Boy abdesti alınması gereken bir halde sakal tıraşı olmak ya da başka yerlerindeki kılları kesmenin hükmü nedir? Kılları kestikten sonra abdest almanın bir mahzuru var mıdır?
Cevap: Cünüp iken tıraş olmak, vücut kıllarını kesmek, saç tıraşı olmak, tırnak kesmek mekruhtur. Cünüp değilken kestikten sonra abdest almak müstehabdır.
Sual: Evde helâ kıble yönündeyse ne yapmalıdır?
Cevap: Hafifçe sağa veya sola dönülebilir. Bazı âlimlere göre evlerdeki helâlarda kıbleye dönmek mekruh değildir. Sahrada, açık yerde mekruhtur.
Sual: Yurt dışındayız ve tavuğu Türkler kesmiyor. Kesenler müslüman değil. Bu tavuklar yenir mi?
Cevap: Ehl-i kitabın (Yahudi ve Hıristiyanların) kestiği yenir. Kesenin Müslüman veya Ehl-i kitab olmadığı iyi bilinmedikçe yenir. Sormak, araştırmak lâzım değildir. Vesvese etmemelidir.
Sual: Peygamberimiz aleyhisselam buyurdu ki: “Bir kimse, birine su verse ve o da, ona karşı bir temennâ etse, eğilse, Allaha ortak koşmak olur.” Yine buyurdu ki: “El kaldırarak selâm vermek ve Allah’tan başkasına yemin eylemek de şirktir.” Sokakta rastladığımız, uzaktan gördüğümüz kimselere elle selâm vermek zorunda kalıyoruz. Vermezsek darılıyorlar. Ne yapmamız lâzımdır?
Cevap: Su verene temennâ, yani eğilmek, menfaat için eğilmek olur. Müslüman selâmını yok sayarak, el kaldırarak selâm vermeyi bunun yerine koymak, câiz değildir. Selâm verilemeyen yerlerde, el kaldırarak selâm vermek câizdir. Bu halde kendi işiteceği kadar selâmün aleyküm denir. Uzaktaki birine el sallamak câizdir (Berika).
Sual: Geçen gün Topkapı Sarayı’nı gezerken, bir suale muhatap oldum. Altının günlük hayatta eşya olarak kullanılması dinen caiz olmamasına rağmen, Osmanlı saraylarında kap-kacak ve beşik gibi çeşitli eşyanın altından oluşunun hikmeti nedir?
Cevap: Altın ve gümüş eşyayı kullanmak caiz değildir. Süs olarak bulundurmak caizdir. Saraydaki altın ve gümüş eşya kullanmak için değildir. Sanat eseri olarak yapılmış, ganimet alınmış veya hediye gelmiştir. İhtiyaç oldukça eritilip para basılmak üzere darphaneye gönderilmiştir. Altın ve gümüş kaplama veya işlemeli eşya altın ve gümüş hükmünde değildir. Hanedanın günlük hayatta kullandığı eşya sade ve dine uygundur. Sultan Hamid’in hususi yemek takımlarını görme imkânım oldu. Sade beyaz porselen tabaklar idi.
Sual: Pişirmeden evvel yumurtayı yıkamanın şer’î bir hükmü var mıdır?
Cevap: Yumurta taze ise rutubeti temizdir. Pisliğin içine düşmüşse bile yıkanmasına gerek yoktur. Çünki kaynatılsa bile pislik içine nüfuz etmez. Ama titiz hanımlar yumurtayı yıkamadan kaynatmazlar. Netice yumurtanın yıkanması şer’i maslahat değildir.
Sual: Altında resim olan veya yazı yazan çorapla namaz kılmanın hükmü nedir?
Cevap: Hürmet mahallinde olmadığı için mahzuru yoktur.
Sual: Açık havada sigara içerken, duman karşı tarafı rahatsız ederse kul hakkı olur mu?
Cevap: Bir insan bir başkasının fiilinden rahatsız oluyorsa, bu kimse kul hakkına girer. Sigara içmeyenler, açık havada yürümeye mecburdur. Sigara içenler, arızî, ekstra bir iş yaparak bunları rahatsız etmektedir. Sıfat-ı ârızada asl olan ademdir. Bir şeyin olmaması esastır. Yani sigara içmemek esastır. İçenler, başkasının rahatsız olup olmamasını nazar-ı itibare almalıdır.
Sual: İnsanlara hayvan lakabı takmak câiz midir?
Cevap: İsim takılan kimse üzülür ise, câiz değildir.
Sual: Vatandaşlarının Ehl-i Kitap olmadığı bir ülkede yeme-içme hususunda dikkat edilecek noktalar nelerdir?
Cevap: Çin, Japonya gibi ülkeleri kasdediyorsanız, bunlarda ve bugün dünyanın her yerinde Ehl-i kitap ve Müslüman vardır. Etin ve yemeğin kitapsız kâfir tarafından kesildiğini görmemiş ve gören bir salih Müslümandan da işitmemişseniz, alıp yiyebilirsiniz. Araştırmak gerekmez.
Sual: Malında haram karışık olanın hediyesini almak câiz, ama ibâhası câiz değil midir?
Cevap: Hediye edenin veya yemek yedirenin malı helâl ve haram karışık ise, haramı ayırd edemeyen kimseye bu hediyeyi almak câizdir. Bunun ikramını, yani ibahasını kabul etmek de câizdir. Harzem âlimlerinden birisi zâlim vâlinin hediyesini kabul eder; ancak yemeğini yemezmiş. Sebebi sorulunca, “Yemek takdimi ibâha (mübah yapmak) olur. Bunu yiyen, onu sahibinin mülkü olmak üzere yer ve bu suretle zâlimin yemeğini yemiş olur. Hediye ise mülk edindirmektir. Binaenaleyh o kimse kendi mülkünde tasarruf etmiş olur” diye cevap vermiştir.
Sual: Japon kültüründe eğilerek selâm veriliyor. Bunlarla karşılaşınca onlar bize eğilerek selâm verdiğinde, biz de eğilerek mi selâm vereceğiz?
Cevap: İslâm selâmını bırakıp Müslümana eğilerek selâm vermek câiz değildir. Gayrımüslime zaten selâm verilmez. Burada âdete uyulur. Eğilmek câiz olur.
Sual: Denizin çekilmesiyle kıyıyı terk eden sahil sularından geride kalan toprak parçası kime aittir?
Cevap: Fıkıhta kaidedir, bir toprak parçasının maliki, bu toprağın harimine de maliktir. Yani etrafında kimsenin giremeyeceği bir yer vardır. Sahiller böyledir. Su çekilirse, tabii olarak burada bitişik toprağın maliki mülkiyet kurabilir. Buna ihya denir. Kaldı ki sahiller zaten bitişik karanın mülkiyetine dâhildir.
Sual: Sınırsız yiyecek şu kadar diye ilan eden bir lokantaya veya pizzacıya iki arkadaş gidip, bir kişilik sınırsız menü söyleyerek, ikisi beraber yiyebilir mi?
Cevap: Sınırsız yiyecek demek, yiyebildiğin kadar demektir. Bu yemeği ikinci biriyle paylaşmak câiz olmaz. Zaten lokantalar da buna izin vermemektedir. Hamama iki kişi gidip, bir kişi parası vererek, “Arkadaşım benim yıkanacağım suyun yarısı ile yıkanacak” demeye benzer.
Sual: Anne babanın günah olmayan emirlerine uymanın farz olduğu bildiriliyor. Ama evlilik meselesi anlatılırken anne “Şununla evlenmeyeceksin!” derse, buna itaat lâzım gelmez deniyor. Arada tenakuz yok mudur?
Cevap: Hükûmetin ve anne-babanın günah ve keyfî olmayan emirlerine uymak vâcibdir. Aksi halde değildir. Anne-babanın isteği dine uygun ve keyfî değilse uyulur. Evlenmeyeceksin dediği zaman şer’î bir sebep varsa, uymak lâzımdır. Kendilerine hizmet edilmesine dair isteklerine mutlaka uyulur. Ama keyfî bile olsa anne-babanın emirlerine uyan saadeti kazanır.
Sual: Anne babanın emirlerinden kendileri için olanı yapmak, meselâ anne “Oğlum bana su getir!” derse bunları yapmak farz olur. Fakat çocuğu için isterse, meselâ “Şu işte çalışacaksın, şu kahveye gitmeyeceksin, o arkadaşınla görüşmeyeceksin” gibi emirlerine itaat etmemek câizdir diye biliyorum. Doğru mudur?
Cevap: Anne ve babanın emirleri şeriata uygun ve maslahata muvafık ise, yani keyfî değilse dinlemek vâcibdir. Şeriata aykırı veya keyfî emirlerine uymak gerekmez. Namaz kılmayacaksın, içki içeceksin derse veya iyi birisi olduğu halde bir arkadaşıyla görüşmesini yasaklarsa böyledir. Ama karşı da gelinmez, idare edilir.
Sual: Emniyet kemerini takmamak tevekkül müdür?
Cevap: Sebeplere yapışmadan tevekkül edilmez. Ettiğini zanneden, Allah’ı imtihan etmiş gibi olur.
Sual: Savcı ve hâkimlerin bazen kanun ile vicdanları arasında kaldığında, mecburen kanunu tatbik etmesi hâlinde, meydana gelen mağduriyetlerden dinen mesuliyet nedir?
Cevap: Savcı ve hâkimler, önlerine gelen meselelerde, pozitif hukuk ile şer’î hukuk karşı karşıya geldiğinde, pozitif hukuku tatbik etmeye mecburdur. Bunu dinen meşru görmedikleri ve isteyerek yapmadıkları için dinen mes’ul olmazlar.
Sual: Kredi çekerek araba almak uygun değil diye biliyorum. Bu zamanda araba zaruret kredi uygun diyenler var. Hangisi doğru acaba?
Cevap: Faizle kredi ancak zaruret halinde caiz olabilir. Bu da bugün için sadece hiç evi olmayan için oturacağı bir evdir. Çünki ev nafakadandır. Zaruri ihtiyaçtır. Kira ile ev bulmak çok zordur. Araba böyle değildir. Araba almak için kredi çekilmez. Araba zaruri ihtiyaç değildir. Hatta devamlı masraf çeken bir musibettir.
Sual: Vücudumuzda değişiklikler yapmak dinimizce caiz midir? Örneğin burnu yamuk olan ameliyatla düzelttirebilir mi, kulak estetiği yapılabilir mi? Ya da bazı insanlar cinsel organlarını yeterli görmedikleri için uzatıyorlar bunları yapmak doğru mudur?
Cevap: Nefret çeken veya hayatı zorlaştıran kusurlar ameliyatla düzeltilebilir. Kulak, burun da buna göre değerlendirilmelidir. Penis çok küçük olup da cinsi teması imkânsız kılıyorsa, ameliyatla büyütülebilir. Aksi takdirde penis büyüklüğünün cinsi hayatın normal yürümesi ile alâkası yoktur.
Sual: Sahipsiz bir eşya veya mal bulduğumuz zaman ne yapmalıyız ya da eşyanın üzerinde ismi yazıyorsa ne yapmalıyız?
Cevap: Sahipsiz eşya bulanındır. Sahibi bilinmeyen eşya ise lukatadır. Bulan ilan eder. Üzerinde ismi yazıyorsa, arar. Sahibi çıkınca verir. Sahibi çıkmazsa fakirlere verir. Kendisi fakirse kullanır. Çok ufak bir şeyse sahibini aramasına gerek olmaksızın her halde kullanabilir.
Sual: Okula giderken gözlerime rimel sürüyorum. Okulda abdest almama engel olur mu? Rimelimin akan yerini yıkıyorum, ama akmayan yerine su değmiyor. Abdestim olur mu?
Cevap: Öğrendiğime göre iki çeşit rimel vardır. Bunlardan birisi geçicidir, su ile akıp gidiyor. Bu, abdeste mâni olmasa gerektir. Kalıcı rimel ise, su geçirmez. Bu, abdeste mânidir. Şu kadar ki kadınların mahremi olmayan erkeklere makyajını göstermesinin câiz olmadığı din kitaplarında yazar.
Sual: Fıkh bilgilerine çalışırken, fazladan ibadet yaptığımda aklıma “Senin gibi böyle yapan kaç kişi var, ne güzel ibadet ediyorsun” gibi düşünceler geliyor. Ucb günahını işlemiş oluyor muyum?
Cevap: Ucbdur. “Ben kendimi böyle biliyorum. Benden çok daha iyiler vardır, ama benim bundan haberim yoktur” demeli.
Sual: Anne babaya her zaman uymak gerekir mi? Gerekmezse bunun sınırları nelerdir?
Cevap: Anne babanın meşru, dine uygun emirlerine uyulur. Dine uymayan ve keyfi emirlerine uyulmaz. Ama isyan da edilmez.
Sual: Gazetede okuduğum bir haberde şampuanların içinde domuz jelatini olduğu ve kullanılmasının haram olacağı yazıyordu. Birçok şey için aynı şey söyleniyor. Şüphede kalıyoruz. Kullanmamak mı gerekir?
Cevap: Gazete haberine burada itibar edilmez. Bir şeyi yemenin haram olduğunu söyleyebilmek için bunu iyi bilmek lâzımdır. Bu da ya bizzat görerek veya gören bir âdil müslümandan işiterek ya da imal edenin itirafı ile bilinir. Kaldı ki konulduğu şampuanın üzerinde yazsa bile, yıkanıp gittiği için câizdir.
Sual: Açıkça günah işleyen bir kişiye arkasından konuşarak, geri zekâlı, salak gibi kelimeler kullanılsa, sövülse, bu gıybete girer mi?
Cevap: Açıkça günah işlemekten sakınmayan kimsenin, bu günahı işlediği söylenirse, gıybet olmaz. Başka hususlarda kötülemek, sövmek gıybet olur.
Sual: Karşımızdakine şaka maksadıyla bir şey söylesek, karşımızdaki de üzülse haram işlemiş olur muyuz?
Cevap: Şaka insanı üzerse, günah olur. Buna şaka da denmez. Dinleyeceği tahmin edilen kimseye tenhada yumuşak bir şekilde söylenir. Çok şaka yapmamalı; kırıldığı hissedilen kimsenin gönlünü alıp helâlleşmelidir.
Sual: Herhangi bir müstehabı, edebi terk eden, yanlış bir iş yapan bir kişiyi, bağırarak, yüksek sesle ikaz edersek, kalbini kırmış, haram işlemiş olur muyuz?
Cevap: İkaz yüksek sesle, bağırarak, başkalarının yanında, sert şekilde olmaz. Hazret-i Peygamber, gördüğü yanlışları, kişinin yüzüne ulu orta söylemez; bazıları şöyle şöyle yapıyor, bu yanlıştır diyerek umumî bir şekilde ikaz ederdi.
Sual: Arkadaşımın domuz kafası şeklinde kabartmalı bir bardağı var. Bununla su içiyor. “Çok tatlı baksana domuzcuk” diyorlar. Benim bildiğime göre domuz İslâmiyette çok çirkin bir hayvandır. Arkadaşlarım günaha giriyor mu?
Cevap: Domuz İslâmiyette haram olan hayvanların başında gelir. Çocuklara bile böyle oyuncak almak doğru değildir.
Sual: Düğünde ilahi ve Kur’an-ı Kerim okunuyor. Ancak Kur’an-ı Kerim okunurken kimse dinlemiyor. Burada nasıl bir yol sürmek lazım?
Cevap: Düğünde meşru eğlence yapılır. Hazret-i Peygamber düğünde eğlenmeyi tavsiye buyurmuştur. Kadınlar def çalıp eğlenebilir. Erkekler davul çalıp eğlenebilir. Bunların birbirinden ayrı olması lâzımdır. Düğünde Kur’an-ı kerim okunması, sohbet ve vaaz edilmesi, mevlid okunması sünnete uygun değildir. Hürmetsizliğe de sebep olmaktadır.
Sual: Haram mal satan (içki, domuz eti vs.) bir yerden helâl olan bir ihtiyaç malzemesini almanın hükmü nedir? Oradan alınan para üstü ile yapılan alış-veriş fâsid olur mu?
Cevap: Malı helâl ve haram ile karışık kimse ile muamele yapmak câizdir. Böyle bir kimseye mal satıp bedelini almak câiz olduğu gibi, bu kimseden mal alıp para verdikten sonra para üstü de alınabilir. Ancak böyle haram olan mal satmayan emsali varken buradan almamak iyi olur. Meselâ şarap satın alan birinin verdiği parayı bakkal kasaya koymadan size verirse, bu para üstünü almak uygun değildir. Çünki şarap Müslüman için mal değildir. Böyle bir satış câiz olmadığı için, o para da bakkalın malı olmaz. Size de veremez. Ancak parayı kasaya koyup diğer helâl parayla karıştırınca bu mahzur ortadan kalkar.
Sual: Yanık et veya yanık benzeri yiyecekleri yemek haram mıdı
Cevap: Fahm (kömür) mertebesine gelmiş ise yenmesi câiz değildir.
Sual: Şiîlerden ya da diğer bid’at sahiplerinden seyyid olan var mıdır?
Cevap: Seyyid (evlâd-ı resulden) olmak, günah işlemeye, bid’at ehli olmaya engel değildir. Bid’at da neticede bir günahtır. Mesela İran’da siyah sarıklı olanlar seyyid olarak bilinir. Seyyid Sıbgatullah Hizanî’ye, “Bid’at ehli seyyidlere nasıl davranalım?” diye sormuşlar. Zâtına hürmet, sıfatlarını sevmemek lâzımdır, buyurmuş (Minah). Nasıl fâsık kötü amelinden dolayı sevilmez, ama imanından ve başka iyiliklerinden dolayı sevilirse, aynen böyledir.
Sual: Bir kimse, kelime-i şahadet getirip müslüman olan bir Alman kadın ile evlendi. O zamandan beri kadında tek bir İslâm alâmeti mevcut değildir. Bu kadından ayrılırsa, çocuklar babadan kopma tehlikesi vardır. Bu halde çocuklara İslâmî terbiye veremezse, baba şer’an mes’ul müdür?
Cevap: İslâm hukukuna göre fâsık bir erkek veya kadınla evlenmek sahih olmakla beraber, günahtır. Kadın çocukları alır da, İslâmî terbiyeden mahrum olarak büyürlerse, baba mes’uldür. Belki günahı, mecburiyet sebebiyle, benzerlerinden daha az olur.
Sual: “Kur’an-ı kerimi yapışık olmayan bir şey içinde, mesela çantada iken tutmak caizdir” ifadesine göre mushaf ile birlikte satılan içine mushafın girdiği kutular da böyle midir?
Cevap: Evet.
Sual: “Kadınların, namaz dışında, yalnız iken, diz ve göbek arasını örtmesi farz olup, sırtını ve karnını örtmesi vâcib, başka yerlerini örtmesi edebdir” deniyor. Bu erkek için de cari midir?
Cevap: Hayır.
Sual: Kına gecelerinde hanımlar damacana, tava gibi bazı ev eşyalarına vurup ses çıkartarak oynuyorlarmış. Bu caiz midir?
Cevap: Kadınların düğünde def çalıp oynamalarının caiz olduğu hadis-i şerif ile sabittir. Bunlar da def gibidir.
Sual: Şapka nasıl çıktı? Hangi kiliseden çıkmıştı?
Cevap: İnsanlığın başından beri insanlar başlarını serpuş örtmüştür. Bugün şapka olarak bilinen serpuşun Hıristiyanlığın teslis itikadını sembolize edercesine üç köşeli olarak çıktığı, sonra bu hale dönüştüğü söylenir. (Bkz. Mahir İz, Yılların İzi) Nitekim Estergon Katedrali’nin kubbesinde -hâşâ- tanrı bu şekilde başında üç köşeli bir hâle olduğu halde resmedilmiştir.
Sual: Fâsık akraba ziyaret edilir mi? Fâsığın ölçüsü nedir?
Cevap: Günah işlemeye sevketmiyorlarsa ziyaret edilir. Onlara emri maruf yapılmış, müslümanlık sevdirilmiş olur.
Sual: Her gün yatsı namazından sonra hemen yatıyorum. Saat 3’te kalkıp ders çalışıyorum. Öğlen 11’re kadar. Ama bir bakmışım çok az ders çalışmışım. Her gün öyle oluyor. Vaktin bereketli olması için ne yapmak lazım?
Cevap: Planlı ve programlı hareket edenin vakti bereketli olur. Sabah namazına kalkmalı, sonra yatmamalı. Mümkünse gündüz biraz uyumalı. Gece erken yatmalı. Boş işlerle çok uğraşmamalı.
Sual: Müslüman müslümanın gözlerine uzun baksa (rahatsız edecek derecede) edepsizlik olur mu?
Cevap: Müslüman, kimseyi eliyle, diliyle, gözüyle incitmeyen kimsedir.
Sual: Kim milyoner olmak ister adlı yarışmada, elinde olan parayı ortaya koyup, yeni suali cevaplama bahis mevzuu olduğundan, uygun mudur?
Cevap: Para eline geçmeden mülkü olmaz. Ama eline geçtikten sonra bunun karşılığında sual sordurmak tehlikelidir. Ben kazandığımı koyayım, bilemezsem bu gitsin, bilirsem, senin va’dettiğin parayı alayım demektir. Uzak durmalıdır.
Sual: Şirk-i celî ne demektir?
Cevap: Riyâ demektir. Yani amellerini Allah rızası için yapmamak, mesela başkalarına yaranmak için yapmak demektir.
Sual: Birinden alacağım var. Alacağımı istemeye gittiğimde “Param yok, ama milli piyongo bileti aldım” dedi. Bileti bana verdi. “Çıkarsa senin” dedi. Biletten çıkan parayı kullanmak câiz midir veya ne kadarını kullanabilirim?
Cevap: Dârülislamda câiz değildir. Dârülharbde, yani İslâm hukukuna göre idare olunmayan yerlerde, piyango biletini alma günahı, kumar günahı, bileti alıp verenin olur. İkramiye çıkarsa, alana kullanmak câiz olur.
Sual: Hastane, hasta için gerekli kanı kendi stoklarından kullanmışsa ve kullanılan kanların yerine kan bulunmasını hasta yakınlarından istemişse, hastaneye gidip kan vermek uygun olur mu?
Cevap: Olur. İhtiyaçtır. Hatta sevab bile kazanılır.
Sual: Dışarıda yemek yerken dikkat çekmemek için çatalı sol el ile kullanarak yemek yemek uygun mudur?
Cevap: Yemeği sağ el ile yemek sünnet, hilâfı mekruhtur. Dikkat çekmemek, fitne uyandırmamak maksadıyla veya sağ elin dolu olması gibi bir ihtiyaç sebebiyle olur.
Sual: Bize para borcu olan biriyle helâlleşsek, ama niyetimiz o para dışındaki haklarımız olsa, borç düşer mi? O borca da niyet ederek söylesek borç düşer mi?
Cevap: Bütün haklarını helâl etmişse, o borç da düşer. O borcu sözle istisnâ etmek lâzımdır.
Sual: Hazret-i Peygamber’in soyundan gelenler, açıktan günah işlese, âsi olsa yine de sevmemiz lâzım gelir mi?
Cevap: Sıradan bir Müslüman da günah işlese, iyi işleri için sevilir; kötü işleri sevilmez. Evlâd-ı Resul’den olup âsi olanların da zâtı sevilir, sıfatı olan o günah sevilmez.
Sual: Bilgisayar oyunları, atari oyunları, PS3 oyunları gibi sanal video oyunlarını sıkılınca oynamak mubah mıdır? Zar bulunan oyunları oynamak caiz midir?
Cevap: Her çeşit oyunun, zevk için değil de, sıkıntıyı def etmek için kumarsız ve farza mâni olmayacak şekilde ara sıra oynamanın İmam Ebu Yusuf’a göre câiz olduğu İbni Abidin’de yazılıdır.
Sual: Bir iş yerinde çalıştım. Çıkarılırken, başkalarına paralarını verdikleri halde, bana vermediler. Ben de iş yeri sahibinin haberi olmadan 100 lira aldım. Şimdi pişmanım. Bunu nasıl düzeltebilirim?
Cevap: Bir kimsede alacağı olan kimse, bu kimsenin alacağı kadar malını ele geçirirse, hakkı kadar alabilir.
Sual: Sitenizde tıbben zararlı olmayan her türlü destekleyici ilacı kullanmak câizdir diye yazıyor. Mesela tıbben tavada kızartma zararlı ve kanserojendir. Tam sağlıklı bir insan tavada kızartma yese fakat tıbben zararlı olduğundan günaha girer mi?
Cevap: Tıbben zararlı olduğunu bizzat tecrübesi ile veya hâzık (işinin ehli) bir tabibin tavsiyesi ile biliyorsa, yemesi câiz olmaz. Zan ile, vehim ile hüküm verilmez. Bir de buradaki zarar kat’i ve açık olmalıdır.
Sual: Kur’an-ı Kerim öpülür mü?
Cevap: İbadet olarak değil, hürmeten öpülür.
Sual: Erkeklerin alyans takmaları câiz midir? Altın haram, ama bu mevzuda dinimizde bir kolaylık var mıdır? Eşin rızası tesir eder mi?
Cevap: Erkeklerin altın yüzük, ziynet ve eşya kullanmasını İslâmiyet yasaklamaktadır. Alyans gümüş olursa örfen takmak câizdir. Allaha isyan olan yerde, mahluka itaat olmaz, hadis-i şeriftir.
Sual: Lâtin harfiyle Hacı Şâkir yazan sabunla vücut yıkanır mı? Muhterem kelimelere hakaret olur mu?
Cevap: Hakaret yoktur. Caizdir.
Sual: Bazı çikolata ve bisküvi paketlerinin üstünde muhteviyatı Arapça yazılıdır. Çikolata veya bisküviyi yiyince, bu ambalajı yere atmak caiz midir?
Cevap: Arab alfabesi, İslâm dininin kıymet verdiği hususlardandır. Buna dinî metinler dışında da hürmet etmek gerektiği kitaplarda yazmaktadır. O halde bu gibi ambalajları yakarak veya okunmayacak şekilde yırtarak imha etmelidir. Mümkün olmazsa ayak altına değil, çöpe atmalıdır. Bu da mümkün olmazsa özür olur.
Sual: Sofra duasından sonra gayrimüslimlere benzememek için birkaç lokma bir şeyler yemek lâzımdır deniyor, doğru mudur ?
Cevap: Doyduktan sonra kırk (veya kırık) lokma yenir sözü, halk inanışıdır. Gayrımüslimler yemekten önce, Müslümanlar yemekten sonra dua eder.
Sual: Arabada ekzos sesi ve lastik sesi çıkararak, arabayı patinaj yaptırarak komşulara karşı kul hakkına düşülür mü? Helâlleşmek gerekir mi?
Cevap: İnsanları her ne şekilde olursa olsun rahatsız etmek günahtır. Bu hak bugün en çok trafikte ortaya çıkmaktadır. Arabayı sıkıştırmak, gereksiz yere sollamak, hatta sol şeritte ağır gidip arkasından gelenleri bekletmek, parayı zamanında hazırlamayıp gişede sıra meydana getirmek, korna çalınmasına sebep olmak, yayaya yol vermemek, kaldırıma parketmek, gereksiz klakson çalmak, egzosunu tamir ettirmediği için kötü koku ve duman salmak, kasden patinaj veya ani fren yaparak ses çıkarmak gibi hallerde kul hakkı doğar. Bunlar istenmeden veya zaruret sebebiyle olursa, günah olmaz ise de, araba sahibi olup trafiğe çıkmak başlı başına bir mesuliyettir.
Sual: Firma sahibi bir müslümanın, şirket müdürü olarak bir gayrımüslimi tayin etmesi mahzurlu mudur?
Cevap: Gayrımüslimlerle icâre ve hemen her akdi yapmak câizdir. Bu işe ehil müslümanla yapmak evlâdır.
Sual: Kışın kısa günlerde çalışmayan kişinin sabah ve öğlen iki defa yemek yemesi israftır, bir öğün atlamalıdır diyorlar. Doğru mudur?
Cevap: Acıkmadan yemek israftır. Acıkınca beş defa da yenebilir.
Sual: Kimyâ-yı Saadet’te tasavvuf büyüklerinin çarşıda pazarda halk arasında dolaşmaları tevekkülün az olduğuna alâmettir deniliyor. Bunu tam anlayamadım?
Cevap: Tasavvuf büyüklerinin kazanç temin etmede hırslı olmaları hoş değildir.
Sual: Yazın örtüsüz yatmak mekruh mudur ?
Cevap: Bazı âlimlere göre caizdir.
Sual: İnsanın dağ, orman ve nehir manzarasını çok sevmesi; çevredeki gösterişli evlere lüks arabalara imrenerek bakmak kalbi dünyaya bağlamak mânâsına gelir mi?
Cevap: Kalbi dünyaya bağlamak, dünya işleri için Allahü teâlâyı unutmak, yani dinin emir ve yasaklarını ihmal etmek demektir.
Sual: Kimyâ-yı Saadet gibi muteber kitaplarda ticaret yapmak için deniz [ve hava] yolculuklarına dalmamalıdır deniyor. Aynı şehre hem kara, hem hava yoluyla gidilebiliyorsa, kara yolunu mu tercih etmek lâzımdır?
Cevap: Dünyalık kazanmak için kendisini tehlikeye atmamalıdır, demek istiyor.
Sual: Fâsıklara ve bid’at ehline karşı da tevazu göstermemiz, güler yüz ve tatlı dil ile umamele etmemiz gerekir mi, yoksa tekebbür mü etmeliyiz ?
Cevap: Her zaman mütevazı olmalıdır. Herkese güler yüz ve tatlı dil ile muamele etmelidir. Kimseyi düşman etmemelidir.
Sual: Gencim ama, ölümden çok korkuyorum. Bana ne tavsiye edersiniz?
Cevap: Ölümden herkes korkar. Ama bilin ki öldükten sonra ebedi bir hayat ve cennet ve sevdiklerimize kavuşmak var. Tevbe edin. Dünyada nice büyük insanların bile öldüğünü düşünün. Bunun için kabirleri ziyaret edin. Elle gelen düğün bayram demişler.
Sual: Dinen kadınların saçlarını kesmedeki hüküm nedir? Kesilen saçları ne yapmak gerekir?
Cevap: Erkekler kadar kısa olmamalıdır. Kesilen saçları gömmelidir.
Sual: Kadınların burna hızma, göze renkli lens veya dişe renkli taş takmaları, ziynete girer mi? Gusle mani olur mu? Hanımların sünnet niyetiyle, dışarıya çıkarken sürme sürmeleri uygun mudur?
Cevap: Yabancı erkeklere göstermelerine din kaideleri izin vermemektedir. Sürme de böyledir. Bunlar altına su geçiriyorsa gusle mâni değildir.
Sual: Yatalak hasta olan annesinin altını oğlu temizleyebilir mi?
Cevap: Yapacak kadın yoksa, zaruret hükmüne geçer ve câiz olur.
Sual: Matbaası olan bir arkadaş, intenette beğendiğimiz herhangi bir veya resmi kopyalayıp tablo hâlinde basıyor. Bu kul hakkına girer mi?
Cevap: Sahibi razı değilse, bunu çoğaltıp satmak kul hakkına girer. Sadece kopyalamak câizdir.
Sual: Cep telefonuyla müzik de dinleniyorsa veya televizyonda sadece haber ve dizi seyrediliyorsa, bunlar çalgı âleti hükmüne girer mi?
Cevap: Bu hususta ekseriyete bakılır.
Sual: Karşılaşınca, kadın kadını, erkek erkeği öpse mekruh mu?
Cevap: Erkeğin erkekle, kadının kadınla şehvetsiz öpüşmesine cevaz veren âlimler vardır.
Sual: Boğa güreşlerini ve boks maçlarını seyretmek, sirke gitmek günah mıdır?
Cevap: Sirke gitmek günah değildir. Diğerleri mahzurludur.
Sual: Hususî bir iş yerinde, işte kullandığımız bir âleti, yetkilisinden izin almadan, özel işimizde kullanmamız câiz olur mu? Arkadaşın malını ondan habersiz kullanmak veya yemek caiz olur mu?
Cevap: Kimsenin malını (arkadaş da olsa) ondan izinsiz kullanmak, yemek, başkasına vermek câiz değildir. Ama önceden izin verirse veya izin vereceği çok zannediliyorsa câiz olur. İşyerinde de bir-iki hususî telefon, ataç, kâğıt gibi şeylerin kullanılmasına patronlar umumiyetle göz yummaktadır.
Sual: Vejetaryen olmak, yani hiç et yememek, eti kendine zararlı görmek, dine uygun mudur?
Cevap: Hiç et yememek, humud (uyuşukluk) hâsıl eder ki dinen makbul değildir.
Sual: Düğün davetlerine gittiğimizde herkesin önüne yemekler geliyor. Bir de sofraya ayrıca bir tabak içinde meyve, börek, kürdan, kâğıt peçete konuyor. Bunları isteyen kullanabiliyor. Ortaya konmuş bu şeylerden orada kullanmayıp evimize götürsek câiz olur mu?
Cevap: İbahedir, yenebildiği kadar yenir. Başkasına verilemez, eve götürülemez. Ancak ziyafet sahibi izin verirse veya izin vereceği biliniyor yahud çok zannediliyorsa başkasına vermek veya götürmek caizdir.
Sual: Peygamber efendimiz soğan ve sarmısak yemeyi yasaklamış mıdır?
Cevap: Hazret-i Peygamber “Soğan ve sarmısak yiyen mescidimize gelmesin” buyurmuş. Yatsıdan sonra veya pişmiş olarak yemelidir. Sair zamanda yemek tab’an mekruhtur. Çünki müslümanın cemaate gitmediği bir zaman düşünülemez.
Sual: İngiltere’de kasaptan et alıp yemek caiz olur mu?
Cevap: Az da olsa Müslüman veya Ehl-i kitabın da yaşadığı yerlerde kasaptan et alıp yemek câizdir.
Sual: Müslümanlar kiralık ev sıkıntısı çekerken, evini boş tutmak günah değil midir?
Cevap: Günah değildir, ama hoş da değildir.
Sual: Talebeyim, yurtta kalıyorum. Birisinin izinsiz yatağına oturmak, kitabına göz atmak, kalemini kullanmak kul hakkına girer mi? Bunun için illâ bir zararın gerçekleşmesi gerekiyor mu?
Cevap: Başkasının malını ondan izinsiz kullanmak câiz değildir. İzin verirse veya izin vereceği biliniyor yahud çok zannediliyorsa kul hakkı olmaz. Bir zarar gelirse, kasıt yoksa günah olmaz, ama ödemek lâzımdır.
Sual: Bir cevabınızda: Ahkâm-ı İslâmiye’nin tatbik olunmadığı Almanya, Fransa gibi memleketlerde, gerek oradaki gayrımüslimlerle, gerekse birbirleriyle olan muamelattaki münasebetlerinde ahkâm-ı İslâmiye’ye uymamaları, fâsid akid yapmaları, karşı taraftan fâiz almaları câizdir. Merak ettiğim, bu cevaz, fâiz ve zarar dışında bütün hususlarda mıdır ve bâtıl satışlar dâhil midir?
