M.Ö. 5. yüzyılın başlarında Kartacalı Hanno altmış yedi gemiden oluşan bir filoyla Batı Akdeniz’e yelken açtı. Her geminin 50 kürekçisi vardı ve gemiler toplamda 30 bin erkek ve kadın taşıyordu. Ya da en azından Tanrı Baal’a adanmış tapınaklardan birinin duvarına yazılmış Periplus adlı kronikte iddia edilen buydu. Cebelitarık boğazından geçtiler ve güneye doğru yol adılar, Fas’taki Agadir şehri de dahil olmak üzere, Batı Afrika Sahillerinde şehirler kurdular. Hanno hipopotamlar ve timsahlarla dolu bir yere geldi. Burada pek çok insan grubu vardı, bazıları çobandı, bazıları vahşiydi, bazıları arkadaş canlısıydı ve bir kısmı da mesafeliydi. Fas’tan getirdiği tercümanlar burada konuşulan dili anlayamıyordu. Günümüzde Senegal, Gambiya ve Sierra Leone olarak bilinen bölgelere doğru yolculuğuna devam etti. Ateşi “göğe” erişen büyük bir dağın yamacından geçti. Dağdan gece ve gündüz hiç durmadan ateş nehirleri denize akıyordu. Bahsedilen büyük ihtimalle Niger Nehri’nin deltasının doğusunda kalan Kamerun Yanardağı’dır. Dönmeden önce Hanno, Kongo’ya kadar gitmiş olabilir.
Periplus’un son 18 kısa paragrafında Hanno dönmesine yakın Afrika göllerinden birinde bir ada bulduğunu anlatır. Ada,"(...)vahşi insanlarla doluydu. Çoğunluk tüylü vücutlara sahip kadınlardan oluşuyordu. Tercümanlar onlara “gorilla” diyordu."
Erkekler sarp kayalıklara kaçarak, taşları yuvarlamaya başlar ama kadınlar o kadar şanslı değildir.
"Üç kadın yakaladık… ısırdılar ve tırmaladılar… ve bizi izlemek istemediler. O yüzden onları öldürmek zorunda kaldık ve derilerini yüzüp Kartaca’ya götürdük."
Modern çağın bilginleri bu kuşatılmış varlıkların şempanze ya da goril olduğunu düşünmektedir. Özellikle erkeklerin taş atıyor olması bize şempanze olduklarını düşündürtüyor. Periplus insan ve büyük maymun karşılaşmasına dair en eski kaynaktır.
Yazan: Carl Sagan ve Ann Druyan
Teşekkür: Kemal Cihat Toprakçı
Kaynaklar ve İleri Okuma:
- Atalarımızın Gölgesinde, Carl Sagan & Ann Druyan
- Hanno’nun keşif gezisi için bkz. Jacques Ramin, “The Periplus of Hanno,” British Archaeological Reports, Supplementary Series 3 (Oxford: 1976). Hanno ve adamlarının hangi maymun türünü katlettiği üzerine bkz. William Coffmann McDermott, The Ape in Antiquity (Baltimore: Johns Hopkins Press, 1938), sf. 51-55.