Halsizlik, yorgunluk ve enerjisizlik bazen bütün gün sürer, bazen de bir gece uyuduktan sonra tamamen düzelebilir. Önemli olan belirtileri ciddiye almak ve yaşlanma gibi bahanelere bağlamamaktır.
Herkes zaman zaman yorgun olabilir, yaş ilerledikçe fiziksel yorgunluğa dayanma gücü azalabilir, hareketler yavaşlayabilir. Bu semptomların makul bir dinlenme süresinden sonra düzelmesi beklenir. Yorgunluk kişiyi egzersiz yapma isteğini kırarak, enerjisiz hissettirir, daha çabuk kızgınlık gösteren bir insana dönüştürerek, konsantrasyon gücünü kaybettirir. Son olarak hafızayı sekteye uğratarak, sosyal olarak etkiler. Yorgunluğun psikolojik yönü de olabilir. Eğer yorgunluk sendromu birden başlar veya sık sık tekrarlarsa, yaşam stili yanlışları veya tıbbi durumlarda ilgili olabileceğini de düşünmek gerekir.
Nedenleri
Anemi: Kanımızda yetersiz sayıda kırmızı kan hücresi varsa veya bu kan hücrelerinin içerisinde çok az demir ve vitaminler olduğunda, enerji düşüklüğü yaşanır.
Kalp hastalığı: Kalp hastalığında, kardiyak kaslar kanı vücuda daha az etkin olarak pompaladığı için akciğerlerde sıvı birikimine neden olur. Nefes darlığı ve oksijen eksikliğiyle sonuçlanır.
Tiroit hormonu eksikliği: Bu durumda halsizlik, kuru cilt, düşünme yetilerinde azalma ve kabızlıkla birlikte olduğunda hipotiroidi düşünmek gerekir.
Uyku problemleri: Gece uyku apne sendromu yaşlı ve kilolu kişilerde daha çok görülmektedir. Oksijen eksikliğine neden olarak uyku derinliğini ve süresini bozar. Gece artan mesane aktivasyonu, sık tuvalete gitmeye neden olarak uyku kalitesini sekteye uğratır.
Medikasyon: Bazı ilaçların yan etkisi olarak halsizlik ve yorgunluk oluşabilmektedir. Özellikle tansiyon ilaçları, antidepresanlar ve alerji ilaçları buna neden olurlar.
İlaçlar değişik yaş gruplarında farklı tepkilere neden olabilir. İleri yaşlarda, eskiden beri kullanılan ilaçlar birden yorgunluk sebebi olursa, yeni bir ilaç eklenmiş veya dozu artırılmıştır. Önce ilaçla ilgili araştırma yapılarak dozunun veya etkeninin değiştirilmesi düşünülmelidir.
Ruhsal durum: Hafif depresif mizaç veya endişe enerji tüketmektedir. Kişinin farkına varmadığı bir ruhsal çöküntü enerji düşüklüğüne sebep olabilir.
Çözümleri
Besinler: 1-2 bardak kahve veya çay içilebilir; özellikle sabah yorgunluğu için geçerlidir.
Egzersiz: 30 dk. dışarda yürüyüş veya evin içindeyseniz 2-3 kez 10-15 dakikalık yürüyüşler planlayın.
Gündüz uykusu: Uyku uyumak enerjiyi artırabilir. 20-30 dakikanın üzerine çıkmamak şartıyla öğleden sonra yapılan bir uyku, akşam uyku düzenini bozmadan enerjiyi artırır.
Alkol alımını azaltmak: Alkol alımı yorgunluğa sebep olabilir. Başka sebep bulunamazsa, bir hafta alkol kısıtlandıktan sonra kişide enerji artışı olması durumunda sebep bulunmuş olur.
Diğer yorgunluk sebepleri
Kronik yorgunluk sendromu: Derin ve etraflıca yapılan bir değerlendirmeden geçirildikten sonra konulan bir teşhistir. Diğer hastalıkların olmadığı kanıtlandıktan sonra çıkarım yöntemiyle teşhis konur.
Demir eksikliği: Demir eksikliği tek başına yorgunluğa sebep olmaz. Daha çok efor yapmanın akabindeki dönemlerde çarpıntı ve terleme artışı gibi belirtilerle demir eksikliği hissedilir. En çok doğurganlık çağındaki kadınlarda görülür. Demir düşüklüğü nedeniyle oluşan kansızlık 65 yaş üzerindeki grupta %10 daha fazla görülmektedir. Bazı kanser veya sindirim sistemi hastalıkları nedeniyle kanamalar oluşur. Bazen yiyecek alımında sosyal kısıtlama gelmesi veya ilaçların etkisiyle emilimin bozulması söz konusu olabilir.
En çok demir kırmızı et, tavuk, yumurta ve balıkta bulunmaktadır. “Bitkisel demir”e, yiyeceklerde vücudun emmesi zor olan bir formda bulunduğu için güvenmemek gerekir. Özellikle erkek hastalarda demir eksikliği çok nadir görülen bir durum olduğu için kanama veya ciddi bir hastalığın belirtisi olması ihtimaliyle yoğun ve derin bir araştırma yapılmalıdır.
Anemi araştırması yaparken Ferritin depoları gözden geçirilmelidir. Ferritin, kandaki demiri bağlayarak karaciğer, dalak ve kemik iliğinde depolanmasını sağlar.
Vücudun demir ihtiyacı arttığında Ferritin deposundan çıkartarak kullanıma sokar.
Tüm hücrelerin demire ihtiyacı vardır; kaslar, beyin, cilt dokusu gibi elzem dokulardaki eksikliği bu nedenle kendini hemen hissettirir. Demir eksikliği tespit edildiğinde ağızdan veya damar yoluyla takviye yapılabilir. Demirin bağırsak sistemini rahatsız ettiği durumlarda, özellikle yaşlılarda emilim sorunları sık olduğunda ve bazı hastalıklar için kullanılan ilaçların etkisiyle emilim bozulabileceğinden, damar yoluyla vitaminlerin verilmesi daha makul olabilir.
Enerjinin yemekle ilişkisi
• Enerjiniz düşükse öğünleri atlamayın; 3 büyük, 2 küçük öğün yemek çoğu kişiye
uygun olur ve şekerin düşmesini engeller.
• Şeker ve yapay yöntemlerle yapılan yiyeceklerden kaçının; hipoglisemi nedeniyle kısa süreli enerji artışını derin yorgunluk takip eder.
• Kompleks karbonhidratlar yulaf, kök sebzeleri gibi doğal karbonhidratlardır,
dolayısıyla enerjinin uzun süre kullanılmasını sağlarlar.
Yorgunlukta yapılacak tetkikler
• Vitamin eksiklikleri, hormonal dengesizlikler, şeker metabolizması bozuklukları
öncelikle araştırılmalıdır.
• Kansızlık tespit edildiğinde nedeni bulunmalıdır; bu amaçla endoskopiler ve
hematoloji konsültasyonu gerekebilir.
• Hormonal dengesizlikler bir uzman tarafından ele alınmalıdır. Uyku bozukluğu
düşünüldüğünde uyku laboratuvarında testler yorgunluğun nedenini gösterecektir.
• Rastgele alınacak vitaminler, takviye beslenme destekleri ve içecekleri yararlı
olmayabileceği gibi zarar da verebilir.
• En doğru yol, test yaptırarak bilinçli bir destek yoluna gidilmesidir.