This action might not be possible to undo. Are you sure you want to continue?
HENRI TROYAT'NIN ÖNSÖZÜ
Eğer Gustave Flaubert ölümünden sonra yayınlanan kitaplarının başarısını görebilmiş olsaydı,
kuşkusuz, burjuvaların budalaca konuşmalarıyla, değişmez doğrulara dönüşen beylik sözleri,
büyük bir zevkle yazdığı sDictionnaire des Ideas reçues» (Basmakalıp Düşünceler Sözlüğü),
«Madame Bovary* başlıklı özel bir bölümü de içerirdi. Pek az roman vardır ki, eşini aldatan
taşralı bir kadının bu basit öyküsünde olduğu kadar yorumlara, eleştirilere, . övgü ve
kınamalara neden olsun. Mutsuz Emma da unutulmaz Joconde gibi aynı terslikle karşılaşmıştır.
Her iki kahramanın da tek başlarına kazandıkları ün, yapıtların bütünlüğünün gözden
kaçmasına neden olmuştur. Madame Bovary'yi tüm önsözlerinden arındırarak, tüm uzman ve
eleştirmenlerden kurtararak ona yayınlandığı ilk günkü tazeliğini verebilmek düşüncesi ne
güzeldir! Eğer-1857 yılında yaşıyor olup daha ün kazanmamış bir yazarın yeni bitmiş kitabını
açarak şu satırları okuyabilmek olanağım bulmuş olabilseydim: "Okulun çalışma salonundaydık,
kapı açılıp içeri Müdür girdi, arkası sıra da setre pantolon giymiş bir yeni öğrenciyle bir de, koca
bir sıra yüklenmiş bir hademe geliyordu". Bugün bir müzeye girer gibi bir titreme ve saygıyla
okuyabildiğim bu cümle belki o gün ilgimi çekmeyecekti. Belki de eserin daha sonraki
bölümlerini sevmeyecektim. Bütün bunlara inanmam gerçekten olanaksız. Bana öyle geliyor ki,
anlatımın-' daki sıcaklık, gözlemlerindeki doğrulukla böylesine bir öykünün, ön yargıdan biraz
olsun uzaklaşabilmiş her kitap severi etkileye-memiş olabilmesi mümkün değildir.
Kuşkusuz hiçbir yazar yoktur ki, yazmak istediği konuyu Flaubert kadar tam tamına isteğine
uygun bir biçimde kaleme almış olsun. Bu istek, Madame Bovary'yi yaratma düşüncesi kendini
sarmaya başladığı 1849 yılında daha da çarpıcıdır; Flaubert yirmi sekiz yaşındadır ve o zamana
dek hiçbir şey yayınlamamıştır. Daha güzeli o dönemde Flaubert, romantikliğinin doruğunda-'
dır ve «Tentation de Saint Antoine» (Ermiş Antonius)m ilk kitabını yeni bitirmiştir; yapıtını,
konusunun gözüpekliği ve dilindeki zenginlik karşısında şaşıracaklarına inandığı
arkadaşları Louis
6
MADAME BOVARY
Bouillet ve Maxime du Camp'a okumak istemiştir. Oysa hemen son satırın ardından Bouillet
düşüncesini üzgün bir şekilde: "Bunu ateşe atmak ve üzerinde konuşmamak gerekir" diyerek
belirtir. Flaubert üzülür, karşı çıkar ve sonunda çok zengin bir konunun karşısında başının
döndüğünü kabul eder. "Lirizme karşı konmaz bir eğilim duyduğun şu sırada seçefceğin konu,
seni denetleyen, arzularına gem vuran ve içinde lirizmin gülünç olacağı türden olmalıdır",
demekteydi Maxime du Camp. "Cousin Pons, Cousine Bette gibi, burjuvaca yaşantılarla dolu
olaylardan basit bir konu seç ve bunu doğal, hemen hemen teklifsiz bir anlatımla işlemeye
kendini zorla". Bu sözlere yarı yarıya inanan Flaubert uğradığı düş kırıklığını düşünürken Louis
Bouillet şu fikri ortaya atar:
"Niçin Delamare'm öyküsünü yazmıyorsun?" O anda Flaubert' in kafasında bir şimşek çakar.
Eugene Delamare! Flaubert bir zamanlar koket, savurgan, kendini beğenmiş bir eşi olan bu silik
sağlık memurunu tanımıştı. Kadın kocasını aldattıktan ve mahvettikten sonra kendini
zehirlemişti. Taşra kasabası, tekdüze ve göreneğe bağlı bir yaşam, çiftçi dernekleri, eczacı,
eşini aldatan kadın, dedikodular, ölüm... Flaubert tüm bunları görür gibi olur ve şaşırmış bir
durumda mırıldanır; "Ne düşünce!"
Bununla birlikte Maxime du Camp'la Doğu'ya yaptığı gezide aklı Saint Antoine adlı kitabındaydı.
Mısır'dan Filistin'e, Filistin'den Yunanistan'a yaptığı ve yaklaşık iki yıl süren yolculuğunda
romantik coşkusunu yeniden bulmaya çalıştı. Fakat bu uzak ülkeler onu büyülerken aynı
zamanda düş kırıklığına uğratıyorlardı; söylemeye dili varmadı ama, sabahtan akşama değin
gözlerinin önüne serilen bu özgün ve â*ynı zamanda sefillikle dolu manzaradan yoruldu;
basitliğe, gerçeğe, ölçülülüğe duyduğu tepkiyle Fransa'ya . dönmeye can attı. Şimdi tam
tamına Madame Bovary'yi yazacak kıvama gelmişti.
Her şeyden önce Flaubert alışkanlığın verdiği bir davranışla geniş bir biçimde araştırma yaptı,
ortamı inceledi, tanıdığı çeşitli mevkilerdeki insanların sağladığı bilgi kırıntılarıyla
kahramanlarını oluşturdu, planlar yaptı, kendisine malzeme sağlayacak olguları ortaya çıkardı
ve bir düzene soktu. Olayın geçtiği baş yer olan Yonville-1'Abbaye, Dr. Delamare'm yaşadığı ve
çalıştığı Ry kasabasının tam bir kopyasıdır. Günümüzde bile Ry'ye gitmek, Emma'yı ziyaret
etmek demektir. Size hekimin evini, kiliseyi, pazar yerlerini, eczanenin yerini, hanı ve Mme
Delamare'm gömüldüğü mezarlığı gösterirler ve bu yer duygulu kişiler için Mme Bovary'nin
mezarına yapılan bir haç anlamına gelir. Böylesine güçlü bir benzerlik karşısında dikkatli bir
okuyucu kendini, deHENRI TROYAT'NIN ÖNSÖZÜ
7
korun kitabı resimlemek için yaratıldığına bile inandırabilir. Romanın kişilerine gelince, hiç
şüphe yoktur ki Flaubert örneklerini gerçek yaşamdan seçmiştir. Delamare çiftinin acı öyküsüne
tanık olan yaşlı hizmetçi Felicite henüz 1905 yılında Dr. Brunon'a, ihtiraslı ve çok güzel bir
kadın olan hanımının nasıl intihar ettiğini anlatmaktadır. "Hangi zehiri aldığını söylemek
istemedi... Herkes ağlıyordu... Nihayet küçük kızı yalvarmak için önünde diz çöktüğünde,
sonunda gerçeği söyledi!.. O kadar zavallı görünüyordu ki!.." Eczacı Homais ise mesleklerini
Forges'da, Yvetot'da, Ry'de Havre'da sürdüren meslektaşlarından alınan çizgilerle oluşturulmuş
bir tiptir. Fakat Flaubert "yarım daire şeklinde tezgâhı, XVI. Louis ve İmparatorluk dönemi stili
kavanozları ve zehirlerin yerleştirildiği raflarıyla" Ry'deki eczanenin dekorunu kendisine örnek
almıştır. Edebiyat tarihçileri, noter yardımcısı Leon'un, taşralı bir kibar kişi olan Rodolphe'un
(gerçekte adı Louis Campion'du.) sayın Lheureux'nun, Flaubert'e esin kaynağı olan gerçek
yaşamdaki kimliklerini ortaya çıkarmışlardır. Bazı edebiyat tarihçileri ise Emma Bovary'nin hiç
şüphesiz Delphine Delamare'ı çok andırdığını söylemekle birlikte yazarın aynı zamanda bir
rastlantı sonucu heykeltraş Pradier'nin çekici ve hafifmeşrep karısı Louise (Lu-dovica)den de
etkilendiğini göstermek isterler. Flaubert'in kâğıtları arasında da Louise'in sadakatsizlikleri ve
savurganlığı yüzünden kendi sonunu nasıl hazırladığını anlatan hemen hemen elli sayfalık bir el
yazmasına rastlanmamış mıydı? Anlatan kişi ise Louise'in bir kadın arkadaşıydı. İşin ilginç yönü
ise bu acıklı öykünün 1851-1856 yılları arasında yani Flaubert romanını yazarken bir sonuca
ulaşmış olmasıdır. Emma Bovary'nin narin silueti arkasında Louise'in hayali Delphine'inkiyle
birleşmektedir. Belki bir süre sonra başka bir yorumcu üçüncü bir kadının mezarını bularak, en
az ötekiler kadar haklı olarak yapıtın kaynağını ortaya çıkardığını ileri sürecektir. Flaubert
sadakatsiz eşlerin düşecekleri durumu sanki önceden görerek, romandaki kadın kahramanın
düşsel bir kişi olduğunu ileri sürmüştür. "Madame Bovary'nin gerçek yaşamla hiçbir ilişkisi
yoktur, der 1857 yılının mart ayında. Bu bütünüyle uydurulmuş bir öyküdür..." Ve, üç ay sonra
da "Hayır bayım, düşüncelerime esin kaynağı olan hiçbir örnek yoktur. Madame Bovary salt bir
yaratım ürünüdür. Bu kitabın tüm kişileri hayali olup, Yonville-FAbbaye diye bir ülke de mevcut
değildir". Sonunda 1870 yılında düşüncelerini yineler ve Mme Hortense Cornu'ye yazdığı
mektupta görüşlerinde ısrar eder: "Madame Bovary'yi yazdığım sırada bana birçok kereler:
'Yarattığınız kadın Mme X midir?' diye sordular. Hiç tanınmamış kişilerden sürüyle mektup
aldım, hatta içlerinden birinde, Reims'den bir bey,
8
MADAME BOVARY
intikamının (bir kadından) alındığını söyleyerek beni kutladı. Aşağı Seine'nin tüm eczacıları
Homais'de kendi kişiliklerini sezince evime gelip beni tokatlamak istediler..."
Roman yazmayı deneyen herkes bilir ki, gerçek yaşamdan alınmış bir kişiyi tüm özellikleri ve
hatalarıyla birlikte edebiyata aktarmak mümkün değildir. Romancı düşündüğü benzerliğe sadık
kalmaya ne kadar çabalarsa çabalasın, anlatının ahengi, dilin güçlükleri, aynntılardaki zorunlu
seçimler yazarın kahramanının görüntüsünü yavaş yavaş bozar. Çoğu zaman bu kahraman,
fiziksel yapıları ve düşünce biçimleri arasında benzerlik olan çeşitli tiplerden ödünç alınan
çizgilerle zenginleşir. Başlangıçta romanın kahramanının yazarla hiçbir ortak yanı olmasa bile,
onun zihninde yaşaması nedeniyle romancının düşüncelerinden etkilenir. Yaratıcı ile yaratılan
şey arasında bir iletişim başlar, biri diğeri olur. Olgun ve yazarlık mesleğini seçmiş bir kişinin,
yarattığı tiplerin gerçekliğine inanması için olağanüstü derecede bir doğallığa gereksinmesi
vardır. (Zaten bu gerçekliğe kendisi inanmazsa okuyucuları inanır mı?). Burada yazarın baş
özelliği aklı değil sezgi-sidir, daha doğru bir deyişle önemli olan, herhangi bir kişinin
düşüncelerini okuyabilmesi, başka biri olabilmesi yani başka birinin yerine geçebilmesidir. Bu
hafifmeşrep bir kadın, titiz bir eczacı veya aldatılmış bir koca olabilir. Flaubert, Madame Bovary'yi yazarken Flaubert olduğunu unutmakta ve tüm sorunları bir kadının bakış açısıyla
incelemektedir. Şu ünlü şakasını bu anlayış çerçevesinde yorumlamak gerekir: "Madame
Bovary benim!" Aslında yarattığı kişilikle özdeşleşebilmek için kendisini fazla zorlamaya gerek
görmemiştir. İbne Bovary, içinde bulunduğu yaşam biçimini reddetmekte, ozanların betimlediği
yaşamı arzulamakta, tatlı sözler karşısında kendinden geçmekte, ölümsüz tutkulara inanmakta
ve kendisini şatolarda yaşıyor görmektedir. Bu kurtulma, başka biri olma, uçup gitme isteği
Flaubert'in de benliğinden koparamadığı bir duygusallıktır. Emma'nın Charles Bovary, Rodolphe, Leon, Homais ve Lheureux'yle kişileşen somut gerçekliğe çarparak sonunu
hazırlamasına karşılık, Flaubert bu gerçekten, sanatının malzemesini yaratarak kendini
kurtarmaktadır. Doğasında bulunan ikilik, sonuçta Flaubert'e, romantizmden tümüyle
etkilendiği halde karışık düşüncelere de açık olabilmesini sağlamaktadır. "Bende iki ayrı edebi
dile sahip iki ayrı kişilik bulunmaktadır", der 16 ocak 1852 tarihli bir mektubunda; "biri laf
ebeliğinin, lirizmin, baş döndürücü uçuşların, cümle ahenklerinin, yüksek düşüncelerin
tutkunudur; öteki ise elinden geldiğince gerçeği araştıran, en küçük olayı da büyük bir olay
kadar gözler önüne
HENRI TROYAT'NIN ÖNSÖZÜ
9
sergilemek isteyen, ürettiği şeyi size neredeyse maddi olarak hissettirmek isteyen kişiliğimdir".
Zaten Mme Bovary, Flaubert'in kişiliklerine büründüğü kahramanlardan yalnızca bir tanesidir.
Bu gerçeği kuşku ile karşılayanlara birkaç sene sonra Flaubert'in Bouvard ve Pecuchet adında
iki budalayla kendisi arasındaki benzerliği kesin olarak ileri sürdüğünü hatırlatmak yararlı
olacaktır. Çocukluğundan beri Flaubert insanların budalalığına hayran olmuştur. Ona göre insan
"budalalığı görebilmek gibi kötü bir yetiye sahiptir. Görmesine görür ama bağışlayamaz".
Yazar başkaları aracılığıyla edinilen düşüncelerin düzensizliğine atılmayı ,bu kaos içinde
yıkanmayı büyük bir zevk saymaktadır. "Bouvard ve Pecuchet benliğimi öylesine dolduruyorlar
ki, kendimi onlardan biri sayıyorum. Budalalıklarını kendimin yaptığımı düşlüyorum" demektedir
1872 yılının mayısında! Aynı dönemde Salammbo, Matho, Frederic Moreau, Mme Arnoux,
Herodias ve Saint Antoine için de benzeri duygular içerisinde olduğundan hiç kuşkumuz yoktur.
Duygulanımları iyi yansıtabilmek için her şeyi hissetmek ihtiyacı bazen endişe verici örgensel
bozukluklara yol açabiliyordu. Bir düşünceyle dolu olduğu zamanlar artık davranışlarına
egemen olamıyordu. "Açık havada atla çıktıkları gezintide yanların-dayım; birlikte terliyoruz ve
susuyoruz... Kimi kez sabahın altısında yazarken sözcükler canlılık kazanarak beni öylesine
sürüklüyor ki artık olanca gücümle haykırıyor ve öylesine derinlemesine hissediyorum ki,
karımın da doğruladığı gibi kendimden korkarak, masamdan kalkıyor ve sakinleşmek için
pencereyi açıyorum". (23 aralık 1853'te Louise Colet'ye yazdığı mektup.) Daha sonraları
Emma'nın öldüğü bölümü yazarken kahramanının çektiği acıları maddi olarak duyabilmek için
kişiliğini, gerçekten soyutlama denemesine girişmiştir... "Ağzımda arseniğin tadını öylesine
duyuyordum ki, iki kez ardı ardına gerçek mide spazmı hissettim ve bütün yemek boyunca
kustum..." (Taine'e mektup, 1868.)
Sanatı tarafından esir edilen romancı artık yaşamayı bilmeyen bir kişidir. Kendi öz varlığına
rağmen, artık yalnızca yapıtı için yaşamakta, deliliğe varan bir inatla en küçük güncel olayları
ve duyumladığı her şeyi eserine aktarmakta ve onu beslemektedir. Sokakta duyduğu eğlenceli
bir sözü bile yarattığı kahramanlardan biri için saklamakta, masada bir tabak dolusu tatlı su
ıstakozu gördüğü anda: "Hah işte yazmakta olduğum bölümdeki yemek sahnesinde mönü bu
olmalıdır!" demektedir. Güneşin batışını hayran hayran seyrederken sürekli olarak uyanık olan
dikkati ise, gelecek başka bir bölümde kullanılmak üzere bulutların
10
MADAME BOVARY
meydana getirdiği şekilleri not etmektedir. Edebi uğraşlardan uzaklaşmış göründüğü koşullarda
bile özgür olmayıp gözlemlerini, araştırmalarını sürdürmeye devam eder... Bu durum yazarın
olağanüstü bir inceleme yeteneğine sahip olduğunu kanıtlamaz. Ayrıntılara karşı duyulan bu
doyumsuz açlık, ancak romanın konusuyla ilgili alanlarda kendini göstermektedir. Üzerinde
çalıştığı eserin konusuyla doğrudan ilgisi olmayan bir ortamda yazarın görüş gücü azalmakta ve
dikkati büyük ölçüde kaybolmaktadır. Romancıyı, yaşamı romana bir malzeme olarak görmeye
zorlayan bu profesyonelce değişim, Flaubert'de çok güçlü bir şekilde hissedilmektedir. Yetkin
bir biçimde yazabilme kaygısı, kimilerince saygısızlık olarak nitelenebilecek bazı konuşmaları,
utanmazlıkları Flaubert'in gözünde haklı kılmaktadır. 1853 yılının haziranında doğa bilimcisi
Pouchet'nin karısının cenaze törenine gitmeden önce Louise Colet'ye yazdığı mektupta şunları
söylüyordu: "Eminim ki yarın çok kötü bir gün yaşayacağız ve bu zavallı bilgin de acınacak bir
durumda olacak. Her şeyden yararlanmak gerek diye düşündüğümüz zaman, orada Bovary'm
için de işe yarar malzemeler bulabilirim. Düşüncelerimi başkalarına açacak olsam, bu
. düşüncelerine ve diline egemen olduğundan emin. Flaubert sürekli olarak kahramanlarını derinlemesine yakalamakta.. Kaz tüyünden kalemini kurbağa biçimindeki hokkasına batı-rıp. yarattığı kahramanlara yer açmak için sona ermiştir. o ana kadar hiçbir şey yayınlamamış olsa da çok yazmış. Kanısına göre Emma'nın. onurunu yitirerek Emma'nın yenilgisi ve "şeref madalyası kazanan" budala Homais'nin zaferiyle noktalanır. Romanına. Homais) pratik aklı simgelemektedir.. Bir taşra kasabasının yeteneksiz küçük bir doktoruyla evlenip.Flaubert George Sand'a gönderdiği bir mektupta "Siz." "Böylesine bir konuyu seçmiş olmam ne kadar da kötü! Böylelikle sanatın boğucu sıkıntısını tanımış olacağım!" Flaubert için biçim ve düşünce. Bouillet. havada dayanaksız duran yeryüzü gibi yalnızca üslubunun gücüne dayanan bir roman yaratmak isteyişim-dir. olanakların bayağıca kullanılmasından yana değildir.. Bu sonda hiçbir ahlaki kaygı güdülmez. Sıkışıklığın yaptığı zorlamayla kendisine göre ikinci planda görünen tüm cümleleri dışarda bırakmakta. en yüce gönüllüsü ve en sevecenidir. Oysa Flaubert insanların en iyisi. Madame Bovary. 12 MADAME BOVARY manini yaşamın basit zorunluluklarına uymayı reddettiği için cezalandırdığı halde." "Bir stile kavuşmak gerçekten çok zor! Bir önceki gün yazdıklarımı tekrar baştan alıyorum. konumunun ona sunduğu küçük doyumlarla yetinebileceğini söylemekten de ısrarla kaçınır. .. tıkıldığı delikte sıkıntıdan bunalarak kendini hayallerle oyalayan. Hemen hemen tüm cümleleri yeni baştan yazmalıyım. Flaubert kahraI Up*. Flaubert'in romanında da.. düş sevgisini. serbest yaşamı tanıyan ve mâli sıkıntılar içinde aşkta düş kırıklığına uğrayan bir kadım konu alan bir öyküden daha basiti bulunabilir mi? Flaubert bu olayı çağına göre büyük bir ağırbaşlılık ve şaşırtıcı bir nesnellikle incelemektedir. Çalışmasına her gün öğle zamanı başlamakta. O yalnızca sanatını her şeyden üstün tutmakta ve görevini bir papaz gibi yerine getirmektedir. Sözcüklerin seçimindeki güçlüklerden ise mektuplarında bol bol yakınmaktadır: "Bovary'min katı bir dili olmamalı. Bende ise bu bir su sızıntısı halindedir.. dışarıyla hiçbir bağlantısı olmayan. Kalıcı bir eser ortaya koymak için tüm fedakârlıklara hazır olan Flaubert amacına ulaşmak için.. "Bana güzel görünen şey. inanmış bir sofunun dünyadan elini eteğini çektiği gibi başlamıştır. çılgınlığı sergilerken. Cervantes'inkinde olduğu gibi. Bir kişinin gözyaşlarını üslubumun süzgecinden geçirerek başkalarını da atlatabileceğimi sanıyorum". Madame Bovary çoğu kez Don Quichotte ile kar-şılaştırılmıştır.davranışım iğrenç olarak görülebilir ama ben bunda bir kötülük görmüyorum. Charles . bir hiç üzerine. Yazdığı sayfalar. Çağlayanlar oluşturabilmem için çok çalışmam gerekiyor" demektedir. çizikler. tutkulara kapılan. düzeltmeler ve karalamalarla doludur. M. sevgiyi tanımış.. diğeri ise (Sancho Pança. Bu kitap nerdeyse konusuz veya konusu hemen hemen belli olmayan bir eser olacaktır. başınız iki elinizin arasında. ayrıntılarıyla işlemekte. Bu sözler karşısında ne kadar da acımasız! diyebiliriz. kocasını ve kızını sevebileceğini. akşam yemeğinde verilen kısa bir aradan sonra geç vakitlere kadar uğraşını sürdürmektedir. bütün bir gün boyunca. onun. kendi deyişiyle cümleleri "beyaz yağlardan kurtarmak ve salt kaslarıyla ortaya çıkarmak» istemektedir. incelediği yerleri haklı olarak olmamış diye nitelendirdi. Bir haftada ancak iki sayfa yazıyorum! Bezginliğin çenesini dağıtmak için bundan iyi bir yönHENRI TROYAT'NIN ÖNSÖZÜ 11 tem yoktur. yalnızca iyi yazmak isteğinden değil aynı zamanda iyi düşünebilmek arzusundan da kaynaklanmaktadır. olgunlaşmış bir kişidir. Beş seneden daha uzun bir süre Croisset'deki evine kapanarak içindeki arzularla savaşmıştır. kötü tutumunu haklı gösteren nedenler. Işık saçan penceresi ise Seine'den geçen denizcilere yardımcı bir nokta olmaktaydı. bir kelime bulabilmek için kafa patlatmamn ne demek olduğunu bilmezsiniz. Bu nedenledir ki cümlelerine gösterdiği özen. Sizde düşünce geniş bir şekilde durmadan akan bir nehire benzer. Tersine onun çevresindeki budalalığın ve yavanlığın kurbanı olarak kabul eder. Artık kişisel özel yaşamı. Madame Bovary'nin ilk satırım yazdığı sırada otuz yaşında. En güzel eserler az malzemeyle yaratılmış olanlardır". iki temel kahraman vardır. madde ve ruh gibi bir bütün oluşturur. açık seçik ortaya koyarak romanının çatısını kurmakta ve konunun akışına güçlü dayanaklar kazandırmaktadır. Bunlardan birincisi (Don Quichotte ve Emma) cömertliği.
Yantutmaz görünmekle birlikte. Anlatılan bu öyküde her şey o kadar katı.. Kitapçılarda yeni görünmeye başlayan Feydeau'nun Fanny'si. Ünleri fazla olmayan eleştirmenler ise daha sert bir tutum takınırlar: "Bu kitap okuduğum eserler arasında ahlaktan en uzak olanıdır". Paris'te Adalet Sarayı'nm 6. canlılığa" benzeterek. Okudukları zaman tüyleri diken diken olmaktadır! O sıralarda Octave Feuillet'nin. söylemek istediği şeyleri ortaya koyabildiğim" yazar. Madame Bovary'nin kendisine Paris'te ve taşrada yandaşlar bulmaya başlaması yavaş yavaş ve gizlice olmuştur. Flaubert'in zavallı Emma'sımn tersine. "Bir kitabın sönüp gitmesinin nedenlerini kavramak için Fanny'nin okunmasına gerek var" der Andre Gide. eserin Revue de Paris'de 1856 yılında yayımının yarattığı skandaldan sonra kavuşmuştur.b. Gonzales'in ve Paul Feval'in kitapları çok gözdedir. erdem duygusunun doğmasına yor açmamakta midir?" Flaubert çeşitli gerekçelerle mahkemece serbest bırakılır: "Roman edebi açıdan üzerinde çok çalışılmış bir eser izlenimi verdiğinden. .Bovary'nin yeteneksizliği. bu eksikliği nedeniyle bir bileşime gidememiştir".. onu köleleştirmez tersine onurlandırır. Homais) dolayı kınamak bile gerekebilir. en az sevdiği kahramanları karikatürize ettiğinden (örneğin M.. eserin bütününün geleneklere yapılan bir hakaret olduğunu iddia eder ve şu sonuca ulaşır: "Kuralsız sanat. hayal kurmaya yol açan entrikalardan hoşlanılmaktadır. iyi kotarılmış bir çalışmanın tadıyla yaratmıştır. anlaşılmamış ve bezgin hissettiği sırada. derginin yönetmeni ve basımcısıyla birlikte. zaferin yolları kendisine açılmaya başlar. Flaubert. Rodolphe'un hoyratlığı. Fakat bu sırada Hauteville House'dan Flaubert'e gönderdiği bir mektupta. bayağı ve utanılacak bir yapıt". Silik bir kişiliğe sahip olan savcı Pinard.. (Texier). yapıtın bütünü göz önüne alındığı zaman bu tülden yerlerin fazla olmadığı gerekçesiyle. Düşüncesini ilk belirtenlerden biri olan SainteBeuve. Leon'un alçaklığı ve Lheureux'nun rezilliğidir. Victor Hugo: "Çok güzel bir kitap yarattınız bayım!" demektedir. Satışı fazla olmayan Artiste gazetesinden Baudelaire adlı biri de yazarın üslubunu "basit bir kanaviçenin taşıdığı özgünlüğe. (Veuillot). içinden koptuğu gibi özgürce. Eserin ahlak dışı niteliğinden ötürü harekete geçen imparatorluk yönetimi Flaubert'i 29 ocak 1857'de. ustaca ve ateşli bir şekilde yanıt vererek. Senard. Madame Bovary'nin yayınlanmasıyla birlikte kalemlerine sarılırlar. Kulağı okşayan sözlerden. mahkemeHENRI TROYAT'NIN ÖNSÖZÜ 13 de kanıt olarak alman bölümlerin kınanması gereken düşünceleri de içermesine karşılık. suçlanan cümlelerin . Bu olaydan sonra roman birdenbire ün kazanır. savcı tarafından okunan bölümlerin belli amaçlarla seçildiğini gösterir ve eserin en dokunaklı bölümlerinden seçilip..Madame Bovary ününe.. en kışkırtıcı bölümlerden seçtiği alıntılarla romanın konusunu anlatarak. Ne olursa olsun Madame Bovary'yi beğenilmek veya eleştirebilmek düşüncesiyle yazmadığı kesindir.ancak bir özet niteliğini taşıyabileceğini belirterek. sanat sayılmaz. (Paulin Limayrac)." Flaubert'in avukatı M. oysa yazar eserini böyle bir amaç gütmeden. o kadar soğuk ve gerçektir ki!. (Dumesnil).. Edmond About'nun.". yaşamının sonbaharında kendisini terkedilmiş. eserin sonsuza kadar kök salması amacıyla yazıldığını sanmıştır. açık olmayan bazı yanlarına karşın yapıtın bir "bütünlük ve tutarlılık gösterdiğini" ayrıca "yazarın veya daha doğru bir deyişle sanatçının. şu sonuca ulaşmaktadır: "Büyük bir iş başardınız".. bizde kötülüğe karşı bir sevgi mi yoksa bir tiksinme duygusu mu uyanmaktadır? Romanda tanık olduğumuz suça layık görülen korkunç ceza. v. "Sıkıcı. Ceza Mahkemesinin önüne çıkarır. Flaubert'in çalışmassnın yetkinliğinin nedenini tam olarak kavrayamayan kamuoyu ise.. Eserin neden olduğu skandaldan dolayı meraklanan ve ürken okuyucu hâlâ tereddüt içindedir. Eleştirmenler ise pusudadır. romanın başından sonuna varıncaya dek.. Hatta bu tutumundan ötürü onu. aşırı derecede öfkelenerek yaptığı konuşmada. Kitabı okumaya başladıkları zaman sıkıntıya benzeyen bir tedirginlik duymaktadırlar. Sanata utanma duygusunu benimsetmek. kalpleri rahatlatan duygulardan. Bu yeniler kendisi gibi . genç kadına karşı duyduğu acıma hissini ve onun yitip gitmesine neden olanlara karşı duyduğu nefreti dile getirmekten kendini alıkoyamaz. Çağın son çeyreğinde yeni romancılar ortaya çıkarak kuramlarım tanıtmaya ve yaymaya çalışırlar. çağdaşlarının gözünde ani ve olağanüstü bir başarıya ulaşır. çünkü bu tür anlatıların gerçek yaşamla hiçbir bağıntısı yoktur. şu önemli soruyu mahkeme heyetine yöneltir: "Bu tür bir kitabı okuduktan sonra. "Karşıtların biliminden habersiz olan Flaubert. özene. Romanı âdeta uçsuz bucaksız bir arazide her yönden kolayca görülebilen bir anıtı andırır. böyle bir anlayış elbiselerinin tümünden arınmış bir kadının durumuna benzer. "İkinci sınıf bir kitap".
bağıntısız yapılarda. Ben onu daha «Nurullah Ata Bey» iken tanımıştım. edebî dedikodular yapar. fesyonel bilinci. gözden düşecekleri inancı içerisindedirler. Bence. Sonradan. Henri TROY AT Fransa Akademisi Öyesl i BİRKAÇ SÖZ Rahmetli Ataç dostumdu. pro-. Bunun için. yeniden elden geçirildikten sonra Remzi Kitabevi'ne verilmiş. Sonra. Flaubert hâlâ izlenmekte ve rüzgâr. geniş bir çevre tarafından çabuk okunabilmek için hızlı yazan ve böylece çabuk unutulan romancıların çoğaldığı dönemimizde. üzerinde böylesine titiz çalışılmış bir dile karşı çıkmaktadırlar. okuma zevki öylesine sönüktü ki. . memlekette veya Fransa'da çıkan kitaplardan söz açar. özellikle bayan okuyucuları. anlaşılmaz sözlerde bulunabileceğini düşünerek. Daudet. Sık sık buluşup görüştüğümüz halde. filmleri birbirini izlemekte. Gerçi o tarihte İstanbul'da otururdu. bir araya geldiğimiz zaman. Madame Bovary'ye çeken nedenlerin başında acaba. okuyucu yığınlarının büyük bir kesimi Flaubert'in romanına duydukları sevgiyi özenle korumaktadır. Rahmetli dostum. Evrenselleşen Emma. İngiliz. değişik iklimler altında acı çeken ve yaşamını yitiren bir kadın kahramandır. halkı uyuşukluğundan kurtarır. bize birlikte çalışıp iş çıkarmak kısmet olmadı. geçmiş bir dönemin yazarı izlenimini yaratmaktadır. bazı keskin eleştirilerin varlığına karşın. Maupassant ve Bourget'dir. fakat arkası gelmemişti. onun anlayışına yönelmemiz zorunlu bir hale gelmektedir. Böylelikle geç de olsa binlerce okuyucu Flaubert'in yapıtıyla tanışır. Mecmua 1936' da kapanınca. bu kişiler. Bereket versin. Brunetiere "Madame Bovary'nin çağdaş edebiyat tarihinde bir baş yapıt olduğuna inanabiliriz" der. "Ölümsüz Madame Bovary ise Shakespeare ve Balzac'inkiler de dahil olmak üzere tanıdığım en gerçek ve kusursuz kadın kahramandır". Buluşmalarımız da artık yalnız tatil aylarına kaldı. 1880 yılında ölmesine karşın hâlâ üzerinde tutkuyla tartışılan bir yazardır Flaubert. Taslaklara karşı büyük ilgi duyan günümüz eleştirmenleri her şeyiyle yetkin. Ne yazık ki. çıkmış olan bölümler. Flaubert'in zamanındaki eleştirmenler onun işlediği konulara. şunun bunun çeviri yanlışları üzerinde konuşurduk. Sinema bu öyküye dört elle sarılmakta. Çevirisi Ayda Bir mecmuasında tefrika olarak çıkıyordu. tüm ülkelerde yaşayan. Bilim yuvaları da genel okuyucunun düşüncelerine destek sağlar. Madame Bovary'yi dilimize çevirmeye başlamıştı. günümüzün eleştirmenleri ise yazarın dili üzerinde durmaktadırlar. Sanki olağanüstülüğün yalnızca belirsizlikte. Zola. baHENRI TROYAT'NIN ÖNSÖZÜ 15 zılarmın da ileri sürdükleri gibi.. onu bir usta olarak kabul etmeyenlerin itirazlarını boğmaktadır. Lanson ise Flaubert'i "çağın en sağlam ve dengeli yapıtlarını veren romancı" olarak selâmlamaktadır. kendi duygusal yaşamlarından bazı parçalar bulabilecekleri umudu mu gelmektedir? Bu tür bir neden böylesine geniş bir olgunun yanıtı olamaz.üslup sorunu üzerinde fazla durmuyorlarsa da. Emile Faguet'ye göre ise: "Flaubert Fransız yazınının en büyüklerinden biri"dir. yapacağımız çalışmalardan değil. bütün dilleri konuşan. Bu açıdan Croisset'nin yanlız adamının kaygılanmasını gerektiren bir neden yoktur. Flaubert hırslı çalışması.. dünyaca tanınan ünlü yıldızlar bu küçük taşralı kadını canlandırmak için birbirleriyle yarışmaktadırlar. Okuyucuları. ölümsüz olarak nitelendirilen bu yapıtın eriştiği saygınlık onan insanüstü yetkinliğinden kaynaklanmaktadır. çeviri de yanda kaldı. ikimizin imzasını taşıdığı halde. ahlak anlayışına ve düşüncelerine ilgi göstermekteydiler. okumuş olanlara. Ataç olup Ankara'ya gitti ve oraya yerleşti. Amerikalı. daha İstanbul'da iken. Ataç'ın vakitsiz ölümüyle çevirinin tamamlanması imkânsızlaşmca. karşı karşıya oturup birlikte yaptığımız bir çalışmanın ürünü değildir. Alman ve Japon kadınları onun varlığında kendilerini görmektedirler. fakat çeviri piyasası öylesine dar. Rus. bitmiş bir yapıtla ilgilendikleri zaman. Bu yeni romancüa14 MADAME BOVARY rın adları. Nurullah Ata. onun gibi gerçeği çarpıcı bir biçimde anlatmak istemektedirler. bugün elinizdeki Madame Bovary çevirisi. Fakat her zaman görüldüğü gibi yapıtın sürekli artan başarısı bazı gelişmiş kafalarda yeni soruların uyanmasına neden oldu. Yaşlı ustanın çevresinde görülen bu canlılık. tümü. keskin zanaatçı davranışlarıyla onlar üzerinde.
sonra etüt öğretmenine dönüp yavaş sesle: — Bu efendiye göz kulak olursunuz. merhumla benim Gustave Flaubert'e karşı beslediğimiz birlikte hayranlıktı. İki çeviri arasındaki. Benim çevirimde bulunacak kusurlar. benim için en güzel ödül olur. Monsieur Roger. sizin o eşsiz savunmanızdan sonra. dedi. arkası sıra da setre pantolon giymiş bir yeni öğrenciyle bir de.Remzi Kitabevi'nin isteği üzerine. bu işi yapmak bana düştü. sizin belagat ve iyiliklerinizin derecesine hiçbir zaman varamayacak olan saygı ve gönül borcumu lütfen kabul buyurunuz. Eserim. iki çeviri arasındaki üslup ayrılığını elimden geldiği kadar ortadan kaldırmak amacıyle. Madame Bovary'yi benim çevirmem değil. Onun için. 1966 Gustave Flaubert ve MADAME BOVARY Gustave Flaubert yalnız Fransa'nın değil. Sabri Esat SİYAVUŞGİL Esentepe. Ataç'la aramdaki bu işbirliğini. kendi dilimi onunkine benzetmeye çalıştım. Rahmetli dostumun ikinci kısmın VIII. kocasıyle geçirdiği silik hayattan nefret edip daha ince bir yaşama isteğiyle kendini birtakım kuklalara. çünkü. benim gözümde bile umulmadık bir değer kazandı. bölümü ortalarına kadar yürüttüğü çeviriye ben bıraktığı yerden devam ettim ve onun aziz hatırasına saygısızlık etmemek için. Fakat kitabın asıl konusu bu değildir: Madame Bovary. onun hatırasına saygı göstermekti. Asabi. hatta hastalıklı bir sanatkâr olan Flaubert. Hiçbir büyük eser bir defada kusursuz olarak çevrilemez. Çalışması. aziz dostumun çevirisine başladığı bir eseri tamamlamak suretiyle. Uyukla-yanlar gözlerini açtı ve herkes. Asıl ününü sağlayan da belki bu kitabıdır. ne kadar uğraşsam Madame Bovary çevirisine aslındaki güzellikleri veremem. Müdür oturmamızı işaret etti. Her cümlesi üzerinde saatlerce. Gustave Flaubert'i sevenleri. bunlarla kendini zehirlemekten hoşlanırmış. günlerce çalıştığı söylenir. sanki dersine dalmışken birdenbire gürültü duyup şaşalamış gibi ayağa kalktı. Beşinciye giriyor. büyükler arasına. Tam tersine. kendini. koca bir sıra yüklenmiş bir hademe geliyordu. Gustave Flaubert en titiz sanatkârlardandır. ahlakı ile kendini beğendirirse. Okuyucuların. onun yayınlanmasını her şeyden önce size borçluyum. bu zaman uzaklığını kapatmaya çalışırken. Çünkü bence önemli olan. 12 Nisan 1857 Gustave Flaubert BİRİNCİ KISIM I Okulun çalışma salonundaydık. kapı açılıp içeri Müdür girdi. Nurullah ATAÇ (uuıto MARIE-ANTOINE-JULES SENARD'a PARİS BAROSU ÜYESİ MİLLET MECLİSİ ESKİ BAŞKANI VE İÇİŞLERİ ESKİ BAKANI Aziz ve ünlü dost. Madame Bovary'de dünyanın en unutulmaz budalalarını betimlemiştir. Paris. insanların özellikle budalalıklarını seyretmekten. Bu kitabın başına ithaftan önce adınızı yazmama izninizi dilerim. taşra çapkınlarına kaptıran kadının hikayesidir. O roman Gustave Flaubert'in romantik tarzının en güzel eseridir. gözünün önünde geçen hayatı. yaşayan tipleri tespite çalışan Flaubert'in eseridir. Madame Bovary ise tarihi sahneleri canlandırmaya değil. 1935-1936 yıllarına kaMB 2 18 MADAME BOVARY dar geriye götürüp değerlendirmek insafını göstereceklerinden eminim. . çabamı artıran diğer bir konu da. Böyle bir yazarın eserini çevirmeye kalkmanın bir kendini bilmezlik olduğunu bilirim. ne kadar büyük olursa olsun. emeğinin eserine hiç el sürmedim. dilimize İsmail Hakkı Alişan tarafından çevrilmiştir. yaşına göre bir sınıfa çıkarırız. bütün dünyanın en tanınmış romancılarındandır. o romanı yeniden çevirmeye özendirirse bu. Ölmez eserlerinden Salambö. içinde yaşadığı çevreden üstün gören. Fakat yine de bu romanın çevrilmesi gerektiği kanısındayım.
Öğretmen: — Kalkınız. altın tellerle yapılmış bir küçücük haç. bin zorlukla dindirildi. — O miğferi bir yana bıraksamza! dedi. ellerimiz boşalsın diye. O zavallıya. yine heceleri karıştırarak tekrar etti. on beş yaşında kadar vardı. duvara çarpıp da toz koparsın diye. etüt öğretmeni kendisine seslenmek zorunda kaldı. Kalkıp derslerimizi anlatmaya başladık. öğretmen yazdırtarak. bunun arkaya düşen kısmı. bunun ucunda da. sıraların altına fırlatırdık. dedi. kötü boyanmış. Çocuk yerinden kımıldadı. bir türlü kestiremiyordu. takkeye kadar. Bû. bunların üzerinde torbamsı bir şey vardı ki. diyebildi. dilsiz çirkinliklerinde bir budalanın yüzünde olduğu gibi. ama kimse işitemedi. 6. hemen gidip kürsünün dibinde. o yeni öğrencinin adının Charles Bovary olduğunu sonunda anlayabilmişti. (Kimimiz uluyor. Öğretmen: — Ayağa kalkın da adınızı söyleyin. Yeni öğrenci. Ayaklarında iri iri. Yeniydi. Saçları köy kilise ilahicilerininki gibi. Bir anda sınıfı saran gürültü. fakat yine de. püskül gibi sarkıyordu. Yerine oturdu. kol ağızlarından gözüken kırmızı bilekler de herhalde çıplak durmaya alışıktı. içeriden mukavva ile gerilip yol yol şeritlerle süslenmişti. nefesinin olanca kuvveti ile şu kelimeyi fırlattı: Şarbovari. yuvarlak şapkaya. sarımtırak pantolonunun altından meydana çıkıyordu. tembeller sırasına oturmasını emretti. okulun modası böyleydi. yere mi bıraksın. sonra. Sınıfı bir kahkahadır aldı. siyah düğmeli. Yanında oturanlardan biri dirseği ile vurup yine düşürdü. incecik bir şeride bağlanmış. zavallı çocuk o kadar şaşala-mıştı ki. her milletin her çeşitli başlığına çalan bir külahtı. tutulmaya çalışılan bir kahkahanın iyice sönmemiş bir fişek gibi patlayıverdiği bir sırada.. biz duamızı bitirdikten sonra bile. serguçlu kalpaktan tutun da miğfere. Öğretmen: — Ne arıyorsunuz? diye sordu. Başımıza yağmur gibi yağan cezalar sınıfın düzenini yerine getirdi. kasketi düştü. güneşliği parlıyordu. acele acele. hani bazı şeyler vardır.. çekingen gözlerini etrafında gezdirerek sıkıla sıkıla: — Kaske. dizlerinin üzerine koydu. dedi. işte böyle bir şey. bizimle birlikte sıraya girmesi için. Omuzlan öyle geniş değildi ama. Hocamız sakalı sözden hoşlanır bir adamdı. 24 MADAME BOVARY Bunun farkına mı varmadı? Yoksa ona uymayı göze mi alamadı? Her ne hal ise. yeni'nin kasketi hâlâ dizinin üstündeydi.Kapının arkasında bir köşeye büzülmüş durduğu için pek de iyi seçilemeyen bu yeni öğrenci. kimimiz havlıyor. Askısını pek çektiği için. çivili kunduralar vardı. lutr kaskete. aralarına kırmızı kurdele dikilmiş. uslu. yeşil çuha setrenin koltuk altlarına dar geldiği belliydi. tiz seslerle en üst perdelere yükseldi. Eğilip yerden aldı. heceleri birbirine karıştırarak bir isim söyledi. sonra yine bir durakladı. tekrar eğilip kaldırdı. üç burma şeritle başlıyordu. O. birdenbire canlanıyordu. söz dinler ve pek tutuk bir çocuğa benziyordu. O. kasketini elinde mi tutsun. boyu da hepimizinkinden uzundu. baklava baklava kesilmiş kadife ve tavşan derisi parçaları sıra-. derin bir belagat bulunur. uzun konçlu mavi çorapları. Sınıfa girer girmez. yoksa başına mı giysin. daha kapının eşiğinde. — Bir daha söyleyin! O. son bir çaba göstererek ağzını alabildiğine açtı ve birine seslenilmiş gibi. kasketlerimizi yere atardık. ayak ayak üstüne atmaya. Bütün sınıf gülmeye başladı. Kalktı. Yeni öğrenci. kilisede dinsel öğüt dinliyormuş gibi. tekrar tekrar okutturarak. Yumurta biçimindeydi ve içi tel çubuklarla tutturulmuştu. kimimiz tepiniyor. Bir gürültü daha kopacaktı ama öğretmenin öfkeyle: . dirseğine dayanmaya bile cesaret edemiyordu. Hoca: — Daha yüksek söyleyin! Sesinizi biraz daha çıkarın! dedi. alnına yatırılarak düz kesilmişti. bizim bağnşmala-rımızdan onun sesi büsbütün işitilmez olmuştu. kulak kesildi. bir köy uşağıydı. hecelettirerek. lanıyordu. kimimiz: Şarbovari! Şarbovari! diye bağrışıyorduk) sonra tek MADAME BOVARY 25 sesler halinde dalgalandı. saat ikiye gelip de zil çalınca.
Artık hep iş üstündeydi. küskününü dikip ocağın başına oturur. porselen pipolar içti. feleğe küskün. domuzlarının yağı ile av çizmelerini parlattı. yirmi kere ridiculus sum (1) fiilini yazacaksınız. denizler tanrısının: «Şimdi ha!» demesi ile sinen dalgalar gibi tısıverdik. merak etmeyin. sesini çıkarmadan içlenirdi. oğlunu da buna . dikiş diker. Ailesi masraftan çekinip onu okula mümkün oldui (1) «Ben gülüncüm» demek. 26 MADAME BOVARY ğu kadar geç gönderdiği için. zenginlik peşinde koşmayı bırakmanın daha hayırlı olacağını kendi de anladı. bağrı dolgun. arası çok geçmedi. şefkatli olan kadıncağız. Bir zamanlar karısı onun için deli olmuştu. yan çiftlik. küllere tükürerek çubuğunu içer ve. kaderine sessizce katlanıp öfkesini ölünceye dek karnında sakMADAME BOVARY 27 ladı. köyün şırfıntıları peşinde koşmasına. çalımlı bir adamdı. Akşam çalışma salonunda çekmesini açıp kolluklarını geçirdi. Annenin gösterdiği eğilimlerin aksine olarak M. sinirli olmuştu. ilk Latince derslerini köyün papazı gösterivermişti. kelimeleri birer birer sözlükte arıyor. hiç kımıldamadan duruyordu. babası yalınayak koşturur ve filozofluk satayım diye: «Hayvan yavruları gibi çırılçıplak dolaşsa da olur» derdi. yaşlandıkça. özene özene çalışıyor.. elini işten esirgemiyordu. insanoğlundan iğrendiğini. Oğlan eve dönünce.bir şey kalmadı. o kerhane senin. gidip alacaklıdan vadelerinin uzatılmasını isterdi. Sonra gururu ayaklandı. Onda hem bir yiğit görünüşü. Bir çocukları olunca sütnineye vermek gerekti. Charles-Denis-Bartholome Bovary. her akşam tiyatroya gidip eve geç döndü. yeni asker toplama işlerinde birtakım dalaverelere adı karıştığından istifasını vermek zorunda kalmıştı. artık rahat etmek istediğini söyleyerek dünyadan elini. evde ütü ütüler. Evlendikten sonra iki üç yıl karısının parası ile geçindi. Kayınpeder ölünce çok . mahkeme reisine gider. daha kırk beşinde. kimse çal-mamıştır. kendisine ara sıra kalem ucuyle atılan yuvarlanmış kağıtlar gelip de yüzünü mürekkeplemesine rağmen. yıllığı iki yüz franga. çamaşır yıkar. O zaman sustu. onların puslalannı öderdi. yeni efendi de. ağzı leş gibi kokarak gelmesine. onun boyuna poşuna vurulmuştu. Yakışıklı. Böyle istek gösterdiği için olacak. ancak karısını haşlamak için gözlerini açardı. herkesi kıskanır bir adam olmuştu. rastıklı bıyıkları favorileriyle birleşmişti.. işçilere nezaret eder.— Hepiniz beşer yüz dize kopya edeceksiniz! diye bağırması üzerine. biraz para batırdı ve toprağı altın etmek için köye çekildi. o zaman da. Sonra daha tatlı bir sesle: — Kasketiniz de bulunur. kocasını bir kat daha soğutmuştu. boğazına iyi baktı. «kişisel üstünlükleri» nedeniyle altmış bin franklık bir drahoma ele geçirmişti. dedi. bu meyhane benim sürtüp eve geç vakit bezgin. Gençliğinde şen. damat buna içerleyip dokumacılığa girişti. yeni efendi. Sınıfın sessizliği geri gelmişti. Başlar defterlere eğildi. bu parayı getiren tuhafiyeci kız. Siz de. eteğini çekti. kahvelere dadandı. kümesinin en iyi hayvanlarını kesip kesip pişirdi. Yüzünü eliyle siliyor ve gözleri eğik. konuşkan. tasalı. senetlerin ödenme tarihini düşünür. sabahları geç kalktı. bir kral çocuğu gibi şımartıldı. en göz alıcı renklerden elbiseler giyerdi. 1812'de. yaygaracı. fakat kendini kul köle ederek sevmesi. elma şarabını satacağına şişelere koyup kendi içti. Ama basmadan anlamadığı gibi tarımdan da anlamıyordu. Avukatları dolaşır. hem de bir ticaret tellalının inandırma yeteneği vardı. dikkatle. tam iki saat. orduda cer-rahbaşı yardımcılığı etmiş. geçimsiz. Pays de Caux ile Picardie sınırlarında küçük bir köyde. Bovary. Beyefendi ise hiçbir işi üzerine almaz. ama anlatımında hiçbir incelik yoktu. açık kalan şarabın bozulup sirkeleştiği gibi. Hocanın çok canı sıkılmıştı. ufak çizgiler çizdi. Önceleri kocasının. çocukların erkekçe büyütülmesi fikrini kafasına koymuştu. konuşkan. çünkü kuralları oldukça bellemişti. kürsünün üzerine koyduğu başlığının içinden mendilini çıkarıp alnını kurulayarak: — Hiç rahat duramaz mısınız? dedi. herkese örnek olabilecek bir vaziyette oturdu. daha aşağı sınıfa indirilmedi. Babası M. parmaklarına yüzükler takar. Baktık. Annesi-onu reçelle beslerdi. atlarını işe göndereceğine bineğe kullandı. yarı konak denecek bir ev buldu.
gürbüz olsun diye. yakışıklı. Madam Bovary dudaklarını ısırıyor. tanıdığı bir boyacının evinde. çocuk da köyde kararsız ve şaşkın dolaşıp duruyordu. oğlunun ereceğini ummaya başladı. Onun yüksek mevkilere geçeceğini kuruyor. Çocuğun ilk kez kilisede cemaate katılması için bir yıl daha beklenildi. kağıttan oymalar yapar. artık okutturulmasma babasını razı etti. O. her perşembe akşamı annesine kırmızı mürekkeple mektup yazıp balmumu ile üç kere mühürlerdi. İsparta-lılar gibi sert bir terbiyeden geçmesini istiyordu. Peder Bey de utanıp. Bazen de civardaki hastalardan birine viatique (2) yutturmaktan dönerken Charles'ın kırlarda haylazlık ettiğini görür. bu adam ayda bir pazar günü. Ganterie sokağında bir hırdavat toptancısıydı. Bu eşsiz dostsuz hayat. yatakhanede iyi uyuyup yemekhanede karnını sıkıca doyuran. akıllı uslu olmasını tekrar tekrar öğütledi. sohbeti hoş bir mühendis veya bir hâkim olmuş gibi görüyordu. Elleri iri iri. Charles. Yemek işini konuşup yoluna koydu. yani bir masa ile iki iskemle buldu. Annesi onu yanından ayırmazdı. oldu. Charles bu kadarla kalamazdı. Fakat üçüncü sınıfı bitirince. kendinin eremediğine. karşı koymaksızın razı oldu. 28 MADAME BOVARY Böylece bir meşe gibi büyüdü. kendi gibi bir köy uşağı olan hademeyle konuşurdu. Valde Hanım dayattı. karşılıklı yerleşirlerdi. kargalara kesek atıp uçururdu. irfana pek aldırış etmeyen M. pervaneler uçuşurdu. Onu odasına çağırtır. Gezmeye çıktığı günler. ona bir oda tuttu. masallar anlatır. papaz da elleri karnının üstünde kendinden geçer. yanma çağırır. Şimdi birimizin bile onun hiçbir halini hatırlaması kabil değildir. veya Ana(1) Kilise zinetlerinin ve papaz elbiselerinin saklandığı yer. ders dinleyen. babası kendi eliyle götürdü. onu okuldan alıp tıbbiyeye verdiler. Okuma öğretti. sonra oturup tarih defterini temize çeker. nihayet ertesi yıl Charles. olanca ağırlığıyle asılarak bir bi yana. hatta delikanlının hafızasının kuvvetli olduğunu söylerdi. Fakat yaradılışından yumuşak huylu olan çocukcağız. mumun etrafında küçük sinekler. Sıcaktan çocuk uyur. bir bi yana uçmak pek hoşuna gittiği için. Altı ay daha geçti. Fakat o sırada ya yağmur yağar. köye adam gönderip yaban kirazından eski karyolayı getirtti. Ama. ders bırakılırdı. köyün papazını görevlendirdiler.göre yetiştirmeye çalışıyor. az sonra ağzı açık horlamaya başlardı. MADAME BOVARY 29 harsis Gezi Yazıst'mn çalışma salonunda sürüklenip duran eski püskü bir cildini açar okurdu. ya bir tanıdık geçer. Bir hafta sonra dönerken oğluna. Çocuğu yüksek okullara göndermeye. ticaret için sermaye vermeye paraları yetecek mi? Hem. hatta evdeki köhne piyanoyu açarak iki üç küçük şarkı bile belletti. Fakat dersler o kadar kısa ve o kadar düzensizdi ki büyük bir hayrı dokunamazdı. dükkânını kapattıktan sonra onu okuldan alır. dini alaylar geçerken küfür savurmayı öğretirdi. Hendekler boyunca dut koparıp yer. On ikisine gelince annesi. ona kadeh kadeh rom içmeyi. Velisi. Fakat ilme. ona bir memuriyet almaya. papaz gene de öğrencisinden memnundu. (2) Can çekişenlere yutturulan okunmuş ekmek. Çiftçilerin peşinden gider. biçim zamanı ot kurutur. dinç. diller döküp okşayarak. onu. kendi halinde bir çocuktu. daha şimdiden onu büyümüş. eşya. Saint-Romain panayırı vaktinde. bakalorya sınavını kendi kendine yapabileceğine güvenen ailesi. akşam yediyi bulmadan tekrar getirip yemeğe yetiştirirdi. Papaz. Onun yattığı odada ateş yaktırmaz. bütün hülyalarını kırıp savurmuştu. Bu iş için. . ekimin sonlarına doğru. Bovary bütün bunlara: «Zahmete değmez!» diyordu. yavrucağını ısıtsın diye bir dökme soba ile odun aldı. çalışma saatlerinde çalışan. teneffüslerde oynayan. babasının yüzünü pek ağartamı-yordu. Annesi. daha doğrusu yorulup. büyük bayram günleri zangoca yalvarıp çan çalardı. bir vaftiz ayini ile bir cenaze ayini arasında biraz boş vakit bulunca çocuğu sacrisde'den (1) okutur veya akşam duasından sonra bir yere çıkmayacaksa eve çağırtırdı. artık bir başına kalacağı için. yanakları al al. cüret gösteren bir adam. Rouen Col-lege'ine gönderildi. yağmurlu havalarda kilisenin revakı altında seksek oynar. hatta bir kere de tabiat bilgisinden ikinci çıktı. eline bir sırıp alıp hindi güder. Olanca dikkatiyle çalışması sayesinde daima sınıfın ortalarında kalabildi. bir süre dinsel öğütten sonra bu uygun durumdan yararlanarak bir ağaç dibinde fiil çektirirdi. nehir boyunca gezip gemileri seyre gönderir. ne olursa olsun hayatta başarılı olur. hüzünlü neşelerle dolu bitmez tükenmez sözler söyleyerek güya onunla konuşurdu. dördüncü katta.
Bovary gerçeği ancak beş yıl sonra öğrendi.. hayli ustalık gösterdi. yüzüne âdeta ilgi çekici hüzünlü bir hal geldi. kendi gözünde itibarını artıran bir hareket gibi geliyordu. papazlardan arkası olan bir sucukçunun emeklerini bile boşa çıkardı. 30 MADAME BOVARY açıp dayanırdı. penceresini <1) Ucu tüylü bir çeşit mantar top. yasak zevkler âlemine girmiş oluyordu. haz duyar gibi olurdu. batan kırmızı güneş. kendine kadar gelemeyen bu kokulan duymak için derin derin nefes alırdı. ayrıca da sağlık ve tıp bilgisi. O zamana kadar içinde gizli kalmış birçok şeyler birer birer uyandı. ona halef diye gidip karşısındaki eve yerleşmişti. bütün sorulan ezberledi. başını kaldırmaksızm MADAME BOVARY 31 sınava hazırlandı. kavrayamıyordu. ciltli defterleri vardı. tertemiz geniş gök. damların ötesinde.Akşam. ne saadetti! Büyük bir ziyafet verdiler. Çirkin. Babası ile annesi. Gözleri bağlı dolap beygiri. Charles. bir tek muayeneyi kaçırmıyordu. hekim diye Tostes'a yerleştirmekle iş bitmiyordu. Beranger için coşkunluk gösterdi. köye varmadan önce bir yerde durup annesini çağırttı. mürüvvetini kutlulamak için. Zayıfladı. ılık sokakların boşalıp hizmetçi kızların kapı önlerinde volant (1) oynadıkları saatte. Sanki bununla dünyanın sırlarından kısmetini almış. mavi suları ile akıp giderdi. boyu uzadı. . ertesi gün bir dersi kaçırdı ve tembelliğin tadını alıp yavaş yavaş bir daha hiç uğramaz oldu. birçok sokaklardan geçerek tekrar eve dönmek sırası gelirdi . insanın içine yücelik veren karanlıklarla dolu birer tapmağın kapılarıydı. eczacılık dersi. Her akşam pis bir kahveye kapanıp. bu başarısızlığı hocaların haksızlığından bilip oğlunu affetti ve işi düzeltmeyi kendi üzerine alarak ona biraz güven verdi. İşi ihmale vurup o eski kararlarından tabiatıyle birer birer dönmeye başladı. ne iş yaptığını bilmeden nasıl dönüp durursa. Güzel yaz akşamları. tabanını duvara vura vura. Kadın. Meyhaneye dadandı. Sonra derslere. hastaneye koşmak. kırk beşinde. mor.. Ama yine de çalışıyordu. içeri girerken. Bu hazırlıkları sayesinde. suda kollarını yıkardı. ona" bir de kadın bulmak lazımdı. pathologia dersi. tedavi dersleri. klinik. Bir gün muayeneyi. ne kadar dinlese boştu. anfilere. tıp tahsil ettirmek. adamcağız daha piliyi pırtıyı toplamadan. Rouen'in bu mahallesine ¦ bayağı bir Venedik hali veren ırmak. ev sahibinin verdiği yavan bir lokmacık yemeği yedikten sonra odasına çıkar. Ama oğlanı okutmak. artık bu tarihe karışmış bir iş! Sesini çıkarmadı. onu o akşam evde bekliyorlardı! Charles yaya olarak yola çıktı. tomurcuk açmış fidan gibi sivilceli olmasına rağmen Madam Dubuc'ü isteyenler hiç de eksik değildi.Charles tıbbiyenin ilan tahtasında ders programını okuyunca sersem gibi oldu. Kenara çömelmiş işçiler. Tavan aralarından uzatılmış sırıklar üzerinde pamuk yumakları kururdu. sanki hepsi de. Oldukça iyi bir numara ile kazandı. sarı. kimya. kıpkırmızı sobanın karşısında ıslak elbisesinin dumanı tüte tüte oturup çalışırdı. Charles yeniden çalışmaya başladı. o da her günkü işceğizini öylece yapıyordu. yılda bin iki yüz frank geliri olan bir kadın. çalı otu gibi kara. sabahları hastane dönüşü. Bir şey anlamadı. ona her şeyi anlattı. M. Charles nereye yerleşecekti? Tostes'a. elini kapının tokmağına koyunca şehvani bir. üzerleri siyah benekli küçük koyun kemiklerini mermer masalara çarpmak. bununla karnını doyururdu. Her derse gidiyor. Maksadına ermek için Madam Bovary'nin onları birer birer saf dışı bırakması lazım geldi. ona özgür olduğunu gösteren. hem kendi dölünden gelmiş bir adamın budala olmasına ihtimal veremezdi. aşağıda. dominoya düştü. köprüleri ve kafesleri arasından. botanik. punch yapmasını öğrendi ve nihayet aşkın ne olduğunu da tattı. anatomi dersi. Annesi ona masraf ettirmemek için her hafta emanetçi ile bir parça fırınlanmış dana eti gönderirdi. Orada hekim olarak ancak bir ihtiyar vardı. Charles. Annesi onu da buldu: Dieppe'li bir mübaşirden dul kalmış. sıhhiye memurluğu imtihanında döndü. şarkılar öğrenip oyun arkadaşlarını karşılarken söyledi. Annesi için bu. Karşıda. bunların hiçbirinin ne demek olduğunu bile bilmiyordu. Madam Bovary çoktan beri onun ölümünü bekliyordu. Orası kim bilir ne güzeldir? Akgülgenlerin altı kim bilir ne serindir? Köyün kokularını.
eve de küçük hanım bakıyordu. Karısı onun mektuplarını açıyor. hayvan bunların başına gelip de kendiliğinden durunca. Şimdi yanında yalnız kızı vardı. paltosuna sıkıca bürünüp Bertaux yolunu tuttu. Hanım. otların üzerine oturmuş bir çocuk gördü. sabahın dördüne doğru. burasından yakınıp duruyordu. demincek olduğu gibi. Charles yastığa kolunu dayayıp okumaya başladı. Çocuk: — Hekim siz misiniz? düye sordu. Charles'dan aldığı cevap üzerine. tavan arasının penceresini açtı ve aşağıda. bırakıp gitseler yalnızlığa dayanamazdı. kendisine yol gösteren çocuğun sözlerinden M. Düz kır. kocasının basma bir kaza gelmesinden korkuyordu. bir taraftan da. Herif atını bıraktı ve hizmetçinin arkası sıra içeri daldı. Her sabah çikolatalı sütünü hazırlamak. sokakta dikilip bekleyen bir erkekle bir konuşmadır başladı. bol bol altı fersah tutar. Charles üç saat sonra. nihayet ondan bir reçete yazmasını. yatağında yatıyor. şurasından. bir taraftan üniversite öğrencisi. kendisini biraz daha sevmesini isterdi. tam kapılarının önünde duran bir at gürültüsü ile uyandılar. ay doğunca yola çıkacaktı. Rouault.. sırtını çevirmişti. yatağın yanında. Bovary'den. lapaların sıcak kokusu. Tostes ile Bertaux arası. Charles'in herkesin içinde şunu deyip bunu dememesi. kadın. bir beze sarılı bir mektup çıkardı ve terbiyeli terbiyeli Charles'a uzattı. çarıkları elinde. ili (1) Sofu Katolikler cumaları perhiz yaparlar. komşularından birinin evinde Epiphanie (1) ziyafetinden dönerken bacağını kırmıştı. cumaları et yememesi (1). Charles ara sıra gözlerini açıyordu. karyola perdelerin-deki demir halkaların. Rouault'un hali vakti pek yerinde bir çiftçi olduğunu öğrendi. sürmesini çekti. yorganın altından sıska kollannı çıkarır. Nastasie. göğün kasvetli rengine karışıp kayboluyordu. hiç kuşkusuz. sabahın serin rüzgârından korunmak için tüylerini kabartıyorlardı. yatağın ucuna oturup kederlerinden söze başlardı: «Beni unutuyorsun.Charles evlenmekle halinin iyileşeceğini ummuş. Bu adam hekimi götürmeye geldiğini. Bunun için seyisin önden gitmesine karar verildi. Nas-tasie titreye titreye merdivenleri indi. o gece. Uykunun harareti ile hâlâ uyanamamış olduğundan. hemen bir uyuşukluğa tutuluyor. . bildiği gibi hareket edip parasını istediği gibi harcayacağını sanmıştı. gözün alabildiğine uzayıp gidiyor ve birbirinden hayli aralı çiftlikler etrafındaki ağaç kümelerinin bu geniş boz yüz üzerinde meydana getirdiği kara mor lekeler. Gece zifirî karanlıktı. duygularının yeni teessürlerini hatıralarından ayırt edemeyip MADAME BOVARY 33 kendini. Charles. Yağmur kesilmişti: Ortalık ağarmaya yüz tutmuştu. Bir mavi balmumu ile mühürlenmiş olan bu mektupta M. ışık tutuyordu. ameliyat olmuş hastalar koğuşundan geçiyor.. Akşam Charles eve dönünce. hemen aklına kırık bacak geliyor ve bildiği bütün kırıkları hatırlamaya çalışıyordu. eskiden olduğu gibi. Hiç durmadan sinirlerinden. çubukları üzerinde kaydığını ve karısının uyuduğunu duyuyordu. evlekler boyunca delikler kazıp etrafını dikenle kuşatırlar. göğsünden. içeride kadın hasta olunca kulağını duvara verip dinliyordu. para vermeyen müşterileri mektupla boyuna sıkması lazım geldi. Ona çiftliğin yolunu göstermek ve çit kapılarını açmak için karşıcı bir çocuk çıkarılmasını da tembih ettiler. önden koşmaya başladı. karısının keyfince giyinmesi. Madam Bovary. hayvanın rahvan yürüyüşü ona beşik gibi geldi. Fakat evin asıl efendisi. bitmez tükenmez özenler göstermek lazımdı. onun boynuna dolar. ikileşmiş gibi hissediyordu. daha serbest olacağını. başka birini seviyorsun! Bana mutsuz olacağımı söyledilerdi ya!» derdi. Ayak sesinden rahatsız olurdu. ufukta. Karısı iki yıl önce ölmüştü. Lon-gueville ve Saint-Victor yolundan gidilince. yapraksız elma ağaçlarının dallarında kıpırdamadan duran kuşlar. Vassonville'den geçerken'bir hendek kenarında. kapının kilidini açtı. Tarlalarda. M. bir taraftan evli. utancından sokaktan yana dönmüş. Sıhhiye memuru. 32 MADAME BOVARY II Bir gece. Charles uyanarak sıçrıyor. saat on bir sularında. sonra zihni yorulup uyku bastırıyor. Kül rengi püsküllü takkesinin içinden. onu her işinde kolluyor. yanına gelseler bu. kafasında kırağının yeşil kokusu ile karışıyor. kansı oldu. bir taraftan. Hizmetçi kadın. bir kırık bacak sarmak için hemen Bertaux çiftliğine gelmesi rica ediliyordu. öldüğünü görmek içindi. ona verilecek bir mektubu olduğunu söylüyordu.
temiz bir cüretkârlık vardı. fakat dikişini dikerken ikide bir iğneyi parmaklarına batırıyor. tavuklarla hindiler arasında. kulaklarına da küpe takmıştı. yahut boncuk ve emsali şey bulunan bir çörek yenir. hastayı görmeye çıktı. bunların mavi yün örtüleri. Rouault. şalvarlı insan resimleri ile donatılmış bir alaca bez örtülü. Kulübeye bağlı çoban köpekleri. neşterlere sürülen yağı andırır. Hepsi de koca koca olan kürek. sanki saf. Burada. Pays de CauX kümeslerinin ziyneti beş altı tavus kuşu yemliyordu. Dieppe'in fildişi işlerinden daha temiz. gitmeden önce bir lokma bir şey yemeğe davet etti. Charles dalların altından başını eğerek geçti. kız hiç cevap vermedi. Arkasına merinos yününden üç volanlı fistan giymiş bir taze. beyaz tenli. ' MB 3 34 MADAME BOVARY ambarlarından dökülen ince tozla kirlenmişti. Mademoiselle Emma da küçük küçük yastıklar dikmeye çalışıyordu. pamuk takkesini başından çok uzağa fırlatmıştı. M. Bunlar. sonra parmağını. bir taraftan hizmetçi kız çarşafları kesip sargı hazırlıyor. sofranın kralı olur ve bir daha sefere ziyafeti o verir. gümüş el tasları çıkarılmıştı. uçları sivri. kestane rengi olmalarına rağmen. Bertaux çiftliğine girince Charles' in hayvanı ürküp şaha kalktı. zahire (1) 6 ocakta yapılan haçı suya atma yortusu. Kızın asıl güzel yeri. Halbuki eline güzel denemezdi. Yanında. gözleriydi. rahat rahat karın doyurdukları gözüküyordu. hekimi. Pencereye tam karşı gelen yüksek meşe dolaptan bir susen çiçeği ve nemli çamaşır kokusu geliyordu. iki kişilik sofra kurulmuş. Binalar boyunca serilmiş gübre yığınından bir duman yükseliyor. yepyeni yemliklere başlarını daldırmış. havuz başından da bir kaz sürüsünün keyifli keyifli bağrışmaları duyuluyordu. Charles birinci kata. Bovary'yi kapıdan karşıladı. ellerin uzunluğu da fazlaydı ve kenarlarında öyle yumuşak yumuşak bükülen hatlar yoktu. . Kırık basit bir şeydi ve sonradan bir kötülük çıkarmasına da imkân yoktu. Bu şişman. bütün takımları ile iki yük arabası. Charles bunlardan birini seçti. biraz ötede üç basamak taş merdivenle çıkılan ambarda yer kalmadığı için buraya getirilmişti. bir iskemle üzerinde duran Fransız -rakısından ara sıra bir kadeh doldurup yürek tazeliyordu. biraz sonra bahçenin bir ucundan gözüküp kapıyı' açtı. M. yorganların altında kan ter içinde kalmış. parmakları da kuru kuruydu. Bu tırnaklar parlak. ocağın camlardan süzülen ilk güneş ışıkları ile karışmış pembe alevi vuruyordu. mutfağa aldı. İğneliği hayli aradığı için babası kızıp söylendi. Mavi badanalı küherçile altında dökülmeye başlayan duvarın ortasında bir çiviye. O bakla veya boncuk kime çıkarsa o. O akşam ziyafet verilip içinde bir tane kuru bakla. uşak bir çitin aralığından sokulup kayboldu. Gitgide yükselen bahçede ağaçlar muntazam aralıklarla dikilmişti. kızın tırnaklarının beyazlığına şaştı. hamutları.ağzına götürüp emiyordu. Bacağın sarılması bittikten sonra M. maşa ve körüğün ağzı. fakat hekimi görünce heyecanı yatıştı ve on iki saatten beri savurduğu küfürleri bırakıp hafiften inildemeye başladı. Burası çekili düzenli bir çiftlikti. zincirlerini çekerek havlıyorlardı. cerrahların bu okşamaları. duvarları el ayası gibi düz. dört sapan vardı. parça parça kesip bir cam kırığı ile perdahladı. Ağıl uzun. Charles aşağı katta geniş bir odaya alındı. Sundurmada kamçılan. badem biçimi kesilmişti. üzerinde. Ocağın içinde ıslak elbiseler kuruyordu. Kimi büyük. buğday ambarı yüksekti. Bertaux çiftliğine varmışlardı. iri iri çift beygirlerinin. başının önü dazlak. mavi gözlü. Charles bundan daha kolayını aklına bile getiremezdi. arabalığa gidip birkaç lata getirdiler. Küçük. kimi küçük kaplarda çiftlik halkının yemeği hazırlanıyordu. üstü sayvanlı koca bir karyolanın önüne küçük bir masa konmuş. Kırık tahtası yapmak için. kısa boylu. Otlar ıslak olduğundan atın ayağı kayıyordu. Dört köşeye buğday çuvalları sıralanmıştı. sarıklı. Hocalarının yaralılar başında takındığı vaziyetleri hatırlayıp hastasını türlü türlü tatlı sözlerle teselli etti. kirpikleri onları kara MADAME BOVARY 35 gibi gösteriyordu ve insana samimiyetle bakışında.Tekerlek izleri gitgide genişliyordu. Charles. Ateş gürül gürül yanıyordu. Ahırların açık kapıları üzerinden içeriye bir göz atılınca. Rouault yatıyordu. ellilik erkek. belki rengi gerektiği kadar donuk değildi. perdahlı çelik gibi parlıyor. duvarlar boyunca asılı çeşit çeşit mutfak takımlarına da.