Cevap: Fâiz ve fâsid satışlar böyledir. Bâtıl satışların da böyle olduğu Fethü’l-kadir’de yazılır.
Sual: Şans oyunu oynuyorum. Babam oynarsan hakkımı helâl etmem diyor. Eğer oynarsam, babamın hakkı bana haram olur mu?
Cevap: Şans oyunu oynamak felâketin büyüğüdür. Diğerini düşünmeye sıra gelmez bile.
Sual: Mesnevi’de hakikaten güzel konular işlenmiş; ama bu konular işlenirken müstehcen örnekler verilmiş. Bunları nasıl değerlendirmek gerekir?
Cevap: Bu hikâyeler eğlence olsun diye değil, ibret için anlatılır. Mesnevî’yi ehli olmayan okumamalıdır. Seksüalite de hayatın bir gerçeğidir.
Sual: Para kazanmak için boks maçı yapmak caiz midir?
Cevap: Hayır. Para için ve rızası ile dahi olsa bir insanı dövmek, hele yüzüne vurmak câiz değildir.
Sual: Ebru eşarpların üretiminde hayvan ödü kullanıldığı için, bu eşarplarla namaz kılınabilir mi?
Cevap: Eti yenen veya yenmeyen hayvanların uzuvları, şeriata uygun kesilince veya avlanınca temizdir. Kaldı ki kimyevî değişikliğe uğrar. Eskiden kırmızı renk, kırmız adındaki bir ölü böcekten elde edilirdi. Bu sebeple kırmızı adını almıştır.
Sual: İş yerimizde toplantılarda; personelin iş yerindeki, hali, davranışları, çalışma performansı hakkında konuşmalarımız oluyor. Bu konuşmalarımız gıybete girer mi?
Cevap: Girmez. Çünki gıybette kötülemek maksadı vardır. Nitekim fetvâ sorarken, dâvâ açarken, şâhidlik yaparken, engelleyecek birine söylerken gıybet olmamaktadır.
Sual: Kadavra câiz midir? Tıp fakültesinde okuyan talebelerin veya üniversitedeki hocaların kadavra üzerinde tetkikat yapması, dinen uygun mudur?
Cevap: “Ölünün kemiğini kırmak, diriyken kırmak gibidir” hadis-i şerifinden dolayı âlimler buna izin vermediği için, eskiden tıp fakültelerinde insana en çok benzeyen hayvan sayıldığı için at kadavrası veya mulaj (balmumu) heykeller kullanılmıştır. Bazı âlimler, organ nakli ve otopsi gibi buna da zaruret sebebiyle izin vermektedir.
Sual: Bilgisayar ve televizyon başında vakit geçirip çok geç yatıyorum. Dinimizce geç yatmanın hükmü nedir?
Cevap: Ahlâk kitaplarında, yatsı namazından sonra yatmalı, sabah namazından sonra yatmamalıdır diyor. Öğleyin biraz uyumak sünnettir. Teknoloji, zamanı yiyen bir kurttur.
Sual: İkindi vakti ile akşam ezanı arası uyumak, sağlık açısından ve dinen mahzurlu mudur?
Cevap: Bunun mahzurlu olduğu hadis-i şerif ile sabittir ve tenzihen mekruhtur. Bu uyku, insanı serseme döndürür.
Sual: Büyük konuşmak diye bir şey var mıdır? Büyük konuşunca başına gelir, derler. Bunun İslam’da bir izahı var mıdır?
Cevap: “Bir başkasını, din ve dünya işinde ayıplayan kimsenin başına bu iş gelmeden ölmez” hadis-i şeriftir.
Sual: Zevk için avlanmak câiz midir?
Cevap: Değildir.
Sual: Evde bulunan haşereleri öldürmek câiz midir?
Cevap: Zarar veren hayvanları acı çektirmeden öldürmek câizdir.
Sual: Trafik kaidelerine uymamak günah mıdır? Trafik kazâsındaki ölüm yahut yaralanmadan dolayı tazminat almak câiz midir? Diyet veya tazminatın miktarı ne kadardır?
Cevap: Trafik kaideleri örfe girer. Uymak vâcibdir. Dârülharbde, hata benzeri adam öldürmenin cezası Hanefî mezhebinde yalnızca keffarettir. Diyet gerekmez. Diğer üç mezhebde ise diyet ödenir. Tazminatı bu üç mezhebe göre almak ve vermek câiz olur.
Sual: Umumun hakkı olan boş meraları şahsına kullanmak câiz midir?
Cevap: Meralar, umumun mera olarak kullanması (hayvanlarını otlatması) içindir. Burada ev, bina yapmak, tarla açmak câiz değildir.
Sual: İşveren işçiye taahhüd ettiklerini vermediği takdirde, işçi ondan habersiz o kadarını alabilir mi?
Cevap: Alacaklı, borçlusu borcunu ödemediği takdirde, borçlunun malından alacağı kadar alabilir.
Sual: Borcu olan kişi borç verebilir mi? Bir kısmı uzun vadeli olan birçok borcum varken, maaşımla bu borçların bir kısmını ödemek yerine, borç isteyen birine yardımcı olmam uygun olur mu?
Cevap: Borcu olan kişi eline para geçince hemen borcunu ödemelidir. Borç veremez, hediye veremez, lüks sarfiyat yapamaz. Alacaklı razı ise olur.
Sual: Talebeyim. Babamın haram parasıyla umreye gitsem, yaptığım ibadetlerden sevap alır mıyım?
Cevap: Paranın tamamı haram ise ve bu kesinkes biliniyorsa, bunu verenden almak câiz olmaz. Bununla yapılan ibâdetten de sevab hâsıl olmaz. Helâl ve haram mal karışık ise, alana helâl olur ve bununla yapılan ibâdetten sevab alınır.
Sual: Hint kınasından geçici dövme yapmak caiz mi?
Cevap: Dövme yaptırmak hadis-i şerif ile yasak edilmiştir.
Sual: Üniversitelerdeki çan sisteminde kopya çekmek kul hakkına girer mi?
Cevap: Kanunlara riayet etmek herkes için mecburîdir. Kopya çekerek yüksek puan alınca, bir başkası zarar görüyorsa, kul hakkı doğar.
Sual: Üniversitelerde 2. öğretimde okuyan bir kişi için kopya çekerek dereceye girip, 1. öğretim parası ödemesi kul hakkına girer mi?
Cevap: Mevzuata uymamak doğru olmaz.
Sual: Zâbıta ve belediyecilik gibi amme memuriyetlerini yerine getirirken nasıl davranmak gerekir? Seyyar satıcıların mallarını bazen ellerinden alıyoruz ve seyyar arabasını kırıyoruz. Vatandaşa verdiğimiz zararlardan mesul olur muyuz?
Cevap: Bir memur, kanunların icabını yerine getirirken işlenenlerden mesul olmaz. Ancak vazife yaparken verilen emir suç ve günah teşkil ediyorsa yapılmaz. Seyyar satıcının arabasını kırmak, israfa girer ve câiz değildir. İnsanlara acımalıdır. İnsiyatif kullanmalıdır.
Sual: İş yerindeki amirlerimizi tenkid etmek gıybete ve kul hakkına girer mi? Hakaret içermeyen, fakat kınayan sözler söylemek de kul hakkına girer mi?
Cevap: İnsanın duyunca üzüleceği bir kusurunu arkasından söylemek gıybettir. Hakaret olması gerekmez.
Sual: Hanımım, anne ve babamla görüşmeme kararı aldı. Ben de bundan dolayı kayınbaba ve kayınvalidemle görüşmeyeceğim. Dinimizin bu mevzudaki hükmü nedir?
Cevap: Bir erkek veya kadın için kayınpeder ve kayınvâlide ile görüşmek dinen zaruri değildir. Ancak eşini üzmek, onun hatırını gözetmemek akıllı insanın işi değildir.
Sual: Kadın, kocasının akrabalarından kimlerin elini öpebilir, kimlerin elini öpemez?
Cevap: Kayınpederinin elini öpebilir.
Sual: Kadın yorgun olduğu zaman kocasının isteğini geri çevirmesi haram mı?
Cevap: Evliliğin erkeğe verdiği bir hak ise de, erkeğin merhamet etmesi lâzımdır.
Sual: Kayınvalidenin, oğluyla gelininin yatağına yatıp uyuması uygun mudur?
Cevap: Uygun değildir. Ama haram da değildir.
Sual: Avrupa’da içki satılan (içkili) lokanta açmak ve çalıştırmak caiz midir?
Cevap: Câiz ise de kazancı tayyip değildir.
Sual: Midye satmak caiz midir? Hanefi mezhebine göre midye yemek caiz değildir. Buna göre Hanefi mezhebinden birinin restoranında midye satması caiz midir?
Cevap: Midye ve benzeri deniz mahsulleri (balık dışındaki) yenilmez ve satılmaz. Satmakta bir ihtiyaç varsa (meselâ Çin’de veya Şâfiîlerin yaygın yaşadığı Malezya gibi yerlerde ise) Şâfiî mezhebini taklid ederek satabilir.
Sual: Ekmek ve yemek artıkları lavaboya dökülebilir mi?
Cevap: Bu zamanda şehirlerde umumî belvâdır (zarurettir), dökülebilir.
Sual: İslâmî prensiplere aykırı davranılan düğünlere gitmek câiz midir?
Cevap: Uygun olmamakla beraber, akraba arasında fitne çıkmaması için gidilir, kısa oturulur.
Sual: Televizyonda gördüğümüz kişilerin hoşlanmadığımız hareketlerini tenkid etmek gıybete ve kul hakkına girer mi?
Cevap: Kötülenen kimse şahsen tanınmıyorsa, gıybet sayılmaz. Yine de yapmamalıdır.
Sual: Teşvik kredisi ile makine almak caiz midir?
Cevap: Kredi alıp fâiz ödemek ancak nafaka için ve borç bulamadığı zaman câiz olur.
Sual: Bir Müslüman, hanımının izni olmadan sakal bırakabilir mi? Habersiz bıraktıysa ve huzursuzluk varsa kesebilir mi?
Cevap: Sakal için kimseden izin almaya gerek yoktur. Ancak huzursuzluk oluyorsa, bu zamanda sakalı kesmek için başka bazı özürler vardır, bu niyetle kesilebilir.
Sual: Size bir soru sordum, aynı soruyu başkasına sordum, cevabını aldım, daha fazla sormanıza gerek yok dedi. Ama içimde ya bir başkasından başka bir cevap duyarsam diye bir şüphe var. Başkasına da sormalı mıyım? Yoksa benim aldığım cevabın aksine bir şey duymuş olsam bile ben nasıl olsa sormuştum cevabını almıştım demem mi gerekir?
Cevap: Bir mesele olduğu zaman muteber ilmihal kitaplarına bakmalıdır. Cevabı bulunamazsa, ilmine ve takvasına hüsnü zan edilen birine sorulur. Alınan cevaba göre hareket edilir. Dilerse birkaç kişiye sorulur, içine yatana uyar. Tek kişiye sormak mecburiyeti yoktur.
Sual: Talebelerimden fotokopi parası toplamıştım. Ancak bir ara yanımda para kalmadığından, bunu kullanmak vaziyetinde kaldım. Tekrar parayı koydum. Acaba günah işledim mi? Tevbe ile affolur mu, helâllik mi almak gerekir?
Cevap: Umumi vekil etmişlerse veya razı olduklarını bilmek veya çok zannetmek özür olur. Eğer suizanna sebep olmayacaksa çocuklara söyler, helallik alırsınız. Zaten çocukların paraları birbirine karıştırılmışsa, bu takdirde ancak umumî vekillik mevzubahistir.
Sual: % 100 anapara korumalı altın ve petrol yatırım fonu almak caiz midir?
Cevap: Dârülharbde İmam Ebu Hanife ve Muhammed’e göre câizdir.
Sual: Hususî müesseselere, cemiyet ve vakıflara burs müracaatında yalan beyanda bulunarak burs almak câiz midir?
Cevap: Câiz değildir. Kul hakkı olur.
Sual: Herkes seni severse imanından şüphe et, sözü doğru mudur?
Cevap: İnsanlarda kötülük galiptir. Bir kimseyi herkes seviyorsa, ya çok iyi birisidir; yahud herkesin hoşuna gidecek kötülükleri vardır demektir.
Sual: Müslüman bir kadının gayrımüslim veya fâsık bir kadının önünde soyunması helâl değildir. Acaba konuşması da böyle midir?
Cevap: İbni Âbidin’de “Sâlih bir kadın için uygun değildir ki, gayrımüslim veya fâcir bir kadın ona baksın. Çünkü fâcir kadın gider onu erkekler yanında onu tasvir eder. Binaenaleyh sâliha bir kadın bunların yanında soyunamaz” diyor. Konuşmak zikredilmemiştir.
Sual: Müzelerde iskeletler oluyor. Ölen bir kimsenin, sağken bakılması helâl olmayan bir yerinin kemiğine bakmak câiz midir?
Cevap: İbni Âbidin der ki: “Kadının, sağken bakılması helâl olmayan yerinin kemiğine, meselâ kol kemiğine öldükten sonra bakmak câiz değildir”.
Sual: Bir hanım, muayyen haldeyken cünüp de olsa, gusül abdesti almadan tırnaklarını kesmesi câiz midir?
Cevap: Mekruhtur.
Sual: Borç alınan para nemalansa, örneğin altın alınsa, altın kıymetlense, o artan kısım kime ait olur?
Cevap: Borç para alan, ödeme zamanı gelince, altın kıymetini ödemek zorundadır. Aksi takdirde faiz yemiş olur. Dolayısıyla altın alınmasa bile, altın kıymetindeki artmayı bu paraya yansıtıp öyle ödeyecektir. Altın değil de, başka bir şekilde nemalandırsa, borsa, faiz, tahvil gibi, yine altın üzerinden kıymetin öder. Ama nemalandırmak üzere şirket kurmuşlarsa, bu nemadan hissesine düşeni öder.
Sual: Vadeli hesaptaki para, vadesiz paraya aktarılınca, tüm para mülk-i habis olur mu?
Cevap: Dârülislâmda, fâizin yattığı ilk hesab mülk-i habis olur.
Sual: Gasp edenin, gasb ettiği şeyi, gasp ettiği yerde ödemesi lâzım olur” sözü ne demektir?
Cevap: Bir kimse bir malı Ankara’da gasb etti ise, İstanbul’a gel ödeyim diyemez. Ankara’ya gönderemem veya götüremem diyemez. Ankara’ya götürüp ya gönderip ödeyecektir. Ama gasb mağduru dilerse her yerde ödeyebilir.
Sual: Simit, poğaça gibi şeyler yiyorum. Poşette bir sürü susam, kırıntı oluyor. Bunları sobaya, çöpe atmak câiz midir? İsraf olur mu?
Cevap: Bunları yemeli, yoksa hayvanlara vermeli veya hayvanların yemesi için ayak basılmayan bir yere silkelemelidir. Bu mümkün olmazsa, çöpe veya ateşe atılabilir.
Sual: Tırnakları kesince evde çöpe atmak câiz midir?
Cevap: Kesilen tırnaklar gömülmeli veya suya atılmalı, yoksa çöpe atılmalıdır.
Sual: Annem kola içmemi emrediyor. Ben ise içmiyorum. Bunun gibi sağlık açısından veya başka mevzularda aslında yapılması uygun olmayan ama haram veya mekruh da olmayan şeyleri emredince yapmamak günah mıdır?
Cevap: Anne ve babanın dine, akla uygun, gayrı meşru veya keyfi olmayan emirlerine uymak gerekir. Sağlık müsait ise arada kola içmeli, anne ve babanın gönüllerini hoş etmelidir. Böyle olmayan emirlerine uymak lâzım olmaz ise de, itiraz etmemeli, sonra yaparım demelidir.
Sual: Şu andaki Osmanlı hanedanı mensuplarının görüntüleri tamamen yabancı memleket insanlarına benziyor. Siz çoğunu yakından tanıyorsunuz. Dinî inançları hassasiyetle devam ediyor mu? Ediyorsa bilhassa hanımlar neden böyle alafranga haldeler?
Cevap: Evinden, ailesinden, sevdiklerinden, malından, memleketinden atılmış, gurbet ellerde sefalet içinde yaşamaya mahkûm edilmiş olan insanlardan daha fazla ne beklenebilir? Türkiye’de daha iyi şartlarda yaşayan hoca, hacı, âlim, veli çocukları ne haldeler? Hanedan mensuplarının imanı bütündür. Dine hürmetkârdır. Müslüman memleketinde yaşayanların gördüklerini, işittiklerini görüp işitselerdi, onlardan çok ileri giderlerdi. Dedelerinin hürmetine kendilerine tazim edilir. Yanlış işleri için de Allah ıslah ve affetsin denir.
Sual: Miftahü’l-Cenne kitabında, insana yoksulluk getiren 24 şeyi sayan hadis-i şerif zikredilirken “Yoksul kimseden ekmek satın almak” diyor. Bunun hikmeti ne olabilir?
Cevap: Yoksul kimsenin ekmeğe ihtiyacı vardır. Buna rağmen, başka bir ihtiyacını görmek için bunu satmaktadır. Bu ekmekte gözü kalmıştır. Yiyene hayr etmez. Hatta maraz olur. Kişi bu hastalıktan kurtulmak için doktor doktor gezer. İlaç alır. Ayrıca çalışamaz. Böylece yoksul düşer. Uygun olanı, yoksuldan ekmek satın almamalı, ona ayrıca yardım etmelidir.
Sual: Zamanımızda kâfir, bid’at ehli ve fâsıklara karşı tavrımız nasıl olmalıdır?
Cevap: Herkese güler yüz ve tatlı dille davranmalıdır. Kimseyi kendisine düşman etmemelidir.
Sual: Politikacılar, sanatçılar hakkında kötü şeyler söylemek, gıybet olur mu?
Cevap: Söylenenler yalan ise iftira olur. Doğru ise gıybet olur. Alenî işlenen kabahatler, utanmadan yapılanlar söylenebilir. Gizli suç ve kabahatleri söylemek gıybet olur. Meşhur şahsiyetler hakkında söylenenleri ihtiyatla karşılamak lâzımdır.
Sual: İcralı malları almak uygun mudur?
Cevap: Haksız yere haczedildiği bilinmiyorsa caiz ise de ağlayanın malı gülene hayretmez.
Sual: Bazı bisküvilerin paketlerinde İslâm harfleri yazılı. Bunları sobada yakabilir miyiz?
Cevap: Yakarak veya gömerek veya yırtarak imha etmek iyi olur.
Sual: Kadın, beyinden izinsiz olarak tütün içebilir mi?
Cevap: Erkek kokusundan rahatsız oluyorsa, men edebilir. (İbni Abidin, Kasm Bâbı)
Sual: Allahü teâlânın, peygamberlerin isimlerini anarak dilenenlere bir şey vermemek, Allahü teâlâya ya da peygamberlere hürmetsizlik mi olur? Bunlara nasıl davranmalı?
Cevap: Hürmetsizlik olmaz. Tam tersine, Allahü teâlâ ve peygamberlerin ismini dünyaya âlet ederek bir şey istemek doğru değildir. İbni Abidin der ki: “Fiilen veya kazanan sağlam kimse gibi kuvvetli ve bir günlük yiyeceğini çıkaran kimsenin dilenmesi helâl değildir. Onun hâlini bilip de kendisine sadaka veren de günahkâr olur. Çünkü harama yardım etmiştir”. Bu zamanda dilencilere para vermek doğru değildir. Verilirse de bir şey gerekmez, Allah kalbdeki niyete göre ecr verir inşallah.
Sual: Evliyâdan Bişr-i Hâfî’nin, sokakta başı açık yürüdüğü rivâyet olunuyor. Bunu belirtmeye niçin ihtiyaç duyulmuş olabilir?
Cevap: Berika’da diyor ki: “Başkalarının günâha girmemeleri için, bir kimsenin mübâhları terk etmesi iyi olur. Fekat sünnetleri, hattâ müstehabları terk etmesi câiz olmaz. Meselâ gıybet yapmamaları için, misvâk kullanmağı, sarık sarmağı, yalın ayak gezmeği, merkebe binmeği terk etmek iyi olmaz. Bişr-i Hâfî, sokakda yalın ayak yürürdü”. (I/585-586). Başı açık gezmek sünnet veya müstehab değildir. Ama yalın ayak gezmek böyledir. Bişr-i Hâfî’nin, hâfî lakabı da bunun için verilmiştir ki yalın ayak demektir.
Sual: Fıkıh kitaplarında namaz kılmak için elbise bulamayan kimse oturarak, rükû ve secdesi için ima (işaret) ederek namazını kılar buyuruluyor. Bu kimse oturup tek eliyle de avret mahallini mi kapatacak?
Cevap: Avret yerini örtmekten âciz kalan kimse, namazda oturduğu gibi veya daha iyisi ayaklarını kıbleye uzatıp, elleri ile önünü örtüp, imâ ile kılar. Çünki avret yerini örtmek, namazın diğer farzlarından daha mühimdir.
Sual: Parlak erkek çocuğa bakmak günah mıdır?
Cevap: Şehvetle bakmak günahtır.
Sual: Tuvalete muska ile girilebilir mi? Kur’an-ı kerim âyeti olursa ne yapmak lâzımdır?
Cevap: Cevşen veya muska hatta mushaf, cepte olursa veya sarılı olursa bununla helâya girmek câizdir. Helâda avret yeri açık değilken ve helâda necâset yok ise, mushaf veya her çeşit muska açık olarak da helâya girilebilir.
Sual: Erkeklerin İpek seccade ile namaz kılmaları caiz olur mu? Velev ki bir ihtiyaç olmasın.
Cevap: Caizdir. (İbni Abidin)
Sual: Gördüğüm bazı kimseler [erkekler] namazda başın etrafına mendil, tülbent bağlıyorlar ve tepeleri açık kalacak şekilde namazlarını kılıyorlar. Böyle namaz kılmaları caiz midir?
Cevap: Hazret-i Peygamber bazen başının tepesi açık olarak sarık sarardı.
Sual: Bir arkadaş meclisinde dinî mevzular da konuşuldu. Ben kimseye sormadan ve gizlice bu sohbeti kaydettim. Böyle yapmam uygun mudur?
Cevap: Orada bulunanların izni olmadan sözlerini başkasına nakletmek, seslerini kaydetmek, başkasına dinletmek, bir insanın izni olmadan sesini kaydedip resmini çekmek, mektubunu okumak, bunu kopya etmek câiz değildir. Sünen-i Ebu Davud’da rivayet edilen hadis-i şerifte “Meclisler emânettir” buyuruluyor.
Sual: Mısır ehramlarının (piramitlerinin) biblolarını süs olarak kullanmak mahzurlu mudur?
Cevap: Yasakların sınırını kendince genişletmek doğru değildir. Sadece canlı resmi ve küfr alâmeti (haç) biblo olarak kullanılamaz. Mısır ehramlarının din ile bir alâkası yoktur. Firavunlar içinde mümin olanları da vardı. Kaldı ki ehramlar sanat tarihinin benzersiz eserleri olmak itibariyle göz kamaştırmakta ve medeniyet bakımından yüksek bir seviyeye işaret etmektedir.
Sual: Kendileri görülmediği için, yabancı kadın veya kızlarla telefonla sohbet, yazışmak veya mailleşmek câiz olur mu?
Cevap: Fıkıh kitapları, yabancı kadınlara selâm vermeyi, selâm göndermeyi bile câiz görmeyince; ihtiyaçsız sohbet, yazışmak veya mesajlaşmanın da bu hükme girdiği anlaşılıyor.
Sual: Yanımda çalışan bir işçi vardır. Fakat beni çok üzüyor. Verilen işi yapmıyor. Aksi cevaplar veriyor. İşe zamanında gelmiyor. Burnunun sürtülmesi için işten çıkarmak istiyorum. Kul hakkı olur mu?
Cevap: Maiyetindeki memuru kötü halleri sebebiyle işten çıkarmak kul hakkı olmaz. Mukavele müddeti bitmişse, sebepsiz çıkarmak bile kul hakkı olmaz.
Sual: Kim milyoner olmak ister adlı yarışmadan kazanılan paranın şer’î hükmü nedir?
Cevap: Mükâfat hükmündedir, câizdir. Ancak muayyen bir mikdar kazandıktan sonra, bunu almayıp, karşılığında yeni suale geçmekte kumar şüphesi vardır.
Sual: Fıkıh kitaplarında Mâlikî mezhebinde kadınlara dokunma hâlinde arada kalın bir örtü varsa abdesti bozulmaz diyor. Kalın örtü ne demektir?
Cevap: Teninin hararetini, sıcaklığını hissettirmeyen kalınlıkta demektir. Kalın bir şey üzerinden dokunup şehvet hâsıl olursa, kasıtlı yapılmışsa günah ise de, abdesti hiç bozmaz.
Sual: Bir müslümana sahte (kuru sıkı veya paintball silahı gibi) silah doğrultmanın hükmü nedir?
Cevap: Hazret-i Peygamber “Müslümana silah çeken, onu korkutan bizden değildir” buyurmuştur. Bu bakımdan gerçek silah zannediliyorsa veya korkutuyorsa uygun değildir.
Sual: Memleketimizde nargile tütünü imal edip satmayı planlıyoruz. Ama bu kazanacağım paranın helal veya haram olması hususunda şüphelerim vardır.
Cevap: Tütün aslen mübahtır. Üretmek ve satmak caizdir. Tuz da helaldir; bazılarına ve çok yenirse herkese zarar verir. Ama hiçbir âlim tuz istihsaline ve satışına haram dememiştir.
Sual: Üzerinde kubbe, sütun bulunan seccadeleri yere sermek uygun mudur?
Cevap: Evet. Mübarek yazı ve resim (cami gibi) bulunan seccade, kâğıt, örtü yere serilmez.
Sual: Banyoya hangi ayak ile girmek gerekir?
Cevap: Helâya sol ayak ile girilir. Banyo, evin sair odaları gibidir.
Sual: Pazardan satın alınan bir kilo portakalın içinde iki tane çürük olduğu anlaşılıp tekrar satıcıya götürülse satıcı ise tartmadan iki tane yeni portakal verse faiz olur mu?
Cevap: Olmaz, ayıp muhayyerliği sebebiyle iade hakkı vardır.
Sual: Yabancı kadınlara sadece bir kere mi bakmak câizdir ve ne maksad ile bakılması lâzımdır?
Cevap: Fıkıh kitaplarında yabancı kadınlara ihtiyaç olmadıkça bakılamayacağı; bir kere görmenin mahzurlu olmadığı; ama ikinci defa bakmanın tahrimen mekruh olduğu yazmaktadır. Bu bir kere bakmanın cevazı, kendi mahremi olup olmadığının anlaşılması içindir. Ancak ihtiyaç varsa (alışveriş, şahitlik, muayene, görücülük gibi) defalarca bakılabilir. Görücülük dışındakiler şehvetsiz olmalıdır.
Sual: Hanımların altın günü veya para günü yapıp her ay bir kişiye topluca bir miktar altın veya para vermeleri caiz midir?
Cevap: Altının altınla, paranın para ile veresiye mübadelesi faizdir. Bu gibi para ve altın günleri de caiz değildir. Eminevim tarzı sistemlerle ev almak da böyledir.
Sual: Bir kimsenin bir günahı işlediğine dair işaret varsa, mesela birisini bardan çıkarken gördüğümüzde, içki içmiş olabileceğini düşünmek, sui zanna girer mi?
Cevap: Sui zan, birisi hakkında açık ve kati bilgi olmadan, kötü düşünmek, onun kabahat işlediğini düşünmek demektir. Anlattığınız hâdise, sui zannın tam misalidir. Ama o kişi alenî içki içen birisi ise, sui zan olmaz ise de, yine de doğru değildir.
Sual: Su bulunduğu halde, elimize bulaşan kanı, şarabı, alkolü birkaç defa emip tükürmekle necaset temizlenmiş olur mu?
Cevap: Olur. (İbni Abidin)
Sual: Hâmile kadının kabir ve türbe ziyaret etmesinde bir mahzur var mıdır?
Cevap: Yoktur. Eskiler kadın korkar da çocuğunu düşürebilir diye kabristana gitmesini hoş görmezdi.
Sual: Rabbimizden gelenlerin başımızın üstünde yeri vardır. Ama mesela eşi içki içen, sürekli eşini döven bir adama karşı o kadının tavrı ne olmalıdır? Mücadele mi, sabır mı?
Cevap: Mücadele edebiliyorsa eder. Edemiyorsa sabr eder. “Kötü bir şeyi düzeltemezseniz, sabredin. Allah düzeltir” hadis-i şeriftir.
Sual: Kulpu üzerinde İslâm harfleriyle besmele yazan bir bardak kullanılır mı?
Cevap: Hakaret mahalli olmadıktan sonra kullanmak caizdir. Şifa âyetleri yazılı taslar vardır. İçine su konup içilir. Zemzem içi üzeri âyet-i kerime yazılı taslar vardır. Besmele âyet-i kerime değildir. Ağıza değen veya elin değdiği yerde olabilir. Ama günlük hayatta böyle tas kullanmak âdet olmamıştır
Sual: Mesela şişman olan birini tarif ederken şişman demek ve ya uzun boylu birini tarif ederken uzun demek gıybet olur mu?
Cevap: Bu kişi o vasfı ile tanınıyorsa, tarif için söylemek câiz olur ise de yine de işittiği zaman üzüleceği bir şeyle vasıflandırmamalıdır.
Sual: Kaşları dökülmüş kadın veya erkeğin kaşları yerine dövme veya benzeri birşey yapması câiz midir?
Cevap: Cemâli düzeltmek veya tedavi maksadıyla olduğu için câizdir.
Sual: Ders yılı sonunda bir çekiliş tertipleniyor. Üç liraya bilet satılıyor. Hediyeleri esnaftan toplanan şeyler teşkil ediyor. Geliri mektebe kalacakmış. Buna iştirak caiz midir?
Cevap: Para yatırıp kuraya, piyangoya, çekilişe girmek caiz değildir. Geliri mektebe de kalsa caiz olmaz. Çünki ortaya para koyup, kazancı iki taraftan birine veya üçüncü bir şahsa şart edilen iddia, kura, çekiliş gibi şeyler kumardır.
Sual: Kan vermek hacamat yerini tutar mı? Kan alanların hepsi kadındır. Kan alırken ister istemez ten teması oluyor, bu caiz midir?
Cevap: Kan verirken niyet edilirse, hacamat sevabı da alınır. Kadın eldiven takar. Takmazsa bu onun meselesidir. Nitekim cariyeye de istemeden el değmek günah sayılmıyor.
Sual: Mushafın kenarına veya altına Arabî harflerle başka yazı yazmak câiz midir?
Cevap: Bazı âlimler bir veya iki âyet-i kerimeyi Farsça yazmaya izin vermiştir. Çünki fetvâ için, talim için ihtiyaç olur. Ama Kur’an-ı kerimi Farsça okumayı, Farsça Mushaf okumayı ve yazmayı şiddetle men etmişlerdir. Kur’an-ı kerimi yazıp da, her kelimenin tefsir ve tercemesini yaparsa câiz olur. Mushafın altına Farsça tefsirini yazmak mekruhtur, diyenler olduğu gibi, Hindüvânî buna ruhsat vermiştir. Farsça şart değildir. Başka dille yazılması da aynı hükümdedir. (İbni Âbidin-Âdâbü’s-Salât)
Sual: Yaşlı bir tanıdığım “Mürşid-i kâmilin hanımı, mürşidin talebelerine anne gibidir, namahrem değildir”. Bu söz doğru mudur?
Cevap: Bahsedilen söz ya yanlış anlaşılmıştır, yahud şaka yapılmıştır, veya cinnet geçirmiştir. Peygamber aleyhisselâm ve ailesi dâhil herkes dinî emirlerle mükelleftir. Kur’an-ı kerimde Hazret-i Peygamber’in hanımlarına bu yolda emir ve tavsiyelerde bulunulmuştur. Bu yüksek hanımlar, müminlerin anneleri olup, kimseyle evlenmeleri yasak bulunduğu halde, tesettüre riayetle mükellef kılınmıştır.
Sual: Mahrem olan akrabaların yanında kadının saçlarını açması câiz midir?
Cevap: Mahrem akrabanın omuzdan aşağıya kol, boyun, baş, dizden aşağısına bakmak câizdir.
Sual: 7 yaşında kız çocuğunun komşunun 6 yaşındaki erkek çocuğu ile evde oyun oynaması uygun mudur?
Cevap: Kız çocuğunun, erkek çocuk ile kontrollü bir şekilde oynaması câizdir. 12 yaşından itibaren ayrı oynarlar.
Sual: Birisi, birçok müşterilerden alacaklarını tahsil ettikten sonra birisinin 50 lira civarında fazla verdiğini fark edip, kimin verdiğini bilemezse, ne yapmalıdır?
Cevap: Tek tek sorarak öğrenmeye çalışır. Bulamazsa bir fakire tasadduk eder. Fakirse kendi de kullanabilir.
Sual: Bazı marketler, belli bir kıymette mal alan müşterilerine çekilişle hediye veriyor. Bu çekilişlere katılmakta mahzur var mıdır?
Cevap: Akid yapılırken, taraflardan birisine faydalı olan bir şart ileri sürmek fâsiddir. Akdi de fâsid yapar. Marketten alışveriş yapanlara ikramiye va’d etmek de böyledir. Ancak söz kesilirken, yani akid yapılırken, müşteriye satın aldığı maldan başka bir şey de vermek şart edilmezse, satıcı tarafından hediye olarak sonradan vermek ve bunun için müşteriler arasında kur’a çekmek câiz olur.
Sual: Bir erkek, yazın sıcak günlerde sokakta diz kapağını örten ama dizden aşağısını açıkta bırakan kısa pantolon giyebilir mi? Erkek için dizden aşağısı çıplak olarak dolaşması caiz midir?
Cevap: Câizdir. Ancak böyle namaz kılarsa mekruh olur.
Sual: 6 dersten kaldığımız halde, ailemize 2 tane kaldı desek (2, 7’nin içinde olduğu için) veya filan yere gittin mi diye sorsalar, bugün gitmediğimiz halde daha önce gittiğimizi düşünerek gittik desek caiz olur mu?
Cevap: Yalan söylemek günahtır. Ama doğru söylendiği zaman fitne çıkacaksa, düşmanlığa sebep olacaksa, maddî veya manevî bir zarara yol açacaksa, bu takdirde ta’riz yapılır. Yani kinayeli konuşulur. İki mânâya gelen söz söylenir. Dürûğ-i maslahat-âmiz bih ez râst-ı fitne-engiz (İş bitiren bir yalan, Ehvendir fitne çıkaran doğrudan) demişler. Ta’riz sebebiyle başkasının hakkını yemek, ona zarar vermek câiz değildir. Hazret-i Peygamber, harbde düşmanı aldatmak için, karı-koca arasında geçimi temin için ve iki kişiyi barıştırmak için yalan söylemeye izin vermiştir.
Sual: Tesettürlü bir hanımın güneşten korunmak maksadıyla güneş gözlüğü takmasında dinen bir mahzur var mıdır?
Cevap: Ziynetli ve dikkat çekici olmamak kaydıyla caizdir.
Sual: Kadınların evli olduklarını belli etmek niyetiyle yüzük takmaları câiz midir?
Cevap: Alyans takmak örf olmak itibariyle kadın ve erkeğe câizdir. Erkeğin taktığı alyansın gümüş ve en çok 4,8 gram ağırlığında olması da şarttır. Kadınların ziynetlerini nikâh düşen erkeklere göstermeleri âyet-i kerime ile yasak edildiğinden; sokakta ve yabancı erkeklerin yanında alyans takmaları câiz değildir.
Sual: Başkalarının görme ihtimali varsa, kadının ince başörtüsü üzerine meshetmesi caiz olur mu?
Cevap: Altına su geçiyorsa olur.
Sual: Muteber kitaplarda ticaret için deniz ve hava yolculukları gibi tehlikeli işlere dalmamalıdır deniyor. Aynı şehre hem kara hem hava yoluyla gidilebiliyorsa, kara yolunu mu tercih etmek lâzımdır?
Cevap: Böyle yapmak takvadır. Bu zaman için çok müşkildir.
Sual: Sermayesi olmayıp borç para da bulamayan sermaye için kredi çekebilir mi?
Cevap: Parası kadar ticaret yapmalıdır. Yoksa ücretle çalışmalıdır. İş kurmak veya işyerini genişletmek için fâiz ile kredi almak câiz değildir.
Sual: Mesai arkadaşlarımdan bazısı hakkında dedikodu ve suizanda bulundum. Bunları kendilerine söyleyip af dilemeye cesaret edemiyorum. Nasıl helâlleşmeliyiz?
Cevap: Bayram, kandil veya tatil iznine çıkma gibi vesilelerle umumî olarak helâlleşilir.
Sual: Bâliğ olmamış çocuğun işlediği günahlardan anne ve babası mesul müdür?
Cevap: Bâliğ olmamış bir çocuk ibâdetlerle mükellef olmadığı gibi, günahlardan da mesul değildir. İbâdet yaparsa, sevabını alır. Bununla beraber küçük çocuklara ibâdetleri ve günahları öğretmelidir. İbâdetleri mümkün mertebe yapıp, günahlardan kaçınmaya alıştırmak iyi olur. Çocuğa günah işleten, meselâ kıbleye karşı bevlettiren, erkek çocuğa altın takan anne ve baba veya çocuğun bakımıyla mükellef olan kişi mesul olur.
Sual: Kadının namahremler arasında açık olarak çalışıp kazandığı haram mı olur?
Cevap: Kadının nâmahremler arasında açık çalışması câiz görülmemiş ise de, yaptığı işin kendisi haram değilse, kazandığı para da haram olmaz. Tefeci fâizin, fahişe ise fuhşun karşılığında para almaktadır. Fâiz ve fuhş haramdır. Karşılığında para almak da haramdır. Zira ücrete müstehak bir amel değildir. ikisini karıştırmamalıdır.
Sual: Tecavüze uğrayıp da hamile kalan bir kadın karnındaki çocuğu aldırabilir mi?
Cevap: Babasız çocuğu bu devirde dine uygun yetiştirmek neredeyse imkânsız olduğundan, bu niyetle 120 günden evvel düşürülebilir.
Sual: İslâm hukukunda câriyelerin, kölelerin çalgı âleti çalmasının hükmü, hür insanlardan farklı mıdır? Câriyenin çaldığı çalgıyı dinlemek caiz midir?
Cevap: Bu hususta köle ile hür arasında fark yoktur.
Sual: Açıkça işlenen günahın tövbesi de açıkça yapılmazsa, bu tövbe sahih olmaz mı?
Cevap: Tövbe sahih olur. Ama başkaları bu günahı gıybet ederse günaha girmezler.
Sual: Bilip de yapmamanın cezası daha büyük olduğuna göre, dinî meseleleri öğrenmek istememek uygun mudur?
Cevap: Bilip de yapmamak, âhirette mazeret ileri sürememek demektir. Yoksa dinini öğrenmek bir vecibedir. Öğrenmezse, öğrenmediği için günaha girer. Dârülislâmda meşhur haram ve farzları bilmemek mazeret değildir.
Sual: Yemeğe tuzla başlamak sünnettir. Ama yemekler tuzlu olabiliyor. Böyle sünnetlere uyulmasa olur mu?
Cevap: İllâ tuzla başlamak gerekmez. Yemekteki tuza niyet edilirse, sünnet sevabı alınır. Tuzla yemeğe başlamak ibâdette sünnet değildir. Zevâid sünnetidir, âdette sünnettir. Bu bakımdan terki mekruh değildir.
Sual: Kur’an-ı kerimde “Zinâ etmeyin” denmeyip de, niye “Zinâya yaklaşmayın” deniyor?
Cevap: Zinâya sebep olan işlerden de uzak durulması istenmektedir. Yabancı kadınların çıplak tenine dokunmak, öpüşmek, sarmaşmak, baş başa yalnız kalmak, cilveleşmek zinâ mukaddimeleridir.
Sual: Düğünlerde gelin arabasının önünü kesip, para alıyorlar. Câiz midir?
Cevap: Düğünde, bahşiş alabilmek için, gelin arabasının önünü kesmek, gelinin sandığının üzerine oturmak, kapıyı kilitlemek gibi hareketler her ne kadar âdet olmuşsa da, rüşvete benzediğinden yanlıştır. Emrivâki yoluyla insanlardan mal, para veya menfaat istemek uygun değildir. Düğün alayının zarf içinde veya metal para serpmek suretiyle istenmeden dağıttığı paraları almak ise câiz, hatta bereketlidir.
Sual: Hadis-i şerifte “İki öğün yemek yemek israftır” buyuruluyor. Üç öğün yememiz israf olur mu?
Cevap: Hazret-i Peygamber’in bu sözü, muhatabının daha acıkmadan sonraki öğünü yediğini bilerek söylediği rivayet olunur. Yoksa iki öğün yemek israf olsa, dinen fıtra, fidye ve kefarette fakire asgari iki öğün yedirmek esas alınmazdı. Acıkınca beş öğün bile yemek israf olmaz. Acıkmadan yemek mahzurludur.
Sual: Kırlarda akarsular, ırmaklar üstü açık olarak akıyor. Bu sular içilir mi, böyle sular ile abdest alınır mı?
Cevap: Deniz, nehir, dere, göl, göze, kaynak suları temizdir. Abdest alınır; çamaşır yıkanır; içilir.
Sual: Hanefî’de helâl olmadığı için, Şâfiî mezhebindeki birisi midye ve deniz mahsulleri yiyebilir mi?
Cevap: Şâfiî mezhebinde midye ve deniz mahsullerini yemek esah kavle göre helâldir. Kendi mezhebinde caiz; fakat başka mezhepte haram olan bir şeyi yememek evlâdır. Hilâftan, yani müctehidler arasındaki ihtilaftan çıkmak müstehabdır.
Sual: Allah insana faydalı şeyleri helâl kıldığına ve şarabın da sağlığa faydalı olduğu bilindiğine göre, bu niyetle sarhoş etmeyecek kadar içki içmek günah olur mu?
Cevap: Alkollü içkiler, âyet-i kerime ve hadis-i şerifler ile açıkça yasaklanmıştır. Bir âyet-i kerimede şarabın faydası olduğu; ama zararının faydasından çok olduğu açıkça bildirilmiştir. Bir şeyin faydası olması, haram olmasına mâni değildir. Bunun faydası, başka bir şeyden de elde edilebilir.
Sual: İnsan sûresinin 21. âyetinde, “Cennette temiz şarap içilir” yazıyor. Şarabın haram olması ile temiz olması ve Cennette bulunması tezat değil midir?
Cevap: Mezkûr âyet-i kerime şarabın Cennette içileceğini bildirmektedir. Bu “şaraben tahûra” ifadesine temiz içecekler mânâsı da verilmiştir. Dünyada haram olan şeylerin cennette helâl olması abes değildir. Erkeklerin ipekli giyinmesi ve altın takması dünyada helâl değil iken, cennette helâldir.
Sual: Hususi bir iş yerinde, iş yerinin işinde kullandığımız bir âleti, yetkilisinden izin almadan, kendi işimizde kullanmamız caiz olur mu?
Cevap: Buna izin verilmişse veya izin verileceği biliniyorsa mahzur yoktur. Zımba, iğne, kâğıt gibi sahibinin kullanılmasına ehemmiyet vermeyeceği şeylere de izin verdiği çok zannedilir.
Sual: Kol saatlerinin camlarını çizilmeye karşı dayanıklı olması için safirden, kasasını da dayanıklı olması için titanyum’dan yapıyorlar. Bu iki metal de altın kadar pahalıdır. Bu saatleri kullanmak câiz midir?
Cevap: Altından olmadığı müddetçe helâldir.
Sual: “İslâmiyet bir lokma, bir hırka anlayışını temsil eder” sözüne ne cevab verilebilir?
Cevap: Kur’an-ı kerimde meâlen: “İnsan için ancak çalıştığı kadarı vardır” buyurulmaktadır. İslâmiyet, sebeplere yapışarak çalışmayı, helâlinden yiyip içmeyi, eline geçene de kanaat ederek gayrı meşru yollara müracaat etmemeyi emretmektedir.
Sual: İpek kravat takmak caiz midir?
Cevap: Ortalama bir elin rastgele açık dört parmağı kadar kalınlığı geçmezse câizdir.
Sual: Bir kimse istemeyerek, gönül rızası olmadan “Hakkımı helâl ettim” dese, helallik isteyene hakkını helal etmiş olur mu? Sonra pişman olsa, hükme tesiri var mıdır?
Cevap: İbrâda söze bakılır. Helâl etmiş olur. Pişman olması hükmü değiştirmez. Ancak bu şekilde emrivâki ile, zorlayarak helâllik istemek doğru değildir. Helâllik alana tayyip bir kazanç olmaz. Önce zararı tazmin etmeli, borcu ödemeli, karşı tarafın gönlünü almalı, sonra helâllik dilemelidir.
Sual: Banka kredisiyle aldığım arabayı servis işinde kullanıyorum,. Bundan kazandığım para helâl olur mu?
Cevap: Böyle bir alışveriş fâsiddir. Mal, fâsid mülk olur. Akdi bozup malı geri vermek gerekir. Kullanılmışsa, geri verilmez. Ancak bundan elde edilen kazanca tesir etmez. Kazanç helâldir; ancak tayyip değildir.
Sual: Bir genç kızın ihtiyaç zuhur edince sükûnet bulmak için istimnâ yapması câiz midir? Hayz hâlinde olması hükmü değiştirir mi?
Cevap: Erkekten farkı yoktur. Değiştirmez.
Sual: Çöpe veya sokağa atılan, az çok değerli bir malı bulan kullanabilir mi?
Cevap: Sahibi vazgeçmiş demektir. Sahipsiz mal olur. İhraz ile mülkiyet kazanılır.
Sual: Tepe yamacında, bahçe veya tarla vasfı bulunmayan bir arazideki ağaçlar bir başkası tarafından aşılanmıştır. Arazinin ilk sahibi bellidir. Ama bu kişi ölmüş ve şimdiki sahibi bilinmemektedir. Bu ağaçların meyvesi yenirse ne lâzım gelir?
Cevap: Ziyan olacağından korkuluyorsa yenebilir. İzin vermiş veya izin vereceği çok zannedilirse yenebilir. Böyle olmadan yenmişse parası sahibine verilir, yoksa sadaka verilir.
Sual: Gıybeti yapılan bir kimseye, onu gıybet ettiğini söylemeden “Haklarını helâl et!” desek, o da etse, gıybet günahından kurtulmak mümkün olur mu?
Cevap: Gıybet günahına tevbe ettikten sonra böyle helâlleşmek İmam Ebu Yusuf’a göre kâfidir. Ona göre bir kimse haklarını bilmeden helâl etse, helâl etmesi sahihtir. İmam Muhammed’e göre helâl etmiş olmaz. İşlenen kabahatları ayrıca saymak, çoğu zaman düşmanlık ve fitneye sebebiyet verebilir.
Sual: Kurbağa ve salyangoz yetiştirmek ve satmak câiz midir?
Cevap: Bunların yenmesi caiz değildir. Ama iktisadî kıymeti olan her hayvanı (domuz hariç) alıp satmak caizdir. Eti yenmeyen hayvanların satışının câiz olması, bundan istifade edilip edilemeyeceği ve istifadenin de şer’en câiz olup olmamasına bağlıdır. İstifade edilebilen ve bu istifadeye şer’en cevaz verilmiş ise câizdir; aksi halde câiz değildir. (İbni Abidin-Büy’ül-Fâsid bahsi)
Sual: Sakal kazımak mekruh ya da haram ise, devamlı sakal kazıyan hocaların arkasında namaz kılmak câiz olur mu?
Cevap: Sakal kazımak haram değildir. Özürsüz kazımak mekruhtur. Özürle kazımak mekruh değildir. Özürle sakal kazıyan fasık olmaz. Özürle kazıdığına hüsün zan ederiz. Özürsüz kazısa bile fâsık olmaz. Çünki mekruh işleyene fâsık denemez. Fâsık, alenî büyük günah işleyen veya küçük günaha devam eden kimse demektir.
Sual: Meselâ gıybet gibi bir günah için istiğfar söylerken günahını ve istiğfar ettiğini hatıra getirmek gerekir mi?
Cevap: Günahı hatırlamak şart değil ise de, istiğfarı kalbde istiğfara niyet ederek söylemek lâzımdır. Aksi takdirde sadece zikr olur.
Sual: Tövbenin af ettiremediği bir günah var mıdır?
Cevap: Samimi ve şartalrına uygun yapılan tövbenin affettiremeyeceği günah yoktur. Ancak kul hakkı varsa, ayrıca helalleşmek gerekir. Aksi takdirde Allah hakkı affedilir; ama kulun hakkı bâki kalır. Bir de şirk sebebiyle işlenen günahta, bu şirke sebep olan itikadın düzeltilmesi lâzımdır.
Sual: Askerî birliğe “Peygamber Ocağı” denebilir mi?
Cevap: İslâm devletinin ordusuna, cihad vazifesinden dolayı bu ismi vermek Osmanlılarda âdet olmuştur.
Sual: 25 sene evvel köyün birinde imamlık yaptım. Kimseyle kavgam, alacak-vereceğim olmadı. Ayrılırken bazı sebeplerden dolayı helalleşemedim. Bu beni çok rahatsız ediyor. Şimdi ne yapmam gerekir?
Cevap: Bir hak geçmemişse, helalleşmek de şart değildir. Hak geçmişse, helalleşmek şarttır. Helâlleşecek olan ölmüşse, mala dair ise vârisleriyle helâlleşilir. Bu da mümkün değilse, o kişi için dua edilir, sadaka verilip sevabı ona hediye edilir.
Sual: Bir kimse zevcesiyle beraber bilgisayarda araba yarışı türünden oyunlar oynayabilir mi?
Cevap: Hadis-i şerifte, erkeğin zevcesiyle oyun oynamasına izin verilmiştir.
Sual: Sevgililer günü, anneler günü, babalar günü kutlamak caiz midir?
Cevap: Bunlar dine dair değil, âdete dair işlerdir. Müslümanların, âdete dair işlerde gayrımüslimlere benzemesi câizdir. Benzeme kasdı yoksa hiç mahzuru yoktur. Benzeme kasdı varsa, bunu ilk yapanlar günahkâr olur. Bu günleri başkaca gayrımeşru bir iş yapmaksızın kutlamak câizdir.
Sual: Bir kimse kredi kartını bir başkasına ödünç verse, o da zamanında unutarak veya kasıtlı ödemeyip fâize düşse, bundan kart sahibi mesul olur mu?
Cevap: Başkasının kredi kartı ile alışveriş yapmak, borcu bu kişiye havale etmek demektir. Bu kişi de bankaya havale etmektedir. Banka alacağını kart sahibinden ister. Aradaki şahsın caiz olmayan muamelelerine vasıta olmak, bunları ödemek, kart sahibini de mesul kılar. Bu mesuliyet borcu zamanında ödemeyeninkinden daha hafiftir.
Sual: Makat etrafındaki kılları gidermek câiz midir?
Cevap: Kasık kıllarını 15 günde bir temizlemek sünnet, kırk günden sonraya bırakmak tahrimen mekruhtur. Dübürdeki, yani makat etrafındaki kılları gidermek ise müstehabdır.
Sual: Eşim dinini bildiği halde, ibâdetlerini yapmakta gevşek davranmaktadır. Kendisini nasıl iknâ edebilirim?
Cevap: Erkek, ikaz ettikten sonra, aile efradının fiillerinden mesul değildir. Yanlışlarını görünce her zaman kalben beğenmemek de lâzımdır. Erkek bu hususta aile efradına hediye va’deder; darılabilir; isteklerini yapmayabilir. Ama sert söylemez.
Sual: Abdest alırken, musluğu hep açık tutmak israf olur mu?
Cevap: Hayır. Mahallinde kullanılmaktadır.
Sual: Estetik ameliyat câiz midir?
Cevap: Yaradılışı değiştirmek âyet-i kerime ile yasaklanmıştır. Bu bakımdan estetik ameliyat da câiz değildir. Zevk için değil de, görünüşü kötü olup nefret uyandırıyorsa, estetik ameliyat olmak câizdir.
Sual: Uyuyan birini namaza kaldırmamak günah mıdır?
Cevap: Kaldırmaya söz vermişse veya ücretli çalışıyorsa vâcib, değilse müstehabdır.
Sual: Uzun yıllardır kullanılmayan ve korunmayan bir ev vardır. Camları ve kapıları kırık; yıkılmak üzeredir. Bu evden bardak veya eski bir dolap almak caiz midir?
Cevap: Sahibi tarafından terkedilmiş malları alıp ihraz yoluyla mülk edinmek caizdir.
Sual: Bir fıkıh kitabında “Günah işlerken şehidliğe sebep olan bir şeyle ölürse şehid olur ama günahını da yüklenir.” diyor. Zaten şehidlerin bütün günahları affolmuyor mu?
Cevap: Üzerinde bu günahtan dolayı bir kul hakkı varsa, affedilmiş olmaz, demektir.
Sual: Bir kimse, “Şu kadar para verirsen, sana bir haber vereceğim” demek câiz midir?
Cevap: Rüşvet değil, mükâfat sayılır. Helâldir. Ama hakkı olan bir şeyi söylemek için para isterse, rüşvet olur. Meselâ bir kimse, bir başkasına git felancaya şunu söyle dese, o da gitse ve para istese câiz olmaz. Zira vazifesidir. Talebe işlerindeki memur, para verirsen, notlarını söylerim dese, yine böyledir.
Sual: Bir başkasına ait şifresiz wireless bağlantısına bağlanmak caiz midir?
Cevap: Şifre koymamışsa, başkalarının kullanmasına izin verdiği anlaşılır. Etrafı çevrilmemiş tarladan geçmek gibidir. Ama sürati azalttığı ve başka mahzurlara yol açtığı için kullanmamak iyi olur.
Sual: Milli Piyango bileti almak câiz midir?
Cevap: Kumardır.
Sual: İşyerimde üç ay evvel altın bir kolye buldum. Bir sene saklayıp fakirlere verecektim. Kardeşim iş yerimi dekore ederken bir yere kaldırmış. Nereye koyduğunu hatırlamıyor. Bu halde ne yapmak gerekir?
Cevap: Lukata, bulanın elinde emanettir. Sahibi çıkana kadar bekler. Çıkmazsa fakirlere verir. Kendi fakirse kullanır. Kasdı olmaksızın zayi olmuşsa, ödemesi gerekmez.
Sual: Diyabet insülinleri domuzdan mı elde ediliyor? Kullanılması caiz midir?
Cevap: Piyasada çeşitli şekillerde elde edilen insülinler bulunmaktadır. Gerçi domuzdan elde edileni en tesirlisidir. Ancak domuz dışında elde edileni varken, domuzdan elde edilenini kullanmak câiz değildir. Zira domuz eti ve yağını yemeyip başka işlerde kullanmak da câiz değildir. Bulunamazsa devâsı kat’i olduğu ve kullanılması hayatî olduğu için domuzdan elde edileni kullanmak câiz olur.
Sual: Bana ait tarlanın içinden çıkan define kime aittir?
Cevap: Üzerinde İslâmî işaretler varsa, lukatadır; beytülmâlin; beytülmâl yoksa, fakirlerin hakkıdır. Kendisi fakirse kullanabilir; fakir olan zevcesine, çocuklarına, akrabasına verebilir. Böyle değilse, yani İslâmî işaretler taşımıyorsa, meselâ üzerinde Roma alâmetleri varsa veya hiç alâmet yoksa, tarla sahibinindir; sahipsiz yerde bulunmuşsa, bulanındır.
Sual: Marketlerin alışveriş karşılığı verdiği piyango biletleri kumara girer mi?
Cevap: Müşteri bakımından hayır; ama market bakımından evet. Çıkan ikramiyeyi kullanmak İmam Ebu Hanife’ye göre dârülharbde müşteriye câiz olur.
Sual: Kolonoskopi yapılması gereken bir hasta, doktorun yanında kadın hemşire bulunduğu için tedaviyi terk etmesi caiz olur mu?
Cevap: Tedavi için avret yerinin erkeğe veya kadına zaruret mikdarı açılması caiz ve lâzımdır. Bu hususta kadın da erkek gibidir.
Sual: Bir kimse ülke çapında tanınan, at yarışlarinda ün salmış, iyi cins bir atı damızlık olarak kullanmak niyetiyle satın alsa, atı damızlık olarak kullanabilmesi için ödenmesi mecburi olan bir ücreti jokey kulübüne ödese, kumar günahına bulaşmış olur mu? Bir kimse bu at ile kendi atını çiftleştirmek istese, daha sonra doğacak olan tayı at yarışlarında kullansa damızlık atın sahibi kumar günahına girmiş olur mu?
Cevap: Kulübe ödenen para kumar parası değildir. Kaldı ki tek işi de at yarışı değildir. Tay, annenin sahibine aittir. Bunu kime dilerse hediye eder veya satar. Bu satış caiz olan bir satıştır. Zira bu tayın at yarışında kullanılması kati değildir. Kullanılması da damızlık hayvanın veya tayın sahibine tesir etmez. Belki tayyip (hoş) bir kazanç değildir.
Sual: Bazı kişiler insanın kendi idrarının yara, siğil ve benzeri yaralarda faydalı olabileceği ve eskiden bu usulle birçok tedavinin yapıldığını söylediler. Caiz midir?
Cevap: Tabib-i müslim-i hâzık, yani mütehassıs müslüman tabib söylerse veya tecrübe ile anlaşılmışsa caizdir. İçilmesi haram veya kendisi necis olan bir şey tedavide kullanılabilir. Nitekim Hazret-i Peygamber zamanında sıtmanın deve idrarı ile tedavi edildiğine dair rivayet vardır. Harblerde yaralara mikrop öldürücü olduğu için idrar yaparlardı.
Sual: Bir kimse, bir başkasını affettiği zaman, aynı zamanda hakkını da helal etmiş sayılır mı?
Cevap: Mâlî bir hak değilse, affetmek helâl etmek demektir. Mâlî hakları ödeme borcu devam eder.
Sual: Koca karısına hakkım sana haram olsun derse, kadın kocasının getirdiği yemeği yemesi, verdiği parayı kullanması haram mı olur?
Cevap: Bu söz mecazdır. Yemesi caizdir, zira nafaka kadının evlilikten doğan hakkıdır. Koca bunu haram edemez.
Sual: Ev tadilatı için bankadan fâizle kredi aldım. Bunun caiz olmadığını sonradan öğrendim. Ancak iki yıl daha ödemem var. Ne yapmam gerekiyor?
Cevap: Tövbe günahı siler. Ödeme yapmanın bununla alakası yoktur. Borç her halükârda ödenir.
Sual: Türkiye’de yaşayan birisinin, yurtdışında İngilizlerin işlettiği bir siteye kredi kartından para yatırıp ve oradan iddaa oynaması, site dârülharbde olduğu için, câiz midir?
Cevap: Dârülislâmda veya dârülharbde, müslümanla veya gayrımüslimle kumar, iddia, toto, piyango oynamak dört mezhebde de câiz değildir.
Sual: İslâmiyet’i anlatan bir müzikli videoda alt yazı olarak Kur’an-ı kerim meali verilmesi caiz midir?
Cevap: Müzik esas itibariyle eğlence vasıtası olduğu için, hoş değildir.
Sual: Bir kadın yabancı bir bebeği evlat edinirse ve onu emzirirse, kocasına ve kendine mahrem olur mu?
Cevap: İki buçuk yaşını doldurana kadar bir defa bile emzirse, mahremi olur. Çocuk kız ise, adamın; erkek ise kadının kız kardeşi emzirirse, yine mahrem olur. Aksi takdirde çocuk büyüdüğü zaman, kız ise adama, erkek ise kadına nâmehremdir. Evlâtlık, mahremiyet ve evlenme engeli doğurmaz. Bir başkasının çocuğunu kendi çocuğu ilan etmek câiz değildir. Ancak anne-babasını inkâr etmeden bakıp büyütmek câiz, hatta sevaplıdır.
Sual: Doğum günü kutlamak câiz midir? Câiz ise mumlu pasta bulunması câiz midir?
Cevap: Doğum günü kutlamak Müslüman âdetidir. Bunda mumlu pasta ise gayrımüslimlerden gelmiştir. Ancak âdettir; dinî bir şey değildir. Câizdir.
Sual: Üzümleri sıkıp suyunu elde ettikten sonra, şişeye koyarak buzdolabında muhafaza edilse, mahzuru olur mu?
Cevap: Alkollü içki elde etmek bu kadar kolay değildir. Üzüm suyu içmek câizdir.
Sual: Bir devlet memuru âmiri olduğu makamda bulunan kayıt dışı bir eşyayı satıp, o parayı yine o müessese için harcayabilir mi?
Cevap: Evet. Bu işi için umumî izinli sayılır.
Sual: Yeni doğan çocuğun kırkıncı günü diye birşey var mıdır?
Cevap: Yeni doğan çocuk ve annesi bu 40 gün içinde bünye itibariyle zayıf olduğu için, hastalık, nazar, büyü, cinnin daha fazla tesir edebileceği endişesiyle âdeten dışarı çıkmamaktadır.
Sual: Birilerini internette ya da telefondan sahte hüviyet kullanarak işletmek günah mıdır?
Cevap: İnsanları üzmek, zarar vermek şaka için bile olsa câiz değildir. Meselâ saklanıp ortaya çıkarak korkutmak veya malını saklamak günahtır.
Sual: Evde hamster, yani fare beslenebilir mi?
Cevap: Serbest yaşamak âdeti olan hayvanı evde beslemek câiz değildir.
Sual: Beat Box yapmak, dinlemek, müzik dinlemekle aynı hükümde midir?
Cevap: Anladığım kadarıyla beatbox ağızla ritim demek. Çalgı sayılmaz, şarkı söylemeye girer.
Sual: Ahlâk kitaplarında yazdığına göre bir kimsenin kusurunu acıdığı için söylemek gıybet olmamaktadır. Bundan maksat nedir?
Cevap: Kötülemek, ayıplamak, teşhir etmek maksadı olmaması demektir. Müsait bir ortamda kendisine de söyleyebileceği bir şeydir. Veya işitip kendisini düzelteceği hallerdir.
Sual: Gıybet edilen kimse ile helâlleşmek şart mıdır?
Cevap: Bu kimse kendi arkasından konuşulduğunu duymazsa; tövbe ve istigfar etmekle ve ona hayır dua etmekle affolur. Helâlleşmeğe lüzum yoktur. Zira kalbi kırılmaz, üzülmez, hak da geçmez. Ama Allah hakkı, günah olur. Tövbe kâfi gelir. Ama işitmişse, kalbi kırılır ve kul hakkı da geçer. Bu takdirde, tövbeden başka, helâlleşmek de lâzımdır.
Sual: Birçok hadis-i şeriflerde emire, sultana itaatin ehemmiyeti tebarüz ettirilmiş. Bugün için siyasetçilerin icraatini tenkit; seçimlerde iktidardaki siyasetçiye karşı çalışmak câiz midir?
Cevap: Hadîs-i şeriflerde kasdedilen sultan, İslâm devletinin reisidir. Meşru şekilde başa geçmiş halifedir. Şimdiki siyasetçiler değildir. Ama bunlara da itaat etmek, kendisini tehlikeye atmamak dinin icabıdır. Ayrıca gıybet ve iftira haramdır.
Sual: Gönüllülerden anne sütü toplayarak anne sütü bankası kurmak câiz midir?
Cevap: Yeni doğan bazı çocuklarda, annesinin sütü olmuyor veya annenin HIV olması hâlinde çocuğa zararlı olabiliyor. Anne sütünün, yeni doğan çocuğa lâzım unsurları ise başka süt ve mamalarda yoktur. Bu sebeple çocuğa bir başkasının sütü verilebilir. Ancak bu sütün kime ait olduğunu, çocuğun ailesine söylemeli, evrakına kaydetmelidir. Zira çocuk, sütünü emdiği kadının süt çocuğu olur ve evlenme engeli doğar.
Sual: Mübah olan işlerde “Allah aşkına”, “Allah için”, “Allahını seversen”, “Allahın adını verdim” gibi ifadeler kullanmanın bir mahzuru var mıdır?
Cevap: Dünyalık talepler için bu tabirleri kullanmak hiç uygun değildir. Karşı taraf bir mecburiyet ve mükellefiyet altına girmez. Yani yapmasa günahkâr olmaz.
Sual: Birisi bana bir şey için söz verdi. Sonra o şeyi bana vermeyip, başka birine verdi. Kendisine söz verilen kimse, “Sen bana söz verdiğin için bu benim hakkımdır” diyebilir mi?
Cevap: Hayır. Ancak söz verip de özürsüz tutmamak mekruhtur.
Sual: Kurşun dökmek câiz midir?
Cevap: İlaç kullanmak gibidir. Câizdir.
Sual: Porsuk kılından yapılan traş fırçasını kullanmak caiz midir?
Cevap: Câizdir. Hınzır dışında, eti yenen veya yenmeyen hayvanlardan şer’î kesimle veya kendiliğinden ölenlerin derisi, kılı tabaklanınca temiz olur, kullanılır.
Sual: Vesvese hakkında malumat veren bir kitap tavsiye edebilir misiniz?
Cevap: Böyle bir kitap işitmedim. İmam Gazalî’nin İhyâ ve Kimyâ kitaplarında verdiği malumat kâfi ve nâfidir.
Sual: Üzüm çekirdeğinin zararlı olduğu dinî âdâb kitaplarında azıyor. Tabibler de tavsiye ediyor. İki sözün arası nasıl birleştirilir?
Cevap: Âdâb kitaplarında men edilen, bütün olarak yenilmesidir. Çiğnenerek veya ezilerek yenebilir.
Sual: Kadınlar, saçlarını deve hörgücü gibi yapmaktan hadis-i şerif ile men ediliyor. Bundan kastedilen tam olarak nedir?
Cevap: Uzun saçı örmek, at kuyruğu yapmak ya da ensede toplamak caizdir. Tepede toplamak hadis-i şerif ile men edilmiştir.
Sual: Elektrik faturası elektrik idaresi çalışanları veya dükkân sahibinin dikkatsizliği sebebiyle elimize son ödeme gününden sonra geçse, bu kişinin gecikmeden dolayı ödenen fâiz sebebiyle bir dinî mesuliyeti var mıdır?
Cevap: Bir işte kasıt yoksa, günah da yoktur.
Sual: Bir kimsenin, övüldüğü zaman estağfirullah demesi doğru mudur?
Cevap: Nezâket ve tevâzu icabı söylenen bir sözdür. Ben bu övgüye lâyık değilim; böyle sanmaktan dolayı Rabbimden istiğfar dilerim demektir.
Sual: Ölüm hastasının hastalık müddetince yaptığı muameleler neticesinde kazanan taraf, kazandığının bir kısmını veya hepsini harcarsa, ölüm hastasının alacaklıları ve vârisleri ne yapabilir?
Cevap: Ölüm hastası, ölüm hastalığında malının borçlarından arta kalan kısmının üçte birinden karşılıksız harcama yapabilir. Ölürse, yaptığı bu muameleler geriye doğru tenkis edilir. Kazananlar, ödemekle mükelleftir.
Sual: Gençken haberi olmadan dayımın parasından aldım. Şimdi o parayı yerine koysam, ama helâlleşemesem, mesuliyetten kurtulmuş olur muyum?
Cevap: Haksız yere alınan para yerine konup tövbe edilince mesuliyet biiznillah düşer. Mal ise ve kullanılmışsa, helâlleşmek icab eder.
Sual: Bir işe iltimas ile giren kimse, pişman olup tövbe etse, o işte çalışmaya devam edebilir mi? Aldığı maaş helal olur mu?
Cevap: Bu hareket, münferid bir harekettir. Kazancın helal olup olmadığına tesir etmez. Çalışmaya devam edilebilir. Eğer işe alma, münhasıran işe alan kimsenin takdirinde ise, hepten câizdir.
Sual: Fıkıh kitaplarında geçen ihtiyar kadın ifadesinden 55 yaştan yukarı olan kadınlar mı anlaşılır?
Cevap: Yaş veya hayızdan kesilmesi değil, görünüşü esastır. Görünüş itibariyle acûze denen bir hâle gelmiş, normal olarak erkeklerin arzulamayacağı kadın ihtiyar kadın demektir.
Sual: Para veya mal yahud bir menfaat karşılığında hakkını helâl etmek câiz midir?
Cevap: Para karşılığı helâlleşmek caizdir. Haktan para, mal veya menfaat karşılığı ferağ (vazgeçmek) meşrudur. Bir alacak mevzubahis ise, bu mikdarda sulh olunmuş, demektir.
Sual: İsmi Mustafa olan kişileri Musti diye çağırmak câiz midir?
Cevap: Mustafa ismine hakaret kasdı yoksa ve o kişi de bundan dolayı üzülmüyorsa câizdir.
Sual: Mülk Allah’ın olduğuna ve devlet de fakirlere bakmak zorunda olduğuna göre fakir bir kimse devlet arazisine gecekondu yapıp oturabilir mi?
Cevap:Şer’î bir devlette, kimse hazine arazisine ev yapamaz; bu araziyi ekip biçemez. Fakir olmak da bu hususta imtiyaz temin etmez. Fakir ise malı kadar yaşar. Kirada oturur. Hiç malı yok ise, çalışır. İş bulamıyorsa veya çalışacak vaziyette değilse devlet kendisine bakar. Bakmazsa dilenir. Mülk Allah’ındır sözü, o mânâya gelmez.