Oda serince olduğundan. kafata-sını takip ederek hafifçe arkaya kıvrılan ince bir çizgiyle ortadan ayrılmış kara saçları o kadar düzdü ki. ya kırığın vahametinden. Birbirlerine Allaha ısmarladık demiş oldukları için artık bir şey söylemezlerdi. Ama hayatının tatsız tuzsuz meşgaleleri arasında Bertaux'ya hasta bakmaya gitmenin gönül açicı bir istisna teşkil etrilesi sade bunun için miydi? O günler sabahleyin erkenden kalkar. böyle gayret göstermesini hiç şüphesiz. buzların çözüldüğü bir sırada. hiç beklenilmediği zamanlarda da gözüktüğü oluyordu. kapı arkalarını.devrilmiş fasulye sırıklarına bakıyordu. ceketinin iki düğmesi arasından bir bağa gözlük sarkıyordu. beyaz bir yaka takmıştı. bahçeye. bahçedeki ağaçların kabuklarından sû sızıyor. kulakların ancak memesini meydanda bırakarak başın arkasında birbirine karışıyor. — Kırbacımı bulamadım da. o iki parça tel tel değil de yekpareymiş gibi gözüküyordu. ayakta. Buğday ambarları da. gününü şaşırmış gibi. ahırlar da onun içine. gitti şemsiyesini getirip açtı. Boynuna kıvrık. hemen ertesi sabah geldi. Kız bu tatlı sıcaklığa gülümsüyor. Charles'a omuzunun üzerinden bakarak sığır siniri kırbacını uzattı. Onu önce Mademoiselle Emma gördü. hatta muzaaf usule göre tuttuğu defterde. Charles yatağın üzerini. kız yemek yerken titriyor ve bunun için. Önce hastadan. kıpkırmızı olmuştu. Bir gün. Erkek gibi.odayı süslesin diye. Döndü: — Bir şey mi aradınız? diye sordu. uşakların kendisini karşılamak için koştuğunu görünce içine bir ferahlık gelirdi. gergin hareli kumaşın üstüne su damlalarının birer birer düştüğü duyuluyordu. karakalem bir Minerva başı asılmıştı. Charles. rüzgâr kızı sarar. Arasından güneş süzülen kumru göğsü ipek şemsiye. Bertaux çiftliğine uğramaktan niçin bu kadar hoşlandığım hiç düşünmedi. Emma eşikte durmuştu.. geceleyin tarlalara inen kurtlardan bahsedildi. şiddetli soğuklardan. Bo-vary'yi değeri büyük bir adam saymaya başladılar. rüzgârdan. aşağı odaya döndüğü zaman kız. kırk altı gün sonra Rouault babanın. Kızın elmacıkları pembe pembeydi. ferahlık veriyordu: «Beni siz kurtardınız» diye avuçlarını okşayan Rouault baba. bir taraftan da kolunu uzatmış olduğu için. buğday çuvallarına doğru eğildi. ya kâr ümidinden bilirdi. sonra havadan. o. Saçları. sonra her hafta iki kere uğradı. kunduranın köselesine çarpan takun-yelerden hafif bir tıkırtı duyulurdu. kitapların söylediği seyri takip etti. Rouault babaya. saçaklarda karlar eriyordu. Köy hekimi saçların böyle dalgalı hatlar çizmesini ömründe görmemişti. hele çiftliğin bütün işlerine bakmak kendi üzerine düşe-liberi. Yüksek ökçelerle boyu biraz uzayan kız. önünde eğilmiş olan kızın sırtına değdiğini hissetti. ara sıra. at daha getirilmemişse durup beklerdi. sonra inip ayaklarını otlara siler ve içeri girmeden siyah eldivenlerini giyerdi. Charles. her şey onun içine ferahlık veriyordu. Düşünmüş bile olsa. Fakat onun bir de . Bertaux çiftliğine. alnı cama dayalı. Gotik harflerle: «Sevgili babama» diye yazılmıştı. önlüğünün birer kağıt şerit gibi kıvMADAME BOVARY 37 ranan püsküllerini kalçası üzerinde oynatırdı. «Allaha ısmarladık» demeye çıktı. Rouen'in bile en meşhur hekimleri gelse. hemen atıldı. Charles'a gelince. ensesinde topuza giremeyen saçları tel tel havalandırıp karıştırır. duvarın üstünde horozun öttüğünü duyunca.. Bahçeye girip de tahta perdenin kapısı kapanırken omuzuna çarpınca. iskemle altlarını araştırmaya başladı. Rouault baba: «Yvetot'nun değil. Rouault için temiz bir sahife açmıştı. Zaten her şey yolunda gidiyordu. hiç de eğlenemiyordu. yüzünün beyaz derisine oynak ışıklar serpiyordu. Charles. gür bir topuz teşkil ediyordu. Mademoiselle Emma'mn yeni yıkanmış mutfak kirlenmesin diye giydiği takunyeler. sustuğu zamanlar hafif hafif ısırmayı âdet edindiği dudakları biraz açılıyordu. yaldızlı çerçeve içinde. hastanın iyileşmesi. Emma doğruldu. Charles'ın önünden yürürken adımlarını hızlaştınr. şakaklara doğru dalga dalga dökülüyor. kırbaç yere. Mademoiselle Rouault köyde. odasında yürüme denemeleri yaptığını görenler M. M. göğsünün. atım dörtnala sürer. beni bundan çabuk iyileştiremezlerdi» diyordu. Emma onu yolcu etmek için daima merdivenin başına kadar gelir. Charles'ın Bartaux çiftliğine gitmeye başladığı ilk günlerde karısı hastanın halini sorardı. duvarla çuvalların arasına düş36 MADAME BOVARY müştü. nezaket icabı. bunun altına. söz verdiği gibi üç gün sonra değil.
takır takır vücuduna kın geçirir gibi giydiği kısacık elbiseler. Demek ki hanımcağız yalan söylemişti! Bunları öğrenince ihtiyar M. Charles. para sözü ettiği de yok. coğrafya ve resim bildiğini. Bertaux'ya gitmez oldu. İşin aslını bir araştırmak lazım geldi. fakat pek göklere çıkarılan bu zenginliklerden evin içine birkaç eşya ile birkaç pırtı girmişti. Charles bu münakaşalardan bezdi. Dul Madame Dubuc'un servetine de o bakardı. Sonra sözlerine. noterdeki paranın tutarını Tanrı'dan başka bilen yoktu. bir hayli hıçkırmalardan ve öpüşmelerden sonra.' Kadıncağızın zihni altüst oldu! İçinden: — Ya. Hem. bönce bir mürailik eseri olarak içinden: «Mademki onu görmemi yasak ediyorlar. M. yaz demez. kavgalar oldu. anasına karşı onu koruması için yalvardı. Zavallı. pencereyi kapatmak için arkasını döndüğü bir sırada: «Aman Allahım» diye bağırıp bayıldı. o halde Charles ne diye hâlâ Bertaux'ya gidip durur? Anlamayacak ne var? Orada bir kadın var da ondan. ayak bilekleriyle kül rengi çoraplar üzerine kavuşturduğu kundura bağlarını meydana çıkarırdı. ben de onu severim işte!» dedi. ama Charles anlamadı.. büyük 38 MADAME BOVARY bir aşk feveranı anında ona. gergef işlemesini bilen. Her gördüğüne şarap ikram etmek nene lazım? İnat edip de giymemekten maksadın ne?. Meğer Dieppe'teki evin temel direkleri bile ipotek altında imiş.» Baharın ilk günlerinde bir hadise oldu: İngouville'li bir noter. Bunu görünce masasına dayandı.kızı olduğunu duyunca. demek bunun için oraya giderken yüzü gülüyor. akşama kadar öyle durup elemli düşüncelere daldı. kadın yana yakıla sitemlere başladı. Sekiz gün sonra kadın bahçede çamaşır asarken ağzından kan geldi ye ertesi gün Charles'ın. nihayet. maruf tabiri ile güzel bir terbiye görmüş olduğunu. arkasına aldığı kara atkının ucu kürek kemiklerine kadar inerdi. Hadi canım! Büyükbabaları çobanmış. Charles böylelerini sever: ona şehir hanımları lazım! Madame Movary: — Rouault. dul aldığı karı sıska bir şeydi. arkasından fırtına kopar korkusuyla bunları da cevapsız bıraktı. herhalde dans. Ona. Gerçi HĞloise'in bir gemide altı bin frank tahmin edilen bir hissesi ile Saint-François sokağındaki evi duruyordu. odasına çıktı. MADAME BOVAKY 39 ğı katta kimseyi bulamadı. Mezarlık işini bitirip de eve döndüğü zaman Charles. Charles'ın annesi ara sıra onları görmeye gelirdi. onlar burgu. kuşkulanıp işin aslını öğrenmek istedi. Charles ondan yana çıkacak oldu. pazar günü kiliseye Comte karılan gibi ipekliler giyerek gitmeye lüzum yok. kocası onu nasıl yatıştıracağını bilemiyordu. Birinci kata. kayıktaki hisse de üç bin frangı aşmıyordu. Kalkıp Tostes'a geldiler. kendine bırakılmış ne kadar para varsa hepsini yanma alarak çekip gitti. tahsil terbiye görmüş bir kız. ne olduğunu biliriz. Bovary'nin kan beynine çıktı.. yağmurdan bozulur diye korkmadan yeni yeleğini giyiyor! Ah o karı! Ah o karı! Kadınlık duygusu ile Emma'ya kin bağladı. dövüş işinden az kaldı mahkemelik oluyordu. Orada işi açtılar. uzun uzun dişleri vardı. Ölmüştü! Hep şaşıp kaldılar. Önce telmihlerle içini dökmek istedi. Heloise ağlayarak kocasının boynuna atıldı. geceliği hâlâ karyolanın ucunda asılı duruyordu. Ne de olsa bu kadın onu sevmişti! III . dedi. O kadar avurt zavurta. öfkesinden bir iskemleyi yere vurup paramparça etti: «Oğlumu. konuşmasını. Rouault iyileşmiş. aşa. Charles itaat etti. fakat birkaç gün sonra gelin onu kendine uydurur ve artık Charles tahta. Babası ile anası kızıp gittiler. koşumu derisi kadar da etmez böyle kocamış bir kısrağın yanına koştun da felakete sürükledin» diye karısına çattı. babanın kızı bir şehir hanımı! değil mi? diyordu. akrabalarından biri de bir kavga. «Senin bu kadar çok yemen iyi değil!. fakat duyduğu arzudaki cüret. ba-babasına. nakış işleyip biraz da piyano çaldığını söylediler. tesadüfenmiş gibi birtakım rumuzlu düşünceler karıştırdı. Mademoiselle Rouault'un Ursulines rahibeleri okulunda okumuş. Babasının zenginliği de laf! Geçen yıl kolza bol olmasaydı taksitlerini bile veremeyecekti. Heloise. Münakaşalar. elini kitabı bastırarak bir daha oraya uğramayacağına yemin ettirmişti. hareketindeki pısırıklığa isyan ediyordu. Ama ok hedefe değmişti. türlü türlü sözler ve itirazlarla başının etini yerlerdi. kış.
yaz gidip sonbahar oldu. Adı yayılmış. Masanın üstünde kirli bardaklara tırmanan sinekler elma şarabı artıklarına düşüp vızıldayarak boğuluyordu. herkes tarlalara çıkmıştı. hem artık Ber-taux'ya da gönlünün istediği gibi gidiyordu. Emma ara sıra avucunu yanaklarına . Monsieur Bovary. Başına gelen felaketi duymuştu. Ocaktan giren ışık. daha doğrusu dibe indi. hiçbir sebep göstermeden eve girip çıkmak. Omuzuna vurarak: — Ne olduğunu bilirim! dedi. Bertaux'ya gitti. beyaz pamuk bir çoMADAME BOVARY 41 rabm söküklerini dikiyordu. artık bizi unuttu diyor. ölenle ölecek değiliz ya!. müşterileri artmıştı. Karısının ölmesinin ona mesleğinde de faydası dokunmuştu.. Sanki insanın yüreğinin üstüne bir taş oturuyor! Ama ne yapalım. sanki çöp çöp aktı bitti. Charles'a.Bir sabah Rouault Baba. taşlara biraz toz serpiyordu. parça parça. Şimdi yemek saatlerini değiştirmek. Çalışırken başı öne eğikti. bu da geçer! Bize bir uğ-rasanıza! Kızım ara sıra sizin sözünüzü ediyor. ge-bersem de kurtulsam derdim. Fakat karısını hatırlayıp yine kederlendi. kendisi ile beraber bir kadeh likör içmesini söyledi. sopamı yere vurur dururdum. bunlardan birini doldurup ötekine bir iki damla koydu ve tokuşturup ağzına götürdü. Charles tozun yerde sürüklenmesini seyrediyor. "boynu gerilmiş. Tahtanın yarıklarından giren güneşin taşlara çizdiği ince çizgiler eşyalara çarpıp kırılıyor. Başına buyruk olmanın verdiği zevki. onlara sarılmış oldukları aklıma geldikçe. Charles dalıp gülümsedi. hatta onun için her zamankinden daha ha40 MADAME BOVARY fif bir şey. arkasına ipek atkısını almadığı için çıplak omuzları üzerinde küçük ter taneleri gözüküyordu. fakat Emma'yı hemen göremedi.. çiftliğe daha bir canlılık veriyordu. Onun reddetmesi üzerine ısrar etti ve en sonunda. gidip geliyor. Kadeh hemen hemen boş olduğundan. Kendinizi bir toplayın. Orada her şeyi bir gün önceki. benim de başımdan geçti! Rahmetli bizim hanım öldüğü zaman bir başıma kalayım diye tarlalara giderdim. dudakları uzamış. ince dişleri arasından dilinin ucunu çıkarıp kadehin dibini yalıyordu. Rouault ona elinden geldiği kadar nezaket göstermeyi kendine vazife saydığından şapkasını çıkarmamasını rica etti. Allah'ı imdadıma çağırır. Yalnız yaşamaya alıştıkça karısı da yavaş yavaş aklından çıktı. çünkü ne de olsa bir şeyler kalıyor. İçinde ne olduğunu kestiremediği bir ümit. Bahar geliyor. gitti. hepimizin başına gelecek. ta uzaklarda yumurtlayan bir tavuğun bağırmasını işitiyordu. belirsiz bir saadet vardı. hiçbir tad duymadığına gülüyor. tavanda oynaşıyordu.bir şey içmesini teklif etti. yalnızlığı artık eskisi gibi çekilmez bir şey saymıyordu. âdeta deli olmuştum. mutfağa girdi. pek yorgun olduğu zamanlar yatağına. Kendine nazlı nazlı baktı ve eşin dostun teselli sözlerini dinledi. Hekimin kederli olması dolayısıyle M. ölmüşlerini bir daha düşünmez oldu. dikiş dikiyordu. O anda başkalarının. Gidip dolaptan bir şişe Küraso ile iki küçük kadeh çıkardı. kış geçip bahar geldi. bu yeni zevki tattıkça. maden levhaya bulaşmış kuruma bir kadife hali. bir de bahçede. Armut ağaçları artık çiçek açmıştı. Hikayeler anlattı. bir ağaç dibine yığılır. dallara asılmış. çünkü bir ay onun sözünü edip: «Zavallı delikanlı ne felaket!» demişlerdi. karınlarında böcekler kaynaşan köstebeklere benzemek ister. ayna önüne geçip favorilerini tararken yüzünü daha tatlı buluyordu. kız içmek için başını arkaya devirmişti. pencere ile ocağın arasına oturmuş. kahveye gitmek aklıma gelse iğreniyordum. Charles'ın da söz söylediği yoktu. dilinin döndüğü kadar teselliye çalıştı. pencerenin tahta kanatları kapalı idi. Emma. Yerine oturup tekrar işini eline aldı. kendimizi çürütecek. soğuk küllere bir mavilik veriyordu. bacağının iyileştirilmesi ücretini kendi eli ile getirdi. gümüş yetmiş beş frank ile bir de hindi. bir hasta ile konuşur gibi yavaş sesle söz söyledi. Rouault Baba da şimdi ayaktaydı. yalnız kafasının içinde kanının vurduğunu. Ama işte günler akşam oldu. nasıl söyleyeyim. yanlarına karıcıklarını almış.. Charles onun öğüdünü tuttu. kollarını bacaklarını uzatarak geniş geniş serilmek elindeydi. Bir gün çiftliğe üç sularında vardı. Kahveler içildikten sonra. mesela krema veya armut hoşafı yapılmamış diye kızar gibi oldu. ağlar. yani beş ay önceki gibi buldu. konuşmuyordu. Köy âdetine uygun olarak Charles'a . inanmazsınız. biraz eğlenmiş olursunuz. Kapının altından gelen rüzgar. gülerek. ona saçma sapan şeyler söylerdim. kederim de geçti. sizinle tavşan avına çıkarız. yemekten kesilmiştim.
Kızm elinden bir iş gelmemesine içinden hak da veriyor: «O. sonra göz kapaklarını yarı indirip gamlı gözlerle bakarak o düşünceden bu düşünceye dalıyordu. Kızının yanında Charles'in elmacıklarının al al olduğunun farkına varınca. Ben sanki hepsini bilmiyor muyum? . ahlakı temiz. çiftliğe gelip üç gün kaldı. ama belki köy hayatı-asıl yazm uzun günlerde can sıkıyordu. Rouault baba. tam sırasıydı. bir topaç homurtusu gibi yeknesak bir şey uğuldayarak: «Ya sen evlensen! Ya sen evlensen!» deyip duruyordu. para tutar. kime varacağını düşündü. İçini çekti: Rouault Baba çok zengin. dedi. ilk gördüğü günkü. asıl ekim biçim işleri. mükâfat diye aldığı kitapları. Charles: — Maître Rouault. Sonra kızın evlenince ne olacağını. Rouault Baba ise malı'mn yirmi dört acre' ını satılığa çıkaracaktı. Akşam evine dönerken Charles. evinde hiçbir işe yaramayan kızını başından alsalar. iyi yemek. için için gülerek: — Anlatın. duvarcıya. İçinden: «Kızı isterse veririm» dedi. söz sözü açtı. MADAME BOVARY 43 Durdular. Ellerini öyle canı çeke çeke ceplerinden çıkarmaz. drahoma için de fazla bir şey istemeyeceği şüphesizdi. kızı da pek güzeldi! Fakat Emma'nın yüzü hep gözlerinin önüne geliyor ve kulaklarının içinde. hatta her ayın ilk cuması annesinin kabrine götürdüğü çiçekleri bahçenin hangi bölümünden kopardığım gösterdi. çitin köşesine gelince söyleyecekti. Mevsim başlangıcından beri baş dönmeleri duyduğundan şikâyet etti. iyice doğulmuş kahveyi likörle içmeye bayılırdı. Charles susuyordu. Kızın odasına çıktılar. kanlı kanlı et yemeklerine. manalarını tamamlamaya çalıştı. bir dolabın alt gözüne atılmış meşe yaprağı taçlarını gösterdi. ilk ikisi gibi. mezarlıktan söz açtı. zaten el adamı iyi iş. susamıştı. Emma'nın kendisi ile tanışmadan önce geçirdiği günler hakkında bir fikir edinmek. Rouault Baba. Eylül sonlarına doğru Charles. Fakat onu. Charles da kendi okulunu anlattı. kâh tizleşiyor veya birdenbire bir dermansızlıkla dem çeker gibi bir hal alıyor. Charles'i çalımsız buluyordu. Koyu elma şarabına. bir fırsat düşer düşmez kızı istemeye karar verdi. rahat döşek isteğinden keyfi için hiçbir masraftan çekinmezdi. fakat her fırsat düştükçe münasip sözleri bulamamak korkusu.götürüp serinlemeye çalışıyor. Charles. boğazı sıkılıyor gibiydi. ama hekimin. saraca hayli borcu vardı şarap mengenesinin baskısını da yenilemek lazımdı.— bazen neşelenip saf saf gözlerini açıyor. hayatının o kısmını zihnen kavramak istiyordu. dudaklarını birbirine yapıştırıyordu. kızın bütün cümlelerini birer birer düşünüp olduğu gibi hatırlamaya.mi görür! Hiç olmazsa kışın olsun gidip şehirde oturmak istediğini söyledi. sıcak bir 42 MADAME BOVARY rüzgâr esiyordu. çukur bir yoldan yürüyorlardı. sözü açmayı hep bir çeyrek saat sonraya bırakmakla geçirdi. size bir söyleyeceğim var. Akşama doğru Rouault Baba Charles'i çiftlik kapısına kadar uğurladı. bunun yakında Emma'nın isteneceğine alamet olduğunu anlayıp işi önceden ince ince düşündü. sonra ellerini tekrar soğuşun diye büyük ızgaraların demir topuzuna dayıyordu. terbiye gördü. her şeyini düzeltip öyle getirirlerdi. uzakta köpekler havlıyordu. veya demincek ayrıldıkları zamanki halinden başka bir halde göz önüne getirmeye bir türlü muvaffak olamadı. mesleğin kurnazlıklarından hoşlanmasına rağmen. —söylediğine göre sesi kâh yumuşuyor. biraz sonra ayrılacaklardı. gök baştan başa yıldızlarla kaplıydı. Son günü de. doğrusu umduğu damat böyle değildi. Emma nota defterlerini. kendi kendine söylendiği zamanlar âdeta bir fısıltı oluyordu. hiç de kızmayacaktı. Gece uyuyamadı. yatağından kalkıp yüzünü yıkadığı güğümden su içti. nihayet çiti geçtiler. Başını Bertaux'dan yana çevirdi. Yemeklerini mutfakta tek başına ateşin karşısına oturup yerdi ve küçük sofrasını önüne. çiftliğin dahili idaresi hiç de onun harcı değildi. pek bilgili bir adam olduğu söyleniyordu. tahsil. Fakat şimdiki bahçıvanları hiç işinin ehli değildi. tiyatroda olduğu gibi. deniz banyosunun yarayıp yaramayacağını sordu. rahibeler okulundan bahsetti. her yıl kaybediyordu. Sonra annesinden. Charles: «Ucunda ölüm yok ya» diyerek. iyi ısınmak. Rouault Baba. bakalım neymiş? dedi. çünkü pazarlıkta usta olmasına. toprak işleri ile uğraşsın da ne yapsın!» diyordu. Zaten toprakla uğraşmak da Allah'ın lanetlemesi bir iş değil mi? Onunla kimin milyoner olduğu görülmüş? Adamcağız para kazanmak şöyle dursun.
çok kısa.Charles kekeleyerek: — Rouault Baba. gece yarısı meşalelerle gelin olmak isterdi. düşmemek için yan tahtalarına tutunmuş. biraz sonra tahtaperdenin kapısı açılıyor. çünkü Charles'in matemi bitmeden. kimisi redingot. bütün bir ailenin saygıyla baktığı. yemek tam on altı saat sürdü ve ertesi sabah yeniden başladı. Charles atını ağaca bağladı. sırtı kırmalı ve beli ta aşağıdan dikilmiş bir kemerle sıkıştırılMADAME BOVARY 45 mış yabanlık bulûzları ile de gelenler vardı ama. Cany'dan gelenler oldu. kimisi ceket. tıraşlar perdahlıydı. ta merdiven başına kadar dörtnala gelip duruveriyor. elâlemden çekinirim. geriniyordu. hatta bazıları. ya ablaları olacak— on dört. ama daha vakit vardı. eldivenleri kirlenecek diye içleri titreyen.' arkalarında iki göz gibi bir çift düğme bulunan ve sanki dülgerin keseriyle bir vuruşta kesilmişe benzeyen ceketler. O içeri girince Emma kızardı. Kış böylece bekleme ile geçti. Birdenbire duvara çarpan bir şeyin gürültüsü duyuldu. Ahır uşakları araba atlarını çözmeye yetmediğinden efendiler de kolları sıvayıp işe girişmişlerdi. sonraki günler de sofradan misafir eksik olmadı. demiri hâlâ sallanıyordu. tanıdıklarından modeller alıp kendi dikti. şehirde gördükleri gibi roplar kuşanmış. onun için. Ara sıra çitin arkasından doğru bir kamçı sesi duyuluyordu. Saçlar yeni kesilmiş. on altı yaşlarında. önce hangisinden başlanacağı düşünülüyordu. cepleri torba gibi geniş. o günün şerefine olmak üzere. Normanville'den. hem kız da pek sıkılır. Kimi sağdan. saçlarına güllü pomatlar sürünmüş. Halbuki. hiç şüphesiz sofranın en alt başına oturacaklardı. sarsıla sarsila geliyorlardı. tahta kanat açılmıştı. Siz hele bekleyin. hiç sesleri çıkmayan. ömürlerinde ilk defa olarak birer çift çizme alınmıştı). Eşyanın bir kısmını Rouen'e ısmarladılar. Emma gömleklerini ve gecelik hotozlarını. 44 MADAME BOVARY IV Davetliler erkenden tek atlı yaysızlar. Charles çiftliğe geldiği günler düğün hazırlıklarından bahsediliyor. içindekileri boşaltıyordu. boynunu arkadan açık bırakacak surette sırtından iğnelemişti. çoktan beri aranıp sorulmayan tanıdıklara bile mektup yazılmıştı. Yakası omuzlarına devrik. Rouault Baba ayrılıp gitti. bunlar. kimisi de kısa ceket giymişlerdi. iki tekerlekli brikler. en yakın köylerin delikanlıları da yük arabalarına sıra sıra dikilmiş.derse. müstakbel damadını kucakladı. O da evet. hayvanları tırısa kaldırmış. yanlarında da -«-şüphesiz ya kuzinleri. kimi bir pelerine sarınıp ucunu kemerinin önüne sıkıştırmış. sonra Charles on dokuz dakika daha saydı. Yarım saat geçti. körüksüz kabriyollar. Rouault Baba. altın köstekler takınmışlardı. dedi. dargın dostlarla barışılmış. kaç çeşit yemek olacağı. içeri giren bir yaysız. Mademoiselle Rouault çeyizi ile uğraştı. Emma böyle değil. ama Rouault Babanın aklı kızının bu düşüncesine pek yatmadı. ziyafetin hangi odada verileceği konuşuluyor. İki ailenin de bütün akrabaları çağırılmıştı. meşin tenteli uzun arabalarla çıkageldi-ler. Ertesi sabah saat dokuzda Charles çiftliğe damladı. al yanaklı.. ta Goderville'den. dolaptan ancak düğün ve bayram günleri çıkarılan setreler. eve gelmeniz münasip olmaz. Rouault Baba. siz çite eğitirseniz arkadan görebilirsiniz. kırk üç kişilik bir ziyafet hazırlandı. sıkıldığını belli etmemek için de biraz gülmeye çalıştı.. yani gelecek yılın baharından önce düğün yapmak ayıp olurdu. Tıpkı babaları gibi giyinmiş çocukların yeni elbiseler içinde rahatsız olduğu belli idi (hatta çoğuna. kimi de renkli küçük bir atkı alıp. kelle kulak yerinde. kimi soldan atlayanlar dizlerini uğuşturuyor. Sosyal durumlarına göre kimisi setre. On fersah uzaktan. Ama sizi meraktan kurtarmak için pencerenin tahta kanadını duvara doğru iterim. Gerçi kız da benim gibi düşünür ama bir de onun fikrini sormalı. orada bekledi. Kolalı gömlekler göğüslerde birer zırh gibi kabarık duruyordu. her zamanki gibi güneşliğine bakır çember geçirilmiş kasketiyle beraber giyilen kaba çuhadan ceketler. premiere communion için dikilen beyaz elbiselerini bu düğün için uzatarak giymiş. Koşup keçi yoluna çıktı. Sonra para işlerini nasıl yoluna koyacaklarını konuşmaya başladılar. daha güneş doğmadan kalktıkları için sakallarını . Başı hotozlu hanımlar. Çiftçi sözüne devam etti: — Ben çoktan razıyım. yakaları silindir biçimi kesilmiş. şaşkın bakışlı kızlar görülüyordu. sözüme alınmayın. ben eve döneyim. etekleri rüzgârda sallanan redingotlar.
yük arabalarını sırtlamaya kalkışanlar. Çocuklar tahta kanepelerin altında uyumuşlardı. Köşelere rakıyla dolu sürahiler dizilmişti. Çiftlikle belediye dairesi arası ancak yarım fersah kadar tuttuğundan yaya gidildi. Başına yeni ipek bir şapka. . Akşam dönmek vakti gelince. keyfinden yılışan bütün bu beyaz yüzlerde pembe damarlar peyda etmişti. küçük küçük harflerden arabesklerle yeni gelin güveyin markaları yazılmıştı. kadınlara sarkıntılık edenler oldu. deve dikeni iğnelerini. hayranlık sesleri ile karşılandı. şarkılar söylendi. Düğünün öbür davetlileri işlerinden bahsediyor veya. Çalgıcı. bütün gece o civarın yollarında. üç koyun budu. Oturmaktan yorulanlar gidip bahçede dolaşıyor veya ambarda bouchon oynuyorlar. akrabalar. çifte atıyor. maharetler gösterildi. sofranın her sarsılışında dalgalanan sarı kremanın üzerine. kız ara sıra durup onu kaldırıyor. ne karşılık vereceğini bilemiyordu. o bitirsin diye bekliyordu. kimi konuşarak yavaş yavaş giden parçalara ayrıldı. sarışın bir köy tazesine meyhane ağzı iltifatlar savuruyordu. sıra gözetmeden gelişigüzel dağılmışlardı. yolda gelirken açık hava yaraları tahriş etmiş. özene bezene çalışmıştı. koşumları kırıyorlardı. yılankavi dar keçiyolu boyunca dalgalanan bir hamaylıyı andırıyordu. dostlar. Bunun kaidesi olan mavi mukavva. reçelden gölcüklerin. Fakat kahveler gelince herkes dirildi. Akşama kadar yemek yenildi. Önce herkes bir arada olduğundan alay. yaldızlı kağıttan yıldızlarla donatılmış oyuklara. O civarda daha ilk defa iş alan bu pastacı. renk renk kurdelelerle donatılmış kemanı elinde. sundurmaya kurulmuştu. şaha kalkıyor. fındık kabuğundan gemilerin. bilek bükme müsabakası yapıldı. burunlarının altını çetele çetele çizip çenelerinin derilerini parça parça soymuşlardı. ikinci katı ise Savoie pastasından bir kaleydi ki. birer gülle gibi. bunun da etrafına melek otundan. en öndeydi. dana tencere kebabı. açık saçık hikaye anlatanlar. gülle kaldırıldı.elleri boş. Küçük kuşlar. kuru üzüm. birbirleriyle şakalar ediyorlardı.iyice görememişler. kayaların süslediği bir yeşil çayır olan yukarı sahanlıkta. Yeni gelin. Koca koca tabaklara konmuş. Üzerine dört sığır filetosu. kimi hızlı. çikolatadan bir salıncağa binmiş bir küçük Aşk Tanrısı görülüyordu. bütün bardaklara da daha yemeğe oturulmadan. Şişelere konan tatlı elma şarabının koyu köpüğü tıpalardan sızıyordu. yulaf sürgünlerinin çiçeklerini koparıyor. yeşil buğdaylar arasında. âdet olduğu üzere kendisi ile şakaya kalkışılmaMADAME BOVARY 47 ması için babasına rica etmişti. kilisede nikâh kıyıldıktan sonra da yine yaya dönüldü. Sofra. Sona doğru bazıları uyuyup horladı. mermer çamurundan heykelcikler konulmuştu. alayın arkada kaldığını görünce durup bir nefes alıyor. badem. dizginleri yakalamak için kapıdan sarkan kadınlar görüldü. yemeğin sonunda kendi eliyle getirdiği resim biçimi tatlı. sırtına kol ağızlan ta parmaklarının ucuna kadar inen siyah bir setre giymiş olan Rouault Baba. kulak verilince. çalgının sesini ta uzaktan duyup kaçışıyorlardı. kemanın sapını indirip kaldırarak yürümeye başlıyordu. kimse görmeden aralarında oynuyorlardı. arabaların okları arasına zorla sığdılar. teller daha ziyade gıcırdasın diye yayına reçine sürüyor. onun arkasından gelinle güvey geliyordu. Doğrusu bütün bu insanları içinden pek hor gören ihtiyar M. mutfakta içmekle geçirdiler. salıncağın iki direğinin tepesine. Bo-vary ise. sütunları ve revakları ile bir mabed resmediyordu. çocuklar en arkada kalmış. Turtalarla nugaları yapmak için ta Yvetot'dan adam getirilmişti. iki sahici gül koncası oturtulmuştu. fakat sonra uzadı. atları gemi azıya alıp dörtnala gittiği için hendeklerde sıçrayan. Charles ise . Emma'nın gelinliği pek uzun olduğundan eteği biraz yere sürünüyordu. Ama akrabalarından bir balıkçı (bu adam düğün hediyesi diye bir çift dil balığı da getirmişti). kızarıyor. efendileri ya küfür savuruyor. ağız ağıza şarap doldurulmuştu. ortaya da etrafı kuzukulaklı dört koca sucukla donatılmış bir süt domuzu rostosu konmuştu. tıka basa yulaf yemiş hayvanlar. Bertaux çiftliğinde kalanlar geceyi. sert otları. eldivenli parmakları ile birer birer ayıklıyordu. Kadıncağız selam veriyor. Köyün çalgıcısı. koluna güveyin annesini almıştı. sonra tempoyu şaşırmamak için. çalılıklara takılan yay sızlar. kırda çalıp duran çalgıcının cızırtısı işitiliyordu. sofraya oturuyorlardı. ya gülüyordu. sonra yine gelip. dilim dilim portakaldan mini mini istihkâmlar yapılmıştı. ağzına su doldurup anahtar deliğinden üflemeye kalkıştı. metrelerce çakıl taşı üzerinden atlayan. 4£ MADAME BOVARY altı sığır yahnisi. şimdiden neşelenmek için. asker terzisi elinden çıkma tek sıra düğmeli bir redingotla gelmiş.
kilise tarafına doğru şöyle bir gitmeyi düşündü. Yüz adım gitmiş gitmemişti ki durdu. o da karısını. Charles. İhtiyar hizmetçi kadın geldi. Sofanın öbür ucunda Charles'in muayene odası vardı. Komşular. onu her tarafta arıyordu. rüzgâr. birkaç kere tesadüfen kendilerine etin en kötü parçaları düştüğü için gördükleri muameleden şikayetle ev sahibini çekiştiren ve kapalı sözlerle onun fakir düşmesine dua eden dört beş kişinin arasına karıştı. Balıkçı bu sebebi güç belâ kabul edip vazgeçti. kenarına kırmızı zıh dikilmiş beyaz pamuk bezinden perdeler. Sanki bir gün önce asıl kız oydu. bol içkinin dumanları ile donuklaşmış beyninde sevgi. bir an. geçmiş zama48 MADAME BOVARY mm. akşam yemeği henüz hazır olmadığı için özür diledi. daha doğrusu yolun tam üstündeydi. terkiye bindirip babasının evinden kendi evine götürdüğü gün ne kadar neşeliydi! At. akşam altı sularında vardılar. bazen de alıp bahçeye götürüyor. içine kiraz rakısı karıştırılmış groglar içiyordu. erkenden çıkıp gitti. bezi iyice gergin olmadığından havalanıp -duruyordu. Tıp . ne de bir hali vardı. kara meşin bir kasket asılmıştı. bir dizgin. Kocası onunla beraber döneceğine Saint-Victor'a adam gönderip puro sigaraları aldırttı. Kapının arkasına kısa yakalı bir palto. Sağ tarafta salon. Emma yanlarından geçerken. üzerine yarı eğilmiş. kendi de Varsonville'e kadar beraber . Rouault Baba onları arabasına bindirdi. yani hem yemek yenen. herkese onun nerede olduğunu soruyor. eşyası boşaltılmış bir evin hüznünü duyuyordu. hotozunun altın arması altında sessiz sessiz gülümseyen karısının pembe yüzünü görüyordu. fakat içinden: «Rouault Baba amma da kibirlenmiş!» dedi ve bir köşede oturmuş. zihinleri işin aslını aramakla meşgul.' bir köşeye atılmış ve çamuru henüz temizlenmemiş bir çift çamurluk da yerde sürünüyordu. indi ve yola düzüldü. onunla senli benli konuşuyor. karısının ilk gebeliğini hatırladı. Charles ile Emma Tostes'a. ağaçlar altında kolunu onun beline dolayıp. Sonra kendi düğününü. omuz başında. Bütün bunlar ne eski bir zamana aitti. Rouault başını döndürünce yanında. tekerlekleri toz duman içinde dönen arabanın uzaklaştığını görünce derin derin içini çekti. ne de ziyafetin tertibinde. şöminenin dar süve pervazı üzerinde.gitti. orada bulunanlar bu içkiyi bilmediklerinden ona karşı itibarları bir kat daha arttı. şefkat hatıraları kara düşüncelerle karıştığından. Fakat Charles'in gizlediği bir şey yoktu. Tavana yakın kısmı açık renk çiçeklerle süslü kanarya sarısı duvar kağıdı. İçinde. yolun üzerinde bir şeyler göremedi. sabaha kadar onları tüttürdü. bir yandan da. ona. kırlar bembeyazken yapılmıştı. Düğünden iki gün sonra gelinle güvey kendi evlerine gittiler: Charles hastaları olduğu için daha fazla kalamadı. bol yiyecek. çünkü onun düğünü Noel yortusu zamanında. bir vazife imiş gibi ona yağdırılan nüktelere. Orada kızını son bir defa daha kucakladı. bir koluna da sepetini almıştı. pencereler boyunca birbirine kavuşuyordu. karlar içinde tırıs gidiyordu. şakacı tabiatlı bir adam değidli ve düğün sofra-sındaki hali hiç de parlak olmamıştı. öyle bakıyorlardı. En kurnazlar bile bu işe akıl erdire-mediler. hekimlerinin yeni karısını görmek için pencerelere çıkmışlardı. Kadın. gelinin ise bir şeyler sezdirecek ne bir sözü. selamladı. Ama oraları görmekle kederinin büsbütün artmasından korkup doğru evine gitti. Hippokrates hekim heykelli bir MADAME BOVARY 49 çalar saat âdeta kuruluyordu. İhtiyar Madame Bovary bütün gün ağzını açıp bir çift söz etmemişti. Hanım'a sofra vaktine kadar evi bir dolaşıp öğrenmesini söyledi. bazen getirip dudaklarına sürüyordu. yumurta biçimi karpuzlar altına konulmuş bir çift şamdanın arasında. üç iskemle ve bir koltuk konulmuştu. Oğullan sağ olsaydı şimdi otuzuna basacaktı! O zaman Rouault Baba dönüp arkasına baktı. ¦ Evin tuğla cephesi sokağın. Pays de Caux kadınlarına mahsus başlığın dantellerini uçuruyor. «Karım» diye bahsediyor.Rouault Baba tam vaktinde yetişip damadının vaziyetinin böyle münasebetsizliklere gelemeyecek kadar nazik olduğunu anlatarak buna mani oldu. Daha çorbaya başlar başlamaz. Kendisine ne gelinin giyimi hakkında danışılmıştı. Ertesi gün bilakis bambaşka bir adam olmuştu. bazen parmaklarını ısıtmak için ellerini onun koynuna sokuyordu. Kadın bir kolu ile ona tutulmuş. cinaslara pek cevap yetiştiremedi. başı ile elbisesinin yakasını buruşturduğu görülüyordu. hem de oturulan oda vardı. tahminen altı ayak genişliğinde olan bu küçük odaya bir masa.
eşyaları açılıp yerleştirilirken bir koltuğa oturmuş. büsbütün yere düşmeden önce. kadının gözleri. Charles hayvanına atladıktan sonra karısına bir öpücük gönderir. Charles farkına vardı ve alıp tavan arasına götürdü. Charles bahtiyardı. durur. Charles da yola düzülürdü. o da eli ile bir Allahaısmarladık işareti yapar. Onun yanında. Emma yatak odaları katına çıktı. bu kitaplar. duvarlara yeni kağıt yapıştırdı. Nihayet kalkardı. Şimdiye kadar hayatta iyi denecek ne görmüştü? Ne zaman yüzü bir gülmüştü? Dört yüksek duvar arasında. üstü açık bir MB 4 50 MADAME BOVARY araba aldı. sayfaları henüz açılmamış olmakla beraber. cılız yaban gülleri ile donatılmış dört çiçek tarhı.berraklaşan kat kat renkleri vardı. hatta fıskiyeli. bahçeye. pencereyi kapardı. Deniz kabuklarından yapılmış bir kutu komodini süslüyordu. arduvaz taşından bir güneş saati vardı. havada bir kuş gibi yarım daireler çizer. dünyada hiçbir şeyi tasa etmiyordu. önemli bitkilere ayrılan bölmeyi mütenazır bir surette kuşatıyordu. dertlerini anlatması mutfaktan işitilirdi. Şamdanların karpuzlarını çıkardı. hasılı bir zevk vereceğini şimdiye kadar hatırına bile getirmediği birçok şeyler. Ortada. onun içinde. köhne demir parçaları.İlimleri Sözlüğü'nün ciltleri. acaba onu ne yaparlar?» diye düşünüyordu. daha büyümüş gibi gözüküyordu. muayene saatlerinde hastaların öksürmesi. İlki döşeli değildi. ağaçların eğilip beşikler teşkil ettiği patikalarda. alçıdan bir papaz dua kitabını okur dururdu. entarisinin yarı açık yakası ile omuzlarına kadar kendi hayalini. Charles'ın gözü ise bu derinliklere dalar. Hani bazı kimseler vardır. balıklı bir havuz yap-tırabilsem diye içi titredi. artık hazma başladıkları leziz yemeklerin hâlâ tadını çiğner gibi çenelerini oynatır dururlar. Emma da yukardan onunla konuşur. burun deliklerinde sabahın' taze havası. başına sardığı ipek mendili. parlak meşinden çamurluklar takılınca araba. artık işe yaramaz tarım aletleri ve ne oldukları bir türlü anla-şılamayacak bir yığın tozlu öteberi ile doluydu. merdiveni boyattı. Emma kocasının gitmesini seyretmek için pencereye geçerdi. hele uyanıp da gözkapaklarını arka arkaya birkaç defa açtığı zaman. Baş başa bir yemek. gölgede kara. çam tahtasından kütüphanenin alt rafını da doldurmaya aşağı yukarı kâfi gelmişti. kapıda hareketsiz bekleyen ihtiyar beyaz kısrağın tüylerine takılırdı. güneş saatinin etrafına tahta kanepeler koydurdu. ışıkta lacivert olan bu gözlerin sanki. yeni fenerler. omuzlarında güneş. arkasında. Kocası onun araba ile gezmeyi sevdiğini bildiğinden elden düşme. kendinMADAME BOVARY 51 . gönlü gecenin zevkleriyle dolu. ahırın bulunduğu avluya bakan ocaklı büyük bir oda daha vardı ki bu şimdi odunluk. Uzun toz kurdelesini gözün alabildiğine yayan büyük yolun üzerinde. onun bir pencere sürmesine asılmış hasır şapkasını görmek. samanlı harçla örülmüş iki duvar arasında. Böyle yakından bakıldı mı. öteki kadının buketiydi! Emma baktı. Bu yeşil yaprak biraz uçar. öbür yanı tarla olan bir diken çite kadar gidiyordu. Sabahleyin yatakta. bodur çam ağaçları altında. minimini bir resmini görürdü. İlk günlerini. üzerlerine kayısı ağaçlan dayatılmış. kafası dinç. Charles sokakta ayağını binek taşma koyup mahmuzlarını bağlar. akşam üzeri şehir dışında birlikte bir gezinti. Charles'ı sürekli bir saadet içinde yaşatıyordu.. sofradan kalktıktan sonra. buğdayların diz boyuna çıktığı keçi yollarında. . kiler ve ambar vazifesini görüyordu. Ta dipte. yanları sarkan gecelik fistanı. evde yapılacak değişiklikleri tasarlamakla geçirdi. kadının gecelik hotozu ile yarı örtülmüş sarışın yanaklarının ayva tüyleri içinde güneş ışığının oynamasını seyrederdi. bir sürahi içine. vücudu rahat. Bu. iki ıtır saksısı arasında pervaza dirseklerini dayardı. fakat kan kocanın yattığı ikinci odada. dipte koyu. ikisinin de başı yastıktayken. bir gelin buketi. bir mukavva kutuya koyduğu kendi gelinlik buketi hatırına gelmiş: «Ya ben de ölüverirsem. kadının saçlarını eliyle kaldırması. pencerenin yanındaki masanın üzerine de. yukarı çıktıkça . Boyu eninden fazla olan bahçe. ağzı ile bir çiçek veya ot parçası koparıp ona doğru üflerdi. bir girinti (alcove) içinde maun bir karyola vardı. beyaz saten kurdelelerle bağlanmış bir limon çiçeği buketi konmuştu. iki tekerlekli. kagir bir kaide üzerinde. Emma. tıpkı onlar gibi. birkaç he-' kim eline düşüp satıldıkları için hayli yıpranmışlardı. saadetini sanki tekrar tekrar tadardı. lüzumsuz eşya da buraya konurdu. Salça kokusu duvardan işler. âdeta bir tilbury'ye benzedi. boş fıçılar.
köpek Fidel. Resimlerin etrafında. yüreği çarpa çarpa merdivenleri çıkardı. yatakta ayaklan birer buz parçası gibi soğuk olan o dul kadınla yatmıştı. hangi halin adı olchığunu düşünüp duruyordu. zevç. Fakat kırları. onun yüzüklerine. onun şivesine gülüp. Genie du Christianisme'den parçalar seçilirdi. zenci Dingo. Mademoiselle de La Valliere'in sergüzeştini anlatan resimli tabaklarda yedi52 MADAME BOVARY ler. papaz muavini efendinin sorduğu zor sorulara hep o cevap verirdi. köyleri fazlasryle tanırdı. bir işçi kızını dansa götürüp kendisine metres etmeye bile parası yetmediği günlerde mi? Sonra on dört ay. Sakinlerine alışık olduğundan. orada akşam yemeğini. hemen eve döner. bahtiyarlık. bilakis. çarmıha gerilmeye giderken düşen İsa'ya gönül vermişti. Günah çıkarmaya gittiği günler gölgede ellerini kavuşturup yüzünü kafese dayayarak papazin fısıltısını daha uzun müddet dinleyebilmek için birtakım küçük günahlar icat ederdi. annelerinin manşonları içinde getirip konuşma salonunda verdiği pastaları yiyen arkadaştan içinde yapayalnız geçirdiği okul yıllarında mı? Tıp tahsil ettiği sırada. onu göreceği geliyordu. kendine çeki düzen vermekle meşgul bulurdu. sütten yapılan azıklann. Emma'yı odasında. bazen de parmak uçlanndan başlayıp ta omu-zuna kadar öpücüklerle kaplardı.kitabının gök mavi çerçeveler içindeki mukaddes tarih resimlerine bakardı. Emma. Mütemadiyen onun tarağına. bazen yanaklanndan şa-pur şupur öper. Charles'ın nazannda evren. kilise şamdanlarının ışıltısından. Denizi ancak fırtmalan için sever. onu ensesinden öperdi. rahibeler okuluna yazdırmak üzere şehire kendi eli ilegötürmüştü. Vaızlarda boyuna geçen nişanlı. Bayağı günler özet bir din tarihi veya. ya kalp inceliklerini. din dersini iyi anlar.den daha zengin. ruhunun ta derinliklerinde umulmadık hazlar uyandırırdı. sivri oklarla delinmiş Tanrı . taparcasına sevdiği güzel bir karısı vardı. okulun çalışma salonunda dini kitaplar okunurdu. kendinden geçme gibi sözlerin. sürülerin meleyişinin. hasta koyun'a. bıçakların yer yer kazıyıp bozduğu yazıların hepsi de ya dindarlık faziletlerini. musallat olan bir çocuğa çıkışır gibi onu. semavî dost ve ebedi nikâh gibi istiareli sözler. anzalı manzaralar peşindeydi. Akşam duadan önce. İçinden: «Yanılmış olacağım» diyordu. ilk zamanlar ne kadar candan dinlemişti! Çocukluk yıllan bir esnaf mahallesinin dükkân arkası odalarında geçmiş olsaydı. o zaman belki.yoktu. Saint-Gervais mahallesinde bir hana indiler. onu hülyalara daldırmıştı. ihtiras. kitaplarda okuyup pek güzel bulduğu bu kelimelerin hayatta acaba neyin. hele —sizin için gidip çan kulelerinden daha yüksek ağaçlardan kırmızı yemişler toplayan veya size bir kuş yuvası getirmek için kumda yalınayak koşan— bir küçük erkek kardeşin tatlı sevgisi. bize ekseriya yazarların kaleminden intihal eden tabiat sevgisi hislerine kalbini kaptırabilirdi. kendisini hasredecek kutsal bir amaç arıyordu. elbiseleri ile olay eden. VI Paul et Virginie'yi okumuş. Düşünüyor.. yeşillikten ancak. rahip Frayssinous'nun conferences'ı açılırdı. Evlenmeden önce gönlünde aşk uyandığını sanmıştı. sapanların ne olduğunu pek iyi bilirdi. yarı gülümseyen. Hıristos suyu çanaklarının serinliğinden. harabeler arasına parça parça serpilmiş olursa hoşlanırdı. Emma'mn ipek etekliğinin etrafından ibaretti. pazar günleri de.Yüreği'ne. Nefsine azap etmek için bütün bir gün aç oturmaya kalktı. kamışlardan yapılmış kulübe. süzülen huşulu rehavete o da kapıldı. derslerde daha kuvvetli. İlk zamanlar sıkılmak şöyle dursun. Duaları takip edeceği yerde . • On üçüne gelince babası onu. Toprak ve edebiyat konularında yine kendi kendini aksettiren romantik hüznün bu ahenktar figanını. fakat bu aşkın neticesi olması lazım gelen saadetten bir eser . Şimdi ise bütün hayatını beraber geçireceği. değişikli. Kadın bir çığlık kopanrdı. Ancak bir nevi şahsi kâr çıMADAME BOVARY 53 . yavaşça yürüyerek girer. onun atkısına el sürmekten kendini alamıyordu. ya saray hayatının ihtişamını överek anlatıyordu. kendisini eğlensin diye okulun küçük kilisesine (buradan uzun bir koridorla yemekhaneye geçilirdi) götüren rahibelerin sohbetinden pek hoşlandı. yan rahatsızlık gösteren bir tavırla başından savmaya çalışırdı. Sınıfların ılık havası içinde ve bakır haçlı teşbihler taşıyan o beyaz tenli kadınlar arasında yasaya yasaya mihrap buhurlarından. zihin dinlendirsin diye. Teneffüs zamanlarında pek az oynar. Emma. onu kâfi derecede sevmiyor diye üzülüyor.
Ag-nes Sorel. her konak yerinde bir iki tanesi öldürülen sürücülerden. yuvarlak hasır şapkaları altından insana berrak gözlerle bakan sansın. okula. çardaklar altında. bunlar daha gölgede kalıyordu ve aralarında hiçbir ilişki yoktu. Ve sizler. Emma onların saten ciltlerini itina ile açarak. Türk kılıçları. Kahramanlıkları veya çektikleri acıyla isim bırakmış kadınlara gönlünde coşkun saygı hisleri beslerdi. her sayfada bir iki taneâi çatlatılan atlardan. birer kuyruklu yıldız gibi parlıyordu. beyazlar giymiş. gülümseyen yüzleri omuzlarına yatmış. daima tertemiz giyinip kuşanmış ve çağlayanlar gibi ağlayan beyler'den. artık benzeri görülmeyen derecede erdemli. yarı kıvrıldıktan -sonra usulca öbür sayfaya kapanıverince meydana. gemi burnu pabuçlar gibi ucu yukarı kalkık sivri tırnaklı elleri ile yaprak yaprak papatya koparırlardı. haberler getirir. sevgiliden. sevdalıdan. siyah örtüler içinde sedirlere oturmuş. Hele sizler. işinin başına çıkmadan önce de onlarla bir süre konuşurdu. ağaçlıklarda feryada gelen bülbülden. ufukta Tatarkârî minareler. karanlık ormanlardan. çalışma salonundan kaçarlardı. çamları bir arada gösteren. bütün günlerini. şato şato dolaşan saz şairleri doldurdu. yalnız altın kanatlı meleklerden. Bâaralı'nın (IV'üncü Henri) çalımlı yiğitliği ve XlV'uncu Louis'yi öven resimli tabakaların hatırası da daima vardı ama. veya. rüyalarını. tarihi vakalara merak sardı. O semada. gondollardan bahsederdi. Jeanne d'Arc. kemerine ipek kese takmış bir kızı kucaklayan kısa mantolu bir delikanlı veya. hissi bir kız olduğundan ve manzaralardan ziyade heyecanlar aradığından. önde Romalılar tarafından kurulmuş bir şehrin harabeleri. Xl'inci Louis'nin birkaç vahşeti. yağız atını dörtnala sürerek gelecek beyaz sorguçlu süvariyi beklemekle geçiren uzun elbiseli şato hanımları gibi. Bunları gizlemek lazımdı ki. Saint-Barthe'lemy gecesinin bir iki sahnesi. Kızlar ekseriya gidip onunla konuşmak için. En safları. can çekişen 54 MADAME BOVARY Bayard. kızlann şehirden ısmarladıkları öteberiyi alır. dilber Ferroniere ile Clemence İsaure. tarihin uçsuz bucaksız karanlık semasında. karnını doyurup yukan. yanlarında zarfı yeni yırtılmış bir mektup. Müzik dersinde öğrendiği şarkılar. eski burçlarda yaşamayı hayal ederdi. onun için. büyük öğrencilere gizlice verirdi. eserlerinin altına imzalarını atan ve çoğu ya da bir Comte. yalnız bunlardan söz edilirdi. birer kuzu gibi yumuşak huylu. göz yaşlarından. Okula her ay gelip sekiz gün çamaşırhanede çalışan bir ihtiyar kız vardı. solunda bir aslan. Emma'nın ellerine kiralık romanların yağlı tozu sürüldü. kalbinin derhal coşmasına yardım edemeyecek her şeyi lüzumsuz bulurdu. Yonca biçimi kemerler altında. kırların ta ötesinden. Sonradan Walter Scott'u okudu. Bu kitaplarda hep aşktan. hıçkırıklardan. dirsekleri taşa. şairane iklimlerin manzaraları: hurma ağaçları. bunlar zararı dokunmaz şeyler sanılırdı ama. sağında kaplanlar. bir yanda da diz çökmüş develer bulunan manzaralar. Kadınların bazıları. birer aslan gibi yiğit. gönül endişelerinden. deniz kenarına yakın gölcüklerden. Meryem Ana'dan. Hint rakkaselerinin kollan arasında kendinden geçmiş uzun çubuklu sultanlar. Geçen yüzyılın birçok zendost şarkılarını ezbere bilir. O vakitler Marie Stuart'ı dindarcasına severdi. hissi hakikatların insanı cezbeden hayalini sezdiriyorlardı. yemekhanede rahibelerin sofrasına alınır. bir balkon parmaklığı arkasından doğru uzanıp. İhtilal zamanında malı mülkü mahvolmuş bir eski kibar aileye mensup olduğu için piskoposluktan himaye görür. Heloise. çeneleri ellerine dayalı. kendilerine isim günü hediyesi diye. hiçbiriniz bu resimlerde eksik değildiniz. yanaklarında bir damla göz yaşi. ya bir Vicomte olan yazarların isimlerine gözü kamaşa kamaşa bakardı. yeminlerden. Bazıları da. gavur cengaverleri. verilen kitapları getirirlerdi. mehtaplı gecelerde yüzen sandallardan. yarı açık pencereden ay ışığını seyrederek hülyalara dalardı. Bütün bun- . ıssız köşklerde bayılıp kalan işken: ce görmüş kadınlardan. Yaradılış itibariyle sanatkâr değil. Aziz Louis ile meşesi. dikişini dikerken yavaş sesle onları söylerdi.. beyaz pantolonlu iki genç seyisin sürdüğü ve önünde kıvrak bir tazı koşan arabalara yayılmış. Arkadaşlarından bazıları. daha on beşinde. güftenin manasızlığını ve bestenin acemiliği arasında. öpüşlerden. hülyalarını artık hep hurçlar. bu da hayli zor bir işti. büyük bahçelerde dolaşırdı. daima önlüğünün cebinde taşıdığı ve iki iş arasında uzun uzun birkaç bölümünü birden okuduğu romanları.. gotik bir kafesin çubukları arasında bir kumru ile ağız ağıza öpüşür. Gece yatakhanede okurlardı. Hikayeler anlatır. Resimlerin üstünden titreye titreye üfleyerek kaldırdığı kağıt.karmasına hizmet edebilecek hallere ehemmiyet verirdi. İşte böylece. silah odaları. kıvırcık saçlı İngiliz hanımları çıkardı. Yunan külahları.
. dinin anlaşılmadan inanılacak hakikatlerine de isyan etti. fakat tertemiz bir orman ve güneşin dikine düşüp titrediği suyun çelik mavisi aynası üzerinde beyaz yırtıklar gibi gözüken kuğular. Annesi ölünce ilk günler hayli ağladı. artık bütün vehimlerden uyanmış. dik yollar ağır ağır çıkılır. hazin ruhlu insanların hayallerinde özene bezene kurdukları hale. tam baş ucuna asılmış gaz lambasının ışığı altında. müziği hissi güfteleri. VII Bazen kendi kendine düşünür: «Hayatımın en güzel. Hatta başrahibe. Charles'ın Bertaux'ya ilk geldiği zamanlarda. niçin ona da nasip olmuyordu? MADAME BOVARY 57 . Onun bütün tadını çıkarmak için.MADAME BO. şimdi de içinde yaşadığı bu sükûnun hayal ettiği saadet olabilmesini aklı bir türlü almıyordu. ancak bir toprağa mahsus ve başka yerde tutamayan fidanlar gibi. İsviçre şalelerinin balkonlarına dirseklerini dayamak. vaızlar vermek. kolluklar takmış bir koca. çağlayanın derinden gelen sesine karışan şarkısı dinlenir. dişleri arasından kurtuldu. sonra vazgeçmeyi kibrine yedireme-yerek devam etti ve nihayet kendini sükûna kavuşmuş. Emma. hiç şüphesiz. yıldızlara bakarak. yaradılışına pek aykırı gelen sıkı düzene sinirlendiği gibi. Bunlar niçin. hissedilecek bir şeyi kalmamış insanlardan sayıyordu. bayağı kimselerin hiçbir zaman varamayacağı o hale.. Kendini Lamartine'in şiirlerindeki dolambaçlı hislere bıraktı. önce alışkanlıkla. Zavallı babası onu hasta sanıp görmeye geldi. solgun. Fakat yeni bir halin verdiği endişe. Heyecanlarına rağmen yine. Güneş batarken koylar kenarında limon ağaçlarının rayihası koklanır. kız kendini. adları kulağa bir şarkı gibi gelen memleketlere. Mademoiselle Rouault'nun din duygusundan çok şeyler ummuş olan iyi kalpli rahibeler. hayatta öğrenilecek. gösterilen dikkat ve ihtimamlara onun artık uymadığını farkedince hayli hayret ettiler. göllerde çalınan harpları. gözünün önünden birer birer geçip bütün dünyayı anlatan bu resimleri seyrederdi. dizgini pek fazla çekilen bir at gibi hareket etti. ancak gerçek şeylere eğilim göstermiş.. belki de o adamı görmekten duyduğu asabiyet. son zamanlarda cemaate karşı onun pek fazla saygısızlaştığına kaniydi.' birinin parmakları ötekinin parmaklarına dolaşmış. Bundan iç sıkıntısı duymuyor değildi ama itiraf etmek istemedi. kız. yahut bıkkınlığını İskoçya'da bir küçük kır evi içinde gizlemek. içi hayat hakkında kederli düşüncelerle dolu mektupta. mavi ipek perdeler arkasında. düğünden sonraki günlerin en hoş tembellikler içinde geçtiği yerlere gitmek lazımdı! Posta arabalarında. uşaklara. yanında da arkasına uzun yırtmaçlı siyah kadife ceket.. daha yeni eve döndüğü sıralarda. bir gün kendisinin de o mezara gömülmek istediğinden bahsetti. Rahibeler ona dua ettirmek. dünyadan çekilmek arzusu aşılamak.. Emma. gelecek günler için hülyalar kurulur! Emma'ya öyle geliyordu ki. dağda keçilerin çanlarına. yani durdu ye gemi. böyle bir hamlede erebilmiş olduğuna içinden pek seviniyordu. sonra akşam.VARY 55 ların etrafından da. Rahmetlinin saçlan ile yürekler parçalayacak bir tablo yaptırttı ve Bertaux'ya yolladığı. vücudunu hor görüp ruhunun selametine çalışsın diye öğütler vermek hususunda o kadar cömert davranmışlardı ki.saadet yetiştirmek de dünyada yalnız bazı memleketlere vergidir. emir vermekten hoşlandı ama arası çok geçmedi. rahibeler onun gitmesine hiç de esef etmediler. köy hayatından tiksinir oldu ve manastır günlerini aradı. villaların taraçalarında. hani şu balayı denilen zamanı işte bu!» derdi. göğe çıkan bakireleri ve vadilerde insanlara uzun uzun sözler söyleyen Lemyezel'in sesini dinledi. başına sivri bir şapka giymiş. arabacının. kadın erkek baş başa. dokuz gün perhizleri tutturmak. ayaklarına yumuşak çizmeler. o zajmana kadar şairane semaların parıltısı içinde uçan pembe tüylü bir kuş gibi gördüğü o harikulade ihtirası nihayet ele geçirdiğini sanmasına kâfi gelmişti. edebiyatı ihtirasları coşturduğu için sevmiş olan bu genç kız ruhu. kiliseyi çiçekleri. bütün yapraklann dökülmesini. alnında kınşık olmadığı gibi gönlünü de kedersiz bulunca şaşıp kaldı. yatakhanenin sessizliğini ve geç kalmış bir arabanın uzak caddelerden koşup giderken çıkardığı sesi dinleyerek. Emma. velilerle din uğrunda ıstıraptan kaçmamışlara karşı sonsuz bir saygı duysun diye telkinlerde bulunmak. bütün can veren kuğuların şarkılarını. Babası gelip 56 MADAME BOVARY onu okuldan aldığı zaman. balta girmemiş.
Belki' bütün bunları bir kimseye açmak isterdi. Fakat bulutlar gibi değişen, kasırga gibi
kararsız, dönüp dolaşan bir keyifsizlik nasıl anlatılır ki? Ne kelimeler dilinin ucuna geliyor, ne
fırsat ele geçiyor, ne de içinde cüret buluyordu.
Ama Charles isteseydi, sezseydi, bakışı bir kerecik olsun onun düşüncesini arasaydı, Emma'ya
öyle geliyordu ki, o zaman, olgun yemişlerin el değer değmez düştüğü gibi, kendinin de gönlü
coşuverecekti. Fakat birbirlerini tanıdıkça, aralarındaki teklifsizlik derinleştikçe, içinde, kendisini
kocasından uzaklaştıran bir soğukluk hissediyordu.
Charles'ın konuşması bir sokak kaldırımı gibi dümdüzdü, beylik fikirler oradan her zamanki
kıyafetleriyle geçer durur, ne bir heyecan veya bir gülüşe neden olur, ne de bir hülya
uyandırırdı. Charles, söylediğine göre, Rouen'de iken merak edip tiyatroya, Paris'H aktörleri
görmeye gitmemişti. Yüzmek, kılıç kullanmak, nişan almak gibi şeyleri bilmezdi; karısı bir gün
romanda gördüğü bir binicilik terimini sorunca, onun da ne olduğunu söyleyemedi.
Halbuki bir erkeğin her şeyi bilmesi, birçok sahalarda elinden iş gelmesi, kadına ihtirasın
kudretlerini, zarafet içinde yaşamayı, bütün sırların inceliklerini öğretmesi lazım değil mi?
Bunun ise bir şey öğrettiği, bir şey bildiği, hayatta bir şey istediği yoktu ki! Karısını mutlu
sanıyordu: karısı da ona bu kökleşmiş sükûnu, bu tasasız ağırlığı, ona* kendisinin verdiği
saadet yüzünden garez kesilmişti.