Sual: Apartman boşluğuna ayakkabı ve sair eşya koymak câiz midir?
Cevap: Apartman boşluğunda, ayrıca her katın sahanlığında apartmandaki bütün dairelerin hissesi vardır. Bu sebeple buraya çıkarttığı ayakkabıyı burada bırakmak; başkaca eşya koymak caiz değildir. Paspas, gazete sepeti gibi eşyalara örfen izin vardır. Apartman sahanlığına ayakkabıları çıkartmak, çöp koymak, Müslüman nezahatine aykırıdır. Üstelik ayakkabıların çalınmasına veya zarara uğramasına sebebiyet verir.
Sual: Bir kimse telef ettiği kıyemî malı tazmin ederken ne zamanki kıymetini esas alacaktır?
Cevap: Telef ettiği andaki kıymetini altın üzerinden öder.
Sual: Kadının kulağını iki ayrı yerden deldirmesi caiz midir?
Cevap: Örfe bakılır.
Sual: Karikatür çizmenin hükmü nedir?
Cevap: Hadîs-i şerifler, canlı resmi çizmeyi men etmektedir. Ancak kaynaklardaki bilgilerden, hürmet makamında olmadan, gazete ve mecmualara karikatür çizmenin caiz olduğu anlaşılmaktadır.
Sual: Dinî muhtevalı bir internet sitesi kurmak istiyorum. Ancak bunu okuyan birisinin alay etmesinden ve oraya kötü bir yorum yazmasından mesul olur muyum?
Cevap: Dinî bilgisi olmayan kimselerin dinî muhtevalı site kurması mahzurludur.
Sual: Sakalı jiletle kazımak ile makine ile almak arasında fark var mıdır?
Cevap: İkisinin de hükmü aynıdır. Şu kadar ki, Mâlikî mezhebinde bir kavle göre sakal veya vücuddan bir kılın kazınması, abdesti bozar.
Sual: Ana bir baba ayrı (üvey) hala veya teyze mahrem midir?
Cevap: Evet. Aynen öz hala ve teyze gibidir.
Sual: İntihar eden, ebedî cehennemde mi kalacaktır?
Cevap: İntihar büyük günahlardan olmakla beraber, imanı varsa ebedî cehennemde kalmaz. Hazret-i Peygamber, “Bir kimse bir demirle intihar etse, Cehennemde ebedi olarak demiri elinde karnına dürter durur. Bir kimse zehir içerek intihar etse, Cehennemde ebedi olarak onu içer durur. Bir kimse de kendisini uçurumdan atarak intihar etse, Cehennemde ebedi kendini atar durur” buyurmuştur. (Tirmizî). Amel, imandan parça olmadığı için, ulema bu gibi hadisleri, haramı, helal olduğuna inanarak yapan kimseye hamletmiştir.
Sual: Yabancı bir kimsenin bulunmadığı kabristana başörtüsüz ve açık kolla girilebilir mi?
Cevap: Caiz ise de, tesettüre dikkat etmek edebdendir. Hazret-i Aişe, Hazret-i Ömer, kendi odasına gömüldükten sonra, araya bir perde çekmiştir. Beden ölmüş ise de, ruh diridir ve cesediyle irtibat hâlindedir.
Sual: Mushaf, bir kese, çanta, torba, sandık içinde ise veya mendile, kâğıda sarılı ise abdestsiz olarak dokunmak ve taşımak câiz olur mu?
Cevap: Mushafa abdestsiz dokunmak câiz değildir. Bu takdirde kendisine dokunulmuş olmamaktadır. Câizdir.
Sual: Gayrımüslimlere meâl veya Kur’an-ı kerim dağıtmak câiz midir?
Cevap: Meâl dağıtılabilir. Ama mushaf olmaz, zira bilerek veya bilmeyerek hakaret edebilir. Hakarete vesile olmamalıdır.
Sual: Zarara uğrayan bir kimse kendisine zarar verene aynısını yapabilir mi?
Cevap: Hayır, tazmin isteyebilir. “La darar ve la dırar”, zarara uğrama da yok, zarar verme de yok, hadis-i şeriftir.
Sual: Bir kadın, manto veya çarşafsız olarak sokağa çıkabilir mi?
Cevap: Elbisesi dar, ince, süslü veya açık değil ise çıkabilir.
Sual: Arkadaşlarla pikniğe gidiyoruz. Herkes eşit para veriyor. Ama herkes aynı yemiyor. Böyle bir organizasyon caiz olur mu?
Cevap: Rıza olduğu için caizdir. Bezzâziyye’de der ki “Yolcular, azıklarını karıştırırsa veya eşit para verip yiyecek alarak yerlerse her ne kadar farklı yeseler bile câiz olur”. (Berika, Âfâtü’l-Yed)
Sual: Zarar veren hayvanların boğularak veya yakılarak öldürülmesi câiz midir?
Cevap: Zarar veren hayvan, acı çekmeyecek şekilde öldürülür. Suda boğmak ve ateşte yakmak câiz değildir. Ancak başka türlü öldürülmesi mümkün değilse veya çok zorsa, câiz olur. Hâkim’de geçtiği üzere İbni Mes’ud der ki, Minâ’da zehirli bir yılana rastladık. Resulullah öldürmemizi emretti. Yılan bir deliğe girdi. “Yuvayı ateşe verin” buyurdu. Üzerinde karınca bulunan odunu silkeledikten sonra yakmak câiz olur. (Berika, Âfâtü’l-Yed)
Sual: İslâmiyet denilince akla neden hemen yeşil renk gelmektedir?
Cevap: Yeşil renk, dinin şiarı olarak görülür. Resulullah’ın en çok giydiği ve sevdiği üç renkten biridir. Cenneti, sukûneti, istikrarı sembolize eder. Eskiler, pabuç, paspas, lazımlık gibi hakaret mahalli eşyanın yeşil olmamasına dikkat ederdi.
Sual: İbâdet de gizli, günah da gizli olduğuna göre, başkalarının yanında namaz kılmak; zekât vermek riyâ olmaz mı?
Cevap: Nâfile ibadetleri başkasına göstermek uygun değildir. Ama farzlar böyle değildir. Herkese farz olduğu için riya olmaz.
Sual: İnşaat mühendislerinin şantiyede baret takmalarının mahzuru var mıdır?
Cevap: Kanuni veya sıhhî mecburiyet özür olur.
Sual: İnternete video yükleyip, reklam göstermesine müsaade ederek para kazanmak caiz midir?
Cevap: Câizdir. Reklamın muhteviyatı, kazancın cevazına değil, kerahatine tesir eder.
Sual: Kadınların araba kullanması câiz midir?
Cevap: Hazret-i Peygamber’in, kadınları ata binmekten men ettiğine dair bazı hadis-i şerifler vardır. Bu sebeple fıkıh kitaplarında kadınların ata binmelerinin câiz olmadığı yazar. Nitekim İbni Abidin hazer ve ibâha bahsinde der ki: Bir müslüman kadın eğere binmemelidir. Çünkü hadîs-i şerif vardır. O da şudur: «Cenab-ı Hâk eğerler üzerindeki ferçlere lânet etmiştir.». Nitekim Buhârî ve başka kitaplarda şu hadîs vardır: «Allah Resulü kendilerini kadınlara benzeten erkeklere ve kendini erkeklere benzeten kadınlara lanet etmiştir». Taberânî’nin rivayet ettiği hadisle şöyle denilmektedir: «Bir kadın boynuna yay astığı halde Resulullah’ın yanından geçti. Manzarayı gören Peygamber aleyhisselâm buyurdular: «Allah kadınlardan kendisini erkeklere, erkeklerden de kendisini kadınlara benzetene lânet etmiştir.» Kadın, meşru bir maksadla ata binebilir. Bu halde de ya bir mahreminin yedeğinde olacak, yahud atı bir mahremi çekecektir. Ulemâ bu hadîs-i şerifleri nazara alarak, kadınların araba sürmesine cevâz vermemiştir. Ancak kadının sürücü olmamak kaydıyla arabaya binmesi câiz görülmüştür. Mesele atta da, arabada da sevk ve idarenin kadında olmaması keyfiyetidir. Nitekim Asr-ı Saadet’te hanımlar bir dâbbeye (ata, merkebe, deveye vs) bindikleri zaman, Hazret-i Peygamber mahremlerinden birinin terdîfini yedekte gitmesini veya yularını tutmasını emrederdi (Buhârî, Müslim).
Sual: Yemek seçmenin dinen mahzuru var mıdır?
Cevap: Yok ise de, müslümana yakışan nimete hürmet etmektir. Hazret-i Peygamber, önüne gelen yemeklerden sevdiğini yer; sevmediği hakkında menfi bir şey söylemezdi.
Sual: “Bir zâlime yardım edene, Allahü teâlâ o zâlimi musallat eder.” hadis-i şerifini nasıl anlamak gerekir?
Cevap: O zâlim, ona da kötülük yapar. Zira zulm, onun cibilliyetinde vardır. Zâlime yardımdan kaçındırmak için söylenmiştir.
Sual: Abdülkâdir Geylânî Gunyetü’t-Tâlibîn kitabında, “Bir kimse, bir günâh işleyeni gördüğünde, kendine zarar gelmek ihtimali bulunduğu zaman, acaba men’ etmesi câiz olur mu? Bize kalırsa olur. Hatta çok kıymetli olur.” Öte yandan fitne çıkartma ihtimali varsa emr ve nehy yapılmaz deniliyor. Nasıl hareket etmelidir?
Cevap: Fitne başkadır; kendisine zarar gelme ihtimali başkadır. Bir tüccar, emr-i maruf yaparsa, kendisinden alış-veriş yapanlar azalabilir. Ama fitne çıkmış olmaz.
Sual: Ekmekte, ayrıca portakal gibi pek çok meyvenin kendisinde ve kabuğunda alkol vardır. Öte yandan, kefir ile yoğurt sütten yapıldığı; her ikisinin teşekkülünde de alkol açığa çıktığı halde, kefir haram iken, yoğurt helâl oluyor. Bunun sebebi nedir?
Cevap: Kefir mayalanarak elde edilen alkollü bir içkidir. Alkol teşekkül etmeyen olgun bir meyve yoktur. Bunlardan meyvelere, ekmeğe şeriat izin vermiştir. Şeriatin yasak ettiği alkol içilmez. Yoğurtta alkol teşekkül ettiğini hiç işitmedim.
Sual: Kayıt dışı çalışan bir işçi, isteğe bağlı sigorta olsa, günahtan kurtulur mu?
Cevap: Mesuliyet işverene aittir. İşçinin dinî bir mesuliyeti yoktur. İsteğe bağlı sigorta olması lâzım gelmez.
Sual: Elektrik faturalarını devletin ödediği devlet mekteplerinde, muallimlerin bu elektriği kullanması, mesela bununla demlediği çayı içmesi uygun mudur?
Cevap: Caizdir. Devlet bu kadarına tolerans gösterir.
Sual: Yolu kısaltmak maksadıyla boş bir arsadan geçmek câiz midir?
Cevap: Duvar, tel, parmaklık veya hendek yapılmamış ise, yani insanın ve hayvanın girmesine mâni bir şekilde çevrili değilse, oradan bir hâcet için ve zarar vermeden geçmek câizdir. Aksi halde câiz olmaz. (Berika, Âfâtü’l-Kadem)
Sual: Hadis-i şerifte, “Zina eden, aynı şeye maruz kalır” buyurulmaktadır. Bu musibete uğramamanın çaresi yok mudur?
Cevap: Tevbe etmeyen içindir. Pişman olup, tevbe etmelidir.
Sual: Gasb edilen su ile abdest almanın hükmü nedir? Bu su ile abdeste başlarken besmele çekilir mi?
Cevap: Abdest alınır, sahihtir; besmele de çekilir. Ama bu suyu kullanmak haramdır.
Sual: Kırk gün boyunca devamlı et yemek veya kırk gün boyunca hiç et yememek mahzurlu mudur?
Cevap: Birincisinde kalb kararıp, sertleşir; ikincisinde humud, uyuşukluk hasıl olduğu hadîs-i şerif ile beyan edilmiştir. (Şir’atü’l-İslâm)
Sual: Sultan II. Mahmud”un yaptığı kıyafet inkılâbında, ulemâ fese karşı çıkmış mıydı?
Cevap: Ulema hep padişahın yanında olmuştur. Fes, İslâmiyete aykırı bir serpuş değildir.
Sual: Bazen kargoyla veya postayla Arapça veya Osmanlıca kitaplar istiyoruz. Kitapların içinde âyet-i kerimeler olabiliyor. Bunlar yere de konabiliyorlar. Câiz oluyor mu?
Cevap: Zaruretler memnuları mübah kılar. Kasıtlı bir hakaret mevzubahis değildir.
Sual: Arapça, Osmanlıca dinî kitapların içinde âyet-i kerimeler bulunsa, belden aşağı tutulabilir mi?
Cevap: “Belden aşağı tutulamaz” diye bir fıkhî hüküm yoktur. Âdete göre mümkün mertebe hürmet etmelidir.
Sual: Rafine tuzun sağlığa zararlı olduğu söyleniyor. Bunu kullanmak haram mıdır?
Cevap: Hayır. Zan ile hüküm verilmez.
Sual: Mürted, müşrik, fâsık ve kâfirlere bir ihtiyaç olmadan iyilik etmek, bunlara faydalı şeyler vermek imana zarar verir mi?
Cevap: Bilakis sevab kazandırır. Herkes Allah’ın kuludur. Herkese iyilik etmelidir.
Sual: 40 watt bir ampül ile ihtiyacı giderme imkânı varken, daha fazla watt ampül kullanmak israf olur mu?
Cevap: Hayır. Mahallinde kullanılan hiçbir şey israf olmaz.
Sual: Bir el sabunun muhteviyatında “anise alcohol” (anason alkolü) yazıyor. Bunu kullanmak câiz midir?
Cevap: Alkol, sabun imalinde kimyevî değişikliğe uğrar. Uğramasa bile yıkanıp gittiği için mahzuru yoktur.
Sual: At yarışı bülteni çıkarıp bu bültenden yarış tahminleri veren birisinin bu bülteni satarak kazandığı para haram mıdır?
Cevap: Haram değil ise de, harama vesile veya yardımcı olmak uygun değildir. Bu iş mekruhtur; kazanç da tayyip değildir.
Sual: Peygamberlerin yüzünü canlandırmanın veya çizmenin dinimizdeki hükmü nedir?
Cevap: Resim çizmenin hükmü bellidir. Peygamber olunca daha mahzurludur. Piyeslerde canlandırmak da uygun değildir. Ama bunu bir delile dayandırmak zordur. Peygamber olmadığı kat’i bilinen bir kimse için, peygamberdir diye inanmak küfrdür. Rolde veya çizimde bu yoktur. Ama yine de hürmetsizliğe sebebiyet verebilir.
Sual: Nefsin istediklerinin tam zıddını yapmak çok zordur. Nefsi yenmenin en kolay yolu nedir?
Cevap: Allah dostlarını, Allah’ın sevgili kullarını sevmek; onların hayatlarını ve kitaplarını okumak; onlar gibi olmaya çalışmaktır.
Sual: Bir kimse ıslanmış olan ağını kurutmak için yere serse, sonra bir av hayvanı bu ağa takılsa, oradan geçmekte olan başka bir kimse ağa takılmış olan hayvanı ağdan kurtararak yakalarsa bu hayvan kimin mülkü olur?
Cevap: Ağı takanın. Zira ağ, hükmen ihraz demektir.
Sual: Çiftleşen iki hayvandan ikisinin malikleri farklı ise doğan yavru kimin mülkü olur?
Cevap: Dişinin sahibinin tabii ki.
Sual: Çok sual sormanın dinimizce yasak edilmesinin sebebi nedir?
Cevap: Bu hüküm, lüzumsuz sualler içindir.
Sual: Hastanede aşçı olarak çalışan bir kimse, hastalardan kalan yemekleri, döküldüğünü kati olarak bilirse, evine getirebilir veya yiyebilir mi?
Cevap: İsraf olmasın diye evet.
Sual: Amerika’da bir şirket, sigorta edilmiş telefon çalındığında yenisini veriyor. Şirkete telefonu çalınmadığı halde, çalındı veya kayboldu diyerek yenisini almak caiz olur mu?
Cevap: Hayır. Dârülislâmda veya dârülharbde kâfire de yalan söylemek ve böylece mal veya menfaat elde etmek caiz değildir.
Sual: Bir kimse bismillahi allahü ekber demeden tüfekle ateş etse, o avladığı yenir mi?
Cevap: Kasten söylememişse Hanefî mezhebinde yenmez. Şâfiî mezhebinde yenir. Unutarak söylemişse, Hanefî mezhebinde de yenir.
Sual: Tütün ekmek ve satmak caiz midir?
Cevap: Evet.
Sual: Ailem, yılbaşı kutlar, tombala oynar, hindi yer. Ben bunlara katılmak istemiyorum. Ne yapmam gerekir?
Cevap: Yılbaşı dinî bir şey değildir; âdettir. Kumar, içki gibi günah işlemeden kutlamanın zararı yoktur. Fitne çıkarmamalıdır.
Sual: Kadınların hastalık olmadan mammografi çektirmeleri ve nisaiye mütehassısına senede bir defa kontrole gitmeleri caiz mi?
Cevap: Rutin kontrol gereklidir; bu sebeple câizdir.
Sual: Güvercin beslemek caiz midir?
Cevap: Caizdir.
Sual: Kafeste muhabbet kuşu beslemek caiz midir?
Cevap: Mekânı kafestir, caizdir. Bülbül gibi kafese alışık olmayanları beslemek câiz değildir.
Sual: Patronunun, işten çıkan işçilerin bir miktar parasını vermediğini iyi bilen bir kimse, ihtiyaten patronun bir mikdar parasını saklasa, işten çıktığı zaman da alamadığı paraya saysa ve söylemese câiz olur mu?
Cevap: Tevehhüme itibar yoktur. Bu ihtimalle başkasının malını habersiz almak caiz olmaz; gasp sayılır. Ayrılırken, o para ona helâl olur; zira alacağı vardır. Ama başta aldığı için, helâlleşmek lâzımdır. Zira parayı bir müddet fâizsiz kredi gibi elde tutmuş ve bundan dolayı bir menfaat elde etmiş yahud karşı tarafın menfaatine engel olmuştur.
Sual: Câminin önünde fâizli bir bankanın ATM’sinin olması câiz midir?
Cevap: Evet. ATM, insanların istifade ettiği bir şeydir. Münhasıran haram vâsıtası değildir.
Sual: Bazıları yemeğe tuzla başlamak sünnettir, bazıları değildir diyor. Bu tip çelişkili hallerde ne yapmalıyız?
Cevap: Yemeğe tuzla başlamanın sünnet olduğu, muteber din kitaplarında, meselâ Şir’atül-İslâm’da yazıyor. Buna dair hadîs-i şerife bazı âlimler zayıf diyor. Onların zayıf demesiyle zayıf olması lâzım gelmez. Bu bir ictihad meselesidir. Üstelik farz ve haramlar dışında, zayıf hadîslerle amel edilir. Bir şey bir kimseye sünnet diye ulaşsa, ama aslı olmasa, o kişi o işi o niyetle yaparsa, sünnet yapmış gibi sevap alır. Bu husus, bir hadîs-i şerifte geçiyor.
Sual: Puro içmek câiz midir?
Cevap: Sigara gibidir.
Sual: Erkeklerin ve kadınların ellerine kına yakması caiz midir?
Cevap: Erkeklere yara gibi şifa için caizdir. Kadınların yabancı erkeklere göstermemek şartıyla kına yakması müstehabdır.
Sual: Ben öldükten sonra bana yılda bir kez kurban kesin deyip parasını miras yoluyla bırakan bir kimse için kesilen kurbandan ailesi yiyebilir mi?
Cevap: Evet.
Sual: Tüfekle av yapmak caiz midir?
Cevap: Evet.
Sual: Gayrımüslime kan vermek ya da kan almak caiz midir?
Cevap: Evet.
Sual: Bir esnaf kendi post cihazından 25.000 lirayı 12 ay takside bölüp; ertesi gün nakit olarak 23.000 lira alsa caiz midir?
Cevap: Hayır, faiz olur.
Sual: Alkol sirkesi haram mıdır?
Cevap: Hayır, makbuldür. Hadîs-i şerifte, sirkenin hayırlısı, şaraptan yapılandır, buyurulmaktadır.
Sual: Katılım bankasından araba alıp, ödemesini geçirerek fark ödense, bu fark faiz midir?
Cevap: Evet.
Sual: Bir arkadaşımızın kocası evinde toplanmamızı istemiyor. Bu eve gitmemiz, arkadaşımızın ikramını yememiz câiz olur mu? Şimdiye kadarkilerin hükmü nedir?
Cevap: Kocası izin vermiyorsa, gitmemelidir. Bir kimsenin malını, ondan izinsiz yeyip içmek, kullanmak câiz değildir. Bir hak varsa, bu gidene değil, kadına geçmiştir. Zira misafir, izin olduğuna hüsnü zan eder. Olmadığını öğrenince uzak durur.
Sual: Devlet memuruyum. 4,5 aylık bebeğim var. Biraz daha kendim bakmak için mazeretim olmadan 45 gün heyet raporu almayı düşünüyorum. Haram veya kul hakkı olur mu?
Cevap: Dârülharbde haram olmaz ise de, kanunlara uymak, kendini zarara sokmamak lâzımdır. Eğer yaptığı iş, bir başkasına yüklenecekse veya insanların işi geri kalacaksa, o zaman kul hakkı da olur.
Sual: Kadın ve erkeğin asansöre binmesi halvet olur mu?
Cevap: Dükkân, nakil vasıtası gibi yerlerde halvet olmaz. Asansörde de her an içeri birisi girebileceği için haram olan halvet teşekkül etmez.
Sual: Sağlıklı olmak ve vücudunu şekle sokmak maksadıyla vücud geliştirme hareketleri yapması caiz midir?
Cevap: Evet.
Sual: Suni peruk takmak caiz midir?
Cevap: Evet. Zaten insan saçını, saçına eklemek, hadîs-i şerif ile yasak edilmiştir. Bu sebeple kadın veya erkek cemal için ancak suni peruk veya hayvan kılından yapılmış peruk takabilir.
Sual: Cep telefonlarında ve bilgisayarlarda iyi bir iletken olduğu için altın kullanılması, erkeklerin bunları kullanmasına engel teşkil eder mi?
Cevap: Ziynet olmadığı için câizdir. Altın diş ve buruna müsaade edilmiştir. Kaldı ki ziynet olsa bile ele temas etmediği için câizdir.
Sual: Avucumuzdaki izlerin manası var mıdır?
Cevap: Avuçtaki izlerden dinî bakımdan bir mana çıkarılamaz. İslâmiyet, herhangi bir işarete bakarak, gelecekten haber vermeyi tasvip etmez. Ancak ihtimal üzerine konuşulabilir.
Sual: İnsanlar birine kızdığı zaman, “Bunu bir güzel döveceksin” veya “Bunu asacaksın” gibi sözler söylemek caiz midir?
Cevap: Bu kimsenin suçu, dinen bu cezayı gerektiriyorsa, mahzuru yoktur. Değilse, mahzurludur. Hatta, haksız yere cezalandırılan veya zulüm yahud eziyet gören bir kimse için, “ne iyi oldu”, “eline sağlık” diyenin, zulmü beğendiği için, imanının gitmesinden korkulur.
Sual: Tarihî şahsiyetler hakkında ileri geri konuşmak dinen câiz midir?
Cevap: Gıybet ve iftiranın günah olması, ölmüş kimse için de bahis mevzuudur. “Ölülerinizi hayırla anınız!” mealinde hadis-i şerif vardır. Alenî yaptığı ve tevatürle bildirilen günahları zikretmek gıybete girmez. Bunun dışında, iyi bilinmeyen hususlarda şahsî değerlendirmeler yapmak tehlikelidir; zira ölü kendini müdafaa etme imkânı bulamaz ve helâlleşmek de mümkün olmaz.
Sual: Çalıştığım yerde imza atmak için yerine birini vekil etmek caiz midir?
Cevap: Devam imzası ise kendisi gitmediği halde başkasına imza attırırsa, sahtekârlık olur, caiz değildir. “Yalan söyleyen bizden değildir” hadis-i şeriftir. Hele, maddî menfaat için yalan söylemek, başkasını aldatmak daha da kötüdür. Resmî vesikalara imza izni ise, vekil etmeye salahiyeti varsa, vekil olmuş olur.
Sual: Midye ve kokoreç yemek caiz midir?
Cevap: Midye deniz haşaratından olduğu için yenilmez; kokoreç câizdir.
Sual: Besmeleyi okunamayacak şekilde veya hayvan şeklinde yapmak yahud İslâm harflerini ters (soldan sağa) yazmak caiz midir?
Cevap: Hiç biri uygun değildir. Bazı eski hattatlar yazmış ise de, hattatların yapması dinî ölçü olmaz.
Sual: Dindar olarak görünen, ama yolsuzluk yapan veya dine aykırı icraatları da bulunan bir politikacıya rey vermek, dinen mahzurlu olur mu?
Cevap: Rey vermek mühim ve mesuliyetli bir iştir. Ancak bir kimsenin suçu, şer’en sabit olmadıkça o kişi masumdur. Dedikoduya itibar edilmez. Yolsuzluk başkadır; rey vermek başkadır. Rey vermek, bir partinin/politikacının her şeyini desteklemek demek değildir. Gayr-ı islâmî siyasî rejimlerde “Ehven-i şerreyn ihtiyar olunur” kaidesine göre hareket edilir.
Sual: Memleketi dışında okuyan bir talebeye, memleketindeki muhtar namzedi “Bana oy vermen şartıyla yol paranı ben vereyim, gel oy kullan!” diye çağırsa, talebe de kabul etse, caiz midir?
Cevap: Câizdir. Söylediği yere rey vermezse, ahlâken mahzurlu bir iş olmakla beraber, aldığı yol parası haram olmaz.
Sual: Evimizin çatısında çok sık olmasa da mangal yapıyoruz. İster istemez koku yayılıyor. Herkese verme imkânımız da yoktur. Kul hakkına girer mi?
Cevap: Girer.
Sual: Bir erkek talebenin, kızların da devam ettiği bir mektebe ve üniversiteye devam etmesi caiz midir?
Cevap: Geçimini temin edecek bir meslek kazanmak, ailesine, milletine, dinine hizmet etmek isteyen bir kimse için mahzuru yoktur.
Sual: Babam, bankadan faizli kredi çekerek araba satın alsa, bu araba binmem caiz olur mu?
Cevap: Fâsid satışla alınan mal, alıcının mülkü olur. Başkalarının binmesi caizdir.
Sual: Erkek çocuğa, sünnetinde kına yakılması caiz midir?
Cevap: Erkeklerin, zaruretsiz, ziynet sebebiyle kına yakması mekruhtur. Çocuğa caizdir. Mesela başı ağrıyan bir erkeğin saçına veya yarası olanın buraya kına koyması mekruh değildir.
Sual: Resul-i ekremin kullandığı kokular nelerdir?
Cevap: Menekşeyi sever; “Menekşenin diğer kokulara üstünlüğü, benim insanlara üstünlüğüm gibidir” buyurmuştur. Gül, misk gibi kokuları da kullanmıştır.
Sual: “Kırk gün boyunca devamlı et yiyenin kalbi kararır” sözündeki kararmadan ne anlamak gerekir?
Cevap: Kalbin feyz almaya kapanması veya zayıflaması demektir. Hayvanî gıdalarla devamlı beslenmek tasvib edilmemiştir. Hiç hayvanî gıda almayanda da, uyuşukluk olur.
Sual: “Âlimim diyen câhildir” sözüne göre, bazı büyüklerin kendileri hakkında övücü sözler söylemesinin hikmeti nedir?
Cevap: Âlimler, kendilerinden istifade edilmesi için böyle söylerler. Hazret-i Ali, “Geliniz! Kur’an-ı kerimi benden öğreniniz! Hangi âyet-i kerime ne zaman, nerede ve ne sebeple nâzil oldu, hepsini bilirim” buyurmaktadır.
Sual: Dünyayı sevmemenin, âhireti sevmenin formülü nedir?
Cevap: Allah dostlarını sevmek.
Sual: Dârülharbde bankadan kredi çekmek caiz midir?
Cevap: Hayır.
Sual: Otostop çekmek caiz midir?
Cevap: Evet. Rızayla arabasına almaktadır.
Sual: Sineksavar aletlerle sivrisinekleri öldürmek caiz midir?
Cevap: Zarar veren hayvanları öldürmek caizdir.
Sual: Dilencilik haram mıdır?
Cevap: Bir günlük nafakası olanın dilenmesi ve öyle kimseye de sadaka verilmesi caiz değildir.
Sual: Dışarıda kısa kollu gömlekle gezmek mekruh mudur?
Cevap: Hayır. Ama sünnete muhaliftir. Resulullah’ın gömleğinin kolları bileklerine kadardı.
Sual: Bir kimse, dünyevî bir ilimde muallim olup, ders anlatırken de sevap alır mı?
Cevap: İyi niyetle mübahlar taata dönüşür.
Sual: Erkeklerin altın dışında, başka bir madenden yapılmış kolye, bileklik gibi takıları takması caiz midir?
Cevap: Kadınlara teşebbüh (benzemek) olur. (İbni Abidin)
Sual: Osmanlılardaki ‘besleme’ müessesesi ne manaya gelmektedir?
Cevap: Fakir kimsesiz çocuklar alınıp büyütülür, sonra evlendirilir veya işe konur. Buna besleme denir. Ancak evlatlık olarak birini üzerine kaydedip çocuğu ilan etmek İslâm hukukunda caiz değildir.
Sual: Bir tarlanın mahsulü toplandıktan sonra, o tarlada unutulan veya dikkatten kaçan mahsulün bir başkası tarafından toplanması helâl midir?
Cevap: Örfe tâbidir. Terkedilmiş mala, ihraz (mülk maksadıyla almak sureti) ile mâlik olunabilir.
Sual: Sihir öğrenmek ve yapmak küfr müdür?
Cevap: Tesirine kati inanmadıkça küfr değildir. Ancak sihr yoluyla, fevkalâde şeyler elde etmek, meselâ kendisini istemeyen kadını, kendisine âşık etmek; malını satmak istemeyen kimseyi, malı satar hâle getirmek, câiz olmaz. Sihr ile meşgul olanlar, küfre düşme tehlikesi ile her zaman baş başadır.
Sual: Ulema dârülharbe mushaf götürmeyi uygun bulmamışlar. Almanya’da yaşayan ve bu mezheblere mensup müslümanlar nasıl hareket eder?
Cevap: Şir’atü’l-İslâm’da bu hükmün illeti bildiriliyor: Çok kere istihfaf ve hakarete maruz kalır” diyor. Şu halde, eğer böyle bir hafife alma ve hakaret yoksa, götürmek caiz olur. Bugün müslümanların ekseriyette yaşadığı yerlerin hemen hepsi dârülharbdir.
Sual: Casusluk yapmak, caiz midir?
Cevap: İslâm devleti, düşmandan haber almak üzere gereken her tedbiri alır. Harb, hiledir, hadis-i şeriftir. Hazret-i Abbas müslüman olduğu halde hicret etmemiş; Mekke’den Medine’ye istihbarî bilgi aktarmıştır. Bir müslüman casus, kendini belli etmemek için, farz ve haramları terkedemez. Ancak, icab ettiği zaman yalan vs söyleyebilir; zayıf kavillerden istifade edebilir. hayatî tehlikesi varsa, zaruretler, memnuları, mübah kılar.
Sual: Lale, Eski Mısır’da Baal tanrısını sembolize eder. Pagan geleneği olarak İslâmiyete sokulmuş ve câmiler bunlarla doldurulmuştur. Allah bir sembolle temsil edilseydi veya İslâm’da yeri olsaydı, bu, Peygamber zamanında bildirilirdi.
Cevap: Âdette, kâfirlere benzemek câizdir. Lalenin böyle görülmesi, Müslümanlara ait bir keyfiyettir. Dinî bir husus değildir. Ama dine aykırı da denemez. Müslümanların güzel gördüğünü, Allah da güzel görür. Çok da lâzım değildir. Gelenek, başı bilinmeyen bir şeydir. Baal tanrısını temsil edişi de, bugün isbatı kati olmayan bir keyfiyettir. Eşyada, kudret-i ilahînin tecellilerini görmekten öte bir şey denemez.
Sual: Bize hadisleri ve sünnetleri en güzel ve doğru şekilde nakleden ve öğrenmemizi sağlayan tahrif edilmemiş hangi eseri önerirsiniz?
Cevap: Avamın tefsir ve hadis okuması, hele bunlarla amel etmesi uygun değildir. Fıkıh (ilmihal) kitapları okumanız tavsiye olunur. Burada zaten herkese lâzım olan hadis-i şerifler zikredilmektedir. Bunları okuduktan sonra, Riyâzü’s-Sâlihîn, Râmuzü’l-Ehâdis, Câmiüssagir gibi bir kitab bereketlenmek için okunabilir.
Sual: Muhyiddin Abdal adlı şahsın yazdığı bir şiir vardır. Bunu ilahi okumak caiz midir?
Cevap: Yazan kim olursa olsun, dinî prensiplere aykırı olmayan faydalı şiir ve ilahînin okunmasında ve dinlenmesinde mahzur yoktur.
Sual: Akapella ismi verilen, müziklerin, şarkıların, müziksiz ağız veya vücutla ahenkli bir şekilde yapılan ve aynı zamanda birden fazla ton içeren ses kayıtları müzik hükmünde midir?
Cevap: El çırpmak, parmaklarla vokal tutmak, çıplak sesle şarkı söylemek gibidir. Başka bakımlardan mübah ise mübah olur, değilse çalgı aleti hükmüne girer.
Sual: Bir kimse, nâdiren de olsa dükkânına gelip çalışan torununu sigortalı yapsa, bunun sonra alacağı emekli maaşı helâl olur mu?
Cevap: Kanunî çerçevede kalınca olur.
Sual: Kayınpederimin uşrunu vermediğini bildiğim zeytinyağından, ticaretini yapmak için peyderpey satın alsam, satın aldığım miktarın uşrunu her defasında vermem gerekir mi?
Cevap: Uşru, mahsulü kaldıran verir. Zira bir bakıma ibâdettir. Böyle biriyle alışveriş yapmak câizdir. Onda bir ayırıp sadaka vermek şart değilse de, iyi olur.
Sual: Üzerinde İsviçre bayrağı (haç işareti) logosu bulunan çantayı kullanmak caiz midir?
Cevap: Muhakkar olduğu, hürmet makamında olmadığı için câizdir. Marka veya plakasında haç bulunan otomobiller de böyledir.
Sual: Erkek; evlenmek niyetinde olduğu kadının saçını, evlenmeden önce görebilir mi?
Cevap: Annesi veya kızkardeşi görüp bildirebilir.
Sual: Mum söndü iddiası nasıl ortaya çıkmıştır? Meşhur bir ansiklopedide Bektaşî âyini olduğu söyleniyor.
Cevap: Çerağ gülbankı da denilen bu hâdisenin, cinsî serbestliği ile tanınan Kabala Yahudiliğinden (Sabatayistlerden) Bektaşî-Kızılbaş topluluklarına geçtiği veya Antik Çağ cinsî misafirperverliğinden kalma bir âdet olduğu yahud böyle bir âdetin hiç bulunmadığı söylenmiştir.
Sual: Öğretmenim. Kanunen yapmamız gereken bazı işler, dinî inancımızla bağdaşmıyor. Nasıl hareket etmek gerekir?
Cevap: Memurlar için bazı kanunî mecburiyetler; zaruret hükmündedir. Öğretmenlik, çocuklara ve gençlere faydalı bilgiler vermek, onları terbiye etmek için çok lüzumlu bir iştir. Bu kadarına katlanmak lâzımdır.
Sual: Sultan II. Mehmed’in, saraya freskler yaptırdığı ve II. Bayezid’in bunları dine aykırı bularak attırdığı doğru mudur?
Cevap: Canlı resmi yapmak ve yaptırmak dinen yasaklandığına göre, böyle birşey mümkün olmasa gerektir. Belki manzara resimleri yaptırılmış olabilir. Zamanımızda Sultan Fatih’i, hakikî hüviyetinden farklı bir şahsiyet olarak lanse etme gayreti vardır. Ayasofya’daki fresklerin bile kazındığını Osmanlı kronikleri bildiriyor. Sultan Bayezid’in kazıttığı, Bizans’tan kalma freskler olsa gerek.
Sual: Kuruyemiş ve oyuncakçı dükkânımızda, yılbaşı münasebetiyle satış yaparak başkalarının günaha girmesine sebep olmak mahzurlu mudur?
Cevap: Yılbaşında kuruyemiş, oyuncak veya yılbaşına mahsus hediyelikleri alıp satmanın mahzuru yoktur. Bunlar âdete bağlı şeylerdir. Gayrımüslimlere küfr alâmeti satmak bile câizdir.
Sual: Günümüz şartlarında devletten kıdem tazminatı almak câiz olur mu?
Cevap: Devlet, kendi çıkardığı kanunla kıdem tazminatını tanzim ettiği için, buna rızası olduğu anlaşılır. Hakiki şahıs da olmadığı için, dinen caiz olmayan muamelelerin, devlet ile yapılması; mesela devletten alacaklara faiz tahsil etmek, nemâ almak vs caizdir.
Sual: Bazı mecmua ve kitaplarda bazı sanatçılara ait müstehcen minyatürler gördüm. Osmanlı Devleti’nde bunlara nasıl müsaade ediliyordu?
Cevap: İslâm devleti, herkesin hususi hayatında ne yaptığına karışamaz. Bu kitaplara bâhnâme denir. İnsanların, cinsî hayatı doğru olarak öğrenmesi, tabiî bir ihtiyaçtır.
Sual: Beş vakit namazını kılan, orucunu tutan, zekât veren, Ehl-i sünnet büyüklerini seven bir beyim var. Evlenirken bu hususiyetlerinden dolayı kabul ettim. Ancak daha sonra öğrendim ki bir takım kötü alışkanlıkları ve kötü arkadaşları var. Konsere gitmek, kısa şortla denize girmek, içki-kadın bulunan masada yemek yemek ve benzeri şeyler. Bunları yapmasının günah olduğunu söylüyorum. Kendisi de biliyor. Ama yine de sürekli olmasa da yapıyor. Çok mutsuzum. Bana dinî hususta engel olmuyor. Böyle birine itaat ve hürmet etmem lâzım mıdır? Ayrılmalı mıyım?
Cevap: Bunlar büyük günahlar değildir. Günahsız kimse de yoktur. Küçük günahlar, sâlih amellerle veya tevbe ile silinir. Sabretmek, dua etmek lâzımdır. Saydığınız hususiyetler bu zamanda az meziyet değildir. İnsan kendisine bakmalı, hareketlerinde falso varsa düzeltmelidir. Şu halde ailesi ve sevdiklerindeki sevmediği işler de düzelir. Koca, günahkâr olsa, büyük günahlar işlese, zina etse, kumar oynasa, şarap içse, yine zevcesinin meşru dairede itaat etmesi ve hürmetkâr davranması lâzımdır. Kadın, kocasının amellerinden mes’ul değildir. Ayrılmak çare değildir. Daha iyisini bulmak da kolay değildir.
Sual: Osmanlılar zamanında sokak hayvanlarının bakımı nasıl sağlanıyordu?
Cevap: Evlerin önüne herkes yiyecek ve su koyardı. Ayrıca sahipsiz ehlî veya vahşî hayvanların doyurulması için vakıflar kurulmuştur.
Sual: Yasin cüzlerine kumaş kaplama işi yapıyorum. Türkçe okunuşlu cüzleri kaplamam uygun olur mu?
Cevap: Kur’an-ı kerimin okunuşunu latin harfleriyle yazan kitapları okumak, ibâdet maksadıyla câiz değildir. Ancak bunlar doğru okumaya yardımcı olmak gibi başka maksatla da kullanılabilir. Bu bakımdan mahzuru yoktur.
Sual: Kımız, Türklerde bahsedildiği kadar tutuluyor muydu?
Cevap: Kımız, mayalanmış ve alkol teşekkül etmiş kısrak sütüdür. İçilmesi caiz değildir. Türkler müslüman olduktan sonra, kımız içmeyi terkettiler. Göçebe topluluklarda dinî hayat zayıf olduğu için, kımız âdeti devam etti. Mamafih İmam Ebu Hanife’ye göre sarhoş etmeyecek mikdarı, ilaç ve hazım gibi sebeplerle içilirse caizdir. Ama Hanefide fetva böyle değildir. Üç mezhebde hiç caiz değildir.
Sual: Bugün sanat diye adlandırılan müzik, dans gibi bazı şeylerin, İslâmiyette yasak olması sebebiyle, bazı tenkitler işitiyoruz. Bunlara karşı ne söylenebilir?
Cevap: Sanatın ne olduğunu kişi kendi tarif ederse, yanlış neticelere varır. Müzik, resim, dans haramdır diye de kesip atılamaz. Bunların helâli vardır, haramı vardır. Her şey de böyledir. İslâm âleminde müzik ve resimde nice sanatkarlar yetişmiş. Bunlar dinî prensiplere uygun çerçevede çalışmışlardır. Sadece bu değil; edebiyat, mimarî, kaligrafi (hüsnü hat), ebru, tezhib, sedefkârlık, hakkâklık, gümüş işlemeciliği, kumaş süslemeciliği vs sanat değil midir? Bu sahalarda çok sayıda sanatkârın eserleri, Avrupalıları hayran bırakmaktadır.
Sual: Bir akid sebebiyle karşı taraf bize zarar verse, mahkeme de tazminata değil, ama faize hükmetse, bunu almak caiz olur mu?
Cevap: Bir akidde uğranılan zararı herhangi bir şekilde almak caizdir. Mahkemenin hükmettiği faiz, paranın değer kaybını, mahkemenin hakiki masraflarını karşılamaya bile zor yeter.
Sual: Eyüb’de teleferiğe binince kabristanın üzerinden teleferikle geçmiş olunuyor. Bu şekilde kabirlere basmadan üzerinden geçmek caiz mi?
Cevap: Kabirlere özürsüz basmak mekruhtur. Burada basılmış olunmuyor.
Sual: Bir hanım aksırıp elhamdülillah dese yerhamukillah demek farz olur mu?
Cevap: Mahrem ise denir; namahrem ise denmez.
Sual: Cima için uygun olmadığı bildirilen vakitlerde şehvet çok galebe çalar ise cima yapmak caiz olur mu?
Cevap: Şartlar müsait olduğu her zaman cima caizdir. Bu gibi sebeplerle tehir etmemelidir. Bunlar tavsiye mahiyetindedir. Zaman bozuktur.
Sual: Gıybet edildiği anda, hakkında gıybet edilen kişinin kul hakkı geçer mi?
Cevap: Duyup üzülünce hak geçer; helalleşmek gerekir Duymamışsa, tövbe kâfi gelir.
Sual: Birçok evliya ve ehl-i tasavvufun nefis terbiyesi için uzlete çekilmesi ve çile çekmesi Peygamberimizin ‘İslâmda ruhbanlık yoktur’ hadisi ile bağdaştırılabilir mi?
Cevap: Ruhbanlık, hiç evlenmeyip, kendini dünyevî zevklerden uzak tutmak demektir. Uzlet ise sünnettir.
Sual: Klozet kullanmanın mahzuru var mıdır ?
Cevap: Edebe, sünnete muvafik olan yere çömelerek def-i hacet etmektir. Bir zarureti olanın klozet kullanmasında mahzur yoktur. Zaruretsiz kullanmak da caizdir, ama edebe muvafık değildir.
Sual: Meslek hayatımıza başlarken, bizi mecburi olarak Oyak mesken fonuna aza yaptılar. Ben faizle işletildiğini duydum. Bizim mesuliyetimiz nedir?
Cevap: Mecburi olduğu için zaten mesuliyet icab etmez. İmam Ebu Hanife ve İmam Muhammed’e göre dârülharbde bu gibi muameleler müslümanın menfaatine ise her halde caizdir.
Sual: 1,5 yıl önce düğün masrafları için faizli kredi çektim. Bu para ile ev eşyası, takı ve düğün masraflarını karşıladım. Bu eşya ve takılar bize helal midir? Bunları satıp borcumu ödemeli miyim?
Cevap: Tevbe gerekir. Eşya ve takılar haram olmaz. Menfaatinize olacak şekilde hareket ediniz.
Sual: Adam öldürmek büyük günah olduğuna göre, cellatların mesuliyeti nedir?
Cevap: Hakkın icrası veya vazifesinin ifası suç ve günah teşkil etmez. Cellad işini yapmaktadır. Hatta şer’î hükümlerin yerine getirilmesine yardım ettiğinden dolayı sevab bile alır.
Sual: Sanal olarak (gerçek bir mal ortaya koymadan) kumarhane oyunu oynamak caiz midir?
Cevap: Kumar değil, oyun ise de, müslümana yakışmaz.
Sual: Bir arkadaş benden borç aldı; 3 gün sonra veririm dedi; 40 gün sonra verdi. ‘bunun için kızgınım biraz’ dedim. Arkadaşlardan biri de ‘gıybetini yaptın’ dedi. ‘Fasığın fıskını açıklamak gıybet değildir’ dedim. Bu sözün hükmü nedir?
Cevap: Duyunca üzüleceği şeyi, kötüleme niyetiyle söylemiş ise gıybettir. Başkasını ikaz, fetva sormak için söylemek gıybet olmaz.
Sual: Sünnet düğününde mehter marşı getirip, sünnet çocuğunu at ile gezdirmek caiz midir?
Cevap: Böyle velimelerde bando misilli musiki çalmak caizdir. Diğeri de âdettir.
Sual: Çocukların kuklaları, oyuncak köpekleri, kedileri olsa, bunların evin içinde bulunması caiz midir?
Cevap: İmam Ebu Yusuf’a göre çocukların canlı suretinde oyuncaklarla oynaması câiz olup, bu kavle göre rahmet meleklerine mâni değil ise de, kullanılmadığı zaman üzerini örtmek iyi olur. Bunları biblo olarak kullanmak câiz olmaz.
Sual: Çocukların elbise ve yatak takımlarında canlı resmi bulunmasının hükmü nedir?
Cevap: Yetişkinlerin yapmasının câiz olmadığı veya mekruh olduğu şeyleri, çocuklara yaptırmak da aynı hükümdedir.
Sual: Kimya-i Saadet’te ‘tesettüre riayet etmeyen kadın haram işler, buna razı olan erkek yakınları günaha ortak olur’ yazıyor. Bunu nasıl anlamalıdır? Bu durumda olan erkek, mesela kız kardeşi için ne yapabilir?
Cevap: Nasihat eder, emr-i maruf ve nehy-i münker yapar. Dinlemezse küserek, psikolojik baskı yaparak dinletmeye çalışır. Yine dinlemezse üstelemez, o yaptığı kötü işe kalben buğz eder.
Sual: Amerika’da yemek ya da kozmetik mamullerde kullanılan bazı kimyevîlerin domuz ya da alkol temelli olduğu biliniyor.
Cevap: Üstünde yazmak bilmek demektir. Yazmıyorsa araştırmaya gerek yoktur.
Sual: Kurban bayramı dışında et ihtiyacı için hayvan keserken hayvanda yaş sınırı aranır mı?
Cevap: Hayır. Ancak kurbanda davarın 1, sığırın iki yaşında olması şarttır. 6 ayı geçmiş, ama 1 yaşında gözüken davar da kurban olur.
Sual: Doktor, bir kanser hastasına anne sütü içmesini söylese caiz olur mu?
Cevap: Tabib-i müslim-i hâzık ise veya tecrübeyle sâbit ise evet (İbni Abidin)
Sual: Bir kimse zina etse, sonra pişman olup tevbe etse, o kadınla helalleşmesi gerekir mi?
Cevap: Rıza ile olduğu için hak geçmemiştir. Samimi tevbe kâfi gelir.
Sual: Kabuğu kirli yumurta, bu kirleri temizlenmeden tavaya kırılabilir veya kaynatılabilir mi?
Cevap: Evet. Yenen kısmı içidir. Kabuğun üstü necis bile olsa, içine nüfuz etmez.
Sual: Ciğer gibi kanlı uzuvları doğradıktan sonra direk tavaya atmak doğru mudur?
Cevap: Etin üstündeki kan temizdir, yenir.
Sual: Küçük kızımızı sosyalleşmesi için verdiğimiz yuvada müzik öğretmelerinin mahzuru var mıdır?
Cevap: Çalgısız çocuk şarkılarının mahzuru olmaz. Ama küçük çocuklar için en ideal yer aile ve annesinin yanıdır.
Sual: Bir kadın muayene olacaksa, evvela kadın doktor araması gerek olduğu halde, yaşadığı şehirdeki hastanede kadın doktor olmasa, ama farklı şehirde olsa, bu kadının masraf edip o şehre gitmesi gerekir mi?
Cevap: Gerekmez. Şimdiki kadın doktorların, erkek doktora muayeneden farkı yoktur. Tabib-i müslüm-i hâzık aramalıdır. Kadının muayesinde, varsa, kadın olanını tercih edilir.
Sual: Erkeklerin gömlek kollarına düğme niyetine takılan manşetler mahzurlumudur?
Cevap: Mahzuru yoktur. Zira bir iş görmektedir. Gümüş bile caizdir. Fıkıh kitaplarında, erkeklerin elbise şerit, düğmelerinin gümüşten olmasına cevaz bulunduğu gibi, saat kayışı, kemer zinciri gibi süs değil de, işe yarayan aksesuarlar da gümüş olabilir.
Sual: Belediye, otobüslerinde başkasının kartının kullanılmasını yasakladığına göre, bu kartı başkasına kullandırmak caiz olur mu?
Cevap: Kanunlara uymayarak kendisini tehlikeye atmak ve fitne çıkartmak câiz değildir.
Sual: İcra dairelerine alacağımız için takip başlattığımızda eğer borçlu takibe itiraz ederse ve mahkeme bu itirazın haksızlığına karar verirse, borçlunun borcu % 20 artıyor. Buna icra-inkâr tazminatı deniyor. Dinen bu tazminatı dava dilekçesinde talep etmek ve mahkeme hükmederse almak caiz midir?
Cevap: Bu, yalan söylemenin ve bu yolla alacaklıyı zarara uğratmanın cezasıdır. Câizdir.
Sual: Doktorun muayene sebebiyle dübüre parmak sokması orucu bozar mı? Gusül gerektirir mi?
Cevap: Parmağı ıslaksa veya ilaç sürülmüşse, oruç bozulur. Gusl gerekmez.
Sual: Kadınların kaşını aldırması neden caiz değildir?
Cevap: Hikmeti, aldatmak ve sureti tebdile yeltenmektir. Kadın alınca, aldatmak oluyor. Bir de bu işi ekseriya kadınlar yapmaktadır.
Sual: Bir erkeğin bir erkeği yanağından öpmesinin hükmü nedir?
Cevap: Ulemânın bazısı şehvetsiz câiz; bazısı ise sedd-i zerâi mucibince, mekruh demiştir.
Sual: Bir gazete yazarı “Para Vakıfları” ile alakalı yazısında Ebussuud Efendi’nin fâize cevaz verdiğini söyledi. Aslı var mıdır?
Cevap: Prof. Dr Ekrem Buğra Ekinci’nin Osmanlı Hukuku kitabında, bunun Kur’an-ı kerimde men edilen ribâ olmadığını, muamele satışı semeni olduğu beyan ediliyor. Fâiz, Osmanlılar zamanında hem şirket kâr payı, hem muamele satışı semeni, hem de haram olan ribâ için kullanılmaktadır. Fıkıh malumatı bilmeden Osmanlı tarihini anlamak mümkün olmuyor.
Sual: Bir spor klübünün veya alkollü içki satan firmanın hisse senedlerini satın almak câiz midir?
Cevap: Helâl ve haram beraber yapıldığı için, câiz; fakat mekruhtur.
Sual: Düğünlerde saz ve bağlama gibi aletlerin çalınması caiz midir?
Cevap: Düğünlerde def ve davul; ayrıca Şâfiî de zurna çalınmasına cevaz verilmiştir.
Sual: Annem ve babam dindar olmakla beraber, ibadetlere dair bazı hususlarda bilgisizliklerinden dolayı bazı hatalar işliyorlar. Ne yapmam gerekir?
Cevap: Anne ve babaya hatalı hareketleri zahir olduğunda kibarca bir defa söylenir. Ama yaşlı insanlara, hele anne ve babaya doğruları kabul ettirmek zordur. Kendini sevdirip itimat hâsıl edip söylenebilir. Fazla aldırmamalıdır. Çocuk ebeveyninden mesul değildir.
Sual: Sehpaların üzerine sipariş usulü bazı resimler yapıştırılıyor ve boyanıyor. Bunların hayvan resimli veya yazılı olması caiz midir?
Cevap: Hakir olduğu, hürmet mevkiinde kullanılmadığı, mesela duvara asılmadığı için caizdir.
Sual: Üvey annemin önceki kocasından olan kızı bana mahrem midir?
Cevap: Yabancıdır, namahremdir.
Sual: Bir kimse tedavi maksatlı uzaktan akrabası olan doğum yapmış bir kadının sütünü içebilir mi?
Cevap: İbni Âbidin tedavi maksadıyle caiz oluğunu söylüyor. Kan nakli de bunun gibidir.
Sual: Girişi ücretli resmî bir müzenin bahçesindeki meyvesi yere dökülüp ziyan olan keçiboynuzu ağacından yemek caiz midir?
Cevap: Sahipsiz ve ziyan olacağı için yemek caizdir.
Sual: Çiftliklerdeki tavuklara ve balıklara domuz artığı yemler verildiği söyleniyor. Ne yapmalıdır?
Cevap: Hayvanlar hep necis şeyler yer. Söylentiye bakılmaz.
Sual: Sezaryen ile doğum yapan kadının, sonraki doğumu tehlikeli olsa, tüplerini bağlatması caiz olur mu?
Cevap: İnsanları, hatta bir zaruret olmadan hayvanları kısırlaştırmak caiz değildir. Hele çeşit çeşit doğum kontrol metodları varken, böyle bir ameliyat asla caiz olmaz.
Sual: Arap Sabunu tabirini kullanmak câiz midir?
Cevap: Caizdir. Zira Arapları tahkir mevzubahis değildir.
Sual: Annenin yemek yemeyen çocuğunu öcü geliyor, doktor geliyor diye kandırması caiz midir?
Cevap: Çocuğa bir maslahat için yalan söylemek caiz ise de, yapmamalı, her hareketinde numune olmalıdır. Hazret-i Peygamber, gel ceviz vereceğim diye çocuğunu çağıran bir kadına, gelse verecek miydin diye sormuş; hayır, kandırmak için söyledim deyince tasvip etmemişti.
Sual: Zinada kul hakkı var mıdır?
Cevap: Zina, hakkullah olan, yani Allahın hakkı bulunan günahlardandır. Tevbe ve dârülislâmda had cezası ile biiznillah silinir. Ama tecavüz böyle değildir.
Sual: Çinlilerin pirinç tarlasında güneşten korunmak için başlarına giydiği koni şeklindeki başlık şapka gibi midir?
Cevap: Evet.
Sual: Bir sahilden çocuklar evde oynasın diye ya da faydalı diye kum alıp eve getirmekte beis var mıdır?
Cevap: Bu kadarın ammeye zararı yoktur.
Sual: Yollarda bazı meyve ağaçları bulunuyor. Meyveleri kimse tarafından toplanmıyor. Kimsenin mülkünde de değildir. Heba olmasın diye bu meyveleri toplamakta beis var mıdır?
Cevap: Yoktur. Sahipsiz mal ihraz ile mülk edinilebilir.
Sual: Canlı resmi çizmek caiz değil diye biliyoruz. Fakat dini mecmualarda böyle resimlerle karşılaşıyoruz. Ne dersiniz?
Cevap: Canlı resminin mahiyeti hakkındaki fetvalar muhteliftir. Hem hakir olduğu, hem de bir maslahat bulunduğu için böyle yapılıyor olsa gerektir.
Sual: Kadınların haşema denilen alt kısmı tayt olan üst kısmında dizine kadar gelen yelek tarzı bir kıyafet ile denize veya havuza girmesi caiz midir?
Cevap: Bol, dizleri örtüyor ve sade ise caizdir.
Sual: Çek karşılığı satış yapılsa, çekin vadesinin dolmasına az bir müddet kala vadenin uzatılması karşılığı meblağın arttırılmasına gidilse caiz midir?
Cevap: Caiz değildir. Altın olarak karşılığının fazlası fâiz olur.
Sual: Anneler günü kutlamak caiz midir?
Cevap: Âdette bidattir. Dinî değil de, âdet olan faydalı veya zararsız işlerde gayrımüslimlere benzemek câizdir.
Sual: Birisi bizden bir şey istese, vermemek fitne olacaksa, bizde yok desek caiz olur mu?
Cevap: Ta’riz yaparak, mesela elimde yok denir; şu anda elinin içinde olmadığı kasdedilir.
Sual: Kadının kına süsü yaptırması dövme sayılır mı?
Cevap: Hayır. Dövme başkadır; kına süsü başkadır. Erkeğe ikisi de caiz değildir. Kadına yabancı erkeklere göstermemek şartıyla kına yakmak câiz, hatta müstehabdır.
Sual: Fıkıh kitaplarında, cemaati kaçırmak için özür olan hallere, sevdiği yemeği kaçırmak korkusu da eklenmiş. Bunun izahı nedir?
Cevap: Namazı kılarsa, sofra kaldırılacak; sevdiği yemeği yiyemeyecek ve aklı orada kalacaktır. Böylece namaz mekruh olacaktır.
Sual: Tavuk ve diğer hayvanlara verilen hormon, hayvan hakkına girmeye sebep midir?
Cevap: Hayır. Ama fıtratı değiştirmek ve dünyanın dengesini bozmak caiz değildir.
Sual: Fıkıh kitaplarında, sıcak yemek zararlıdır diyor. Bundan maksat nedir?
Cevap: Ağzını yakacak kadar sıcak yemek uygun değildir. Yemeğe üflemek de böyledir.
Sual: Maden kazası gibi umumi bir âfet olduğu zaman, doğum günü kutlamak caiz midir?
Cevap: Câizdir, ama dedikodu ve reaksiyona sebep olmamalıdır. Eğlenecek zaman çok bulunur.
Sual: Namazda iken vücuttan birşeyin sarkması caiz midir?
Cevap: Namazda sırta alınan şal, ceket, kaşkol gibi elbisenin sarkması mekruhtur. Kravat, kapişon ipine de dikkat etmelidir.
Sual: Ev temizliği için çağırılan temizlikçi, camları silerken kollarını açsa, ev sahibi günah işlemesine sebep olmuş sayılır mı?
Cevap: Hayır. Herkes kendisinden mesuldür. İşçi kadınların çalışırken kollarını açmasına cevaz vardır.
Sual: Hayvanı elektroşokla bayıltıp kesmek caiz midir?
Cevap: Bu şokun tesiriyle ölmedikçe evet. Aksi takdirde leş olur.
Sual: Bir besmele ile 20 koyun kesmek caiz midir?
Cevap: Hayır. Her biri için kesen tarafından bizzat ayrı ayrı söylenmesi gerekir.
Sual: Kanser hastasının, doktorların, kemoterapiden sonra sperm sayısında azalma olacağı yolundaki ikazlar istikametinde, spermlerini dondurması caiz midir?
Cevap: Evet.
Sual: Kullanmadığımız boş kâğıtları geri dönüşüm kutusuna atmak israf olur mu?
Cevap: Hayır. Mahalli orasıdır.
Sual: Suç olan şeyler günah da olur mu?
Cevap: Kendisini tehlikeye atmak caiz değildir. Müslüman dine uyar günah işlemez kanuna uyar suç işlemez. Sultanın keyfî değil de, maslahat sebebiyle emrettiği veya yasakladığı şeylere riayet de dinen vecibedir. Trafik kaidelerine riayet böyledir.
Sual: İlmihal kitaplarında içi gösteren kıyafetler yok hükmündedir buyrulmaktadır. İçini belli eden ince gömlekler için ne denebilir?
Cevap: Avret yerini örten elbise içini gösteriyor ise, yok hükmündedir. Diğerleri için örfe bakılır.
Sual: Şer’î kanunlarla idare edilen bir devlette gayrımüslim kadınlar halk arasında oldukları zaman tesettür etmek mecburiyetinde midir?
Cevap: Hayır. Maslahat için hükümet tahdid getirebilir. Mesela göğüslerini bacaklarını açmalarını men edebilir.
Sual: Şaka ile söylenen yalan dinen caiz midir?
Cevap: Uygun kimselere, meselâ yakın arkadaşa, ta’riz yoluyla, yani bir kelimenin iki manasından uzak olanını kullanarak şaka yapılabilir. Yalan, câiz değildir.
Sual: Umumi yemekhanede yemek yiyen talebe, ikinci defa yemek alsa, vebale girer mi?
Cevap: Verilen kadarı hakkıdır. Fazlası ancak yemekhanenin izniyle caiz olur. Artıyor ve ziyan olacaksa yenebilir. Ama yemek biter ve başkası yiyemezse, kul hakkı da geçer.
Sual: Eski Türkler’den gelen ve Osmanlı’da da devam eden hanedan kanının akıtılmasının uğursuzluk olarak görülmesi, İslamiyet’le imtizaç eder mi?
Cevap: Bir kere bu dini bir mesele değildir. Eski Türk ve Moğollarda bulunan kan tabusu denen âdetin devamıdır. Hanedan mensuplarından birisi idam edileceği zaman, kanı yere akıtılmaz. Bunun felaket getireceği düşünülür. Bu sebeple umumiyetle boğularak öldürülür.
Sual: Evde görülen örümcekleri öldürmekte bir mahzur var mıdır?
Cevap: Yuvası bozulup, kendi dışarıya atılır. Zira evde örümcek ağı tutmak, fakirlik getirir. Mümkün değilse örümceği öldürmek caizdir.
Sual: Hababam Sınıfı gibi filmlerde, Şaban ismiyle dalga geçilmesinde olduğu gibi, art niyet bulunduğunu düşünüyorum. Ne dersiniz?
Cevap: Zannetmiyorum. Cahillikten olsa gerek. Öküzün altında buzağı aramak her zaman doğru değildir.
Sual: Komedyenlerin aldığı para helal midir?
Cevap: Belli kişilerle alay etmek, onların hakkında kırıcı konuşmak, fuhuş ve yalan söylememek kaydıyla, insanları güldürmekte mahzur yoktur. Ancak bunu meslek haline getirmek tavsiye edilmemiş; böyle kimselerin halkın gözünde vakarını kaybedeceği söylenmiştir.
Sual: Birisi bir başkasına “Sen şu şu şu günahları işledin mi?” diye sorsa ve sorulan kimse de bunları işlemiş olsa, sorana “yapmadım” diyebilir mi?
Cevap: Günahı başkalarına fâş etmek ayrı bir günahtır. Sormak caiz olmadığı gibi, itiraf etmek de caiz değildir. İnkâr etmelidir. Bu, tövbe sayılır.
Sual: Eski kitaplarda 3, 5 hatta 40 günde bir yiyenleri okuyunca günde iki, hatta bazen üç öğün yemeği âdet edinen ben utanıyorum. Fakat bazen iki öğünle bile, yolculuk ve namazda zorlandığım oluyor. Bu devirde yeme-içme nasıl olmalı?
Cevap: Helâl olduktan ve hayırda kullandıktan sonra dilediği gibi yiyebilir. Bizler onlar gibi olamayız. Herkesin hâli başkadır.
Sual: Animasyon sektöründeyiz. Çocuklar için çizgi film yapıyoruz. Ahlakî olmayan bir vaziyet bahis mevzuu değil. Ama bu hâliyle bu işi yapmak caiz midir?
Cevap: Canlı resmi çizmek ve asmayı hadis-i şerifler yasak etmiştir. İbadet için yapılmışsa veya mübarek zâtlara hakaret varsa küfrdür. Canlı resmi, alay ve hakaret olmadıktan sonra, film ve gazetede ise tazim olmadığı için caizdir. Nasihat ve hizmet maksadıyla yapılabilir.
Sual: Çocuk için resimli pike nevresim kullanılabilir mi?
Cevap: Ta’zim değil, tahkir makamında olduğu için câiz ise de canlı resmini eve hiç sokmamak azimettir. Hazret-i Peygamber, Hazret-i Aişe’nin evinde gördüğü kuş motifli perdeyi indirip minder yapmasını istedi. O da öyle yaptı. Sonra bundan da razı olmadı ve minderi kaldırttı.
Sual: Kadınlar için demir, tunç ve bakır ya da diğer madenî şeylerden imal edilmiş yüzük, bilezik, gerdanlık, küpe filan takmak caiz mi?
Cevap: Kadınların altın ve gümüşten mamul yüzük takmaları helâldir. Erkeklerin sadece gümüş yüzük takmaları helâldir. Diğer madenlerden yüzük takmak erkek için de kadın için de helâl değildir. Ama kadın için başka ziynetler bu madenlerden olabilir.
Sual: Demir ve tunçtan yüzük üretilse gümüş kaplatılsa bunu erkek takabilir mi?
Cevap: Demirden yapılmış, demir görünmeyecek şekilde üzerinde gümüş bir astar geçirilmiş bir yüzüğü takmakta beis yoktur. (Tatarhâniyye)
Sual: Kışın araba kullanırken istemeden yoldan geçenlere su sıçrarsa bu kul hakkına girilmiş olur mu?
Cevap: Girer. Dikkat ettiği halde kaçınılmayacak bir hal ise mazurdur.
Sual: Haram para olduğu bilinen bir şey, zorla o kişinin elinden alınırsa caiz olur mu?
Cevap:
Mesela hırsızın çaldığını başka birisi zorla alamaz. Hırsızın hakkı geçmez. Ama bu malı aslî sahibine iade etmek için almışsa caiz olur.
Sual: “Üzerinde kul hakkı bunun cennete giremez” sözünü nasıl anlamak gerekir?
Cevap: Öder, helâlleşir ve tevbe ederse gidebilir.
Sual: Tüfekle avcılık caiz midir?
Cevap: Evet. Ateşlerken besmele söylemek gerekir.
Sual: Bazı modernistler Kur’an-ı kerimde bahsedilenin başörtüsünün, göğüsleri kapatmak olduğunu söylüyorlar. Bu sözün hükmü nedir?
Cevap: Bütün ulema Kur’an-ı kerimde geçen hımar (başörtüsü) tabirini, başın da örtülmesi olarak anlamış, hadis-i şeriflerle de kuvvetlendirilen bu mana üzerine icma’ hâsıl olmuştur. Bu söz, sarih ve mütevâtir icma’ya aykırı olduğundan küfrü müstelzimdir.
Sual: İnsanlara bela, iki sebepten gelir. Ya işlediği günahlar yüzünden veya günahsız da olsa derecesinin yükselmesi için. Allahü teala kimseye zulmetmez. İnsanın başına gelen musibet işlediği günahlardan veya yaptığı hatalardandır deniyor. Bunu nasıl anlamak gerekir?
Cevap: Günah işleyenler Allah’ın himayesi altında olmaz.
Sual: Peygamber Efendimiz “Ben geldiğimde bana Acem büyükleri gibi ayağa kalkmayın” buyurmuş mudur? Öyle ise örfümüzde mevcut olan bir büyük gelince ayağa kalkma âdetinin hükmü nedir?
Cevap: Hazret-i Peygamber, kendisine kalkılmasını istemezdi. Kalkılmasını istemeyi de kerih görürdü. Ama başka büyüklere kalkılmasıni isterdi. Sa’d bin Muaz gelince “Kavminizin ulusuna ayağa kalkın!” buyurdu. Demek ki kalkılmasını istemek mahzurludur. Kalkmak mahzurlu değildir. Hatta büyüklere kalkmak sünnettir.
Sual: Selamlaşırken kafa tokuşturmak, yanaktan öpmek veya öpmeden âdet olduğu üzere öpüyormuş gibi yapmak câiz midir?
Cevap: Câiz ise de hoş değildir. Uzaktan gelenin kucaklaşması caizdir. Yüzden veya alından öpmeye de bazı alimler cevaz vermiştir.
Sual: Eşimin 8 ya da 9 yaşında bir erkek yeğeni var. Bu bana namahrem midir? Kaçmak gerekir mi?
Cevap: Nâmahremdir. Bülûğa ermemiş ise kaç-göç gerekmez.
Sual: Yasak olan halvette, namahrem erkeğin asgari kaç yaşında olması icab eder?
Cevap: Bulûğa ermiş ise, baş başa kalmak halvet olur.
Sual: İçinde alkol bulunan gargara ve ağız bakım suları ile ağız çalkalamak caiz midir?
Cevap: Alkolün içilmesi haramdır; ihtiyaç için ağzı çalkalamak ve tükürmek caizdir.
Sual: Yemekten sonra sofrada, “Allahümmerzuknâ kalben takiyyen mineş şirki beriyyen lâ kâfiren ve şakiyyâ” mı yoksa “..lâ kâfiren ve lâ şakiyyâ” diye mi okumak daha doğru olur?
Cevap: İkisi de olur. Tek la ile okumak daha münasiptir.
Sual: Resim öğretmenlerinin kazancı haram mıdır?
Cevap: Resim derslerinde yapılan canlı resimleri, hakir ve oyuncak hükmünde görülebilir. Bunun kazanca bir zararı yoktur. Bu resimleri öğretmenlerinin direktifleri ile yapan çocuk ve ebeveyni de günahkâr olmaz.