Emma bazen resim yapardı; orada ayakta durup onun kartonu üzerine eğilmesini, yaptığı işi
daha iyi görmek için gözlerini kırpmasını veya parmaklarında ekmek içi yuvarlamasını
seyretmek Charles için büyük bir eğlenceydi. Piyano çalarken de, onun parmakları ne kadar
hızlı giderse Charles o kadar hayran olurdu. Emma tuşlara yukarıdan doğru şiddetle vurur ve
bir baştan bir başa, hiç durmadan, bütün klavyeyi dolaşırdı. Telleri uğuldayan köhne çalgı,
böyle sarsılınca, pencere açıksa sesi köyün öbür ucundan duyulur, caddeden başı açık,
ayaklarında terliklerle geçen icra memuru kâtibi .elinde kağıdı durup dinlerdi.
' Emma diğer yandan evini idare etmesini de bilirdi. Hastalara, güzel cümlelerle yazılmış ve hiç
de fatura kokusu olmayan mektuplarla hesaplarını gönderirdi. Pazar günleri sof58
MADAME BOVARY
rada bir misafir varsa, aynabakar eriklerini bağ yaprakları üzerine ehram gibi dizmesini, reçel
hokkalarını olduğu gibi tabağa devirmesini bilirdi; hatta sofraya, el ağız yıkamak için billur
fincanlar almaktan bile bahsediyordu. Bütün bunlar Bovary'nin saygı görmesine yarardı.
Böyle bir karısı olduğu için Charles'm kendi kendine de saygısı artıyordu. Onun kurşunkalemle
çizdiği iki resmi, gayet geniş çerçeveler yaptırıp, uzun, yeşil kaytanla salonun duvarına asmıştı;
bunları gösterirken göğsü kabarırdı. Pazar günü kilise dönüşü evinin önünden geçenler, onu,
ayaklarında işlemeli cici terlikleri, kapısının önünde oturduğunu görürlerdi.
Geç.vakit, saat onda, bazen gece yarısı eve dönerdi. Yiyecek ister ve hizmetçi kadm yatmış
olduğu için kendisine karısı hizmet ederdi. Sofrada daha rahat olur diye arkasından redingotunu
çıkarırdı. O gün kimleri gördüğünü, hangi köylere gittiğini, yazdığı reçeteleri birer birer anlatır
ve kendi kendinden memnun, kalan yahniyi bitirir, peynir doğrar, bir elma yer, sürahideki
şarabın hepsini içer, sonra gidip yatağına girer, sırt üstü yatar horlardı.
Uzun zaman geceleri pazen takke giydiği için, şimdi başına sardığı mendil kulaklarından
kayıyordu; bunun içindir ki, sabahleyin saçları darmadağın yüzüne gözüne dökülürdü; gece
yastığın bağları çözüldüğünden, saçlarının arasına beyaz kuş tüyleri karıştığı da olurdu. Daima
koca koca çizmeler giyerdi; topuğun üstüne gelen kısımda, ayak bileklerine doğru iki kalın
kıvrım bulunur, konçları da sanki birer tahta bacağa geçirilmiş gibi dümdüz dururdu. Charles,
«köy için böylesinin de pekâlâ olduğunu» söylerdi.
Bu tutumluluğunu annesi de pek beğenirdi; ihtiyar Madame Bovary, evinde sertçe bir fırtına
koptu mu, yine eskisi gibi oğlunu görmeye gelirdi, ama gelinine bir hıncı var gibiydi. Onun
«gidişini, para vaziyetlerine kıyasla aşırı» buluyordu; odun, şeker, mum «büyük konaklardaki
gibi çarçur ediliyordu»; mutfakta yakılan kömür ise, yirmi beş tencere kaynatmaya yeterdi!
Gelinin çamaşırlarını dolaplara yerleştirir ve ona, eti getirdiği zaman kasabı kolaçan etmeyi
öğretirdi. Emma bu dersleri dinler, Madame Bovary de bu hususta cömertlik gösterirdi; bütün
gün, dudaklarını hafif hafif büzerek biri, «Kızım», öteki
MADAME BOVARY
59
«Hanım anne» der ve ikisi de, öfkeden titreyen bir sesle, bir-birbirlerine iltifatlar yağdırırlardı.
Madame Dubuc'un zamanında, yaşlı kadm en çok kendisinin sevildiğini hissederdi; fakat şimdi,
Charles'm Emma'ya sevgisini gördükçe buna, artık kendi şefkatinden kaçılıyormuş, haklarına
tecavüz ediliyormuş gibi manalar veriyordu; varını yoğunu kaybetmiş bir adam, bir zamanlar
kendinin olan evde masanın başına oturanlara camlar ardından nasıl bakarsa, o da oğlunun
saadetini öyle hüzünlü bir sükûtla seyrediyordu. Ona, geçmiş günlerin yadigârı diye, kendi
çektiği ıstırapları, katlandığı fedakârlıkları hatırlatır ve bunları Emma'nın aldırışsızlığı ile
karşılaştırarak oğlunun, her sevgiyi unutup yalnız ona tapmasının akıl kârı olmadığı neticesine
varırdı.
Charles ne diyeceğini bilemezdi; annesini sayar, karısını da son derece severdi; birinin
düşüncesinde, görüşlerinde yanıl-madığma kaniydi, ama ötekini de kusursuz buluyordu.
Madame Bovary köyüne döndükten sonra Charles, annesinden işittiği tenkitlerin en
ehemmiyetsizlerinden, bir ikisini, ondan duyduğu sözlerle, çekine çekine tekrara kalkardı ama
Emma, yanıldığını bir kelime ile ispat edip onu hastalarının yanına savardı.
Emma, doğruluğuna inandığı birtakım kuramlara uymak için, kocasına âşık olmaya çalıştı.
Mehtaplı geceler bahçede, ez-berindeki bütün ateşli şiirleri ona okur veya içini çekerek, ağır,
hüzünlü şarkılar söylerdi; fakat kendisini yine önceki gibi sakin bulur, bunların Charles'a fazla
bir sevda, bir parça heyecan olsun veremediğini gprürdü.
Böylece, bir zaman kalbine ateş vermeye çalışıp bir kıvılcım koparamayınca, zaten
hissetmediğini anlamaktan olduğu kadar, kendilerini alışılmış şekillerde göstermeyen şeylere de
inanmaktan âciz olan bu kadın, Charles'ın ihtirasında artık aşırı bir şey kalmadığına kolayca
inamverdi.
Köcasınfh muhabbet hisleri göstermesi artık bir düzene girmişti; hangi saatler kucaklayıp
öpeceği belliydi. Bu da âdetler içinde bir âdet, yemeğin yeknesaklığından sonra beklenilen bir
soğukluk veya bir tatlı gibi bir şey olmuştu.
«Efendi»nin ciğer iltihabından iyileştirdiği bir korucu, «Hanım'a» bir küçük İtalyan tazısı hediye
etmişti; Emma gezmeye çıktığı zaman onu da yanma alırdı; çünkü artık yalnız
60
MADAME BOVARY
kalmak, gözlerinin önünde o hiç değişmeyen bahçe ile tozlu yolun manzarasından kurtulmak
için bazen gezmeye çıktığı oluyordu.
Banneville'in akgürgen korusuna kadar, duvarın tarlalar tarafındaki ucundan, artık içinde
kimsenin oturmadığı köşkün yanına kadar giderdi. Kapısının önündeki hendekte, otlar arasında,
yaprakları keskin uzun sazlar vardı.
Önce etrafına- bir göz gezdirir, geçen gelişinden beri bir şey değişmiş mi diye bakardı.
Yüksükotlarını, sarı şebboyları, iri çakılların etrafını çeviren ısırgan kümelerini, her zaman kapalı
duran ve paslı demir çubukları çürüyüp- parça parça dökülen pancurlarıyle üç pencereyi boylu
boyunca kaplayan yosunu, her şeyi yerli yerinde bulurdu. Kırda koşup daireler çizen, sarı
kelebeklere havlayan, bir buğday tarlası kenarında gelincikleri ısırarak sivri sıçanlar avlayan
tazısı gibi fikri de, bir zaman, oradan oraya dolaşırdı. Düşünceleri sonra yavaş yavaş bir
noktaya takılır, çimene oturmuş, şemsiyesi ile otları karıştıran Emma, içinden: «Yarabbi ne
yaptım da evlendim?» diye tekrar eder dururdu.
Talih başka türlü cilve edip onun karşısına başka bir kısmet çıkaramaz mıydı? O
gerçekleşmemiş olaylar, o bambaşka hayat, o tanımadığı erkek acaba nasıl şeyler olurdu?
Emma bunları düşünür, bunları göz önüne getirmeye çalışırdı. Bütün erkekler Charles gibi
olmaz ya! Öbür koca, önüne çıkamayan o kısmet, güzel, sohbeti hoş, kibar, cazibeli bir adam
olabilirdi; rahibeler okulundaki eski arkadaşları şüphesiz öylelerine varmışlardı. Acaba o kızlar
şimdi ne yapıyorlardı? Şehirde, sokakların gürültüsü, tiyatroların uğultusu, baloların ışıkları
içinde elbette ki, gönüle ferahlık veren; hisleri geliştiren bir hayat sürüyorlardı. Oysa kendisinin
hayatı, penceresi kuzeye açılan bir tavan arası odası gibi soğuktu; iç sıkıntısı, o sessiz örümcek,
karanlıkta gönlünün her tarafına ağını kuruyordu. Ödül dağıtımı günlerini, kazandığı taçları
almak için hocaların oturduğu yüksek yere doğru çıktığı günleri hatırlıyordu. Örgülü saçları,
beyaz elbisesi, üstü açık kara mandola iskarpinleri ile ne şirin bir hali vardı! Yerine dönerken
beyler eğilip onu tebrik ederlerdi; okulun avlusu o günler araba ile dolar, bunlar giderken
kapılarından çıkan eller ona veda işaretleri gönderir, elinde keman
MADAME BOVARY
61
kutusu ile müzik hocası selam vererek geçerdi. O günler ne kadar, ne kadar uzaktı!
Emma, Djali'yi yanına çağırır, dizlerinin arasına alır, parmaklarını onun ince, uzun tüyleri
arasında gezdirerek:
— Sen gam, tasa nedir bilmezsin; öp bakalım hanımını! derdi.
Sonra, ağır ağır esneyen bu endamlı hayvanın gamlı yüzüne bakıp içlenir, onu kendisiyle
mukayese ederek, teselli edilen kederli biriymiş gibi yüksek sesle onunla konuşurdu.
Bazen bir rüzgâr çıkar, denizden meltemler eser ve bir hamlede bütün Pays de Caux yaylasını
kaplayıp tarlaların en uzaklarına kadar tuzlu bir serinlik serperdi. Yerde sazlardan bir ıslık
kopar, kayın ağaçlarının yapraklan ani bir ürperişle hışırdar, tepeleri de durmadan sallanarak
uğuldar dururdu. Emma atkısına sıkı sıkı bürünür kalkardı.
Ağaçlı yolda, dallardan 'süzülüp serilen yeşil ışığın aydınlattığı kısacık yosunlar, Emma'nın
ayakları altında çıtır çıtır bir ses çıkarırdı. Güneş batar; dalların arasından gözüken gök kızarır;
dümdüz sıralanmış ağaçların hep birbirine benzeyen gövdeleri, yaldızlı bir zemin üzerinde
beliren bir dizi kara sütunu andırırdı. Emma'nın içine bir korku düşerdi; Djali'yi çağırır, hemen
caddeden Tostes'a döner, bir koltuğa yığılır ve bütün akşam bir söz bile söylemezdi.
Fakat eylülün sonuna doğru, yaşantısında olağanüstü bir şey oldu; Vaubeyssard'a, Marquis
d'Andervilliers'lere davet olundu.
Restauration devrinde nazırlık etmiş olan Marquis, siyaset âlemine dönmeye niyet etmiş,
mebusluğa adaylığını bir an evvel hazırlamaya başlamıştı. Kışın fakir fukaraya odun dağıttırır;
seçim dairesi meclisinde, vilayete yeni yollar yapılması için ateşli nutuklar söylerdi. Sıcağın en
şiddetli günlerinde, ağzında bir cerahat 'kesesi toplanmış ve bundan, Charles'ın tam zamanında
vurduğu bir neşterle, âdeta mucize kabilinden kurtulmuştu. Bu ameliyatın ücretini vermek için
Tostes'a giden kâhya, akşam dönünce Marquis'ye, hekimin bahçesinde iri iri kirazlar gördüğünü
anlattı. Vaubeyssard'da ise iyi kiraz yetişmezdi; M. le Marquis, Bovary'den birkaç çelik istetti,
bunlar için bizzat gidip teşekkür etmeyi kendine borç bildi. Emma'yı gördü, boyunu poşunu,
köylü kadınlarınkine hiç de benzemeyen selam vermesini beğendi; o kadar ki, genç karı kocayı
köş62
MADAME BOVARY
ke davet etmenin aşırı bir alçakgönüllülük olmayacağına kanaat getirdi. Hem bu, herhalde işine
de yarayabilirdi.
Bir çarşamba günü saat üçte, Monsieur ve Madame Bovary, arabalarına binip Vaubeyssard
yolunu tuttular. Arabanın arkasına bir koca sandık bağlanmış, çamurluğun önüne de bir şapka
kutusu yerleştirilmişti. Bundan başka, Charles'ın dizleri arasında da bir kutu vardı.
Şatoya sular kararırken, bahçede yol göstermek için fenerler yakıldığı saatte vardılar.
VIII
Yeni - Zaman işi olan İtalyan tarzındaki şato, çıkıntılı iki kanadı ve üç taş merdiveni ile,
üzerinde birkaç inek otlayan koca bir çimenliğin eteğinde, öbek öbek uzun ağaç kümeleri
arasına yayılmıştı; kumlu, kıvrılan yolun üzerinde de, katmerli zakkum, yabani yasemin ve
kartopu fidanları irili ufaklı yeşil kubbeler meydana getiriyordu. Bir köprü altından bir ırmak
geçiyordu; hafif meyilli, üstleri korularla kaplı iki küçük tepenin çevrelediği çayıra serpilmiş,
saman örtülü binalar, akşam karanlığında hayal meyal seziliyordu; arka tarafta, sık ağaçlıklar
arasında, karşı karşıya sıralanmış arabalıklarla ahırlar vardı ki, bunlar yıkılan eski şatodan
kalmıştı.
Charles'ın arabası orta merdivenin önünde durdu, hemen uşaklar çıktı; Marquis de geldi,
hekimin karısını koluna aldı ve hep birden avluya girdiler.
Burası mermer döşeli, gayet yüksek bir yerdi; ayak patır-dıları, konuşulan sözler orada, bir
kilisedeymiş gibi akisler uyandırırdı. Tam karşıda düz bir merdiven vardı; sol tarafta, bahçeye
bakan bir koridordan geçilip gidilen bilardo salonunda, fildişi yuvarlakların birbirine çarpıp
çıkardığı ses, ta kapıdan duyuluyordu. Emma, salona girmek için o koridordan geçerken
masanın etrafında, yüzleri vekarlı, gerdanları yüksek yakalar üstüne oturtulmuş, hepsi de
rütbeli nişanlı, istekaları dürterken sessiz sessiz gülümseyen adamlar gördü. Duvarın koyu
tahta kaplaması üzerine asılmış yaldızlı büyük çerçevelerin altlarında, siyah harflerle yazılmış
isimler vardı. Emma bunlardan birini okudu: «Jean-Antoine d'Andervilliers d' Yverbonville,
MADAME BOVARY
63
hazır kesilmiş yemekleri misafirlerin omuzları arasında dolaştırıyor ve herkesin beğendiği parçayı. iki kişilik bir kanepeye yanına oturttu ve sanki çoktan ahbabıymış gibi onunla dostça konuşmaya başladı. bu insan dolu salona hareketsiz bakıyordu. uzun arkalıklı bir iskemlede sarışın bir taze oturuyordu. Şamdanlar-daki mumlar. içeri girince. ufki levhaları kaplayan karanlığı biraz hafifletiyor. Işık. siyah çerçevelerdeki resimlerin yalnız açık renk boya vurulmuş kısımları. âdeta kutsi bir şeymiş gibi bakıyordu. et ve kuzu mantarı kokularının birbirine karışmasından oluşan bir şeydi. bu. hanımlardan birkaçı eldivenlerini bardaklara sürmediklerine dikkat etti.» Sonrakiler pek iyi seçilemiyordu. Sonra hanımlar.uk bir alın. Madem Bovary.Vaubyessard Comte'u ve Fresnaya baron'u. baloya hazırlanmak için. Bakır çemberli bir çini sobanın üzerinde. Kraliçe Marie-Antoiriette'in âşığı olduğu da söylenirdi. bıldırcınların tüyleri üzerindeydi. 20 ekim 1587'de Coutras çenginde ölmüştür. kendini sıcak bir havanın sardığını hissetti. Emma. dedi. sofranın boyunca çiçek demetleri konmuş. Saat yedide yemeğe çağınldılar. geniş odayı dalga dalga saran gölgeyi giderememişti. ağzında o soğuğu hissedince. onlardan azlık olan kadınlar ise. ajurlu sepetlerde iri iri yemişler kat kat yükseliyordu. barej elbisesini karyolaya yayıp öyle başından geçirdi. göğülerine çiçek takmış beyler. berberin öğütlerine göre düzeltti. kırmızı elbiselerin pudra dökülmüş omzu üzerine yayılan perukalar veya etli. omuzları güzel. bahse girişmeler. Gözleri çapak çapak olan bu adam. düzenli bir sesle konuşan bir kadındı. ipek çoraplı. yemek odasında küçük sofraya oturdular. Sandalyesinin arkasında bir uşak duruyor ve onun kekeleyerek. gömleği işlemeli. de Coigny'den sonra ve M. Saçlarını. kısa külotlu. bir hâkim p*W 64 MADAME BOVARY gibi vakarlı maltre d'hötel. Emma. hanımlardan biri (Konağın hanımefendisi) ayağa kalkıp Emma'yı karşıladı. gümüş yemiş kâseleri üzerine alevler uzatıyordu. ve bütün o yaldızlı. kaşığının bir değmesi ile. mesela u. bütün tenini bir ürperme kapladı. Charles'ın pantolonu göbeğini sıkıyordu. kulağına eğilip bağırıyordu. — Dans ederken supyelerim rahatsız edecek. odalarına çıktılar. çiçek. Comte d'Artois'nın en candan ahbabıydı. M. bütün o kadınlar içinde yapayalnız.. de Lauzun'den önce. dolu tabağına doğru eğilmiş. tabağa aktarıveriyordu. yuvarlak bir baldırın yukarısında bir dizbağı tokası görülüyordu. çünkü bilardonun yeşil çuhası üzerine indirilmiş lambaların ışığı. o akşam başına sadece bir dantel örtü örtmüş. burnu kemerli. iyi cins çamaşır. Ömründe ne nar görmüş. geniş kenarlı tabakların içine. bir çocuk gibi peçesini arkadan bağlatmış ağzından salçaları akıta akıta yemek yiyen bir ihtiyar oturuyordu. parmağı ile işaret ettiği yemekleri. sahneye ilk defa çıkan bir aktris özeni ile giyinip kuşandı. çenesine kadar tüllere bürünmüş bir kadın heykeli. parçalanıyor. Emma. Marquis' nin kayınbabası Due de Laverdiere'di. İstakozların kırmızı kırmızı bacakları tabaklardan dışarı çıkıyor. Toz şekerini bile. dumanlan tütüyordu.. piskopos başlığı biçimi konmuş peçetelerin iki katı arasına birer beyzi francala yerleştirilmişti. o sarkık dudaklı ihtiyara ikide bir gözlerini çevirmekten kendini alamıyor ve ona harikulade. Emma: — Dans mı diyorsun? diye sordu. servetinin altından girip üstünden çıkmış ve bütün ailesinin gözünü korkutmuştu. donuk bir buğu kaplamış kesme billur kadehlerin pırıltıları birbirine aksediyordu. başka yerlerdekinden daha beyaz buldu. beyaz boyunbağı. ne de ananas yemişti. Düellolar. Marquis de Conflans'ın şatosunda ava çıktığı zamanlar. ancak cilanın çatlaklarına değince ince hatlar teşkil edebiliyordu. kraliçelerin koynuna girmişti! Buzlu şampanya getirdiler. O. insana bakan bir çift göz. kadın kaçırmalarla dolu bir sefahat hayatı sürmüş. bunun ucunu çapraz-vari arkasına atmıştı. Kırk sularında. 29 mayıs 1692'de Hougue-Saint -Vaast savaşında yaralanıp 23 ocak 1693'de Vaubyessard'da ölmüştür. sarayda yaşamış. şöminenin etrafında hanımlarla konuşuyorlardı. Marquis ve Marquise ile beraber.» Birini daha okudu: «Jean-Antoine -Henry-Guy d'Andervilliers de la Vaubyessard. Fransa amirali ve Saint-Michel nişanı chevalier'si. Yanında. vaktiyle Vaudreuil'de. Emma. Marquis kapıyı açtı. — Öyle ya! MADAME BOVARY . Sofranın ta üst başında. Erkekler avluya kurulan büyük sofraya. ağır ağır.
başlarına sarık gibi kırmızı örtüler sarmış. anlamadığı kelimelerle dolu bir konuşmayı dinliyordu. sonra yine grup grup ayakta konuşan' beyler.. günü gününe tatmin edilmiş ihtirasların sükûnu görülüyordu. madalyonlu bilezikler buluzlar-da titriyor. dedi. Emma'nın dudaklarında bir tebessüm beliriyordu. sonra bütün çalgılar birden başlıMB 5 ' 66 MAUAMtBUVAKİ yor. ellerinde büyük tepsiler gezdiren formalı uşaklarla doldu. orkestranın ahengine uyup sallanarak öne doğru kayar gibi gidiyor. Uslu uslu yerlerinde oturan anneler. alçak -yakalar içinde rahat rahat hareket ediyordu. tırnakların şekli bile belli olan ellerde. Emma kapının yanına bir uzun kanepeye ilişti. üstümü buruşturacaksın. aşüftelerle düşüp kalkmak gibi kuvveti işleten ve gurura bir eğlence olan yarı kolay işlerin verdiği o bir nevi sertlik de beliriyordu. altın tıpalı şişeler dolaşıyordu. inciden mücevherle süslenmiş uçuk benizli bir taze ile konuşuyordu. yaseminler. hepsi aynı ailedenmiş gibi. Kadriller başlamıştı Davetliler geliyor. Charles gelip onu omzundan öptü. Bir keman ezgisi ve boru sesleri duyuldu. başaklar veya peygamber çiçekleri takılmıştı. Emma'dan üç adım ötede. lacivertler giyinmiş bir bey. İlgisiz bakışlarında. enseden burulmuş saçlara. Coliseum'un mehtabını methediyorlardı. — Bırak. dans edenler kâh el ele tutuşup. kendilerini kalabalıktan ayıran bir halleri vardı. İhtiyarlamaya yüz tutanlarda bir genç hali. öteki kulağı ile de. Kulaklarına doğru hafif hafif kabaran saçları. cins atlan idare etmek. Yüzlerinde zenginliğin rengi: hani şu porselenlerin uçukluğu. topuzuna iliştirdiği gül. pırlantah broşlar. Açık safran rengi elbisesine. bir yukarı dolaşıyor. lacivert bir parıltı saçıyordu. koşmamak için kendini zor tutuyordu. Otur oturduğun yerde. Emma hemen merdivenden indi. aynada. satenlerin hareleri. hekim kısmına yaraşmaz. sevda çiçekleri. nar çiçekleri.beklerken Emma'nın yüreği biraz çarptı. herkes birbirini itiyordu. somurta somurta bakıyorlardı. Dans edenler arasına dağılmış veya kapı önlerinde durup konuşan. gençlerinde ise bir olgunluk vardı. yumuşak tavırları arasında. salkım salkım veya dal dal.65 — Sen deli mi oldun? Herkesi kendine güldürürsün. Emma. bir aşağı. Boyunları. Ceneviz güllerini. Cassines'i. Emma'nın hazır olmasını bekliyordu. yeşil yapraklarla süslü üç gül buketi takmıştı. Charles sustu. Bir hafta önce Miss Arabelle ile Romuljus'u mağlup etmiş ve İngiltere'de bir hendek . taç biçimi. iki şamdan arasında görüyordu. çıplak kollarda şıngırdıyordu. Tivoli'yi. Kadının kara gözleri daha karalaşmış gibiydi. Elbiseleri herkesinkinden daha iyi dikilmiş. en ihtiyarı kırkında birkaç kişi (on beş kadar) vardı ki bunların yaş. oynak bir sap üstünde titriyordu. boynunu hafif sallıyordu. şakaklarına doğru kıvrılan saçlarına sürdükleri pomatlar bile herkesin kullandığından daha iyi gibiydi. Sonra: — Zaten. Oturan kadınlar sırasında renk renk yelpazeler sallanıyor. tatlı bir koku çıkaran mendillerine siliyorlardı. ortalık biraz boşaldı. göğüslerde parlıyor. nazik. Castellamare'yi. çiçek demetleri yüzlerin gülümsemesini yarı örtüyor. bir an önce önünüzde eğilen gözler bir an sonra yine gözlerinizin içine bakıyordu. eteklikler kabarıp birbirine değiyor. pistonlu kornenin sesi tiz perdeden yükseliyordu. Ayaklar yine tempoya uyuyor. İtalya'dan bahsediyor. yapraklarının ucundaki yapma su damlaları ile. Bazen öbür çalgılar susup da tek başına çalan kemancının bir inceliği oldu mu. Onu arkadan. en genci yirmi beş. Vesuve'ü. kumaşı her-kesinkinden daha yumuşak gibi gözüküyordu. dudaklarını. üzerine iri markalar işlenmiş. Saint-Pierre kilisesi sütunlarının iriliğini. Fakat az sonra heyecanı geçti. Dantel süsler. Parmaklarının ucu kavalyesinin elinde sıraya girmiş. dans etmek için yayın ilk vuruşunu. içeride kumar masasının üzerine atılan altınların şıkırtısı duyuluyor. kâh ayrılıyorlardı. kıyafet veya çehre farkları ne olursa olsun. güzel eşyanın cilası ile bir kat daha göze çarpan ve çok lezzetli yemeklerden bile ölçülü yemek sayesinde sağlığın korunduğunu gösteren o beyaz renk vardı. Önden kâkül kâkül kesilmiş. Kontrdans bitince. bilekleri sıkan beyaz eldivenlerin altında.
sonra geceler. balonun dışında ise ancak gölge. kaşığı dişleri arasında. Mademoiselle d'Andervilliers ile Marquise de dahil olduğu halde herkes valse kalkmıştı. çenesi eğik. Bir uşak iskemleye çıkıp iki cam MADAME BOVARY 67 kırdı. O zaman Bertaux'yu hatırladı. her şey. süthanede parmağını daldırıp süt çanaklarının kaymağını aldığı eski hali. Durdu. kendi kendini de görür gibi oldu. çamurlu havuzu. başka her şeyi kaplayan bir karanlık vardı. kolunu uzattı. Sol elinde. eşya. Balonun havası ağırlaşmış. muska gibi bükülmüş beyaz bir şey attığını gördü. Vi-comte onu daha seri bir hareketle sürükleyerek beraberce dehlizin ta öbür ucuna götürdü. ikisinin bacakları birbirine karışıyordu. Bir bey geçiyordu. semiren koşu atlarından. bütün vücudunu bir uyuşukluk sardı. Bey. Charles. Kadının vücudu dimdik. Charles tırabzana asılarak çıkıyor. ikisi de bir geçiyor. mil üzerine konulmuş bir daire gibi dönüyordu. Dönüyorlardı. Ağır ağır başlayıp sonra hızlandılar. salonun ortasında iskemlede oturan bir hanımın önüne üç erkek. erkek hep aynı vaziyette. Emma ayılır gibi duvara dayandı ve eli ile gözlerini kapadı. Şimdi balodaydı. Hanım: — Yelpazem şu kanepenin arkasına düştü. lambalar.-onun şapkası içine genç hanımın. Muslin perdenin bir kenarım kaldırıp bakılınca. Kapıların yanından geçerken Emma'nm etekliği kalkıp erkeğin pantolonuna dolanıyor. balık suyuna çorbalar. Emma. dedi. sonra yine dönüyorlardı. —gayet açık yeleği göğsüne yapışık gibi duran bu adama teklifsizce Vicomte deniliyordu— bir ikinci defa gelip Madame Bovary'yi kaldırmak istedi ve: — Ben sizi idare ederim. fenerlerin ışığının karanlıkta kayıp gittiği görülüyordu. «oh!» dedi. sıralarda oturanlar azaldı. lambalar kararmaya başlamıştı. «sanki bacakları vücuduna girecek gibi» olduğunu söylüyordu. Emma vals etmeyi bilmezdi. vals etmesini biliyordu! Öbür dans edenlerin hepsini yordular. Emma gözlerini kaldırıp ona bakıyordu. Yağmur serpeliyordu. Kadın orada. Vicomte onu yerine getirdi. Sonra yine dönerek. Fakat eski hayatının o zamana kadar berrak kalan hatırası. kadın bir baş işareti ile teşekkür edip elindeki çiçek demetini koklamaya1 başladı. sonra arabalar birbiri arkasından gitmeye başladılar.atlayarak iki bin altın kazanmış bir deikanlının etrafını almışlardı. eli belinde. başını bir an erkeğin göğsüne dayadı. daha doğrusu sabahlar hayrolsun denilip şatonun misafirleri odalarına çekildiler. maraskinolu dondurma yiyordu. Gözlerini tekrar açtığı zaman baktı. Kadın Vicomte'u seçti ve keman yeniden başladı. lütfen alır mısınız? dedi. uyumamak. Çiftliği. diz çökmüşlerdi. Kanepelerde. fakat bu sefer yavaş yavaş. şimdi geçirdiği saatin göz alan parıltıları arasmda siliniyor ve Emma âdeta onu yaşamış olduğundan şüphe ediyordu. yer. Gece yemeğinde şişe şişe İspanya ve Rhin şarapları açıldı. yelpazeyi alıp saygıyla hanıma uzattı. bir başkası da atının adını anlaşılmaz bir hale sokan dizgi yanlışlarından yakınıyorlardı. etrafla68 MADAME BOVARY nnda her şey. O kadın Emma gibi değil. Biri. pekâlâ olur. çalgıcılar parmaklarının ucunu dillerine değdire değdire serinletiyorlardı. Balonun müziği hâlâ kulaklarında uğulduyordu. göğsü gergin. te-rafında dondurulmuş et suyu titreyen tabaklarda türlü türlü sövüşler yenildi. oyun için kalan birkaç kişi daha vardı. Emma omzuna bir atkı aldı. Oyun masasının başında beş saat dikilip hiçbir şey anlamadan whist seyretmişti. birazdan bırakıp gitmeye mecbur olacağı bu tantanalı hayatın vehmini bir parça daha uzatmak istedi. arkası bir kanepteye dayalı. gözka-paklannı serinleten nemli havayı derin derin içine çekti. ayağından çizmelerini »çıkarınca ferahlayıp bir. heyecanından nefes alamaz bir halde. yarı uyumuştu. gece şatoda yatacak on iki» kadar misafirden başka kimse kalmamıştı. Yanında bir hanım elinden yelpazesini düşürdü. Bir müddet daha sohbet edildi. valse davet için. duvarların tahta kaplamaları. bunların gürültüsünü duyunca Madame Bovary başını çevirdi ve pencereye dayanmış bakan köylü suratları gördü. görürsünüz. Hep onlara bakıyorlardı. Gece kapkaranlıktı. Bey eğildi. Sabahın üçünde kotiyon başladı. Bilardo salonuna üşüşüldü. gözleri yarı" kapalı. pudding â la Trafalgar. altın suyuna batmış gümüş bir fincan tutuyor. Emma. pencereyi açıp dayandı. Vi-cömte'un gözleri Emma'ya eğiliyor. ' . az kalsın düşüverecekti. ağzı önde. subyeler içildi. elma ağaçları altında mintanıyle dolaşan babasını. Fakat vals edenlerden biri.
Hayvanlardan her biri. burada. Marquis. evi başka şey. tabakayı cebine koyup hayvanı kamçıladı. özengiler. Emma hafifseyen bir tavırla: — Rahatsız olacaksın. genç kadın eğlensin diye.. önlerinden. Bir çeyrek fersah ötede. dedi. akşam yemeğinden sonra içerim. Soyunup yatağa girdi. Sabah kahvaltısında hayli adam vardj. kopan çeki kayışını iple bağlayı-vermek için durmak lazım geldi. ağızlarına kadar dolu yılan yuvaları gibi. Emma: — Sen tütün içer misin? diye sordu. Thibourville tepelerine henüz varmışlardı ki. hayatlarına girmek. Ortada müteharrik iki sütun üzerine araba koşumları yığılmış. Madame öfkelendi. dedi. küçük beygir de kendine pek geniş gelen oklar arasında tırıs tırıs gidiyordu. Nastasie terbiyesizce karşılık verdi. Charles sigarasını içmeye başladı. kat kat ehramlar meydana getiriyordu. dedi. arabanın arkasına • bağlanmış olan kutu da boyuna küt küt vuruyordu. ilk müşterisi o kız olmuştu. Charles. kırbaçlar. — Elbette! Kim karışırmış ki? Sonra odaları hazırlanırken oturup mutfakta ısındılar. dedi. Dudaklarını uzatarak. tırıs veya dörtnala giden. ahırları gezdirmeye götürdü. — İçinde iki puro sigarası da var. arkasına dönüp baktı. seyislerin birinden arabasını koşmasını rica etti. paketler yerleştirildi. Gevşek dizginler sağrıya çarpıp ter köpüklerine bulanıyor. fıskiyeli havuzdaki kuğulara atmak üzere. Sonra Mademoiselle d'Andervillers. Nihayet: — Sen onu gerçekten mi kovdun? diye sordu. evin içinde kollan böğründe kaldığı zaman ona Nastasie can yoldaşlığı etmişti. likör çıkarılmamasına hekim hayli şaştı. Charles sigarasını bıraktı. birkaç atlı gülüşerek geçtiler. Vaktiyle karısı ölüp de yanlız. Ta uçta. ortası bir konak arabası gibi armalı bir tabakaydı. Charles keyifle ellerini uğuşturarak: — İnsanın. tekerleklerin dönmesini seyrediyordu. Bo-varyler de Marquis ile Marquise'e saygıların^ sunduktan sonra Tostes yolunu tuttular. siz haddinizi bilmiyorsunuz. Charles. O şehirde İlk tanıdığı. yerinde bir asabileşi-yordu. Emma onlardan birini Vicomte'e benzetti. atların adları kara harflerle yazılmıştı. Eve geldikleri zaman akşam yemeği daha hazır değildi. sizi kovuyorum! Yemekte soğanlı çorba ile kuzu kulaklı dana eti vardı. bu. Emma: — Çıkın dışarı. koşup tulumbadan bir bardak soğuk su içti. — Ara sıra.hayvanların birbirine pek uymayan yürüyüşüne göre kimi batan. Emma şatonun pencerelerine uzun uzun baktı. Arabayı merdiven başına getirdiler. kenarlarından birbirine sarılmış uzun yeşil lifler sarkan. Sofrada ancak on dakika kalındı. Onların nasıl yaşadıklarını bilmek. bir yere benzemez! Nastasie'nin ağlaması duyuluyordu. Charles o kızcağızı biraz severdi. 70 MADAME BOVARY hayvanın bacakları arasında bir şey görüp aldı. MADAME BOVARY 69 Fakat soğuk ta içine işlemiş. o hayata karışmak istiyordu. dakikada bir tükürerek) her nefeste bir kere geri çekilerek içiyordu. kenarı yeşil ipekli. Koşumluğun döşeme tahtası. o gece gördüklerinden her birinin hangi odada yattığını keşfetmeye çalıştı. ..Ortalık ağardı. sessiz sessiz oturmuş. Charles. francala artıklarını topladı ve hep bir arada limonluğa gittiler. Charles. kollan iki yana doğru açık. gemler. gem sulukları duvar boyunca dizilmişti. bir fırsat düşerse. tavana asılmış saksılar altında diken diken tüylü tuhaf bitkiler. bir salon parkesi gibi parlıyordu. kanepenin bir ucuna ilişmiş. Emma tabakayı alıp hemen dolabın ta dibine atı-verdi. koşumları son bir defa gözden geçirirken yerde. arabayı sürüyor. yanından damak şaklatarak geçilince. Sepet biçimi yemliklerin üzerine çini levhalar asılmış. titriyordu. kimi çıkan başların hareketinden başka bir şey göremedi. ağızlarında puro sigaraları. uyuyan Charles'a sokuldu. Emma. üstü örtülü portakal bahçesinden konağın kahve ocağına (uşakların oturduğu yer) geçilirdi. büzüldü.
Böylece o balonun hatırası. karanlıklarda sokak fenerlerinin burkulduğunu. müsamereler. Marjolaine şarkısını söyleyerek evin önünden geç'erken Emma uyanır. heveslerini hiç olmazsa hayalen tatmine çalıştı. yük arabalarına binmiş. üç hafta oldu. Emma bahçesinde dolaştı. çıkıp inerek bayırlar aşar. O. balolar hakkında yazılanları. odaları iyice göz önüne getiremez oldu. minimini bir pelesenk gergefte işlenmiştir.. pomata çanaklarının üzerindeki yazıya varıncaya kadar her yerde gördüğü o ışıldayan adı kendi kendine yavaşça tekrar etmekten bir haz duyardı. Emma için bir meşgale oldu. sokakların çizgileri arasında.. fakat hasret gönlünde yer etti. demirli tekerleklerin gürültüsünü.. Piyeslerin ilk temsili. Paris. Hayalinden onların ardı sıra gider. Her okuduğunda Vicomte'u hatırlatan bir şey bulur. konsoluna kaldırdı. çiçek tarhlarının. kadının birçok başka hülyalarına ışık verdi. romanlardaki şahısları bir yönden ona benzetirdi. tiyatroların direkli avluları önünde yayılan arabaların basamaklarını görürdü. evleri gösteren dört köşe beyaz lekeler önünde dururdu. yeni açılan mağazalarla alakadar olurdu. Herkesten gizli. uşakların elbiselerini. götürmüştü. on beş gün oldu. düşünceli düşünceli çalışan kadıncağız buna kim bilir kaç saat göz nuru dökmüş. Eugene Sue'nün romanlarından salonların nasıl döşendiğini öğrendi. acaba neler konuşulmuştu?. Emma bir romanın sayfalarını çevirirdi. Emma'nın gönlü de onlar gibiydi. bazı noktalar böyle silinip gitti. dansların havasını unuttu.Ertesi gün. tabakayı almış. Balzac'ın. yıldızlar altında kırlardan geçerdi. George Sand'ın eserlerini okuyup şahsi arzularını. sabahleyin uyanınca: «Ah!» derdi. kadının hülyası bundan öte geçemezdi. salonları. IX Çok vakit... geniş süveli şömineler üzerinde. Emma'nın gözleri önünde pırıl pırıl yanıyordu. altın ve gümüş yaldızlı bir havaya bürünmüş. Fakat merkezini Vicomte'un oluşturduğu daire gitgide genişledi ve taşıdığı hale. koşular. bir türlü bitmek bilmedi. Okyanus'tan da büyük. kayan parkenin mumu ile sararmıştı. pek iyi bildiği bu eski şeylere hayretle bakıyordu. Opera'ya.. iyi terzilerin adresini. bakar. ya bir hatırayı iliştirmişti. alçı papaz heykelinin önünde duruyor. Zenginliğe sürtünmüş olmak onda da silinmez bir iz bırakmıştı. birbirine dolanmış bu ibrişimler hep aynı sessiz ve ateşli aşkın sürüp gitmesi değil miydi? Sonra bir sabah Vicomte gelmiş. her batırılan iğne bu kumaşa ya bir ümit. Belirsiz bir uzaklıktan daima ne olduğunu bilinmedik bir yere gelir. Gece vakti balıkçılar. Charles konuşarak yemek yerken. sanki dindarca bir saygıyla. Ama o hayhuy içinde kaynaşan . büklüm büklüm yumuşak saçlarını değdirmiştir. Vicomte'un olacak. aynı yollardan gidip gidip geliyor. kulaklarında bir katedral çanı gibi uğul-dayan. Emma Tostes'ta Vicomte ise şimdi Paris'te. «bugün sekiz gün oldu. bir gece içinde büyük yarıklar açıverir. Bois de Boulogne'a ne gün gidileceğini bilirdi. her köşede. hatta saten iskarpinleriMADAME BOVARY 71 ni.. Son modayı. Caddelerden çıkar. şehirden çıkıp da toprak yollarda boğuklaşıncaya kadar dinlerdi: 72 MADAME BOVARY — Yarın oraya varacaklar!. Bir Paris planı aldı. balodaydım!» Sonra yavaş yavaş hafızasına çehreler birbirine karıştı. onun çehresinden ayrılıp daha uzaklara yayıldı. İskarpinlerin pençeleri. mine çiçeği ve tütün kokusu sinmiş astarı kokladığı bile olurdu. bunun üzerinde parmağını gezdirerek başkentte uzun uzun dolaştığı olurdu. yani orada? Paris kim bilir nasıl bir yerdir? Adı bile insana ne sonsuz hayaller veriyor! Emma. çiçek saksıları ile Pompadour saatler arasında dururken. acaba kimin tabakasıydı?. bir kelime atlamadan okur. Her çarşamba. Kitabını sofrada bile elinden bırakmaz. Ama yine de katlandı. ondan da geniş bir şey olmuş. Açar. güzel elbisesini. Charles bir işe gitti mi Emma da kat kat çamaşır altına sakladığı yeşil ipek tabakayı dolaptan çıkarırdı. Balo ona ne kadar uzak bir zamanda gibi gözüküyordu! Evvelki günün sabahı ile bugünün akşamını kim birbirinden bu kadar ayırmıştı? Hani fırtına bazen dağlarda. Belki de sevdiği kadının bir hediyesidir. çardağın. derdi. Kaneviçenin deliklerinden bir aşk esintisi geçmiş. Nihayet yorulan gözlerini yumar. Vaub-yessard'a gitmek de Emma'nın hayatında öyle bir delik açmıştı. sahneye yeni çıkan bir kadın artistle. Kadınlara mahsus Corbeille gazetesi ile Sylphe des Salons'a abone oldu.
yerle gök arasında. halısına ayak gömülen salonlardan. koridordan iri iri çarıkları ile geçerdi. Hint bitkileri gibi aşk için de hazırlanmış bir toprak. Çiftlikler sofrasında omletle karnını doyurur. içlerinde özgür bir yaşam sürülen büyük şatoların balkonundan. Öğleden sonra bazen gidip karşıdaki posta seyisleri ile konuşurdu. Felicite. Gece yarısından sonra yemek yenen lokantaların özel odalarında. 74 MADAME BOVARY Tostes'ten iki gözü iki çeşme ayrılmış olan Nastasie'nin yerine Emma. Herif. içi dolu çiçekliklerden. içine kendisinin de nasılsa düştüğü ayrı bir âlemdi. Emma'nın nazarında kaybolmuştu. Charles. homurdanmadan itaat ederdi. su getirirken bardağın altına tabak koymayı. özel bir ısı gerekli değil miydi?. fırtınalar içinde geçen ulvi bir şeydi. kalçınları içinde ayaklan çıplaktı. hizmetçi kız da bir demet saman getirir. dairesinde otururdu. tasalar vardı. zarf almıştı. Coşup çeşit çeşit garip hülyalara kapılırlardı. kolunu nemli yataklara sokar. şefkatin verdiği rehavetleri. Arkasına tamamıyle açık bir robdöşambr giyer. yaz mevsimini gidip Ba-den'de geçirir. etrafa yayılan kurdele bir püskül vardı.. bir kalem. gayet yüksek ihtirasları vardı. Emma. saat dörtten evvel uyanılmazdı. tebessümler altında gizlenen heyecanlar. bir hayli kirli çamaşır ellerdi . itiyatlardaki zarafetle his inceliklerini birbirine karıştırıyordu. vücudu kavrayan ateşleri. göğüs hırıltılarını dinler. iç sıkan köy. hanım büfenin anahtarını ekseriya üzerinde bıraktığından. eyeri çözüp yuları takardı. düşüncesi onlardan o kadar uzaklaşırdı ki. Bunlardan yalnız ikisi üçü Emma' nın gözleri önünde canlanıyor. on dört yaşında. Bunların hayatı ötekilerden üstün. tatlı yüzlü bir öksüz kız tutmuştu. kısa pantolonlu uşak diye işte bu adamla yetinmeye zorunluydu!. pamuklu hotoz giymeyi menetti. kar demez. kağıt. yüksek kerevetler üzerine kurulmuş karyola^ lardan. Sefirler âleminde herkes. Her sabah gelip kısrağı tımar eden posta seyisi. kolalamayı. birbirinden ayrı tablolara bölünmüştü. mintanı delik deşik. döşeme tahtası cilalı salonlarda. duvarları ayna kaplı. hallerine bakılırsa sade hava ve heveslerine tâbi sanılmakla beraber hepsinin de takdir edilmemiş bir kabiliyeti. Orada etekleri yerlerde sürünen elbiseler. hem de Paris'te yaşasam diye dua ederdi. bunun altından. bütün gün bir daha eve uğramazdı. üç altın düğmeli. leğenlere bakar. Bunlar birer kral gibi cömertti. şamdanlar altında. Sonra Duchesse'ler çevresi geliyordu: Orada benizler uçuktu. hepsi de birer biçare melek olan kadınMADAME BOVARY 73 larm eteklikleri altından İngiliz dantelleri gözükürdü. yazarlarla aktrislerden oluşan alacalı bir kalabalık keyfeder dururdu. elinden geldiği kadar. Seyahate çıkmak veya tekrar rahibeler okuluna dönmek isterdi. kırkına doğru uslanır. meziyetleri bulunan erkekler her eğlencede atlarını çatlatır. ötekilerin hepsini gizliyor ve bütün insanlığı yalnız onlar temsil ediyordu. hacamatla akan ılık kanın yüzüne sıçramasına ses çıkarmaz. tam ayak bileği yerinde. ütü ütülemeyi. Beline iri püsküllü bir kuşak sarardı. nar rengi küçük terliklerinin. büyük büyük sırlar.. aynaya bakar. Mektup yazılacak kimsesi olmadığı halde bir sünger kağıdı. kendi giyinirken hizmet etmeyi öğretti. yatağında duasını ettikten sonra kendi kendine yerdi. bir söz söylerken üçüncü şahısla hitap etmeyi (1). Ona. perdeleri ipek. uzun uzun kucaklaşıp öpüşmeleri. kırmalı gömleği görünürdü.kalabalık hayat yine de kısım kısım ayrılmış. Zaten eşya kendine ne kadar yakın olursa. Ay ¦ ışığında iç çekmeleri. bütün bu bayağı hayat Emma'nın nazarında. bırakılıveren ellere akan göz yaşlarını. kestirme yollardan hayvanını sürerdi. bir zengin kızı bulup evlenirlerdi. onu kendine bir oda hizmetçisi yapmak istedi. yukarı katta. İçindeki arzuya kapılıp ziynet ve ihtişamın verdiği maddi zevkle gönül neşelerini. Hem ölsem. içeri girmeden kapıyı vurmayı. bir kere işi bitti mi. Dünyanın bu hayata karışmayan bölümüne gelince o. elmas pırıltılarından. Yeni hizmetçi. her akşam bir miktar şeker çıkarır. kovulmamak için. onun dışında ise. bunu. kordonlu formalar giymiş uşaklardan ayırmaya imkân yoktu.-Asıl etrafını çeviren şeyler. yemliğe koyardı. gözün alabildiğine uzayan bir mutluluklar ve sevgiler diyarı vardı. eline bir kitap alır. kadife örtüleri sırma saçaklı oval masalar etrafında yaşıyordu. Hanım da. etajerin tozunu siler. çünkü Charles akşam dönünce hayvanı ahıra kendi götürür. budala budala orta halli insanlar. bu-lüzün şal yakası arasından. yağmur demez. belirli bir yeri hatta varlığı yoktu. sonra satırlar arasında bir hülyaya dalıp dizine bırakıverirdi.
Şöminenin üzerine koymak için iki tane mavi cam saksı. ona okuduğu şeylerden bahseder. Emma ona bakıp omuzlarını silkerdi. Bu hangi rastlantının belirtisi olacak? Onu kendine kadar hangi rüzgâr getirecek? Onunla hangi kıyılara gidecek? Bu bir şalupa mı. Monsieur. onaylamaya hazır bir muhataptı. Emma. elbisesinin bir volanını değiştirmesi. daima dinlemeye. sofaya çıkıp 76 MADAME BOVARY pencereyi açtı. Kibirli olmadığından köylüler onun için çıldırırlardı. asma saatin rakkasına bile dert yanası gelirdi!. Sanki ömrü küçük bir patika. Zaten ona gitgide sinirleniyordu. yüzü terütazeydi. şamdanlara kendi icadı kağıt çanaklıklar takıver-mesi. Akşam yemeğinden sonra onu biraz okur. diliyle dişlerini temizliyor. çünkü Charles ne de olsa bir insan. «Ayaklarınızı suya koyun» der veya sülük tavsiye ederdi. hastanın yanında soy sop toplanmış olduğu bir zamanda.. Charles bu zerafetleri anlamadığı nisbette onların cazibesine kapılıyordu. «Fennin ilerlemelerinden haberdar olmak için». Sıhhati yerinde. Hastalarını öldürmekten pek korktuğu için. ona âdeta hakaret etmişti. dilber. yahut Madame ne buyuruyor? Şunu ister mi? diye söz söyler. zaten küçük olan gözleri. yumuşak koltuklar ve zarif giyinmiş.. örneğin. sırf kendini düşündüğü için. cicili bicili şeyler takmalarını gördü. ocağının tadını artırıyordu. Ama Charles'ın öyle yukarılarda gözü yoktu ki! Geçenlerde beraber konsültasyona gittiği Yvetot'Iu bir hekim. Fakat Emma utancından yerler geçiyor. son lokmasına kadar keyifle göçürürdü. hazır bir sofra. kravatını düzeltir. taze bir koku yayan karısını bulurdu. onlardan kendi de aldı. çorba içerken her yudumda gurk gurk diye sesler çıkarıyordu. Charles ancak teskin edici ilaçlar verirdi. Charles. altmışa gelip romatizmalar çağma girince biçimi bozuk siyah setrelerine bir sıra nişan sıralayan adamlardan olsaydı!. yeni piyeslerden birinin bir parçasını veya yüksek sosyeteye dair gazetede gördüğü bir hikayeyi anlatırdı. saçları bir yele gibi lambanın ayağına yayılmış. En çok nezle ve göğüs hastalıkları tedavisinde basan gösterirdi. çenesi iki eline dayalı. Bari kocası şu az söyler. hizmetçi kız o yemeği iyi pişirememişse bile Charles. Charles müteessir oldu. bazen de kusturucu bir ilaç yazar. kendini etrafa iyice tanıtmıştı. MADAME BOVARY 75 ineğe pöhpöhlü bir ad takıvermesi kâfi gelirdi. akşam bu vakayı anlatınca Emma o hekime hayli içerleyip ağır sözler söyledi. Rouen'de hanımların Saat kösteklerini. Artık se-mizlenmeye başladığından. İçindekileri tazı köpeğine de anlattığı olurdu! Öyle zaman olurdu ki. ufkun sisleri arasından çıkıverecek beyaz bir yelkenli araştırırdı. hastalarını. hizmetçiler. Bazen de. Onlar hayatın zevkini. meyhaneye ayak basmaz ve zaten ahlakı ile herkese güven verirdi. Çocukları okşar. La Ruche Medicale'e abone oldu. Ne zavallı adam!» diyordu. Charles yaşlandıkça tavrı. beş dakika geçmeden uyûyuverirdi. Nihayet.fakat her akşam kendini karşılayan alazlı bir ateş. Doğrusu cerrahlıktan da çekinmezdi. diş çekmek hususunda bir «Bir cehennem zebanisi» bileği vardı. bir romanın. elmacıkların şişkinliği ile şakaklara doğru çekilir gibi bir hal almıştı. Charles'ı döveceği geliyordu. «Siz» demez. bir müddet sonra da yüksüğü altın suyuna batmış bir dikiş takımı istedi. bol bol hacamat ederdi. Bovary adını. bunları Charles kendi için sanırdı ama hiç de öyle değildi. beygirden kan alır gibi. kitapçı dükkânlarma yayılıp gazetelerde tekrar edilmesini.. Gözleri yaşarıp karısını alnından öptü. bütün Fransa'da tanınmasını isterdi. Emma'da Charles'ın ağzını kulaklarına. kendinin de taşıdığı o adın meşhur olmasını. bunlar da onun üzerine kum gibi serpilmiş altın tozuydu. Darda kalmış gemiciler gibi. Emma bazen onun fanilalarının kırmızı kenarını yeleğinin içine sokar. gözlerini hayatının yalnızlığı üzerinde ümitsizce gezdirir. orada Öylece kalırdı. bu kokunun nereden geldiğini bilmez. uzaklarda. saygı sırasında. yoksa üç güvertelf bir gemi . Ama ta gönlünün içinden beklediği bir şey vardı. vardıran bin bir incelik vardı. gayet basit bir ye(1) Frenklerde uşaklar. geceleri kitaplar içinde çalışır. yemek yendikten sonra boş şişelerin tıpalarını kesiyor. Emma. — Ne zavallı adam!. fakat odanın sıcaklığı ile hazım rehaveti bir araya gelir. hatta: «Acaba gömleğe derisinden mi geçiyor!» diye düşünürdü. dudaklarını ısırarak içinden: . sinirine dokunduğu için yapardı. hareketleri de âdileşiyordu. sükûn bulmak için serin havayı derin derin içine çekti. giymeye kalktığı soluk eldivenleri bir kenara atardı. ocağa attığı kütüklere.
MADAME BOVARY 77 O ümidi de kırıldıktan sonra kalbi yine boşalıverdi ve artık sıra ile yine aynı günler başladı. daracık bir dehlizdi. ağır ağır yürüyerek güneşin solgun ışıkları ile sırtını ısıtıp kabartır. . sonra köylere dağılıp kaybolurdu. ne bir mektup geldi. her şey uykuda gibiydi. Her sabah pencereler buz tutmuş bulunurdu. Fakat her sabah uyanınca onu o gün için umar. Berber de eğilimini istediği gibi geliştiremediğinden. onların arasından geçen ışık. onun gelmemesine şaşardı. Yaz tekrar geldi. Havanın'güzel olduğu günler Emma bahçeye inerdi. dükkân açmak hülyaları kurup bütün gün. Bir maceradan bazen bitmez tükenmez sonuçlar doğar. Kırağı. dipte kapısı sımsıkı kapalı. Gelecek. Marquis d'Ander-villiers Vaubyessard'da belki yine bir balo verir diye düşünüyordu. yerinden sıçrar. dekor değişiverir. üstü saman örtülü çardak. «bouchon» oynarlardı. Müziği bıraktı. Demek ki günler. onların önlerinde sıçrayan başı açık çocuklar. bazen uzakta bir köpek ulur-du. nefes darlıkları çekti. berberin dükkânı üzerine tabela diye asılmış. hiçbir zaman etrafında hayranlık fısıltılarının kalbine ferahlık veren bir rüzgâr gibi estiğini duymayacak olduktan sonra çalışıp öğrenmek neye yarar? Resim defterlerini. Aşağıya inip hizmetçi kızla konuşmayı gönlü isterdi. karanlık. aynı saatte. Amerikan çamlarının âltinda dua kitabını okuyan üç köşe şapkalı papazın sağ ayağı kırılmıştı. geleceğinin mahvolduğundan yakınır. uzun parlak iplikleri birinden öbürüne 78 MADAME BOVARY uzanan bir sırma işleme gibi parlardı. Halbuki Emma için bir şey. yaklaşıldığı zaman üzerinde birçok ayaklı tespihböceklerinin süründüğü görülen duvarın sivri tepesine bir hasta yılan gibi sığınmış asma. belediye dairesi ile kilise arasmda tasalı tasalı gezinerek müşteri beklerdi. birbirini izleyip duracak ve bir şey getirmeyecekti! Başkalarının hayatında ise. okulun hocası.. Allah öyle emretmişti!. şehir dışındaki yoldan toz kopa«p getirir. Kim dinleyecek? Arkasında kısa kollu bir kadife elbise ile bir konser salonunda bir Erard piyanosu başına oturup fildişi tuşlar üzerinde parmaklarını hafifçe koşturamayacak. Nihayet halk kiliseden çıkardı. rıhtımda veya tiyatro yanında. rüzgâr. Emma sonra yukarı çıkar.mi olacaktı?. Çitin yanında.. İlk sıcaklar başlayıp da armut ağaçlan çiçek açınca. hepsi birbirinden farksız. ne de bir davetçi. Rouen gibi bir büyük şehirde. üçer üçer sokaktan geçirilip gölden su içmeye götürülürdü. Orasını bilmezdi. Fakat bütün eylül ayı geçti. Çalgı çalıp da ne olacak?. O dükkânda süs. Boyanmış çarıklı kadınlar. yeni mintanlarını giymiş köylüler. kapısını kapatır. Temmuzun daha başlangıcından başlayarak ekime kaç hafta kaldığını parmakları ile saymaya başladı. bazen bütün gün hiç değişmezdi. O yıl kış soğuk oldu. heykelin suratını cüzzamlıya döndürmüştü. pencerelerden birine yapıştırılmış bir eski fistan modeli ile bir de. Kuş sesi duyulmazdı. başında siyah kadife takkesi ile çıkıp evinin kepenklerini açar. kömürleri yayar ve ocağın sıcaklığı ile vücudu gevşeyip üzerine iç sıkıntısının daha bir ağırlığı çöktüğünü hissederdi. saçları sapsarı yarım kadın heykeli vardı. Sabah akşam posta atları. lahanalar üzerinde. Ara sıra bir meyhane kapısının açılırken çalan çıngırağı. Beş altı kişi de —Her hafta aynı adamlar— ortalık iyice kararıncaya kadar. yoksa lombarlarına kadar mutlulukla mı doludur?. donuk camlardan süzülür gibi. sonra. ne kadar yavan olursa olsun. Akşamın dördü olur olmaz lambayı yakmak lazım gelirdi. Dikiş dikmekten sinirleniyor: — Her şeyi okudum. ama buna kibri. rüzgâr olduğu zaman da. güneş batınca hüznü biraz daha artar: «Ah! Bir yarın olsa!» derdi. herkes evlerine dönerlerdi. Damda bir kedi. diyordu. korucu da bulüzüne bağlı kılıcı ile geçerdi. belirli aralıklarla sürüp gider. örneğin. kilisede akşam çanı çalınırken içine ne kadar hüzün çökerdi! Çanın birer birer vuran çatlak seslerini dikkatli bir şaşkınlıkla dinlerdi. Neye yarar? Neye yarar?. nakışlarını dolaba kaldırdı. beyazımtırak bir renk alır. ziynet namına.. Her gün. Pazar günü. bir taraftan da çanm o monoton sesi. küçük bakır leğenlerin çifte çubukları üzerinde gıcırdadığı duyulurdu. utancı mani olurdu.. alçısı da dondan pul pul dökülmüş. hiçbir şey olacağı yoktu. günün birinde bir hadise çıkması ihtimali vardı.. hanın büyük kapısı önünde. Acaba bin çeşit tasa ile mi. Oturup saç maşalarını kızdırır veya yağmurun yağmasını seyrederdi. her patırdıyı dinler.
dönerken. zemin katındaki sobası tüten. Adamcağız. hatta bir gün.. başında takkesi. ağır ağır yola düzülürdü. pencerelere bakarak manivelayı çevirir dururdu. soluna. hizmetçilerin dinine diyanetine göz kulak olmanın. bir hayli azarlayıp hakaret ettikten sonra hediyeler verir veya gidip komşularla çene çalmasına müsaade ederdi. kanepeler. yüzü güneşten kararmış. kendini şaşırtan bir memnuniyetle kapadı. başkalarının halinden öyle kolay kolay anlamamasına rağmen. duvarları sızan. bir hüzünden bir hüzne geçerdi. 80 MADAME BOVARY Emma geçimsiz. bir halının çiçekleri üzerinde rakseden bir Hint çengisi gibi. pek memnun olduğunu. bir şey oldu mu. köylü ana babadan doğup onların nasırlı ellerinin katılığını ruhlarından bir türlü gideremeyen insanların çoğu gibi sert yürekli olmasına. kümes ve belediye meclisi sözü etti. Emma da gözleriyle arkasından onu seyrederdi. askısı omu-zunu yoran çalgıyı dizinden biraz kaldırırdı. lamba yerine mum yakıyordu. ve XVIII. ertesi gün de on on iki fincan çay içiyordu. kutunun arabeskli bir bakır kafesle örtülü pembe canfes bir perde altından uğuldayarak dağılırdı. davranışları. ocağın ızgaralarına tükürdü. Bunlar. Emma bir iki fındık geveler veya bıçağı ile muşambaya çizgiler çizerek eğlenirdi. arkasında lasting ceketi ile. Eskiden pek titiz. sohbetleri çok daha bayağıydı. konsollar arasında döner. siyah favorili. kül rengi pamuk çoraplar giyiyor. herkesin övdüğünü kötüleyip. kapısı gıcırdayan. Tostes'tan çok hoşlandığını söylüyor. pek zarif olan Emma. kesesin-deki bütün ufaklığı fukaraya attığı da olurdu. bunları duydukça kocasının gözleri faltaşı gibi açılırdı. Kendi için ayrı yemekler pişirtip elini bile sürmüyor. bir hülyadan bir hülyaya. koltuklar. daha birtakım böylesine sözlerle kaynanasının ağzını kapıyordu. kadıncağız bir daha o sözü açayım demedi. Zaten beğenmediği. böyle pek mutlu. Artık evin işine bakmaz olmuştu. büyük perhiz günlerinin bir kısmını Tostes'ta geçirmeye gelen ihtiyar Madame Bovary bu değişikliğe hayli şaştı. ruhunun ta derinliklerinden. ahlaksızlık sayılan şeyleri övmeye kalkardı. köşelerinden birine yaldızlı kağıtla birleştirilmiş ayna parçaları onları birkaç misli çoğaltırdı. döşeme taşları nemli küçük odada oturmaya dayanamıyordu. bazen garip garip fikirler yürütmeye. Emma bundan yakasını kurtaramayacak mı?. Charles hastalarına gittiği için onunla asıl Emma konuştu. şimdi gün oluyor. o kadar ki. hiç üstüne bakmıyor. başka yerlerde. <1) XVII. Odada tütün içti. evin efendisine. sonra nefesine darlık gelir. pembe hotozlu hanımlar. iyileşmesinin hatırasını kutlamak için damadına kendi eli ile kocaman. bu hissini gizlemeye çalışmazdı. Hemen bir vals başlar ve çalgının üzerine kurulmuş ufacık bir salonda. siyah setreli maymunlar. birtakım başka. nöbet tutarmış gibi dolaştığını görürdü. bir gün sade süt. . Zengin olmadıkları için masraftan kaçmak lazım geldiğini. Charles'ın yemek yemesi uzun sürerdi. güzel bir hindi getirdi ve Tostes'ta üç gün kaldı. Mutlu yaşayan kadınlardan aşağı kalan nesi vardı ki! Vaubyessard'da gördüğü nice Duchessele-rin vücutları kendisininkinden çok daha hantal. kâh hazin ve ağır kâh neşeli ve akıcı olan havalar. ziraat.. kasketine atılan beş on kuruşu aldıktan sonra çalgısını bir eski mavi yün battaniyeye sarıp omuzuna atar. Ama asıl yemek saatlerinde. pırıl pırıl avizeler altında dans edilen havalardı ve dünyanın Emma'ya kadar gelen yankılarıydı. oturma odasının penceresi önünde. hafifsediği bir kimse. boylan parmak kadar oyuncular. salonlarda söylenen şarkılar. günü gününe uymaz bir kadın oluyordu. Hizmetçi kıza. dana.Madame Bo-vary gözlerini her kaldırışında onun. sanki hayatın bütün acılığı önündeki tabağa dolar ve haşlama etin dumanı burnuna geldikçe. pencereleri açıp incecik elbiseler giyerdi. kısa pantolonlu beyler. Adamcağız sağına. çalgıya uyup sıçrar. beyaz dişlerini göstererek tatlı tatlı gülümseyen bir erkek başı belirirdi. yavan» tatsız kokular yükselirdi. örneğin tiyatrolarda çalınan besteler. Çok vakit inat edip evden dışarı çıkmaz. inek. Bazen öğleden sonra. yüzyıllarda moda olan bir dans. Kafasının içinde bitmez tükenmez zarabandalar (1) uyanır ve aklı. o gidince arkasından Emma kapıyı. Şubatın sonlarına doğru Rouault baba. Bu sefalet böyle sürüp gidecek mi?. uzun ceket giymiş Tyrol delikanlıları. BaMADAME BOVARY 79 zen sınır taşına doğru koyu sarı bir tükrük fırlatır. hanımına borç olduğunu söylemeye kalkışan Madame Bovary'ye öyle öfke ile ve öyle soğuk bir gülümseme ile cevap verdi ki. Zaten artık kulağına nasihat masihat gireceğe hiç benzemiyordu.
yakındaki yolculuğu düşünerek çekmeyi düzelttiği bir gün. ne idüğü belirsiz bir bölgedir. «Tam işlerinin yoluna girdiği bir zamanda. Emma onun yanışını seyretti. Dört yıl oturduktan sonra. Yonville-PAbbaye'ye varmak için. aldığı cevabı beğendi ve Emma'nın sıhhatinde bir iyilik gözükmezse bahara doğru göçmeye karar verdi.Bunları düşündükçe Tanrının adaletsizliğine karşı bir nefret duyardı. Nüfusunun ne kadar olduğunu. Irmak. basık tepeciklerin meydana getirdiği tümseğin eteğinde uzayıp arkaya dönünce Bray diyarı otlakları ile birleşir. Düğün buketinin teliymiş. Çayır. o çevre böylece. oranın eczacısına bir mektup yazdı. doğu tarafında ise. yağmurların bıraktığı izlerdir. kıpırdamaz olurdu. Charles. yavaş yavaş yükselen ova gitgide genişler ve artık gözün alabildiğine sarışın başaklı tarlalar görürsünüz. Madame Bovary gebeydi. manzarasında bir özellik olmadığı gibi. pazar günü çocukların olta ile tutup eğlendikleri birkaç alabalık bulunan ağzında. Charles «Va-leriane» içirip onu kâfurulu banyolara soktu. suyuna yordu ve gidip başka bir yere yerleşmeyi ciddi olarak düşündü. Andelle nehrine dökülmeden önce. pirinç teller kıvrılıyor. kül rengi dağın üzerinde beliren ki-• remidi lekeler de. MADAME BOVARY 81 Durmaksızın Tostes'tan şikâyet ettiği için. sobanın tepesi boyunca birer kara kelebek gibi uçuştu. hava değiştirmek lazımmış. kaçan hekimin yılda ne kazandığını. Küçük mukavva yemiş taneleri patlıyor.» Tostes'tan kalkıp gitmek Charles için doğrusu ağır bir şeydi. ta ufukta. karşınızda. Limon çiçekleri tozdan sararmış. Bunun üzerine. Neuf châtel peynirlerinin en kötüleri orada yapılır. Çimenin kenarından akan su. bu coşkunluk nöbetlerinden sonra ise. Fakat ne tecrübe edilse onun sinirlerini bir kat daha bozuyordu. Neuf-Châtel'e bağlı Yonville-l'Abbaye adında oldukça büyük bir kasaba bulunduğunu. yürek çarpıntıları çekiyordu. ekin de hayli paMADAME BOVARY 83 . Rieule ırmağının suladığı vadinin ta bitimindedir. oranın Leh mültecilerinden olan hekimin bir hafta önce kaçıverdiğini haber aldı. şerit eriyordu. Mart ayında Tostes'tan hareket ettikleri zaman. parmağına bir şey battı. Başını duvarlara dayayıp ağlar. daha birkaç noktayı öğrenmek için. Abbaville yolu ile Beauvais yolu arasında. büzülüp katılaşmış kağıt yapraklar.. Burası Normandie ile Picardie ve İle-de-France'ın birleştiği. maskeli geceleri. Rengi soluyor. küstahça eğlenceleri: «Bunlar elbette insana benim hiç bilmediğim çılgınca zevkler tattırır!» diye kıskanırdı. kadife yakası sırma şeritli büyük bir mantoyu andırır. sırma zıhlı saten kurdeleler kenarlarından iplik iplik akmaya başlamıştı. vadi ayaklarınızın altındadır. Sonra küllerin üzerinde yavaş yavaş yanıp eriyen kıpkırmızı. yere serilmiş. Emma kaldırıp ateşe attı. en yakın meslekdaşın yerini. sol taraf çayır. Oraya buraya baş vurduktan sonra. Bir sinir hastalığıy-mış. çayırların rengi ile evleklerin rengi arasında beyaz bir çizgi gibidir. bu çizgiler. MB 6 İKİNCİ KISIM I Bir zamanlar bir Kapüsen rahipleri manastırı bulunduğu için (Şimdi onun harabeleri bile kalmamıştır) adına Yonville -l'Abbaye denilen büyücek köy. birdenbire bir uyuşukluk başlar. Argueil ormanının meşeleri ile Saint-Jean tepelerinin. Emma. üç değirmen işletir. Ama öyle lazım geliyorsa ne denir? Karısını Rouen'a götürüp eski hocasına gösterdi. vadiyi görünüşleri bambaşka iki bölgeye ayırır. civarda akan bir yığın çelikli maden sularından ileri gelir. Leux tepesine kadar dümdüz giden yolu tutarsınız. Emma sirke içip zayıfladı. Bazı günler çenesi açılır. Oraya vardınız mı. sonra boruya girip kayboldu. ağzını açmaz. O küçük ırmak. Böyle zamanlarda kollarına bir şişe dolusu kolonya dökülürse canlanırdı. insanlarının dilinde de bir hususiyet bulunmayan. ne yapıp yapıp kuru bir öksürük peyda etti ve iştahı büsbütün kesildi. Buket bir saman parçasından daha çabuk tutuştu. sağ taraf sürülmüş toprak. gürültülü yaşantıları. Charles onun hastalığını memleketin havasına. çalıya benzer bir şey gözüktü. âdeta bir konuşma hastalığına tutuluyordu. Boissiere'de büyük caddeden ayrılır. yukardan aşağı irili ufaklı çizgiler taşıyan dik dik yarlarını görürsünüz. oraya varınca. Rouen'dan sekiz fersah uzaklıkta.