Sual: Mektep yemekhanesine kayıtlı olanlar, olmayanlara, tatlı, su, hatta yemek götürebilir mi?
Cevap: Kendi yemediğini götürür. Fazlası, yemekhanenin izniyle olur. İzin vereceğini bilmek veya çok zannetmek, izin sayılır.
Sual: Domuz kılından yapılan fırça ile boyanan duvarlar necis olur mu? Böyle bir fırça ile poğaçanın üzerine yağ sürülse yenir mi?
Cevap: Domuz kılını mecbur kalmadıkça boya gibi işlerde kullanmak caiz değildir. Değdiği ıslaklık necistir. Kuruyunca orada namaz kılınır. Ancak üzerine domuz kılıyla yağ sürülmüş poğaça yenmez.
Sual: Arab harflerinin yazılı olduğu kağıtları biriktirip geri dönüşüme verebilir miyiz?
Cevap: Verilebilir. Yakmak veya gömmek gerekmez.
Sual: Diş sağlığı için kullanılan ve ağız çalkalama sıvısında alkol bulunması câiz midir?
Cevap: Evet. Alkolü içmek haramdır; ihtiyaç veya tedavi için ağız çalkalamak caizdir.
Sual: Bir Müslüman, yapılmasınının haram olduğuna inanarak büyü yaptırırsa dinden çıkar mı?
Cevap: Hayır. Büyük günah olur.
Sual: Birisi mesela ‘sizinle akşam çay içersem Allah belamı versin’ derse, bu söze uymazsa ne yapmalıdır?
Cevap: Tevbe etmelidir.
Sual: Erkek kaba avret mahalli örtülü olmak kaydıyla dizini, baldırını dar bir şekilde örten elbise giyebilir mi?
Cevap: Başkasının yanına çıkması mekruhtur.
Sual: Dalış yapabilmek için dalgıç/dalış elbisesi giyebilir mi?
Cevap: Dalgıç kıyafeti, ne kadar vücudu sararsa sarsın, kalın olduğu için avret yerlerini belli etmemektedir. Ediyorsa, zaruret varsa, giyebilir.
Sual: Makata ya da ferce fitil sokulsa, abdest bozulur mu? Gusül gerekir mi?
Cevap: Tamamı içeri girip, sonra kendiliğinden çıkarsa veya elle çıkarılırsa abdest ve oruç bozulur.
Sual: Türban ile başörtüsü aynı mıdır?
Cevap: Türban, Hindistan’da Sihlerin giydiği sarığa benzer başlığın adıdır. Türban başka şeydir, başörtüsü başka şeydir. Kur’an-ı kerime göre, boynun örtülmesi farz olduğundan, türban başörtü yerine geçmemektedir. Türban, 12 Eylül sonrası, mekteplerde takılmasına bir ara müsamaha edilen bir kıyafettir.
Sual: Hürrem Sultan’ın resimleri gerçek midir? Eğer gerçekse niye başı açıktır?
Cevap: Gerçek olup olmadığını bilemeyiz. Hayal mahsulü olmak ihtimali fazladır. Müslüman kadınlar evlerinde başı açık oturabilirler.
Sual: Canlı solucan veya balıkla avlanmak caiz midir?
Cevap: Fetâvâ-i Hindiyye’de diyor ki, “Sağ bir kuş ile bir şahini talim ettirmek mekruhtur. Çünki canlıya eziyet vardır”.
Sual: Anne ve babası ayrı olan bir gencin annesi, babasıyla görüşmesini istemezse ve “Görüşürsen sütümü helâl etmem” derse, ne lâzım gelir?
Cevap: Bu sözün bir hükmü yoktur. Annesinin sözünü dinlemez. Fakat fitne çıkmaması için gizli gizli görüşür.
Sual: Marka tavuklarda 45 günde iğne ile tavuk hâline getiriliyor. Bu hormonlar caiz midir?
Cevap: Yaradılışa müdahale doğru değildir. Âyet-i kerime, kâinattaki dengeyi bozmayı yasaklıyor.
Sual: Bilgi yarışmalarından kazanılan para helal midir?
Cevap: Evet. Kendisi para koymadığı için mükâfat hükmündedir.
Sual: İnternette wallpaper programlarından duvar kâğıdı indirmek câiz midir?
Cevap: İnternete koymuşlar ve indirilmesini men etmemişlerse, herkesin almasına umumî izin ve rızaları var demektir.
Sual: Fitness hocasının internette site kurup, insanlara spor ve sağlık hakkında malumat vermesi, takviye gıda maddeleri tavsiye etmesi caiz midir?
Cevap: Hukukî mevzuatı bilemeyiz. İlaç satılıyorsa ticarettir. Hizmet ise icâre akdi sayılır. Kandırmamak kaydıyla mahzuru yoktur.
Sual: İlimde ifrat, malayaniye kaçma olur mu? Mesela falanca hükümdarın sarayının ahırındaki atların cinsi hakkında araştırma yapan kimse için malayaniyle iştigal ediyor denir mi? Bu kimsenin bu iş için harcadığı vakit israf mıdır?
Cevap: Lüzumlu işleri ihmal etmedikten sonra niye mahzuru olsun? Yine de dünyaya ve âhirete faidesi olan ilimle meşgul olmalıdır.
Sual: Sakal traşı olduk veya alınacak kılları klozete veya lavaboya atmanın hükmü nedir?
Cevap: Bir yere gömülemiyorsa, bu zamanda umumi belva olarak caizdir.
Sual: Üniversite talebesinin devletten geri ödemek şartıyla aylık kredi alması caiz midir?
Cevap: Faizsiz ise evet. Aksi halde ancak nafaka zarureti varsa alınır.
Sual: Saç ektirmek fıtratı değiştirmek değil midir? Cemal sahibi olmak için fıtrat nasıl değiştirilir?
Cevap: Fıtratta değişiklik yoktur. Saçı vardı, döküldü, ektirdi. Burun ameliyatı gibi değildir.
Sual: Araba çarparak öldürülen hayvan, çarpmadan önce besmele çekilse bu şekilde yenir mi?
Cevap: Leş olur. Ölmeden kesilmesi lazımdır.
Sual: İpek, erkek için haram iken, Osmanlı padişahlarının savaşlarda giydiği doğru mudur?
Cevap: Harbde düşmana heybetli görünmek için ipekli giyinmek, bıyıklarını ve tırnaklarını haddinden fazla uzatmak caizdir.
Sual: 20 yaşında bir kıza, buluğa ermiş erkek kardeşinin sarılmasının, öpmesinin mahzuru var mıdır?
Cevap: Bazı mahzurları yol açabilir. Onun için kendisine bundan rahatsız olduğunuzu nazikçe beyan edersiniz. Nikâh düşmediği için kardeşlerin birbirini görmeleri, birbirine dokunmaları ve öpmeleri mahzurlu değildir. Ancak insanın nefsi de hatadan uzak değildir.
Sual: Faizsiz aldığı kredi borcunun bir taksidini hataen (unutarak) zamanında ödemediği için, faize düşen kimsenin, bu aldığı paranın tamamı haram olur mu?
Cevap: Borcunu zamanında ödemek lazımdır. Kasden veya ihmal edip faize bırakmak günahtır. Ama ana paraya zarar etmez.
Sual: Bir kişinin kim olduğunu söylemeden hakkında kötü konuşmak gıybet olur mu?
Cevap: Olmaz ise de yapmamalıdır.
Sual: Çocuğun parasını velisi kullanabilir mi?
Cevap: Fakirse evet. Zenginse kullanır, ama sonra ödemek şartıyla.
Sual: Bir müslüman veya gayrimüslim, muayyen bir yaştan sonra aklını kaybetse, o kişinin vaziyeti nedir?
Cevap: O andan itibaren çocuk gibi olur. Yaptıklarından mesul değildir. Âhirette de o andaki vaziyetine göre Müslüman veya gayrımüslim muamelesi görür.
Sual: Eski fotoğraflarda bazı Osmanlı askerlerinin yakasında Almanya ve sair Hristiyan devletlerce verilmiş haç şeklindeki madalyalar görülmektedir. Bir Müslümanın kıyafetinde bu tür sembolleri havi madalyaları taşıması caiz midir?
Cevap: Zaruretsiz hayır.
Sual: Hayvanat bahçesine gidip, tabii hayattan koparılarak hapsedilmiş hayvanları seyretmek caiz midir?
Cevap: Hayvanların yaratılış gayesi, insanların istifadesi içindir. Hayvanat bahçesine gitmek caizdir. Ama hayvanları tabii hayatına aykırı bir şekilde hapsetmek hoş değildir. Nitekim kanarya kafeste, akvaryum balığı akvaryumda beslemek mubahtır. Ama bülbülü kafese koymak, büyük deniz balığını akvaryuma hapsetmek caiz değildir.
Sual: Dârülharbde yeterli güce ulaştıktan sonra şer’î hükümleri hâkim kılmak için ayaklanmak caiz midir?
Cevap: Her ne sebeple olursa olsun hükümete ayaklanmak caiz değildir. Fitne çıkarmak haramdır.
Sual: Kediye saldıran köpeği kovmak için sopayla vurulabilir mi?
Cevap: Evet.
Sual: Kedi güvercin yakalasa, güvercini kurtarmak gerekir mi?
Cevap: Hayır.
Sual: Yesin diye kelebeği kedinin önüne atmak caiz olur mu?
Cevap: Olmaz.
Sual: Dilenciye para verilir mi?
Cevap: Dilenmek haramdır. Hadis-i şerif ile men edilmiştir. Hiç nafaka bulamayanın dilenmesi caizdir. Bu zamanda dilencilere para vermek, günaha yardım olacağından caiz değildir. Fakir olduğu bilinen kişiye sadaka verilir. Ama fakirler dilenmemektedir.
Sual: Zinâda kul hakkı da var mıdır?
Cevap: İki taraf rıza ile yaptığı için hayır. Hukukullahtan olan suçlardandır. Ama tecâvüz varsa kul hakkı da karışır.
Sual: Kredi kartı ile tek çekim alış-veriş yaptıktan sonra, bunu bir mikdar fazlasına taksitlendirmek caiz midir?
Cevap: Fâiz olur.
Sual: Bir kimsenin facebook sayfasında kendisini tenkit etmek veya nasihat vermek caiz olur mu?
Cevap: Hazret-i Peygamber birine nasihat verirken ya yalnız söylerdi, ya da bazıları şöyle yapıyor halbuki şöyle yapmalı veya yapmamalı diye ortadan söylerdi.
Sual: Talebenin imtihanlarda dinin cevaz vermediği hususları yazması icap etse ne lazım gelir?
Cevap: Kalben tasdik etmeyip, ta’riz yapılır. Yani iki manaya gelecek şekilde yazılır. Sual şeklinde yazılır. Bu da olmazsa zaruret olur, caizdir.
Sual: Uzman bir yatırımcıya belli bir mikdar para verip, şahsımız adına foreks piyasası üzerinden muamele yaptırarak ve verilen para üzerinden aylık belli bir yüzdelik almak caiz olur mu?
Cevap: Şirket kurulursa, kâr payı tesbit edilir. Borç olarak verilirse, şu kadar fazla öde denirse, fâiz olur.
Sual: Kadın, eşinin yanında pantolon, pijama, tayt veya eşofman giyebilir mi?
Cevap: Pantolon, pijama, eşofman ve tayt erkek kıyafetidir, yalnızken de giyemez. Zevcinin yanında çıplak bile durabilir; ama bunları giyemez.
Sual: Bir insanın bir ırkı, muhtelif sebeplerle sevmemesi, hatta nefret etmesi mahzurlu mudur?
Cevap: Evet.
Sual: Vanilla exract denilen maddede etil alkol olduğu söyleniyor. Kullanmak caiz midir?
Cevap: Muhtevasında yazmıyor. Varsa ve kati ise ve kimyevi reaksiyona uğramıyorsa yemek caiz olmaz.
Sual: Bira bardağı ile su içmek caiz midir?
Cevap: Evet.
Sual: Av yasağı zamanında avlanan hayvanın etini yemek caiz olur mu?
Cevap: Olur ise de kanunlara uymamak caiz değildir.
Sual: Kadının eşini adıyla çağırması caiz midir?
Cevap: Anneyi, babayı ve zevcenin zevcini adıyla çağırması mekruhtur (İbni Abidin).
Sual: Yolculuk yaparken mola yerindeki bir mescidde toz içinde eskimiş mushafı alıp, oraya yeni bir mushaf koysak caiz midir?
Cevap: Hayır. Eski mushafı almak caiz olmaz, vakfedilmiştir.
Sual: Banka çalışanları kendileri için herhangi bir havale yaptıklarında banka çalışanlarından havale ücreti almıyor. Arkadaşımızın muamelesini kendi adımıza yapmak caiz olur mu?
Cevap: Bankanın rızası varsa veya razı olduğu çok zannediliyorsa caizdir.
Sual: 15 aylık çocuğu yatırırken kerahet vakitlerine dikkat etmek lâzım mıdır? Güneş doğarken uyandırmak gerekir mi?
Cevap: Hayır.
Sual: Çocuğun müzikli oyuncakla oynaması caiz midir?
Cevap: Çocuğu oyalamak için def çalmaya ruhsat verildiğine göre caizdir. (İbni Abidin)
Sual: Pastaya mum dikmenin ve mum üflemenin mahzuru var mıdır?
Cevap: Hayır. Mumu nefesle değil, üfleyerek söndürmelidir.
Sual: İnsülin iğnesi yaptıktan sonra iğne yerinden bir damla insülin sıvısı kansız olarak geri çıksa, abdest bozulur mu?
Cevap: Hayır. Nitekim kulağa damlatılan yağ kulaktan geri çıksa abdest bozulmaz.
Sual: Bana borçlu olup, borçlarını ödemeyen bir arkadaşım, benden para istese, vermemek için yalan söylemek caiz olur mu?
Cevap: Ta’riz yapılır. Mesela param yok denir, şu anda üzerimde para yok veya sana verilecek param yok manası kast edilir. Bu mümkün olmazsa, şer’î bir maslahat için yalan söylemek caizdir.
Sual: İngiltere’de bilgisayar yazılımı yapan bir şirkette çalışmak, bahis ve iddia üzerine yazılımlar da yaptığı için caiz olur mu?
Cevap: Gayrı müslimler kendi arasında oynarsa mesele yoktur. Müslümanlar oynarsa mahzurludur. Uzak durmak en iyisidir. Başka iş yoksa dârülharbde caizdir.
Sual: Çeyiz hesabı açanlara, devlet biriktirilen miktarın %20’si kadar destek oluyor. Bu usul fâize girer mi?
Cevap: Hayır. Kendi rızasıyla ihsanda bulunmaktadır.
Sual: Özürsüz olarak oruç tutmayan birinin vereceği iftar davetine icabet etmek caiz midir?
Cevap: Evet. Günah işleyen kimsenin ikramını yemek caizdir.
Sual: Yaşlı yabancı kadının elini öpmeyince garipsiyorlar ise nasıl hareket etmelidir?
Cevap: Şehvet çekmeyecek kadar yaşlı kadının elini öpmek, konuşmak, yalnız kalmak, sefere gitmek caizdir. Fitne ve zarar verme tehlikesi varsa, her kadının elini sıkmak caiz olur.
Sual: İp kopmasın, sağlam olsun diye bağlarken besmele çekmek caiz midir? Büyüye girer mi?
Cevap: Caizdir.
Sual: Yerebatan Sarnıcı’ndaki havuza dilek tutup para atmanın dinen mahzuru var mıdır?
Cevap: Boş bir iştir. Niyete bakar.
Sual: Evlenmek için kredi çekilmesi caiz midir?
Cevap: Dârülharbde bile borç alıp faiz ödemek caiz değildir. Asgari nafaka masrafları için borç bulamaz ve zina tehlikesi varsa caiz olur.
Sual: Evli bir çiftin dışarıda el ele tutuşup yürümesinde mahzur var mıdır?
Cevap: Dinen caizdir. Ama umumi adaba uymak, cemiyette hoş karşılanmayan şeyleri yapmamak ve suizanna sebebiyet vermemek icab eder.
Sual: Minyatür ve nakkaşlığın hükmü nedir?
Cevap: Canlı resmi yapmak dinen mahzurlu görülmüştür. Bazı âlimler, gölgesi olmadığı (perspektifi bulunmadığı) gerekçesiyle minyatüre cevaz verir. Osmanlılar zamanında minyatürler, bir maslahat için yapılmıştır. Kitaplarda kalmıştır; duvarlara asılmış değildir.
Sual: Define bulunsa, oradan gelen para helâl midir?
Cevap: Sahipsiz yerse, bulanındır. Değilse, arsa sahibinindir. Her halde, beşte birinin beytülmâl-i müslimîne verilmesi dinin emridir. Beytülmâl yoksa, bu kısmı fakirlere verir. Fakirse, kendisi de alabilir.
Sual: Gazetelerdeki günlük burç yorumlarını okumanın mahzuru var mıdır?
Cevap: Burçlara bakarak insanların geleceğini söylemek, buna itibar etmek boş bir iştir. Bunlar daha ziyade burçların ve yıldızların hareketlerine bakarak, geçmişteki hâdiselerle irtibat kurarak olması muhtemel hâdiseler hakkında güya ipucu vermektedir. Bunu bir istatistikî veri kabul etmek mümkün olabilir. Ama bu hadiselerin, o burçta doğmuş kişilerle irtibatlandırılması dinen abestir.
Sual: Talebenin, kazancının helâl, meşru olduğundan emin bulunmadığı bir şirketin bursundan faydalanmasında mahzur var mıdır?
Cevap: Malının tamamı haramdan olduğu iyi bilinmedikçe bununla muamele yapmak, hediyesini almak, ikramını yemek caizdir.
Sual: Otobüste iki kişinin akbilleri karışsa, eline geçen başkasının akbilini kullanmak kul hakkı olur mu?
Cevap: Sahibini aramalıdır. Bulamazsa, fakir ise kullanabilir.
Sual: Kocası tarafından aldatılan kadın, boşanmak için mahkemeye başvurabilir mi?
Cevap: Hayır. Zinâ veya başka bir günahı işlemek, boşanma sebebi değildir. Mâlikî mezhebinde, şartları varsa, mahkemeye müracaat ederek geçimsizlik sebebiyle tefrik isteyebilir. Sâlih bir erkek veya kadın için, fâsık ile evlenmek dinen mahzurludur.
Sual: İslâmiyette insanın mal biriktirmenin hükmü nedir? Bir zengin, zekâtını verdikten sonra kalan malını fakirlere paylaşmaya mecbur mudur?
Cevap: Zekâtını verdikten sonra, helâlinden mal biriktirmek ve lüks içinde yaşamak dinen mahzurlu değildir. Hadis-i şerifte, ‘Zekâtı verilen mal, kenz (biriktirilmiş mal) değildir’ buyuruluyor.
Sual: Ateist veya mürted birinin ya da ehli kitabın avladığı balık yenir mi? Besmele çekilmesi şart mıdır?
Cevap: Balığı tutanın Müslüman veya ehl-i kitab olması, tutulurken besmele çekilmesi, yenebilmesi için şart değildir.
Sual: Yabancı bir kız çocuğunu kaç yaşına kadar sevip oynamak mümkündür?
Cevap: Gösterişli olana kadar caizdir.
Sual: Gençlerin saçlarını boyatmaları caiz midir? Fıtratı değiştirmek sayılır mı?
Cevap: Caizdir. Ziynet olduğundan ve hadis-i şerifle izin verilmiş bulunduğundan fıtratı değiştirmek sayılmaz.
Sual: Vefat iddeti bekleyen kadın, umreye gidebilir mi?
Cevap: Kocası ölüp 4 ay 10 gün vefat iddeti bekleyen kadın, süslenemez; zaruret olmadıkça evden dışarı çıkamaz. Hanefîde gündüzleri bir maslahat için çıkmasına izin verilmiştir. Akşam, sohbet için komşusuna gidebilir. Ama geceyi evinde geçirecektir (İbni Abidin). Diğer üç mezhebde gündüz ancak, mecburiyet olunca dışarı çıkabilir. Bu mecburiyet, afet, evin yıkılması, ağır hastalık, düşman korkusu, ev sahibinin evden çıkarması gibi hallerdir. Bu sebeple vefat iddeti bekleyen kadın, umreye ve hacca gidemez (Minhac, el-Muğni).
Sual: Bankacıların kazancı helal midir?
Cevap: Bankaların dinen caiz olan ve olmayan çeşitli işleri ve kazançları vardır. Helal ve haram para karıştığından dolayı bankada çalışmak caizdir; aldıkları para helaldir.
Sual: Gayri müslimin ya da şarap satanın şarabına zarar gelirse tazmin edilir mi?
Cevap: Müslüman şarab, domuz, leş üzerinde mülkiyet kuramaz. Müslümana ait şaraba zarar gelirse, ödenmez, kul hakkı da olmaz. Ama sirke yapıyorsa başkadır. Gayrımüslimin şaraba mülkiyeti caizdir. Bu sebeple zimmînin şarap alıp satması caiz olduğu gibi; zimmînin şarabını döken Müslüman tazmin eder. darülharbde gayrımüslimin şarabını dökünce tazmin etmesi kazâen lâzım değil ise de, caiz değildir.
Sual: Çalıştığım yerde yılbaşı vesilesiyle hediyeleşme olacak. Bu hediyeleşme de, gayrimuslimlerin kutlamaları tarzında olacak muhtemelen. Buna katılmak dinimizce uygun mudur?
Cevap: Fitne çıkma ihtimali varsa, iştirak edilir. Yılbaşının ve yılbaşında hediyeleşmek âdettir; Hristiyanlıkla alâkası yoktur. İçki vs gibi dinen haram olan şeyler varsa, bu cihetten caiz olmaz.
Sual: Reiki yapmak uygun mudur?
Cevap: Bir biyoenerji tekniği olan reiki, dinî bir mesele değildir.
Sual: Okulumuzda lgbt’yi müdafaa eden, homoseksüel veya biseksuel kişiler vardır. Bunlara karşı vaziyetimiz nasıl olmalıdır?
Cevap: Her dinin, inanç sistemi, emir ve yasakları vardır. Her din mensubunun, buna inanması lazımdır. Ama dinsizlere, başka dinden olanlara ve Müslüman olduğu halde, dinin emir ve yasakları uymayanlara karşı da emr-i maruf yapmak; yapılamıyorsa, müsamahalı olmak, onlara acımak, iyilikleri için dua etmek her Müslümanın vazifesidir. Münakaşa etmek, hele bu zamanda, doğru değildir. Dostun dostluğunu giderir; düşmanın düşmanlığını arttırır.
Sual: Alkol almadan alkollü bir ortamda bulunmak caiz midir?
Cevap: Fısk meclisinde zaruret olmadan bulunmak caiz değildir.
Sual: Bronz yüzük ve 12 ayardan düşük altın satmak caiz midir?
Cevap: Kadınlar ancak altın ve gümüş; erkekler ise ancak gümüş yüzük takabilir. 12 ayar altın, altın değildir. Bunları Müslümana satmak mekruhtur.
Sual: İnsan sureti olmayan, mesela bir Osmanlı askerinin savaş zırhı temalı bir biblo bulundurmak dinen mahzurlu mudur?
Cevap: Canlı resmi asmak caiz olmaz. Yüzü hiç olmazsa caiz olur.
Sual: Çocuklara sarı renkli giydirmek sünnet midir?
Cevap: Hazret-i Hasen dünyaya geldiğinde, sarı renkli beze sarılmıştı. Hazret-i Peygamber, sarı renkli bezin çözülüp, beyaz renkli bezle sarılmasını buyurdu. Onun için bebeklere sarı renkli bez giydirmek uygun görülmemiştir. Bunun hikmetleri vardır. Parlaktır; nazarı çeker. Şeytanı celbeder. Çocuk sarılık olursa farkedilmez.
Sual: Gümrüğü ödenmediği için gümrükte biriken malları satın almak caiz midir?
Cevap: Gümrüğü muayyen bir zaman zarfında ödenmediği için, artık terk edilmiş sahipsiz mal sayılır; bunu satın almak caizdir.
Sual: “Sabah uykusu rızka mânidir” hadis-i şerifi ile ne kast edilmektedir?
Cevap: Millet dünya nimetlerini paylaşmaya girişmiş iken uyuyanın hâli nicedir? Güneş doğarken uyumak mekruhtur. Bu zamanda uyuyan, hastalık ve cinlerin zararına maruz kalabilir. Ömrü sıhhat aramakla geçer. Servetini harcar. Çalışamaz.
Sual: Hastalık sesebiyle uyluk kemiği alınması gereken birine başkasının kemiğini nakletmek caiz midir?
Cevap: Zaruret olunca organ nakli câizdir.
Sual: Duvarlarında resim asılı olan, canlı resim satan bir kitapçıda çalışmak caiz midir?
Cevap: Evet. Bu, iş akdine tesir etmez. Duvara canlı resim asması, kendi meselesidir. Canlı resmi satmak ise, nerede kullanılacağı bilinmediği için caizdir.
Sual: Ginekolojik muayene esnasında spral taktırmak caiz midir?
Cevap: Evet.
Sual: Aile huzurunda sözlenen kimselerin, düğüne yakın bir tarihte nikâ kıyacakları için, nikâhsız telefondan mesajlaşmaları caiz midir?
Cevap: Zaruret için ve zaruret mikdarı olabilir.
Sual: İki kaşımın arasında Hindlilerin dövmesini andıran kabarık bir ben var. Gittikçe büyüyor. Bunu aldırmak caiz midir?
Cevap: Görenlerde nefret uyandıran kusurların estetik ameliyatla düzeltilmesi câizdir.
Sual: Büyüklerin elini öpmek dini vecibe midir?
Cevap: Hürmet ifadesidir. Gelenektir. Böylece dinin ‘büyüklere hürmet ediniz’ emri yerine getirilmiş olur.
Sual: Çalıntı parayla hacca giden kimsenin haccı kabul olur mu? Olmuyorsa, parayı tazmin edip helâllik alsa, kâfi gelir mi?
Cevap: Haram parayla yapılan hac sahih olur. Borç düşer. Ancak kabul olmaz, yani sevap alamaz.
Sual: Acı çeken ev hayvanının veteriner tarafından uyutulması caiz midir?
Cevap: İyileşmeyeceği anlaşılınca, sahibi veya veterineter tarafından acı çektirmeden öldürülmesi caizdir.
Sual: Bir işyerinin özel sağlık sigortası çalışanlarına yılda 500 liralık numaralı gözlük alma hakkı veriyor. Bir optikçide bir şekilde reçete ayarlayıp sanki numaralı gözlük verirmiş gibi numarasız güneş gözlüğü almak caiz midir?
Cevap: Aldatmak caiz değildir.
Sual: Kadınların erkeklere benzemek maksadı olmadan, âdet üzerine saçlarını erkekler gibi kısa kestirmesinin hükmü nedir?
Cevap: Kadının erkeğe, erkeğin kadına benzemesinde, benzemek kastı aranmıyor. Bu cihetten mahzurludur. Ama kâfire benzemekte benzeme kastı aranıyor.
Sual: İslam harflerini ve Latin harflerini birbiri ile karıştırarak yazmak uygun mudur?
Cevap: İslam harfleriyle Latin harflerini birbirine karıştırmak caizdir. Âyet-i kerimeleri, İslam harfleriyle yazıp, bunu Latin harfleri arasına yazmak uygun değildir.
Sual: Tüp bebekle çocuk sahibi olan bir çift, ikinci defa tüp bebekle çocuk sahibi olabilir mi?
Cevap: Şartlarına uygun yapılmış ise evet.
Sual: Latin harfleri ile yazılmış, ayet meallerinin, tefsirlerinin bulunduğu, evliyaların, peygamberlerin isimlerinin geçtiği gazeteler, yakma, gömme imkânı yoksa nasıl imha edilir?
Cevap: İmha makinesine veya çöpe atılır. Zira zamanımızda umumi belvâ vardır; kaçınılamayacak bir sıkıntıdır.
Sual: Birine bir fetva verse, sonra bunun hatalı olduğunu anlayan ne yapmalıdır?
Cevap: İyi bilmediği hususlarda insanlara fetva vermek mahzurludur. “Sizin ateşe atılmaya en istekliniz, fetva vermeye en isteklinizdir” hadis-i şerifi vardır. Bu kimseyi bulup, ikaz etmelidir. Bu mümkün değilse, tevbe etmelidir. Böyle yanlış fetva vermek, kati farza ve harama dair de olsa, kasıt bulunmadığı için küfre sebep olmaz.
Sual: Üç küçük günahın bir büyük günah etmesinin delili nedir?
Cevap: Günahlar büyük ve küçük olmak üzere ikiye ayrılır. Küçük günahlar, hemen arkasından yapılacak bir iyilik ile silinir. Büyük günahlar ise ancak tevbe veya şefaat ile affedilir. Peşpeşe üç küçük günah, bir büyük günah sayılır. Bütün kelâm ve ahlâk kitapları ile tefsirlerde geçer. Mesela İhyâ’da var. Hûd suresinin 114.âyetine binâen.
Sual: İçkiye dair âyetlerinin iniş sırası nasıl olmuştur?
Cevap: Evvela “Hurma ve üzümden ne güzel içkiler yaparsınız” mealindeki âyet-i kerime. Sonra “İçkinin faydası da var zararı da. Zararı daha çoktur” mealindeki âyet-i kerime. Sonra “Sarhoş iken namaza yaklaşmayın” meâlindeki âyet-i kerime. Sonra “Şarap pistir. Uzak durun” meâlindeki âyet-i kerime. Sonra sünnet-i nebevî ile şarap içene ceza.
Sual: Tevbe suresi 23. âyette müslüman değillerse ana babalarımızı bile dost edinmememiz gerektiği söyleniyor. Peki bir Türk, İslamiyet’ten önce yaşamış Türklere karşı sevgi besleyebilir mi?
Cevap: O zamanki Türklerin mümin olmadığını bilemeyiz. Bunlar göktanrı dininden idiler. O zaman için bir hak dine mensup olduklarına hüsnü zan edilir. Kaldı ki kâfir bile olsa bir güzel hasletinden dolayı sevmek caizdir.
Sual: Bir mektepte veya talebe yurdunda masa tenisi turnuvası tertiplense, iştirak etmek isteyenler 3’er lira verecek dense, bu para ile ilk üç kazanana mükâfat vermek câiz midir? Bu para ile tenis malzemeleri almak, artanı da topluca yiyecek alıp yemek câiz olur mu?
Cevap: Kumardır. Ama tenis malzemesi almak ve artanı yemek rızayla olduğu için câizdir.
Sual: Seyyid Abdülhakîm Arvâsî hazretlerinin bir kitap için, “İçindekilerin hepsi doğrudur, fakat bu kitabı okuyan kimse zehirlenir, çünkü yazarının habis ruhu satırlara aksetmiştir” sözü mucibince, okuduğumuz kitap veya seyrettiğimiz programların kimler tarafından yazılıp hazırlandığını araştırmak lazım mıdır?
Cevap: Bu söz, din kitapları içindir. Ama bunlar dışında da fâsıkların hazırladığı program, yazığı kitap, hatta kullandığı eşyanın zulmeti (negatif enerjisi) insana tesir eder.
Sual: Kabirlerin mescid edinilmemesi ile alakalı hadisleri nazara aldığımızda günümüzde türbelere nasıl bakmalıyız?
Cevap: İslâmiyette türbe yapmak caizdir. Burada kabrin üzerine gelmeyecek şekilde namaz da kılınır. Evliyayı vesile ederek dua etmek; adak yapıp, sevabını o türbedeki velinin ruhuna hediye etmek caizdir. Böylece duanın kabul olacağı umulur. Sünnet ve icma’da yeri vardır.
Sual: Sokakta bulduğumuz kedi ve yavrularını eve alıp bakıyoruz. Yavrular hiç dışarıda yaşamadığı için, doktor, kısırlaştırılmazsa öleceklerini veya hastalanacaklarını söyledi. Ne yapmalıdır?
Cevap: Kısırlaştırmak caiz değildir. Ölürlerse ölürler. Eceli gelmeyen ölmez.
Sual: Palm yağının imal edildiği yerlerde ormanlar ve hayvanlar zarar görüyormuş. Bu yağın bulunduğu mamulleri kullanmak caiz midir?
Cevap: Caizdir. Ama bu kati doğru ise, uzak durmak iyidir.
Sual: Bâtıl bir dindeki bir tanrı ismi ile aynı olan bir araba markasını kullanmak mahzurlu mudur?
Cevap: Tazim (hürmet) mevkiinde olmadığı için caizdir.
Sual: Osmanlılarda mezar taşlarından, mevtanın hangi mesleğe mensup olduğu anlaşılmaktadır. Genç yaşta ölen oğlum, mektepte bando şefi idi. Mezar taşını nasıl yaptırmak münasiptir?
Cevap: Mezarın basit ve sade olması lâzımdır. İki başına taş dikilir. Başına da sadece ismi ve vefat tarihi yazılabilir. Fazlası, hatta ‘ruhuna fatiha’ tabiri bile lüzumsuzdur. Ölüye sıkıntı olur. O parayla hayır yapıp ruhuna hediye etmek daha münasiptir.
Sual: Bazı program veya filmlerde fon müziği oluyor. Bunu izlemek ve dinlemek caiz midir?
Cevap: Eğlence niyetiyle dinlenmiyorsa caizdir. Takva uzak durmaktır.
Sual: Müzik öğretmeninin kazancı helal midir?
Cevap: Evet.
Sual: Kadın, mahremi olmayan birine hal hatır sorabilir mi?
Cevap: Caiz ise de eskiler arasında edebe mugayir görülmüştür.
Sual: Biri bana 10 lira verse, dedem için Kur’an-ı Kerim okumamı istese, bu para caiz olur mu?
Cevap: Şart edilmediği için, hediyedir. Caizdir. Sonra vermek daha iyidir.
Sual: İslâmiyetin astral seyahate bakışı nasıldır?
Cevap: Dinî mesele değildir. Ancak, ‘Kendinizi tehlikeye atmayınız’ mealinde âyet-i kerime vardır.
Sual: Açlıktan ölmek üzere olan kimse sırasıyla ne yiyebilir?
Cevap: Mutad yiyecek bulamıyorsa, eti yenen hayvanların leşini, sonra eti yenmeyen hayvanları, sonra başkasının malını, sonra ölü insan etini yiyebilir. Diri insan eti yemek caiz olmaz. (İbni Âbidin)
Sual: Şehir dışına tur tertipleyen birisi veya otobüs firması, mahremsiz tura katılan kadınlardan mesul mudur?
Cevap: Hayır. Herkes kendi fiilerinden mesuldür.
Sual: Alışveriş yapmadığımız dükkân veya alışveriş merkezlerinin tuvalet vs hizmetlerini kullanmak caiz midir?
Cevap: Rıza ile caizdir.
Sual: Kapalı kadınların, erkek-kadın karışık konferanslarda beraber oturmaları uygun mudur?
Cevap: Kur’an-ı kerimde, erkeklerin kadınlardan bir şey soracakları zaman perde arkasından konuşmaları gerektiği bildiriliyor.
Sual: Kadınların bacaklarındaki tüyleri almasının mahzuru var mıdır?
Cevap: Kocasına çirkin görünmemek niyetiyle caiz olur.
Sual: Fâsıka hürmet caiz midir?
Cevap: Büyük günahları aleni işleyen kimseye fâsık denir. Bir başka tarifi ise, kötülükleri iyiliklerinden fazla olan kimsedir. Fıskından dolayı değil de, menfaat varsa veya fitne çıkmasın diye hürmet etmek caizdir.
Sual: Anne karnında 4,5 aylık bebeğin özürlü olduğu teşhisine binaen aldırılması caiz midir?
Cevap: Ana rahminde 120 günü geçen çocuğun alınması caiz değildir. Bundan evvel, annenin veya diğer çocukların hayatı tehlikede ise, din düşmanlarının yasaklaması veya çocuğu dine uygun yetiştirememe gibi sebeplerle çocuğun aldırılması (kürtaj) caizdir.
Sual: Kadın, fâsık kadın kuaförlere gidip saçını kestirmesi caiz midir?
Cevap: Hayır. Müslüman kadın, fâsık veya gayrımüslim kadına da başını açamaz.
Sual: Karınca beslemek caiz mi?
Cevap: Haşarattır; insanlara zarar veriyor.
Sual: Bir insan kendi kavmini sevmekle kınanabilir mi?
Cevap: Kişinin kendi kavmini, kabilesini, aşiretini, milletini sevmesi, onun iyiliğini istemesi ve çalışması, dinen caiz ve makbuldür; ancak taassuba kaçması, başka kavimleri, milletleri kötülemesi caiz değildir.
Sual: Hadis-i şerifte, kadın-erkek her müslümana öğrenmenin farz olduğu ilim hangisidir?
Cevap: Din ilimlerinden farz olanlar. İman, itikat, haramlar, farzlar.
Sual: İşyerinde Ehl-i kitab ya da fâsıkların bulunduğu içkili iş toplantılarına işitrak etmek caiz midir?
Cevap: Fitne çıkmaması için zaruret mikdarı iştirak caiz olur.
Sual: Şirinlik muskası yaptırmak caiz midir?
Cevap: İbni Âbidin’de diyor ki, “Bir kadının, kocasına kendisini sevdirmek için istiâze âyetleri ile beraber bazı başka işaretlerle şirinlik muskası yaptırması caiz değildir. Bu, bir çeşit sihrdir”
Sual: Osmanlılarda şehzâdelerin sakal uzatması yasak mıydı?
Cevap: Böyle bir yasak yoktur. Ancak bir an’aneden bahsedilmektedir. Usul değildir. Nitekim Şehzâde Mustafa’nın sakallı minyatürü vardır. Osmanlı tarihinde böyle yakıştırmalar çoktur. Biri de şehzâdelerin çocuk yapma yasağıdır ki, aslı yoktur. Osmanlı cemiyetinde hemen herkes sakallıdır. Sakal bırakmadıkları doğru ise, siyaseten veya edebendir.
Sual: Kadının beline kadar uzanan saçlarının ucundan alması mekruh mudur?
Cevap: Fıkıh kitaplarında yazan, kadınların saçlarını erkekler gibi kısa kesmesi mekruhtur; yoksa kısaltması değil.
Sual: Mühendis olmak isteyen bir lise talebesinin müspet ilimlerle geçirdiği vaktin, dini ilimlerle geçirdiği vakitten fazla olmasında bir mahzur var mıdır?
Cevap: Sıralama şöyledir: 1-Zaruri dini ilim; 2-Meslekî ve dünyevî bilgi; 3-Nâfile dinî ilim; 4-Nâfile dünyevî ilim.
Sual: Telefonlar için oyun yapmak ve oyundaki reklamlardan para kazanmak caiz mi?
Cevap: Oyunu caiz gören âlimlere göre caizdir. Ancak muhteviyatının meşru olması da şarttır.
Sual: Hastaya okuyan birinin para istemesi veya alması caiz midir?
Cevap: Bu ikiye şart koşmadan hediye vermek caizdir. Baştan şart koşmak veya sonra okuduğu kişiden para veya hediye istemek caiz olmaz.
Sual: Müslümanlar ve gayrı müslimler, İslâmiyetin giyim kuşam için getirdiği tahditlere uymasa ne lâzım gelir?
Cevap: Müslümanların nasıl giyinmesi gerektiği fıkıh kitaplarında uzun yazılıdır. Uymadıkları takdirde bunu aleni yaparlarsa, amme nizamını bozacak şekilde hareket ederlerse, zabıta marifetiyle engellenir; icab ederse cezalandırılır. Gayrımüslimlerin bu kaidelere uyma mecburiyeti olmamakla beraber, amme nizamını bozacak şekilde giyinirlerse, şer’î bir devlette zabıta bunlara da tedbir tatbik edebilir. Avret yeri açık gezmek, gayrımüslimlerin dinine mahsus şeyleri giymek gibi hususlardır.
Sual: Babamın dedesinden bana intikal eden ve üzerinde hicri x yılında x şehrinin x câmii imamı tarafından kütüphane-i cedid isimli bir yere vakfedildiğini gösteren mühürlü bir yazma eser var. Bunun elimde durması vebal midir?
Cevap: Bu yazı, gasp olduğuna delalet etmez. Zira vakıf salâhiyetdarı tarafından bir şer’î sebebe mebni satılmış olabilir. Vakıf yok olup, malları vârislere veya beytülmâle veya fakirlere intikal etmiş olabilir. Yazı hakikati aksettirmeyebilir. Binaenaleyh elde tutmak vebal değildir. Bir yazma eserler kütüphanesine verilirse iyi olur. Belki herkes istifade eder.
Sual: Siyah köpeklerin öldürülmesine dair bir hadis-i şerif okudum. Bunu nasıl anlamak icab eder?
Cevap: İbni Abidin, “Bu hüküm nesh edilmiştir. Köpeğin öldürülmesi, zarar vermesine bağlıdır” diyor.
Sual: Bir tanıdığım bana küstü. Ne yaptıysam barışmıyor, selâmımı da almıyor. Yapabileceğim bir şey var mıdır?
Cevap: Eğer verdiğiniz bir zarar varsa, telafi etmelisiniz. Buna rağmen konuşmuyorsa yapacak bir şey yoktur.
Sual: Müslüman olduğunu söyleyip de farzları yerine getirmeyen bir kişiyle arkadaşlık yapmakta mahzur var mıdır?
Cevap: İhtiyaç kadar görüşülür.
Sual: Ailem, şarkı sözlerinde dinen mahzurlar bulunan bir grubun konser biletini benim almamı istiyor. Beis var mıdır?
Cevap: Mecbur kalmadıkça almamalıdır. Fitne de çıkartmamalıdır.
Sual: Ateist bir arkadaşın ikramını kabul etmek, yemeğini yemek caiz midir?
Cevap: Evet.
Sual: Resmî dairelerde işin hızlanması için orada çalışan memura para vermek caiz midir?
Cevap: Hakkını almak için verilen şey rüşvet değildir. Ama bu, alana haramdır. İş bittikten sonra verilen hediye rüşvet sayılmaz.
Sual: İslamiyet canlı resmini yasakladığı halde, bilhassa Osmanlılarda minyatür sanatı üzerine çok eser görüyoruz. Bu da bir çeşit resim değil midir?
Cevap: Gölgesi olmadığı için minyatüre cevaz verilmiştir. Zaten tazim veya eğlence için değil; vesika için yapılmıştır. Bu sayede pek çok tarihî hâdiseye ışık tutulmuştur.
Sual: Tanımadığı bir müminin ağzına söven, pişman olsa, helalleşme imkânı bulamasa, ne lazım gelir?
Cevap: Tevbe kâfidir.
Sual: Bir kişi bir günahı işlediğinden emin değilse ne lazım gelir?
Cevap: Müslüman her zaman tevbe istiğfar etmelidir.
Sual: Güldürmek için, üstü kapalı kinayeli şekilde bel altı espri yapmak, fıkra anlatmakta mahzur var mıdır?
Cevap: Her zaman edepli olmalı; fuhuş sayılan söz söylememelidir.
Sual: Geceleri tırnak kesmenin bir mahzuru var mıdır?
Cevap: Hayır. Halk inanışıdır. Eskiden ışık az olduğu için, insanın elini kesme tehlikesi vardı. muhtemeldir ki bundan dolayı öyle söylenirdi. İmam Ebu Yusuf’a bu sual sorulduğunda caiz demiş; delilini sorana, hayırlı işi geciktirmemek lazımdır buyurmuştur.
Sual: Almanya’da polis gibi amme hizmetlerine ve memuriyetlere girmek caiz midir?
Cevap: Caiz, hatta iyi olur. İnsanların işlerini halletmek, onları zulüm ve haksızlıktan korumak çok kıymetli bir ameldir.
Sual: İslam Peygamberi tabiri caiz midir?
Cevap: Müslümanların peygamberi veya barış peygamberi manasına kullanılıyor ise, de sadece Müslümanların peygamberi olduğu, diğer insanların kendisine tabii olması gerekmediği bâtıl manasını hatıra getirdiği için umumiyetle suiniyetle kullanılmaktadır.
Sual: Anime çizgi film işinde çalışan bir kişi, müzik de konulduğu için vebale girer mi?
Cevap: Müzik burada eğlence için değil; işin icabı konulmaktadır. Çalışana zararı yoktur.
Sual: Islık çalmanın hükmü nedir?
Cevap: Hadis-i şerifte Lut kavminin ameli diyor. Anadolu’da geceleri ıslık çalanın başına şeytanlar toplanır derler. Bir ihtiyaç olmadan çalmamalıdır.
Sual: Roman okumayı çok seviyorum. Bunda bir mahzur var mıdır?
Cevap: Zaruri işlerini yerine getirdikten sonra, roman ve şiir okumanın, insanın hem dil bilgisine hem de muhayyelesine faydası vardır. Herkes hevesine ve imkânına göre roman okur.
Sual: Büyüklerin arasına girince, ellerini öpmek caiz midir?
Cevap: Sâlih ve âlim iseler öpülür. Değilse, fitne çıkmak tehlikesi varsa, öpülür.
Sual: Ehl-i sünnete aykırı bazı kitaplar da satan, hatta basan bir yayınevinde çalışmak mahzurlu mudur?
Cevap: Aynı şartlarda başka bir iş bulmanız kolaysa oraya geçersiniz. Değilse devam edersiniz. Kalben razı olmadıktan sonra size günah yazılmaz.
Sual: İnternette karşı cinsten tanımadığımız kızlarla evlenmek maksadıyla mesajlaşabilir miyiz?
Cevap: Yabancı kadına selâm yollamayı Resulullah aleyhisselam yasak etti. Nerde kaldı ki mesajlaşmak. Bunun sonu umumiyetle iyi olmuyor. Bilhassa kızın ismi lekeleniyor. Görücü usulü münasiptir.
Sual: Bir kovandan çıkan arı toplu halde başka bir kimsenin evinin elma ağacına konsa, o kimse de arılar benim ağacıma kondu diye kovanına koysa, ne lazım gelir?
Cevap: Arı, sahibinindir. Elma ağacı sahibi el koyamaz.
Sual: Yaşlı insanlardan kişiler hakkında konuşmalar dinliyoruz. Misal kayınvalidesine bakmayan gelini kötülüyorlar. Bu gıybet oluyor mu?
Cevap: Bir insanın, duyunca üzüleceği şeyi konuşmak gıybet olur. Dinleyen o kişiye tanımıyorsa gıybet olmaz. Ona acıdığı için, duysun da düzelsin diye veya başkaları ibret alsın diye söylüyorsa gıybet olmaz. Bu günahı aleni işliyorsa, gıybet olmaz. Birini ikaz etmek için söylüyorsa gıybet olmaz. Yine de uzak durmak lazım.
Sual: Güzele bakmak sevaptır sözü küfr müdür?
Cevap: Üç şeye bakmak, bakanları sürurlandırır: Akar suya, yeşilliğe ve güzel yüze. Bu hüküm, elbette bakılması caiz olanlar için caridir.
Sual: Para kazanmadan facebook gibi sosyal medya sitelerinde, mizah sayfası açabilir miyiz?
Cevap: Muhtevası düzgünse caizdir.
Sual: Bazı kitaplardaki 54 farzın farklı olmasının sebebi nedir?
Cevap: Bunlar müretteptir, sonradan tertip edilmiştir.
Sual: Mektepte talebeler cep telefonlarını şarj ediyor. Bu çocukların kimden helallik alması gerekir?
Cevap: Umumi maldır. Hepsinin hakkı vardır. Böyle ufak bir şey için helâllik gerekmez.
Sual: Mahremleri olmadan üç-dört sâliha hanım toplanarak, 104 km’yi gecen bir şehire bir hanımın düğünü için gidebilirmi? Bunda istisnalar olabilir mi?
Cevap: Hayır. 35 km gitmeleri mekruh, 104 km gitmeleri haramdır.
Sual: Dini mevzuda kasıtlı olmadan birine yanlış bilgi vermek, emin olmadan konuşmak küfr müdür?
Cevap: Günah olur. Usulüne uygun davranılmazsa, karşıdaki küfre düşebilir. Onun için âlim olmadan, emri marufta bulunmamalıdır.
Sual: Facebook, instagram gibi sosyal ağları kullanmak uygun mudur?
Cevap: Maslahat için evet. Yani bir faydası varsa caizdir. Yoksa zaman kaybıdır.
Sual: İsmimizi Latin harfleriyle süslü bir biçimde yazmak ve bu yazıyı asmak uygun mudur?
Cevap: Kilise harflerine hürmet ve onları süslü bir şekilde yazmak, hele duvara asmak caiz değildir.
Sual: Mekteplerde satrancı tanıtıp bundan para kazanmanın mahzuru var mıdır?
Cevap: Oyun, ihtilaflı bir meseledir. Girmemelidir.
Sual: Bir cemiyette kadınların kaşlarını alması veya inceltmesi âdet olmuşsa, caiz hale gelir mi?
Cevap: Hayır. Dine aykırı örfler, dinde sened olmaz.
Sual: Facebook, Instagram gibi sitelerde arkadaşlık isteği gönderen saliha hanımları arkadaş olarak eklemek uygun mudur?
Cevap: Kaydolmak caiz ise de, yabancı hanımlarla tanımasa bile internet üzerinden arkadaşlık etmek uygun değildir.
Sual: 10 yaşındaki kız çocuğunu tekwando kursuna göndermek uygun mudur?
Cevap: Erkek çocukları bile göndermek uygun değildir. Dövüş sporu adı verilen aktiviteler caiz değildir. Kız için ayrıca mahzurludur.
Sual: Sosyal medyada bir erkeğin hanımı ve kızımın da bulunduğu fotoğrafları paylaşmak caiz midir?
Cevap: Mütesettir bile olsa uygun değildir.
Sual: İş arkadaşlarından dinsiz ve fâsık olanları arkadaş olarak facebookta arkadaş olarak eklemek caiz midir?
Cevap: Erkekse olabilir. Böyleleri ile zaruret ve ihtiyaç kadar arkadaşlık yapılabilir. Herkesle iyi geçinmelidir.
Sual: Çalışan hanım nelere dikkat etmelidir?
Cevap: Nafakası babası veya kocası tarafından karşılanıyorsa ya da serveti varsa, çalışmaması esastır. Zaruret varsa, erkeklerle karışık olmayarak ve tesettürlü çalışabilir.
Sual: Kadınların marketing firmaları için satış yapıp para kazanması caiz midir?
Cevap: Caiz ise de, bunu yaparken günaha düşmemek bu zamanda imkânsız gibidir.
Sual: Bütün günah tevbe edilince affoluyor; kazaya kalan namazlar neden affolup sakıt olmuyor?
Cevap: Borç olduğu için. Yapılmayan amel, kaza edilmeden affedilmez. Öbür günahlarda telafi edilecek bir şey yok. Namazı kazaya bırakmak, bizatihi haram değildir; bir farzın terkinden doğan haramdır.
Sual: Bir spor kulübü derneğimiz var. Devlet, spor toto vasıtası ile talepte bulunan spor kulüplerine yardım veriyor. Bunu almakta mahzur var mıdır?
Cevap: Helal ve haram karışmış ise, caizdir. Dârülharbde, her halde caizdir.
Sual: Ebul-Kasım ismini çocuğa koymak caiz midir?
Cevap: İsim değil künyedir. Resulullah aleyhisselama mahsus olduğu için konulmaz. Bu yasak, o zamana mahsustur; yani başka zamanda koymak caizdir diyenler de vardır.
Sual: Erkeğin evlenmek istediği kızını saçını görebilir mi?
Cevap: Hayır.
Sual: Bir Müslümanla devamlı küs kalmak caiz midir?
Cevap: 3 günden fazla küs kalmak caiz değildir. Barışmak ister de o istemezse günahı ona aittir. barışmak, devamlı görüşmek demek değildir. bir Müslümanın Müslüman üzerindeki hakkını yerine getirmek kafidir.
Sual: Çalıştığım yerde hakkım olan bir para verilmese, buradaki fotokopi makinesini o para kadar şahsi işlerimde kullanmak caiz midir?
Cevap: Evet.
Sual: Aikido gibi uzakdoğu dövüş sanatlarında eğilerek ve secde eder gibi selamlama yapılıyor. Caiz midir?
Cevap: Dövüş sporu uygun değildir. İnsanın yüzüne vurmak haramdır.
Sual: Dövme yaptırmak caiz midir?
Cevap: Hadis-i şerifte, “Dövme yapan ve yaptıran melundur” buyuruldu.
Sual: İnsanlarda yaşlandıkça para hırsının artmasını neye bağlamak gerekir? Halbuki mantıken yaşlandıkça azalması gerekir.
Cevap: Son günlerinde sıkıntıya düşme korkusu. Buna hırs-ı pîrî derler. İnsanı son terkeden huy, hubb-ı cah ve hırs-ı maldır.
Sual: Karşı cinse alaka duymanın bir kadının hükmü nedir?
Cevap: Bu psikolojik bir bozukluk olduğu için, insan bundan mesul değildir. Gerekirse profesyonel bir yardım almalıdır. Kimse evlenmek mecburiyetinde değildir. Bu, bir hanım için nisbeten daha kolaydır. Bunun dışında iffetini koruyana, Allah cenneti vaat etmiştir.
Sual: Bir kâfiri sevmek küfür müdür?
Cevap: Küfrünü sevmek küfürdür. İyi hasletleri varsa, bunları sevmek küfr değildir.
Sual: Kâtil veya suçlu insanları hastaneye getirdiklerinde, tıb ile vazifeli memurların (tabib, hemşire, hastabakıcı), bu hastaya bakması mecburiyeti var mıdır?
Cevap: Kanunlara riayet etmek lazımdır. İnsan insandır. Ne olacağı belli olmaz.
Sual: İslâmiyette övülen ve teşvik edilen sadece dinî ilimler midir?
Cevap: Dünyaya ve âhirete fâideli olan her ilim övülmüştür. Ancak öğrenilmesi farz olan ilim farklıdır. Vaziyete göre ilim, farz, vâcib, müstehab, mübah, mekruh ve haram olur.
Sual: Erkeklerin düğünlerde kendi aralarında toplu halde mehter ile oynamaları, yani halay gibi hareketler yapmaları caiz midir?
Cevap: Düğünde meşru dairede eğlenmek caizdir.
Sual: Bir müslümanın şu anki sosyal platformlara (instagram, facebook) kendi resmini, ailesiyle çekilmiş resmi yüklemesi caiz midir?
Cevap: Aile mahremiyetini ifşâ etmek münasip değildir.
Sual: Canlı resmi bulunan anahtarlık taşımak caiz midir?
Cevap: Mahall-i tahkir olduğu için caizdir.
Sual: Büyük şehirlerin sokak ve çarşılarında şehveti tahrik eden birçok manzara olduğundan, gözü haramdan korumak nasıl olacaktır?
Cevap: Mecbur kalmadıkça insanlara karışmamalı; duaya ve namaza devam edilirse Allah korur. Allah’ın dinine yardım edene Allah da yardım eder mealinde ayeti kerime vardır.
Sual: Normalde gıybet olacak bir şeyi, yanımızda biri yokken kendi kendine tekrar etmek gıybet olur mu?
Cevap: Hayır. Ancak suizan haramdır.
Sual: Cuma hutbesinde “Sultanın, hükûmet adamlarının adlarını söylemesi câiz değildir” sözünü nasıl anlamalıdır?
Cevap: Okunur; onlarda bulunmayan vasıflarla zikretmek doğru değildir. İlk halifeden beri hutbede halifenin isminin okunması ve ona dua edilmesi âdettir.
Sual: Üzerinde İslam harfleriyle yazılar olan çikolata, bisküvi vs. ambalajlar oluyor. Bunları çöpe atmanın bir mahzuru olur mu?
Cevap: Umumî belvadır. Kaçınılması imkânsız gibidir. Caizdir.
Sual: Tıbbî tecrübelerde kobay hayvanları kullanmak caiz midir?
Cevap: İnsanlığın iyiliği için başka yol yoksa caiz olur. Tıbbin inkişafı, daha kuvvetli bir maslahattır. Ecdadımız tıp tahsilinde bunları kullanmıştır.
Sual: İslam beldesindeki gayrı Müslimlerin Kur’an-ı Kerim ve diğer İslam kitaplarını satın almalarına izin verilir mi?
Cevap: Hürmetsizlik edecekleri çok zannedilmiyorsa, satmak caizdir.
Sual: Bacak bacak üstüne atmakta mahzur var mıdır?
Cevap: Yoktur.
Sual: Karma tedrisat yapılan mektepte okumayıp, açık öğretimde okumak lazım mıdır?
Cevap: Erkek için başka çare yoktur. Açıktan okumak, her zaman aynı gayeyi hâsıl etmemektedir. Okumak vaziyetinde olan erkek, dinini kayırarak hareket etmelidir.
Sual: SGK’lı bir hasta, alması gereken ilacı evden çıkamadığı için getirtemese, başkasının adına yazıp bu alsa ve hastaya verse caiz midir?
Cevap: Burada bir sahtekârlık yoktur. Hasta için alınıyor. Caizdir.
Sual: İstimnadan kaçınmak için ne yapmalıdır?
Cevap: Dua etmelidir. Dini hayatı daha yoğun yaşamalıdır. Oruç tutmalıdır. Yabancı kadın ve kızlardan, mecmua, tv ve internetten uzak durmalıdır. Gençlik halidir. Şap kullanmak lüzumsuzdur. Yeniçeriler, otokontrolü kuvvetli insanlar olarak yetiştiriliyordu.
Sual: Gayrı Müslim kanunlarına göre idare olunan bir yerde mecburi askerlikten kaçmak için sahte rapor almak caiz midir?
Cevap: Müslüman günah da, suç da işlemez.
Sual: Arkadaşlarımızın 4-5 yaşlarında küçük kız çocuklarını kocaklamak, oynamak, bazen gelip kucağımıza oturmaları, caiz midir?
Cevap: Kız çocukları gösterişli bir hâle gelene kadar caiz ise de, çok laubali olmamak iyidir. Oğlan çocukları da parlak ve yakışıklı ise aynı hükümdedir. Töhmet altında kalmaya sebep olabilir.
Sual: Ellerini yıkadıktan sonra silkelemek caiz midir?
Cevap: Peygamber efendimiz silkelediği gibi; silkelemeyi men ettiği de olmuştur. Birincisi el yıkamaya, ikincisi abdeste hamledilir. Zira ma-i müstamel olduğu için vesvese yapabilir. Eskiden halk arasında buna şeytan yelpazesi derler ve hoş görmezlerdi.
Sual: İslâm Devleti, diğer dinlerin tebliğcilerine (misyonerlere) dinlerini yaymaları için izin verir mi?
Cevap: Müslümanlar arasında değil.
Sual: Biri bir başkasına bir mail gönderse, o kimse yazandan izinsiz o maili başkasına gösterebilir mi?
Cevap: Caiz değildir. Resulullah aleyhisselam başkasının mektubuna, yani yazdığı birşeye ondan izinsiz bakmayı men etmiştir. Bir mecliste konuşulanları da izinsiz başka yerde anlatmak da caiz değildir. Hadis-i şerifte buyuruldu ki, el-Mecâlisü fi’l emâne, yani meclisler emanettir.
Sual: Kına gecesinde hanımların def veya davulla eğlenmeleri uygun mudur?
Cevap: Erkeklerle karışık olmamak ve şarkılarda haram olan sözler bulunmamak şartıyla evet.
Sual: Dövme yaptırmış birisi nasıl hareket eder?
Cevap: Dövme yaptırmak caiz değildir. Yapılmışsa tövbe eder; sildirmesi lâzım gelmez. Abdest ve gusle mani değildir.
Sual: Orta mektepte Türkçe öğretmeniyim. Muallimi bulunmadığı için Kur’an-ı Kerim derslerine de giriyorum. Fakat sınıfta buluğa erişmiş kızlar var. Bunlara ders vermek meşru mudur?
Cevap: Başları örtülü olarak Kur’an-ı Kerim öğretirsiniz. Bu çok sevaplı bir iştir. Bunu yaparken arada dinî bilgiler de verirsiniz. Her meslekte böyle mahzurlar olabilir. Zaman kötüdür. Bundan kızını, erkeklerle karışık mektebe gönderenler mesuldür. Oradaki erkekler veya öğretmenler mesul değildirler. Yapılan iş harama vesile bile olsa kazanca tesiri olmaz.
Sual: Suret resmi bulunan eve melek girmez şeklinde rivayetler var. Bu sahih hadis midir? Fotoğraf resim kabilinden sayılır mı?
Cevap: Siz ve biz, hadisleri sahih mi diye sorgulayacak pozisyonda değiliz. Hadis sahihtir. Canlı resmi ve fotoğrafı bulunan yere melek girmez. Fotoğraf çektirmek caizdir. Bunları açıkta tutmak doğru değildir; duvara asmak caiz değildir. Albümde muhafaza etmelidir.
Sual: ‘Kara Cuma’ denilen indirim gününde dinimizin değerleriyle alay edildiği söyleniyor, Bundan istifade etmek caiz midir?
Cevap: Kara Cuma’nın İslâmiyet ile hiç alâkası yoktur. 50’lerde Şükran Günü arkasından gelen Cuma gününde polislerin izinleri kaldırılırdı. O sebeple bu güne Kara Cuma adını verdiler. Esnafın, Noel’e doğru tenzilat yaptığı güne de bu isim verilir. Kara, muhasebede kâr manasına gelir. Dükkânlar o gün sabah karanlığında açılıp akşam karanlığına kadar açık olduğu için böyle söylendiğini rivayet edenler de var.
Sual: Livata günahının cezası var mıdır?
Cevap: Livata, âyet-i kerime ve hadîs-i şeriflerle men edilmiştir. Büyük günahtır. Cezası hakkında ihtilaf olunmuştur. Mâlikî, Şâfiî ve Hanbelî’de had suçudur ve cezası zinâ haddi ile aynıdır; ancak muhsan olup olmamasına bakılmaksızın recm edilerek öldürülür. Resulullah aleyhisselâm, “Livata yapanları recm ederek öldürünüz” buyurdu. Şâfiî’de bir kavle göre muhsan olup olmamasına bakılır; muhsan değilse 100 değnek vurulur. Said bin Müseyyeb, Ata bin Ebi Rebah, Hasan-ı Basrî, Katâde, Nehaî, Sevrî, Evzâî, Ebû Talib ve Yahya ile Hanefîlerden İmam Ebu Yusuf ile İmam Muhammed de bu görüştedir. İmam Ebu Hanife’ye göre bu, ta’zir-i şedid ile cezalandırılır. Zira sahabe cezası hakkında icmâya varmamıştır. Bunu hâkim takdir eder. Âdet edinirse öldürülür.
Sual: Gusülsüz (cünüb) kimsenin yaptığı yemeği yemek caiz midir?
Cevap: Caiz ise de yümün ve bereketi olmaz.
Sual: Bazı tıbbî tedkikler ve tedavi için kenevir yağı kullanılması caiz midir?
Cevap: Uyuşturucu cinsinden katı maddeleri, ilaç için kullanmak caizdir.
Sual: Kına gecesinde hanımların def veya davulla eğlenmeleri uygun mudur?
Cevap: Erkeklerle karışık olmamak ve şarkılarda haram olan sözler bulunmamak şartıyla evet.
Sual: Üniversitede talebelerin tertiplediği alkollü, müzikli ve geç saatlere kadar süren mezuniyet balolarına katılmak doğru mudur?
Cevap: Mecbur kalmadıkça haram işlenen meclislerden uzak durmalıdır.
Sual: Dövme yaptırmış birisi nasıl hareket eder?
Cevap: Dövme yaptırmak caiz değildir. Yapılmışsa tövbe eder; sildirmesi lâzım gelmez. Abdest ve gusle mani değildir.
Sual: Ailem yılbaşı kutlar; tombala oynar; hindi yer. Ben bunlara katılmak istemiyorum. Ne yapmam lazım gelir?
Cevap: Yılbaşı dinî bir gün değildir; âdettir. Kumar, içki gibi günah işlemeden kutlamanın zararı yoktur. Fitne çıkarmamalıdır.
Sual: Ecnebi müziğin çalındığı spor salonunda spor yapılır mı?
Cevap: İstemeden kulağa gelirse caizdir.
Sual: İnsanın vefat ettikten sonra bedenini kadavra olarak bağışlaması caiz midir?
Cevap: İnsan, bedenini sağlığında da bağışlayamaz. İnsan bedeni muazzezdir; satılamaz, bağışlanamaz, vakfedilemez. İnsan bedenini kadavra olarak kullanmayı da ulema cevaz vermemiştir. Çünkü diriye hürmet gibi ölünün de bedenine hürmet lazımdır. Nitekim hadis-i şerifte, “Ölünün kemiğini kırmak, dirinin kemiğini kırmak gibidir” buyruluyor. Eskiden tıb fakültelerinde at gibi insana benzeyen hayvan cesedleri veya balmumu mulaj modeller üzerinde anatomi dersleri görülüyordu.
Sual: Bir kimse, annesinin, kız kardeşinin veya kızının, namahremler arasında açık olarak çalışarak elde ettiği kazançtan aldığı gıdalardan yiyebilir mi?
Cevap: Yapılan işin kazancı, haram liaynihi değil haram ligayrihidir. Onun için kazandığı mülkü olur. İkramı kabul edilebilir. Bununla muamele yapılabilir. Ancak tayyib olmaz.
Sual: Minibüslerde, otobüslerde para uzatırken bayanların eline değme gibi durumlar oluyor. Bazen de mesela yanımızda oturan bir erkek kalktığında bir bayan gelip yanımıza oturabiliyor. Bu gibi durumlarda günaha giriyor muyuz?
Cevap: Mümkün mertebe kaçınmalıdır. Kaçınılamıyorsa, zaruret vardır.
Sual: Erkeklere kızlardan daha çok ilgi duyan eşcinsel bir erkeğin kız ve erkeklere karşı tavrı nasıl olmalıdır? Kızlara hiç alaka duymuyorsa, kızlar ona namahrem midir, erkekler namahrem midir? Onun öyle olduğunu bilmeyen insanlardan gizlemesi caiz midir?
Cevap: Tedavi olmalıdır. Düzelmiyorsa, iffetini korumalıdır. Allaha dua etmelidir. Homoseksüel de olsa bir erkeğe yabancı kadınlar namahremdir. Eğer günaha girmek ihtimali varsa, erkeklerden de uzak durması iyi olur.
Sual: Başlık parasının İslâmiyette yeri var mıdır?
Cevap: Hayır. Rüşvet sayılır. Caiz değildir.
Sual: 8 yaşındaki bir kız çocuğu paten kullanabilir mi?
Cevap: Vücutça gelişmiş değilse caizdir. Aksi takdirde tesettüre dair meselelerde kadın hükmündedir.
Sual: Hastanelerde erkek hastalara kadın hemşirelerin iğne yapmasında mahzur var mıdır?
Cevap: Zaruretler, mahzurları mübah kılar.
Sual: Erkek hastanın zevcesi, doktoru ile konuşup hasta hakkında malumat alabilir mi?
Cevap: Zaruret mikdarı caizdir.
Sual: Sultan Abdülhamid’in sigara içtiği doğru mudur? Sarayda tütüncü başı makamı var mıdır?
Cevap: Her ikisi de doğrudur. Tütün içmek sıhhati ve kesesi müsait olana mubahtır.
Sual: Bugün fısk, fitne ve küfür çoğaldı. Her türlü insanla ister istemez irtibat halinde oluyoruz. Kişi fısk işliyor. Herkes tebrik ediyor. Mesela kızlar dar kıyafet ve şortlarla maçlar yapıyor ve müsabakaları kazanıyorlar. Bu ya da buna benzer hallerde fitne çıkmaması için bir müslümanın bunu tebrik etmesi caiz midir?
Cevap: Günah işlenen yerden ve günah işleyenlerden mümkün mertebe uzak durmalıdır. Mecbur kalırsa, zaruret miktarı bulunur ve burada da kendisini çok kontrol eder günaha bulaşmamak için dua eder. Tebrik etmeden idare-i maslahat etmelidir.
Sual: Bir alkol firmasından iş alan call center firmasında çalışmak caiz midir?
Cevap: Alkol firmasının siparişlerini aldığı için, günaha vesile olmak mekruhtur veya kazancı tayyip değildir. Ama yapılan işe ve kazanca haram denemez.
Sual: Bir Hanefî, Şâfiî’nin ictihadına uymak maksadıyla midye yerse caiz midir?
Cevap: Zaruret olmadan yiyemez. Kolaylık için yerse telfik yapmış olur. Dinin kolaylıklarını toplamak caiz değildir. Midye yemek Hanefî’de günahtır. Dinini kayıran Şâfiîler bile Hanefîde günah olduğu için deniz mahsulleri yemezler. Çin gibi memleketlerde yaşayan bir Hanefî Müslüman için belki caiz olur. Orada yaşayan ve sayısı yüz milyonları bulan Çin Müslümanları bile Hanefî oldukları için balığa benzemeyen deniz mahsullerinden uzak durmaktadır.
Sual: Kadınların sokağa çıkması haram mıdır?
Cevap: İhtiyaç için ise ve tesettüre riayet edilirse elbette hayır.
Sual: Ege’nin meşhur efelerinin giydiği kıyafetlerde pantolonun paçası dizin üstündedir. Bu ise dinimizdeki avret yeri tarifine uymuyor. Bunu nasıl anlamalıdır?
Cevap: Bunlar folklorik kıyafet olarak sonradan tanzim edilmiştir. Anadolu’da kimse dizinin üzerinde pantolon giymez. Efelerin yaptığı da ölçü olmaz.