Altın Aslan Oteli'nin yanında. yeşil kavanozlar o iki renk ışıklarını uzağa. Onun etrafını çeviren ve ancak göğüse kadar gelen bir duvar içine alınmış küçük mezarlık o kadar 84 MADAME BOVARY doludur ki. erganunların bulunması lazım gelen yerde. dökme demirden birer saksı vardır. çarıklarla basıldıkça gıcırdayan bir döner merdivenle çı-1 kılan. sıhhi çikolata. yere serdiler mi. Paris'ti bir mimarın planına göre yapılmış belediye dairesi. duvar boyunca dizilmiş ve kimisine. kapıda. «Bu yeni çıkışlara» rağmen. mavi boyası da yer yer koyulaşıp sararmıştır. elma şarabına batırılmış. binanın daraldığı yerde. su başında öğle uykusuna yat-. evler sıklaşır. kiminin dallarına oltalar ve oraklar asılmış sık yapraklı ağaçlar altında oraya buraya dağılmış. Homais'nin eczanesidir! Hele akşam vakti. Bareges suları. olduğu gibi kaldı. Ahşap kubbe tepesinden çürümeye yüz tutmuş. kapısında sokağı işgal eden iki üç yeni yük arabası bulunan arabacı ustasının dükkânı gelir. doğru kasabanın ilk evlerine götürür. sükûta çağıran bir aşk heykeli ile süslü yuvarlak bir çimenlik arkasından beyaz bir ev görünür. M. otlar orada kendiliğinden. üzeri: «Burası falanın yeridir» yazılı paspaslar mıhlanmış sıraları yandan aydınlatır.» gibi türlü ilanlarla kaplıdır. X'uncu Charles'ın saltanatının son yıllarında yeniden yapılmıştır. Regnault macunu. camekânı süsleyen kırmızı. Grek tapmaklarını andırır bir binadır. fakat o yıllarda. kara ekmek kırıntılarını yiyen civcivlerin içeri girmesine mani olmak için. tam meydana çıkılan yerdedir. Kilise. erkeklere mahsus bir mahfil vardır. bir parmaklık arasından. Yonville'in büyük meydanının hemen hemen yarısını kaplamıştır. kimi düz. Ev yukarıdan aşağıya kadar. göbekli camlarının ortası şişe dibi gibi düğümlü basık pencerelerinin üçte ikisini örter. İçerlere doğru gittikçe bahçeler darlaşır. Raspail ilacı. Yonville'e gitmek için araba yolu yoktu. parıl parıl yanan armalı levhalar asılıdır. eczacının evinin yanındaki köşededir. yere düz düz konuvermiş beyaz taşlar birbirine bitişik gibidir. Tepenin eteğinde. saten fistan giydirilmiş. vs. Ta uzaktan görülür. Büyük mihrabın üzerinde. lapalar. çayır yetiştirmekte inat ederler. Abbaville yolunu Amiens yoluna birleştiren ve Rouen'den Flandres'a giden arabacıların bazen faydalandıkları bir kasaba yolu yapıldı. sargılar.bırakılmıştır. sokağın öbür tarafında. İonia üslubunda üç sütun. ırmak kenarına uzanmış hali ile. Çaprazvari kara takozlu alçı duvara bazen cılız bir armut ağacı abanır. «Vichy. Kapının üzerinde. burası noterin evidir ve kasabada bundan güzeli yoktur. taş merdivenin iki tarafında. kimine yemiş sırığı dayanmış. Zemin katında. alçak. Ama. nalbandın ocağı önünden geçilir. «Kutsal Aile» tablosunun bir kopyasıdır ki> bunun da altında «İçişleri Bakanının Hediyesidir» cümlesi yazılıdır. başına pullu bir tül örtülmüş. bir süpürge sapına asılmış bir demet eğreltiotunun sallandığı görülür. Fakat göze en çok çarpan şey. yirmi adım ötede. günah çıkarma yerinin karşısında. çünkü bu kum ve çakıl dolu gevrek toprağı verimli kılmak için bol bol gübre lazımdır. Her yanı çitlerle çevrilmiş olan bu evler. taktirhane gibi binalarla dolu bahçeler ortasındadır. eşiğe kadar gelip. Ahalisi. Seltz. bir tarafından itilince dönen birer tahta perde konulmuştur. iki tarafına akçakavak fidanları dikilmiş şose. köprüyü geçtikten sonra başlayan. elmacık kemiklerine Sandwich adalarının kadın mabudu gibi allık sürülmüş bir Meryem Ana heykeli vardır. yaldızlı . görürsünüz. muntazam. dört şamdan arasında. Kilise. bir ayağını Özgürlük Ya-sası'na basmış. bunun üzerindeki kubbeye de. dört köşe öbekler meydana getirmiştir. darcet hapları. çitler kaybolur. tembel köy. Kilisede görülen bundan ibarettir. kan temizleyici murab-balar. ovadan ayrılıp kendiliğinden ırmağa doğru büyüyüp gitmiştir. sonra. parmağını ağzına götürmüş. arabalık. kollarını masasına dayamış eczacıyı. birinci katta tam kemerli divanhane ' vardır. şaraphane. Yirmi kadar direk üzerine çatılmış. Dükkânın genişliğine büyük tabelada da. kimi matbaa işi taklidi harflerle yazılmış. Arabistan unları. Koroya ait yerin çam tahtasından iskemleleri boyasız. Yonville-l'Abbaye. Sonra. kimine merdiven. havai fişeğini andıran o ışıklar arasından bir bakın. mış bir inek çobanını andırır. Gözlere kadar geçirilmiş birer kalpağı andıran saman örtülü saçaklar. Daha ötede. bir pencere altında. tarımı düzeltmeye çalışacaklarına hâlâ.halıya mal olur. bir ayağında da adalet terazisini tutan bir Gaule horozu oturtulmuştur. fiyatların düşmesine bakmaz. kiremit örtülü bir damdan ibaret olan sebze hali. kimi yuvarlak. Düz renk camlardan giren ışık. çifte cereyanlı gaz lambası yanıp da. zemin katlarının kapısına da. 1835 yılma kadar.
. Bir gün papaz dayanamadı: — Siz ölülerin sırtından geçiniyorsunuz. biraz çalı çırpı topla. Bilardo salonundaki göç şirketi adamları yine kıyamet koparıyor! Arabalarını da büyük kapının altına bıraktılar. demekten sıkılmıyor. onu bile kestiremedim! Aman Allahım!. fino tüyünü andıran kıvırcık yelesini yolculara hâlâ gösteriyor. yolu döndünüz mü kesiliverir. Lestiboudois! dedi. size kaç kere söyledim. alaca bezinden iki flama. cenaze sıklaştı diye sevinsin mi. Şimdiden etleri kesip tavukları te86 MADAME BOVARY mizlemek. istekaların ağır olmasını istiyor. üzerinde ıspanak kıyılan kütüğün sarsıntısından boyuna titriyordu.. küçük salondaki üç değirmenci. Dul kadın haykırır gibi: —v Ne? dedi. kendiliğinden yetişiyor!.. bir camlı kapının üstünde «Laboratuvar» kelimesi okunur. Homais: — Ne çıkar? dedi.. hem pek çok. her şey değişti.. Yüzünde. doktorla karısının ve hizmetçinin yemekleri hazır edilecekti. Eczacı devam etti: MADAME BOVARY . mutfağın masası üzerine.. Kümesten de. Monsieur Homais.. içki getirilmesi için bağırıp duruyorlardı. yenisini alırsınız. bilemiyor. memlekette bir salgın olunca bekçi.. Otelci kadın öfkesinden kıpkırmızı kesildi. Kolera salgınında. Ertesi gün kasabada pazar kurulacaktı. İnan olsun. başı ucunda asılı saka kuşu.. mezarlar. o otelin sahibi dul Madam Lefrançois o kadar telaş içindeydi ki. ısınıyordu. Bovarylerin Yonville'e varacakları akşam. Bir kurşun atımı uzunluğunda. değil mi? Kırlangıç gelince devirip bir yanını kırar! Sen Polyte'i çağır da arabalığa çekiversin. kamış kafesinde ne kadar kay-gusuzsa bu adam da hayatta o kadar tasasıza benziyordu: İşte Yonville-l'Abbaye'nin eczacısı. Tellier'ye baksanıza. Bu kapının ortasında. tuhafiyecinin kapısına asılı. Eczacı yazılıdır. çuhayı yırtacaklar. Beklediğiniz misafirlere yemekte tatlı diye ne vereceğiz. birer beyaz kav yumağı gibi. Üzüntü veren bu söz onu düşündürdü ve bir süre işine engel oldu. siyah zemin üzerine yaldızlı harflerle. çabuk ol!. üç acre toprak daha satın alınmışsa da. bunun içindir ki. Şimdiki oyuncular köşe deliklerinin dar. yine de söyleyeyim: Siz bundan zarar göreceksiniz. kendi halinden memnun olmaktan başka hiç bir ifade yoktu. boş topraktan istifade edip patates ekmiştir. çiğ et parçaları arasına yığılmış tabaklar. sırma püsküllü hafif çiçek bozuğu bir adam. çamur rengi ispirtonun içinde çürüyor ve otelin büyük kapısı üzerinde. Madame Lefrançois. eskisi gibi. rakı getir. sürahileri doldur. rüzgâr estikçe sallanıyor. Dükkânın dibinde. eczacının dölütleri. mezarlığa varılır. Anlatacağımız hadiselerden beri Yonville'de hiçbir değişiklik olmamıştır... kadife takkeli. yağmur yiye yiye solmuş altın aslan. Yeşil meşin terlikli. fakat Lestiboudois. Onu sağda bırakıp Saint-Jean tepeleri eteği takip edilince. yoksa mezarlar çoğaldı diye keder mi etsin. kapıya bir küme halinde devam ettikleri için bu kısım boş kalmıştır.MADAME BOVARY 85 harflerle: Homais. Elinde kevgiri. hizmetçinin boğazlamak için tutmaya çalıştığı tavukların bağrışmaları duyuluyordu. Artık bileğe bakan kalmadı. çok sürmez. Kilisenin çan kulesi üzerinde tenekeden üç renkli bayrak dönüp duruyor. sabahtan beri belki on beş parti oynayıp sekiz testi elma şarabı içtiler!. dedi. Otelci kadın: — Artemise! diye bağırıyordu. mezarlığı büyütmek için duvarlardan biri kısmen yıkılmış.. kömür çatırdıyor.üzerine mıhlanmış büyük terazilerin arkasında. iki tarafında birkaç dükkân bulunan sokak (Kasabanın biricik sokağı). Yani bir bilardo mu alayım? — Görüyorsunuz ki bunun tutar yeri kalmamış. çorba ve kahve pişirmek lazımdı. M.. Ama küçük tarlası yıldan yıla darlaşıyor... böylelikle her cenazede iki katlı kazancı olan bekçi. sırtını ocağa vermiş. onlara uzaktan bakarak: — Bir şey değil. patates ekmeğe hâlâ devam ediyor ve: — Ne yapayım. her zamanki müşterilerinin. Homais adı bir daha yazılmıştır. İnsan zamanına ayak uydurmalı. tencereleri başında uğraşırken alnından iri ter damlaları akıyordu. tezgâhın . odun alaz alaz yanıyor. Asıl işinden başka mezarcılık ve kilise hademeliği eden. bilardo başından kahkahalar geliyordu. Bundan başka.. Yonville'de görülecek başka bir şey yoktur.
87
— Ne derseniz deyin, onun bilardosu sizinkinden iyi; birinin aklına gelip de, olur a, ya Polonya
veya Lyon'da evi barkı su altında kalanlar yararına vatani bir bilardo müsabakası tertip edilse...
Otelci kadın iri omuzlarını silkerek M. Homais'nin sözünü kesti:
— Biz öyle çulsuzlardan mı yılarız?.. Hadi hadi! Monsieur Homais, Altın Aslan sağ kaldıkça,
müşterisi eksilmez. Bizim sırtımız yere gelmez, ama bir sabah, hem de pek yakında, Cafe
Français'yi kapanmış, kepengine de koca bir yafta asılmış görürseniz hiç şaşmayın!..
Kendi kendine söylenir gibi devam etti:
— Bilardoyu değiştirmeliymiş... Çamaşır katlayıp ütülemek için ne kadar işime yarıyor; hem
av vakti, onun üstünde altı kişi yatırdığım bile oldu... Hivert miskini de nerede kaldı?
Eczacı sordu:
— Beylerin yemeğini çıkarmak için onu mu bekleyeceksiniz?
— O beklenilir mi?.. M. Binet'yi ne yaparız? Görürsünüz, saat altıyı çalar çalmaz, kapıdan girer.
Her işini saat gibi yapmakta eşi emsali yoktur. Daima da küçük salonda yeri hazır olmalı!
Kafasını kesseler başka yerde yemez! Her şeye de bir bahane bulur. Öyle elma şarabını
beğenmez. M. Leon da aksine; onun yedilere yedi buçuklara kadar gelmediği olur; önüne ne
verilse bakmadan yer. Ne iyi delikanlı! Bir kere olsun ağzından sert bir söz duymadım.
— Elbette! Terbiye görmüş bir adamla vergi tahsildarlığı eden bir jandarma emeklisi bir olur
mu?
Saat altıyı vurdu. Binet kapıdan girdi.
Arkasındaki lacivert redingot, zayıf vücudunun etrafına hiçbir buruşuk oluşturmadan dümdüz
düşüyor, tepeden şeritle bağlanmış kulaklıklı meşin kasketin yarı kalkık güneşliği altında,
miğfer giye giye ezilmiş gibi, dazlak alnı gözüküyordu. Siyah çuha yeleği, kıl yakalığı, gri
pantolonu vardı; ayaklarına da kış yaz, parmakları çıkıntılı olduğundan, iki yanı şişkin, pırıl pırıl
boyalı çizmeler giyerdi. Çene kemiğinin altından dolaşıp, ufacık gözlü, kemerli burunlu, donuk
uzun yüzünü bir tarh çevresi gibi kuşatan sarı sakalının bir kılı bile çizgisinden taşmıyordu.
Kağıt oyunlarının hepsinde usta ve iyi bir avcı olan bu adamın
88
MADAME BOVARY
inci gibi de yazısı vardı; evine bir torna almıştı, vakit geçirmek için peçete halkaları yapar, bir
sanatkâr kıskançlığı ve bir «bourgeois» cimriliği gösterip bunları dağıtmaz, evini bunlarla
doldururdu.
Küçük salona doğru yürüdü. Fakat önce oradan üç değirmenciyi çıkarmak lazım geldi; tabağı,
kaşığı, çatalı getirilinceye kadar Binet sobanın yanındaki yerinde ağzını bile açmadan durdu;
sonra âdeti üzere kapıyı kapatıp kasketini çıkardı.
Eczacı, otelci kadınla yalnız kalınca:
— Şu adamın ağzından hiçbir zaman gönül okşayan bir söz çıkmaz! dedi.
Otelci kadın cevap verdi:
— O hep böyledir... Geçen hafta buraya iki yolcu inmişti; kumaş komisyonculuğu
ediyorlarmış. Tatlı dilli, tuhaf iki delikanlı; akşam oturup bir yığın hikaye anlattılar; gülmekten
gözlerimden yaş geldi. İnanmazsınız, M. Binet karagöz balığı gibi, ağzını bile açmadı.
Eczacı:
— Öyle, dedi; herifte hayal yok, dokunaklı bir söz yok, hasılı insanı meclis adamı yapan
özelliklerden hiçbiri yok.
Otelci kadın:
— Ama, dedi, imkânları olduğunu söylüyorlar. M. Homais parladı:
— İmkânları mı?.. Onda ne imkân olur?.. Sonra biraz sakinleşip:
— Belki, dedi, kendi mesleğinde bir değeri vardır. Olur a!.. Biraz durup ilave etti:
— Birçok önemli işleri olan bir tüccarın, yahut bir hukukçunun, bir tabibin, bir eczacının,
zihninin pek meşgul olmasını anlarım; tarih kitaplarında bunun çok örneği vardır. Belki öyle
adamlar kafalarının içinde bir şeyler düşünür. Mesela benim kaç defa başımdan geçti: Bir
etiketin üzerini yazmak için kalemimi masanın üstünde ararım, ararım, bir de bakarım ki
kulağıma iliştirmişim.
Madam Lefrançois o sırada kapıya çıkıp Kırlangıç geliyor mu diye baktı: Ürperiverdi. Karalar
giyinmiş bir adam birdenbire mutfağa girdi. Akşam şafağının son ışıkları içinde, al al yanaklı,
pehlivan yapılı olduğu farkediliyordu.
MADAME BOVARY
89
Otelci kadın, şöminenin üzerine sıra sıra dizilmiş, mumları dikilmiş bakır şamdanlardan birini
alıp:
— Buyurun, rahip efendi, dedi; bir emriniz mi var?.. Ne içersiniz?.. Biraz frenk üzümü şurubu,
bir bardak şarap...
Papaz gayet nezaketle reddetti. Geçen gün Ernemont Manastırında unuttuğu şemsiyesini
aramaya gelmişti; onu akşam evine göndermesini Madam Lefrançois'dan rica ettikten sonra
kiliseye gitmek üzere çıktı; Angelus de (1) çalıyordu.
Ayak sesleri meydandan uzaklaşıp işitilmez olunca eczacı, papazın deminki hareketinin büyük
bir münasebetsizlik oldu-; ğunu söyledi. Onun, sunulan bir kadeh içkiyi reddetmesini, en çirkin,
en pisinden bir iki yüzlülük sayıyordu; M. Homais'ye bakılırsa papazlar kimseye göstermeden
kafayı çekiyor ve yine: «dîme» (2) günlerini getirmeye çalışıyordu.
Otelci kadın papazı savunmaya kalktı:
— Ama o, sizin gibi dört tanesini dizi üzerine kıvırıverir. Geçen yıl bizim samanı boşaltanlara
yardım etti; altı demeti birden kaldırdığı oluyordu, o kadar kuvvetli.
Eczacı:
— Aferin, dedi, siz de kalkıp kızlarınızı böyle güçlü, kuvvetli heriflere gönderin de günahlarını
çıkarsın! Ben, hükümetin yerinde olsam, papazlardan ayda bir kan aldırtırım. Evet, Madam
Lefrançois, her ay, şöyle bol bol bir hacamat, inzibat ve ahlak namına!
— Susun, Monsieur Homais! Siz kâfirin birisiniz. Ne dininiz var, ne imanınız!..
Eczacı cevap verdi:
— Neden olmasın, benim de dinim var, hem benimki, o türlü türlü hokkabazlıklar,
maskaralıklar eden heriflerin hepsi-ninkinden ileri... Bilakis, ben Allah'a taparım. Bizi, vatandaş
ve aile babası vazifelerini görelim diye bu dünyaya getiren, adı ne olursa olsun, bir Yüce Varlık,
bir Yaradan bulunduğuna inanırım. Ama, kiliseye gidip gümüş tabaklar öpmeye, bizden iyi yiyip
içen birtakım soytarıları kesemden beslemeye gereksinme duyamam; çünkü insan Allah'a
saygısını bir ormanda, bir tarla(1) Kilisenin duaya çağıran çanı.
(2) İhtilalden önce kiliseye ve derebeylerine verilen aşar vergisi.
90
MADAME BOVARY
da, hatta eski-zaman adamları gibi, gök kubbeyi seyretmekle de gösterebilir. Benim Allah'ım
Sokrat'm, Franklin'in, Voltaire'in, Beranger'nin Allahıdır., Ben Savua Papazının Amentüsü ile 89
ihtilalinin ölmez prensiplerine taraftarım. Yoksa, bahçesinde elinde bastonu ile dolaşan,
dostlarını balinaların karnına yerleştiren, bir feryat koparıp ölen ve üç gün sonra yeniden dirilen
bir Tanrı kabul edemem. Bunlar, aslında manasız, üstelik fizik kanunlarının hepsine aykırı
şeylerdir; sırası gelmişken söyleyeyim, papazların öteden beri kendileriyle birlikte halkı da
sürükleyip bulanık suda boğmaya zorladıklarına, ne korkunç bir bilgisizlik içinde çürümekte
olduklarına bu da bir delildir.
Sustu; gözleri etrafında bir dinleyici kalabalığı arıyordu; çünkü eczacı, galeyana gelip bir an
kendini, belediye meclisi toplantısında sanmıştı. Ama otelci kadının artık onu dinlediği yoktu.
Onun kulağı, uzaktan gelen bir gürültüdeydi. Toprağı döven gevşek nal şakırtılarıyle karışık bir
araba sesi işitiliyordu; nihayet Kırlangıç kapının önünde durdu.
Bu, tente hizasına kadar çıkıp yolcuların etrafı seyretmesine mani olan ve üstlerini başlarını
kirleten iki koca tekerleğin taşıdığı san bir sandıktı. Dar pencerelerinin küçük camları, araba
kapalıyken, çerçeveleri içinde zıngırdıyordu. Üstlerinde belki kırk yıllık bir toz tabakası vardı ki,
bunun şurasında burasında kalmış çamur lekelerini artık sağanaklar bile temizleyemi-yordu.
Arabaya, en öndeki tek başına, arkadaki ikisi yan yana giden üç hayvan koşulmuştu; inişlerde
arabanın dibi sarsıla sar-sıla yere çarpıyordu.
Yonville ahalisinden birkaçı meydana gelmişti; hep bir ağızdan konuşup haber, izahat istiyor,
sepetlerini soruyorlardı. Hivert hangisine cevap vereceğini bilemiyordu. Köyle şehir arasında
emanetçiliği o yapardı. Dükkânlara gider, kunduracıya kösele, nalbanta demir, hanımına bir fıçı
ringa balığı getirir, terziden ısmarlanmış hotozları, berberden kıtık saç alırdı; dönüşte yol
boyunca, paketleri bahçelerin çitlerinden atarak dağıtır, bunun için ikide bir yerinden doğrulur
ve hayvanları durdurmadan avazı çıktığı kadar bağırırdı.
Başlarına bir iş gelmiş, geç kalmışlardı: Madam Bovary'nin tazısı kaçmış, tarlalar arasında
kaybolmuştu. Tam bir çeyrek saat, belki daha fazla, hayvanı ıslıkla çağırmışlardı. Hatta Hivert,
her dakika onu gördüğünü sanıp, yarım fersah geri dönMADAME BOVARY
¦91
müştü; nihayet yola devam ettiler. Emma ağlamış, kızmış, bu felâketi Charles'dan bilmişti.
Onunla beraber arabada bulunan kumaşçı M. Lheureux, böyle kaybedilmiş köpeklerin uzun
yıllardan sonra efendilerini bulup tanıdıklarını birçok misallerle anlatarak kadını avutmaya
çalıştı.
— Bir tanesi, dedi, İstanbul'dan Paris'e kadar gelmiş. Bir tanesi de dört ırmağı yüzerek geçip
elli fersahlık yoldan dönmüş; babamın da bir tüylü finosu vardı, kayboldu; tam on iki yıl sonra,
babam bir akşam ziyafete giderken köpek onu tanıyıp sokakta sırtına atılmasın mı!..
II
Arabadan önce Emma atladı, arkasından da sıra ile Felicite, M. Lheureux, bir emzikli kadın indi;
karanlık basar basmaz, oturduğu köşede derin bir uykvuya dalan Charles'ı zorla uyandırdılar.
M. Homais karşılamaya çıkıp kim olduğunu bildirdi; Hanımefendiye ve Doktor Beye saygılarını
sundu, onların hizmetinde bulunabilmiş olmaktan zevk duyduğunu söyledikten sonra ahbapça
bir eda takınıp kendini davete cesaret ettiğini, zaten karısının Yonville'de olmadığını anlattı.
Madam Bovary, mutfağa girince sobanın başına gitti. İki parmağının ucu ile elbisesini dizkapağı
hizasından tuttu, topuklarına kadar kaldırdı ve siyah potinli ayağını, kızaran koyun butunun
üzerinden aleve doğru uzattı. Ateş onu baştan ayağa kadar aydınlatıyor, berrak bir ışık halinde
elbisesinin dokusuna, beyaz teninin düz gözeneklerine, hatta arada bir kırpıştırdığı gözlerinin
kapaklarına doluyordu. Yan açık kapıdan rüzgâr estikçe kadının üzerinden büyük bir kırmızı
renk geçiyordu.
Sobanın öteki tarafmda, san saçlı bir delikanlı Emma'ya sessiz sessiz bakıyordu.
Noter Guillaumin'in yanında kâtiplik ettiği bu Yonville'de pek sıkıldığı için M. L6on Dupois (Altın
Aslan Oteli sürekli müşterilerinin ikincisi işte bu gençti), belki akşam konuşulacak bir yolcu
iniverir ümidiyle yemek vaktini uzatırdı. İşini bitirdiği günler, ne yapacağını bilmediğinden, tam
saatinde gelip çorbadan peynire kadar M. Binet ile baş başa oturmaya çaresiz katla92
MADAME BOVARY
nırdı. Otelci kadın, o akşam yemeğe yeni gelenlerle beraber oturmasını teklif edince M. Leon
sevinçle kabul etti. Büyük salona geçtiler; Madame Lefrançois şatafatlı olsun diye, dört kişilik
sofrayı oraya kurdürmuştu.
Homais, nezleden korktuğu için, takkesini çıkarmamasına müsaade istedi. Sonra yanına oturan
Emma'ya dönüp:
— Hanımefendi hiç şüphesiz biraz yorgundur, dedi. Bizim Kırlangıç'ta insan öyle fena sarsılır
ki!
— Öyle ama, dedi, yolculuk her zaman hoşuma gider; yer değiştirmeyi pek severim.
Noter kâtibi içini çekerek:
— Mıhlanmış gibi hep bir yerde kalmak, dedi, ne kadar sıkıcıdır.
Charles atıldı:
— Siz benim gibi hep at sırtında dolaşmaya mecbur olsaydınız...
Leon, Madame Bovary'ye hitap ederek:
— Bana öyle geliyor ki, dedi, dünyada bundan tatlı bir şey olmaz. Ama elimizde olursa... diye
ilave etti.
Eczacı:
— Zaten, diyordu, tababet icrası bizim buralarda öyle pek ağır değildir; zira yollarımız araba
kullanmaya uygun olduğu gibi, çiftçilerimizin hali, vakti yerindedir, ücreti esirgemezler. Sıhhi
durum açısından bağırsak iltihabı, bronşit, safra hastalıkları vesaire gibi alelade
vakalardan başka hasat vakti ara sıra sıtma nöbetleri gözükürse de öyle tehlikeli, kayda değer
özel bir şey yoktur; ancak birçok sıraca vakaları vardır ki, bunların da sebebi, hiç şüphesiz,
köylerimizdeki evlerin sıhhi koşullar açısından pek acı bir halde olmasıdır. Bir de şunu
söyleyeyim ki, Monsieur Bovary, hayli batıl itikatlarla mücadeleye mecbur olacaksınız; ilminizin
gayretleri karşısına her gün, alışıklık, görenek mahsulü birtakım inatlar çıkacak; çünkü hâlâ,
hekime veya eczacıya müracaat lazım geldiği yerde dokuz gün tövbelerine, kutsal emanetlere,
Son cümlelerin karışıklığı. bulutlar (1) Homais'nin ukalaca nutuklarını tamamıyle eski dile çevirmek belki daha doğru olurdu.. ama bilhassa deniz kıyısından seyredilmeli. Bununla beraber. civarda gezilecek yerler var mı? — Pek az. hayli dert çıkarıyordu. güneşin batışını seyrederim. size de öyle gelmiyor mu? — Dağ manzaraları da öyledir. karlı dağların o heybetli. hayalini daha çok coşturmak için gidip muhteşem bir manzara karşısında piyano çalarmış. öbür yandan Saint -Jean tepesi batı rüzgârlarına karşı muhafaza eder. Termometre (gözlemleri kendim yaptım) kışın dörde kadar iniyor. Emma sordu: — Hangi müziği tercih edersiniz?. azami yirmi dört. fakat M. ama pek severim. nihayet sıcak memleketlerde olduğu gibi birtakım sıhhate zararlı miyasmoslar hasıl edebilir. hatta yörede doksanına ermiş birkaç kişimiz var.A. insanı mest ediyordu. ona Yonville'in başlıca sakinlerinden bahsediyor. ormanın kenarında Otlak denilen bir yer var. doğrusu buraların iklimi hiç de fena değildir. başka bir deyişle Fahrenheit'te. Sellerin ortasında inanılmayacak kadar büyük çam ağaçları. ' . en sıcak mevsimde yirmi beş.. (N. buna hiç hayret etmem. Bazen pazar günleri oraya gider. uçurumlar kenarında asılı kulübeler. Seine nehrinde kendiliklerinden serinleşir ve bize bazen birdenbire. Homais. bizi bir yandan Argueil ormanı kuzey rüzgârlarına. — Daha bilmiyorum. Madame Bovary. Ev sahibinin bu iltifatına kızardı. Homais. Sizi laboratuvanmdan dinledim. dedi. M. Rusya meltemleri gibi estikleri olur (1). azizim! Geçen gün odanızda Ange Gardien'l (Koruyucu Melek) bir söyleyişiniz vardı. Madame Bovary. — Şüphesiz Alman müziğini. tabağına eğilerek delikanlının sözünü kesti: — Onun sözüne bakmayın. o zaman görürüm. birer dev gibi duruşu akla hayale sığmaz diyor.. böyle olmakla beraber bu harareti. hidrojen ve toprağın türabı nebatisini kendine çekerek. fazla değil! —Gerçekten. vecde sevkeder! Bir müzisyenden bahsederler. delikanlı ile konuşmasına devam ederek: — Bari. rüzgârlar. göllerin şiiri. .papaza başvuranlar oluyor.. mamafih bu ısı. hekime dönmüştü. Bu Reaumur-de". Leon gerçekten eczacının evinde. ırmağın neşrettiği su buharı ve çayırlarda birçok hayvan bulunması yüzünden— malumunuzdur ki o hayvanlar bir hayli amonyak. — Bence güneşin batışı kadar hayranlığa değer hiçbir şey yoktur. çağlayanların letafeti. geldiği. yani İngiMADAME BOVARY 93 üz ölçüsünde elli dört eder. bir de Tuvache ailesi vardı ki. ikinci katın meydana bakan bir odasında otururdu. ben denize bayılırım. bütün bu tebahhuratı birbirine karıştırıp bir huzme halinde toplayarak ve bir yandan da kendiliğinden havâ-yı nesimîde bulunması muhtemel elektriğe karışarak. Leon: — Ah! dedi. Ne diyorsunuz. Kadın sordu: — Siz müzikle meşgul olur musunuz? — Bir şey çalmam. Madame Bovary cevap verdi: — Seyretmesi bile ruhu yükseltip insana sonsuz ideal fikirleri ilham eden o sınırsız uzaklık üzerinde zekâmız. dedi. bir aktör gibi tane tane söylüyordunuz. ancak birkaç bileşim bıraktım. malumat veriyordu. Akrabamdan biri geçen sene İsviçre'de seyahate çıkmıştı. onların hakkında hikayeler anlatıyor. yani azot. — Theatre des Italiens'i bilir misiniz?. isteyerek bırakılmıştır. Böyle manzaralar herhalde insanı coşturur.). gelecek yıl hukuk tahsilimi bitirmek üzere Paris'e gideceğim. insanı hülyalara daldırır. daha doğrusu gelmesi icap ettiği taraftan. otuz dereceye yükseliyor. alçakgönüllülüğünden öyle söylüyor. fakat cesaret edemedim. Noterin servetinin neye bağlı olduğunu kimse bilmiyordu. yani güney tarafından güneydoğu rüzgârları tadil eder ki. kitabımı açar. aslında olduğu gibi. 94 MADAME BOVARY açılınca da ayaklarımızdan bin kadem aşağıda boydan boya vadiler gözükürmüş. hislerimiz daha serbestçe açılıyor. ibadete. Küçük dağın tepesinde.
düşüncemizi sûylu yaratılışlı insanlara. Bu son sözleri duyan eczacı: — Hanımefendi kabul etmek lütfunda bulunurlarsa. Forges. Emma: — Onu ben de hissettim. Walter Scotte. ağaçlıklı bir yola açılan. onun yaptığı delilikler sayesinde Yonville'in en rahat evlerinin birinden istifade edeceksiniz.. iri iri kara gözlerini ona dikerek: — Değil mi?.. Emma: — Çok doğru!. Neufchâtel.. Delille.. Noter kâtibi: — Hakikaten. her şey. Leon: —Bilmem size de hiç oldu mu?. Hiç kımıl-damaksızın. oturma odası. Leon: — Ben de öyleyimdir. 96 MADAME BOVARY Emma: — Burası da şüphesiz Tostes gibi. Şiiri nesirden daha kalbe yakın buluyorum. sanatın asıl amacından ayrılmış oluyorlar. Yonville bucakları ve civarı muhabiri olmakla onur duyduğum gündelik Ruen Feneri de vardır. ona kaç kez biraz jimnastik yapması söylenildi ama odasına kapanıp kitap okumayı tercih ediyor. onların elbiseleri altında kendi kalbiniz çarpıyor sanırsınız. tâ derinden hatıra gelen silinmiş bir hayale rastgelir ki bu. korku veren öyküleri seviyorum. Emma: — Ama. dedi. şahıslara karışır. dedi. dedi.. dedi. eski çarıklarını taşlar üzerinde avare avare sürükleyerek tabakları birer birer getiriyor. masraftan kaçmaz bir adamdı! Bahçenin bir ucunda havuz başına. diyordu. ama insan Yonville'de okunacak çok bir şey bulamaz ki!. mutluluk tablolarına bağlayabilmek ne kadar tatlıdır. kira ile kitap veren bir kütüphaneye abone oldum. hiçbir şeyi aklı almıyor. vb. Rousseau. görür gibi olduğunuz ülkelerde dolaşırsınız. dedi. Hayatın. akşam rüzgâr pencereye vurur. Evin bir hekim için en büyük iyiliği. en iyi yazarların eserlerinden meydana gelmiştir. yemiş kileri. — Bunun içindir ki ben bilhassa şairleri severim. Leon devam ediyordu: — İnsan bir şey düşünmez. Buchy. saatler akıp geçer.. yahut serüvenlerin çevresini izler. dedi. Çok doğru!. Zaten bir ailenin hoşuna gidecek her şey var: Çamaşırlık. sonunda insanı yoruyor.. hülyamızı inciten bin bir hali arasında. saf sevgilere. bilardo salonunun kapısını boyuna yarı açık bırakıp mandalın duvara çarpmasına sebep oluyordu. en ince hissinizi anlatıyor sanırsınız. kilerli mutfak. L'Echo des Feuilletons. Voltaire. .Eczacı: — Şu kaçan Yanoda zavallısından bahsederken muhterem zevcinize de anlatmıştım. Bazen insan bir kitapta kendinin de aklından geçmiş bir fikre. bana öyle geliyor ki. şimdi ben bilakis bir solukta okunan hikayeleri. dedi. çünkü hizmetçi Artemise. Hayatta çok rasgelinen alelade şahısları. insanı daha çok ağlatıyor.. dedi. yazın oturup soğuk bira içmek için bir de kameriye yaptırdı. düşünceniz hayalle sarmaş dolaş olarak ayrıntılar içinde oynar. o eserler kalbe tesir etmediği için. lamba yanarken ateşin başına oturup bir kitap açmaktan daha tatlı ne var ki? Emma. İki buçuk saattir sofradaydılar. biricik eğlencem bu. bundan başka çeşitli günlük yayınlar da vardır ki. Charles: MADAME BOVARY 95 — Bizim hanım öyle şeylerden hoşlanmaz. hanımefendi bahçe işleri ile uğraşmasını severse. her şeyi unutuyor. dedi. bunların arasında. bütün kütüphanem emirlerine amadedir. kimse görmeden girip çıkmaya müsait bir kapısı bulunmasıdır. ılımlı duygulan anlatan romanlardan nefret ediyorum. Yanoda keyfini bilir. bunun için ben daima. Burada hayattan uzak yaşayan benim biricik zevkim.
sıvalann soğukluğunun omuzlarını nemli bir havlu gibi kapladığını hissetti. Bir gün önceki yemek onun için mühim bir hadiseydi. anlatabilmişti?. Le"on o gün akşama kadar saatin altıya gelmesini bekledi. Leon başını kaldırıp selam verdi. yarı sis içine gömülmüş. Emma'nın oturmuş olduğu Tostes. Homais'nin saygısını. Duvarlar yeniydi. Charles ile eczacı konuşurlarken. üçüncüsü Vaubyessard'da. eşyayı getiren iki hamal her şeyi gelişigüzel bırakıvermişlerdi. yan hislerini saklama isteğinden gelen bir çekingenliği vardı. Eczacı. Evin ortasında karmakarışık konsol çekmeceleri. sandalyelere yığılmış şilteler. politika bahsinde taş-MıB 7 98 MADAME BOVARY kınlık etmezdi. nota okumasını bilir. Kızıl saçları arasına saman çöpleri karışmıştı. Emma'nm başı ile yaptığı hareketlere göre yüzünün alt kısmı. şimdi bulundukları Yonville. MADAME BOVARY 97 Fakat hekimin evi. tereyağının . yaldızlı değnekler. mademki hayatının geçen kısmı fena olmuştu. Yonville'de onun edebi. Birincisi rahibeler okuluna girdiği gün. Kendisi henüz gecelik elbisesi ile idi. kendi elma şarabı aldığı adamı özel olarak çağırttı. ikincisi Tos-tes'a vardığı zaman. hiz-* metçiden başka. evin önündeki meydanda gördü. kapıdan girer girmez. Öteki eline de papazın şemsiyesini aldı ve yola düzüldüler. doğrusu iyi bir komşu olduğunu gösterdi. bundan sonrakinin daha iyi olacağından kuşkusu yoktu. tavla uşağı da. Daima üstleri başları berbat.Leon konuşurken. Hem. ahşap basamaklar gıcırdıyordu. Birinci kattaki odaya. M. yeni kadriller. utangaç bir çocuktu ve yan sıkılganlıktan. Monsieur Bovary ile hanımını bekliyordu. olayların ayn yerlerde aynı biçimde olabileceğine inanmıyordu. ay ışığı vurdukça ırmak boyunca bir buhar tabakası yükselen çayır gözüküyordu. \ Emma. dükkândaki işinden başka. birbirini açan sözlerin dönüp dolaşıp ortaklaşa bir yakınlığın değişmez merkezine götürdüğü çeşitli konularda bir sohbete dalmışlardı. Justin. sol bacağından topallıyordu. evlerine götürmek üzere. hemen vedalaşıp ayrılmak lazım geldi. fitilli bir patiska yakayı. onlar böylece yan yana. Hayal meyal ağaç tepeleri ve daha ötede. ve akşam yemeğinden sörira kağıt oynamayacaksa. Madame Bovary'ye. eczacı çırağı Justin de dadılık ederdi. şişeler. Fakat otele girdiği zaman sofra başında yalnız M. Emma.. yere büyük gölgeler seriyordu. o zamana kadar bir hanım'la durmaksızın iki saat konuştuğu hiç olmamıştı. Madam Lefrançois küllerin başında uyuyakalmıştı. bunların her biri de hayatında sanki yeni bir safhanın başlangıcı olmuştu. Kahve getirildikten sonra Felicite" yeni evde odayı hazırlamaya gitti. bununla dördüncü defa olarak bilmediği bir yerde yatıyordu. dimdik tutuyordu. ayağını Madam Bovary'nin oturduğu iskemlenin çubuklarından birine dayamıştı. roman isimleri. yemeğin sonuna kadar her şeyi gözden geçirip her şeyden bahsettiler. Pazar yerinin direkleri. Kadının boynunda mavi ipek bir boyunbağ vardı ki bu. Kasaba uykudaydı. elinde bir fener. yere konuvermiş leğenler vardı. hiç farkına varmadan. Homais'nin uzaktan akrabasıydı. alışveriş edeceği dükkâncılar hakkında bilgi verdi. az sonra da sofradan kalkıldı. perdesiz pencerelerden beyazımtırak bir ışık giriyordu. O. seve seve edebiyat sözü ederdi. terbiyesi yerinde bir insan olduğu söylenirdi. sık sık çocukları gezmeye götürmek nezaketini gösterdiği için de Madame Homais'nin sevgisini kazanmıştı. birtakım meziyetleri de vardı: Suluboya resim yapar. dördüncüsü de bu. Eskiden o kadar iyi söyleyemeyeceği şeyleri nasıl olmuş da ona. Emma. III Ertesi sabah uyanınca noter kâtibini. Bilgisi ile M. Sanki bir yaz gecesiymiş gibi toprak gıpgriydi. Yaşlı kimselerin ileri sürdüğü düşünceleri dinler. bir genç için ne güzel şey. genellikle. bilmedikleri kibarlar âlemi. uşaklık da ederdi. şarabı tadıp iyisini seçti ve fıçının bodrum katına yerleştirilip yerleştirilmediğine baktı. tatlı bir eda ile o yakaya gömülüyor veya hafifçe meydana çıkıyordu. Emma selamı çabucak iade edip pencereyi kapadı. eve acıdıkları için almışlardı. otelden ancak elli adım ötede olduğundan. perde demirleri. hem de öyle bir dille. Paris'in tiyatroları. Binet'yi gördü. o pek arsız ve biraz da anaları gibi hantal çocuklara.
M. öğleden sonra. Emma önce büyük bir şaşkınlık duydu. çocuk takımı ile uğraşmaktan vazgeçti. Krallık savcısının huzuruna çağırılmıştı. Eczacının kulakları çınlamaya başladı. Erkek kısmı. onu köyün işçi kadınlarından -birine ısmarlayıp kendisi bir çöpüne karışmadı. karşı karşıya oturup ona doyasıya baktıkça. Fakat istediği gibi masraf edip pembe ipek cibinlikti sepet beşik. Yerinden kalkar. annelerin şefkatini iştahlandıran o hazırlıklarla gönül eğlendirmedi. Vakit geçirmek için evinde ırgatlık etti. İnsan hayatını boydan boya biliyor ve hayat sofrasına. adını Georges koyacak. kanunun . Çok şükür ki karısının gebeliğini düşünmek. Koridorda. 19 Ventöse XI tarihli kanunun. hem de kolay eğilip bükülen bir yaratık olan kadının başında. gönül ferahlığı ile oturuyordu. diplomasız şahısların hekimlik yapmalarını yasak eden birinci maddesine aykırı hareket etmişti. eczaneyi satılmış. beynine kan hücum edip ölecek sandı.. dünyaya getireceği çocuğun bit erkek olması fikri. Hasta gelmiyordu. Bovary'yi kendine çekmekle onu minnettar etmiş ye sonradan işin farkına varırsa söz etmesini önlemiş olacaktı. Hem bir külçe gibi hareketsiz. Karısının uzaktan tembel tembel gelişini. Aralarında yeni bir ilişki belirip vücutlarını yaklaştıracak ve sanki daha girift bir birlik bağı. elleri ile yüzünü okşar. üç bin ecu'dan fazla tutan drahoma. tavan arasının duvarlarını süslemeye kalktı. işlemeli takkeler yaptıramadığı için hüzne kapıldı. dükkânın iç odasında ufak tefek hastalıklara bakmaya başlamıştı. Tostes'taki tamirat. engellerden atlar. ta başlanbıcından bir derece sönükleşti. ayakta kabul etmişti. her şeyden korkulurdu.ucuza alınması için çare öğretti. zangoçluk ve mezarcılık vazifelerinden başka. Böylece. Bunun içindir ki her sabah Homais. bu yüzden birtakım gizli ihbarlar üzerine Rouen'a. daha uzaktan da. mesMADAME BOVARY 99 lektaşları da çekemiyorlardı. mahkeme saatinden önce oluyordu. sonra. çoluğunu çocuğunu göz yaşları içinde perişan. Fakat belediye reisinin ona kini vardı. kendini rutubetli zindanlara atılmış. artıyordu. kavanozları dağıtılmış bir halde görür gibi oldu. başında serpuşu ile. ihtirasları ve memleketleri dolaşır. analık denen şeyin ne olduğunu anlamak için kurtulmayı arzu etti. belki de sevgisi. aklı başına gelsin diye bir kahveye girip bir kadeh rom ile Seltz suyu içmek zorunda kaldı. Şimdi hiçbir eksiği yoktu. hatta kaybolmuştu. Hem Tostes'tan Yon-ville'e taşınırken bir sürü eşya hasara uğramış. Eczacının bu kadar yakından ve dostça paralanması sadece başkalarına bir hayrı dokunmak ihtiyacından gelmiyordu. ne de olsa. o anda aklına gelen türlü türlü tatlı. O yüksek adliye memuru M. Hizmetinde bulunup M. Fakat para meseleleri zihnini işgal ediyordu. iki kolunu dayayıp. o kadar ki. sanki geçmişteki aczlerinin intikamını aldıracak bir ümitti. koltuğunda yorgun argın vaziyetler takındığını gördükçe sevincinden çıldı-rıyordu. en uzak saadetlere dişlerini geçirebilir. şişeleri. eczaneyi bir süre bırakıp hekimle yarenlik etmeye giderdi. Bir yere oturup saatlerce hiç konuşmadan öyle duruyor. hanımın elbiseleri ve göç için o kadar masraf olmuştu ki. vücudunun rehaveti. bu tatlı tasa unu avuttu. «annecik» der. esmer olacak. Kadının ise önüne her zaman engeller çıkar. serbesttir. şakacı sözler söylerdi. arkasında kalın kürklü cüppesi. arabanın fazla sarsıldığı bir sırada Quincampoix kaldırımına düşüp tuzla buz olan alçı papaz da caba!. ev sahiplerinin isteğine göre gündelikle veya götürü olarak Yonville'in başlıca bahçelerine bakan Lestiboudois ile pazarlık etti. Kadının kurtulması yaklaştıkça Charles'm da sevgisi. yine eskisi gibi. jandarmaların koca çizmeleri ile dolaştıkları. iki yılda eriyivermişti. 100 MADAME BOVARY Fakat Charles her yemekte çocuktan bahsettiği için Emma da onu devamlı bir surette düşünmeye başladı. muayene odasına kapanıp uyuyor veya karısının dikişini seyrediyordu. Bu. Homais'yi özel odasında. heyecanı geçsin. Baba olacağını düşündükçe haz duyuyordu. devamlı bir his peyda olacaktı. kilitlenen kapı gürültülerine benzer sesler duyuluyordu. gürbüz. Oğlan istiyordu. hatta boyacıların bıraktığı bir parça boya ile. ona gazete'yi götürür ve çoğu zaman da. bunun için. korse-siz kalçalarının etrafına yumuşacık gevşek etlerin doluşunu seyrettikçe. sabahleyin. kadına sarılır. Homais. Charles kederliydi. Yavaş yavaş bu ihtarın hatırası zayıflamış. bunların altında kendisinin de bir çıkarı vardı. yarı ağlar bir eda ile. dansettirmek ister ve yarı güler.
daima sürükleyen bir arzu ve yine daima engel olan bir ahlak düşüncesi vardır. saygılı bir adam olduğundan. hassaslığını boğ-mazdı. papaz da gelmişti. o da. üç hokka hatmi murabbaı. Eczacı: -----. Likörlere sıra gelince M. Franklin de hürriyeti temsil ediyordu. MADAME BOVARY 101 ünlü bir olayı veya yiğitlik gösterir bir kavramı hatırlatan isimlere sevgisi vardı. Homais araya girdi ve papazı yerine oturttular. şimdilik birkaç kutlama sözü ile yetindi. eserin ruhuna lanet ediyorsa da bütün ayrıntıları alkışlar. önce bir günahkâr kadındı. Emma başını çevirip bayıldı. aralık kapıdan. yarı bıraktığı kahvesini içmeye başladı. Louisa. ama At-halie. (1) Takvimlerde her gün azizeden birinin yortusu olarak gösterilir. şapkasının bir şeritle tutturulmuş tülü gibi. vaftiz analığı etmiş olan ihtiyar Madame Bovary de İmparatorluk zamanından kalma bir şarkı okudular. başından aşağı bir bardak şampanya dökerek vaftiz etti. artık bu ada karar verildi ve Rouault Baba gelmeyeceği için. dedi. fakat papaz alayının o parçalardan kendi melanetleri için faydalandıklarını düşündükçe yüreğini üzüntü kaplardı. elâ-leme danışıldı. her rüzgârın etkisi ile çırpınır. Onun başlıca güzel parçalarını okudukça heyecana kapılır. kafalar kızıştı. Homais İyilerin Tannsı'm tutturdu. sonra İsa. Madame Homais ile Altın Aslan oteli sahibi Madame Lefrançois koşarak göz aydına geldiler. çocuğun getirilmesini istedi ve onu. Takvim (1) baştan aşağı gözden geçirildi. Hediye olarak müessesesi matahlarının hepsinden birer parça. Çünkü. vaftiz babası olması M. Athalie tragedyasındaki fikirleri kınamakla beraber üsluba hayrandı. öyle ki. saat altıda doğurdu. Fransız tiyatrosunun en ölmez usta işine karşı bir anmaydı. Eczacı. bir büyük adamı. yani altı kutu hünrlap. ruhunu saran bu birbirine aykırı hisler arasında. ama. Charles kızma anasının adını koymak jstedi. bir kavanoz dolusu nişasta peltesi. kararsız. seher vakti. Homais'den rica edildi. Nihayet Emma. İradesi. şahıslara öfkelendiği halde onların nutukları ile coşardı. Emma kızına bir isim bulmak için hayli uğraştı. Çok geçmedi. Amanda. Fakat Charles'ın annesi kızıp böyle günahkâr kadın (2) adının lafını ettirmedi. bir dolaptan bulup çıkardığı altı çubuk nöbet şekeri verdi. hanımlar yalvanyorlardı.. M. ayrıca da. (2) Maria-Magdelane.emrettiği itaatler gibi düşmanları vardır. hem Racine'e iki eli ile taç giydirmek. Çocuğu görmek istedi ve onu vücutça iyi bulduğunu söyledi. dedi. Emma razı olmuyordu. Böyle mukaddesatın alaya alınması.'kenr dişini tövbekar ve Hıristiyan yaptı. Leon bir Venedik havası. meydanda çubuğunu içmeye giderken giydiği gümüş şeritli asker külahı ile köy halkının gözlerini kamaştırdı. Homais'nin ise. Charles'ın babası Yonville'de bir ay daha kalıp sabahları. Vaubyessard şatosunda Marquise'in bir tazeyi Berthe diye çağırdığını hatırladı. çocuğun adını Madeleine koymayışınıza hayret ediyor. Leon'la konuşuyorduk. Nekahat günleri sırasında. Önce Clara. İçkiye de pek 102 MADAME BOVARY . Irma belki sadece romantizme bir tavizdi. Ayin gününün akşamı bir ziyafet çekildi. Homais'nin felsefi inançları. hayal ile taassubu birbirine ka-rıştırmazdı. Böylece. Napoleon şan ve şerefi. rahip Bournisien'i öfkelendirdi. Bir pazar günü. M. hem de onunla şöyle bir çeyrek saat tartışmak isterdi. sanat vadisindeki hayranlıklarına engel olmaz ve düşünürlüğü. Charles: — Kız!. ama Yseult veya Leocadie'yi daha iyi buluyordu. Bovary baba Tanrılar Savaşı'ndan bir parça okuyarak karşılık verince papaz gitmeye kalktı. farklar gözetmesini bilir. dört çocuğuna da bu usûl üzere ad koymuştu. şimdi o isim moda oldu. Örneğin.Geçen gün M. M. Galsuinde hoşuna gitmişti. nihayet Bovary baba. Atala gibi sonu İtalyan isimlerine benzeyenleri birer birer düşündü. hiçbir şey olmamış gibi.
oğlunun saadeti yıkılacak diye kaygılandı ve böyle devam ederse. fundalıklardan yükselen böğürtlenler hep çiçek açmıştı. Öğle vaktiydi. yaban gülleri. bir gün Emma onu birdenbire özledi ve kırkı çıkıp çıkmadığını hesaplamadan. Damı kara kiremit örtülü bu basık evin çatı deliğinden aşağı bir soğan hevengi sarkıyordu. M. mum ve kav parçaları arasına bir Mathieu Laensberg atılıvermişti. Evi. .. hiç şüphesiz bir lavanIf . Sütnine: — Buyurun. Pis bir su akıp otların üzerine yayılıyordu. İkisi. Madame Bovary kızını görmek üzere yola çıktığını. MADAME BOVARY 103 Daha o akşam Yonville'de bunu duymayan kalmamıştı. merdivende olsun. eve mi dönsem. hatta bazen. Rouen'li bir şapkacının oğlu olan bu çocuğu. Çitlerin delikleri arasından bakılınca. gübrede yuvarlanan bir domuz veya boynuzlarını ağaç gövdelerine sürten.. subaylık zamanından. Kapının arkasındaki köşede. ısırganlar. Ağır bir rüzgâr esiyordu. çitin üzerine de Amerikan bezinden bir yatak örtüsü serilmişti. metreslerinden. tozlu şöminenin üzerine. kucağında meme emen bir çocukla çıkıp geldi. kocasının. boyun atkıları güzel koksun diye gelininin bütün kolonyalarını harcadı. mavi göğün sert ışığı altında parıl parıl yanan arduaz taşlarından damların tepesinde. Belki daha ciddi endişeleri de vardı. Çocuk. Marangoz köyün ta ucunda. yere ekili birazcık marul. lavanta çiçeği ve sırıklarında çiçek açmış bezelyenin etrafını çeviriyordu. araba yolu ile çayırlar arasında otururdu. dağın eteğinde. Leon: — Arzu ederseniz. fakat şimdi bir yorgunluk duyduğunu anlattı. etrafta ne olduğu pek anlaşılmaz birkaç pırtı. Evin. koltuğunun altında bir tomar kağıtla. oğlunun hesabına yazdırtırdı. bahçede olsun: «Charles. doğramacının karısına. önlerinde bir sürü sinek. kulübelerin önünde. babası ile anası. Sütninenin evine varmak için. cılız. yoksa bir yere girip otursam mı diye bir düşündü. kendisine yoldaş olmasını rica etti. önüne gölge salan bir koca ceviz ağacından tanıdılar. küçük bir oğlanın elinden tutmuştu. Leon da adımlarını kadınınkine uyduruyordu. bağlı inekler görülüyordu. Kurtbağrılar. sıcak havada uğulda-yarak uçuyordu. orada bir kapıdan çıktı. Herif dünyayı dolaşmıştı: Berlin'den. Bu odada bulunan lüzumsuz şeylerin sonuncusu da. Leon'a dayanıyor. camlarından biri kırıldığı için. Leon. sanki kıvılcımlar çatırdıyordu. genç kadının fikirleri üzerinde kötü bir etkisi olmasından korkarak bir an önce köye dönmeye karar verdi. Strasbourg'dan. Emma. sütnineye verilmişti. ağzına tavuk tüyü takılmış zeytinyağı şişesinin yanına parlak çivili pabuçlar dizilmişti. sokak geçildikten sonra. Emma: — Bir işiniz var mıydı?. Tam o sırada M. pencerelerin tahta kepenkleri kapatılmıştı. dedi.. zemin katında bulunan biricik odanın dibinde. diye sordu ve kâtipten aldığı «hayır» cevabı üzerine. üzerine yuvarlak bir mavi kağıt yapıştırılmış pencerenin önünde bir hamur teknesi duruyordu. hoş sohbet gözüküyor. yavşan otları. karışmam ha!. Gelip kadını selamladı ve Lheu-reux'nun dükkânı önünde. hem nazik.düşkün olduğundan sık sık hizmetçi kızı Altın Aslan'a gönderip bir şişe Fransız rakısı aldırtır. yan yana. ticaretle-riyle fazla meşgul oldukları için. kaldırımın çakılları ayaklarını zedeliyordu. köye bırakmışlardı. Bir eli ile de. el örtüsü çorap. bulunduğu ziyafetlerden bahsediyor. yüzü gözü çıban içinde. hizmetçisine. Dikenli çite dayanmış çalı demetleri. yavaş yavaş yürüyorlar. bulaşık musluğunun taşı altında.» diyerek kadını belinden yakalıyordu. Rollet'nin evine doğru yürümeye başladı. Emma yürürken kendinde bir halsizlik hissediyordu. duvara dayalı perdesiz geniş bir karyola vardı. O zaman ihtiyar Madame Bovary. diye söze başladı. sizin çocuk içeride uyuyor. mezarlığa gidermiş gibi sola sapmak ve basık evlerle bahçeler arasında. çakmak taşları.. belediye reisinin karısı Madame Tuvauhe. «Madame Bovary'nin kendini lekelemekte olduğunu» söyledi. iki tarafında kurtbağrı ile dolu bir küçük yolu tutmak lazımdı. Bovary hiçbir şeyden çekinmeyecek adamlardandı. kırmızı basmadan bir gömlek asılıydı. ama devama cesaret edemedi. sokağa doğru ilerleyen tentenin gölgesi altına girdi. Emma onunla konuşmaktan hiç de sıkılmıyordu. Viyana'dan. Tahta perde kapısının açıldığını duyunca sütnine.
kendilerini iten akıntıya göre eğiliyor ve suyun berraklığı üzerinde bırakılıp yayılmış. bilmem istediğim pek çok mu oldu?. Emma: MADAME BOVARY 105 — Vereceğiz dedik ya!. Emma: — Kısa kesin. boru çalan.104 MADAME BOVARY tacı ilanından kesilip altı kundura çivisiyle duvara mıhlanmış.yakasına kusmuş olan çocuğu tekrar yatırdı.. bir görseniz!. Sizin için de daha iyi olur.. Leon'un koluna girdi. Artık can sıkıyorsunuz! — Ah hanımcığım. Tırnaklarına bakmak kâtibin başlıca işlerinden biriydi. Emma onun tırnaklarına da dikkat etti: Yonville'de kimseninki o kadar uzun değildi. Sıcak mevsîm. bütün civarda. dedi... Kadıncağız bahçe kapısına kadar beraber gitti. kocasının işinden kazandığı. Emma. Madame Rollet. bilirsiniz ya..de yamaç daha genişlediği için. Sütnine yerlere kadar eğilerek: — Söyleyeyim. hatta bunun için. erkekler. bana yarım kilo çekilmiş kahve bıraksanız. kamışların ucuna veya nilüfer yaprak-. sonra yavaşladı ve etrafa gezdirdiği gözleri. bunun içindir ki genç kadınla yol arkadaşı yürürken. fakat birkaç adım ilerlemişti ki bir takun-ye sesi duyup başını çevirdi. Annesi onu yorgana sarıp kucağına aldı ve iki tarafına sallayarak ninni söylemeye başladı. işlemeli. yazı takımında özel bir makas bulunduruyordu. Bakkal Camus' ye lütfen söyleyiveriniz de lazım oldukça bana biraz sabun versin. şöhret sembolü bir kadın resmiydi. dedi.. lan üzerine. gözleri ile bir terbiyesizlik etmiş olmaktan korkarak başını çevirdi. dallan düşmüş ihtiyar söğütler. onunla çocuğun ayaklarını uğarım. Emma'nın çocuğu. ayaklarının hep bir sesle toprağa . çayır sanki bomboştu.. belli bile olmaz!» diyerek yakayı silmeye başladı. Emma: — Peki.. Bir süre hızlı hızlı yürüdü. Ayaklarını eşikte silerek dışarı çıktı. Leon'un kestane rengi. benim rahatsız etmemden kurtulursunuz. diyordu. O saat çiftliklerde yemek vaktidir. sabahları sütle içerim. Köylü kadın Emma'yı bir kara ağacın altına çekti ve kocasından bahsetmeye başladı.. Sütnine. yine sütnine geliyordu. Leon odada dolaşıyordu. M. Yaralan göğsünde fena fena sızılar bıraktı. Sonra Emma. sandalyenin üzerinde uyuyakalıyorum. her kelimede bir içini çekerek: — Peki. o kadarla kalmaz ki!. Allaha ısmarladık. yeşil bir saçı andırıyorlardı. habire gece kalkmanın ne kadar zahmetli olduğundan bahsediyordu: — Bazen öyle takatsiz düşüyorum ki. sabredip kadının teşekkürlerini de dinledikten sonra yürüdü. kadife yakalı bir redingot giymiş olan delikanlının omuzuna dikildi. Sütnine hemen koştu ve: «Yer etmez. Madame Bovary kızardı. b:r ay idare eder. dedi. yerde. Yonville'e. Bazen. bir kamış beşikte uyuyordu. — Bana daha neler ediyor. ırmağa kadar inen birkaç basamak merdivenleri bulunan bahçelerin duvarları. Arka arkaya gelip birbirini çatlatan dalgaların mavi kabarcıklarına güneş doluyor. yüzbaşının da yılda verdiği altı frankla. diyor. —Bir kez daha selam verdi— gönlünüzden ne zaman koparsa —(gözleri yalvanyordu)— bir testicik Fransız rakısı gönderiveriniz. uzun ince otlar. Madame Bovary. suya kül rengi gövdelerini yansıtıyorlardı.. ta temellerine kadar görülüyordu. diye tekrar ediyordu. Leon. bütün günüm onu temizleyip kurulamakla geçiyor!. ne olur. koşar gibi akıyor ve bir serinlik hissi veriyordu. ötede. Elma şarabından zayıflıyorum. Madame Rollet. düz ve güzel taranmış saçları omuzlarına doğru iniyordu. incecik ayaklı bir böceğin konup yürümesi görülüyordu. arkasına Nankin kumaşından elbise giymiş o -güzel hanımı bu sefalet manzarası içinde görmek ona bir tuhaf geliyordu.. ırmak boyundan döndüler.. dedi. peki. Su. sabahlan benim yalnız başıma kahve içtiğimi görünce içlenir diye korkuyorum. istediğiniz ne ise çabuk söyleyin. — Çabuk olun.. — Ne var?. dil gibi yumuşacık ayakları var. sessiz. sütnineden kurtulduktan sonra yine M..
dirsekleri havada. orada çamurun içinde birbirinden uzak taşlara atlayarak geçmek lazım geldi. bunun için Leon. Argueil tepesine. merdiveni koşarak çıkıp kayboldu. Bazen Emma bir dakika durup ayağını basacak bir yer arıyor ve titreyen taşın üzerinde sendeliyor. sanki ruhları arasında derin.. akrabasını candan seven. Halbuki gözleri daha bir sohbetle doluydu. Guillaumin' in emrinde yaşadığını düşündükçe haline acıyordu. sonra bir kalem yonttu. ruh inceliklerinden bir şey anlamazdı. ne yapacağını bilemiyordu. Emma: — Gidecek misiniz?. çamlar altında uzandı ve parmakları arasından göğe baktı. bütün vilayetin belki en iyi kadınıydı: Koyun gibi halim selim. söz kesilmesin diye gelişigüzel cümleler bulmaya çalışıyorlardı. bunlar da zengin. yan yana iki odada yatmalarına ve her gün görüşmelerine rağmen. suya düşüvermek korkusuyle gülüyordu. başkalarının felaketine ağlayan. Guillaumin. çocuklarını. Fakat bu insan yüzlerinin meydana getirdiği bayağı zemin üzerinde Emma'nın yüzü tek olarak kendini gösteriyordu. bazen de duvarlardan sarkan bir hanımeli veya bir filbahar dalı. MADAME BOVARY 107 Bu köyde. Ah! Ne kadar sıkılıyorum!. belediye reisi M. Eczacının karısına gelince o. hayvan ayakları altında dövüle dövüle çökmüş. ormanın başlangıcındaki otlağa gitti. Kulaktan atma altın gözlük takan. bir yandan da hemen hemen imkânsız saydığı daha içli dışlı bir yakınlık isteği arasında kalmış. IV .. Tuvache ile iki oğlu. beli eğilmiş. babasını. Bahçenin önüne varınca Madame Bovary küçük tahta kapıyı itti. nihayet şapkasını alıp çıktı. Bir yerde toprak. iki üç meyhaneci. bilmem mümkün olacak mı? Birbirleriyle başka bir konuşacakları yok muydu?. diye sordu. topraklarını kendileri ekip biçen. Yeni duydukları bu tatlılığın şaşkınlığı içinde. sıcak ülkelerin kıyıları gibi. nedenini araştırmayı hiç düşünmüyorlardı.. özlerindeki gevşekliği güzel kokulu bir meltem halinde yayar ve bu sarhoşluk içinde kendinden geçen insan. ilk zamanlar kâtibin gözlerini kamaştıran İngilizvari sahte tavırlarına rağmen. suratları asık. diyordu. evinde her şeyi gelişigüzel bırakan. çünkü Leon onunla kendisi arasında ne olduğu tayin edilmez uçurumlar hissediyordu. sofralarına kimseyi çağırmayan. bir çukur meydana gelmişti. 106 MADAME BOVARY Sivri tepelerine şişe parçaları dikilmiş bahçe duvarları. sürekli bir fısıltı vardı ki... Gelecek mutluluklar. korseden nefret eden bir kadıncağız. Leon yazıhaneye döndü. evraka bir göz attı. Binet. bir limonluk camekânı gibi sımsıcaktı. kırmızı favorileri beyaz kravatı üzerine dökülen M.çarpmasından. birbirine söyledikleri sözlerden ve Emma'nın vücudu etrafında hışırdayan elbisesinin sürtünmesinden başka bir şey duymuyorlardı. bu. Kendi kendine: — Ne kadar sıkılıyorum!. kendilerinden önceki genişliğe. dar kafalı. bir yandan saygısızlık etmek korkusu. papaz. görünmeyen ufku merak etmeyi bile aklından geçirmez. son derece bağnaz. Ama ikisi de kendilerini tatlı bir gevşekliğin kapladığını hissediyordu. İstiyorum ama. İlk zamanlar eczacı ile beraber birkaç defa onun evine gitmişti. Madame Bovary geçerken açık şemsiyesinin ucu ile dokunup onların kuru çiçeklerinin birkaçını ufalayıveriyor-du. fakat o kadar ağır canlı. hali tavrı o kadar bayağı ve o kadar söz bilmez bir insandı ki. onda elbisesinden başka kadınlara özgü bir hal daha bulunabileceğini hiç düşünmemişti. konuşması o kadar sıkıcı. Leon. Noter orada değildi. birkaç dükkâncı. anasını. sohbetleri çekilmez insanlardı. ikisi de bu histen bahsetmeyi. onun bir kimseye kadınlık edebileceğini. ağızlardan çıkan fısıltıyı örtüyordu. Başka da kim vardı ki?. Yakında Rouen tiyatrosuna geleceği söylenen İspanyol dans topluluğundan bahsettiler. ama yine de hepsinden uzak gibiydi.. gözü telaşlı. Charles onunla dost olmaya pek istekli gözükmemişti. Homais'den başka dostu olmadan M. şemsiyenin saçaklarına takılıp bir süre ipeğin üzerinden sarkıyordu. Tuğlaları arasında sarı şebboylar bitmişti. onun otuz ve kendisinin yirmi yaşında olmalarına.
beraber resimlere bakarlar ve biri sayfayı bitirince ötekinin de bitirmesini beklerdi. Fakat bu konu da ku-ruyuverince eczacı. günde iki defa. yere kadar yayılırdı. Ayakta durur. Zaten eczacının evindeki pazar akşamı toplantılarına çok gelen de olmazdı. tatlı likörleri kaynatmakta ustaydı. onu bir daha dışarı çıkarmak kabil olmazdı. kadının topuzuna taktığı tarağın dişlerine bakardı. daima konuşulanları dinlerdi. köy halkının kaldırımdan geçmesini seyrederdi. Emma da yerini değiştirip. eczaneyi kapamak için efendisini çağırır. âşıkane parçalarda büsbütün baygın. birdenbire süzülen o gölge belirince bazen ürperir ve hemen kalkıp sofranın kurulmasını emrederdi. az kömür sarf eden maltızları bildiği gibi. adam çekiştirmesi ve siyasi kanaatleri. ellerini iskemlenin arkalığına dayar. M. Yukarıya doğru toplanılmış saçlarından sırtına doğru inen esmerlik gitgide açılır ve yavaş yavaş gölgede kaybolurdu. Leon'un yanma oturur. Fakat ortalık karardıktan sonra. Mesela pazar akMADAME BOVARY 109 samları Madame Homais. gazeteyi hemen ezbere bilir. 108 MADAME BOVARY Leon. kabarık bir halde iskemlenin iki yanına düşer. Homais. sirkeler. bozulmaya yüz tutan şaraplara bakmak sanatlarını da bilirdi. Emma pencerenin yanındaki koltuğa oturur. başını çevirmeden perdenin arkasından süzülür geçerdi. Justin'in daha büyük bir kusuru vardı. O zaman M. derdi. Illustration'u karıştırmaya başlardı. sofrada gördüğü yemekler hakkında fikir beyan etmeye başlardı. Hatta bazen yerinden yarı doğrulup hanıma nezaketle en yumuşak. günün o saatinde. Leon kadının arkasına geçer. Bazen Emma ondan şiir okumasını rica ederdi. Zaten kafasının içi ilaç ve yemek tarifeleri ile kavanoz dolu dükkânından kalabalık olan Homais. Önce birkaç parti otuz bir oynanır. saygıdeğer birkaç kişinin oradan ayaklarını kesmesine sebep olmuştu. Fakat şikâyetle anlattığına göre. Kağıt oyunu bitince eczacı ile hekim dominoya oturur. aynaya dayalı. Kendisi de moda gazetesini getirmiş bulunurdu. Sonra masa başına. Emma iskambili atmak için her kımıldanışında fistanının sağ tarafı kalkardı. Charles'a ilklik verir. Homais Emma ile «ecarte»ye başlardı. sonra M. Kapı çalınır çalınmaz hemen Madame Bovary'yi karşılamaya koşar. koltuklarda uyuyup pek bol basma yüzlerini sırtlanyle sürte sürte indiren çocukları alıp götürsün diye Justin'i bir kere salona çağırdı mı. Homais. en iyi parçayı işaret eder veyahut hizmetçiye dönüp salçalı yemeklerin nasıl pişeceğini ve baharatın ne miktarda sağlığa dokunmayacağı hakkında salıklar verirdi. gerek hariçte cereyan etmiş ferdi felaket hadiselerini. dal dal bir ahtapot yuvası duruyordu. bana öyle geliyor ki sizin hizmetçiye abayı yakmış!. karı ile koca arasındaki yerine oturur.. — Bizim oğlanın aklından bir şeyler geçiyor. başladığı kaneviçe işi dizlerinin üstünde etrafa bakan Emma. uzunlamasına bir yerdi. arkasında hep bir biçim elbise. Sonra elbisesi. gerek Fransa'da. dirsekleri masaya dayanmış. çırağının hekimin evine gelmekten pek hoşlandığını sezmişti. kimseyi rahatsız etmemek için sessiz adımlarla girer ve daima: «Herkese akşamlar hayır olsun!» diye selam verirdi. can çekişir gibi bir eda takınırdı. peynirleri muhafaza etmek. delikanlı da. ona alaylı alaylı bakardı. Leon baygın. etin özünden. Charles da ne kadar tedavi ücreti alınması gerektiğini ondan öğrenmeye çalışırdı. ona oyun öğretirdi. hele Felicite de odada ise. Saat sekizde Justin gelir. Fakat domino gürültüsünden rahatsız olurdu.İlk soğuklar basar basmaz Emma odasını bırakıp salona yerleşti. Emma ta uzaktan onun geldiğini işitir. Homais o oyunda çok ustaydı. günahına girmeyelim ama. monoton bir sesle okur. yazı sahibinin düşüncelerini de unutmadan. Ama noter kâtibi o toplantılan hiç kaçırmazdı. kıvrımlar teşkil eder. birer birer anlatırdı. burası alçak tavanlı. M. . Bazen Leon çizmesinin ona değdiğini hisseder ve birine basmış gibi hemen çekilirdi. yemeklerin kokusundan. usareden. jelatinden bir bahsedişi vardı ki göz kamaştırırdı. Kadife takkesi elinde. şöminenin üzerinde de. hekime hastalarının halini sorar. kadının karlı havalarda ayakkapları üzerine giydiği iri çuha terlikleri eczanenin masası altında bir kenara yerleştirirdi. atkısını alır. yazıhaneden Altın Aslan oteline giderdi. Homais akşam yemeği yendiği sırada gelirdi. en yeni icat olunmuş. dinleyerek eğilirdi. türlü reçeller. çenesi sol avucunun içinde. Sonra «Gazetede olanların» sözü açılırdı.
ondan notere de bahsetti. hediye olarak. Bunu noter kâtibi göndermişti. şimşek parıltıları ve gök gürültüleri ile kendini birdenbire gösterir. Böylece aralarında bir çeşit birlik. o zaman yavaş yavaş konuşmaya başlarlar ve söyledikleri. Leon'a. çocukları. onların sert tüylerine dokunup parmaklarını kanatmıştı. Emma'nın kocası da Emma'nın bir parçası demek değil miydi?. istek ve üzüntü ile kıvranır dururdu. susup uyumuş dinleyicilerini işaret ederdi. iradelerimizi birer yaprak gibi söken. o zamanlarda bir romancının kitabı «yağlı bitkiler» merakını moda haline soktuğundan. bir gün Binet sert sert: — Bana ne?» dedi. Charles'ın peşi sıra giderdi. bir taraftan onun fenasına gitmekten çekinir. yarı yün bir masa örtüsü buldu. . herkes o örtüyü görmek istedi. M. Bovary ile Madame Bovary. Eczacı. Napoleon ile Athalie'yi de. ellerinde terazileri ile ip cambazları resmedilmiş tül abajurunu eli ile çevirir dururdu. Emma'ya gelince o. sürekli bir kitap ve şarf 110 MADAME BOVARY ki notası alışverişi başladı. Böylece kalbi huzur içinde yaşayıp gidecekti ama.. bir gün. hemen bir mektup yazardı. Bir akşam Lepn. bir yandan da lambanın. Rouen'da bir işi olun* ca gidip onu da yapardı. yürümek jimnastik yerine geçer diye yanına almıştı. omuzuna şemsiyeleri yüklenmiş. Onun sandığına göre aşk. Emma saksılarını koymak için pencerenin önüne parmaklıklı bir tahta taktırttı.. uykuya dalarlardı. Ama köyün pencereleri içinde bir tanesi vardı. mavi boyalı güzel bir kafa geldi. Noter kâtibi de kendine böyle bir «asılı bahçe» edindi. Binet'nin. koyu zemin üzerine açık yaprak işlemeli yarı kadife. gürültüsü ta Altın Aslan otelinden işitilen tornası başında çalıştığı görülürdü. tavan arasının penceresi önünde M. odasında. Sonra gayrete gelip kararını verir. duvarda bir çatlak olduğunu seziverdi. Leon'un sözleri de bu zannı kuvvetlendiriyordu: Boyuna onun letafetinden.. Emma onu dinler. hava açık olduğu zaman her gün öğleden sonra. göklerden düşüp hayatı altüst eden. o sırada Charles eve döner.üç oyundan sonra ikisi de ocak başına uzanırlar ve arası çok geçmez. Justin'i. Ona. frenoloji bilimine göre yapılıp. bu iki his arasında kararsız. bütün kalbi uçuruma sürükleyen bir kasırgaya benzerdi (1). buna hiç aldırış etmiyordu. Leon hemen razı olup hanımı selamlar. çaydanlık boşalır. arabaya binip kendisiyle beraber civardaki bir hastaneye kadar gitmeyi teklif ederdi. böyle cömertlik gösteriyordu? Bu herkesin tuhafına gitti ve nihayet: «Herhalde sevgilisidir de ondan!» dediler. onun. evlerin taraçalarında oluklar tıkalı ise. Leon da hanıma verilmek üzere alıp Kırlangıç'ta kucağında getirmiş. zekâsından bahsediyordu. Bazen her şeyi göze almayı tasarlayarak yola çıkMADAME BOVARY 111 tığı olurdu. kendilerine daha tatlı gelirdi.yine de yenerdi. Leon'u sevip ¦ sevmediğini hiç düşünmedi. Ben onun evine gidip gelenlerden değilim ki!. Bilmiyordu ki. Yonville'den yarı fersah ötede yeni kurulan bir iplik fabrikasını gezmeye gitmişlerdi. Justin de.eve dönünce. Charles'a isim günü. Homais ile Leon hep bir arada. fakat bunu yırtar. Ateş sönüp kül olur. «aşkını ilan» için ne yapacağını düşünüp içi içini yerdi. ahçı kadını çağırdı. M. o gün gelince de süreyi yine uzatırdı. Bovary kıskançlık nedir pek bilmediği için. Öğleden sonra M. bir taraftan bu kadar korkak olduğu için kendi kendinden utanır. üzerine arabalara binmiş pierrot'lar.. Bunu şubatın karlı bir gününde farketti. ta göğse kadar işaretli. başka kimse duymadığı için. Leon. Hemen Madame Homais'yi. fakat Emma ile karşılaşınca kararından vazgeçerdi. Homais'yi. başka bir güne bırakır. beraber geliyordu. Leon hâlâ okurdu. hekimin karısı kâtibe ne diye böyle hediyeler veriyor. Emma 'nınki kadar boş kaldığı olmazdı: Pazar günleri'sabahtan akşama kadar. o kadar ki.. Zaten onun hekime sevgi ve saygısının daha başka belirtileri de vardı. hafif yağmurdan da göller hâsıl olur. her sabah pencereden birbirlerinin çiçekle uğraşmasına bakarlardı.
Herkesin görelim diye koştuğu o yerde, hiç de görülmeye değer bir şey yoktu. Kocaman boş bir
arsa, karmakarışık kum ve çakıl yığınları, şimdiden paslanmış birkaç çark; orta yerde de küçük
küçük bir sürü penceresi olan dört köşe bir bina... İnşaat henüz tamamlanmamıştı, damın
payandaları arasından gökyüzü hâlâ gözüküyordu. Çatının putreline asılmış, başakla
(1) Böyle «benzerdi» gibi teşbih ıstılahları kullanmanın, Flubert'in üslubuna ne kadar aykırı
olduğunu biliyorum. O, hemen daima istiare ile düşünür. Fakat, onun her istiaresini yeni bir
istiare ile çevirmeye, Türkçenin selikasını bozmadan, Türkçe cümleye bir yabancılık kokusu
vermeden, imkân olmadığını sanıyorum. Herhalde benim elimden gelmiyor; bunu ancak
Flaubert gibi bir sanatkâr yapabilecektir. (N.A.).
112
MADAME BOVARY
karışık bir demet saman, üç renk (1) kurdelelerini rüzgârda şaklatıp duruyordu.
Homais'nin ağzı açılmıştı. Topluluğa bu kuruluşun gelecekteki önemini anlatıyor, taban
tahtalarının dayanıklılığını, duvarın kalınlığını hesaplıyor, M. Binet gibi kendisinin de sırf şahsi
işlerinde kullanılmak üzere yanında bir metre taşımadığına üzülüyordu.
Onun koluna girmiş olan Emma biraz omuzuna yaslanmış, uzakta, hafif bir sis içinde, göz
kamaştırıcı solgunluğunu etrafa yayan güneşin yuvarlağına bakıyordu. Birden başını çevirip
Charles'ı gördü. Kasketini kaşlarına kadar geçirmişti; kalın dudaklarının hafifçe titremesi
yüzüne bir de alıklık çöktürüyordu; sırtı bile, o sakin sırtı bile insanı sinirlendiriyordu; Emma
kocasının bütün bayağılığını redingotunun üzerine apaçık serilmiş gibi görüyordu.
O, öfkesinden bir çeşit iğrenç zevk tadarak kocasına bakarken Leon bir adım ilerlerdi. Benzini
sarartan soğuk, sanki yüzüne daha tatlı bir baygınlık vermişti; kravatı ile boynu arasında
gömleğinin bolca yakasından teni gözüküyordu; uzun saçları altından kulağının memesi
meydana çıkmıştı; Emma onun bulutlara dikilmiş mavi gözlerine baktı ve onları dağların göğü
aksettiren göllerinden daha berrak, daha güzel buldu.
Eczacı birdenbire:
— Seni hınzır seni, diye bağırıp oğlunun yanına koştu; çocuk, kunduraları beyaza boyansın
diye bir kireç yığınının içine girmişti. Babasından işittiği azar üzerine Napoleon ağlamaya
başladı; Justin de bir tutam saman almış, kunduraları temizliyordu. Ama bunun için bir bıçak
lazımdı; Charles kendisinin-kini verdi.
Emma içinden:
— Hele bak!., dedi. Köylü gibi cebinde bıçak taşıyor!.. Kırağı yağmaya başlamıştı, Yonville'e
döndüler.
O akşam Madame Bovary komşulara gitmedi; Charles'ı uğurlayıp da kendini yapayalnız
hissedince sabahki mukayese, gözünün önündeki iki şeyi karşılaştırıyor denecek kadar bir
açıklıkla yeniden başladı; hem bu sefer eşyaya, hatıranın verYani, Fransız bayrağının üç rengi.
MADAME BOVARY
113
diği boyut genişliği de katılmıştı. Emma yatağına uzanmış, ateşin parlak ışığına bakıyor ve
Leon'un bir eliyle uslu uslu bir buz parçası emen Athalie'yi tutarak, bir eliyle de ince bastonunu
yere bastırıp eğmesini görür gibi oluyordu. Onu pek cana yakın buluyor, bunu düşünmekten
kendini alamıyordu; Leon'un başka günlerdeki başka hallerini, tavırlarını, söylediği sözleri,
sesinin ahengini, hâsılı her şeyi göz önüne getiriyor, öpecekmiş gibi dudaklarını uzatarak tekrar
ediyordu:
—¦ Çok cana yakın, çok cana yakın!..
Sonra:
— Acaba bir sevdiği yok mu?., diye düşündü. Ama kimi sevecek?.. Beni!
Leon'un kendisine âşık olduğunun bütün delilleri o anda hep birden aklına geldi, yüreği oynadı.
Şöminenin alevi tavana neşeli bir ışık halinde aksetmiş, titriyordu; Emma kollarını gererek
sırtüstü yattı.
O zaman bitip tükenmeyen yakınma başladı: «Felek isteseydi... Niçin kabil olmasın?.. Engel
olan mı var?..»
Charles gece yarısı eve dönünce Emma, uykusundan uyanmış gibi bir hal takındı ve kocasının
soyunurken gürültü etmesi üzerine baş ağrısından yakındı, sonra ilgisiz bir tavırla, o akşam
neler olduğunu sordu.
Charles:
— M. Leon erkenden odasına çıktı, dedi.
Emma gülümsemekten kendini alamadı; gönlünü yeni bir büyü kaplamıştı, böylece uyuyüverdi.
Ertesi gün ortalığın karardığı saatte, tuhafiyeci M. Lheu-reux, Emma'yı ziyarete geldi. Bu
dükkâncı doğrusu işini bilir adamdı.
Gaskonya'da doğup Normandiya'da .yerleşmiş, güneylilere özgü gevezeliğine Pays de
Caux'lularin kurnazlığını da katmıştı. Yağlı, gevşek ve sakalsız suratı açık bir meyankökü suyu
ile boyanmışa benziyor, beyaz saçları da küçük kara gözlerinin parlaklığını bir kat daha
artırıyordu. Vaktiyle ne iş gördüğünü iyice bilen yoktu; bazıları ayak satıcılığı, bazıları da
Routot'da sarraflık ettiğini söylerdi. Muhakkak olan bir şey varsa, o da Lheureux'nun çok karışık
hesapları zihninden yapabildiğiydi; bu hususta Binet'nîn bile gözünü korkutmuştu. Fazlasıyle
nezaMB 8
114
MADAME BOVARY
ket gösterip daima birini selamlar, yahut davet eder gibi yarı eğilmiş bir vaziyet alırdı.
Krepli şapkasını kapıya astıktan sonra, elindeki yeşil mukavva kutuyu masanın üzerine koydu
ve bin bir türlü saygı sözleriyle Madame Bovary'ye, o güne kadar güvenini kazanmamış
olmasından dert yandı. Onunki gibi küçük bir dükkân, zarif bir hanımın dikkatini nasıl
celbedebilir ki?.. «Zarif bir hanım» derken sesine daha bir kuvvet veriyordu. Ama gerek dikiş
malzemesi ve çamaşır, gerek şapka ve tuhafiye hususunda ne istediği olursa getirtebilirdi; her
ay aralıksız dört kere şehre giderdi. En büyük ticarethanelerle ilişkisi vardı. Onu bir kere Üç
Kardeşler, Altın Sakal, Büyük Vahşi ticarethanelerine soruverin; bütün o efendiler Lheureux'yu
pek iyi tanırlar!.. Bugün, pek ender düşen bir fırsatla eline geçmiş birkaç parça şeyi göstermek
için hanımı rahatsız etmişti. Kutudan yarım düzine kadar işlemeli yaka çıkardı.
Madame Bövary yakalara baktı, sonra:
— Şimdilik bir şey lazım değil, dedi. Bunun üzerine M. Lheureux kutudan büyük bir özenle üç
Cezair hamaylısı, birkaç paket İngiliz iğnesi, bir çift hasır terlik ve kürek mahkûmları tarafından
Hindistancevizinden oyulmuş dört kafesli rafadan yumurta fincanı çıkardı. Sonra iki elini
masaya dayadı, boynunu uzattı, belini kırdı, ağzını açtı, Emma'nın o eşyaları kararsız kararsız
gözden geçirmesine bakıyordu. Ara sıra, boydan boya açılmış hamaylıların tozunu almak ister
gibi, tırnağı ile vuruyordu, bu darbe ile ipekliler titreyip sarı pulları, akşam şafağının mavimtırak
ışığı içinde pırıl pırıl yanıyordu.
— Bunlar kaça?..
— Sudan ucuz, dedi, sudan ucuz; ama acelesi yok; ne zaman isterseniz o zaman verirsiniz; biz
Yahudi değiliz ya!..
Emma bir zaman düşündü ve M. Lheureux'ye yine bir eksiği olmadığını söyledi; bunun üzerine
tuhafiyeci:
— Başka bir sefer anlaşırız, dedi; ben hanımlarla daima anlaşırım, bir benimki ile anlaşamam,
o kadar!..
Emma gülümsedi.
Lheureux o latifeden sonra babacan bir tavırla:
— Para için bir düşünceniz olmasın, dedi... Lazımsa ben size bulurum.
Emma hayretle baktı. Lheureux hemen sesini alçaltrp:
MADAME BOVARY
115
— Hem bulmak için öyle uzun uzun aramaya da lüzum yok, dedi; ben söz verdim mi
güvenebilirsiniz!..
Sözü değiştirdi ve M. Bovary'nin o günlerde bakmakta olduğu Cafe Français sahibi Tellier
Babanın nasıl olduğunu sormaya başladı:
— Tellier Babanın da nesi var Allah aşkına?.. Öyle bir öksürüyor ki bütün evi sarsıyor; bilmem
ama iyi görmüyorum, yakında ona fanila gömlek değil, çam tahtasından bir palto giydirmek
gerekecek!.. Gençliğinde vur patlasın, çal oynasın eğlendi!.. Vallahi, hanımefendi, bu adamlar
düzen, tertip nedir, bilmezler!.. İçini ispirto ile yakıp kömür etti!.. Ama insan bir tanıdığın
ölmek üzere olduğunu görünce, ne de olsa tasa ediyor.
Bir taraftan eşyayı toplayıp kutuya yerleştirirken bir taraftan da hekimin müşterileri hakkında
nutka girişmişti. Pencerelere bakıp somurtarak:
— Bütün bu hastalıklar hep havalardan, değil mi?., dedi. Doğrusu ben de kendimi pek iyi
hissetmiyorum; sırtımda bir ağrı var, bugünlerde gelip beyefendiye bir göstermek istiyorum.
Müsaadenizle, Madame Bovary; bir emriniz olursa minnettar edersiniz.
Kapıyı yavaşça kapattı.
Emma yemeğini tepsiyle odasına getirtip ocak başına oturdu; karnını doyurması hayli uzun
sürdü; her şeyi beğendi. Hamaylılar hatırına geldikçe:
— Doğrusu almadığıma çok iyi ettim!., diyordu.
Merdivenlerden bir ayak sesi işitti; Leon geliyordu. Hemen kalktı; kenarı bastırılmak üzere
konsolun üzerine konulmuş toz bezleri vardı; en üsttekini alıp oturdu; L6on göründüğü vakit
Emma çok meşgul gözüküyordu.
Konuşmaları hiç de hararetli olmadı, Madame Bovary ikide bir susuveriyor, Leon da ne
diyeceğini pek bilemiyordu. L6on, şöminenin yanında alçak bir iskemleye oturmuş, parmaklan
arasında fildişi kutuyu çeviriyor, Emma da ya dikiyor, veyahut bezin kenarını kırıp tırnağı ile
bastırıyordu. Bir şey söylemiyordu; Leon da onun, konuşmasına olduğu gibi sükûtuna davurgun susuyordu.
Kadın içinden: «Zavallı çocuk!» diyor, delikanlı da: «Acaba neyimi beğenmiyor?..» diye'
düşünüyordu.
116
MADAME BOVARY
¦
Nihayet Leon, o günlerde noterliğin bir işi için Rouen'a gideceğini söyledi.
— Sizin nota aboneniz bitti; onu da yenileyeyim mi?..
— Hayır.
— Neden?..
— Çünkü...
Dudaklarını ısırdı ve iğnenin ucundaki gri tireyi yavaş yavaş çekti. Bu dikiş işi Leon'u
sinirlendiriyordu. Emma'nın parmak uçları zedelenir gibi oluyordu; delikanlının aklına zarif bir
kompliman geldi, ama cesaret edip söyleyemedi:
— Neden?., dedi, bırakıyor musunuz?.. Emma birden anlâmayıp sordu:
— Neyi?.. Ha, müziği, değil mi?.. Ne yapalım, Öyle olacak. Ev işleri ile uğraşmak, kocama
bakmak lazım; daha birçok şeyler var... Bunların hepsi müzikten önce düşünülecek vazifeler!
Saate baktı. Charles geç kalmıştı. Emma onu merak eder gibi gözüküp iki üç defa tekrar etti:
— Çok, çok iyi adamdır.
Kâtibin M. Bovary'ye saygısı vardı. Fakat ona böyle bir sevgi gösterilmesi, hoşa gitmeyen bir
hayret uyandırdı üzerinde; ama yine de onu övmekte devam etti:
— Zaten, dedi, herkes kendisini övüyor, özellikle eczacı... Emma tekrar etti:
— Doğrusu çok temiz kalpli insandır. Kâtip de karşılık verdi:
— Elbette.
Sonra Madame Homais'den konuşmaya başladı. Çoğu zaman onun sözü açılınca kılığı ile alay
ederlerdi. Emma, Leon'un sözünü keserek:
— Ne çıkar?., dedi. Ailesine düşkün bir kadın tuvalet düşünmez ki!
Yine sustu.
Ertesi günler de hep böyle geçti. Emma'nın sözleri, hali, tavrı, her şeyi değişti. Ev işlerine daha
büyük bir ilgi göstermeye, kiliseye muntazaman gitmeye ve hizmetçisine daha sert
davranmaya başladı.
Berthe'i sütnineden aldı. Eve misafir gelince Felicite çocuğu getirir, Madame Bovary de onu
soyup vücudunu gösterirdi.
MADAME BOVARY
117
Çocuklara bayıldığını iddia ediyordu; çocuk onun tesellisi, gönlünün eğlencesi, delice ihtirasıydı.
Onu severken heyecana gelip, Notre-Dame de Paris'deki Sachette'i hatırlatacak ateşli sözler
söylerdi!.. Ama Yonville'de Hugo'nun romanını okumuş yoktu ki Sachette'i hatırlasın.
Charles eve dönünce terliklerini ısınsın diye ocak ba'şına konmuş bulurdu. Artık yeleklerinin
astarı, gömleklerinin düğmesi eksik olmuyor, pamuklu gecelik takkeleri bile dolaba kat kat istif
O düz kırmalı fistanın altında huzurunu kaybetmiş bir kalp gizliydi. Onu gözünde. onu kaybetmekten meydana gelecek acının yanında hiç kalır.ediliyordu. Gayetle mahzun ve gayetle sakin. her şeyi buna fırsat biliyordu. derdi. alamadığı kadifeyi. azaltmak için o kadar şiddetle kalbinin derinliklerine atıyordu. Onun kendisini görmek. Leon. hem de son derece çekingen. bir kaza merkezine de gitse yaraşır. o ince belli kadının da koltuğun arkalığı üzerinden eğilip kocasını alnından öptüğünü görünce. bir kuşunkini andıran yürüyüşü ve şimdi daimi olan sessizliği ile o kadında. Böylece bir fedakârlık etmiş olduğuna kaniydi. çektiği işkenceyi Charles'ın fark i MADAME BOVARY 119 bile etmemesiydi. Bazen düşünüyor. öyle ki. onunla bir çatı altında yattığı için mutlu sayıyordu. kendisine bir faydası dokunmayacak olan bütün. para hırsı. felaketler hayal ederdi. bunu kolaylaştıracak rastlantılar.. onu bir an daha sokakta görmek için arkası sıra yerinden kal-kıverdiğini bilmezdi. kadının da. insan. yüzü uzadı. eremediği saadeti. halini yüzünden okumaya çalışırdı. hayata ancak belli belirsiz dokunarak geçer gibi. iki ayağı ızgaralara dayalı. Emma'mn evinden üzgün çıktığı günler. Bu. beyaz kanatlarını oluklara sokup ıslatmak için nasıl o eve gidiyorlarsa. Leon'u kendinden pek uzaklaştırmış olduğunu. Leon yemekten sonra Charles'ın. uçup o kalpten ayrılıverecek gibi oluyordu. bu düşünmeyle gösterdiği güven de âdeta nankörlüktü. başkaları da kurtulamıyordu. hiç sesini çıkarmadan boyun eğdiği emirlerini anlamamakla beraber onun her dediğine razı oluyordu. Vücudu saran istekler. artık vaktin geçip hiçbir ümit kalmadığını sanıyordu. Leon'un ayak seslerini duyunca yüreği çarpar. evinin çok dar olduğunu düşünüp inlerdi. biraz da utancıydı. Onu çileden çıkaran şey. o pek afif dudakları. O adam için mi böyle uslu . iki eli göbeğinde. karısını mesut ettiğini sanması budalaca bir hareket. «Bourgeois» kadınları onun ev idaresine. Sofraya getirilen yemekte bir kusur gördü veya bir kapıyı yarı açık buldu mu sinirleni-verir. Emma bu düşünceden silkinmeye bakacağı yerde ona sımsıkı sarılıyor. iri gözleri. Eczacı bile: 118 MADAME BOVARY — Cidden yüksek bir kadın. diyordu. Onun cazibesinden yalnız Leon değil. ama: «Ben iffetli bir kadınım» diyebilmenin* ayna karşısında boynu bükük tavırlar takınmanın verdiği gurur ve zevkle biraz teselli buluyordu. Eczacının karısını. Leon'un farketmesini ister. gönlün ıstırabını anlatmıyordu. Ona erişmek için ne yapsam ki? Böylece Leon. Emma' nm düşünceleri de hep o evin içinde dolaşıyordu. Gidip onun odasını görmeye bir bahane bulmak için bütün bir hikaye uydururdu. Emma Leon'a âşıktı. sonra karşısına çıkınca heyecanı geçip en sonunda hüzne dönen bir büyük hayretten başka bir şey duymazdı. çocuğun yerde kilim üzerinde yuvarlandığını. içinden: — Ne delilik. Fakat bu feragati ile Emma'yı görülmedik bir mertebeye yükseltmiş oluyordu. Emma'nın nazarında Charles'ın. ona kavuşmanın vereceği zevk. öfke ve kin kemiriyordu. düz burnu. onun yanında da sanki donduran bir büyüye kapılıyordu. yalnızlığı araması da onu düşünüp haz duymak içindi. hayatla ilişiği olmayan ve ender oldukları için çiçek gibi bakıp yetiştirdiğimiz saf hislerden biridir. eskisi gibi onun bahçede gezmek teklifine yüzünü ekşittiği olmuyordu. alnında ulvi bir kaderin yazısını taşıyor-muşcasına bir hal yok muydu?. benzi soldu. ya korkusu. Emma onun kalbinde daima yükseliyor ve sanki tanrılaşacak. Emma'nın. yanağı hazmın verdiği hararetle kızarmış. gözleri saadetle nemli ateş başına kurulduğunu. Emma'nın o kadar namuslu ve öyle elde edilmez bir kadın olduğuna inandı ki kalbinden en küçük ümidi bile uzaklaştırdı. hastalar nezaketine. ıstırabı özlüyor. Emma'yı tutan hiç şüphesiz ki ya tembelliği. hem son derece halim. kiliselerde çiçeklerin mermer soğukluğuna karışan kokusu ile titrediği gibi. fakirler de insaniyetine hayran oluyordu. hayalin verdiği zevki bozuyordu. Fakat Emma aşkını ne kadar kuvvetle hissederse onu belli etmemek. Altın Aslan otelinin güvercinleri pembe ayaklarını. sevda çekmenin verdiği hüzün kaynaşıp tek bir gönül acısı oluverdi. Siyah saçları. hülyalarının pek yüksek. Fakat onun içini hırs.cismani güzelliklerden ayırdı. Emma zayıfladı. Emma onun işlerini merak eder.
daha şeffaf lacivert bir gölgeye bü-rüyordu. ben bu derde kocaya vardıktan sonra tutuldum. kendini. Akşam buharı kavakların arasından geçiyor. Nisan ayj yeni girmiş. ruhunda hemen ne olduğu bilinmez. evin eşiğinde dikilip durduğunu görenler. Felicite: — Peki. sonra üzülür. Uzakta inekler yürüyordu. orada tanıdım. sanki dallarına takılıvermiş bir bürümcükten daha soluk. her birini. Ama bu iki yüzlülükten kendi de tiksiniyordu. buhurun dalga dalga yükselip dönen mavimtırak dumanı içinde Meryem-Ana'nın tatlı yüzünü görürdü. çayırda akıp otların 'üzerinde girintili çıkıntılı. Kameriyenin çubukları arasından ve ondan öte bütün civara bakınca. adına La Gue"rine derdik. intikam almaya daha ziyade hak kazanmak için: «Ah! Bana bir el kaldırsa!» dediği olurdu. perişan. bah-tiyarmış gibi gözükmeye. Siz de tıpkı onun 120 MADAME BOVARY onun gibisiniz.oturuyordu? Halbuki her saadete engel olan o değil miydi? Her sefalet onun yüzünden çıkmıyor muydu? Emma'yı her yanından kıskıvrak bağlayan karmakarışık kayışın sivri toka dili o değil miydi? İşte böylece Emma. bir daha denemek arzuları duyardı ama. İçine bir gariplik çöktü.. Ah! Emma yine. Bu kini azaltmak için harcadığı her emek bilakis bunu çoğaltmaktan başka bir şeye yaramıyordu. Charles'dan nefrete. ortasında da dua rahlesine eğilmiş rahibelerin sert. hep sinirden geliyor. kendi de pek MADAME BOVARY 121 farkına varmadan. VI Bir akşam açık pencerenin kenarına oturmuş... Kendi kendine: — Zaten. bütün hayatı silip unutturacak herhangi bir ibadete hazırdı. onları düşünmek. yığılıvermiş gibi oturur. ne hekimlerin ilacı kâr etti. Mihrabın üzerinde çiçek dolu saksılardan. Leon'la beraber ta uzaklarda bir yere kaçıp da talihi. Pollet'de balıkçılık eden Gue'rin Babanın bir kızı vardı. Emma: — Ama. içinde isyan duyguları uyandırıyordu. Öyle içli. Ruhunu eğebileceği. ırmağın. Bu bir durup yine" başlayan sesi duyunca. havalarda huzur içindeki iniltisine devam ediyordu. derdi. onların arasına karışıp kaybolabilseydi. ama ayak sesleri de böğürmeleri de işitilmiyordu. Kendi içîn duyduğu şefkat. kasırgaya kapılmış bir kuş-tüyü gibi kimsesiz. Derdini sorarsanız. sanki kafasının içini sis kaplamış gibi bir şeymiş.. Pazar günleri ayin esnasında başını kaldırınca. Bazı günler. kız oraya yüzükoyun yatar. Aklına gelen yürek parçalayıcı ihtimallere bazen kendi de şaşıyordu. hanımcığım. sessiz hıçkırır. bir başına deniz kenarına giderdi. karanlıklarla kaplı bir uçurum açılıverirdi. ne de papazın duası. kocasından gördüğü muhabbet günahkârca arzulara sevkediyordu. kilisenin yolunu tuttu. . Emma:' — Bir şey değil. Kocaya vardıktan sonra geçmiş diyorlar. Evinde hayatın bayağılığı onu lüks fantezilere.. ağlarmış. ılık bir rüzgâr tarhları okşayarak geçiyor. Zangoç Lesti-boudois'nın şimşirleri budamasını seyrederek dalmıştı. ben buraya gelmeden önce Dieppe'deydim. derdi. çünkü boşa giden bu zahmet de öbür üzüntü sebeplerine katılarak ayrılığın genişlemesine hizmet ediyordu. göz yaşları dökerdi. Derdi pek fazlalaştı mı. derdi. ağaçlar da sanki birer kadın olmuş. kendi ağzı ile mutlu olduğunu iddiaya.. takatsiz' hissediyordu. taze kadın çocukluk ve okul zillerinin hatırasına kapıldı. derdi. birdenbire Angelus çalındığını duydu. gümrük memuru kola çıkınca onu taşların üzerinde bülurmuş. türlü sıkıntılarının neticesi olan kinini hep kocasının üzerine yükledi. yine de güler yüz göstermeye. çuha çiçekleri açmaya başlamıştı. sakın beye söyleyeyim deme. kara başlıkları.. bir teselli umayım? Kim benim derdime derman olur? Âdeta soluğu kesilir. küçük küçük sütunlu kuddas sandukasından daha yüksek uzun şamdanlar gözünün önüne geldi. kapının önünde asılmış bir kefen sanırlardı. herkesi buna kandırmaya mecbur olmak!-. yağ eğlencelerine hazırlık için kendilerine çekidüzen veriyordu. öyle içliydi ki. böylece. çan da hâlâ durmamış. Sıra sıra dizilmiş beyaz duvaklı kızlar. başı boş hatlar çizdiği görülüyordu. Onun bu buhran anlarında içeri giren hizmetçi: — Beyefendiye niçin söylemiyorsunuz? diye sorardı. artık beni sevmiyor ki! Benim halim neye varacak? Ben kimden bir yardım.
zangoç.. başladığı işi bırakıp bir ikincisine seğirtmeyi. Kilisenin ön tarafını kaplayan uzun bir güneş ışını.. ilk sıcaklar bastı mı insana bir gevşekliktir çöküyor. anasının babasının hali MADAME BOVARY 123 . birden tanıyamamıştım da. Geniş göğsünde küçük düğmeler boyunca giden yağ ve tütün lekeleri. Çocuklardan biri. hepimiz dünyaya ıstırap çekmeye geldik. Madame Bovary. dedi. küçümseyen bir hareketle: — O ne diyecek ki! dedi. yağın üzerinde titreyen beyazımtırak bir lekeye benziyordu. Çocuk: — Şimdi gelir... bağrışmaları da çanın uğultusu arasından duyuluyordu. sonra yine birincisine dönmeyi tercih ederdi. Papaz: — Ben de öyle! dedi. Adamcağız şaşkın şaşkın sordu: — Size bir ilaç yazmıyor mu?. dedi. sanki sırf kendileri için döşenilmiş bir parke üzerinde gibi koşuyor. dünya ilaçlan değil ki! Fakat papaz ikide bir kiliseye. eteği didiklenmiş yün cüppeye soluk bir renk veriyordu. Seni haylaz seni! Sonra Emma'ya dönüp anlattı: — Bizim dülger Boudet'nin oğlu. Emma: . . diz çökmüş çocuklarının birbirine omuz vurup iskambilden askerler gibi devrilmelerine bakıyordu. Din dersi kitabını cebine sokup durdu. dedi. Ta kulenin tepesinden sarkıp bir ucu yerde sürünen kalın halatın titreşimi hafifledikçe uğultu da kesiliyordu. Batan güneşin ışığı tam yüzüne vurmuş. Riboudet.-ne zaman işine gelirse o zaman çalardı. köyün çocuklarına. son kabirlerle duvar arasında yetişmiş iri ısırganları çarıkları ile biçiyorlardı. kanatları ile havayı bıçak gibi kesiyor ve hemen. Zaten vaktinden önce çalmanın. ona: — Papaz nerede? diye sordu. kiliseden dönen Lestiboudois'ya rast-geldi. bacaklarını sallıyor. Ne yapalım. Bovary ne diyor? Emma. Ayaklarına kalçınlar giymiş çocuklar orada. Sizin rahatsızlığınıza M. çocuklar çil yavrusu gibi kaçıp kiliseye girdiler. Emma: — Size sormak istiyordum. Sacriştie'nin ağır anahtarını hâlâ iki parmağı arasında sallıyordu. papazın evinin kapısının gıcırdadığı duyuldu ve rahip Bournisien gözüktü. — Hiç iyi değilim. Birkaçı da duvara çıkıp ata biner gibi oturmuş.Köyün meydanında. iyisiniz inşallah? diye sordu. duvarın kırmızı kiremitli çıkıntısı altındaki san yuvalarına giriyorlardı. üst tarafı hep taş dolu ve kilisenin süpürgesi bulunmasına rağmen daima ince bir tozla kaplıydı. Angelus'ü1.. Mezarlıkta yalnız orada yeşillik vardı. mezarlığın taşları üzerinde bilye oynuyorlardı. günün hiçbir saatini kaybetmemek için. Çok geçmedi. Ayağı bir din dersi kitabına çarpmıştı. çok geniş bir delik içinde duran turnikeyi sarsıp oynuyordu. kırçıl sakalın sert kılları arasına karışıp kayboluyordu. Çocukların birkaçı gelmiş. yani tavana asılmış bir şişe içinde ufacık fitilli bir kandil yanıyordu. bak kulakların ne oluyor. eğilip kaldırdı ve: — Günah nedir bilmezler ki! dedi. Ama Saint-Paul'ün buyurduğu gibi. Bunun ışığı. din dersinin saatini haber vermek gibi bir faydası da vardı. ıstırap içindeyim. Kırlangıçlar hafif hafif bağrışarak geçiyor.. aşağı tarafların köşelerini büsbütün karartıyordu. diye söze başladı. Akşam yemeğini yeni yemiş. dedi. dirsekleri parlak. Papaz ağzının içinden: —Bu yumurcaklar işte hep böyle! diye söylendi. Emma: — Bana lazım olan. Papaz öfkeli bir sesle bağırdı: — Hele bir geleyim de. — Nasılsınız. katmer katmer kırmızı gerdanın yayıldığı beyaz yakadan uzaklaştıkça daha sıklaşıyordu. Kilisenin ta dibinde bir lamba. 122 MADAME BOVARY Fakat Madame Bovary'yi görür görmez: — Affedersiniz. soluyordu. uzaktan. öyle ki. derisindeki sarı deri benekler de..
Nihayet papaz: — Kusura bakmayın. — Niçin?. Çocuklar o sırada ilahicilere mahsus rahlenin etrafına toplanmış. bir köşesini dişleri arasına sıkıştırdı ve: — Doğrusu. Çocuklara derslerini verip hepsini evlerine göndermek lazım. Hoş değil mi? Mon Riboudet. Hemen eve gidip bir fincan çay için. . Yakında «Premiere Communion»lar başlayacak. Etrafta gezdirdiği gözleri yavaş yavaş eğilip o cüppeli ihtiyara dikildi. dedi.. değil mî? Onunla ben. çok akıllı şey! Ben bazen şaka olsun diye ona: «Riboudet derim. Karşı karşıya durmuşlar.. Bir dakika müsaade buyurun! Hey Longuamarre. Bu gidişle korkarım ki çocukları iyice hazırlayamayaca-ğız! Bunun için Ascension yortusundan sonra her çarşamba dersi bir saat uzatacağım. — Affedersiniz arria onların içinde de ne namuslu. Papaz merak etmiş gibi ilerleyerek: — Neniz var? dedi.. ayaklarının ucuna basarak.. Emma: — Hiç. muhakkak ki bu kasabanın en çok işi olan iki adamıyız. sıralara tırmanıyor.. Hatta mon Riboudet derim... bir sıkıntı mı geldi? Hiç şüphesiz hazım zamanınız olacak. sanki onlar birer ağaçmış da kilisenin taşlarına dikmek istiyormuş gibi hızla yere kakıyor. Gülmek lütfunda bulundular. siz daha rahat durmayacak mısınız? Bir sıçrayışta kiliseye daldı. — O bahsi hiç açmayın.vakti yerinde. Zavallı yavrucaklar! Onları Tanrı . ama ekmek bulamadıkları gün oluyor. Türkçeye çevrilmesi imkânsız bir cinaslı söz. değil mi? dedi. çünkü vazife her şeyden öncedir. melek gibi kadınlar. mesela şehirdeki işçiler. bir insana başlıca lazım olan şeyler.. Bilmem nedendir. Geçen gün bunu piskopos efendimize de anlattım. papaza yalvaran gözlerle baktı: — Evet. Mont-Dağ. Madame Bo vary. çiftçilerin hali acınacak şey! Emma: — Acınacak daha neler var! dedi. o vücutların hekimi. — Demin elinizle alnınızı oğuşturdunuz da gözleriniz karardı sandım. ben ruhların hekimiyim.M.. Papaz devam etti: — Hiç şüphesiz daima meşgul. Bovary nasıl?. Madame Bovary. değil mi? — Ondan ne çıkar? — Nasıl ne çıkar? İnsanın karnı tok.. güldüler. Neydi? Pek hatırlamıyorum. ne yaparsa ses çıkarmıyorlar.. birbirlerine bir şey söylemeden bakıyorlardı. tepe. günah çıkarma odasına kadar sokuldukları oluyordu. sırtı pek olunca.. — Elbette. Yakalarından tutup havaya kaldırıyor.. Fakat papaz birdenbire yetişip şamarlan savurmaya başladı. iki diz üstü oturtuyordu. bahsediyordunuz. bir ineğin karnı şişmiş. Bana öyle geliyor ki. siz her derde dermansınız. Ama istese çabuk öğrenecek. papaz efendi. 124 MADAME BOVARY demli aile kadınları var! Evliya gibi. Emma'nın yanına dönünce alaca enfiye mendilini boylu boyunca açtı. ne er(1) Mon-Benîm. Hiçbir şeyden bahsedecek değildim! diye tekrar etti. — Kışın ateş bulamıyor diyeceksiniz. — Onları demek istemedim. hani Maromme yolundaki tepe yok mu. — Ama.. dedi. Baudet. Mont-Riboudet! (1)... Sonra.. içinde ham şeker eritilmiş soğuk su da çok iyidir. sahibi işin içinde büyü var diyor. kadının biraz evvelki sözlerini hatırlayıp: — Bana bir şeyden. dedi. Emma: — Hay Allahım! Hay Allahım! diye içini çekiyordu. işte onun gibi. bazıları da. (Emma söz söylerken ağzının iki köşesi büzülüyordu) öyleleri de var ki ekmek buluyor da.. Emma duymamış gibiydi. Kaba bir gülümseme ile ilave etti: — Ama. Madame Bovary! Daha bu sabah beni ta Bas-Diauville'e götürdüler. inekleri hep birer birer. dua kitabını karıştırıyordu. Emma. Emma'da rüyasından uyanmış bir insan hali vardı.
Charles işten dönüyordu. Madame Bovary sofraya inmedi. Emma durgun bir tavırla: 126 MADAME BOVARY — Bak. Camlardan süzülen beyazımtırak ışık dalga dalga dökülüyordu. döşeme tahtalarına hiçbir zaman cila vurulmazdı. çocukların ince sesi hâlâ kulağına geliyor. yanağını kesti. Emma onu dirseğiyle iterek: — Eh! sana rahat bırak diyorum! dedi. Bunun üzerine. yarı açık elleri yanlarına sarkmış. Bunun üzerine. saat hâlâ işliyordu. ağır ağır yürüyerek iki sıra beyaz rahleler arasında kaybolmasına baktı. Kız biraz sonra yine gelip dizlerine daha ziyade sokuldu. yemekten sonra eczaneye geri vermeye giden Charles. dirseklerini dayadı. iri mavi gözünü annesine dikti. Onu alnından öperek: — Dedim ya! Kaygılanacak bir şey yok. MADAME BOVARY 125 Emma onun. vaftiz olduktan. Charles: «Merak edilecek bir şey yok. zaten Tanrı da. Onun uyumasını seyrederken. hizmetçilerin dikkatsizliğinden konuşmaya başladılar. Mesela evlerinde bıçaklar katiyen bilenmez. yara önemli değil. Pencerelere demir parmaklık. tam dövünmeye başlayacağı sırada içeri kocası girdi. Madame. yeri hâlâ duruyordu. dedi. hiç üzülme. — Hıristiyan kime derler?. Madame Homais'nin kendi başına gelmişti de iyi bilirdi: Küçüklüğünde aşçı kadın.. kendi içinde bu kadar çöküntüler varken. — Evet Hıristiyanım. Yerli yerinde duran eşyayı sanki her zamankinden fazla bir hareketsizlik kavramış. başı biraz omuzu üzerine eğilmiş.. «Yüreğini pek tutmasını» öğütlemişti. bu kadar küçük bir şey için telaş etmekle budalalık ettiğine. onun önlü-ğündeki kurdelelerin ucunu yakalamak istiyordu. Fakat papazın kalın sesi. acele ile zilin ipini kopardı. toprakları bol olsun.. Yarı aralık kirpikleri altından bir çift fersiz. önlüğün ipek kumaşına doğru iplik gibi salya akıtıyordu. kan aktı. derisini yana doğru germişti. odasına varınca da kendini bir koltuğa attı. bir mil üzerine konup vaziyeti değiştirilen bir heykel halinde.. pencere ile dikiş masasının arasında dur-'muş.yoluna ne kadar erken sokarsak o kadar iyi olur. Ocak sönmüş. karıcığım. sendeliye sendeliye annesinin yanına gelmek. onun arkasından devam ediyordu: — Siz Hıristiyan mısınız?... Berthe'in hıçkırması artık kesilmişti. Madame Bovary onu kaldırmak için hemen koştu. dedi.» deyip talyon yakısı almaya gitti.. Sonra. hizmetçiyi var kuvvetiyle çağırdı. Öyle pek telaş etmemesine rağmen Homais ona metanet vermeye çalışmış.. saat on birde eve dönünce karısını beşiğin başında buldu. Emma merdivenin basamaklarını tırabzana tutunarak çıktı. eşyada görünen bu durgunluğa âdeta şaşar gibi bakıyordu. evinin yolunu tuttu. fazla merhamet göstermiş olduğuna kanaat getridi.. Yemek vakti olmuştu. Emma içinden: — Tuhaf şey! dedi. . Berthe konsolun önüne doğru yuvarlanıp başını bakır topuza çarptı. Şimdi nefesi. dudağından aşağı. Kadın onu eliyle savarak: — Rahat bırak! dedi. vaftiz olduktan sonra. kocacığım. Kadın büsbütün sinirlendi: — Rahat bırak! diye tekrar etti. annesiyle babası türlü türlü tedbirler almışlardı.. Kiliseye girdi ve eşikten ayağını atar atmaz hemen bir kere diz çöktü. — Hıristiyan vaftiz olduktan sonra. rünen gözkapaklarının yanında iri iri yaşlar durup kurumuştu. çukur gözbebeği gö. kendini hasta edeceksin! Eczacının evinde hayli kalmıştı. Fakat küçük Berthe. çocuk oynarken yere düşüp yüzünü kanattı. süve . beye de benden çok çok selam edersiniz. Mübarek Oğlunu elçi edip. bize öyle buyurmuş. ayağında yün örgüsü patikleri. etrafını gölge karanlık bir okyanus gibi çevirmişti. Emma. Çocuk onun bakışından korkup bağırmaya başladı.. pamuk battaniyeyi belli belirsiz kımıldatıyordu. çocukların uğrayabilecekleri tehlikelerden. yanağına yapıştırılan yakı. yavaş yavaş yokoldu. onun göğüslüğündan aşağı bir kürek dolusu kor döküvermişti. çocuğunu bir başına beklemek istediğini söyledi. bu kız ne kadar da çirkin! Yakıdan kalanı. Güle güle. kalıp gibi topukları üzerinde döndü. içinde kalan merak da.
Belki işin aslını öğrenirim diye bir kere de vergi tahsildarına sordu. her zamankinden daha üzgündü. onun. başlarına içi pamuklu. kocası. Önceleri ürpererek aklına getirdiği bu ihtimal. babalan onlara türlü ilaçlar içirir. O. insaf.. Homais'nin çocukları. Paris'i daha ileriye bırakıp Rouen'da bir ikinci kâtiplik aradı. zihin organlarına zarar vermesinden korkup içinden üzülür. Amerika vahşilerinden farkı kalmayacak! derdi. hiçbir sonuca etmeksizin sevmekten bezmişti. ayrıntılı . ince bir sevgi eseri göstermek. — Ne gibi eğlencem olsun? — Ben sizin yerinizde olsam bir torna alırdım! Noter kâtibi: — «İyi ama ben torna kullanmasını bilmem ki. Yüreği çarpıyor. hem duyduğu kıvancı. neler yapacağını önceden kararlaştırdı. Nihayet Charles kapıyı kendi eliyle kapattı ve Leon'dan. Orada bir sanatkâr hayatı sürecek. hiçbir şeyden umudu kalmayınca hayatın her gün değişmeyen tekrarı altında ezilir gibi olur. niçin derhal gitmesin? Bir mani olan mı vardı? Hemen içinden hazırlıklara başladı. çünkü ikide bir Leon'un iskemlesine devrilip kollarım da iki yanına sarkıtarak karmakarışık sözlerle hayattan şikayet ettiği oluyordu. gitar dersi alacaktı! Bir robdö-şambrı. nihayet annesine uzun. bazı evleri görmek onu sabredilmeyecek derecede sinirlendiriyordu. Rouen'a gittiği zaman. Leon. Leon merdivende onun önüne düştü. Yonville' den. gönlüne hoş geldiği kadar içine de korku veriyordu. hani 128 MADAME BOVARY insan. gözlerinin önünde canlanmaya başladı.. Yanında çalıştığı noter bile ona. bir kadın dalaveresi» bulunduğundan şüphe ediyordu. LĞon. Odadan çıkarken noter kâtibinin kulağına yavaşça: — Size bir söyleyeceğim var. dedi. Yonvillelilerden o kadar sıkılıyordu ki. arkaya doğru yığılan bir beresi. Leon ne diye ikide bir Rouen'a giderdi? Homais «bu işin içinde bir delikanlılık. hem de karşısındakini küçümsediğini gösteren bir kurumla: — O da doğru ya! derdi. aklına türlü türlü şeyler geliyordu. dört yaşına. çok geçmedi. derdi. kendilerine karışan yok gibi görünürlerdi. Fakat bir kere. derdi. gitarını da en üste. şiddetli bir arzu halini aldı. Maskeli balolarının mızıkası. karısına. asacaktı. Bunları düşündükçe şimdiden hayran oluyordu. İşin zor tarafı annesini razı etmekti. ama kendi aklı pek yatmıştı. beş yaşına kadar. biraz nezle olsalar. ama yanılıyordu. Ama bir gün yeni bir işe girip başka bir hayata karışması ihtimali. Leon hemen her hafta şehre gittiği için bu işe de bakıvermesi büyük bir zahmet olmazdı. Mademki hukuk tahsilini orada bitirecekti. Madame Homais'nin bir buluşuydu. boylu boyunca bir resmini hediye etmek niyetindeymiş. mesleğinde ilerlemek için bir başka noterlikte de çalışmayı tavsiye ediyordu. tabağına konulan yemeğin çoğunu bıraktığını görüp merak ediyordu. __ Ama arkadaşının hali ona da bir tuhaf geliyordu. babacan bir adam diye baktığı eczacıya da tahammül edemiyordu. bazı kimseleri. Binet suratını asıp: — Ben ne bileyim? Polis hafiyesi değilim ya! diye cevap verdi. ama arkalarından bir bakan olmayınca yerlerinden bile kımıl-danamazlardı. Bu. duygularını okşayacak bir sürpriz yapmak. madeni levha üzerine iyi bir resmin kaça çıkacağını öğrenmesini rica etti. kalın takkeler giydirilirdi. hiçbir şeye karşı ilgisi. ama bir türlü muvaffak olamamıştı. Leon'nun çapkınlıkta gözü yoktu.pervazlarına kalın çubuk takılırdı. bulamadı. içinden: «Acaba bir şeyin mi farkına vardı?» diyordu. Madame Lefrançois. böyle bir basıncın. Bunun üzerine Binet çenesini kaşır. Hayalinde apartmanına koyacağı'eşyayı da seçti. «Bunun kaça mal olacağını» bilmek istiyordu. Böyle zamanlarda tahsildar ona: — Hiç eğlenceniz yok da ondan. hatta bazen dayanamayıp: I MADAME BOVARY 127 — Senin elinde bu çocukların. mavi kadifeden bir çift terliği olacaktı! Şöminenin üzerine çaprazvari bir çift meç asıp ortalarına bir kuru kafa yerleştirecek. Leon da kendinde işte öyle bir hal hissetmeye başlıyordu. merhamet edilmez. M. grisette'lerinin şakrak sesiyle o ta uzaklardaki Paris. Charles birkaç defa sözü kesmeye çalışmıştı.
dünya gezisine çıkacak bir yolcudan fazla hazırlıkta bulunmak işini bitirdikten sonra da hareketini hep bir haftadan öbür haftaya bıraktı. parmakları arasında sıcaklığını hissettiği o nemli avuca akıyor gibiydi. Bir daha tekrar etti: — Evde değil. Leon onu boynundan tekrar tekrar öptü: — Allaha ısmarladık yavrucuğum! Allaha ısmarladık cicim! Allaha ısmarladık! Annesinin kucağına verdi. ocağa ayrı ayrı. duvarlara. Emma: — Götürün çocuğu! dedi. Madame Bovary arkasını dönüp yüzünü pencereye dayamıştı. onun için Yonville'den Rouen'a. öne doğru uzattığı alnının üzerinden ışık. Bütün bir ay her gün Hivert. Emma hemen geldi. Emma ufukta neye. hafif hafif dizlerine çarpıyordu. Leon içini çekerek: — Artık Allaha ısmarladık! dedi. çocuğun elinde. üzünMADAME BOVARY 129 tüsünü belli etmedi. Delikanlının M. hizmetçi de Berthe'i getirdi. Sarılıp vedalaşmak saati gelince Madame Homais ağladı. İngiliz usulü vedalaşalım! dedi ve o da elini uzattı. ayakta duruyordu. bir mermer üzerinden akar gibi kayıyordu. — Evet. duruverdi. Yalnız kaldılar. — Evde değil. çenesini eğmişti. Leon'un bütün varlığının özü. ipe bağlanmış. paketler taşıdı. metin bir erkek olduğundan. uzun uzun baktı. Bovary'ye ancak ayak üstü bir Allaha ısmarladık diyecek kadar vakti kalmıştı. — Ya! MB 9 130 MADAME BOVARY Kadın döndü. dedi. Leon'u arabasına bindirip Rouen'a götürecek olan noterin kapısına kadar kendi elinde taşımak istiyordu. alıp götürmek istiyordu. dedi. delikanlı elini uzattı. kısacası. Emma silkinerek başını kaldırdı. İkisi de sustular. — Sizin geldiğinizi anlamıştım! Kadın dudaklarını ısırdı. aynı yürek çarpıntısı içinde birleşen fikirleri. raflara. bavullar. sanki hepsini içine sindirmek. kaşlarına kadar. bir an önce yola çıkmasının uygun olacağını bildiren bir ikinci mektup aldı. Sonra. güle güle! Birbirine doğru ilerlediler. Homais. — Paltomu yanıma alıyorum. kadın bir an tereddüt etti. Leon: — Ben yine geldim! dedi. bir sürü boyun atkısı almak.bir mektup yazıp hemen Paris'e gidip orada oturmasını gerektiren nedenleri anlattı. sarkan bir fırıldak vardı. tatilden önce imtihanını vermek istediğine göre. .. Leon acele etmedi. Allaha ısmarladık. Leon: — Doktor evde değil mi? dedi. çarpan iki göğüs gibi. Emma: Yağmur yağacak. Leon: — Berthe'i bir görüp öpmek isterdim. en sonunda annesinden. Birbirlerine bakıyorlardı. yüzüne kan çıkıp saçlarının dibinden ta boynuna kadar derisi pespembe kesildi. nereye bakıyor? O anda içinden neler düşünüyordu? Anlamak zordu. odasındaki üç koltuğu doldurmak. gülmeye çalışarak: — Evet. O içeri girince Madame Bovary hemen ayağa kalktı. Leon kendisine elbiseler diktirmek. lustin hıçkırıyordu.. aziz dostunun paltosunu. Kadıncağız razı oldu. Merdivenin üst başına varınca o kadar yüreği çarpıyordu ki. Leon kasketini elinde tutuyor. Leon yalnız kalınca etrafına. Emma birkaç basamak inip Felicitd'yi çağırdı. Omuzunu duvarın tahta kapısına dayamış. Rouen'dan Yonville'e sandıklar. birbirini sımsıkı kucaklamıştı.
Charles: — Zavallı Leoncuk! diyordu. O zaman bir şey söylemek de doğru değil. onu bekliyorlardı.. çünkü onların sinir yapısı. Bilirsiniz ya! Kadın kısmı her şeye üzülüverir! Hele benimki!. hareketsiz alçı bir duvar halini aldı. hatta yakasına nişan rozeti takmış. arabanın yanında durmuş. Eczacı damağını şaklatarak: — Alışmaz olur mu? dedi. Uzaktan. Mesela bir bahçeye. tavuklar bağrıştı. fakat perde. Lokantalarda kadınlarla baş başa yemekler! Maskeli balolar! Şampanyalar! Hiç tasa etmeyin. gözleri bir kere daha birleşti ve Leon çıkıp gitti. korkarım ki Leon orada. yeşil yapraklar üzerinde çatırdayarak yağmur boşandı. Hekim: — Ama. Eczacı hemen onun sözünü kesti: — Hakkınız var! dedi! İşte o da madalyanın ters tarafı! İnsan Paris'te elini hep cebine götürmek zorundadır. Kendinize iyi bakın! Sakıntısız davranmayın! Noter: — Haydi. havaya asılmış bir silah takımının altın oklarını andırıyordu. müzikten anladılar mı hemen en kibar konaklara davet edilir.. kimsenin dokunmadığını göstermek ister gibi topuzundan kurtulup uzun. Paltonuzu getirdim. öyle şeye herkes alışır. noterin kabriyolesini gördü. dedi. aman üşütmeyin. dedi. . Fakat bir bora çıkıp kavakların başlarını eğdi ve birden. Leon. "gezmeye gitmişsiniz. Homais de evine döndü. Sandalyesine otururken: — Bizim delikanlı bizleri bırakıp gitti ha? dedi. dedi. Zaten Paris'te üniversite öğrencisi pek gözdedir. Çarşı meydanına varınca durdu. eğri kıvrımlarını kıpırdattı. ıslak çalılıklarda serçeler kanat çırpıyor. hayvanı tutuyordu.. erkeklerinkinden çok gevşek oluyor. Homais çamurluğa doğru eğildi. birer kara sütun halinde. Bunlar. Leon koşmaya başladı. yolun üzerinde. bulutlara bakıyordu. Homais ile M. arabaya! dedi. Homais her zamanki gibi saat altı buçukta yemek yenirken geldi. Sonra yine güneş çıktı. dostum. Guillaumin konuşuyor. hıçkırıkların kestiği bir sesle. Gittiler. Rouen'a doğru kümeleniyor. yuvarlanır gibi batıya. akasyanın kırmızı çiçeklerini de sürükleyerek akıp gidiyordu. ** Madame Bovary bahçe tarafındaki pencereyi açmış. M. arkasına kaba bezden elbise giymiş bir adam. Emma: — Kim bilir şimdi ne kadar uzaktadır! diye düşündü. dört yeşil panjuru ile o beyaz evi son bir defa daha seyretmek için bîr direk arkasına gizlendi. Paris'te nasıl yaşayacak? Oraya alışabilecek mi? Madame Bovary içini çekti. oyuncu kızlarla neler yaptığını bilmezsiniz!. diplomat sanacağınız bir adam yanınıza gelir.. Delikanlılar sonradan onların sayesinde zengin kızlar bulup evleniyor. Bir parçacık olsun sanattan. M. Bovary karşı çıktı: — Öyle kendini koyuverecek çocuğa benzemez. Odada pencerenin arkasında bir gölge görür gibi oldu. sonra iskemlesinden dönerek sordu: — Sizde ne var ne yok? — Ne olacak? Yalnız bugün bizim hanım biraz heyecana kapıldı. arkalarında da güneşin uzun çizgileri. göğün boş kalan kısmını da bir porselen beyazlığı kaplamıştı. gözleri dolu dolu olmuş: — Gelin bir kucaklaşalım. gönlü üzgün.Sonra elini açtı. bakarsınız kılığı kıyafeti yerinde. sonra adı softaya çıkar. Guillaumin: MADAME BOVARY 131 — Akşamınız hayrolsun! diye cevap verdi. Hekim: — Öyle olmuş! diye Cevap verdi. Siz o çapkınların Quar-tier Latin'de. Ama ne de olsa etrafındakilere uyması lazım. ancak şunu söyleyebildi: — Hayırlı yolculuklar! M. birden yayılıp dümdüz. Eczacı. hatta faubourg Saint-Germain (1) hanımları içinde onlara gönül verenler oluyor. kumun üzerinde birikmiş sular. Haydi hayvanı bırakın. Homais hemen: 132 MADAME BOVARY — Ben de sanmam.