Sual: Küçük balıklar içleri temizlenmeden denizden çıktığı gibi konserveleştiriliyor. Böyle balıkları yemek caiz midir?
Cevap: Balığın kanı ve içi necis değildir.
Sual: Dudağımız hafif kanasa, buradaki kanı (necis olduğu için) yutmak haram olur mu?
Cevap: Kan içmek veya yalamak haramdır. Ancak yaranın üzerinde yayılmamış kanı diliyle boş bulunup yalamak zarar etmez. O kadar hâliyle ve mahallinde necis değildir.
Sual: İmam-hatib mektebine giden çocuğun içinde âyet-i kerime yazılı kitapları koyduğu çantayı belden aşağıda tutması caiz midir?
Cevap: Kapalı olduğu için caizdir.
Sual: Sokak köpeklerinin Avrupa’da olduğu gibi uyutulması caiz olur mu?
Cevap: İnsanlara zarar veren hayvanlar, acı çektirmeden öldürülebilir.
Sual: Propolis kullanmak caiz midir?
Cevap: Arıların kovan yapmak için imal ettiği propolis bazı hastalıklar için kullanılması caizdir. Alkolde eritilmesi caiz değildir. Zira başka şekilde de eritilebilir. Kaldı ki alkolde eritilirse faydası da kaçar.
Sual: Boydan fotoğraf çekmek caiz mi?
Cevap: Caizdir. Duvara asmamak kaydıyla.
Sual: Dini veya başka ilmi konuşmaların arkasına tesiri arttırmak için fon müziği koymak caiz midir?
Cevap: Dini konuşmaların arkasına müzik koymak caiz değildir.
Sual: Bir kadın saçını siyaha boyayabilir mi?
Cevap: Saç boyamak sünnettir; ancak siyah renkten kaçınmak lâzımdır. Hadis-i şerif ile men olunmuştur.
Sual: İslâm hukukunda yakarak idam etmek caiz mi haram mı?
Cevap: Caiz değildir. Hazret-i Ali’nin zındıkları ateşte yakarak idam ettiğine dair bir rivayet var ise de, Abdullah bin Abbas, “Ateşle azap ancak Allah’a mahsustur” hadis-i şerifini haber verince, “Bunu evvelden duysaydım, öyle yapmazdım” buyurmuştur. Büyük bir sahabi de olsa, her hadis-i şerifi işitmiş olması beklenmez. Hazret-i Ali, Kur’an-ı kerimde zındıkların ateşle azab edilecekleri manasına gelen âyet-i kerimeleri onların ateşte yakılacaklarına dair delil almıştı. Sonra bu hükmünden vazgeçti.
Sual: Bir kimse online oyun oynarken, hile yapsa, ama karşı tarafa maddî bir zarar vermese caiz midir?
Cevap: Oyunun bazı âlimlere göre câiz olması, arada bir oynanmaya, farza mâni olmamaya, haram işlememeye ve kumar olmamaya bağlıdır. Hadis-i şerifte, Aldatan ve aldanan bizden değildir, buyuruldu. Kimseyi incitmek doğru değildir.
Sual: Saçları çok yağlanan, kaşınıp acıyan ve sürekli yıkamak mecburiyetinde kalan bir kadın saçlarını 3 numaraya vurdurabilir mi?
Cevap: Kına koymak ve saire şifa tedbirlerini alıp fayda görmezse sıhhat için caizdir.
Sual: Bir kıyafeti beğenip resmini alıp aynısını diktirmek günah olur mu?
Cevap: Hayır. Çoğaltıp ticaretini yapmak caiz değildir.
Sual: Bir câmi vazifelisi cuma günü cemaatten para toplasa, toplanan paranın içinden 20 dolar çıksa, câmi vazifelisi bu paranın kıymeti neyse onu lira cihetinden kasaya koyup doları kendine alsa ve ileriki bir zamanda doların değerinin artmasıyla ondan kâr edinse, günaha girer mi?
Cevap: Bu gibi kimseler, paranın değer kaybına mani olmak için hemen altına çevirmelidirler. Türk parası olarak da tutamaz. Lirada tutması kanunî mecburiyet ise, o halde doları cari kurdan bozdurup alması caiz olur.
Sual: Erkeğin bacak kıllarını tamamen ve kısmen aldırması caiz midir?
Cevap: Kadınlara ve muhanneslere benzememek kasdıyla caizdir.
Sual: İçinde elfaz-ı küfür geçen şarkı dinlemenin hükmü nedir?
Cevap: Sözleri beğenir ve tasdik ederse küfür; değilse günah olur.
Sual: Defli zikir yapmak caiz midir?
Cevap: Zikir ibadettir; çalgı aletlerini ibadete karıştırmak mahzurludur.
Sual: Hipnoz ile tedavi caiz midir?
Cevap: Caizdir.
Sual: Hipopotam derisinden ceket giymek caiz midir?
Cevap: Domuz ve köpek derisi dışında eti yenmeyen hayvanların tabaklanmış derisini giymek ve kullanmak caizdir.
Sual: Kanser hastasına doktor muafiyeti arttırmak adına anne sütü tavsiye etse, içmesi caiz olur mu?
Cevap: Doktor buna kati ilaç derse caiz olur (İbn Abidin)
Sual: Bir erkek etek traşı için tüy dökücü krem, sprey kullanabilir mi?
Cevap: Caizdir. Sünnette, hamam otu tavsiye edilmiştir.
Sual: Bazı evlerde Osmanlı padişahlarının küçük biblolarını görüyorum. Bunda bir mahzur var mıdır?
Cevap: Osmanlı padişahları bile olsa, oyuncak dışında canlı resminin ve heykellerinin velev biblo bile olsa kullanılması, duvara asılması, masaya ve sehpaya konulması münasip değildir.
Sual: Mektebde bazen talebe gelmiyor, ders boş geçiyor. Öğretmenin bu boş geçen dersin ücretini alması caiz mi?
Cevap: Derse kimsenin gelip gelmemesi mühim değildir; öğretmenin fiilen vazifesini yerine getirmiş olması kâfidir. Yani aldığı para caizdir.
Sual: Fıkıh kitaplarında “Odanın duvarlarına halı asmak ziynet niyetiyle mekruhtur” yazıyor. Bazı tablolar, halıdan kıymetlidir. Asmak mahzurlu mudur?
Cevap: Halı yere serilebilir. Bu sebeple tablodan farklıdır. Tablo asmak ne kadar kıymetli olursa olsun caizdir. Soğuktan koruması için duvara halı asmanın mahzuru yoktur. Eskiden hususi duvar halıları vardı; yere serilemeyecek kadar ince idi.
Sual: Pisa Kulesi, Kolezyum gibi maket ve magnetleri koymak caiz midir?
Cevap: Üzerinde bariz canlı resim veya haç yoksa mahzuru yoktur.
Sual: Topkapı Sarayı’nda Yahya aleyhisselamın mübarek kolu mevcuttur. Herkese teşhir edilmektedir. Bu mübarek uzvu toprağa vermek gerekmiyor mu?
Cevap: Haklısınız. Ama III. asırdan beri böyledir. Yahya aleyhisselâmın kolu olduğu kati değildir. Teşhir edilmemesi münasiptir.
Sual: Çorapların taban kısmında değil de, boğaz kısmında, muhterem isim yazılı olsa bu çorabı giymek caiz midir?
Cevap: Burası hürmetsizlik mahalli değildir.
Sual: Ölülerin fotoğraflarını çekip neşretmek caiz midir?
Cevap: Münasip değildir. Ölü yıkayıcıların da, ölüde gördüğü kötü halleri söylemesi caiz değildir.
Sual: Allahü tealanın isimlerinden hangilerine abd ilave etmeden insanlara konabilir?
Cevap: Kelimenin manasını bakılır. İnsanlar için de kullanılan isimleri abd eklemeden koymak caizdir. Aziz, Mecid, Rahim gibi. Ama Samed, Hâlık, Rahman gibi insanlara asla verilemeyecek ve Allahü teâlâya mahsus isimlere abd koymak lazımdır.
Sual: Dükkânımızı bir market kiralamak istese, alkol satıyor olsa, aynı zamanda bize cirodan pay vermek istese, bu payı almak caiz midir?
Cevap: Kiralamak caizdir. Ortaklık habistir. Zira helal, haram ve mekruh karışmıştır. Haram olmaz ise de, habis olur. Alkol satışını ayırıp, diğer malların cirosundan verirse habis de olmaz.
Sual: İçinde Yunan mitolojisinde adı geçen Poseidon, Athena, Apollo ya da benzeri isimlere sahip gemi ile seyahat etmek ve mitolojik hikâyeleri inanmadan anlatmak caiz midir?
Cevap: Caizdir.
Sual: Günümüzdeki camilerin ekserisi eskinin mimari estetik ve zevkinden mahrumdur. Böyle bir camiye çirkin demenin dinen mahzuru var mıdır?
Cevap: Hayır. Çirkin çirkindir. Çirkin olan, mimarîsidir.
Sual: İslâmiyette canlı resim çizmek caiz olmadığına göre, mübarek zatların çizilmiş resimlerine hürmet etmek gerekir mi? Mesela Fatih Sultan Mehmed’in resmi yere konur mu?
Cevap: Gerekmez ise de koymamalı, üstünü örtmeli.
Sual: Ninem zamanında cehaletinden dolayı 1,5 aylık çocuğunu düşürmüş. Ne lazım gelir?
Cevap: Tevbe eder.
Sual: Bir kimse, 17 yaşında beraber yaşadığı, nafakasını karşıladığı oğlunun biriktirdiği paradan borç alsa, bu arada vermeye devam ettiği harçlık faiz sayılır mı?
Cevap: Faiz olmaz.
Sual: Sağlık ocağına gelen bazı aileler, günah diye çocuklarına aşı yaptırmak istemiyor. Bunlarda insanı kısırlaştıran maddeler olduğunu söylüyor. Bir hemşire nasıl hareket eder?
Cevap: Söyledikleri şey komplo olsa gerektir. Aşıyı isteyen yaptırır, isteyen yaptırmaz. Hemşire, kanunlar çerçevesinde hareket etmelidir.
Sual: Saatlerde Romen rakamları mı, Latin rakamları mı tercih edilir? Kıble duvarında yer alması mahzurlu mudur?
Cevap: Farkı yoktur. Latin rakamı dediğiniz aslında Arap rakamlarıdır. Latinler, Romen rakamı kullanırdı. Sıfır olmadığı için Arap rakamlarını aldı. Araplar ise, matematikte çok ileri oldukları için ve yazıya daha uygun düştüğü için Hind rakamlarını kullanır. Kıbleye gelmesinin mahzuru yoktur.
Sual: Dinle alakası olamayan bir baba çocuğunu Kur’an-ı kerim kursuna yollamıyorsa ve bu çocuk da gitmek istiyorsa ne yapması gerekir?
Cevap: Dinlemez, gider. Ama fitne çıkmaması için saklar. Allaha isyan olan yerde, mahlûka itaat olmaz; ama isyan da caiz değildir.
Sual: Balkona yapılan güvercin yuvasını bozmak ve uçamayacak kadar büyümemiş yavruları da atmak caiz midir?
Cevap: Caizdir, çünki pislik yapar
Sual: Birgivî Vasiyetnamesi şerhinde; evlenmesi caiz olan akrabaya sıla etmek vâcip midir değil midir hususunda ihtilaf olundu. Doğrusu vâcip değildir. Bazı âlimler buyurdular ki, gün aşırı ziyaret etmeli, yahut haftada bir, yahut ayda bir kere ziyaret etmelidir, diye yazıyor. Kız kuzenlerimle görüşmem caiz mi olur?
Cevap: Kast edilen amca oğlu dayı oğlu gibi karşı cinsten olsa evlenmek caiz olan akrabalardır. Kadın ise görüşmeden dua ve hediye göndererek sıla-i rahm yapılır.
Sual: Mukaddes Emanetlere karbon testi yapılmasının dinen bir sakıncası var mıdır?
Cevap: Edebe mugayirdir. Orijinal olması mühim değildir; hatırlamaya vesile olması mühimdir.
Sual: Muhammed adındaki bir arkadaşa Maho, Süleyman’a da Sülo diyoruz. Mahzuru var mıdır?
Cevap: Mübarek isimleri alay kastıyla değiştirmek doğru değildir. Bunun dışındaki her ismi, sahibi üzülüyorsa değiştirmek caiz değildir. Ama mesela Apo, Fatoş diye meşhursa, bir beis yoktur.
Sual: Dinimizde ametist, akik gibi tabii taşların yeri nedir? Yanımızda taşırsak faydasını görür müyüz?
Cevap: Akik medhedilmiş.
Sual: Döğüş için Hint horozu yetiştirip satmak caiz midir?
Cevap: Horoz döğüştürmek caiz değildir. Buna vesile olmak mekruhtur.
Sual: 2 aylık çocuğu aldırmak günah mıdır?
Cevap: Çocuk olmaması için her çeşit tedbir almak caizdir. Kadın ve erkeğin tüplerini bağlatması caiz değildir. Çocuk aldırmak (kürtaj) bazen caiz, bazen haram olur. Ana rahmindeki çocuk 120 günlük olana kadar bir özürle aldırmak (kürtaj) caizdir. Bu özürler, annenin hayatının tehlikeye girmesi, annenin sütü kesilerek diğer çocuğun hayatının tehlikeye girmesi, çocuğun ırza tecavüz mahsulü olması, kâfirler arasında kalıp çocuğu dine uygun yetiştirecek vasatın (ortamın) olmaması, çocuk için daha fazla çalışmak zorunda kalıp ibadetleri azaltmak tehlikesi hep özürdür. Geçim darlığı özür değildir. Anne ve babanın ikisinin de razı olması da şarttır. 120 günü geçmiş bir çocuğu aldırmak asla caiz değildir.
Sual: Günümüzde fısk meclisi denince nereler anlaşılır?
Cevap: Haram işleyenlerin zaruretsiz topluca bulunduğu yere fısk meclisi derler. Sinema, gazino fısk meclisi olabilir. Çarşı, pazar, lokanta, kafe, lunapark, fısk meclisi olmaz. Çünki herkesin esas itibariyle ihtiyaç için bulunduğu yerlerdir.
Sual: Herhangi bir yazıyı mesela “Buraya basmayınız” gibi ifadeleri İslâm harfleri ile basılacak bir yere yazmak uygun mudur?
Cevap: İslâm harflerinin kendisi mukaddes olduğu için hakaret mahalline yazmak uygun değildir. Seyyid Abdülhakim Efendi İslam harflerinin kıymetini bilmediler; yerlere yazdılar; üzerine bastılar; Allahü Teâlâ da nimetini aldı, buyurmuş. Tabii bazı şeyler bugün umumî belvâ olarak değerlendirilebilir. Neticede Arap memleketlerinde bu yazı kullanılıyor ve ister istemez hürmetsiz mekânlarda bulunabiliyor. Başka çare yok ise caiz olabilir.
Sual: Bebekler sarılık olduğunda geçmesi için akşam ezanıyla bebeğin beşiğine kırmızı ve sarı kurdele bağlamak, sonra sabah ezanında sarı kurdelenin çözülüp gül ağacına bağlamakta doğruluk payı var mı?
Cevap: Eski İstanbul hanımları arasında âdettir. Bilhassa sarı bez kullanmanın sarılığa mani olduğuna dair bir inanç vardır.
Sual: Kombu çayı içmek caiz midir?
Cevap: Hayır, alkollüdür. Bira gibi haramdır.
Sual: Tesettürlü hanımların kafede nargile içmesi uygun mudur?
Cevap: Edebe aykırıdır.
Sual: Tesettürlü bir hanımın kozmetik ve temizlik mamulleri satması caiz midir?
Cevap: Kadınların nafakasını kocaları karşılar. Bu gibi işler, şer’an sahih olsa bile, namahrem ile temas ve haram işlemeye bir vasıta olursa çok mahzurludur.
Sual: İçki de satan bakkala hayırlı işler demek caiz mi?
Cevap: Evet. Hayırlı işlere dönmesi için duadır.
Sual: Fındık tarlamızda hasaddan evvel mecburen otları makineyle biçiyoruz. Muhtemelen çok sayıda böcek ölüyor. Kanuni Sultan Süleyman’ın, şeyhülislâmdan ağacı saran karınca hakkında aldığı fetvayı düşününce, mesul olur muyuz?
Cevap: Özürdür. Yapacak birşey yoktur. O fetva hikâyesi doğru değildir. Zarar veren hayvanları, acı çektirmeden öldürmek caizdir. Başka çare varsa, yakmak ve suda boğmak caiz değildir.
Sual: İslâm harfleriyle Latin harfleri karışık yazılabilir mi?
Cevap: Âyet-i kerimeler haricinde yazılabilir.
Sual: Ecmel Vera ismi münasib midir?
Cevap: Ecmel caizdir; daha güzel manasına gelir. Vera, Rus ismidir. Verâ, öte; verâ’ ise takva demektir. Bu şekilde kullanmak lazımdır.
Sual: Namaz kılmayan biri ile, ileride kılar ümidiyle; tesettürsüz bir kız ile, ileride kapanır ümidiyle evlenmek uygun mudur?
Cevap: Dindar insanların bile dini yaşamakta zorlandığı bir zamanda, bu, kolay değildir. Hadis-i şerifte “Fâsık ile evlenen melundur” buyuruldu.
Sual: Futbolcuyu beğenip mâşallah demenin ve onu övmenin hükmü nedir?
Cevap: Yaptığı işi ustaca yaptığını düşünerek caizdir. İyi bir hırsız tabiri de böyledir.
Sual: Yallah demek caiz mi?
Cevap: Âdet olmuştur. Ya Allah tabirinin kısaltılmışıdır.
Sual: Bir kadın sosyal medyada resmini koyabilir mi?
Cevap: İffetine düşkün aklı başında saliha bir hanımın bu taraklarda bezi olmaz.
Sual: Nâmahrem bir kadını açık bir şekilde düşünmek günah mıdır?
Cevap: Mekruhtur. Kendi ailesine yapılsa ne hissederdi, bunu düşünerek vazgeçmelidir.
Sual: Kadın erkek karışık, plaj gibi yerlerde cankurtaran olmak caiz midir?
Cevap: Caiz ama tayyip iş değildir.
Sual: Hisselerin bir kısmı bira şirketine ait olan gazlı meşrubat şirketinde çalışmak caiz midir?
Cevap: Caizdir. Yapılan işin kendisi haram olmadığı için burada çalışmak ve verilen maaşın kaynağı helâl ve haram karışık olduğu için maaş almak caiz olur.
Sual: Çalışan kadının günahlara girmemesi için nelere dikkat etmesi gerekir?
Cevap: Zaruretsiz erkeklere karışması ve tesettüre riayet etmemesi günahtır.
Sual: Sinemaya gitmek, film seyretmek caiz mi?
Cevap: Faydalı ise, en azından zararlı şeyler gösterilmiyorsa caizdir.
Sual: Nemrut heykeli, antik mabedler, Mevlana, Nasrettin Hoca silüeti gibi turistik resimler olan tabakları satmak caiz midir?
Cevap: Canlı resimleri, oyuncak şeklinde ise, caizdir. Asılacak bir şeyse (tabak, tablo gibi) Müslümana satılması mekruhtur.
Sual: Zayıflamak için spor merkezine giden bir kimse, burada çalınan müzikten ve avret yeri açık kimselere bakmaktan mesul olur mu?
Cevap: İstemeden kulağa gelenden mesul değildir. Ama zayıflamak için az yemek, az uyumak ve çok hareket etmek makbuldür.
Sual: Polis, subay gibilerin şapka takması özür olur mu?
Cevap: İş yerinde takmaları özür olur. Bunun için işten ayrılmaları icab etmez.
Sual: Film sitelerine abone olmanın dinî mesuliyeti var mıdır?
Cevap: Uygun şekilde kullanıldıktan sonra mahzuru yoktur. Siteye abone olmak, günah işleyenleri desteklemek demek değildir. Bununla beraber, evvela dinine ve dünyasına faydalı olan işlerle uğraşmalı ve öğrenmelidir. Dine ve dünyaya yaramayan işlerle meşgul olmak malayanidir.
Sual: Küfür muhtevalı eski tweetler silinmez de sonradan biri onu görürse hükmü nedir?
Cevap: İlk sahibine günah yazılır. Kim bir kötü çığır açarsa, oradan gidenlerin de günahını yüklenir. Az konuşmalı, çok dinlemeli.
Sual: Evde radyo ve televizyon bulundurmanın hükmü nedir?
Cevap: Yakın zamana kadar radyo ve televizyonlar münhasıran dini yıkan ve ahlâkı bozan neşriyat yaptığı için, hüküm de ekseriyete göre verildiği için, bu devirde yaşayan ulema seyredilmesini ve eve alınmasını men etmiştir. Şimdi yapanlar ve yapmayanlar müsavi olduğu için, eve radyo televizyon almak satmak haram değil ise de, insanın kendini, hele ailesini muhafaza etmesi çok zordur. Üstelik zararsız radyo ve televizyon programlarının da çoğu malayanidir. Onun için daha faydalı işlerle meşgul olmalıdır.
Sual: Bir kâfir veya fâsık futbolcuya iyi futbolcu demek, gol atınca güzel gol attı demek, efsane yıldız futbolcu gibi ifadeler kullanmak caiz midir?
Cevap: Caizdir. Kasıt, yaptığı işi kusursuz yapmasıdır. Ama bir fâsık övüldüğünde arş-ı ilahî titrer, hadis-i şeriftir.
Sual: İstimnâ (mastürbasyon) caiz midir?
Cevap: İstimnâ (mastürbasyon, elle tatmin) zevk için mekruh, sükûnet bulmak için caiz, zina tehlikesi varsa vâcibdir.
Sual: İnsan saçı kullanılan ve zamk ile başa yapıştırılan protez saç kullanmak uygun mudur?
Cevap: Hayır. Hem insan saçı kullanmak caiz değildir. Hem de gusle mâni olur.
Sual: Erkeklere mahsus işler hanımların yapması caiz değil deniyor. Bunlar nelerdir?
Cevap: Şoförlük, subaylık, polislik, hâkimlik vs.
Sual: Bid’at sahibi ya da gayrimüslimden hediye almak vermek günah olur mu?
Cevap: İhsan herkese yapılır. Ama samimi ve uzun soluklu ahbaplık yapmak doğru değildir.
Sual: Mehter ve bando hüküm cihetiyle aynı mıdır?
Cevap: Evet. İkisi de askerî mızıka olup dinlenmesi dinen aynı hükümdedir.
Sual: Kız talebelere hususi matematik dersi vermek caiz midir?
Cevap: Erkek talebelere verilir. Kız talebeleri de mazeret beyan edip geri çevirmelidir.
Sual: Temizlik yapıldığı halde evde çok saç kılı dökülse, mahzuru olur mu?
Cevap: Başı açık gezmemeye ve yerlere dökülmemesine dikkat etmelidir. Buna rağmen dökülürse özür olur. Kadının vücudundan ayrılmış saça da bakmak ve göstermek caiz değildir.
Sual: Doyduktan sonra yemek yemek haram ise, doyduktan sonra yemek yiyecek kişinin besmele çekmesi caiz midir?
Cevap: Evet. Domuz eti, şarap gibi haram liaynihi olan şeylerde besmele çekmek caiz olmaz.
Sual: Hüsn-i hat ile uğraşan biri, çalışma yaptığı kâğıtları yırtıp çöpe atsa caiz midir?
Cevap: Yırtılıp üzerindeki mübarek yazılar mahvedince caizdir.
Sual: Evcil köpek gezdirerek para kazanmak caiz mi?
Cevap: Caiz; kazancı tayyip değildir.
Sual: Saç ekimi kliniğinde çalışmak uygun mudur?
Cevap: Saç ektirmek uygun olduğuna göre, çalışmak da uygundur.
Sual: Nişanlım hemşiredir. Başı kapalı olmakla beraber, devlet dairelerinde kanunî ve sair sebeplerle tam tesettüre riayet edilemiyor. Nişanlımın kazancının hükmü nedir?
Cevap: Tesettüre riayet etmeden çalışmak kadına da erkeğe de haramdır. Kazanca zarar vermez. Helaldir; ama böyle bir kazanç tayyip, bereketli değildir.
Sual: İntiharın hükmü nedir? İntihar eden ebediyen cehennemde mi kalır?
Cevap: Her ne sebeple olursa olsun, intihar büyük günahtır; diğer günahlardan farkı yoktur. İntihar eden kimsenin namazını kılın; imanı varsa, ebedi cehennemde kalmaz.
Sual: Baybars ismi koymak uygun mudur?
Cevap: Büyük bir Müslüman hükümdarın ismini hatırlatıyor ise de, Müslüman ismi koymak evlâdır. Eski cemiyetlerde böyle yırtıcı hayvan isimleri âdet idi.
Sual: Konservatuarı kazanmak için imtihana girecek kız talebeye hususi matematik dersi vermek uygun mudur?
Cevap: Mecbur kalmadıkça vermemelidir.
Sual: Bazıları eskiden yol emniyeti olmadığı için bir kadının mahremi olmaksızın üç günlük yola gitmesinin men edildiğini; şimdi ise yol emniyeti olduğundan dolayı bu hükmün manasının kalmadığını söylüyor. Ne dersiniz?
Cevap: Dinin hükümleri, insanların kafasına göre zamanla değişmez. Ancak örf ile sabit olan hususlar zamanla değişir. Bu husus örf ile alakalı değildir. Bilakis o zaman iyi kötü emniyet vardı; insanlar salihti; müslüman ve afife bir kadına sahip çıkarlardı Şimdi ise neredeyse hiç yoktur. Erkeğin bile bu zamanda yalnız başına seyahat etmesi uygun değildir. Böyle insanlarla münakaşa etmeye lüzum yoktur; dinimizin emri böyledir; isteyen inanır ve tatbik eder; isteyen inanmaz ve yapmaz.
Sual: Telefonlardaki mesaj gruplarına ayet, hadis veya dua yazıldığı zaman, bunu abdestsiz tutmak, belden aşağıya koymak caiz olur mu?
Cevap: İslâm harfleriyle yazılı ayet-i kerime ise, bu yazının kendisine abdestsiz dokunmak caiz olmaz. Yazıya dokunmadan telefonu tutmak caiz olur. Diğerlerine her halde caiz olur. Mesaj veya ekran kapandığı zaman, telefonu abdestsiz tutmak, cebine koymak, bununla helaya girmek caizdir.
Sual: Gazetelere İslâm harfleriyle yazı veya resim koymak caiz midir?
Cevap: İslâm harfleriyle âyet-i kerimeleri, Latin harflerinin arasına yazmak münasip değildir. Bunun dışında İslâm harflerini gazete ve kitaplara iyi niyetle yazmak, Latin harflerinin arasında bile olsa caizdir. Bunları yere atmak, üzerine basmak, gazete ve kitabı basanı değil, yapanları bağlar.
Sual: Meditasyon denilen, fakat dini bir muhtevası olmayan, muayyen kumandalarla zihni rahatlatma, bir şeyleri hayal etmeyi ihtiva eden bir faaliyeti, psikoterapinin bir parçası olarak yapmak caiz midir?
Cevap: Caiz ise de, namaz, zikir ve tefekkür varken, tedavi haricinde lüzumsuzdur.
Sual: Sosyal medyada, maillerde farklı Nick/Rumuz veya isim kullanmak yalancılığa girer mi?
Cevap: Girmez. Nam-ı müstear meşrudur.
Sual: Haram para ile alınmış bir dişi hayvanın yavrusundan istifade etmek caiz midir?
Cevap: Dişi kiminse yavru onundur. Dârülislâmda dişi hayvan da yavrusu da haramdır. Hayvan kimden alındı ise ona verilir; yavrusu ise tasadduk edilir. Hayvan mesela kumar parası ile alınmışsa, kendisi de yavrusu da sahibine helaldir; çünkü habis mülktür; kumar parasını tazmin edilince ikisi de helal olur. Etmezse kullanamaz. Dârülharpte ise her halde ikisi de helaldir. Kumar parasını tazmin etmesi de gerekmez.
Sual: Çocuğa göbek ismi koymak şart mıdır?
Cevap: Hayır. Adet olmuştur.
Sual: Sakal ve bıyığı çıkmayan ve bu sebeple cemiyette şiddetle kınanan bir imamın estetik müdahele yaptırması caiz midir?
Cevap: Estetik ameliyat, ancak nefret hâsıl eden hallerde caizdir. Caiz olduğu anlaşılıyor.
Sual: Yetişkin bir kimse, beğenmediği ismini değiştirebilir mi?
Cevap: Buna kanunen ve dinen bir mani yok. İsim dinen mahzurlu ise bunu değiştirir. Bunun için bir merasime ihtiyaç yok. Benim adım artık şudur der ve o ismi kullanır. Kulağa ezan ve ikamete ihtiyaç yok.
Sual: Paralara ve duvarlara İslâm harfleriyle yazı yazmak mekruh mudur?
Cevap: Para gibi hakir şeylere mübarek isimler yazılmaz. Başka kelimeler İslâm harfleriyle yazılabilir. Duvarlara her zaman yazılabilir.
Sual: Hamama gitmenin ve kese yaptırmanın hükmü nedir?
Cevap: Kendisi avret yerini açmamalı, açana da bakmamalıdır.
Sual: Eşek sütü sabunu cilt için kullanılabilir mi?
Cevap: Eti yenmeyen hayvanın sütü, tersi, yağı da necistir. Ama sabun yapılınca kimyevi değişikliğe uğrar. Kullanılabilir.
Sual: Notlarımı Osmanlıca tutan birisi, bazen Kur’an-ı kerimde geçen bir kelime yazacak olsa, bunu abdestsiz yazmak caiz midir?
Cevap: Caizdir. Mushafa abdestsiz dokunulmaz.
Sual: Bilgisayar veya telefondaki oyunların hesaplarını başkalarına satmakta mahzur var mıdır?
Cevap: Caiz ama başkasını oyuna ve malayaniye sevk edeceği için hoş değildir.
Sual: Kadının namahrem erkekten arta kalan yiyecek ve içecekleri tüketmesi caiz midir?
Cevap: Onun içtiği bardaktan hemen içerse, tükürüğüne temas ederek şehvetlenebileceği için mahzurludur.
Sual: Bir Müslüman esir düşse, mühim bilgiler düşman eline geçmesin diye intihar edebilir mi?
Cevap: Hayır; intihar büyük günahtır.
Sual: Amigurami denilen bir oyuncak ile, bebek, hayvan vs figürleri yapmak caiz midir?
Cevap: Canlı tasviri oyuncakta caizdir.
Sual: Bir kadın zaruret yokken tesettürsüz tezgahtarlık yapsa, maaşı haram olur mu?
Cevap: Tesettürsüzlüğü ve erkeklerin içinde çalışması haramdır; kazancı haram olmaz ise de habistir.
Sual: Ebe olarak çalışan bir kadının mecburen kürtaj ameliyatlarına girmesi sebebiyle aldığı kazanç haram olur mu?
Cevap: Başka sebeplerle günaha girmesi hâli müstesna, bu ameliyatların meşru olup olmaması onun kazancına tesir etmez.
Sual: Sâri hastalık gibi hallerde hayvanlar topluca bir çukura doldurulup yakarak öldürülüyor. Bu caiz midir?
Cevap: Umumun menfaati için zaruret vardır. Acı vermeden öldürüp, sonradan cesetlerini yakmak lâzımdır.
Sual: Peygamber Efendimiz için yazılan bir şiirde şivekar, şuh kelimeleri kullanılıyor. Peygamber için bu kelimelerin kullanılması caiz olur mu?
Cevap: Şairler böyle olur. Niyete bakar.
Sual: Bayern Münih futbol takımı aynı zamanda Yahudilerin takımı diye biliniyor. Bu takımı tutmak caiz midir?
Cevap: Bavyera bir Alman eyaletidir. Yahudi olmayan yer var mıdır? Futbol takımı tutmak caiz midir? Diğer futbol takımlarında oynayanlar arasında Yahudi’den farklı olanların sayısı ne kadardır?
Sual: Latin harfleriyle olan dini kitaplar kitaplıkta belden aşağı konabilir mi, ayak uzatılabilir mi?
Cevap: Belden aşağı konabilir. Yere koymamalıdır. Tam ayak hizasına koymamalıdır.
Sual: Dövüş sporlarının caiz olmamasının sebebi nedir? İnsanın belli hallerde kendini müdafaa etmeyi öğrenmesi gerekmez mi?
Cevap: Hiçbir canlının yüzüne ne sebeple olursa olsun vurmak caiz değildir. Dövmek zulümdür. Akla ve dine uygun davranırsa başı belaya girmez. Her güçlüden daha güçlü biri çıkar.
Sual: Kitaplarda geçen 54 farz ve 72 büyük günah dört mezhep için cari midir?
Cevap: Bunlar sonradan insanların kolay öğrenmesi için âlimler tarafından tertip edilmiştir. Hepsi ayet-i kerime ve hadis-i şeriflerle bildirilmiş olan farz ve günahlardır. Mezhepler arasında farklılık olmakla beraber, birinin haram dediği diğerinde mekruhtur.
Sual: Çocuklarıma evde Fransızca öğretiyorum, bu sebeple duvarlarda Fransızca günler, sayılar, fiiller asılı. Latin harfleri olduğu için bu yazıların bulunduğu odada namaz kılınır mı?
Cevap: Canlı resmi ve latin harflerini asmak ders için caizdir; mecbur olmadıkça bu odada namaz kılmamalıdır. Canlı resmi olan yerde kılınan namaz mekruhtur.
Sual: Bedeni ve ruhu rahatlatmak için yoga yapmak caiz midir?
Cevap: İbadet için olmayınca mahzuru yoktur ama namaz gibi bir ibadet varken lüzumsuzdur.
Sual: Bakarak inzal olan kimsenin tenasül uzvu çamaşıra temas etse istimna hükmüne girer mi?
Cevap: El ile müdahale etmedikçe bakarak inzal demektir.
Sual: Alkış yapmak Lut kavminin âdeti midir?
Cevap: Öyle olduğu hadis-i şerifte beyan ediliyor; ama yasaklanmamıştır. Menhi olan, kötü maksatla yapılan alkış olsa gerektir.
Sual: “Ey vatan gözyaşların dinsin yetiştik şimdi biz” diye başlayan bir marş var. Bunu dinlemek uygun mudur?
Cevap: Mülkiye talebesi Cemal Edhem Bey’in -Jön Türklerin fikriyatından izler aksettiren- hamasi güftesi üzerine Giriftzen Âsım Bey’in oğlu Musa Süreyya Bey’in bestesidir. İkisi de hoştur.
Sual: Bir kimsenin dişi kırılsa, estetik dolgu yaptırsa caiz midir?
Cevap: Çirkin görünüyorsa veya kalanının çürümesine sebebiyet verecekse caizdir. Mâlikî ve Şâfiî mezhebinde gusülde ağzın içini yıkamak farz değildir.