Öğleden sonra. onun oturmuş olduğu şu boş iskemlelerden. Koşup onun yanına gitmek. taşralı öğrenci ona çabuk tutuluyor.Konuşmaya başlarsınız. gölgelikte oturup. dedi. köşküne davet eder. insanın evinde pişen çorbanın yerini tutamaz. Ben daima ev yemeğini tercih ederim. daha güzel. alıştığımız her hareketin durmasından. Dostluğu ilerletirsiniz. Bunun içindir ki Rouen'da eczacı okuluna giderken bir pansiyona girmiştim. 134 MADAME BOVARY başı açık. küçük dalgalarını kaygan sahil boyunca sürüp duruyordu. Zahmet etmeyin. yüksek sesle kitap okurdu. Oralarda. «Ben geldim.. Emma ürperdi. ama benim aklıma daha ziyade hastalıklar gelmişti. daha hayalleşmiş görünüyordu. İnsanı çift beygiri gibi kan ter içinde uğraştırıyorlar!. sizi kahveye götürür. kollarına atılmak. Seine-İnferieure çiftçileri. hazin ulumalarla doluyordu. örneğin tifo. o gün Emma işte o hale uğramıştı. kaçmaya kalkınca niçin iki eli ile. şimdi de duyduğu şırıltıyı dinlemişlerdi!. Homais: — İllallah! dedi. yüzde sek. Bunu yine konuşuruz.. bu hatıra. yine gamlı bir durgunluğa.. Leon'u sevmediğine dövündü. sen. ben seninim!.. bırakıp gitmemişti. kuru çubuklardan yapılmış bir iskemleye ilişir. hep ırgat gibi ça(1) Paris'te en soylu ailelerin oturduğu mahalle.. Leon şimdi ona daha uzun boylu. Vaubyessard'dan dönüp de kafasının içinde kadril kasırgaları uğuldadığı günlerde olduğu gibi. hâlâ oradaydı.. önüne geldiği zaman yakalayıvermemişti?.» demek için içi titriyordu. haberiniz var mı? — Neden? Homais kaşlarını kaldırıp en ciddi tavrını takınarak: — Bu yıl. tarım işlerini konuşmak için Yonville-l'Abbaye'de toplanacaklarmış. paranızı aşırmak veya sizi tehlikeli işlere sürüklemek içindir. daha şirin. VII Ertesi gün Emma için iç sıkıcı bir gün oldu. bir havaya bürünmüş gibiydi. o salçalı baharlı etler. bir dakika rahat yok. gittikçe daha sokulur. O. Ne güzel güneşli günler görmüşlerdi!.. kırdan esen serin rüzgâr sayfaları hışırdatır. Irmak hâlâ akıyor. neleri sevip nelerden hoşlanmadığını anlatmaya başladı ve bu. hani her olup bitmiş işten sonra bizi saran bir yorgunluk. koltuklardan gözünü ayıramıyordu. yolcuların bir Rus stepinde unuttukları ateşten daha çok parlıyordu. evin duvarlarında hâlâ onun gölgesi vardı. Justin gelip hazırlanacak bir ilaç için onu çağmncaya kadar devam etti. lokantaların yemeği. Emma ne yapmıştı da bahtiyarlığı. Henüz son karar verilmemiş ama pek muhtemel olduğu söyleniyor. O günden sonra Leon'un hatırası.. Charles: — Doğru. ıssız şatolara dolan kış rüzgârı gibi. iki dizi ile cna sarılmamıştı?. Bugünkü gazetede de< buna dair birkaç satır vardı. Fakat böyle bir hareketin güçlüğünü düşünüp onu göze alamaması. dedi.. birçok kimselerle tanıştırır. Ondan ayrılmış olmasına rağmen. o üzüntünün ortasında. Justin fener getirmiş. onun dudaklarına susadı. ne derlerse desinler. yemeklerimi orada profesörlerle yerdim. Böylece genel sorunlar hakkındaki düşüncelerini. size enfiye ikram eder. Ah! Hayatının biricik büyüsü. Hani bir daha geri gelmeyecek şeylere hülyamızın bir kapılması vardır. bahçenin bir köşesinde. yerden şapkanızı alır. Bütün bunlar.. . kameriyenin latin çiçeklerini titretirdi. arzularına bir de esef katarak onların bir kat daha şiddetlendiriyordu. Doğru çıkarsa bizim kaza için son derece önemli bir şey olur!. Bir an bir yere gitmeye gelmiyor!. O. daha sıhhidir. Hem Paris'in suyu. Ne çekilmez çile! Kapıya kadar gittikten sonra: — Unutuyordum. MADAME BOVARY 133 lışmalı!. size şaraplar içirir. yegâne saadet ümidi olan o adam gidivermişti!.. Emma. yosun tutmuş çakıllar üzerinde kaç defa beraberce gezip suların şırıltısını. görüyorum. Emma'yı saran can sıkıntısının merkezi oldu. Emma. devamlı bir titreşimin kesilivermesinden doğan bir ıstırap vardır. ruhunun uçurumuna dalan keder. eşyanın üzerinde hayal meyal dalgalanan kara. uyuşuk bir yeise tutulmuştu. baş başa ne tatlı anlar geçirmişlerdi!. onun yürümüş olduğu bu halılardan. Eczacı devam etti: — Yemeklerinin değişmesi bünyede karışıklığa sebep olur da onun için. Etrafında ne varsa. dedi..
işte ona benzer bir şey. hiçbir güneş doğmadığı için her tarafı büsbütün gece kapladı ve Emma. sevda yanıp kül olduğu. nakışları yarıda bırakıp dolaba tıktığı gibi kitabın da birine başlar. kinin açtığı yakıcı yaraları şefkat ateşinin tekrar canlan-. Emma'nm hali hakkında uzun uzun konuştular. derdi. el işlerine! O da. Hatta bir gün ağzından kan geldi. düşmüş ümitlerini. belki de pek büyük olduğu için gitgide alevler yatıştı. bir süre de. Bazen gece yarısı Charles sıçrayarak uyanır. duvar gibi bembeyazdı. çoğu zaman dudaklarının kenarında hareketsiz bir kasılma gözükürdü: Hani evde kalıp ihtiyarlamış kızlarla. kocasına karşı duyduğu iğrenme hislerini ruhunun aşkına doğru bir atılışı. Şakaklarında üç tane ak tel buldu diye ihtiyarlık sözü etmeye başladı. O. Rouen'a yazıp mavi kaşmirden bir fistan getirtti. bir gramer. nefsinin tatmin edilmeden dağılan arzularını. yarım bardak dolusu Fransız rakısını içebileceğini iddia etti. eline bir kitap alır. çılgınca işlere sürüklemek pek kolaydı. Fakat okuması da nakış işlemesi gibiydi. kendi kendine kuruntu edinmesinden geliyor. gözleri insana dalgın bakardı. içine işleyen müthiş bir soğuk içinde kendini kaybetmişe döndü. bir yığın beyaz kağıt aldı. ondan hiç. kısır faziletini. hiçbir yardım gelmediği.. çökmüş muhterislerin yüzlerini kırıştıran bir büzülme vardır. kendini zorla bir işe vermeli. Sık sık halsizlikler geçiriyordu. kocalı bir kadın olmak boyunduruğunu. Charles'ın telaş ettiğini görünce: — Adam sen de! dedi. Bir gün kocasına. masasının başında koltuğa oturup iki kolunu dayadı. bazen kâkül bırakır. ması sandığı da oluyordu.. Mektup yazıp annesini çağırttı. Lheureux'un dükkânına gidip hamaylıların en güzelini aldı. çünkü artık kederin ne olduğunu öğrenmiş.Emma ona doğru atılıyor. Nereye gitse hep benzi uçuk. hepsini alıyor. bir hastaya çağırıldığını sanıp dili dolaşarak: — Geliyorum. Yonville'in ev kadınlarının tabiri ile: «Terelelli» olmasına rağmen Emma'da hiç de keyifli bir hal yoktu. Bir gotik MADAME BOVARY 135 dua iskemlesi aldı.. o kıyafetle bir kanepeye uzanıp yatardı. alış'ıklık kederi yavaş yavaş boğdu. ona sığınıp büzülüyor. fakat fırtına esmekte devam ettiği. burnunun derisi aşağı doğru çekilir. Charles gidip muayene odasına kapandı. erkek saçı gibi yandan ayırıp ensesi üstüne topladı. sönmek üzere olan o ateşi usulca karıştırıyor. ayrılıkîa yavaş yavaş söndü. Bütün bunlar işsizlikten. Emma hekim tedavisine razı olmadıktan sonra ne yapılabilirdi ki? İhtiyar Madame Bovary: — Bilir misin ki karına ne lazım?. ne çıkar ki?. . Emma şimdi kendini eskisinden de mutsuz buluyordu. Buna sebep de-Emma'nm lamba yakmak için kibrit çakması olurdu. 136 MADAME BOVARY Neye karar vereceklerini bilemiyorlardı. panjurları kapatır. her şeyi topluyor. bazen de örerdi. tırnaklarını temizlemek için bir ay içinde on dört franklık limon harcadı. kederini kızıştırmak için hepsinden faydalanıyordu. Yığın belki kendiliğinden tükendiği. hiç kurtulamayacağını anlamıştı. bir-başkasına geçerdi. Öyle buhran anları oluyordu ki. rüzgâra kapılmış birer kuru dal gibi kınlan saadet tasavvurlarını. birçok kadınlar gibi ekmeğini kendi kazanmaya mecbur olsa siniri miniri kalmaz. o zamanlarda onu. bunu sabahlığının üzerinden beline bağlar. İtalyanca öğrenmek istedi: Bir iki sözlük. Tostes'taki kötü günler yine baş gösterdi. Tarih ve felsefe kitapları gibi ağır eserler okumaya kalktı. diyordu. Charles'ın da budalalık edip: «Yapamazsın!» demesi üzerine rakıyı diki-verdi. gerçekten başına gelenler gibi ancak hayalinde geçenleri. etrafında onu daha ziyade canlandırabi-lecek şeyler arıyordu. Aşk. Leon'un hediye ettiği kafanın altında hüngür hüngür ağladı. eline derhal geçen fırsatlar gibi en uzak hatıraları. Gerçi şuurunu kaplayan uyuşukluğun tesiriyle. gönlünün çektiği ufak tefek şeylerden de mi kaçınsın?. İkide bir saçlarının biçimini değiştiriyordu: Bazen Çin ka-dınlarınınki gibi toplar. geliyorum. soluk semasına al bir renk vermiş olan yangın parıltısı perde perde kararıp kaybo-luverdi. Bu kadar büyük fedakârlıklara katlanmış bir kadın.
bir kişizadelik iddiası da olabilir. La Huchette. papazlar aleyhinde Vol-taire'den alınmış sözlerle dolu. diyordu. Hep bir yere üşüşüp oradan kımıldamak istemeyen halkın. bunun sonu hayır değildir. Rouen'den geçerken. O herif: «Benim işim budur» diye zehir saçmakta devam ederse polise başvurmaya da hakları olmaz mıydı?. sofrada buluşulduğu zaman veya akşam yatmaya giderken. Bu iş. kiliseden otele kadar evler boyunca dizilmiş.hurda bakırlar seriliydi. Yerde. öyle bir toprağı olduğu için koltuk kabartmak istemesinden değil. kıç üstü devrilip okları yukarı dikilmiş arabalarla dolmuştu.. Hepsi de ona bütün hekimlerden daha büyük bir hekim diye bakarlardı. ben korkmam! diye cevap verdi. Yonville civarında bir «Malikâne»nin adıydı. buğday övütme makineleri yanında. hepsi de din aleyhinde. Onun yılmak bilmez cüretkârlığı köylülerin aklını çelmişti. Meydan. — Uğraşıyor da ne yapıyor? Birtakım romanlar. Çarşamba günleri eczane hiç boşalmazdı: halkın birbirini iterek oraya girmesi ilaç almaktan ziyade hastalıklar hakkında danışmak içindi: Homais'nin hekimliği civar köylere o derece ün salmıştı. ayaklarında kalın dizlikler olmasına rağmen ellerine sarı eldivenler takmıştı. Sana söyleyeyim.. şenlik bilmez heriflerin itişip kakışmalarını seyrederek eğleniyordu. Emma penceresine çıkmıştı (bunu daima yapardı: taşrada pencere mesire ve tiyatro yerini tutar). erkenden. yüzü sapsarı kesilmiş köylüye: — Korkmayın!. köşkü ve iki çiftliği ile beraber orayı satın almıştı. Charles: — Leğeni beri getirsene! diye bağırdı. Köylü: . Rodolphe Boulanger. kim olduğunu iyi bildirmek içindi (1). oğlum. Bunun üzerine Emma'nın roman okumasına engel olmaya karar verildi.. âdet yerini bulsun diye edilen sözlerden. çiftlikleri öyle pek sıkıntıya düşmeden. Kaynana: — Sen onu bana bırak! dedi. dedi. yuları. kötü kötü kitaplar okuyor. iş görmüyor değil ki!.. Öbür tarafa da yelken bezinden barakalar kurulmuştu. arkasından da başı öne eğilmiş. kendi işletiyordu. Köylü. 138 MADAME BOVARY — Siz işinize bakın. kira ile roman veren kitapçıya uğrayacak ve Emma'nın abonelikten vazgeçtiğini söyleyecekti. yün battaniyeler. hal hatır sormadan başka iki çift lakırdı bile etmemişlerdi. Justin'i evin uşağı sanmıştı: — Kendilerine La Huchette'li M. kapının eşiğinde Felicite ile konuşan Justin'e: — Doktor beyi görebilir miyiz? dedi. Türkçede gösterilemeyecek bir «nuance» var. bir uçları havada dalgalanan kurdeleler satılıyordu. derdi. eczanenin MADAME BOVARY 137 camlarını kırmasından korkulduğu zaman oluyordu. «Yılda hiç olmazsa on beş bin frank geliri» olduğu söylenirdi! Charles odaya girdi. Bu zatın kendini La Huchette'li diye tanıtması. Bu ısrar üzerine Bovary bir sargı ile bir leğen getirdi ve Justin'den leğeni tutmasını rica etti. Kaynana ile gelinin vedalaşmaları pek soğuk oldu. yumurta ehramlarıyle içlerinden yapışkan saman parçaları gözüken peynir sepetleri arasında. yassı kafeslerde gıtgıtla-yan tavuklar başlarını çubukların arasından çıkarıyordu. Bir arada geçirdikleri üç hafta içinde. Köylü: (1) Burada. bir insanda din iman olmazsa namus da kalmaz. hekimin evine doğru ilerliyordu. düşünceli düşünceli yürüyen bir köylü geliyordu. İhtiyar Madame Bovary bir çarşamba günü hareket etti. o gün Yonville'de pazar kurulmuştu. Neşterin batması ile kanın fışkırıp aynayı bulaştırması bir oldu. Sonra. Onların her birinde pamuklular.Charles: — Uğraşmıyor.a Huchette'li» demek olduğu gibi. Rodolphe Boulanger gelmiş dersiniz. hiç de kolaya benzemiyordu. Bu adam. Sonra. M. dedi. Bekâr olarak yaşıyordu. bütün söylenenlere: — Hafifliktir!. O bey.. bir babayiğit tavrı takınıp iri kolunu uzattı. çoraplar. Çünkü Fransızcada «de La Huchette». O sırada. Boulanger adamını gösterip «bütün vücudu karıncalandığı» için kan aldırmak istediğini söyledi. «L. yeşil kadifeden redingot giyinmiş bir bey gördü. hayvan.
yoksa herkesin nazarında bir aptal olursun!. bardakta şeker eritirken eczacı da içeri girdi. hafif hafif üflüyordu. Doktor: — Bazen. Sen hele bir daha ağzını açıp da övün bakayım!. her şeyi yüzüstü bırakıp geldim. Homais. insan önce bir şey duymaz. M. günün birinde. tabancalar doldurulurken çıkan gürültüden bayıldığını gördüm. Justin cevap vermiyordu. Kocası: — Çabuk sirke getir! diye bağırıyordu.. gözbebekleri —süte atılmış mavi çiçekler gibi— uçuk akın içinde kayboluyordu. gayet nazik. Şapkası başından düştü. bu sözleri duyunca. hanımefendiyi de rahatsız ediyorsun! Zaten çarşamba. odanın döşeme taşlarına çarpıp etrafına yayıldı... dedi başkalarının kanını görmeye hiç aldırmam. Bu oğlanın sincaptan farkı yoktur. Aman Allahım!.. Köylü. Madame Bovary Justin'in kravatını çözmeye başladı. şahitlerden birinin.. masanın altına koymak üzere leğeni aldı.— iş! dedi. çeşme gibi be! Kanım amma da kırmızıymış! Öyle olması iyilikten gelir. fakat Justin'in baygınlığı hâlâ devam ediyor. değil mi?. Emma çömelip kolunu uzatırken biraz sendelediği için kumaşın şişkinliği de yer yer inip göğsünün kıvrımlarını belli ediyordu. etekliği geniş bir yazlık elbiseydi). Bovary. doğrusu! Sen. parmağın: damara yapıştırıp: — Ben böyle olacağını biliyordum!. Kadın koşarak merdivenlerden indi. İkisi birden. Seni merak ettim. Sonra gidip bir sürahi su getirdi. Emma birkaç dakika hafif parmaklarını delikanlının gerdanında dolaştırmaya mecbur oldu. Charles: — Emma! Emma! diye çağırdı. insanın gözünü karartacak kadar yükseklere çıkıp ceviz devşirir. hâkimlerin vicdani kanaatini aydınlatmak üzere mahkeme huzuruna çağırabilirsin. Omuzları şiddetle silkinip iskemleni arkalığını gıcırdattı. vahim neticeleri olabilecek bir işde. Sonra onun etfa-fında dönmeye başladı. hele böyle güçlü kuvvetlilerde çoğu zaman öyle olur.. çırağının gözlerinin açıldığını görünce derin bir nefes aldı. git bakalım! Koş! Beni bekle. Justin'in elindeki leğen sallanmaya başlamıştı. dizleri titriyordu. orada soğukkanlılığını muhafaza etmen. M. Gerçekten budalasın! Kelimenin tam ma-nasıyle budala! Bir hacamat da büyük bir şey mi? Hem de senin gibi hiçbir şeyden korkmaz. ama kendi kanımın aktığını biraz düşünsem kendimi kaybedebilirim. Telaş arasında hizmetçi ona da haber yetiştirmişti. Hadi. masanın üzerine oturtup arkasını duvara dayamış. günleri sana daha çok ihtiyacım oluyor.. elinde çevirip durduğu neşter muhafazasını bırakıverdi. Eczacı: — Ben. Madame Bovary ömründe bayılmamıştı. MADAME BOVARY 139 boyu uzun.. Madame Bovary. Heyecanından baskıyı bir türlü yerleştiremiyordu. şöyle yukardan aşağıya bakıp: — Budala! dedi.. fikir selameti ile düşünüp bir erkek olduğunu göstermen lazıftı. dedi. Mesela ben bir düelloda. sonra patiska mendiline sirke döktü. Boulanger ise Justin'i kucaklamış. Şimdi evde tam yirmi kişi var. bununla yavaş yavaş Justin'in şakaklarını ıslatıyor. Gömleğinin kordonları kördüğüm olmuştu. san renkli.. şişelere de göz kulak ol! Justin giyinip gittikten sonra bir müddet bayılma bahsi açıldı. güçlü kuvvetli bir delikanlı için!. rengi uçmuştu. bir taraftan da sakin sakin: — Bir şey yok. Arabacı ayıldı. Charles: — Aman bunu görmesin! dedi. M. 140 . Eczacı devam etti: — Hem senin burada işin ne? Daima doktor beyi de. Boulanger uşağına artık eve gitmesini kafasına koyduğu işi nihayet yaptırdığı için gönlünün rahatlamasını söyledi. Boulanger: — Bir hanım için doğrusu fevkalade bir şey! dedi. Ama bazı kimseler de pek zayıf yürekli oluyor. dedi. sonradan bayı-lıverir. yaptığı eğilme hareketiyle fistanı (bu. telaş etmeyin! diyordu. Eczacı olacak bir adam için güzel bir mizaç. dört volanlı.
bütün kişiliği. yakında tarım toplantıları dolayısıyle şenlikler var. hiç şüphe yok! Hem de ne şefkat gösterir! Ne dilber olur!. Nasıl buluşuruz? Çocukla dadısı» sürekli başımızda olacak. hem de cüretkârlık göstererek. Neşesi.. kilisenin önündeki meydanın ortasına da. Emma yine hekimin odasındaki hali. İşe başlarız. Tören günü daha sabahtan köy halkı.. Güzel dişleri. kocasını da düşünüyordu: — Herif çok budalaya benziyor. O. bir çayıra. Buchy milli muhafız kıtası da (Yon-ville'de muhafız kıtası teşkil edilmemişti) gelip Binet'nin idaresindeki itfaiye bölüğüne katılmıştı.. Virginie doğrusu pek semirdi. VIII O pek beklenilen tarım şenlikleri nihayet başladı. yulaflar arasına saklanmış cırlakların gürültüsünden başka hiçbir ses duymuyordu. Rouen'lı bir aktrisi «Kapatmıştı». Argueil yokuşunun tepesine vardığı zaman kararım vermiş bulunuyordu: — Artık fırsat kollamak lazım!. görürüm. sakalı da en aşağı üç günlük. Düşünüyordu: — Nerede buluşuruz?. O. Karides yemeğe de ne kadar düşkün. sarmaşıkla donatılmıştı.. Az sonra ırmağın öte tarafını bulmuştu (La Huchette'e oradan gidilirdi). Rodolphe Boulanger otuz dört yaşındaydı. gerekirse kendimi hacamat ettiririm. benim olacak!. Benim olacak! diye bağırdı ve hemen meselenin icra tarafını tetkike başladı. elbette Madame Bovary de gelir. Sopasını hızla vurup yerdeki bir keseği parçalayarak: — O. Benzi de ne uçuk!. keyfi de insana usanç veriyor. Rodolphe etrafında. adım adım kalkıp inen bacaklarında toplanmıştı. Çok vakit kaybetmeli! Sonra tekrar başladı: — Ama gözleri de burgu gibi insanın tâ yüreğine giriyor. valinin geldiğini haber vermek. kocası var. o kadar hareketsizleşmişti ki. Emma onu çayırdan geçerken gördü: Ro dolphe Boulanger kavaklar altında yürüyor. dert var. onları iyice öğrenmişti. Ara sıra evlerine uğrar. Kadın hiç şüphesiz ondan bıkmıştır.. Şöyle nazikçe üç kompliman yapsan insanı çıldırasıya sevecek. hatırasından bile bıkkınlık getirdiği o hayalle bir an oyalandıktan sonra içinden: — Madame Bovary ondan elbette çok daha güzel. dost olurum. zekâsında oldukça keskinlik vardı. mizacında hoyratlık. o elbisesi ile MADAME BOVARY 141 gözünün önüne geliyor ve Rodolphe onu hayalen soyuyordu.. onları bize davet ederim. diye ilave etti. ziyafet için bir çadır kurulmuş. gelişigüzel bir selam verip çıktı gitti. Vergi tahsildarı ile albay arasında öteden beri bir rekabet devam . hekimin karısı hakçası şirin bir kadın!. hazırlıklardan söz ediyorlardı. tavuk. Onunla sevişmenin rast gelebileceği engelleri böyle uzaktan düşünmek aklına metresini getirdi. kundurasına kırbaç gibi vuran otların hep biteviye hışırtısından ve uzakta.. Kır bomboştu. Endamı da Paris kadınlarınmki gibi. hem de çok daha taze. Sonra masanın bir köşesine üç frank bıraktı. bir düşüncesi varmış gibi ikide bir duruyordu. Acaba nereden buralara düşmüş? O koca herif bu kızı nereden ele geçirmiş? M. hindi gönderirim. sımsıkı forması içinde bedeni o kadar kaskatı kesilmiş. O içinden: — Şirin kadın! diyordu. Hem komşular var. zarif ayaklan var. her akşam dans etmek ister! Zavallı kadıncağız! Mutfakta masanın üzerine konan sazan balığının nasıl su diye içi titrerse onun da aşk diye içi titrer. bunun içindir ki onu da. Bırak sen de! dedi. bir tek hareketle yavaş yavaş usul üzere. en emin yol odur.: Ben ki uçuk benizli kadınlara bayılırım. Emma'yı güzel bulmuştu. Elbette içi sıkılır! Şehirde yaşamak. evlerinin kapısı önüne çıkmış. Orası öyle ama. dedi. madalya kazanan çiftçilerin adlarını bildirmek için bir bombard konulmuştu. Sahi! diye ilave etti. zaten kadınlarla hayli düşüp kalkmış. kara gözleri. hastadan hastaya dolaşırken karısı da evde oturup çoraplarına yama vurur. Bu cümleyi söylerken Emma'ya bakıyordu. onlara av eti.MADAME BOVARY — Bu sayede sizinle tanışmak şerefine nail oldum. sonra başımdan nasıl atarım?.. Binet o gün her günkünden de dik bir yaka takmıştı. her cinsten bir türlü sıkıntı. belediye dairesinin saçağı. Herifin tırnakları pis.
Siyah bir setre. Sokakçıklar-dan. suların özelliklerini. Madame Lefrançois. güneşin berrak ışığında parlıyor. saçılmış karışık renkleriyle. sonra göğüslükle142 MADAME BOVARY rin geçtiği görülüyordu. kara redingotlarla mavi bez ceketlerin monotonluğunu. kunduz derisinden kundura giymiş. kocaları ise. baldırı çıplak alayı için!.. Halk. ağaçlı yollardan boyuna insan taşıyor. kılcallığını bilmek lazımdır! Daha ne bileyim? Binaların yapılışını. maden filizlerinin durumunu.. değil mi?.» dördüncüsüne de: «Yaşasın Güzel Sanatlar» yazılmıştı. boyuna yeniden başlıyordu! Bu kadar şatafat asla görülmemişti! Köy. gübrelerin bileşimi. basık bir şapka geçirmişti. Otelci kadın: — Ne peyniri? diye sordu. şairin peynire soktuğu fareden de daha münzeviyim. çeşitli cisimlerin yoğunluğunu. Homais devam etti: — Siz bir insanın tarım uzmanı olması için bizzat toprağı sürmesi. Fakat bütün yüzlerde bir çiçek gibi açılan sevinç. gerekirse bu konularda .» ötekine: «Yaşasın Tarım. Herkesin en çok hayran olduğu şey.. renk renk atkılar. gazların çözümlenmesi. Ben danışma komisyonunda üye değil miyim ya! Madame Lefrançois onu birkaç saniye süzdü. bundan başka. otelci Madame Lefrançois'yı kederlendirmişe' benziyordu. uşakların yemeğini incelemek. belediye dairesinin dört sütununa dayanmış. Birbiri arkasından bidüziye kırmızı apoletlerin. doğadaki bütün cisimlerin birbiri üzerine etkilerini araştırmak olduğundan. bunun sonucu olarak tarım da onun alanına dahil demektir! Hem. MADAME BOVARY 143 — Allah ömürler versin! dedi. Civar çiftliklerden gelen kadınlar. hava güzel olduğu için. üzerlerine fenerler asılmış iki uzun porsuk ağacıydı. sıvıların mayalanması.. kendi kendine homurdanıyordu: — Ne budala herifler! Öyle bezden baraka yaptılar da iyi haltettiler! Bir vali. ben eczacı. Ben ki daima la-boratuvarımda otururum. Madame Lefrançois küçümseyen bir tavırla: — Haa! Oraya mı gidiyorsunuz? dedi. Madame Lefrançois: Her zaman dükkânıma kapanır otururum.» -üçüncüsüne: «Yaşasın Sanayi. Bunların birine: «Yaşasın Ticaret. şapkalarını korumak için üzerlerine örttükleri . Sadece şunu söylemek istemiştim. doğrudan doğruya kimya değil de nedir? Otelci kadın cevap vermedi. yarı açık pencerelerden üç renkli bayraklar sarkıyordu..mendilleri yerlerinde bırakıp bir uçlarını dişleriyle tutmakta devam ediyorlardı. halkının çoğu evlerini bir gün önceden temizlemişlerdi. Eczacı hayretle cevap verdi: — Evet.. caddeye köyün iki ucundan geliyordu. söz konusu maddelerin yapısını.ma bugün. cambazlar gibi çadır altında yemek yemekten hoşlanır mı sanıyorlar? Böyle işgüzarlıkların adına «Memlekete hizmet» diyorlar! Ta Neufchâtel'den pis bir aşçı getirmeye değerdi ya! Hem de kimler için! Bir alay inek çobanı. oraya gidiyorum. altın haçlar. Madame Lefrançois. Şişman dul kadın nereye gittiğini sorunca: — Size garip geliyor. miyasmaların etkisi gibi şeyler. A. hayvanların yemini. süslüyorlardı. her zamankinin tersine olarak da başına bir şapka. sorarım size. böyle bir münasebetle. af buyurun acele işim var. arazinin niteliğini. Bu hiç durmuyor. sonra gülümseyerek cevap verdi: — Öyleyse başka! Ama tarımdan size ne? Siz ondan da anlar mısınız? — Elbette anlarım. her birine yeşilimsi bir bayrak asılıp üzerine sarı sırma ile yazılar işlenmiş dört tane sırık vardı. madenlerin. bütün meyhaneler doluydu. toprağın. büyük memurların oturacağı parmaklıklı tribünün iki tarafına dikilmiş. Nankin pamuklusundan pantolon. lekelenir diye korkup bellerine kaldırdıkları fistanlarını tutan iğneleri attan inince çıkarıyor. kümes hayvanları beslemiş olması mı lazımdır sanıyorsunuz? O işlerden ziyade. Homais: — Hiç! Hiç! dedi. kardan daha beyaz gözüküyor. ara sıra da. mutfak merdiveninin basamaklarında durmuş. havanın etkilerini. kolalı başlıklar. yani kimyager değil miyim? Kimyanın konusu da. dedi. gidip şenliği "görmek için evlerden çıkan keten eldivenli hanımların arkasından kapı tokmaklarının çarptığı duyuluyordu.edegeldiğinden her ikisi de emirleri altındaki adamları ayrı ayrı talim ettiriyorlardı. ¦ Eczacı oradan geçiyordu.
Eczacı. Rüzgâr doğudan esiyor. Guillaumin'in uşağı Thedore'dan öğrendiği bu işi anlatmaya başladı. hiç olmazsa bilimin öğütlemelerini dinler kimseler olsalar! Mesela ben geçenlerde büyükçe bir risale. dergileri okuyup bilimin ilerlemesinden haberdar olmak. tafsilat vermek için çağıran Madame Lefrançois'yi dinlemeden. gibi sözler söylüyordu. Herkesler dışarıda!. Madame Lefrançois üç basamak merdiveni indi ve eczacının kulağına eğildi: — Nasıl? dedi. tesirleri ve bu hususta bazı yeni düşünceler diye ad koymuştum.. Lheureux dava açıp eşyasının satılmasını istemiş.-. Rodolphe kendi kendine: «Bu da ne demek?» diye düşündü ve yürümesine devam etmekle beraber kadını göz ucuyle süzdü. Lheureux de onlarla beraberdi ve ikide bir. Yün örgü ceketinin ilmiklerini göğsüne doğru çeken omuz silkintileri ile iki elini kaldırıp rakibinin meyhanesini gösteriyordu. her zaman uyanık davranıp ıslahatı göstermek lazımdır. nerede tutmaz? Bütün bunları bilmek. artık çok sürmez. ağaçları. kendisi şurada. — Zaten. Onu senetlerle katletti. hızlı hızlı uzaklaştı. anlaşılır şey değil. çünkü. hangileri yararlıdır? Hangi-leri verimsizdir. Madame Lefrançois zihnen o kadar dalgın görünü-1 yordu ki eczacı durmak zorunda kaldı. yetmiş iki sayfalık !bir muhtıra kaleme almış. diyordu. Emma başını omuzuna eğmişti. Elma şarabı. dedi. fakat Madame Bovary'nin vsoluğu kesildi: Rodolphe da adımlarını ağırlatıp gülümsedi. Tellier'den nefret etmesine rağmen bu hususta Lheureux'yu ayıpladığını. İşte benim o eserim basılıp yayılsaydı. onlara: — Hava doğrusu enfes!.. tutulan yolu eleştirebilmek için sağlık bilgisi kurallarını da çok iyi bilmek gerekir! Bundan başka Botanik biliminden de anlamak. Emma ona dirseği ile vurdu. Fakat. dedi.. Rodolphe: «Acaba benimle eğleniyor mu?» diye düşündü. Madame Bovary'nin bacanda yeşil bir şapka var. biliyorsunuz ya? Şu eczacı. Otelci kadın. hayale gelebilecek her türlü hal1 ve fırsata uygun cümleleri olan eczacı: — Ne korkunç felâket! dedi. Kıvrık iri kirpikli gözleri önüne bakıyor ve iyice açık oldukları halde. Uçuk renkleriyle birer saz yaprağını andıran kurdelelerin süslediği oval siyah şapka. bir şey anlamak kabil olmuyordu. . yılan gibi» olduğunu söylüyordu. Madame Lefrançois! Anlıyor mu144 MADAME BOVARY sunuz? Hangileri sağlığa zararlı. sadece dikkat etmesini ihtar içindi. sütunlar altında bir yer bulursak memnun olur. Boulanger'nin koluna girmiş. Akla. M. sizin haberiniz yok mu? Bu hafta haciz koyacaklar. onun «Yüze gülüşü. eczacı devam etti: — Ah! Bizim tarımcılarımız birer kimyager olsa. — İşte. O sırada oradan şarkı sesleri yükselmekteydi. Ben hemen gidip kendisine saygılarımı sunayım. dudaklarında gülümseme. Rouen'deki Tarım Derneği'ne gönderdim. sohbete girişmek ümidi ile olacak. otları tanımak gereklidir... sekiz güne varmaz her şey biter. imal tarzı. hızla yürümeye başlamıştı. Belki içeride. Kadın: — Hele şunlara bakın!.-dudakları arasından da dişlerinin sedef gibi parlayan uçları gözüküyordu. Rodolphe onu uzaktan görmüş.karar vermek. ayırdetmek. onları biraz elmacıkların altına çekilmiş gibi gösteriyordu. Otelci kadın gözlerini Cafe Français'nm kapısından ayırmıyordu. hangilerini etmemelidir? Falan ağaç ya da ot nerede tutar. sağına soluna selamlar dağıtıyor. o çehrenin beyazlığını bir kat daha belirtiyordu. Homais: — Madame Bovary mi? dedi.. M. bu sayede derneğin tarım bölümü yemiş ağaçlan koluna üye olmak şerefine erdim. ve nezakete bakmayarak: — Şu şişman heriften kaçınmak istiyordum da onun için. Emma'nm öyle dirsek vurması. Böyle pis bir aşçı dükkânı!. Pazar yerinde: Madame BoMADAME BOVARY 145 vary'yi selamlıyor. ince derisinin altında hafif hafif vuran kam. dedi. arkasında rüzgâra kapılıp dalgalanan kara setrenin etekleriyle hayli yer kaplıyordu. Homais hayretle geriledi. Burun zarını pembe bir renk kaplamıştı. hangileri besleyicidir? Hangilerini yok etmeli. Böyle yandan bakılınca kadının yüzü o kadar sakindi ki. kısacası broşürleri.
— Herifi nasıl da savdınız! dedi. Emma biraz öksürüp: — Sizin de bir sevdiğiniz var mı?. Emma kızardı. onun yanında olmaya tercih ederim. Rodolphe'un da hemen hiçbir cevap vermemelerine rağmen M. çiftçiler. bir dizlerini kıvırmış inekler karınlarını da çimene yaymış. Bu bir araya tıkıştırılmış vücutların meydana getirdiği dalga boyunca. birbiri arkasından. Emma'ya: — Doğrusu. yeleleri sarkmış. sepet-j leri. Yeniden çiçek açmış birkaç papatya gördüler..Madame Bovary'nin de. Monsieur Boulanger? dedi. kısraklar tarafında burunlarını aça MADAME BOVARY 147 aça bakıp kişneyen.. Sonra ilave etti: — Birkaç tane koparayım mı? Ne dersiniz?. oraya girmeye başlamışlardı. her hayvanın önünde durup bakıyor. Ayaklarına mavi çoraplar. — Allaha ısmarladık. Rodolphe: — Şu koyun gözlerine de bakın! dedi. Nalbandın evi önüne vardıkları zaman Rodolphe. burnuna demir halka vurulmuş kocaman kara bir boğa vardı ki sanki tunç-tanmış gibi hiç kımıldamıyordu. Rodolphe hemen geleceğini söyleyerek özür diledi.. Lheureux. Artık hayvanları tetkik zamanı da gelmişti: kazıklara bağlanmış uzun bir iple koşu meydanı gibi bir yer ayrılmıştı. Hayvanlar orada. onların en küçük bir hareketlerini görünce: «Ne emir buyurdunuz?» diye yaklaşıp elini şapkasına götürüyordu. yüzleri ipten tarafa çevrilmiş. sakin sakin duruyor. — Başımıza başkalarını musallat etmenin yeri var mı ya! Hem.ayrıca bir yerde. hatta güzel bir hayvan gördü mü. Üstü başı lime lime bir çocuk onu bir iple tutuyordu. ne güzel! Köydeki] sevdalı kızların hepsinin de falına bakmaya yeter. İnşallah yine görüşürüz!. çocukları ile gelmiş kadınlar insana çarpıyorlardı. Uykusu gelmiş domuzlar burunları ile toprağı deşiyor. iri şemsiyeleri. İçlerinde en önemlileri gibi gözüken biri. Rodolphe: — Orasını Allah bilir! diye cevap verdi. Derozerays de la Panville'di. hem yürüyor. bizi huzurunuzdan mahrum mu edeceksiniz. ağzı bağlanmış. Bu zat. Madame Bovary'yi de beraber sürüklemişti. tayları da onların gölgelerinde yatıyor veya bazen meme emmeye geliyorlardı. ya alçak gelen sağrıları ile karmakarışık dizilmişlerdi. Rodolphe. Kolları sıvalı arabacılar. Monsieur Lheureux! diye bağırdı... yolu çi-MB ıo 146 MADAME BOVARY te kadar takip edeceğine birdenbire bir patikaya saptı. Emma gülerek: . uzun bir dizi halinde yürüyor ve böylece. Kısraklar. böyle çayır çimende yürümenin zevkinden bahsediyordu.. şaha kalkmış aygırları zaptediyorlardı. mademki bugün sizinle bulunmak bahtiyarlığına erdim. daha rahat dolaşabilmek için jandarmalara mavi kartını gösteriyor. sonra birbirlerine yavaş yavaş fikir danışıyorlardı. ağır ağır geviş getiriyor ve etraflarında vızıldayan küçük sineklerden korumak için gözlerini kırpıyorlardı. ama başkan uzaklaşır uzaklaşmaz. hem de elindeki deftere bir şeyler kaydediyordu. Rodolphe'u görür görmez hemen yanına gitti ve nazik bir tavırla gülümseyerek: — Nasıl. topuksuz pabuçlar giyip parmak-J larma gümüş yüzükler takınmış. İki sıra arasında. danalar böğürüyor. başları uzanmış. boylu boyunca bütün çayıra serpiliyorlardı. koyunlar meliyor. birbirinin-kinden ya yüksek. hakem heyeti azalan ağır ağır dolaşmaya başladılar. Bunlar^ el ele vermiş. . dedi. yanlarından geçilince süt ko kan hizmetçi kızlara ikide bir yol vermek gerekiyordu. ta akçakavaklardan ziyafet çadırına kadar. Rodolphe sözünü tamamlamadı. Çayır artık kalabalıklaşmaya başlıyor. Sahadan yüz adım kadar ötede. hakem heyeti başkanı M. Artık havanın güzelliğinden. Tarım Kurulu toplantılarına hiçbir önem vermemekle beraber. gitmeye hiç de niyetim yok: Sizin yanınızda olmayı. rüzgâra kapılan bir yelenin bir bayrak gibi havalandığı. bazen de birkaç sivri boynuzun veya koşan birkaç insan başının yükseldiği görülüyordu.
Herkes. mehtapta bir mezarlık görünce. Rodolphe bunu sezince. Bu. insan bunu düşündükçe. bir elbisesinin biçimi.durup bakıyordu. Ama kaç kere. O zaman içimdeki bütün enerjiyi harcar..var mı benim? Kim beni düşünüyor ki? Bu son kelimeleri söylerken sesi dudaklarından âdeta ıslık gibi çıkıyordu. uzaklaşmak zorunda kaldılar. onu bile anlamaz. Rodolphe: — Bunun içindir ki.. birini bulsaydım. serbestsiniz. Sonra taşranın bayalığından.. elini ceketinin cebine sokar. külrengi toz bezden yeleği içinde kabarır. ama görünüşte öyle. kalın çizgili pantolonunun altında da. avamdan kimseler bunu. — Ah. onun boğduğu hayatlardan. kilisenin iskemlelerini kalabalıktan oradan oraya taşıyıp duran mezar kazıcısı Lestiboudois'di. alt kısmı vernikli. müşteriden baş alamaz olmuştu. oturumu açmak mı. Beyaz şapkalı bir arabacının boyuna kırbaç savurduğu iki sıska beygir arabayı çekiyordu. sıcaktan bunalan kasabalılar. Binet: «Silah başına!» diye bağıracak .. Arkalarında. ya da sinirlenir. hep yapayalnız. diyordu. orada sönüp giden emellerden. -sanat hevesine esir olmanın ve toplum kurallarını daima hafifsemenin bir belirtisi sanarak. Adam öylesine yüklenmişti ki. dikişi nedir. Nitekim. hülyalardan bahsettiler. koncu Nankin bezinden potinleri gözükürdü. çayırda baksanız otların aksettiğini görürdünüz. o. Bu. Emma alay etmediğine yemin ederken. Nihayet. öne doğru uzattığı kollarının ucu görülüyordu. dedi. birbirlerinden. dedi. — Zaten. — Çok doğru! Bu adamlardan hiçbiri. pek tuhaf hisler beslemenin. Tereddütle ilave etti: — Zenginsiniz. ben de günden güne kendimi hüzne daldırıp gidiyorum.. Madame Bovary. kendi kendine konuşuyormuş gibi devam etti: MADAME BOVARY 149 — Evet. Bunlara o kadar vernik 148 MADAME BOVARY vururdu ki ayna gibi parlatırdı. bir top sesi gümbürdedi. yanlış bir işaretti.. yalnız tahta kunduralarının burnu ile. garip bir surette yaşamanın. — Evet. itişe kakışa kasabaya doğru yollanmaya başladı. Rodolphe: — Öyle mi sanıyorsunuz? — Ne de olsa. Fikri de para getiriyordu. Rodolphe: — Benimle alay etmeyiniz. her şeyi silip süpürürdüm! Emma: — Ama hiç de acınacak bir halde değilsiniz gibi geliyor bana. yoksa biraz daha beklemek mi lazım geldiğini bilemiyorlardı. Rodolphe'un kolunu tekrar yakaladı. rüzgâr estikçe. gidip orada uyuyanlara katılmanın daha iyi olup olmayacağını kendi kendime sormuşumdur. Örneğin. insan köyde oturunca. alelâdelikle özenip bezenmenin bir araya gelmesinden hasıl olan bir karmakarışıktık vardı. Emma: — İyi giyinmek zahmete değmez.. ya hoşlanır. Ah. üst üste konmuş bir sürü iskemle taşıyan bir adam yüzünden.. hasırı buhur kokan bu iskemleleri kapışıyorlar ve kilise mumlarının damlalarıyle kirlenmiş kocaman arkalıklarına bir nevi saygıyla yaslanıyorlardı... Vali Bey henüz gözükmemişti. meydanın ucunda bir büyük kira landosu gözüktü. Tarım Komisyonu toplantılarından faydalanmanın çaresini bulmuştu. Rodolphe'un kollukları pastalı patiska gömleği. Kendi çıkarları söz konusu olunca kafası pek güzel işlediği için. ya dostlarınız ne olacak? Onları hiç düşünmüyor musunuz? — Dostlarım mı? Peki hangileri? Dostum. birçok şeylerden mahrum kaldım. Ben sizi neşeli bir adam sanıyordum. şapkasını yan giyerdi. kendisi üstüne başına pek bakmadığı için özür diledi. hayatta bir gayem olsaydı. Fakat Madame Bovary'nin böyle şeylerle ilgilendiği yoktu. bir sevgiye rastgelseydim. Emma hayretle: — Siz mi? dedi. Yonville hanımlarının tuvaleti ile alaya başladı. dedi. dedi. her şeyi alt eder. çünkü herkesin önünde yüzüme bir alaycı maskesi takmasını bilirim. Rodolphe onlarla at pisliklerine basar. Rodolphe'un giyiminde. Jüri azası sıkıntılı bir duruma düşmüşlerdi.
Hani göze pek güzel görünürdü. yay gibi eğilmiş. henüz apresi olduğu gibi kaldığı için. kalabalığın büyük kısmı ise karşıda ayakta duruyor veya iskemlelere oturuyordu. Bu arada Rodolphe. dedi. gemlerini kırıta kırıta çekerek. arabaya koşulmuş iki sıska beygir. Milli Muhafız Kıtası ve halk olduğu halde. Belediye* Başkanını hamailinden tanıdı ve valinin gelemediğini söyledi. üç köşeli siyah şapkasını göğsüne bastırarak muhatabını tekrar tekrar selamlarken M. uzun fısıldamalar. kalabalığa bakarken yarı yarıya kapatıyor. Herkes iki elini kalçaları üzerine dayıyor. dedi. arabacının beygirlerini dizginlerinden yakaladı ve küt ayağı ile topallaya topallaya Altın Aslan'ın sundurması altına götürdü. alınları birbirine değercesine karşı karşıya kaldılar. sonra özür diledi. etraflarında Jüri Üyeleri. Bütün bu insanlar birbirine benziyordu. toplantı salonuna çıkmış bulunuyordu. Orada bir sürü köylü toplanarak arabaya bakmaya başladılar. Ama ne yaparsınız! Her şeye Belediye Başkanı el attı. Böylece her ikisi. aynı zamanda sivri uçlu burnunu yukarıya dikiyor ve içeriye gömük ağzına bir gülümseme konduruyordu. Binet bağırdı: — Hizaya gel! Albay haykırdı: — Dur! Sola saf bağla! Namlu bileziklerinin merdivenlerden tekerlenen bir bakır kazan gibi ses verip gittiği bir selam dur vaziyetinden sonra bütün tüfekler tekrar yere indirildi. birbirine girdi. Adam. uçuk be150 MADAME BOVARY nizle. Fakat vilayet arabası bu karışıklığı tahmin etmişe benziyordu. hâlâ gidip kiliseden iskemle getiriyordu. Krallığa olan bağlılığını ve Yonville'e lütfedilen şerefi belirtmeye çalışıyordu. Lestiboudois. albay da onu taklit etti. tam hükümdarın büstü altında bulunanlardan üç tabure aldı ve pencerelerden birine yaklaştırdı. Belediye Meclisinin ve kasabanın ileri gelenleri. çayırdan sırtlayıp getirdiği bütün iskemleleri oraya yerleştirmiş. Bazıları yakalarını bile unuttu. Bu alışverişiyle ortalıkta öyle bir tıkanıklığa sebep oluyordu ki. ucunda yumurta biçimi. fiyongosu iyice gerilmiş beyaz kravatların tuttuğu katı yakalıklardan taşıyordu. akikten birer mühür sallanan uzun bir kurdele bağlıydı. gülümsüyor. Nihayet Vilayet Meclisi Üyesi ayağa kalktı. Kerevetin üstünde bir kıpırdama. şuraya iki Venedik direği dikmek lazımdı: Yenilik olarak biraz ciddi ve zengin şeylerle donatarak. alın tarafı dazlak. Herkes silah çatılarına doğru koşuştu. gümüş sırma işlemeli kısa bir frak giymiş. İleri gelenlerin hanımları arkada. devrik yakalıydı. Tuvache da. tam milli muhafızlarla itfaiyeciler trampet çalarak sert adımlarla saf tutmaya geldikleri anda. Hele sanat dehası denilen şeyden büsbütün mahrumdur. kocaman çizmelerin meşininden daha çok parlayan çuhadan yapılmış pantolonlarının apış aralarını ihtimamla aralıklıyordu. pek kocaman ve kalın gözkapaklarıyle örtülü gözlerini. Salon bomboş olduğu için Rodolphe. Madame Bovary ile birlikte. Madame Tuvache'ın iğreti verdiği kırmızı Utrecht kadifesi kaplı koltuklara oturdular. Bütün saatlere. söyleyecek söz bulamıyor. Vilayet Meclisi Üyesi Bey. hafif tırısla. top gürledi ve beyler birbiri peşi sıra kerevete çıkarak. adının Lieuvain olduğu artık öğrenilmişti. İsmi ağızdan ağıza kalabalık . Homais: — Şüphesiz. pek halim selim görünüşlü bir zatın arabadan indiği görüldü. manzarayı oradan rahatça seyredebileceklerini söylemişti. MADAME BOVARY 151 M. kerevetin basamaklarına çok güçlükle vanlabiliyordu. belediye binasının önüne vardılar. Bütün yelekler kadifeden ve geniş. Belediye Konağının birinci katına. güneşten hafifçe yanmış kumral ve gevşek yüzleri tatlı elma şarabı rengi bağlamıştı.zamanı ancak bulabildi. methalde. Tuvache iltifatlarla mukabelede bulundu. müzakereler oldu. başının arka tarafında bir yumak saç. Tranpet çaldı. yerine oturmak üzere önünden geçen eczacıya: — Bana kalırsa. İkisi de taburelere yan yana oturdular. Kendisi Vilayet Meclisi Üyesindenmiş. Lheureux. Kabarık favorileri. Yumurta biçimi büyük masanın etrafından. Hanın uşağı Hippolyte. beriki bundan pek mahcup olduğunu bildirdi. O zaman. kekeliyor. Şu zavallı Tuvache'ın pek zevki yoktur. sütunlar arasında bulunuyorlar.
saadete rastgelinir bir gün. O zaman ufuklar aralanır. Kötü şöhretim malum. Sizler. böyle bir eğlencemiz bile yok! — Hazin eğlence. sanayii.) arzettiğim gibi müsaade ediniz de. Bir iki kağıdı sıraya koyup daha iyi görmek için gözlerine uygun bir mesafeye getirdikten sonra söze başladı: «Beyler. fırtınalı bir denizin bin bir muhatarası arasında Devlet gerdunesini metin olduğu kadar da hakim bir elle sevk ve idare eden Sevgili Kralımıza minnet ve şükranlarımızı sunayım. çünkü insan bu eğlencede saadet bulamaz. hem de en coşkun keyifler lazımdır. Emma: — Ne gibi? — Ne gibisi var mı? Kaplarına sığmayan insanlar bulunduğunu bilmez misiniz?. hem en temiz ihtiraslar. diye tekrarladı. Vilayet Meclisi Üyesi devam ediyordu: «Şayet hafızamdan bu karanlık levhaları defedip nazarlarımı güzel vatanımızın bugünkü vaziyetine çevirecek olursam.. Vilayet Meclisi Üyesi devam ediyordu: «Sizler de zaten bunu anlamış bulunuyorsunuz. harikulade memleketleri gezip dolaşmış bir yolcuyu seyreder gibi baktı ve: — Biz zavallı kadınların. limanlarımız dolup taşmakta. evet. hem hareket.. politika fırtınaları atmosferdeki karışıklıklardan hakikaten çok daha tehlikelidir. ticareti. MADAME BOVARY 153 Bu söz üzerine Emma. devletin bedeninde'yeni kan damarları gibi çoğalarak yeni irtibatlar kurmakta. yemin ederim. en yıkıcı sözlerin büyük bir cüretle memleketi temelinden çökerttiği günler artık mazi olmuştur. ziraatı ve güzel sanatları da saydırmasını bilerek.. — Niçin? 152 MADAME BOVARY Tam o sırada Vilayet Meclisi Üyesinin sesi görülmemiş bir şiddetle yükseldi: «Vatandaşlar arasındaki çekişmelerin sokak ve meydanlarımızı kana buladığı. Hükümdarımıza. Emma: — Doğrusu. sulhu. beyler!» Rodolphe: — Belki aşağıdan beni görürler. — Fakat saadet bulunur mu hiç? Rodolphe: — Evet. Hükümete. hayır. dedi. dedi. din daha çok kuvvet bularak gönüllerimizde gü-lümsemekte. tüccarın. dedi.» Rodolphe: — İnsanlık bakımından belki de bu haklı ve yerinde bir şey. dedi. dedi. adım pek kötüye çıkmıştır. harp gibi. kendinize iftira ediyorsunuz. «Evvelâ müsaade ediniz de (bugünkü toplantının mevzuu hakkında söze başlamadan önce. ne görürüm? Her yerde ticaret ve zenaat yeşermekte. Yüksek İdare Makamlarına. sanki «İşte o!» diyen bir sestir bu. baştan başa medeniyet olan bir eserin barışsever akıncıları! Sizler. ona.» Rodolphe: — Saadete rastgelinir bir gün. Şevketmeaba.. diye cevap verdi. geceleri huzur içinde uykuya dalarken birdenbire yangını haber veren çan seslerinin gürültüsüyle uyanmaktan titrediği. köylerde yaşayan çiftçiler ve işçiler. büyük imalat merkezlerimiz tekrar faaliyete geçmekte. tam ümitsizliğe düşüldüğü bir günde. bu hususta benimle hemfikir olduğunuzdan eminim. Böylece insan her çeşit fanteziye. terakki ve ahlaklılığın mücahitleri! Artık anlamış bulunuyorsunuz ki. her yerde yeni münakale yollan. her şeyi feda etmek ihtiyacını duyarsınız! Karşılıklı uzun uzadıya . her şeyinizi vermek. ansızın. — Hayır. en azından on beş gün müddetle herkese dert anlatmak zorunda kahrım sonra. hatta bizzat amelenin. Böylelerine hem hülya. beyler.» Rodolphe: — Biraz geri çekilelim. O kimseye içinizi dökmek.arasında dolaşıyordu. itimat yeniden doğmakta ve nihayet Fransa rahatça nefes almaktadır!. mülk sahibinin. amme ve fert refahının hiçbir şubesi nazarlarından uzak kalmayan. çılgınlığa kendini kapıp koyuverir.
beyler. her şeyden önce faydalı gayeler peşinde koşmaya kendini adamış derin ve ölçülü zekâyı. Daha ötede eczacı. ötede kolza. Sanki başı dönmüş gibi elini yüzüne götürdü. büyük olanı hissetmek. o da ondan. misal bulmak için bu kadar uzaklara gitmeye lüzum var mı? Kümeslerimizin süsü olan o mütevazi hayvanın ehemmiyetini sık sık düşünmeyen var mıdır içimizde? O hayvancık değil midir. karnımızı nasıl doyururduk? Hem sonra. bunun sonu gelmez.) Nihayet. biri... çıkarcıların ahlakı. o buğday da. M. iyi işlenmiş bir toprağın bütün nimetlerini birbiri peşi sıra saymak lazım gelse. bacaklarının arasında oğlu Napoleon. beyler. vakit vakit gözlerini hafifçe yumuyordu. beyler? Kim karşılıyor bizim ihtiyaçlarımızı? Varlığımızı kim doyuruyor? Çiftçi değil mi? Çiftçi. tarımla geçinen ahalinin zihniyetini yanlış anlasın. ammenin kemaline. yataklarımıza yumuşak yastıkları. karşınıza gelir. Yün fanilalı bir sürü bunakla ayağı tandırh. soframıza o lezzetli eti ve yumurtalarını temin eden? Tıpkı cömert bir ana gibi çocuklarına her şeyi veren. keten. fırıncının eline geçiyor. güzel olanı candan sevmektir. kanunlara saygı ile vazifelerin ifasından doğan zekâyı kastediyorum.. Rodolphe: — Fakat iki türlü ahlak vardır. o keten ki. sanatların. beyler. dedi.. herkesin kanaatine biraz uymak ve ahlak kurallarına boyun eğmek de lazım. M. oradan şehirlere götürülüyor. sanki karanlıktan birdenbire ışığa çıkmış gibi. üzerine bilhassa dikkatimizi çekmek isterim. devlete muin olmaya çalışmak suretiyle. Burada bağ vardır. çepeçevre ve yukarda bulunan ahlak. son yıllarda büyük bir gelişme göstermiştir. kafası geçmiş zamanın peşin hükümleri içine gömülmüş (evet. insanın gözü kör. Gerçekten. (Bunu söylerken kadına bakıyordu.kalabalığın ağzı bir karış açıktı.» Rodolphe: — Ah. siyasi daMADAME BO VARY vaya bundan fazla bağlılık. yoksa toplumun sırtımıza yüklediği bayağılıkları ile birlikte bütün göreneklerini kabullenmek değildir. kahramanlığın. hep vazife. eli tespihli bir alay sofu karı. birbirinizi rüyalarda görürsünüz. keteni unutmayalım! O keten ki. aylak kafaların o lüzumsuz süsünü değil. daha ileride peynirin türlüsü. bundan fazla vatanseverlik. Kadın elini çekti. hatibi dinlerken gözlerini dört açıyordu. şuracığa. küçüğü. Anladık. parıldar. birbirinizin içindekileri sezersiniz. başka yerde meyvesinden elma şarabı yapılan elma ağaçları. Yanında duran Tuvache. sırtımıza ne giyerdik. Yine. Madame Bovary itiraz ediyordu: — Ama yine. ebedi ahlak.. saman altından su yürüten. Derozerays. tekrar söze başladı: «Burada size tarımın lüzumunu ispdt etmem mi lazım. . o kadar aranılmış olan bu hazine. vazife. avucunu açarak kulağına götürmüş. bir kelime ile. ama yine de. dedi. Rodolphe sözlerini bitirirken. şurada gördüğünüz budala toplantısı gibi.. Fakat öbürü. nihayet her şeyin kaynağı değil mi o ihtiraslar? Emma: — Ama. Elbiselerimiz için. kıvılcım saçar. vazife diye. ama vazife. Ama Vilayet Meclisi Üyesi hep devam ediyordu: «Bundan kim hayrete düşer. koskoca sürülerini merada otlatıp semirten de çiftçi değil midir? Tarım olmasaydı. şiirin. — Hayır. beyler? Ancak. insanların ahlak dediği şey.konuşmazsanız. gayet hünerli cihazlar sayesinde öğütülüp toz haline getiriliyor ve değirmenden un adiyle çıkıyor. durmamacasma kafamızı şişiriyor vazife. hayır! Ne diye ihtirasların aleyhinde nutuk vermeli? Şu dünyada tek güzel şey. bundan fazla zekâ ve anlayış köylerden başka nerede bulunur? Zekâ deyince. cebinden çıkardığı mendile ağzını silmişti. insanın gözleri kamaşır. yine. müziğin. sonra Em-ma'nın eline bırakıverdi. fakat herkesin hayrına.de. beyler. çünkü sözlerini yutacakmış gibi . fakir kadar zengin için de lüzumlu bir gıda imal ediyor. cümlesine pandomima da kattı. coşkunluğun. o satıhta kalan zekâyı. söylemekten çekinmiyorum) iyice gömülmüş bulunmalı ki. MADAME BOVARY 155 Toprağın o bereketli sapan izlerine gayretli bir elle tohum saçarak buğdayı yetiştiriyor. göreneğe kaçanı. Bu kelime harap ediyor beni. Ama yine de tereddüt edilir.» Kimsenin dikkatini çekmesine gerek yoktu. durmadan değişen ve yüksek perdeden atıp tutan. nutkun bir hecesini dahi kaybetmemek için. etrafımızı saran peyzaj ve bizi aydınlatan mavi gökyüzü gibi. Lieuvain. inanmaya cesaret çdihnez.
Kollarını dizleri üstünde kavuşturmuş duruyor. koyun ve domuz cinslerini geliştirmeye dikkat ve himmet ediniz! Bu tarım yarışmaları sizler için birer er meydanı olsun. yahut kapılarda ayakta duran insanlar görülüyordu. Fakat iskemlesinin üzerinde dikilerek yaptığı bu hareket sırasında. siyah gözbebeklerinin etrafına çizik çizik yayılan küçücük altın ışınlar farkediyor. arka taraftan bir öküzün uzun uzun böğürdüğü. Rodolphe. mütevazı çiftlik uşakları. pencereden. Oğlan. o arzular. hayvanlarını ta oraya kadar sürmüşlerdi. Gayri ihtiyari. Belki nutku işitiyordu. altı ayda. Eldivenlerini çıkarıp ellerini kuruladı. er geç. Vaubyessard'da kendisini valse kaldırmış olan Vicomte hatırına geldi. Emma'ya yaklaşmıştı. eski arzularının içine siniyor ve üzerinden rüzgâr esen kum taneleri gibi. Bilhassa toprağı ıslah etmeye. Bunlardan galip çıkan. Ne yaparlarsa yapsınlar. hızlı hızlı söylüyordu: . ne de pervasız bir ampirizmin fazla aceleci nasihatlerini dinleyiniz. iyi gübre kullanmaya. yüzünü Emma'ya çevirerek ona yakından sabit bakışlarla bakıyordu. on yılda bir araya gelecekler. onaylama anlamında. kokuyu daha iyi içine çekmek için gözlerini yarı yarıya yumdu. dimdik duruyordu.dinliyordu. beygir. Meydan. hâlâ kendini avizelerin parıltısı altında. kerevetin aşağısında.'kötüleniyor. . sonra her şey birbirine karıştı. baktığı şeyin temaşasına dalmış gibi bir hali vardı. Jürinin diğer azalan. zahmetli mesailerini hiçbir hükümetin nazarı itibara almadığı saygıdeğer hizmetkârlar. Diyordu ki: «Devam ediniz! Sebat ediniz! Ne göreneğin telkinlerini. birbirlerini çağıracaklardır. arada bir böğürüp duruyorlardı. ama yine de Rodolphe'un başını hep yanında hissediyordu. sığır. valste dönüyor sandı. yahut köşe başlarında birbirlerine cevap yetiştiren koyunların melediği duyuluyordu. ama iki zavallı gönül birbirine kayacak olursa. tam karşısında görür gibi oldu. bu saçlar gibi etrafa aynı vanilya ye limon kokusu yayılıyordu. dirseklerini gererek. ama miğferinin ta burnuna kadar inen viziyeri yüzünden hiçbir şey görmesine" imkân yoktu. bir daha dönmemek üzere yine o MADAME BOVARY 157 yoldan geçip gitmişti! Onu. sonra. yeleklerine gömülmüş gerdanlarını hafifçe oynatıyorlardı. İnekler burunlarına kadar sarkan yaprakları dilleriyle kopararak. hiç durmadan sallanıyor ve başına doladığı basma sargının bir ucu aşağıya sarkıyordu. birbirlerini seveceklerdir. sonunda. kılıcının ucu havada. L6on hep bu san arabaya binerek ona gelirdi. Birçok kere. sütun başlıklarını saran sarmaşıkların serinliğini içine çekmek için. Üzerine bir rehavet çöktü. hatta saçlarına parlaklık veren pomadın kokusunu duyuyordu. Tuvache efendinin küçük oğlu olan muavininin miğferi çok daha mübalağalıydı. kanat çırpacaklar. eczanenin camekânı önünde. çünkü alın yazılan "budur. Leon uzakta değilmiş de hemen gelecekmiş zannetti. bulutlar geçti. ve Binet. — Topluluğun bu komplosu sizi isyan ettirmiyor mu? Onun mahkûm etmediği bir tek duygu var mı? En soylu içgüdüler. dönüyordu. Lieuvain'in konuşması havada kayboluyordu. elini mağluba uzatıp daha iyi bir başarı temennisiyle onunla canciğer olsun! Ve sizler. ansızın. ruhuna yayılan bu kokunun harikulade nefesiyle dönüyor. Sonra. Justin'in. buran kanatlarını hızla açıp kapadı. ufkun ta ötesinde. kafasına öyle kocaman bir miğfer geçirmişti ki. ta evlere kadar hıncahınç dolmuştu. onun da sakalından. mendili ile yüzünü yelpazeledi. Sığırtmaçlarla çobanlar. Vicomte'un koluna girmiş. Onlar. yorgunluk ve uyku ifadesi beliri-yordu. arkasında uzun bir toz bulutu bırakarak Leux yamacından yavaşça aşağıya inmekte olan eski yolcu arabası Kırlangıç'ı gördü. ta uzakta. Dirseklerini pencerelere dayamış. Rbdolphe'un gözlerinde. süngülerine dayanarak dinleniyorlardı. Emma. M. kavuşmamaları için her türlü oyunlar oynanıyor. şakaklarının zonklaması arasından kalabalığın uğultusunu ve cümlelerini dua okur gibi sıralayan Vilayet Meclisi Üyesinin sesini duyuyordu. Bu sırada. gelin de o sessiz . damla damla terleyen kü156 MADAME BOVARY 1 çük. en temiz sempatiler hırpalanıyor. çünkü birbirleri için yaratılmışlardır. kalabalıktan gelen iskemle gıcırtılarının yer yer kestiği cümle kırıntıları halinde kulağa erişiyordu. Sesi. Sessizliğe rağmen. o miğferin altında çocuksu bir tebessümle tatlı tatlı gülümsüyor. alçak sesle. yine de deneyecekler. solgun yüzünde keyif. İtfaiyeciler. Bu duygunun tatlılığı.
sizi seyredeyim! Pencerelerden giren bir rüzgâr. bu dayanılmaz cazibelerin nedenini çok daha önce yaşanmış hayatlarda aramak lazım geldiğini anlatıyordu. Haklı taleplerinizi karşılayacak ve elinden geldiği kadar meşakkatli fedakârlıklarınızın yükünü hafifletecekti!» M.la . biz. masanın örtüsünü buruşturdu ve meydanda. manyetizmadan söz açmışlardı. belki üyeninki kadar süslü değildi. sizi takip ettim. — Mesela az evvel size geldiğim zaman.Size refakat edeceğimi biliyor muydum? «Yetmiş frank!» — Hatta yüz kere kalkıp gitmek istedim. insanlığın hayrına olmuştu. esaslı düşünceler içeriyordu. bir altın madalya!» — Çünkü kimsede bu kadar tam bir cazibe ve güzellik görmedim. Bain'e!» — Nitekim hatıranızı hep gönlümde saklayacağım. rüyalardan.» — Hayır. parmaklarını oynatır gibi oldu. sapanı ile tafla süren Cincinnatus'u. Sayın Başkan. Ve kadının elini yakaladı. neden birbirimizle tanıştık? Hangi raslantı bunu istedi? Hiç şüphe yok. Mesela. altmış frank!» Rodolphe kadının elini sıkıyor.» — Bu akşam. Fakat kadın. Bu bahiste din ile tarım arasındaki ilişkiler.. hayatınızda benim de bir yerim olacak. Nutku. asma dikmişlerdi. yarın. yakalanmış da tekrar havalanmak isteyen bir kumru gibi sımsıcak ve titremeler içinde olduğunu hissediyordu. Lieuvain artık.. lahana yetiştiren Diocletien'i. . diyordu. «Bir merinos koçu için.uzun vadeli icarlar. birbiri ardından sıraladı: «Flaman gübresi. iki birinci mükâfat: M. tatlı bir gevşemeyle. Sonra bu insanlar hayvan postlarını terk etmişler. önsezilerden.oturdu. sizi himaye etmektedir.» MADAME BOVARY 159 — Ama unutursunuz beni.Guerriere'den Catherine . aynı çiftlikte elli dört yıl müddetle hizmet gördüğü için. birbirine kavuşmak için akan iki nehir gibi. kumaştan elbise giymişler.. bir gölge gibi silinir giderim.Nicaise Elisabeth Leroux'ya. aradaki mesafeye rağmen. din ve tarım bahsi daha uzun sürüyordu. tarlalara tohum atarak yeni yılı açan Çin İmparatorlarını zikrederken.. «Quincampoix'dan M. toprağı çizik çizik etmişler. Leherisse ile M. bir gümüş madalya!» Vilayet Meclisi Üyesi. değil mi? «Domuz cinsi. düşüncenizde. Rodolphe haykırdı: — Ah teşekkür ederim! Beni reddetmiyorsunuz! Ne kadar iyi kalplisiniz! Anlıyorsunuz ki ben sizinim! Bırakın da sizi göreyim. yahut bu tazyike cevap verdiğinden.» diye bağırdı. «Sassetot . devlet bundan böyle. .hizmetkârların emeği..kanal açma. birbirlerine kenetlendi. insanların ormanlar içinde meşe palamutlarıyle karın doyurduğu o hoyrat zamanları tasvir ediyordu.keten üretimi. Emma elini çekmedi.. Caron'a. Derozerays kalkıp başka bir nutka başladı. genç kadına. Başkan: «Mükemmel ürün ödülü!. . nutukta hükümetin övgüsü daha az yer tutuyor. Sonra. hayır. kendiliklerinden. Cullembourg. fakat daha olumlu bir üslup niteliği taşıyordu. — Nitekim. Hatip. . Birbirlerine bakıyorlardı. Rodolphe ile Ma158 MADAME BOVARY dame Bovary ise.. buna karşılık. diğer günler ve bütün hayatım boyunca kalacağım gibi! «Argueil'den M. M. acaba bu keşifte faydadan çok zarar yok muydu? M. «Nerede Catherine Leroux?» deyip duruyordu. Rodolphe de manyetizme bahsinden yavaş yavaş yakınlıklar bahsine geçmiş. toplumların meydana çıktığı tarihe kadar çıkarak. «Notre-Dame'dan M. . her ikisinin nasıl uygarlığa el birliğiyle hizmet etmiş olduğu anlatılıyordu.» Rodolphe artık konuşmuyordu. Kurumuş dudakları dayanılmaz bir arzu ile titriyordu ve parmakları. «Fışkılar.. Belot'ya. Bu. ya elini kurtarmak istediğinden. Başkan: «Yağlı tohum küspelerinin kullanılışı» diye devam ediyordu. gözlerini size dikmiş. ikimizin de üstünden kayıp gittiğimiz inişler bizi birbirimize doğru itti. aşağıda köylü kadınların bütün o kocaman başlıkları. sizi desteklemekte. Derozerays bu meseleyi ele almıştı.faziletlerinizin mükâfatım alın ve emin olun ki.» -r. «Givry-Saint-Martin'den M. yani daha özel bilgiler veı daha. o elin. beyaz kelebeklerin çırpman kanatları gibi hafifçe havalandı.. kaldım. yirmi beş frank kıymetinde. Bizet'ye.
jüri üyelerinin kendisine niçin gülümsediklerini kestiremeyerek olduğu yerde dimdik duruyordu. Kapıda birbirlerinden ayrıldılar. yaklaşın. müsabakanın gamsız galiplerini dövüyorlardı. Madame Bovary. kalabalık dağıldı. — Yaklaşsa ya! O zaman. diye tekrarladı. Kırmızı gömleğinin yenlerinden. fakat o. notere eğilerek: — Ne kaba sofuluk bu. sihirli bir aynadaymış gibi. uğultunun artmasına rağmen. neşe ile açılıp saçılan o burjuvaların karşısında işte böyle kalakalmıştı. dedi. temiz suda bol bol yıkanmış olmasına rağmen yine de kirli görünüyor ve hizmet göre göre. Rodolphe. çimen üstünde uşaklar kirli tabakları istif ediyorlar. Kadehine şarap koyuyorlardı. trampetler. milli muhafızlar. hiçbir şey işitmiyordu. ziyafet için ver* diği paranın acısını çıkarmaya bakıyordu.. yoksa kaçmak mı lazım geldiğini. O zaman yüzünde saadetle dolup taşan bir tebessüm belirdi ve giderken şöyle homurdandığı duyuldu: — Namıma ayin yapsın diye bizim köyün papazına vereceğim bunu. mafsalları boğumlu iki uzun el çıkıyordu. yanındakiler boyuna konuşuyor. sanki çekilmiş bin bir meşekkatın mütevazı deliliymiş gibi hep yarı açık duruyordu. tavana asılmış gaz lambaları arasında. Rodolphe.Kadın bir türlü meydana çıkmıyordu. koltuğundan sıçrayarak: — Sağır mısınız kuzum? dedi ve kulağına bağırmaya başladı: — Elli dört senelik hizmet! Bir gümüş madalya! Yirmi beş frank! Bunlar" hep sizin. pek fakirane elbisesi içinde büsbütün büzülmüş gibi görünen ufak tefek bir ihtiyar kadıncağızın ürkek ürkek kerevete yaklaştığı görüldü. . belediye binasının birinci katına çıkmışlardı. Yüzünün ifadesinde bir nevi manastır sertliği vardı. gürültülü ve düzensiz geçti. ziyafet saatini bekleyerek. Yüzü. Toplantı sona ermişti. babacan bir tavırla: — Yaklaşın. Tuvache. Sıra yerine geçen daracık tahtalar. Bol bol yeyip içtiler. dedi. Şölen uzun sürdü. sırtını çadırın bezine dayamış. kâh ihtiyar kadıncağıza bakarak. Taburun trampetçisi şişe ile dolu bir sepet getirmişti.. iyice baktı. çayırda tek başına gezindi. Başkanın elinden kazananların listesini almış olan Şehir Meclisi Üyesi: — Yaklaşın pek sayın Catherine-Nicaise-Elisabeth Leroux. Herkes yine eski mevkiine dönüyor. Kâh elindeki kağıda. MADAME BOVARY 161 Kadın. O kadar izdiham vardı ki. ilerlemek mi. ne budala kadın! 160 MADAME BOVARY Tuvache seslendi: — Nerede kaldı bu kadın! — İşte geliyor!. Bu solgun bakışı kederli veya içli hiçbir şey yumuşatmıyordu. bir sonbahar sabahı nehirden yükselen buğu gibi.. halkın kendisini neden ortaya ittiğini. Ambarların tozu. beyazımtırak bir duman dalgalanıyordu. dudaklarının biçimini hayalinden geçiriyordu. Bu yarım asırlık kölelik. herkes dirseğini güçlükle kımıldatıyordu. Hayvanlarla düşe kalka. Hayatında ilk defa böyle bir kalabalığın ortasında bulunuyordu. çamaşır yıkamaların sodası. onlar da. Arkasında. boynuzlarında yeşil çelenklerle ahırlarına dönen. Ayaklarında tahtadan kocaman galoşlar. belinde de büyük bir mavi önlük vardı. Emma'nm söylediklerini. Bayraklar.-çizik çizik etmişti ki. her şey eskisi gibi olup bitiyordu: Efendiler uşakları azarlıyor. yapağının kiri o elleri öylesine sıvamış. düşüncesine tam bir sessizlik çökmüştü. az kalsın davetlilerin ağırlığı altında kırılacaktı. Artık nutuklar okunmuş. katılaştırmış. fısıltı halinde sesler geliyordu: — Gitsene! — Sola! — Korkma! — Ah. Kenarı işlemesiz başlığının çerçevelediği sıska yüzü. onların dilsizliği ve vurdum duymazlığı kendisine de geçmişti. sofranın üstünde. öylesine Emma'yı düşünmeye dalmıştı ki. Rodolphe'un koluna girdi. siyah elbiseli beyler ve Şehir Meclisi Üyesinin göğsündeki nişanla içinden ürkmüş. Eczacı. bitmişti. buruşukluklarla suyu çekilmiş bir elmadan daha fazla kırış kırış olmuştu. cevap bile vermiyordu. O da kendisini evine kadar götürdü. Bütün alınlardan damla damla ter akıyor. madalyayı eline alınca. herkes. süngülerine geçirmiş oldukları çöreklerle. Bununla beraber.
doğru yıllık rakamlar elde edilmiş olur ve icabında. ama bu kâfi değildi. Madame Homais. hepsinin adlarını teker teker o listeye yazmalı. M.. Uzaktan. bütün vücudunun sarsıntılara uyarak bir sağa. Bu sebeple. Vilayet Meclisi Üyesinin kira arabası handan çıktı. havaya karışıp giden fişekleri tehlikeli buluyor. bu kalabalık böyle nereye koşuyor?» Arkasından. havada kuyruğunu ısıran bir ejder şekli çizmesi gereken en bellibaşlı fişek de tamamıyle güme gitti. sonra aksi istikamette yollarına devam ettiler. dedi. Tam o sırada. dedi. Adamakıllı sarhoş olan arabacı. Nitekim. gerine gerine esneyerek: — Doğrusu. ölümsüz saflarımızın kalıntıları olup da trampetlerin erkek sesini duyar duymaz hâlâ yüreklerinizin çarptığım hisseden yaşlı aile babaları» dediği dazlak kafalı ihtiyarlar unutuluyordu. o zaman halk. ne «Kasabanın en şen kadınlarını». Madame Homais ve eczacı ile beraberdi. mahzene yerleştirilmişti. Yere birkaç damla yağmur düştü. hükümet elinden geleni yapıyordu. ağzı bir karış açık. böylece. adamlarınızdan birini gön-derseniz veyahut bizzat kendiniz gitseniz?. ne de «orada bulunan ve bazıları. sarhoşlukla adamakıllı mücadele etmeli! Bence her hafta belediyenin kapısına bir liste aşmalı ve o hafta' içinde kendilerini alkolle zehirlemiş ne kadar kimse varsa. Tuvache'ın adresine gönderilmiş olan donanma fişekleri. o şenlik hakkında uzun bir makale çıktı. Haydi. şu bayram günü de pek güzel geçti işte. Binet bana bütün tedbirlerin alınmış olduğuna dair teminat verdi. hemen ertesi gün. tatlı bir bakışla ve alçak bir sesle: — Hem de ne kadar güzel. dedi. arabanın körüğü üstünden. Birbirlerini selamladılar. yavaşça kocasının omuzuna yaslanmıştı. MB il 162 MADAME BOVARY İkide birde yanındakilerden ayrılıp Binet'ye tavsiyelerde bulunmaya gidiyordu. Yerlere bir tek kıvılcım MADAME BOVARY 163 bile düşmeyecek. «Cesaret! diye bağırıyordu hükümete. daha binlerce ıslahata lüzum var. hararetle kaleme almıştı: «Bu örgü örgü yeşillikler.. Rodolphe yanmakta olan kağıt fenerlerin ışığında kadını seyrediyordu. aşırı bir ihtiyatkârlıkla. Bunu Homais. eşarbını şapkasız başına bağladı. bir sola yıkıldığı görülüyordu. donanma fişekleri atılırken tekrar gördü. eczacı M. mademki hiçbir şey yok! Eczacı. Rouen Feneri gazetesinde. Tahsildar: — Beni rahat bırakın. Rodolphe. sessiz. dedi. sonra başını kaldırıp kapkaranlık gökyüzünde fişeklerin ışıklı yolunu takip etmeye başladı. Fenerler de birer ikişer söndü. bu çiçekler. dostlarının yanına dönünce: — Müsterih olun. «Ne milisin cengâver tavrını». İki gün sonra. fakat kocası. Onu. benim de uykum var. Homais'nin Tarım Derneği'ne elma şarabı hakkında bir muhtıra göndermiş olduğunu da bir .. istatistik bakımından da. Ne olursa olsun. Jüri üyelerini sayıp dökerken kendi adını da baş tarafta zikrediyor. hatta. Yüzbaşı evine dönüyordu. Eczacı. iki fenerin arasında. sürülmüş topraklarımıza saçan tropikal bir güneşin selleri altında. karanlıktan Öte berileri çimdik-lenen kadınların çığlığı da karışıyordu. tulumbalar dolu. birdenbire uyuklamaya başladı. Bu uğultuya. Ama özür dilerim!. dedi.asker serpuşlarının madeni tokalarında parıldıyor. gazaba gelmiş bir denizin dalgalan gibi. rutubet alan barut pek ateş almıyordu. Homais: — Acaba iyi olmaz mı. Emma. tornasına kavuşacaktı. artık gidelim de yatalım. dedi. Vakit vakit zavallı bir Roma şamdanı havaya yükseliyor. Eczacı: — Doğrusunu söylemek lazımsa. M. bu girlantlar neye? Hararetini. Zaten. Şüphesiz. bir uğultudur koparıyordu.. Yeniden yüzbaşıya doğru koştu. köylülerin hayat şartlarından bahsediyordu.» Sonra Vilayet Meclisi Üyesinin kasabaya girişini anlatırken. yıldızlar yandı. elbisesinin kıvrımları duvarlar boyunca iniyor ve yaşanacak aşk günleri istikbalin panoramasında sonsuzluğa kadar uzayıp gidiyordu. endişe ediyordu. Emma. onları da yapalım. geceleyin.
Hafta sonunda da ava gitti. M. bir başkasının ismi! Tekrarladı: — Bir başkasının! Elleriyle yüzünü kapadı: — Evet. Liegeard'ın çayın üstünde kurulan ziyafet "sçfrasında. üstüne bir güneş ışını düşmüş barometrenin yaldızı. Rodolplhe: — Benim. methiyeye kaçan bir üslupla tasvir ediyordu. Hatıranız beni ümitsizliğe düşürüyor! Ah. M. gözyaşları içinde. tekrar görmek sabırsızlığı içinde. Gece. «Baba oğlunu.. M.. Bu aile toplantısını hiçbir üzücü hadisenin ihlâl etmediğini de belirtmek isteriz». M. Emma'nın yanma. De Loyola beyler!» (1). bayramın bellibaşlı tertipçileri 164 MADAME BO VARY toplanmış bulunuyordu. bugün. Herkes size bu isimle hitap ediyor!. Rodolphe. Akşam oluybrdu.. Rodolphe görünmedi. Rodolphe devamla: .. bu sözlerin sıcaklığı karşısında. hayatında ilk defa böyle sözler duyuyordu. onun hatır sormalarına zar zor cevap verdi. affedersiniz!. Emma. Uzaklara. MADAME BOVARY 165 Rodolphe. baha daha da çok tutulmuş olmalı.. işim çıktı. Derozerays Tarım. «Saat altıya doğru. meleklerin tebessümüne dayanamıyor! Kendini güzele. O Ma sizin bileceğiniz iş. Kadın. görüyorsunuz ki buraya gelmemekte haklıy-mışım. Emma. — Mühim bir hastalık mı? yv Rodolphe. (1) Cizvit tarikatım kurmuş olan Ignace de Loyola kastedilmektedir. baştan başa gevşiyordu.. gidiyorum. — Neden? — Neden olduğunu tahmin etmiyor musunuz? Yüzüne tekrar baktı. koca karışım öpüyordu. dedi. Ama ne de olsa... nihayet meydana çıktı: — Hemen gidip ğorünmeyelim. Bir akşam. Al-laha ısmarladık!. Ödüllerin dağılışına gelince. parlak bir donanma şenliği havayı ışığa boğdu. o kadar uzaklara gideceğim ki. kazandığı mütevazı madalyayı gururla herkese gösteriyordu.. iki kardeş olan Sanayi ve Güzel Sanatlar. İçlerinden bir çoğu. mühim değildi.. kulübesinin gösterişsiz duvarlarına asacaktı. sihirkâr. IX Aradan altı hafta geçti. geldi ki.. M..O halde devam edelim! Emma yalnızdı. Leplichey ıslahat şerefine kadeh kaldırdı. bu o kadar dik bir bakıştı ki. alaca karanlığı koyulaştınyor. kendini herhalde bir Bin Bir Gece rüyası içinde sandı.. küçük kasabamız. Emma kızararak başını eğdi. bir tabureye oturarak: — Doğrusu. Avdan dönüşte.. Camlar boyunca küçük muslin perdeler.notla hatırlatıyordu. An . Herhalde din adamları terakkiyi bambaşka bir tarzda anlıyor olmalılar. Rodolphe tekrar söze başlamak istedi: — Emma. kardeş kardeşi. Yemek tam bir dostluk ve samimiyet havası içinde yendi. süs bitkisinin aralıklarından. evine ve sevgili karısının yanma dönünce de o madalyayı. çünkü bu ismi. Hasta oldum. dedi. kendisinden biraz uzaklaşarak: — Efendim! dedi. gururu. sonra şöyle muhakeme etti: — Şayet beni ilk günden sevmişse. melankolik bir sesle: — Ah! dedi. vaktin geç olduğunu düşündü. gerçek bir opera dekoru diyesi geliyordu. Tu-vache Valinin. durmamacasma sizi düşünüyorum!. Ve ilâve ediyordu: «Yalnız kilise mensuplarının bayrama katılmayışı dikkati çekti. yanlış bir iş yapmış oluruz. Lieuvain Kralın. Homais. ayakta durdu. Fakat aslında bu sizin isminiz değil. bir daha benden bahsedildiğini duymayacaksınız-!. İnsanın bu manzaraya hakiki bir ha-yalnüma. Hiç şüphe yok. M. ruhumu dolduran ve ağzımdan kaçırı-verdiğim bu ismi söylememi bana yasak ediyorsunuz! Madame Bovary!. Asıl buraya gelmek istemedim de ondan. aynaya ateşler aksettiriyordu. tapılmaya layık olan şeye kapıp koyuveriyor. kazananların sevincini.. bilmem nasıl bir kuvvet beni size doğru itti! İnsan ilâhi kaderle mücadele edemiyor.
tedbirli olun! . ama ata nasıl bineyim. kendisine biraz çeki düzen verdi: — Madam bana sıhhati hakkında malumat veriyordu. beyaz triko külot pantolonu ile sahanlık üzerinde göründüğü zaman Emma da kılığına bayıldı. Emma'yı görmek için eczaneden sıvıştı. alâ!. görürüm. — Öyleyse mükemmel. Rodolphe hemen emrine bir tane ayıracağını söyledi. dedi. Bovary: — Gider. Felicite. ben size gönderirim onu. eczacı da yerinden kalkıp çıktı. göz görmez. her gece. M. karısının artık emrine amade olduğunu ve lütufkârlığına güvendiğini mektupla bildirdi.. Gerçekten. Haksızsın. sizi seviyorum . Boulanger'ye bir sürü tembihte bulunuyordu: — Aman dikkat edin! Kaza gelir. Her şeyden evvel sıhhat meselesi bu. Bu beklenmedik unvanla gururu okşanan hekim. Kostüm hazır olunca. kendisini bekliyordu. — Hayır. yerinde çark ederek: — O bana vız gelir. sizden o kadar uzak ve size o kadar yakın bir yerde. Ertesi gün. boğazında bir hıçkırık. hakikaten çok endîşe ediyordu. hayır. sırtında ise geyik derisinden bir kadın eyeri vardı. — Yaptır kendine bir tane. yaltaklanmalara daldı. — Elbette! Mükemmel. Rodolphe uzun. Zaten hazırlanmış. Teşekkür ederim. dedi. Doktor. buraya kadar geliyor. Tedbirli olun. sözünü kesti. Charles. Atlardan birinin kulaklarına pembe ponponlar takılmıştı. Beraber geliriz. Rodolphe. dedi. Geceleri. Böylesini Emma'nın o zamana kadar hiç görmemiş olduğunu düşünmüştü herhalde. ziyaretine bir sebep göstermek için. Çocuk uzaktan bir öpücük gönderdi. evi öğrenmek istiyordu. fakat kadın reddedince. öğle vakti. — Peki. Homais: — İyi gezintiler! diye bağırdı. Ah! Orada. M. Madame Bovary bunda bir mahzur görmeyince. Küçük Berthe'i oyalamak için. binici kıyafetim yok ki. salonun kapısı da kapalı değildi.. ay ışığında parlayan çatıya. Charles. Belki atlarınız azgındır! Emma başının üzerinde bir gürültü duydu. Justin. hiç değilse. sizi çevreleyen her şeyi bol bol seyrettim. bahçenin. hacamat olan arabacısının hâlâ başı döndüğünü anlattı.. M. yumuşak çizmeler giymişti. Boulanger'nin o pek kibarca teklifini kabul etmedin? Emma dargın bir tavır takındı. o da ısrar etmedi. karısının hafakanları yeniden başlamıştı.— Fakat gelmediysem. beriki de bundan faydalanarak. her ikisi de ayağa kalktılar. atla gezintiye çıkmanın iyi gelip gelmeyeceğini sordu. Bunu söyleyin bana. karanlıkta pırıldayan küçücük lambaya. Baş başa kalır kalmaz da: MADAME BOVARY 167 — Neden. uzun kadife frağı. Boulanger'ye. ona doğru döndü: —¦ Ah! Ne kadar iyisiniz! — Hayır. Emma. Rodolphe iki binek atiyle Charles'ın kapısı önüne geldi. Charles. evi gezmekti. Kadın razı oldu. camların gerisinde. Emma'nın. Sonra. bir zavallı insanın bulunduğunu nereden bilecektiniz. Bunun üzerine Rodolphe. dedi. parmaklarıyle camlan tıkırdatıyordu.. aman. tam bu sırada Charles içeriye girdi. dedi. yatağımdan kalkıyor. evinize. ona: — Bonjur. bir kelime ile! Bir tek kelime ile! Bir tek kelime ile! Rodolphe. onun pırıltısına bakıyordum. Rodolphe yerinden kalkarken: — Bir arzumu yerine getirmek lütfunda bulunur muydunuz.hepsi bundan ibaret! Siz de bundan şüphe etmiyorsunuz zaten. Arzusu. Fevkalade bir fikir! Hemen tatbik etmelisin. M. sizin için daha kolay olur. sizi görmediysem bile. pencerenizde sallanıp duran ağaçla166 MADAME BOVARY rina. atlan olmadığı itirazı karşısında. bilmem. bin bir bahane aradı ve sonunda bunun belki herkese garip geleceğini söyledi. annesi de ona kırbacının ucuyla cevap verdi.. kendini azar azar tabureden yere bırakıyordu. fakat mutfaktan bir tahta kundura gürültüsü duyuldu ve o anda farkına vardı ki.
Rodolphe ile Emma. Rodolphe hayvanları bağladı. imkânsız bu. 168 MADAME BOVARY Bayırın altında Rodolphe dizginleri gevşetti. Emma. arada eğiliyor. diye cevap verdi. Fakat şu cümleye: — Artık kaderlerimiz müşterek değil mi? — Hayır. Çoğu zaman. hayvanların ayak seslerini boğuyor. korunun kıyısını takip ettiler. Genç ağaçların balta ile devrildiği daha genişçe bir yere geldiler. Emma. dedi. — İlerleyelim. Atlardan indiler. içinde yaşadığı bu zavallı köy kendisine hiçbir zaman bu kadar küçük görünmemişti. tekerlek izlerinin arasındaki yosunlara basa basa yürüyordu. Yanda. Gökyüzü masmavi kesilmişti. bir sıçrayışta ileri atıldılar. arkasından yürürken. ikisi birden. bu siyah kumaşla siyah potin arasında. kızılımtırak. kadının çıplaklığından bir şeyler hayal ettiren beyaz çorabının zarafetini seyrediyordu. kayboluyordu. çalıların altından hafif bir kanat çırpıntısının kaydığı veya meşeler arasında uçuşan kargaların boğuk ve tatlı haykırışı duyuluyordu. duvarları ve kilisenin çan kulesiyle Yonville'in çatıları görünüyordu. — Acaba?. Yapraklar kımıldamaz olmuştu. Evvela. aşkından bahsetmeye başladı. su kıyısındaki bahçeleri. bulutların aralığından. ilerleyelim! Dilini şaklattı. tepelerin kenar çizgileri üzerinden buğular uzanıyordu. Kırın üstünde sis vardı. Yere yatmış bir kütüğün üstüne oturdular. Emma'nın büyük mavi tülü yere düştü. yahut yaldız sarısı renginde ağaç kümeleriyle menekşe dolu düzMADAME BOVARY 169 Kikler peşpeşe geliyordu. atını koşturuyordu. atlar. dörtnala kalktı. Rodolphe etrafına göz atıyor. Ekim ayının ilk günleriydi. yüzü biraz eğik. dedi.. eyerlerin meşini gıcırdıyordu. Emma. Yapraklarının çeşidine göre boz. bıyıklarını ısırıyordu. sağ kolunu açmış. Tam ormana dalacakları sırada güneş yüzünü gösterdi. dizinin bacağına değdiğini hissediyordu. Sonra. Bazen de dallan aralamak için kadının yanından geçiyor. fazla uzun elbisesi ayaklarına dolaşıyordu. kadının ürkmesini önledi. Emma.Onlann uzaklaşmasına bakarak elindeki gazeteyi salladı. Sakin. ciddi ve melankolik bir tavır takındı. Rodolphe da. avluları. Siz de biliyorsunuz. Eteğinin kuyruğu yukarıya iliştirilmiş olmasına rağmen. eli yukarda. yukarda atlar birdenbire durdu. Yolun kenarındaki uzun eğreltiotları Emma'nın üzengisine takılıyordu. Emma. bu gölden simsiyah kayalar gibi sivriliyor ve kavakların sisi aşan üst kısımları. . Zaman zaman bir iki kelime konuşuyorlardı. o zaman da. Rodolphe: — Allah bizi koruyor. buhar olup havaya karışan solgun ve geniş bir göle benziyordu. ilerlerken. güneş ışığı içinde. bazıları da yırtılıyor. Rodolphe'la göz göze gelmemek için başını çeviriyor. rüzgârla kımıldayan kum yığınlarını andırıyordu. kendini eyerin üzerinde sallantının temposuna bırakmıştı. önde. — Nereye gidiyoruz? Rodolphe cevap vermedi. Hep çiçek açmış fundalıklarla kaplı geniş alanlar vardı. çimen üstünde ılık havanın içinde esmer bir ışık dolaşıyordu. Yer yer ağaç kümeîeri. başını eğmiş ayağının ucuyle yerdeki kıymıkları iterek onu dinliyordu. Bulundukları yükseklikten. Rodolphe kadına. Atlar koşmaya başladılar. Tütün kırıntısı gibi kızılımsı bir renk bağlamış olan toprak. Emma'nın atı toprak kokusunu alır almaz. peşpeşe sıralanışı içinde sıkıntı veren çam gövdelerinden başka bir şey göremez oluyordu. kesik kesik soluyordu. çamların arasında. Kadın. Atlar soluyor. Bazen. Ufukta. Rodolphe. uzakta. yükseliyor. iltifatlara boğarak. otları çekip üzengiden ayırıyordu. atını sürmekle beraber. Emma durdu: — Yoruldum. yere düşmüş çam kozalaklarını nallarının ucuyla itiyordu. bütün vadi. Emma kendi evini seçebilmek için gözlerini yan yarıya yumdu. Rodolphe. yanı sıra.
kadının belini sarıyordu. Rodolphe. dağların yerinden oynamasından beter bir şeyler gelmişti. Kadın. canı sıkılmış ve öfkelenmiş gibi göründü. gözbebekleri. Derhal saygılı. Onu. Emma! Emma! Kadın. Pencerelerden kendisine bakıyorlardı. Hemen gitmeyelim.durdu. sazlar arasında hareketsiz. dizi atının yelesi üzerinde bükülmüş.. Rodolphe'un gözlerini kamaştırıyordu. dişleri arasına bir yaprak sigarası sıkıştırmış. Etraflarında hiçbir değişiklik yoktu. yapraklar üzerinde veya yerde. elleriyle yüzünü kapayarak kendini bırakıverdi. O anda. öbür tepelerden upuzun ve ne olduğu belirsiz bir haykırma. vakit vakit eğiliyor. Kekeleyerek: — Ah! Beni korkutuyorsunuz. fakat gezinti hakkında bilgi isteyince. erkeğin omuzuna yaslanarak yavaşça: — Ah! Rodolphe. otlarda aynı taşları yeniden gördüler. atını kaldırımlar üzerinde şaha kaldırıp çark ettirdi.Gitmek için yerinden kalktı. Rodolphe onu bileğinden yakaladı. gözyaşları içinde. kardeş. Aynı yoldan geçerek. Kadın: — Kabahatliyim. Yaprakları yiyen iki atın gürültüsünü duydular. diyordu. Rodolphe: -— Ne oldu size. Fakat. kadının elini yakalayarak öpüyordu. dedi. Üzüyorsunuz beni.. Döndüler. Rodolphe yürürken kadına böyle destek oluyordu. sesinize. Emma'nın başına. dedi. dedi. mahcup oluverdi. Akşam karanlığı çöküyordu. düşüncenize ihtiyacım var. diyordu. şurada burada. Kalın. yüksek. Siz benim gönlümde. okşayıcı. bu bahsi kapatalım artık. Neden? Anlayamadım. Kadın tekrarladı: — Nerede atlar? Nerede atlar? O zaman. kollarını açarak kadına doğru yürüdü. Her yer sessizdi. Elbisesinin kumaşı. halini iyi buldu. Emma işitmemezlikten geldi. Emma ise gevşek gevşek kurtulmaya çalışıyordu. çarpıntısı yeniden başlayan kalbini ve kanının vücudu içinde bir süt nehri gibi dolaştığını hissediyordu. akşam kızıllığı içinde yüzü açık havadan pembeleşmişti. Rodolphe. dişleri kenetlenmiş. Fakat yaşamak için size muhtacım! Gözlerinize. sabit. frağının kadifesine takılıyordu. koluna girdi. Rodolphe. Gidelim. Atlar nerede? Dönelim. uzun bir titremeyle sarsıla sarsıla. dedi. ormanın ötesinden. Kadın tir tir titreyerek geri çekildi. üstünü. kaidesi üstünde duran bir meryem gibisiniz. ışıklı lekeler titreşiyordu. 170 MADAME BOVARY Rodolphe'un yüzündeki ifade değişti: — Mademki öyle. Rodolphe'u sevgi dolu ve buğulu gözlerle birkaç dakika süzdükten sonra birdenbire: — Ah. su mercimeklerinin bir yeşillik gibi kapladığı bir küçük göle doğru götürdü. Otlar üzerindeki ayak seslerini duyan kurbağalar. ağaçlardan tatlı bir şey yayılıyor gibiydi. dirseği tabağının yanına dayalı. Yonville'e döndüler. duruyordu. Emma'nın etrafında. duruyordu. jcs duydu. Çamur üstünde atlarının yan yana bıraktığı izleri. Yanan iki şamdanın arasında. bir hıçkırıkla gerilen beyaz boynunu arkaya attı ve âdeta bitkin. gizlenmek için sıçramaya başladılar. Akşam yemeğinde kocası. Emma. At üstünde ne kadar sevimliydi! Narin endamıyle dimdik. Rodolphe: — Biraz daha. kırık dizginlerden birini çakısı ile tamir ediyordu.. Oynayan sinirlerinin son titreşimlerine bir müzik gibi karışan bu sesi sükût içinde dinledi.. sanki sinek kuşları uçarken tüylerini serpmişler gibi. Kolunu uzatıyor. Sizi dinlemekle delilik ettim. — Emma! . kabahatliyim. Ufka yaslanmış güneşin dallar arasından geçen ışıkları. — Niçin?. Herhalde yanlış anladınız. ötede. sonu bir türlü gelmeyen bir MADAME BOVARY 171. Bana yâr. Solmuş nilüferler. Yonville'e girerlerken Emma. ağzında tuhaf bir gülümseme. melek olunuz. sağlam ve tertemiz bir mevkide. Kadın.
ormanda. Vicdan azabı. aşağılarda. Emma. Aleksandr'a uğradım. sanki yeniden bulûğa ermiş gibi kendisine haz veriyordu. Huchette'e koşa koşa giMADAME BOVARY 173 dilir. Ertesi gün yepyeni bir tatlılık içinde geçti. hemen içeriye daldı. hemen gidip Rodolphe'u görmek hevesi geldi.. Bir çeyrek saat sonra da sordu: — Bu gece çıkıyor musun? . iyi yaptığını bir baş işaretiyle bildirdi.. bugün öğleden sonra M. coşkunluk. öpücüklerle sözünü-kesiyor..— Evet. Emma mektubunu. Nasıl gelebil-din? Ah. arkasına bakmaksızın hızlı adımlarla yürüyordu. âşığının. iştahla soludu. yüzü kendisine bir4uhaf geldi. bir âşığım var!» deyip duruyordu. ağaçlar. Charles'ın daha şafak sökmeden evden çıktığını görünce. Bu Rudolphe'du. mavimtırak bir genişlik kendisini sarıyor. Bizzat kendisi de. fecrin solgunluğu önünde beliren evini uzaktan tanıdı.. hafızasında. ancak uzakta. elbisen de ıslanmış! Emma. kendisini büyüleyen sırdaş sesiyle şarkı söylemeye başladı. yapraklar ürperir. günlük hayat bu yüceliklerin aralığından. böylesine siyah. şato olması gereken ayrı bir bina vardı... yüz ekü kadar bir paraya satar. Emma. bütün bütüne gönlünden fışkırıyordu. Eminim. Emma'ya. sazlar ıslık çalarken. orada bir saat kalınır ve tekrar Yonville'e dönülebilirdi. Çektiği ıstırap kâfi değil miydi? Ama şimdi zafer onundu. hendekler. o yaklaştıkça duvarlar kendiliğinden ikiye aynlı-yormuş gibi. endişe ve telâş duymaksızın bunun tadını çıkarıyordu. kırlangıç kuyruğu biçimindeki iki çatı fırıldağının koyu lekesinden. Birbirlerine yemin ettiler. Bu düşünce. Hiçbir zaman gözleri böylesine iri. ümidini kesmiş olduğu o saadet hummasına nihayet kavuşacaktı.. Acaba iyi mi yaptım? Söyle bana. Sanki. bir nalıncının kulübesi içindeydiler. Rodolphe: — Sensin ha! Sensin ha! deyip duruyordu. az sonra kendisini çayırın ortasında buldu. duygunun zirveleri. kollarını onun boynuna dolayarak: — Seni seviyorum. böylesine 172 MADAME BOVARY derin olmamıştı. kendini. İlâve etti: —. Rodolphe' unkiler. nenüz güzelliği yerinde bir kısrağı var. Emma bir çığlık kopardı. gidip odasına kapandı. Bir yandan da. Emma ise. Kendi kendine: «Bir âşığım var. ona üzüntülerini anlattı. Herkes daha uykudayken. okuduğu kitapların kahramanı olan kadınlar geldi. Bu fikir aklına gelince. o kadar imrenmiş olduğu bu tip sevdâlı kadınlardan biri yerine koyarak. Yani satın aldım. Kocalarını aldatmış bu kadınların lirik alayı. Kulübenin duvarları samandandı.ki. tavanı o kadar basıktı ki.Hoşuna gideceğini düşünerek. içinde tuttuğu aşk duygusu. Bir kuru yaprak yığını üstünde karşı karşıya oturmuşlardı. niye sordun? — Hiç. dedi. Büyük bir merdiven dosdoğru koridora çıkıyordu. hayalinde canlanan bu âlemin gerçek bir parçası oluyor. kollarının vücuduna sanlısını hâlâ hisseder gibi oluyordu. Aklına. hiç. Rodolphe. Emma bir kapının mandalını kaldırdı ve birdenbire. yollar. Rodolphe gelip mektubu alıyor ve yerine kendi mektubunu koyuyordu. Demek o aşk sevincine. odanın dibinde bir adamın uyumakta olduğunu gördü. Gün ağarmaya başlamıştı. düşüncesinin ışığı altında kıvılcımlamyor. kendisine küçük adiyle hitabetmesini ve sevdiğini tekrarlamasını söylüyordu. Varlığına sinen harikulade bir şey. dostum. sayıklama olduğu harikulade bir âlemin içine dalıyordu. onu bambaşka bir şekle sokmuştu. Fakat gözü aynaya ilişince. Evvelâ sersemler gibi oldu. Bir sabah. Rodolphe gözlerinin önüne geliyor. Charles'den kurtulur kurtulmaz. karanlıklar içinden görünüyordu. . gençliğinin o uzun hülyasını gerçeğe çeviriyordu. Emma. O günden sonra. ayaktayken eğilmek gerekiyordu. hayvanı peyledim. o kadar zaman. Çiftlik avlusundan sonra. Dün olduğu gibi bugün de. yalnız dizinin derisi biraz sıyrılmış. intikam almanın zevkini duyuyordu. Her şeyin ihtiras. onu. ırmak kenarındaki taraçanm bir yangına bırakıyor. sevinçle fıkır-fıkır. bahçenin ucunda.— Ne var? — Şey. Emma'ya daima pek kısa geliyordu. gözkapakları yan açık seyrederek. birbirlerine Allanın günü mektup yazmaya başladılar. pekâlâ.
Başarıyle neticelenen bu ilk cüretkârane hareketten sonra, Emma artık Charles'm evden her
erken çıkışında çabucak giyiniyor, ırmak kenarına varan samanlıktan ayaklannın ucuna basa
basa iniyordu.
Fakat ineklere köprülük eden kalas çekilip alınmışsa, ırmak boyunca sıralanan duvarları takip
etmek gerekiyordu. Kıyı kaygandı, Emma suya düşmemek için, elleriyle, çiçekleri düşmüş
şebboy kümelerine sarılıyordu. Sonra sürülmüş tarlaların içine dalıyor, incecik potinleri ile
çukura bata çıka, sarsıla, sen-deliye, gidiyordu. Başına bağladığı eşarbı, otların arasında
rüzgârla dalgalanıyordu. Öküz görünce ürküyor, koşmaya başlıyordu. Nefes nefese, yanakları
kızarmış, bütün vücudunda taze bir usare, yeşillik ve açık havayı saça saça şatoya varıyordu.
Rodolphe o saatte henüz uyanmamış bulunuyordu. Emma ile birlikte odasına bir bahar sabahı
giriyordu.
Pencereler boyunca sarı perdeler, içeriye yavaşça, koyu bir sarışın ışık sızdırıyordu. Emma,
gözlerini kırpa kırpa, el yorda-mıyle ilerliyor, saç kümelerine takılmış çiğ damlaları, yüzünü
sanki sarı yakuttan bir hâle gibi sarıyordu. Rodolphe, gülerek onu kendine çekiyor, bağrına
bastırıyordu.
Sonra, Emma daireyi gözden geçiriyor, dolapların çekmece174
MADAME BOVARY
lerini açıyor, tarağı ile saçlaruıı tarıyor, tıraş aynasında kendini seyrediyordu. Hatta sık sık,
komodinin üstünde bir sürahinin yanında, limon ve şeker parçaları arasında duran kocaman bir
pipoyu dişlerinin arasına sıkıştırıyordu.
Birbirlerine veda etmeleri bir çeyrek saatten az sürmüyordu. O an gelince Emma ağlıyordu;
Rodolphe'u bırakıp gitmek hiç istemiyordu. Dayandığı bir kuvvet, onu hep Rodolphe'a doğru
itiyordu. Nihayet bir gün Rodolphe, onun tekrar habersiz çıkageldiğini görünce, sanki bir şeye
canı sıkılmış gibi suratını astı.
Emma:
— Nen var? diye sordu. Hasta mısın? Söyle bana?..
Rodolphe, sonunda, ciddi bir tavırla, bu ziyaretlerin ihtiyatsızlık olduğunu ve dile düşeceğini
söyledi.
Rodolphe'un bu endişeleri yavaş yavaş Emma'ya da geçti. Aşk onu başlangıçta sarhoş etmişti;
aşktan ötesini düşünemez olmuştu. Fakat şimdi Rodolphe'un varlığı kendi hayatı için öylesine
zorunluydu ki, ondan bir |eyler kaybetmekten, hatta sadece Rodolphe'un keyfi kaçmasından
korkuyordu. Âşığının evinden dönerken, etrafına endişeli endişeli bakıyor, ufuktan geçen her
şekli, kendisini görebilecek her çiftlik penceresini gözetliyordu. Adımlara, haykırmalara,
sapanların gürültüsüne kulak veriyor, başının üstünde sallanan kavak yapraklarından daha
solgun, daha titrek, durakalıyordu.
Yine bir gün böyle dönerken, birdenbire, bir karabinanın uzun namlusunun kendisine nişan
aldığını sezer gibi oldu. Namlu, bir hendeğin kenarında, yarı yarıya otlara gömülmüş bir küçük
fıçının üstünden çaprazlamasına yükseliyordu. Emma korkudan nerdeyse bayılacaktı; yine de
ilerledi ve fıçının içinden, kutu şeytanı gibi bir adam ayağa kalkıverdi. Ayağında dize kadar
düğmeli tozluklar vardı, kasketini gözleri üzerine indirmişti. Burnu kıpkırmızı, dudakları
titriyordu. Bu, yabani ördek avlamak için pusuya yatmış, yüzbaşı Binet'di.
— Daha uzaktayken seslenseydiniz ya, diyordu. İnsan bir tüfek gördü mü haber vermeli.
MADAME BOVARY
175
Tahsildar, bu sözlerle, az önce geçirdiği korkuyu gizlemeye çalışıyordu. Çünkü, vilayetin bir
emriyle kayıktan başka bir yerde yabani ördek avlamak yasak edildiği için, M. Binet, kanunlara
karşı sayjılı olmakla beraber, nizama aykırı hareket etmiş oluyordu. Bu yüzden her dakika kır
bekçisi ile burun buruna geleceğini zannediyordu. Fakat bu korku, keyfini büsbütün artırıyor ve
fıçısının içinde yapayalnız, kendi kendine, talihi ve kurnazlığıyle övünüyordu.
Emma'yı görünce, yüreğinin üstünden bir ağırlığın kalktığını hissederek, hemen lafa girişti:
— Hava hiç de sıcak değil, insana buz gibi batıyor! Emma hiç cevap vermedi. O, devam etti:
— Siz de 'amma erken çıkmışsınız dışarıya? Emma, kekeler gibi:
— Evet, diye cevap verdi, çocuğumun kaldığı sütninenin evinden geliyorum.
— Çok iyi, çok iyi! Bana gelince, işte gördüğünüz gibi, tanyeri ağardığından beri buradayım.
Hava öyle kötü ki, insanın vücudunda nah bu kadar tüyler olmayacak olursa...
Emma, arkasını dönerek adamın sözünü kesti:
— İyi akşamlar, Mösyö Binet. Adam, donuk bir sesle:
— Hürmetkârınızım Madam, dedi. Tekrar fıçısının içine girdi.
Emma, tahsildarı böyle birdenbire bırakıp gittiğine pişman oldu. Kim bilir, aleyhinde ne kötü
şeyler düşünecekti. Hele süt-nine hikayesi, mazeretlerin en kötüsüydü; Yonville'de herkes,
küçük Bovary'nin bir yıldan beri, ana-babasmın evine dönmüş olduğunu biliyordu. Sonra, o
civarda oturan da yoktu; bu yol yalnız Huchette'e çıkıyordu. Binet, herhalde nereden
döndüğünü tahmin etmiş olmalıydı; hiç şüphe yok, susmayacaktı gevezelik edecekti! Akşama
kadar, gözlerinin önünde hep o av çantalı budalanın hayali, akla gelebilecek türlü yalanlar
tasarlayarak, kafa patlattı durdu.
Charles, gece, yemekten sonra, onu böyle düşünceli görünce, açılsın diye eczacılara götürmek
istedi. Eczanede ilk gördüğü kimse de, yine tahsildar oldu. Tezgâhın önünde ayakta duruyor,
yüzüne kırmızı kavanozun ışığı vuruyordu:
176
MADAME BOVARY
— Lütfen, bana yarım once (1) kadar kezzap. Eczacı:
— Justin, diye bağırdı, bize asit sülfiriği getjr!
Sonra, Madame Homais'nin dairesine çıkmaya davranan Emma'ya:
— Yok, dedi, zahmet etmeyin, şimdi inecek. O geledur-sun, sobaya yaklaşıp ısının... Özür
dilerim... Bonjur, Doktor (Eczacı, bu doktor kelimesini söylemekten pek hoşlanıyordu, sanki
başkasına doktor deyince, bu kelimeye sinmiş şatafatın bir parçası da kendi şahsına gelip
konacakmış gibi)... Sakın ha, havanları devireyim deme! Git de küçük salondaki iskemleleri
getir; salonun koltuklarının yeri değiştirilmez, bilirsin.
Homais, koltuğunu tekrar yerine koymak için tezgâhtan fırlayacağı sırada, Blnet, kendisinden
yarım once'lık şeker asidi istedi.
Eczacı, küçümseyen bir eda ile:
— Şeker asidi mi, dedi, tanımıyorum, bilmiyorum! Sakın asit oksalik olmasın? Oksalik değil mi
istediğiniz?
Binet, çeşitli av takımlarının pasını temizlemek için, kendi hazırlayacağı bir mahlule katmak
üzere aşındırıcı bir maddeye ihtiyacı olduğunu izah etti. Emma ürperdi. Eczacı gülmeye başladı:
— Hakikaten, havalar da pek münasebetsiz hani, öyle rutubetli ki.
Tahsildar, kurnaz bir tavırla:
. — Öyle ama, dedi, rutubete hiç aldırmayanlar da var. Emma, boğulacak gibi oldu.
— Bir de şey verin...
Emma:
'
-— Bu adam defolup gitmeyecek mi? diye düşündü.
Yarım once kadar sarı reçine ile terebantin, dört once balmumu, üç yarım once da kemik
kömürü lütfen, bizim takımların vernikli meşinlerini temizlemek için.
Eczacı balmumunu kesmeye başlarken, Madame Homais de kollarında Irma, yanında Napoleon,
ortaya çıktı. Athalie de
(1) Vaktiyle Fransa'da kullanılan bir ağırlık ölçüsü. Bir once 30 gramdan biraz fazla gelirdi.
MADAME BOVARY
177
peşinden geliyordu. Gitti, pencerenin altında, kadife kaplı sıraya oturdu, oğlan bir tabureye
tünedi, ablası ile, babacığının yanında hünnap kutusunun etrafında dört dönüyordu. Eczacı,
hunileri dolduruyor, şişeleri tıpalıyor, etiketler yapıştırıyor, paketler imal ediyordu. Etrafında
kimse konuşmuyordu; yalnız vakit vakit ağırlıkların terazi kefelerini tınlattığı ve çömezine
talimat veren eczacının pes perdeden bir iki kelime söylediği duyuluyordu.
Madame Homais ansızın sordu:
— Sizin küçük ne âlemde?
Müsvedde defterine rakamlar yazan kocası:
— Susalım! diye seslendi.
Madame Homais, sesini alçaltarak yeniden sordu:
— Onu neden getirmediniz?
Emma, parmağıyle eczacıyı göstererek:
— Hişt, hişt! dedi.
Fakat Binet, kendisine uzatılan hesaba dalmıştı, herhalde hiçbir şey duymadı. Nihayet, çıkıp
gitti. O zaman Emma, sıkıntıdan kurtuldu, rahat bir nefes aldı. Madame Homais:
— Ne kadar derin nefes alıyorsunuz, dedi. Emma:
— Burası pek sıcak da ondan, diye cevap verdi.
Ertesi gün, Emma ile Rodolphe artık nerede buluşacaklarını konuştular. Emma, hediye vermek
suretiyle hizmetçisini bu işte kullanmak istiyordu; fakat en iyisi Yonville'de kimsenin gözüne
çarpmayacak bir ev bulmaktı. Rodolphe böyle bir jTer arayacağını vadetti.
Bütün kış mevsimi, haftada üç-dört defa, gece karanlığında bahçeye geliyordu. Emma, mahsus,
parmaklığın anahtarını kaldırmıştı; Charles anahtarın kaybolduğunu sanıyordu.
Rodolphe, geldiğini haber vermek için, pancurlara bir avuç kum atıyordu. Emma da hemen
yerinden fırlıyordu; fakat bazen beklemek gerekiyordu; çünkü, Charles'ın ocak başında
gevezelik etmek âdetiydi, lafın sonunu bir türlü getiremiyordu.
Emma, sabırsızlıktan kabına sığamıyordu; eğer iş gözlerine kalsaydı, kocasını çoktan
pencereden aşağı fırlatır, atardı. Nihayet yatmak üzere yıkanıyor ve geceliğini giyiyordu; sonra
bir kitap alıyor, okuduğu şeylerden pek zevk alıyormuş gibi, MB 12
178
MADAME BOVARY
rahat rahat okumaya dalıyordu. Yatağa girmiş olan Charles, gelip yatmasını söylüyordu:
— Gel artık, Emma, vakit geldi, diyor.
Emma da:
•
— Evet, geliyorum, diye cevap veriyordu.
Bununla beraber, gözleri mum ışığından kamaşan Charles, duvar tarafına dönüyor ve uykuya
dalıyordu. O zaman da Emma, yarı çıplak, çarpıntılar içinde, dudaklarında tebessüm nefesini
tuta tuta sıvışıyordu.
Rodolphe'uh geniş bir paltosu vardı. Kadını o palto ile sarıp sarmalıyor, kolunu beline sararak,
hiç konuşmaksızın, bahçenin dip taraflarına götürüyordu.
Kameriyeye, vaktiyle Leon'un yaz geceleri kendisini aşk dolu gözlerle seyrettiği, o tahtaları
yürümüş sıraya gidiyorlardı. Emma'nın artık Leon'u düşündüğü yoktu.
Yaprakları dökülmüş yasemin dalları arasından yıldızlar parıldıyordu. Arkalarında ırmağın
aktığını ve zaman zaman, kıyıda kuru sazların çatırdadığını duyuyorlardı. Şurada burada gölge
yığınları karanlıkta kabarıyor, bazen hepsi aynı anda ürperiyor, sanki onları sarmak için
ilerleyen muazzam siyah dalgalar gibi kâh yükseliyor, kâh eğiliyorlardı. Gecenin soğuğu
yüzünden birbirlerine sımsıkı sarılıyorlar, dudaklarından çıkan solumalar daha gürültülü oluyor,
karanlıkta ancak seçebildikleri gözleri, onlara daha büyük görünüyor ve sessizliğin ortasında
yavaşça fısıldanmış sözler, bir billur şıkırtısı ile ruhlarına siniyor ve çoğalan titreşimlerle devam
edip gidiyordu.
Yağmurlu gecelerde, arabalıklarla ahır arasındaki muayenehaneye sığınıyorlardı. Emma,
kitapların arkasına sakladığı mutfak şamdanlarından birini yakıyordu. Rodolphe, oraya kendi
eviymiş gibi yerleşiyordu. Kütüphanenin, yazı masasının, nihayet bütün dairenin manzarası onu
neşelendiriyordu. Charles hakkında, Emma'yı bir hayli sıkan bir sürü şakalar yapmaktan kendini
alamıyordu. Emma, âşığını daha ciddi, hatta dramatik görmek istiyordu. Mesela, bir defasında,
bahçe yolunda gittikçe yaklaşan ayak sesleri duyar gibi olmuştu.
— Geliyorlar, dedi. Rodolphe mumu söndürdü.
— Tabancaların yanında mı?
— Ne yapmak için?
MADAME BOVARY
179
— Şey... kendini müdafaa etmek için.
— Kocana karşı mı? Bırak şu biçare çocuğu! Rodolphe, sözünü «bir fiskede onu ezerim»
manasına gelen bir el işaretiyle tamamladı.
Emma, bu cesarete hayran oldu, ama bunda bir nezaketsizlik, safiyane bir kabalık sezerek, bir
tuhaflaştı.
Rodolphe bu tabanca hikayesi üzerinde epey durdu. Düşünüyordu ki, Emma tabancadan ciddi
olarak bahsettiyse, bu, gülünç, hatta çok çirkin bir şeydi; çünkü, kendisinin o zavallı
Charles'dan nefret etmesine hiçbir sebep yoktu. Kıskançlıktan yanıp tutuşmuyordu ki. Hatta
Emma'nın, kendisine bu mevzuda etmiş olduğu yeminleri pek hoş karşılamış değildi.
Bu mektubumun sizi sıhhat ve afiyette bulacağını ümit ederim ve gönderdiğim hediye de makbule geçer. Fakat ahırda iki hayvan görmüş. yulaf eriği dedikleri cinsten. tabir caizse. size bir horoz göndereceğim. Benim sevgili torunum Berthe Bovary'i bugüne kadar hiç görmediğime o kadar üzülüyorum ki. Ama Emma o kadar güzeldi ki! Rodolphe. gelecek sefer. Öyle ki. sevildiğinden emin. bana biraz daha körpe. Emma şimdi de bir yüzük. Bahçede. torunum için bir erik ağacı diktim. öksüz kalmış bir damlacık çocukmuş gibi. sevgili evlâtlarım. geçen gün bir çoban tutmak için gittiğim Yvetot panayırında nezleye yakalandım. onlar şimdi gökyüzünde. bana hayır dedi. çünkü. kayıtsızlığını gittikçe daha az gizler oldu. o başka. hissedilmez bir şekilde değişti. işler yolundg. Emma'nın kendi burjuva sağduyusuyle hor gördüğü coşkunluğunu. nehir yatağının çamurunu farketti. Buna şaşmadım. Kendini zayıf hissetmekten duyduğu zillet. çünkü bu coşkunluğun muhatabı kendisiydi. aynı zamanda hem gururunu. kam de damadımı kucaklar. hatta aya bakarak bazen: — Eminim ki. Rodolphe'un annesinden söz açıyordu. Bu kış sizin o taraflarda dolaşmış. lütfen sepeti geri gönderin. «Bana gelince.Zaten Emma. şehvetin ılımlaştırdığı bir kin haline geliyordu. hem seni. çatısı ağaçlar üstüne tıçtu. diyordu. burada. karşılıklı birer kahve içtik. Sizi ne zaman gelip göreceğimi bilmiyorum. Kadın da bundan korkuyordu. içine dalıp yaşadığı o büyük aşk. yatağı tarafından emilen bir nehrin suyu gibi. kendi annesinden. Emma'ya. yepyeni bir şeydi. Cenabı Hak sizlere her türlü saadeti nasip eylesin. Üstelik eli de uzundu. Bizim çobanı kovdum. iyiyim. bizim arabalığın başına bir felâket geldi. Rodolphe. evi bırakıp gitmem o kadar zor ki!» Adamcağız kalemi bırakıp bir müddet hayale dalmış gibi. Rodolphe ile Emma. Artık. rüzgârın sıkı estiği bir gece. kimseye el dokundur^ muyorum. Buna inanmak istemiyordu. tükenir gibi geldi ve kadın. Yalnız yaşadığımdan beri. zamparalıktan pek farklı olan bu aşk. evlilik muhabbetini rahatça devam ettiren bir karı -kocadan farksızdılar. Emma. yalnız. ne de onu çıldırtan ateşli okşamalar kalmıştı. Rodolphe'a sık sık akşam çanlarından ve tabiatın sesleri'nden bahşediyor. ne eskisi gibi. ona teslim olmaktan pişmanlık mı duyduğunu. Rouault babanın hindi gönderdiği günlerdi. yoksa. sevgisini artırdıkça artırdı.onu daha mı çok sevmek istediğini bilemiyordu. Kızım. hakiki bir nikâh halkası istiyordu. Reçelleri geldiği zaman yesin diye dolapta saklayacağım. bahar geldiği zaman. gittikçe daha hassas oluyordu. . Seni görüp görMADAME BOVARY 181 mediğini sordum. hatta bir dişini de çektirmiş bir seyyar satıcıdan öğrendim ki. aksine . pek ince eleyip sık dokumaz oldu. şimdiye kadar böylesine saf ve masum bir kadına pek az sahip olabilmişti. Bu haydut soyuyla başımız dertte. torunumu iki yanağından öperim. Emma'yı ağlatan tatlı sözler. birbirlerinin karşısında. Emma yine de âşığını. Ama. sevgili evlâtlarım. Rodolphe'un annesi öleli yirmi yıl olmuştu. Emmacığım. Ne mutlu size. kolay alışkanlıklarından ayırıyor. Bu yılki mahsul de hiç parlak değil. ama balık isterseniz. Bovary gayet sıkı çalışıyormuş. Hediye daima bir mektupla birlikte gelirdi. boğazına fazla düşkün olması sebebiyle. Bu. satırlar arasında bir boşluk kalmıştı. Onun nazarında. Fakat. tam senin odanın altına. Allaha ısmarladık. 180 MADAME BOVARY Emma. Altı ay sonra. Emma'yı hükmü altına alıyordu. saçlarından perçim-ler kesmişlerdi. Bana çektirdiği dişi gösterdi. âdeta devamlı bir baştan çıkarılma haliydi. Artık. İyileşen bacağının hatırası olarak. Onu. bundan anladım ki. Rodolphe ise. bundan önceki iki sepetle beraber. değişiklik olsun diye. zevahir her zamankinden daha sakindi. mektubu sepete bağlayan ipi kesti ve aşağıdaki satırları okudu: «Sevgili evlâtlarım. artık bir bağlılık değil. Rodolphe bu zina hayatını keyfine göre sürdürmesini becerdiği için. yalnız ona reçel yaptırmak için toplatacağım. ebedi bağlılıklarının bir nişanesi olmak üzere. biraz daha okkalı gibi geldi. bizim aşkımızı haklı buluyorlar. Tavırları. Birbirlerine minyatür resimler alıp vermek icabetmişti. yapmacık sözlerle teselli etmeye kalkıyordu. hem de şehvetini okşuyordu. içinden gayet hoş buluyordu. vücudunun altında azalır.
Yazı. bakirelik zamanında. nasıl şifaya kavuştuğunu gelip geçen bütün yolculara anlatmaktan geri kalmaz tabii. etrafına bakındı. şekerim. bütün onları. evlilikte. tırmık geçiriyordu. Emma. birbirini kovalayan türlü koşullar içinde. Ve arka arkaya üç randevuya gelmedi. çimenin üstünde. Kederli iç çekmelerini. eczacı tam zamanında imdadına yetişti. onu her zamankinden fazla ciddi buldu. gece. elindeki değneğin ucunu çıtırdayarak yanmakta olan sazların aleviyle yaktığı günler ne kadar geride kalmıştı!. Önün yanıbaşında. sıhhati hakkında bin bit* şey sordu ve sonra. — Bunda ne zarar ederiz. Kendisi ilerleme yanlısı olduğundan. o da. diyordu. O zaman da Emma. ayakkabılarını değiştirdi. gün bembeyazdı. Annesi: — Getirin onu bana. zenginliğinden bir parçasını yolculuk boyunca rastladığı hanlara bırakıp giden bir gezgin gibi. adam yaklaştıkça. bu duygu dönüşlerini destekleyecek halde değildi. kurutulmakta olan otların ortasında yuvarlanıp duruyordu. ruhunun bütün maceralarında. yavrusunun kulak memelerinin birazcık kirli olduğunu görünce. Düşünün bir kere (girişimin yararlarını parmakları üzerinde bir bir sayıyordu): Hemen hemen kati bir başarı. . küçük kız. Güneşle dolu yaz akşamlarını hatırladı. kendisine soğuk davrandı. Kendileri önünden geçince taylar kiş-ner ve dörtnala koşar. tıpkı. çamaşırını. bir fedakârlık hevesiyle bocalayıp dururken. çarpınca sıçrayan altın mermiler gibi. aşkta harcamış. ötede. Kendi kendine: — Geçer. kalakaldı. sanki seyahatten dönüyormuş gibi. hatta çıkardığı mendili farketmemiş gibi davrandı. ne seviyorum seni! Sonra. Penceresinin altında bir kovan vardı ve bazen arılar. mesela şu Altın Aslan'daki zavallı Hippolyte'i bu dertten kurtarmasın? Unutmayın ki. satırlar boyunca bir dikenli çit içine yarı yarıya saklanmış bir tavuk gibi gıdaklayan tatlı düşüncenin peşine takıldı.Selâmlarıyle sizi seven babanız. çocuğu bir kez daha öperek. Fakat kocası. hatta yukardan baktı. kahkahalarla gülen çocuğunun sesini duydu. benim küçük yavrum. Bir ot yığınının üstüne yüzükoyun yatmıştı. iki kolunu havada sallayarak eğiliyordu. Mektupta imla yanlışları birbiri içine girmişti. MADAME BOVARY XI 183 Son günlerde küt ayakların tedavisinde kullanılan yeni bir usule dair övücü bir yazı okumuştu. temizledi. onu seve-bilmenin daha doğru olup olmadığını düşünmeye başladı. babasının maşayı yakalamak için ocağa eğilmesini görür gibi oldu.. O günlerde ne mutluluk vardı! Ne hürriyet! Ne ümit! Ne hayal bolluğu! Şimdi bunlardan hiçbiri kalmamıştı. camlarına vururdu. ocağın külleriyle kurutulmuştu. bu aşırı sevgi karşısında şaşakalmış olan dadıya teslim etti. Emma. Tekrar meydana çıktığı zaman. ışık içinde döne döne uçarken.. Gerçekten. terliklerinin altında halının yumuşaklığını hissetti. — Boşuna vakit kaybediyorsun. Dadısı.. çoraplarını. hava ılıktı. birkaç dakika. Ne seviyorum seni. strephopodie ameliyatlarına burada da başlanması gibi vatanseverce bir fikir kafasında doğdu. dedi. dedi ve koşarak çocuğunu öptü. birazcık da ağlayarak. kapristir. Lestiboudois. onu etekliğinden tutuyordu. Yonville'in de diğer kasabalardan geri kalmaması için. yaptığına pişman oldu! Hatta neden Charleş'dan bu kadar tiksindiğini. Emma. Fakat kim kendisini bu kadar mutsuz etmişti? Hangi gö182 MADAME BOVARY rülmemiş felâket onu böyle altüst etmişti? Başını kaldırdı. Emma'ya: . koşardı. çünkü mektuptan elbisesinin üzerine birazcık külrengi toz döküldü. hayatı boyunca hepsini bir bir elden çıkarmıştı. Niçin kocanız. hastanın acıdan ve çirkinlikten kurtulması. Rodolphe. ocağın karşısındaki arkalıksız iskemleye oturmuş. hizmetçiyi çağırarak sıcak su getirtti. kendisine bu kadar acı çektiren sebebi arıyormuşçasma. küçük kız. Emma. THEODORE ROUAULT» Parmakları arasında o kalın kağıt. Etajerdeki porselenler üzerinde bir nisan ışını hareleniyordu: Ocakta ateş yanıyordu. operatörün derhal şöhret kazanması. Sonra (Homais sesini alçaltıyor ve etrafına .
Mademki bu uca basan bir ayaktı. Başkalarının işine karışmak âdeti olmayan Binet. strephendopodie'yi ve strephexopodie'yi (yahut daha iyi anlatmak için. Bununla beraber. evvela Achille adale bağlantısını kesmek. Charles da içinden.Aşktan daha sağlam bir şeye dayanmaktan başka da bir şey istediği yoktu zaten. başını elleri arasına alarak. ameliyatın bedava olacağıydı. marangozla ona yardım eden çilingire. küt ayağının ne cinsten olduğunu bilmek gerekiyordu. nihayet razı oldu. sabır ve enerji gibi manevi meziyetler edinmiş olacaktı ki. geyik gibi dörtnala koşturup duruyordu. sabahtan gece yarısına kadar. elbette.. Bu kutuda demir. . —. bunu söyledikten sonra. Onun. derisi pürtüklü. Sen istediğin kadar aksini söyle. O. Madame Lefrançois. dört kilo kadar ağırlığı olan bir çeşit kutu yaptırdı.. bacağına hemen hemen dik bir çizgi teşkil ediyordu. arabalar arasında sıçradığı görülüyordu. Homais. şöhretini ve servetini artıracak bir teşebbüse sevketmekten kendisi de büyük bir memnunluk payı çıkaracak-tı. kalçalarının böylesine sallanması. bin bir dereden su getirerek han uşağını ameliyat olmaya zorluyordu. yani strephoctopodie'yi. ta Belediye Reisi Tu-vache'a kadar herkes adamcağızı zorladı. Adamın ayağı. Herkes ondan bahseder. Charles. içe veya dışa doğru türlü iğrilmelerini) ve strephypopodie ile strephanopodie'yi (başka bir deyimle. fakat bu. ilmin nimetlerini tepmek nankörlüğüne akıl erdiremediğini ilâve ederek. her akşam. öyle ki. Sonunda çığ gibi büyür! Kim bilir! Kim bilir? Gerçekten. meydanda ötekine benzemeyen dayanağını ileri uzatarak. Bovary bu işi başarabilirdi. 184 MADAME BOVARY Hippolyte düşünürken. ya duymayacaksın. Artemise. ahır uşağı salak salak gülümsüyordu. Âdeta hizmet ede ede. Hemen sonra. karısının bir melek olduğunu söyleyerek.. iğne batmış da bir yerin azıcık kanamış gibi olacak. nasihata boğdu. hafifçe içe çarpık bir ayaktı. okumaya daldı. bir taraftan tırnağına basanları. işe üç defa yeni baştan başlayarak. iç tarafa basanları. dış tarafa basanları. buna razı oldu. uzaklaşıyordu. Bovary. utandırdı. fakat asıl ona kararını verdiren şey. bu ayak. Emma'nın elinde kocasının becerikliliğinden şüphe etmesi için hiçbir delil yoktu. Sonra. herhalde. Rouen'dan Doktor Duval'ın kitabını getirtti. Çünkü hekim. ne yapacaktın? Ah. Hippolyte! Homais. işini görmekte sana çok zarar veriyordur. diyordu. üst tarafa kalkma) harıl hani öğrenip dururken. Hippolyte'in hangi adale ucunu kesmek lazım geldiğini tespit etmek için. ondan dostum. Zavallı adam. içeriye doğru çarpık olmasına mani olmuyordu. Bu cömertlik asıl Emma'nın aklına gelmişti.Belki azıcık bir acı ya duyacaksın. hatta kadınların çok daha hoşuna gideceğini çıtlattı. aralıksız. Homais. makale dediğiniz şey ortalıkta dolaşır. tahta. onu gururundan yakalamak istedi: — Sen erkek değil misin. ayağın aşağıya. Hatta bu sakat bacak ötekinden daha gürbüze benziyordu. ameliyat için gerekli avadanlığı tedarik etmeyi kendi üzerine aldı. Bunu söylerken. vida. kocaman parmaklı. aptal aptal gözlerini döndürüp duruyordu. be mübarek? Asker olup da bayrağının altında dövüşmen icabetseydi.. bir taraftan M. Çünkü. aynı zamanda iki ameliyatı birden yapmayı göze alamıyordu. at tırnağı kadar geniş. yok yoktu. herkes üzerine çullanmıştı. Fakat. siyah tırnaklan nal mıhlarını andıran bu uca basan MADAME BOVARY 185 ayakla han uşağı. baldır kemiğinin ön veterine el atmak icabediyordu. Ben senin iyiliğin için söylüyorum! Sadece insanlık duygusuyle! Senin bu çirkin topallıktan kurtulduğunu görmek istiyorum da. alt tarafa kıvrılma. hatta iyi tanımadığı daha mühim bir kısma neşter dokundurmak korkusuyle titriyordu. Eczacının öğütleriyle. ameliyattan sonra kendisini ne kadar dinç ve çevik hissedeceğini anlattı. cıvata. sonra da içe çarpıklığı gidermek için. kendisine ağırca bir iş gösterildiği zaman. saç. onu. eczacının ve kendi karısının teşviki ile bu işe razı oldu. bu inatçılığa.bakmıyordu) bu olaya dair gazeteye küçük bir yazı göndermekten beni kim menedebilir? Ya. adale uçları kuru. komşular. uşak daha çok o sakat bacağına dayanıyordu. nasır çıkartmaktan çok daha hafif bir şey. meşin. Eczacı: — Alt tarafı senin bileceğin iş.
eli titrek. Hippolyte hayretten kendini alamıyordu. bir sürü sargı. bir küt ayak ameliyatı yaptı. ameliyat neticesini anlatmaya indi.. sohbetler ve birlikte hayal kurmalarla geçen çok 186 MADAME BOVARY sevimli bir akşam oldu. Henüz yatağa girmişlerdi ki. Kalabalığın gözünü kamaştırmak kadar kendine de o vehmi vermek için. herkes belki anlamazdı. Okudu: — «Avrupa'nın yüzünü kısmen bir şebeke gibi kaplayan peşin hükümlere rağmen. Bu. Emma da. avluda bekleyen ve Hippolyte'in düzgün yürüyerek meydana çıkaracağını tahayyül eden beş^altı merakhmn yanına. elinde daha mürekkebi kurumamış bir kağıtla ansızın içeriye girdi. Bovary. diyordu. sakin ol. Emma. halk yığınlarının. dağlar kadan sargı. Hippolyte'e yaklaşan M. Sofraya oturdular. en seçkin hekimlerimizden biri olan bu zat. eczanedeki bütün sargılar vardı. Bovary: — Doğrusu da bu. O akşam. katiyen! Ne münasebet!. mumlu iplikler. şöhretinin yayılacağını. belki de önümüzdeki köy yortusunda Hippolyte'çiğimizin. M. bir yığın bez parçası. Okusunlar diye getiriyordu. gariptir (gözümüzle gördüğümüz için söylüyoruz) hiçbir ıstırap alâmeti görülmedi. ameliyat da göz açıp kapayıncaya kadar tamamlandı.. bizim küçük kasabamız Yonville. aynı zamanda yüksek bir insanseverlik olayı olan bir cerrahi tecrübeye sahne oldu. devam ediniz. keyifli .» ilmi tabirini kullanmadım. Charles tıka basa kamını doyurdu. Charles da.. «M. derinin üzerinde. nekahat devresinin kısa süreceği zannını vermektedir. Hatta yemişten sonra kahve içmek bile istedi ki. endişeye mucip alacak hiçbir şey yoktur.. bu. bütün bu hazırlıkları M. ameliyat bitmişti. Bovary kadar yüreği çarpıntılı.. daha temiz. Hastanelerde olduğu gibi. ilk defa üst çene kemiğini kesip alırken. elinde neşter. Kim bilir. yepyeni bir his içinde refaha kavuşmaktan. M. eğilip Bovary'nin ellerini öptü durdu. dedi. Eczacı: — Baştan başlıyorum. Talim meydanında Madame Lefrançois'nın işlettiği ALTIN ASLAN otelinde yirmi beş yıldan beri ahır uşaklığı eden Hippolyte Tautain adlı şahıstı. Sonra. Homais ta sabahtan beri tertip etmişti. karısının daima kendisini seveceğini görür gibi oluyordu. dedi. aşçı kadına rağmen. fakat bakışlarını hemen Charles'a çevirdi: Kocasının hiç de çirkin dişleri olmadığını hayretle gördü. şu ana kadar. kafası ergin değildi.. Her şey. Vaziyetinde. daha güzel. ancak pazar günleri. Velinimetine karşı minnettarlığını daha sonra gösterirsin. müessesenin eşiğinde gerçekten bir izdiham peyda olmuştu. kesik bir şiryanı derhal bitiştirip bağlarken. ışık. Teşebbüsün yeniliği ve mevzuun uyandırdığı alâka o kadar ahali celbetmişti MADAME BOVARY 187 ki. kuru bir çıtırtı duyuldu. en seçkin hekimlerimizden biri olan bu zat. Bir an. Charles. evde davetliler varken göz yumduğu bir sefahatti. merak içinde kendisini kapıda bekliyordu. Rouen Feneri gazetesine göndermek için yazdığı reklam yazısıydı. sanatın himmetiyle asi ve-terin nihayet teslim olduğunu ilan etmek üzere ancak birkaç damla kan peyda oldu. Homais. yanında. Esasen. Charles deriyi deldi. nihayet kendisini delice seven bu zavallı çocuğa karşı birazcık sevgi duymaktan mutlu oluyordu. on beş asır aralıkla ilk defa olarak.. dedi... kafasından Rodolphe'un hayali geçti. Nitekim salı günü. aile hayatında yapacakları yeniliklerden söz ettiler.Ne Ambroise Pare. Bovary. Hemen boynuna sarıldı. bir masa üzerinde. Veter kesilmiş. refahının artacağını. kalın bir beyin tabakasında bulunan bir abseyi açarken. Hastada. ne de Gersoul. Celse'den sonra.» Heyecandan boğulacak gibi olan Charles: — Bu kadarı da fazla! Bu kadarı da fazla! diyordu. Eczacı: — Haydi. İlerideki zenginliklerinden..» «Bir küt ayak ameliyatı yaptı. köylerimize de girmeye başladı. gazetede. Bovary: — Siz kendiniz okuyun. ne Dupuytren. — Hayır. Ameliyat edilen kimse. çünkü bilirsiniz. hastasının ayağım mekanik motora sımsıkı bağlayıp evine gitti.
bilhassa pazar kurulduğu günler. perhiz tavsiye ederek yanından ayrılıyordu. Her saat başında. onun. Bovary bu halden âdeta hastalanmıştı. Madame Bo-vary kendisini görmeye geliyordu. topalların yürüyeceğini ilan etmenin yeri değil midir artık? Eskiden. . istekalarla eskrim yapıyorlar. Lakin şiş biraz iner inmez. teselli ediyor. ayağı. böyle bir komşuluktan acı acı şikâyet etti. Zaten. Kendisine tatbik edilen tedaviden bambaşka usullerle iyi-. kangren de gittikçe yayılıyordu. Uzvun vaziyetini bozmamak için. deri nerdeyse bütün bütüne çatlayacak gibiydi. başını sineklerin üşüştüğü kirli yastıkta sağa sola döndürerek. Kalksana artık. Haydi. evlâdım. Charles Altın Aslan'a koştu. beş gün sonra. arkasından: — Dinleme onu. içine bacağının sokulduğu o mekanik aleti. merak içinde. yut şunu!. Ama senin kabahatin bu. Ne kadar bahtsızmışım! Ne kadar bahtsızmışım!. kıpkırmızı kesilmiş. Nihayet. biraz eğlenip içi açılsın diye onu. sakalı uzamış. Hippolyte'in canı sıkılmaya başlamıştı. O da nefes nefese. Ayağın biçimi öyle bir şişkinlik içinde kaybolmuştu ki. tütün. Vaziyet ciddileşiyordu. Hippolyte.. Bunun üzerine Hippolyte'yi bilardo salonuna kaldırdılar. öyle ki. teselli makamında: — Sen kendim fazla dinliyorsun. Yaşasın âlicenap âlimler! Yaşasın hemcinslerini iyileştirmeye veya acılarını dindirmeye gece gündüz demeden çalışan yorulmak bilmez insanİarl Yaşasın.. şikâyet etmekte tamamıyle haksız olmadığını kabul etmek gerekiyordu. eskisinden daha sımsıkı. her dakika geliyordu. cesaretlendiriyordu. onun etrafında. Yer yer içlerinden siyah bir mayiin sızdığı kabarcıklar bulunan kurşuni renkte bir şişkinlik bacağa yayılmıştı. yıkacakmış gibi han duvarına küt küt vuruyordu. bin yaşasın! Körlerin gözleri açılacağını. şapkasız. Hekim de her defasında. Omuzuna vurarak: — Nasılsın? diyorlardı. kazık herif. sonra. Adamcağız orada. Kendini daha da halsiz düşürme. üç gün sonra. taassubun ancak Tanrının sevgili kullarına vadettiği şeyler. Lefrançois ananın telaşlı telaşlı gelerek: — İmdat! Ölüyor adam!. ama hiç de güzel kokmuyorsun ha! Gerçekten. diyorlardı.dostlar arasında. fakat kimse aldırmamıştı. kaim battaniyelerin' altında inliyordu. Halin pek o kadar parlak değil galiba. içki içiyorlar. neşeli neşeli dans ettiğini ve hepimize. evvelce de bundan acı duydu188 MADAME BOVARY ğundan şikâyet etmişti. Hippolyte artık hiç dayanamayınca. üstü söz konusu makinenin sebep olduğu berelerle kaplanmıştı. Lefran-çois ana. her iki âlim. eczaneyi bırakıp çıktı. Lefrançois ana. tekrar âlete yerleştirmeyi münasip gördüler.» Bütün bunlar. konuşması ve hünerli sıçrayışlanyle tamamen şifa bulduğunu ispat eylediğini göreceğiz. makineyi yeniden çıkardılar ve gördükleri manzaradan afallayıp kaldılar. Ah. daha çabuk iyileşsin diye. bin bir ihtiyatla kutu çıkarıldı ve korkunç bir manzara ortaya çıktı. Kataplazmaları için bez getiriyor. avazları çıktığı kadar bağırıp çağırıyorlardı. krallar gibi yatıyorsun boyuna. mutfağın yanındaki küçük salona yerleştirdi . Sana kâfi derecede işkence yaptılar zaten. Şöyle yapmalıydın. diyordu. benzi solmuş. şimdi ilim sayesinde. Aklım başımdan gidiyor! diye bağırmasına mâni olamadı.. şarkı söylüyorlar. sağırların işiteceğini. Fakat her gün yemeğini orada yiyen tahsildar. gözleri çu-kurlaşmış. leşmiş olan kimselere dair bir sürü hikaye anlatıyorlardı. hana geldi ve merdivenden çıkmakta olan kimselere sormaya başladı: — Bizim sevimli küt ayaklıya ne oldu? Müthiş çırpınmalar içinde kıvranıp duruyordu küt ayaklı. Adamın ayağı birkaç saat serbest bırakıldı. köylüler. bilardo yuvarlaklarım dürtüklüyorlar. meydandan geçtiğini gören eczacı da. yalnız kaldığı da yoktu. böyle yapmalıydın. Ne halin varsa gör. Hippolyte ona dehşet bürümüş gözlerle bakıyor ve hıçkırıklar arasında: MADAME BOVARY 189 — Ne zaman iyi olacağım? diye kekeliyordu. kurtarın beni!. bütün insanların nasibi oluyor! Okuyucularımızı bu fevkalâde tedavinin bütün safhalarından haberdar edeceğiz.
Bu yardımı başarıya ulaşır gibi oldu. kloroform. Hippolyte'in nekahatine zarar veriyordu. Madame Lefrançois'ya boyuna söylüyordu: — Bırakın şu adamcağızı! Bırakın şu adamcağızı! Sofuluğunuzla maneviyatını bozuyorsunuz! . onlar gibi. dünya işlerinin girdabı. arkasından. toy züppe değiliz. Sonra bir punduna getiriyor. dolu bir mukaddes su kabı astı. sarsıyor ve eczanenin içinde bar bar bağırıyordu: — Bütün bunlar. kendinden pek emin bir zat olan bu meslektaş. biz. ka-taplaşmalar istendiği kadar değiştirilsin. hükümetçe yasak edilmesi gereken bir alay canavarlıklar! Ama becerikli görünmek istiyorlar. prensiplerini bir yana bırakarak. parlak bir mevki sahibi. bir defa da «Gökyüzündeki Babamız» dualarını okusan. Fakat kadıncağızın artık ona aldırdığı yoktu. hastanın başı ucuna. tıpkı bîr kamburu dümdüz etmeyi istemek gibi bir şey!. yüzüne. pratik hekimleriz. yap dediğimi. Papaz artık her gün geliyordu. hasta tedavi ederiz.. hatta bazen. bize iyi örnek olursun. İhtiyar. bir defa «Sizi selamlarım. M. Paris icadı! İşte başkentteki beylerin fikirleri! Tıpkı şaşılık. hatırım için yap. Ben öyle ağır günahlar işlemiş kimseler tanıdım ki. İlaçlar istendiği kadar çeşitlensin. Sonra bacağı kesmek gerektiğini açıkça söyleyerek. Papaz Bournisien. Hippolyte'in pek anlayamadığı şakalar ve kelime oyunlanyle karışık fıkralar anlatıyordu. biliyorum). sen de. ayaklardan karına doğru ilerliyordu. bunu düşünmek zamanı geldi. iki tedbir bir tek tedbirden daha işe yarardı. . Bunlar. Bakkalde Hippolyte'in hastalığı tartışılıyordu. Tıklım tıklım olan Grande-Rue'de. bir tedbir olmak üzere. o gün. ruhunun esenliğine özen göstermekten seni alıkoydu. diyordu. vazifelerini biraz ihmal ediyordun. lütufkâr Meryem». Ama yine de ümidini kesme. Bütün köy halkı. Her şeyin sebebi. çünkü. Hatta. çok geçmeden. Küt ayakları düzeltmek! Küt ayaklan düzeltmek mümkün mü? Bu. uygun bir ifade vererek din meselelerine dokunuyordu. Homais bu sözleri dinlerken canı sıkılıyordu ama. elli yaşında. sabah akşam. cerrahlık kadar din de biçarenin imdadına yetişeceğe benzemiyordu. tedavi usulleri sokuşturuyorlar. reçeteleri ta Yonville'e kadar gelen M. Anlıyorum. ama Hippolyte bunu ağzına götürmek cesaretini kendinde bulamıyordu. ilâhi irade böyle tecelli ettiğine göre buna sevinmesi ve fırsattan derhal faydalanarak Cenabı Hak'la barışması gerektiğini söyledi. Eczacı. seni ayinlerde pek seyrek görüyorduk. küt ayaklı. o idi. bir dilim but. halinin fenalaştığını öğrendi. sabah erkenden kalktılar. ne olur ki? Evet. iyileşecek olursa. sıkıntısını dalkavukça bir gülümseme ile gizliyordu. inat olsun diye. buna mazhar olarak öldüler. Fakat şimdi. Söze evvela derdine acımakla başladı. Ca-nivet'yi getirtip getirtemeyeceğini sormasına. Böylece. mesanedeki taşlan kırma ameliyatı gibi. gözünü yumdu. o önü alınmaz çürüme. Han sahibesiyle konuşuyor. biraz domuz yağı getirip veriyor. meşguliyetlerin. MADAME BOVARY 191 Bu sebeple Bovary'yi müdafaa etmeye kalkışmadı. sanki adam idam edilecekmiş gibi bir ölüm havası esiyordu. Ne zarar edersin ki?. Bournisien de bunda bir sakınca 190 MADAME BOVARY görmediği cevabını verdi. neticelerine hiç aldırış etmeden. onurunu ticaretinin daha ciddi çıkarları uğruna feda etti. aşağılayarak gülmekten çekinmedi. Bizler. baba tavrı takınarak: — Çünkü. bu kadar usta değiliz. Tababette doktora yapmış. ondan mağfiret dilediler ve hiç şüphe yok. ta diz-kapağına kadar kangren olmuş o bacağı görünce. ruhani. benim için. evet anlamında başını sallamakla cevap verdi. Doktor Canivet'nin bacağı kalçadan kesme ameliyatı. köyde mühim bir olay oldu.. Ama yine. BonSecours'u ziyarete gitmek arzusunu belirtti. Nihayet bir gün Charles. bizler âlim değiliz. Lefrançois ananın çaresizlikten. nazlı bebek değiliz. Cenabı Hak'kın huzuruna çıkmak üzereyken (sen daha o vaziyette değilsin. Yapacağına söz veriyorsun değil mi? Zavallıcık söz verdi. size ilaçlar.Ona mükemmel bir et suyu. Kaç yıldır mukaddes sofraya yaklaştığın yoktu. küçücük kadehler içinde içki uzatıyor. hatta hiçbir itirazda bulunmadı. Canivet'yi öfkelendirmemek ihtiyacıyle. sapasağlam bir adama ameliyat yapmayı aklımızdan geçirmeyiz.-Ümit ederim ki. M. kendisini görmek istediğini haber verdi. Homais'yi redingotunun düğmesinden yakalamış. büyük bir şöhret sahibi olan Neufchâtel'li M. Papazın dolapları dediği bu hareketlere pek içerliyordu. adaleler her gün biraz daha kopuyordu. bir de şimşir dalı yerleştirdi. Bunda bir zarar yoktu ki. eczacıya gitti ve zavallı bir adamı bu hallere sokan eşekler aleyhinde ağzını açtı. onun iddiasına göre.
Emma: . ne aksilikti bu». O da. Lestiboudois'ya gelmesi için haber gönderildi. MADAME BOVARY 193 bir başka zillet duyuyordu. böyle bir adamın hâlâ bir işe yarayabileceğini zannetmiş olmasından ileri geliyordu. kollarını sıvayıp bilardo salonuna geçti. Homais. meslektaşları. Homais'nin getirdiği sargıları gözden geçirdi.. alışkanlık. eczacı beyler. aleyhinde neler. fanila giymem. gidelim! Fakat eczacı. Bunun üzerine. muhayyile. soranlara bu işi nasıl izah edecekti? Acaba herhangi bir şeyde hata mı etmişti? Arıyordu. evvela kısrağı ile ve arabasıyle meşgul olurdu. daha ziyade inmeye müstait gibi görünüyorsunuz. Canivet. benim için hiç fark etmez. Ne olursa olsun. karşısına çıktı. yapım sağlam192 MADAME BOVARY dır. fazla tesir altında kalır! Hem sonra. ona bakıyordu. Sonra. Herhalde gülecekler. içinde ateş yanmayan ocağın yanma oturmuş.dükkânlarda alışveriş durmuştu. Sonra. hasta ziyaretlerine gittiği zaman. hep mutfağınızın içine takılır kalırsınız. Bu mukayese. Doktor: — Size güveniyorum. Hippolyte.. dedikodu çıkaracaklardı. cerrahın gelişini görmek sabırsızlığı içinde. acayip bir adamdır» diye bahsedilirdi. benim sinir sistemim öyle. araba. bocalayıp duruyordu. evinden kımıldamaya cesaret edemiyordu. gazetelerde şuna buna cevap vermek gerekecekti. sizler.. Bu sayede sizin gibi nazik değilimdir. yandaki dik yayı. bunlar ameliyat sırasında kullanılanların aynıydı. Fakat. hareket halindeyken dahi. Kendisini şimdiden. şerefini kaybetmiş. Canivet. dedi. Çünkü. Nihayet. Bu dedikodular For-ges'e kadar. Bu sarsılmaz metaneti kendisine daha da itibar kazandınyordu. hayvanı arabadan çözmelerini emretti. «Ne kötü macera. iflas etmiş. Altın Aslan'ın kapısından kasırga gibi girerken. her ikisi de önlüklerinden daha solmuş. onu kendisi katletmiş sayılacaktı. konuşmaya giriştiler. kendi kullandığı iki tekerlekli arabasıyle çıkagel-di. Cerrah. denize düşüp de dalgaların üzerinde yuvarlanıp giden boş fıçı gibi. nasıl rast-gelirse. İşin içine mukadderat karışmıştı. şayet Hippolyte ölecek olursa. akla gelen her türlü tedbiri de almıştı. Bir sürü faraziyenin hücumuna uğrayan muhayyilesi. o anlarda. seyirci olarak kalırsa. nezle olmam. kendisinden: «Ah! M.. Bacağı tutacak birini istedi. biraz eğiliyordu. Fakat kimse buna inanmak istemezdi. Hazır mıyız? Haydi. alışkanlık!. yulafını yeyip yemediğine baktı. diyordu. bu beyler. Yanında öteki minderin üstünde kırmızı sahtiyan kaplı ve üç bakır tokası ihtişamla parlayan kocaman bir kutu görülüyordu.. çizmeleri döşemede gıcırdıyordu. Ama en şöhretli cerrahlar bile pekâlâ aldatabilirdi. zamanla. diye düşünüyordu. Hem zaten buna şaşmıyorum. ellerini kavuşturmuş. Eczacı. ha bir Hıristiyanı doğramışım. sanki zavallılığının yirmi kere bol bol farkına varmamış gibi. odasında. karşısında. gözleri bir noktaya takılı duruyordu. Sonra ahıra giderek. alışkanlıklarından bir zerresini dahi'feda etmezdi. doktorun iri vücudunun ağırlığı altında çöktüğü için. kulakları kapıya dikili bekleyen Artemise ile hancının yanında kaldı. salonda. neler yazacaklardı? Arkasından mesele basma aksedecek. Bovary. çenesi göğsüne düşmüş. kâh bu tarzda. Charles. — İnsan. bir aşağı bir yukarı dolaşıyor. belediye reisinin karısı Madame Tuvache. pencereden kımıldamıyordu. M. zilletini paylaşmıyordu. hastalarını ziyarete gelince. Kâh şu tarzda yaşarım. ha rasgele bir kümes hayvanını. Canivet'nin hoşuna gitti ve sanatının icapları hakkında uzun uzun söz söylemesine sebep oldu. onların arasında. Elbette diyeceğiniz. bu ameliyatta hazır bulunamayacak kadar yufka yürekli olduğunu söyledi. kâinatta tek canlı insan kalmasa bile. Bununla beraber. Emma. Nihayet. Siz bana bakın: Allahın günü saat dörtte kalkarım. soğuk su ile tıraş olurum (katiyen üşümem). doktorasız hekimlerin şerefini düşürmesine rağmen. Kıyamet kopsa da. diye sözünü kesti. Bunun içindir ki. her yere yayılacaktı! Kim bilir. o. kızarıp boz'ararak. Aşağıda. bana. Canivet: — Aman efendim. ta Rouen'a kadar yayılacaktı. bulamıyordu. Neufchâtel'e kadar. hastaya döndü. bu da sonunda mizacınızı bozar tabii. filozofça. bilirsiniz. kendisinden davacı olabilirdi. mahvolmuş görüyordu. yüksek sesle bağırarak. Bu sırada eczacı. mesleğini bir nevi risalet addediyordu. çarşaflar içinde hafakandan terleyip duran Hippolyte'e hiç aldırış etmeksizin. cerrahın soğukkanlılığını bir generalin metanetine benzetti.
öylesine kaybolmuş gitmiş. bütün elde edebileceği şeyler hatırına geldi. güneş altında. Charles kalkıp baktı.. kendine gel! Biliyorsun ki seni seviyorum!. onun için. kapıyı öyle şiddetli kapadı ki. ansızın: — Sakın. salondan kaçarken. Kaldırımdan bir ayak sesi geldi. Âşığının hatırası baş döndürücü cazibelerle aklına geliyordu. düşüncesi üzerine bu cümlenin beklenmedik darbesi ile Emma. halini bir sinir hastalığına yorarak. XII Yeniden sevişmeye başladılar. sinirli bir hareketle kaşlarını çattı. niçindi? Kasabayı dolduran sessizlik içinde. Hatta ekseriya. önlüğünü çıkardığı gibi. bütün arzu ettiği. Rodolphe bahçeye geldiği zaman. MADAME BOVARY 195 . rahat rahat duruyordu. boyun atkısıyle alnını silen Doktor Canivet'yi gördü. suratı. O zaman Charles. o da. ilk basamağa oturmuş. ne demek istediğini tahmin etmek istercesine başını kaldırdı. şuracıkta. bütün mahrumiyetleri. bu mahluk için. Charles. öylesine imkân-sızlaşmış ve hiçleşmiş gibi geliyordu. tiz çığlıklarla kesilmiş uzun iniltiler halinde sürüp giden feryatlarını dinleyerek. ayağı dışa çarpık olmasın! diye haykırdı. yepyeni bir vecd ile bu hayale kapılan ruhunu o hatıranın içine atıyordu. metresini sahanlığın altına. termometre duvardan fırladı. karıcığım. korkunç bir tavırla: — Yeter! diye haykırdı. Homais. bütün şahsı. devamlı fedakârlıklarla kendi hayatını mahvetmesi ne acınacak bir delilikti! Ruhunun bütün lüks içgüdülerini. Ve. Bovary. dedi. gülünç olan adının karısını da lekeleyeceğinden bile habersiz. anlaşılmaz bir şeyin dolaştığını belli belirsiz hissederek. ağlamaklı. Onun her şeyi. yürek paralayıcı bir feryat havayı delip geçti. pişmanlıktan az mı gözyaşı dökmüştü? Derin bir düşünceye dalmış olan Bovary. bütün hınçları bu öpüşmenin sıcaklığı içinde. Gece.— Otur yerine. Eski iffetinden. morarmış. Her ikisi de eczanenin yolunu tutmuşlardı. sakin ol. Emma öfkeden kıpkırmızı kesilmiş. bir sarhoşun bulanık gözleriyle karısına bakıyordu. sonra pencereden Justin'e bir işaret yapıyor. süs bitkisinden kopardığı bir kırıntıyı parmakları arasında evirip çevirerek korlaşmış gözbebeklerini hemen fırlamaya hazır iki ateşli ok gibi. boğazlanan bir hayvanın uzaktan gelen ulumaları gibi. bir pusula yazıyor. büyük bir kırmızı kutu taşıyordu. etrafında uğursuz. birbirlerini görmekten âdeta afalladılar. şimdi kendisini öfkelendiriyordu. ! Nasıl olmuştu da (o kadar zeki bir kadın olduğu halde). evliliğin bayağılıkları. Emma. gururunun azgın darbeleri MB 13 194 MADAME BOVARY altında yıkılıp gidiyordu. Emma'nın aklına esiyor. Arkasında. dudaklarını ısırıyor. Birbirlerine sarıldılar. hiçbir şey duymayan bu adam içindi. gözlerinin önünde can çekişiyormuş kadar kendisine hayatından kopmuş. Emma. sanki ölmek üzereymiş. haykırdı: — Bırak beni! Charles. Sessizce birbirlerine baktılar. Bütün bunlar. ameliyat edilen adamın. yaralı kırlangıçlar gibi çamura düşen hülyaları. elbisesi. dedi. hiçbir şey anlamayan. bir kere daha aldanmıştı? Sonra.. perişan. Gel! Kadın. Charles'a dikiyordu. Zafere ulaşmış zinaya ait bütün kötü alayların tadını çıkarıyordu. pazar yerinin kenarında. Charles. yere düşüp parçalandı. indirilmiş pancurun aralığından. bir cinayetmiş gibi pişman oluyor ve ondan hâlâ ne kalmışsa. ani bir sevgi ve ümitsizlik içinde karısına döndü ve: — Öpsene beni. canımı sıkıyorsun! Oturdu. şaşırmış: — Nen var? Nen var? diye tekrarladı. İşte. evlenmenin. kaldı. Niçindi. kendisini bekliyor buldu. şuurlarıyle birbirlerinden öylesine uzaktaydılar ki. bayılacak kadar sarardı. yani bütün varlığı. kar gibi eridi gitti. bir başkasına teslim olduğu için. bütün istemediği. karısının nesi olduğunu düşünerek. ür-pererek. Charles. Onu sevmek için az mı gayret etmişti. koltuğuna yığıldı. güpegündüz. Bir gümüş tabağa çarpan bir kurşun mermi gibi.
ötekinden o nispette nefret ediyordu. yanıp tutuşuyordu! Tırnaklarını onun için bir kuyumcu özeniyle eğeliyor. dedi. bekle de. Kola çanağını yerinden oynatırken: — Rahat bırak beni.. Hizmetçilerin durmamacasına çamaşır yıkaması icabediyordu. dizlerinin dibine. yere oturmuştu. Ro-dolphe'un geleceği günlerde. Guillaumin'in uşağı Theodore da kendisine kur yapmaya başlamıştı. o da istediği gibi har vurup harman savuruyordu. aşağısı gittikçe daralan fistolu donlar gibi kadın eşyasını hırsla süzüyordu. iş. siyah saçları ya-ğızlaşmış alnına doğru bir perçemle dönen o baş. bir yöneticisi olmalıydı. ocak pervazının üstünden. akıldan yana o kadar tecrübe sahibi olan ve arzuda böylesine coşkunluk gösteren o adam gözlerinin önüne gelince. etrafında oğlanın böyle dört dönmesine sinirleniyordu. Emma göğüs geçirdi: — Gider. Rodolphe ise anlamamazlıktan geldi ve sözü değiştirdi. Git de havanda badem ez. mavi camdan iki büyük vazosunu güllerle donatıyor. F61icite'nin ütü yaptığı uzun tahtaya dirseğini dayayarak. — Ah! İstesen!.. Bir mantar tabakasıyle kaplı olan bacakta. bir yerlerde yaşardık. böyle bağlanmasına yardımcılık eden bir sebebi. Parmakları arasında toz olup dağılan bu çamurun. dairesini ve vücudunu. Sanki senin patronun Madame H'>n. Derhal. Kadının. Kadın birine ne kadar bağlanırsa. Nitekim. hem de zarif o boy bos. gideyim de potinlerini temizleyeyim. kalça tarafı geniş. tırnaklarını her zamankinden daha dört köşe. Anlamadığı nokta. tavrını her zamankinden daha adi buluyordu. düşünceli düşünceli ilave ediyordu: — O da Madame gibi bir hanım mı ki? Fakat Felicite. zekâsını her zamankinden daha hantal. kumaşının havı biraz dökülen ayakkabılarını hemen kendisine verirdi. Ondan altı yaş büyüktü. bakışları dalgın. hiç imkânı var mı? Emma aynı mevzua tekrar dokundu. Rodolphe ile buluştuktan sonra kocasıyle karşı karşıya gelince. kocasına karşı duyduğu tiksinti yüzünden her gün biraz daha artıyordu. Rodolphe gülerek: — Sen gerçekten çıldırmışsın. zevce ve iffetli kadın tavrını muhafaza etmekle beraber. Gerçekten. bu sevgi. lemeli yakalar. Enima'nın çamura —randevuların çamuruna— batmış ayakkabılarını. derisine sürdüğü kremi ve mendillerine doldurduğu lavantayı az buluyordu. Elini eteklik kasnağına veya kopçalara sürerek: — Bu neye yarar? diye soruyordu. — Darılmayın hemen. hem gürbüz. aşk gibi basit bir işte her şeyin böylesine çetrefil bir hale getirilmesiydi. Kendisi temizlediği zaman buna hiç aldırış etmezdi. Emma'nın dolabında bir sürü ayakkabı vardı. Rodolphe bir gün..Huchette'e yollanıyordu. yüzükler ve kolyelerle dolduruyordu. ekseriya yanında kalarak nasıl çalıştığını seyrediyordu. M. onu her zamankinden daha sevimsiz. hayatının büsbütün bayağılaştığmı söylemek içindi. 196 MADAME BOVARY Çocukcağız. zemberekli . diyordu. dedi. dedi. Felicite gülerek: — Sen hiçbir şey görmemiş misin? diyordu. kocasının aşağılık bir mahlûk olduğunu. ne olur. çünkü Madame. Charles en küçük bir ihtarda bulunmaya cesaret edemiyor. Hep kadınların eteği dibindesin. Bu işlere burnunu sokmak için. yakalıyordu. Rodolphe: — Ne gibi. çenende birazcık sakalın olsun. başka bir yerde. Rodolphe geliyordu. Bu davetler. arsız çocuk.ais böyle şeyler kullanmaz mı? — Elbette! Madame Homais! Sonra. hâsılı. eşarplar. gerdanını bilezikler. etrafında sergilenen pazen eteklikler. bir prens bekleyen fahişe gibi hazırlıyordu. diyordu. canının sıkıldığını. sabrını kaybederek: — Ben ne yapabilirim ki. kü-Çük Justin ise. Aşçı kız: — Ayakkabıların hırpalamaktan amma da korkuyorsun. O zaman yine. Saçları çözük. Emma'nın Hippolyte'e hediye edilmesini münasip gördüğü bir takma bacak için tam üç yüz frank ödemek zorunda kaldı. Kollarını. Felicit6 mutfaktan kımıldayamıyor. bir güneş ışınında yavaşça havaya yükselmesini seyrediyordu.
hizmetçi kıza ise altı aylık borçlan. Derozerays'dan gelecek havaleyi sabırsızlıkla bekliyordu. M. dedi. Siparişle meşgul olan. ocağın üzerine M. diye düşündü. Onunla. Hekim. Üç gün sonra. ister istemez. dedi. bu bacağın fiyatını da kesesinden ödedi. düşünürüz. Sonra. Lestiboudois'ya on beş günlükten fazla. artık gider beyden isterim. Bu keşfinden emin. kaldırımlar üzerinde bastonunun takırtısını işitince. Emma: — Peki. asla para bahsini ağzına almıyordu. İçinde on beş Napoleon altını vardı. — Size bir teklifim var. Emma. masraftan kısıntılar yapmaya söz veriyordu. elinde nakit parası kalmamıştı. adamın eline on dött Napoleon sıkıştırarak: — İşte paranız. M. Lheureux. boyun eğmek zorunda kaldı.. tıpkı Vi-kontunkine benzeyen bir sigara tabakası hediye almıştı. altınları çekmecenin dibine attı ve anahtarı aldı. Rodolphe onu müstebit ve fazla yapışkan bulmakla beraber. her zamanki. Charles. hemen üzerine atlayıp tomarı açtı. çok garip fikirleri de vardı: . uzaktan. çabucak yolunu değiştiriyordu. böyle güzel bir bacağı Allanın günü kullanmâMADAME BOVARY 197 ya kıyamayarak. Yine eskisi gibi kasabayı dört döndüğü görülüyordu. adamın kendisine iade ettiği iki tane beş franklık sikkeyi önlüğünün cebinde birkaç dakika elleyerek olduğu yerde kaldı. bir sürü kadın öteberisinden konuşuyor. Fakat adam sabırsızlanıyordu. Nitekim birçoklarını reddetti. evvela Lheureux'yu atlatmaya muvaffak oldu. Bununla beraber bu hediyeler. aklında kalacak değil a. Emma. Emma. bir sürü hizmet teklifinde bulunduysa da Emma hepsini reddetti.. ucuna vernikli bir çizme takılmıştı. tüccar. M.. Lheureux içinden: — Şimdi seni yakaladım! diye düşündü. üzerinde kalpte aşk düsturu yazılı bir mühür. Rouen'da bir şemsiye mağazasında bulunan pek güzel bir kırbacı ona sipariş etti. tam iki yüz yetmiş franklık bir fatura ile çıkageldi. Sonra. aşçı kız içeriye girerek. Hayal kırıklığını gizlemek için boyuna özür diledi durdu.mafsallar. şayet eline para geçmeyecek olursa. kendisine daha elverişli bir bacak tedarik etmesini rica ediyordu. Şayet mutabık olduğumuz meblağ yerine. mavi kağıda sarılı küçücük bir tomar bıraktı. — Adam sende!. Madame Bovary'den. Emma: — Olmaz! Olmaz! dedi. bütün kaprislerini tatmin etmek hususunda bu kolaylığa kendini bırakıverdi. Rodolphe'a hediye etmek için. ertesi hafta kırbacı getirip masanın üstüne koydu. nihayet Charles'ın vaktiyle yolda bulup da karısının sakladığı. Emma. tüccar M. gibi ıslığa benzeyen sesiyle: — Pekâlâ. Mesela. Emma'ya sattığı bütün malları geri almak zorunda kalacaktı. Kendi kendine. her yıl Saint-Pierre yortusuna doğru para göndermek âdetinde olan M. 198 MADAME BOVARY Bu işten nasıl yakayı kurtaracağını düşündüğü sırada. dedi. kendisinin de alacaklıları peşine düşmüştü. Fakat Hippolyte. Ne yapalım. Rodolphe.. Ahır uşağı yavaş yavaş eski işini görecek hale geldi. Emma'dan. Lheureux tekrar çıkageldi. Üzerine siyah bir pantolon geçirilmiş. düşünürüz. Charles'ın merdivenden çıktığını duydu. Emma'nın nevri döndü. Bu işi sayesinde sık sık gidip Emma'yı görmek fırsatını bulmuştu. ayrıca./ diyerek çıkıp gitti. santimler hariç. onu kendi nazarında küçük düşürüyordu. Tüccar serseme dönmüştü. geri alın! — Şaka olsun diye söyledim. karışık bir mekanizma vardı. boyun atkısı olarak kullansın diye bir eşarp. bütün çekmeceleri bomboştu. kadın ısrar ediyordu. daha bir sürü takıntıları vardı. İstediği para tamamdı. Derozerays tarafından gönderilmiş. gayet kibar davranıyor. Kabzası altın yaldızlı gümüş kırbaçtan başka. Paris'ten yeni gelen mallardan. Fakat ertesi gün. Bovary. Lheureux'di. Yalnız o kırbaca üzülüyorum. parayı daha sonra kocasına iade etmek için. alçak.
Kendi kendime diyorum: «Nerededir? Acaba başka kadınlarla mı konuşuyor? Hah. Bazı tenkitlerde bulunmaya kalktı. evvela Charles. değil mi? Daha güzelleri var. Rodolphe bu sözleri o kadar çok işitmişti ki. Bunu duyan Emma gülmeye başladı. sonra evin halini hiç beğenmiyordu. hafif siyah sakallı bir adamla birlikte yakalamıştı.. hâlâ şüpheleri kalmışsa. Emma da bütün metresler gibiydi. hele bir seferinde Felicite yüzünden adamakıllı bozuştular. Bakışları daha cesaretli. kendine karşı hayranlıkla. o sarhoşlukta boğuluyordu. Felicite'yi kırk yaşlarında.-. hizmetçilerin de iffetini gözetmek gerektiğini söyledi. ifadelerin benzerliği altındaki duygu farklarını seçemiyordu. mabudumsun! Sen iyisin! Sen güzelsin. Kocasıyle pek patırtılı bir münakaşadan sonra. . bizzat kendi davasını müdafaa edip etmediğini sordu. oğluna sığınmaya gelmiş olan anne Madame Bovary de bu halleri görünce suratı astı. — Başkalarını da sevmedin mi sanki? Rodolphe gülerek: MADAME BOVARY 199 — Beni bulduğun zaman toy delikanlıya benzer bir halim var mıydı?! diye çıkışıyordu. onun. ağlıyor. hayır. Kadına. sen zekisin. halayığınım! Sen benim kralımsın. Ro-dolphe ile dolaşmak yakışıksızlığını bile gösterdi. asla. tıpkı erkek gibi sırtına daracık bir yelek geçirmiş. Eğer tembihini unuttuğunu söyleyecek olursa. biliyor musun. Dargınlık çık1-ti. hiçbiri hoşuna gitmiyor. kendini kelime oyunlarıyle müdafaa ederek. diyordu. Rodolphe. Anne Madame Bovary. beni düşüneceksin. artık hiçbirinin yeniliği kalmamıştı. kıyametler kopuyor ve sonunda da mutlaka o hiç değişmeyen söze sıra geliyordu: — Seviyor musun beni? — Elbette seviyorum. ne de ihtiraslarını tam ölçüsünde dile getirebilirdi ve insan sözü. Her nevi utancın elverişsiz olacağına hükmetti. şehvet düşkünü veya satılık kadınların ağzından da buna benzer cümlelerin fısıldandığını duymuştu.— Saat gece yarısını çalınca. gayet yumuşak ve zevkine düşkün bir kadın haline getirdi. Bazen. Emma. bu aşkta tadı çıkarılacak başka zevkler olduğunun farkına vardı. elde sigara. Emma: — Ah! Seni o kadar seviyorum ki. mutfaktan kaçıp gitmişti. Elaleme nisbet v6riyormuşcasına. gelgeç muhabbetleri gizleyen abartmalı sözlerden büyük bir kısmını hesaba katmamak gerektiğini düşünüyordu. Gelin hanım. Emma hesabına da şehvetle dolu bir çeşit budalaca bağlılık. Nihayet bir gün. azar azar sıyrılıp düşerek.» Ah. işin aslını tamamıyle anlamış oldular. sen kuvvetlisin! . Daha birçok şeyler hoşuna gitmemişti. — Çok mu? — Elbette çok. öyle küstah bir bakışla: — Siz hangi âlemde yaşıyorsunuz? dedi. Sadece aşk alışkanlıklarının tesiriyle Madame Bovary'nin hali ve tavrı değişti. Mademki hiç kimse. Bu çeşit maceralarda pek pişmiş olan bu adam. Ruhu bu sarhoşluğun dibine dalıyor ve tatlı Yunan şa200 MADAME BOVARY rabj fıçısının içinde büzülmüş kalmış olan Clarence dukası gibi. karısına roman okutmaması hususundaki nasihatlerini dinlememişti. koridordan geçerken. Bovary anne. sözleri daha serbest oldu. diyordu. aşk öfkeleriyle içimin parçalandığı zamanlarda da hep seni görmek istiyorum. ona. kadını teselli etmeye çabalıyordu. Kırlangıç'tan indiğini görenler. ne kanaatlerini. herhangi bir bağlantıda daima biraz açıkta durmasını bilen tenkit üstünlüğü ile. o da onlara yaklaşıyor. Bunların samimiyetine pek az inanıyordu. Bu. Çünkü. fakat ben hepsinden daha iyi sevmesini bilirim! Ben senin hizmetçinim. Onu. yıldızları aşka getirmek istediğimiz zaman. Rodolphe. Adam. bir gece önce. ne ihtiyaçlarını. ancak ayıları dans ettirecek havalar çalabildiğimiz çatlak bir kazan gibiydi. kendisini uyuşturan bir saadetti. şimdi kadınlar ona gülümsüyor. ihtirasın hep aynı şekilleri ve aynı lisanı olan o ezeli yeknesaklığını çırılçıplak ortada bırakıyordu. Yeniliğin cazibesi tıpkı bir elbise gibi. senden artık vazgeçemeyecek kadap-şeviyorum seni. ayak seslerini duyar duymaz. keyfi istediği gibi davrandı. ruhun da doluluğu bazen en hoş teşbihlerle dolup taşamaz mıydı sanki? Fakat. fakat ihtiyar kadıncağız öfkelendi ve ahlakın hiçe sayılması istenmiyorsa.
Madame. Ama.. fakat Rodolphe gözden kaybolmuştu. yaşıyordu. sık sık konu dışına çıkarak anlatmaya başladı ki.. razı etmek için yalvarıp yakardı.. Emma: ¦ — Götür buradan beni. Emma nihayet razı oldu: —Öyle olsun! Gidiyorum!. sonra: — Onu da alırız. Emma: ' — Ah! Ne görgüsüz kadın. dedi. bir markiz vakarıyle kaynanasına elini uzatarak: — Özür dilerim. pek yakındaki saadetinin önceden çıkardığı tadına dalmış. Öyle ki. Rodolphe ile hiç değişmeyen bir sohbet mevzuu olmuştu. benim küçük meleğim. hatta hıyar turşusu yapmak için kaynanasından akıl öğrenmeye kadar iltifatı ileri götürdü.Genç kadın. dedi. hiçbir zaman onu böylesine sevmemişti. kendini yüzükoyun yatağına attı. — Haydi. fevkalade bir hal olursa. dedi. zıvanadan çıkmış. Ve o beklenmedik onamayı bir öpücüğün lezzetinde yakalamak istiyormuşçasına. sabret! — Ama dört yıldan beri. gelininde gördüğü değişiklikten hayrete düştü. ah. Dayanamayacağım artık... Fakat her ikisi de hiddetle kaçıp gitti. Rodolphe. göğsü sık sık kalkıp iniyordu. ipsiz sapsız. Rodolphe: 202 MADAME BOVARY — Ama. Bu. Anne!. pancura beyaz bir kağıt parçası asacak. o hadiseden sonraki günlerde. Emma işareti verdi. yalvarırım sana! diye inledi.sabrediyorum. Omuzuna yaslanıyor ve fısıldıyordu: . önünde diz çöktü. Ümitsizlik içinde kendini tekrar yatağına attı. diye çırpınıyordu. avluyu geçti. dedi. karısının yanına gitti.. Sonra tekrar odasına çıktı. — Ne var yine? — Ya kızın? Emma birkaç dakika düşündü. Emma: — Ah! Başıma gelenleri bilsen! diye cevap verdi. Nitekim. Zira Emma bahçeye yollanmıştı.biri kaldırımda yürüyor gibi geldi ona.. bir sıçrayışta yerinden fırlayarak: — Çıkın! dedi. Yon-ville'de bulunuyorsa. Charles. Rodolphe ile aralarındaki parolaya göre. bırakıp gideceği şeylerin buruk tadım daha derinden duymak için miydi? Fakat hiç aldırdığı yoktu. hemen evin arkasındaki dar sokağa koşup gelecekti. bilakis. Onu çağırıyorlardı. ıstırap çekiyorum!. hemen kalkıp gideceğini MADAME BOVARY 201 söylüyordu. Hemen kollarına atıldı. Rodolphe: — Etrafına dikkat etsene! dedi. annesine koştu. olayları büyüterek. Hiç şüphesiz. su altında alevler gibi kıvılcımlanıyordu. Rodolphe'u pazar yerinin köşesinde gördü. Her şeyi öyle acele acele. Rodolphe orada. o idi. Bu. dışarıdaydı. Merdivenden indi. ne olursa olsun! Rodolphe. Emma'nın uzaklaşmasına bakarak: — Ne kadın! dedi. aradan pek az zaman geçince .. Charles. üç çeyrek saatten beri bekliyordu ki. Eğer öbürü gelip özür dilemezse. Charles. dudaklarına atıldı. kaçır beni. o da. ne köylü karısı!. Yaşlarla dolu gözleri. Yaşlı kadın. Hakikaten. ikisini yatıştırmak için: — Emma!. sakin ol. diye ter ter tepmiyordu. avazı çıktığı kadar bağırıyordu: — Ne hayasız kadın! Ne beyinsiz kan! Belki de daha beteri!. kurtar beni! Rodolphe'a sımsıkı sarılıyordu. Pencereyi açıp kendisine seslenmek istedi. Bizim aşkımız gibi bir aşk böyle gizli kalmamalıydı! Bana işkence ediyorlar. her ikisini de daha iyi aldatmak için miydi? Yahut bir nevi şehvetli çilekeşlikle. Emma çok daha uysal davranıyordu. Bovary anne. aklını kaçıracak gibi oldu ve: — Ne yapmalı? Ne istiyorsun? diye sordu. başını yastığa gömerek çocuk gibi ağladı. Rodolphe serseme döndü. cesaret. birçoklarını uydurarak.
gözlerinin önünde canlandırdığı bu istikbalin sınırsız genişliği içinden yepyeni hiçbir şey zuhur etmiyordu. hamakta sallanacaklarmış. Sesi şimdi. sekiz günden beri. Daha şimdiden. Nihayet. hepsi. Hırsları. kederleri. Dört beygir dörtnala kalkmış. onu yine nefis ve dayanılmaz buluyordu. Gözkapakları. nihayet açılıp saçılıyordu. Zaten müşterileri de artacaktı. kızı yatılı bir okula vermek lazımdı. Bu saçlar. onu Emniyet Sandığı'na yatıracaktı. hastalarını görmeye giderken. Berthe'in iyi yetişmesini. Çeşmelerin buğusu. elbisesinin kıvMADAME BOVARY 203 rımlarından ve ayağının kavsinden içine nüfuz eden harikulade bir şey peyda oluyordu. içinde gözbebeklerinin kaybolduğu uzun âşıkane bakışları için mahsus biçimlenmiş gibiydi.bakınca. küçük beşiğin kapalı perdeleri. rasgele. Hatta. tıpkı endamı gibi. daha yumuşak tonlarda beliriyordu. kendisini başgöz etmeyi düşüneceklerdi. Emma'yı uyandırmaya kı-yamıyordu. Charles. bana öyle geliyor ki. Varlığının nesi varsa. bütün evi tatlılığı ve neşesiyle dolduracaktı. coşkunluktan. balona binmiş de bulutlara doğru yollanmış gibi olacağız. Ekseriya. Çiftliğin gelirine hiç dokunmayacak. onları kardeş zannedeceklerdi. Kocası. gidiyorlarmış. Araba.. ehram gibi üst üste konmuş yığın yığın yemişleri serinletiyormuş. Şimdi artık büyüyecekti. onun. bir dağın zirvesinden. Evlâdının hafifçe nefes alıp verişini duyuyor gibi geliyordu ona. bir balıkçı köyüne varıyorlarmış. 204 MADAME BOVARY kırmızı bluzlu kadınların. fıskiyeler altında gülümseyen solgun heykellerin ayakucunda. Ya sen? Madame Bovary asla o günlerdeki kadar güzel olmamıştı. kalın bir yığın halinde dolanıyordu. kubbeleri. Daha sonra. kabiliyeti olmasını. Civarda küçük bir çiftlik kiralamayı. yanında uykuya dalarken. yazın kocaman hasır şapkalar giyince! Uzaktan anne ile kızını görenler. o da kızını mesut edecekti ve bu hep böyle sürüp gidecekti. kızı geceleri. bu da pahalıya patlayacaktı. bir yerlerden. beyaz mermerden katedralleriyle muhteşem bir belde görüyorlarmış. lamba ışığında çalışacak. Porselen idare lambasından tavana titrek ve yuvarlak bir aydınlık vuruyor. yatağın ¦kenarında karanlıkta şişen bir beyaz kulübeyi andırıyordu. gitarların fısıltı ve çeşmelerin şırıltısıyle birlikte duyuluyormuş. Ah. Öyle hayal ediyordu ki. onları her gün çözüp dağıtan. ensesindeki saç topuzunun. kolunda sepeti.— Değil mi? Yolcu arabasında olduğumuz zaman!. evliliklerinin ilk zamanlarında olduğu gibi. birdenbire. ne yapmalıydı? Uzun uza-dıya düşünüyordu. bir akşam. tırısla gidiyormuş orada. birazcık koyu ayva tüyünün ışıkta gölgelendirdiği dudaklarının etli köşesi yukarıya doğru kıvrılıyordu. on beş yaşına basınca kim bilir ne kadar güzel olacaktı! Hele annesine benzeyip de. her sabah çiftliğe de bir göz atmayı kuruyordu. kendilerine uzattığı demet demet çiçekler varmış. daha sonraları. Çanların çaldığı. liman ağacı ormanları ve sivri çan kulelerinde leylek yuvaları bulunan. neresi olursa olsun. rüzgârların ve güneşin çiçeklere yaptığı gibi. katırların kişnediği. onu daha hızlı geliştirecekti. babasına terlikler işleyecek. Sevinçten. onu derece derece geliştirmişti. Bununla beraber. zevk tecrübeleri ve her an genç kalan vehimleri. onların yanında. Deniz kenarında. hisse senetleri satın alacaktı. cilvede usta bir sanatkâr tarafından oraya yerleştirildiği hissine düşebilirdi. . İnsan . zinanın gelişigüzelliğine göre. tarifi imkânsız bir güzelliği vardı. tıpkı onun gibi. o başka rüyalara gözlerini açıyordu. onları artık bir daha geri dönmeyecekleri yepyeni bir diyara götürüyormuş. düşünüyor musun? Mümkün mü? Arabanın hareket ettiğini hissettiğim zaman. bir körfezin dibinde. Gondola binip gezinecekler. Gece yarısı eve döndüğü zaman. Sonra. Orada kayalıklar ve kulübeler boyunca. Sonra. piyano öğrenmesini istiyordu. güle oynaya okuldan döndüğünü görür gibi oluyordu. Günleri saydığımı biliyor musun?. gemileri. gün batarken küçük yeleği mürekkep lekesi içinde. köprüleri. Kuvvetlice alınmış bir nefes burun kanatlarını aralıyor. yağmurun. Hayatları ipek elbiseleri kadar rahat ve geniş. gübrenin. Emma uyumuyordu. seyredecekleri tatlı geceler kadar sımsıcak ve yıldızlı olacakmış. yerdeki malta taşları yüzünden. Yolda. kolları birbirlerine kenetlenmiş. uyuyormuş gibi yapıyordu.. hiç konuşmaksızın. buna güveniyordu. aslında mizaçla hal ve şartların ahengi neticesi. ev işleriyle uğraşacak. bir palmiyenin gölgelendirdiği düz damlı basık bir evde oturacaklar-mış. Çünkü. Artık orada karar kılıp yaşaya-yacaklarmış. her mevsim. gidiyorlarmış. başarıdan gelme. Hali vakti yerinde iyi bir delikanlı bulacaklardı. koyu renkli balık ağları rüzgârda kuruyormış.
M. Pek ağır olmasın. her zamankinden daha erken. Emma. yalnız bana işçinin adresini verirsiniz. Fakat benim. vatanın olacağım: Sana bakacağım. sonra. Fakat çocuk. kendisinden şüphe mi edecekti? Ne çocukluk! Fakat MADAME BOVARY 205 Emma.. ne ise. birbirlerini tanıyorlardı. mavimtırak. uzun yakalı. ailen olacağım. yerlerini peyleyecek.Rodolphe gece. Cenova yoluyle seya-hata devam edeceklerdi. Rodolphe. kullanışlı bir şey. anlıyorum. taraçanın yanındaki duvarın üstüne gidip oturdular. hatta Marsilya'ya kadar arabada yalnız seyahat etmek için Paris'e yazacak. yaşayış tarzını bırakıyorsun diye mi? Evet. hareketten iki gün öncesi. — Evet. sevgi ve şefkatle bakıyordu. Nihayet cumartesi oldu. astarlı. sanki dalgalara benziyordu ve hepsi. mantoyu istediğim zaman vermek üzere hazır bulundurmasını söylersiniz. artık mutlak surette 4 eylül pazartesi günü yola çıkmaya karar verdiler. her şeysin. Ben de senin için her şey olacağım. Böylece hiç kimsenin içine şüphe düşmeyecekti. Değil mi? Hem • de çabuk lazım! Adam eğildi. aşağı yukarı elli üzerine doksan iki santim kadar. yeniden on beş günlük mühlet istedi. pasaportlarını alacak. bütün bu gecikmelerden sonra. anladım. uçsuz bucaksız. Lheureux hemen zinciri cebine koyup yollanırken. oraya varınca da bir araba satın alacaklar ve hiç durmaksızın... dedi. bütün bu hesaplarda çocuğun adı geçmiyordu. diye düşündü.Günler.. Mantoya gelince —düşünür gibi yaptı— onu da getirmeyin. hiç olmazsa zincirini alsın diye ısrar etti. Ağustos ayı geçti. ahenkli. o da doğrudan doğruya Kırlangıç'a yükleyecekti. Lheureux'yu getirtmiş şöyle diyordu: — Bana bir manto lazım olacak. — Seyahate mi çıkıyorsunuz? — Hayır! Ama. size güveniyorum. sonra. kadını kollarına alarak: — Ne kadar güzelsin. Emma arkasından seslendi: — Bütün bu siparişleri dükkânda alıkoyun. sonra hasta olduğunu söyledi. kendisine de. Rodolphe.Sen üzgünsün. Rouen'a alışverişe gidiyormuş gibi Yonville'den hareket edecekti. Emma: -7. neden üzgün olayım? Ama yine de Emma'ya garip bir şekilde. seni seveceğim. Yalnız. dünyada hiçbir 206 MADAME BOVARY şeyim yok! Benim için sen. Emma. bazı işlerini yoluna koymak için iki haftalık zamana ihtiyaç gösteriyordu. Emma'yı görmeye geldi. Emma. daha sonra bir seyahate çıktı. Dükkâncı. — Sonra bir de sandık lazım. buna hacet olmadığını söyledi. şafak camları ağarttığı ve küçük Justin. Rodolphe. meydanda. şimdi zaten bu boyda yapıyorlar. Lheureux: ' — Bu işin içinde bir bit yeniği var. kemerinden saatini çekerek uzattı: — Alın bunu. şehvetli bir gülüşle: — Sahi mi? Seviyor musun beni? Yemin et bakayım! — Seni seviyor muyum? Seni seviyor muyum! Sana tapıyorum. — Evet. alacağınıza mahsup edersiniz. Madame Bovary. Emma'nın da belki hatırına gelmiyordu. Emma ancak sabaha karşı. Emma: -— Her şey hazır mı? diye sordu. aradan sekiz gün geçince. — Hayır. evet. hepsi birbirinden muhteşem. eczanenin kepenklerini açtığı zaman uykuya dalabildi. — Bir de gece çantası. Gelecek ay kaçacaklardı. Emma. eşyasını evvela Leureux'nun dükkânına gönderecek. — Gidiyorsun diye mi? Sevgilerini. sevgilim! . yahut Bovary her zamankinden fazla horluyordu. beşiğinde öksürmeye başlamıştı. Rodolphe bu bahse hiç yanaşmıyor. Bîr çiçek tarhının etrafını dolaştılar. . büyük bir manto. güneşle örtülü ufukta sallanıp duruyordu. dedi.
— Emin misin? — Elbette. sayısız yıldızlar serpiştiren bir büyük leke düşürdü. hiç kımıldamayan söğütlerin otlar üzerinde uzanan gölgelerinden daha ölçüsüz. Emma son bir okşayışla: — O halde. Emma.. birdenbire neşelendi: — Pasaportlar sende mi? — Evet. ırmağın üzerine. Rodolphe. yahut duvar boyunca dikili ağaçlardan olmuş bir şeftalinin kendi kendine dalından yere düştüğü duyuluyordu. dedi. Bu. Hayır. boylu boyunca üzerinden erimiş elmas damlaları dökülen dev gibi bir şamdana da benziyordu. ha-nımelleri kokusunun getirdiği yumuşaklıkla yeniden yüreklerinde canlanıyor ve hatıralarına. o zaman da.. Yoksa?. daha tam bir kucaklaşma olacak. aydınlattığı boş gökyüzünde göründü.Ay. esen serin rüzgârı derin derin içine çekiyordu.. bu.. her gün daha sımsıkı. av peşinde. . ırmağın dibine kadar. kendi kendisiyle konuşuyormuş gibi: ¦— Evet. birbirleriyle konuşmuyorlardı bile. Emmâ. akan ırmak gibi gür ve sessiz. hiçbir şey bize engel olmayacak. yavaşlayarak. baş başa kalacağız. yusyuvarlak. beyazlığının zarafeti içinde. yaprakları sarsıyor. iyice düşün. Söylesene.. Emma: — Gece yarısı. ne uçurum. dedi. çocuksu bir sesle tekrarlıyordu: — Rodolphe! Rodolphe! Ah Rodolphe. belirli aralıklarla: «Evet. Evet!. çayırın dibinde. — Ah. — Unuttuğun bir şey yok mu? — Hayır. Beraber yaşadıkça. Rodolphe: . ne de okyanus. bu. seyahat iyi gelecek. gözleri yarı kapalı. ardından koştu ve çalılar arasından suya doğru sarkarak seslendi: — Güle güle. Ama neden içim üzgün yine? Meçhulden korkma mı bu? Alışkanlıkları terketmenin tesiri mi.. dedi. Eski günlerde yaşadıkları aşk. Sonuna kadar yapayalnız. kirpi veya gelincik. Emma şiddetle: — Hayır! dedi. dedi. çayırda hızlı adımlarla yürüyordu.» diye cevap veriyordu. saadetin fazlalığından! Ne kadar zayıfım. Sonra.. gözlerinden boşanan iri yaşlara rağmen. daha melankolik gölgeler aksettiriyordu. belki pişman olursun. âdeta ışıl ışıl pullarla kaplı. endişe vermeyecek. Demek yarın oldu! Bir gün daha kaldı! Rodolphe gitmek için yerinden k'alktı. Bu gümüş parıltı. bir gece hayvanı. bu hareket sanki firarlarına bir işaret gibiydi. Tatlı bir gece. değil mi? Affet beni! Rodolphe: MADAME BQVARY 207 f — Zamanı henüz geçmedi. — Provence otelinde beni bekleyeceksin değil mi? Tam öğle zamanı? Rodolphe başıyle bir işaret yaptı. kıpkırmızı. Sık sık. Hiçbir şey bize sıkıntı.. Ve Rodolphe'un uzaklaşmasına baktı. yer hizasından doğuyordu. Siyah ve delikli bir perde gibi kendisini yer yer gizleyen kavak dalları arasından hızlı hızlı yükseliyordu. Hülyalarının içinde öylesine kaybolmuşlardı ki. ne güzel gece. Sonra Rodolphe'a sokularak: — Başıma nasıl bir felaket gelebilir? Sen yanımda olduktan sonra aşamayacağım ne çöl vardır.. Emma ellerini Rodolphe'un saçları arasına daldırmıştı. yarına. 208 MADAME BOVARY Rodolphe karşı kıyıya geçmişti bile.. Emma. etraflarında yayılıyordu. Sonra. cevap versene? Rodolphe. benim Rodolphe' cuğum!. Saat gece yarısını çaldı. Dallarla yaprakları tabaka tabaka gölgeler dolduruyordu. ¦— Böyle daha ne kadar gecelerimiz olacak.. arkasına bakmıyordu. başsız bir yılan gibi kıvranıyordu.
kanaatini açıklıyordu.Birkaç dakika sonra durdu ve Emma'nın. Korkunç bir küfürle: — Ben de ne budala adamım. bin defa hayır! Bu kadar aptallığa lüzum yok. dedi. Rodolphe. Kutudan etrafa rutubetli bir toz ve kuru gül kokusu yayıldı. teknik. Bu suretle. bazıları kutunun demirlerine takılmıştı. yere yuvarlanmamak için bir ağaca dayandı.. sşn saçlar buldu. mektupların imlaları kadar değişik olan yazı ve üsluplarını da tetkik ediyordu. kutuyu dolaba götürürken içinden: — Bir sürü maskaralık. Rodolphe. hayır. Fakat. Ellerini kollarını hareket ettirerek: — Alt tarafı. bazıları ise para istiyorlardı. birbirine karışmış kuru çiçek demetleri.. melankolik olanları vardı. saçlar . onlar gibi adını duvara kazımayı bile akıl edemiyordu. Nihayet mekMADAME BOVARY 209 tuplanndan birkaçını okudu. hayır. Böylece. bir diz bağı. başlayalım artık! Yazdı: «Cesaret. ses tonlarını hatırlıyor. Ondan bir şeyler yakalamak için. aralarına muazzam bir fasıla koymuşçasına. mendili unutup gitmişti.saçlar! Siyah. eskiden gönderilmiş olanlarını gözden geçirmek istedi. belleğinde Emma'nın yüz çizgileri azar azar karıştı. Kendi kendine metanet vermek için bunları söylüyordu. yavaş yavaş karanlıkta kaybolduğunu gördü. Onun menfaati uğruna böyle hareket ediyorum. bazen de hiçbir şey hatırlamıyordu. Nihayet. çünkü zevkler. göz süzüşü ise pek bayağı geldi. dedi. Az önce verdiği karar. İçlerinde âşıkane veya şakrak. diye düşündü. bir siyah maske. bütün diğerlerini altüst etti ve elinde olmayarak. İlkönce soluk lekelerle benek benek olmuş bir mendil gözüne ilişti. seyahatlerine ait açıklamalarla dolu. Bu söz. Ah. bir okul avlusundaki çocuklar gibi.. acele yazılmış mektuplardı. biz ne bahtsızız. kutunun köşelerine çarpıp duruyordu. Emma'nın güzelliği. sanki canlı yüzle resimdeki yüz birbirine sürtünerek ikisi birden silinmişler gibi. ne akılsızız!» Rodolphe. âdeta iş mektupları gibi kısa. zavallı meleğim? Mb 14 210 MADAME BOVARY Hayır değil mi? Saadete.. buraya gelince sağlam bir mazeret bulmak için . düşüncesine hep beraber üşüşen kadınlar. Bu resme baka baka ve modelinin hatırasını canlandıra canlandıra. bu aşkın bütün zevkle-riyle birlikte gözünde canlandı. diye söylendi. ona uzak bir mazide kalmış gibi geliyordu. Alt tarafı. Kendi kendine: — Haydi. hatıraları arasında gezinirken. Uzunlarını. kadın mektuplarını saklamak âdetinde olduğu eski bir Reims bisküvileri kutusunu yatağının yanındaki dolaptan alıp getirdi. beyaz elbisesiyle. çocuklardan daha sersem. Emma'nın verdiği bir minyatür vardı. — Sonra bir sürü zorluklar. sonra kadına karşı isyan etti. Emma. Bazıları aşk. Bazı kelimeleri okuyunca. diyordu. yüzleri. yüreği öyle hızlı çarpmaya başlamıştı ki. orada hiçbir yeşillik bitmiyor ve oradan kim geçerse. düşünmeye koyuldu. XIII Evine döner dönmez. Rodolphe. çocuğunun yükünü üzerime alamam. Mendilin yanında. duvarda asılı av ganimeti geyik başının altındaki yazı masasına kendini hızla attı. firketeler. bir defasında gezintide burnu kanamıştı.. bu kağıt ve hatıra yığınlarını karıştırmaya başladı. Namuslu bir adamım beti. Yoo. canı sıkılmış. Onları kutunun dibinde bulabilmek için. geleceğe inanarak. masraf. bir hayalet gibi. bazı jestleri. iki dirseğini masaya dayayarak. Tuvaleti ona iddialı. memleketi bırakıp gidemem. bunlar.. kalbinin üzerinde o'kadar tepinip durmuştu ki. Bu onun mendiliydi. birbirlerine engel oluyor. gevşemiş. Emma! Cesaret! Hayatınızı mahvetmek istemiyorum. eline kalemi alır almaz yazacak bir şey bulamadı. güzel bir metresti! Derhal o anda. şakacı. Bu birbirine karışmış mektupları avuç avuç yakalayarak sağ elinden sol eline boşaltmakla birkaç dakika gönül eğlendirdi. Evvela içlenir gibi oldu. güven içinde ve çılgınca bir yola çıkıyordunuz. hepsini bir boya getiren aynı aşk seviyesinde birbirlerini küçültüyorlardı. kapağı açınca kırılıyordu. «Verdiğiniz karan iyice düşünüp taşındınız mı? Sizi sürüklediğim uçurumu biliyor musunuz.» Rodolphe: — Doğrusu da bu zaten.
» Mektubu bir daha okudu. Emma ile mektuplaşmak için bu usulü kullanıyor ve ona. Beni bir kaya parçası gibi duygusuz zannedecek. Emma! Unutun beni! Ne diye sizi tanıdım? Niçin o kadar güzeldiniz? Kabahat benim mi? Hey Allahım! Hayır. bir bardağa su koyarak parmağını içine daldırdı ve mektubun üzerine yukardan iri bir damla damlattı. Bu cins kadınlara makul söz dinletmek mümkün mü hiç? Düşündü. Gelip de beni sıkboğaz etmemesi için. bu işi bitirmek lazım! «Bu dünya zalimdir.. git. iftiralara. tapılacak kadın olan sizi. hatıranızı bir tılsım gibi ruhumda götürüyorum! Size ettiğim kötülüklerden dolayı kendimi sürgünle cezalandırıyorum. zaten hiçbir şeyi önleyemez bu. belki de hakaretlere göğüs germemiz gerekecekti. Adam sen de. dedi. İyi buldu. Emma. olmaz. Fakat. Şunun üstüne birkaç damla gözyaşı lazımdı. Size hakaret ha! Ah! Ben ki MADAME BOVARY 211 sizi bir tahta oturtmak isterdim! Ben ki. Evet.. çünkü çıldırmış gibiyim! Allaha ısmarladık! Bana karşı merhametli olun! Sizi elden kaçırmış olan bir talihsizin hatırasını saklayın. Haydi. pek kibar bir buluş olduğuna hükmediyordu. adam sende! Ne zararı var? Bunu da yaptıktan sonra üç pipo içti ve yatmaya gitti. dedi.. Rodolphe kalkıp pencereyi kapamaya gitti ve tekrar yerine oturduğu zaman: — Galiba bu kadarı kâfi. mevsimine göre. sonra ilave etti: «inanın bana. kim bilir. o çok rastlanan uçan gönüllü kadınlardan biri olsaydınız. bir sepet dolusu kayısı toplattı. Daha sonra. ileride bir gün. İsmimi çocuğunuza öğretin de dualarında beni ansın. gelecekteki vaziyetimizin ne çürük temellere dayanacağını anlamaktan alıkoydu. ya av eti gönderiyordu. bencillik saikasıyle. Sonra mektubu balmumu ile kapamak isterken. — Şayet beni soracak olursa. diye düşündü. yeniden başlamak gerekir. yürekte aşk kazılmış mühür geçti: — Bu vaziyette pek uygun düşmeyecek. İçlenerek: — Zavallı kadıncağız. çünkü sizi tekrar görmek hevesine kapılmamak için. Sepeti bizzat onun eline ver. Alıp başımı gidiyorum. Ama. Ah. ya yemiş. kaderden başka suçlu yok!» Kendi kendine: — İşte. sizi asla unutmayacağım.. Bunun pek ince. bir Allaha ısmarladık daha ilave etti. buralardan kaçmak istedim. dedi. bu ideal saadetin gölgesine uzanmıştım. ben ağlayamam ki. Nereye mi? Bilmiyorum.. şunu da ilave edelim: «Bu hazin satırları okuduğunuz zaman. baş başa verip serinkanlılıkla eski aşkımızdan söz ederiz. Benim de. ama. ergeç bir gün.. seyahate çıktığımı söylersin. ne olursa olsun. önceleri bu aklınia gelmedi. insanlar peşimizi bırakmayacaktı. Zaaf yok! Tekrar geleceğim ve belki. sepeti örselemeksizin. bir an önce. eline. hem cazibenizin. — Bütün servetimi kaybettiğimi söylesem? Hayır. bu ateş (insanlık hallerinin akıbetidir bu) azalacaktı! Bize bir bıkkınlık gelecekti. ben' uzaklarda olacağım. yataktan kalktığı zaman (saat iki sularında.. çünkü geç uyumuştu). hayır. elimde değil.durakladı. öyle imzalamalı. sizin için tehlikeli olmayacak bir tecrübeye girişebilirdim. Sizin kedere düşmeniz fikri bile bana azap veriyor. hiçbir zaman tesirsiz kalmayan bir söz. Mahremiyeti hiçe sayan. Hayır. asma yapraklarının altına koydu ve hemen çiftlik uşağı Girard'a. size daima derin bir bağlılık duyacağım. Madame Bovary'nin evine götürmesini tembih etti.» İki mumun fitili titriyordu. hiç şüphe yok. Rodolphe. «Ah. hor görmelere. hem de azabınızın kaynağı olan o nefis coşkunluğunuz. bir elma ağacının gölgesinde yatar gibi. mürekkebin üzerinde solgun bir leke belirdi. Allaha ısmarladık şeklindeki kelimeyi ikiye ayırarak. pişmanlığınıza sebep olduğum için ben de nadim olacaktım. — Şimdi nasıl imzalayacağım? Sizin pek-vefakâr.. Mektubu 212 MADAME BOVARY dibe.. «Dostunuz. sorulara. belki de pişmanlığınıza tanık olmak gibi korkunç bir ıstırap duyacak. Ertesi gün. dikkatli ol! . dostunuz?.» — Belki hasislik yüzünden bu işten vazgeçtiğimi sanacak. Akıbetleri kestirmeksizin. Allaha ısmarladık!» Mektubun sonuna. Nerede olursak olalım.
— Nerdesin? Gel artık! Ölümden kıl payı kurtulduğu düşüncesi. — Mösyö sizi bekliyor. sokağın köşesinde. Rodolphe'u görüyor. birbirinden farklı aralıklarla. Kıyametin kopmasını isteyerek etrafına bakınıp duruyordu. diye bağırdı. Birdenbire mektubun hatırası kafasından canlandı. evlerin fırıldakları hareketsiz duruyordu. mektubu buldu. vücudunun ağırlığını boşluğa doğru çekiyordu. Arduvaz taşlarından aşağıya dimdik bir sıcaklık dökülüyor. ağzından şu sözler. ona sarılıyordu. âdeta boşlukta duruyordu. Madame. kendini yatıştırmak istedi. yatak odasına doğru koştu. Tornanın gürültüsü. Felicite orada kalmıştı. kendisine bir şeyler söylüyordu. Aşağıda. sallanan meydanın tabanı. fikirleri de o kadar karışıyordu... kapı kapalıydı. Emma durdu. hava. Kapıyı itti ve içeriye girdi. koluna bir elin değdiğini hissedince titredi. göz kamaştırıcı bir ışık bir anda içeriye daldı. O zaman. sofradan kalkmak için hiçbir bahane uyduracak halde değildi. Aşağıdan yukarıya doğru yükselen ışık çizgisi. Emma daha fazla sabredemedi. bir evin alt katında tiz perdeden bir gürültü koptu. Charles oradaydı. o her şeyi biliyordu. mutfağın masası üstünde bir yığın çamaşırla uğraşıyordu. bu muhakkaktı! Nitekim. dehşetten bayıltacaktı. Neden bu hayata bir son vermemeliydi? Kim ona mani oluyordu? Serbestti. onu çağıran bir ses gibi. kaldırımın taşMADAME BOVARY 213 lan pırıldıyor. Charles: — Karıcığım! Karıcığım!. onu işitiyor. Sonra. köylüye ürkek gözlerle bakıyor. sofra hazır. — Burası iyi. mektup hatırına geldi. Hem nerede okusundu? Nasıl? Kendisini görürlerdi. aheste aheste Yonville'in yolunu tuttu. Felicite'ydi. kayısıları götürmek içinmiş gibi yemek odasına geçti. yalpa vuran bir gemi gibi eğiliyordu. boşalmış kafasında dolaşıyordu. tamir yerlerini muayene ediyormuş gibi peçetesini açtı ve kendini gerçekten bu işe vermek. Karşıda. tam altında. sonra. öfkeden gülerek mektubu yeniden okuyordu. fakat cesaret edemiyordu. Madame Bovary. Eve vardığı zaman. O zaman. görür gibi oldu. okuyup bitirmek lazımdı. Tam kenarda. dedi. Bu. açtı. Aşağıya inmek icabetti! Sofraya oturmak icabetti! Yemek yemeyi denedi. Fakat dikkatini ne kadar çok toplarsa. tornasını işleten Binet'di. köylü de böyle bir hediyenin bu . Uşak: — Bunu size bizim efendi gönderdi. Cebinde para ararken. Emma pencerenin pervazına dayanmış. Gözlerini kapadı. etrafı geniş mesafelerle çevrili. bezin ipliklerini saymak istedi. çatıların üzerinden kır alabildiğine uzanıyordu. Adam nihayet çıkıp gitti. göğsünün altında tos vurur gibi çarpan kalbi. korkak olmuştu.. soluğunu kesiyordu. diye düşündü. taban tahtalarının ucu. parmakları arasında bir saç levha gibi tıkırdayan o korkunç kağıdı hep elinde tutarak merdivenden çıkmaya devam etti. köyün meydanı bomboştu. asma yapraklarını kopardı. iri adımlarla. kaldırıma bakarak: — Haydi! Haydi!. sanki içine doğmuş gibi. İkinci katta tavan arasının kapısı önünde durdu. Charles'dan korkuyordu. Felicite ile birlikte. Lokmalar-onu boğuyordu. mendiliyle kayısıların üstünü örttü. hiçbir şey duymadı ve nefes nefese. gittikçe hızlanıyordu. onu az kalsın.Girard sırtına yeni önlüğünü geçirdi. Ona öyle geliyordu ki. tavan arasının oda gibi kapalı yerine kadar sürüklendi. aralıksız sürüp gidiyordu.kadar heyecan yaratmasına akıl erdiremeyerek Emma'yı şaşkın şaşkın süzüyordu. Emma'nın şakaklarını sıkıyor. sürmeyi çekti. kocaman ve altı çivili galoşlarıyle yere zom zom basarak. duvar boyunca yükseliyor. dedi. dehşet içinde. sarhoş gibi. bırakıvermesi kâfiydi. İlerledi. Acaba kaybetmiş miydi? Onu nerede bulmalı? Fakat zihni o kadar bitkindi ki. Bu. sanki arkasından korkunç bir yangın patlak vermiş gibi. kendini koyuvermesi. pek garip bir tarzda çıktı: 214 MADAME BOVARY . Gökyüzünün mavisi onu sarıp sarmalıyor. kendinden geçmiş.
şimdi biraz istirahat ediyor. Ansızın. yatağın bulunduğu oyuğun dibinde ayakta duruyor. üstelik de bekâr olduktan sonra!. Huchette'den Buchy'e. Emma yavaşça itti. dedi. Felicite. hovardanın biridir. Eczacı: — Koşa koşa gideyim de. konuş bizimle! Kendine gel. Şimdi yine ağırlaştı! O zaman Homais bu arızanın nasıl meydana geldiğini sordu. ben kendisine hak veriyorum. başını başka tarafa çevirerek. Kimseyi istemem! dedi. Charles. Doğrusu. Charles: — Konuş bizimle. bizim laboratuvardan kokulu sirke getireyim. hayır. Eczacı. tedaviye kalkışmalarından. Seyahata çıkmış. Emma'nın boğazına bir hıçkırık geldi. et yemeği. hemen koşup geldi. Emma. Berthe. kendini zorlayınca. Girard. Emma: — Boğuluyorum! diye haykırarak bir sıçrayışta yerinden kalktı. Elleri titreyen Felicite. tadına bak.. iki tekerlekli bir mavi araba tırısla meydandan geçti. kesik kesik: — Hayır. MADAME BOVARY 215 Rouen'e gitmeye karar vermişti.. karısının kayısı yerden birdenbire bu duruma düştüğünü söyledi. seni seven Charles! Beni tanımıyor musun? Bak. Karısının uyumasına bakan Charles: — Evet. Yatağına götürdüler. Ağzı açık. Gerçekten. dedi. Emma. dedi. Yonville yolundan başka yol olmadığı için. ödü kopmuş. Emma bir çığlık kopardı ve kaskatı kesilerek sırtüstü yere yuvarlandı. zengin. Gözlerinden ırmaklar gibi yaşlar boşanıyor ve yavaşça yastığa dökülüyordu.. balmumundan bir heykel gibi hareketsiz ve rengi uçmuş. Sofra. bu sirke ölüyü bile canlandırır. bıçaklar. İnsan. Langlois' nm bana anlattığına göre. senin Charles'ın. karanlığı şimşek gibi delen fenerlerin ışığında kendisini farketmişti. uzun uzadıya düşündükten sonra. diyordu. gözleri kapalı. içinden bir kayısı aldı ve hemen ısırdı. Sepeti uzattı. Zavallı kadın!.. Al. onun sözünü dinleyerek. — Oh. zeytinyağı sürahisi yerlere dökülmüştü. Çünkü kendisini sorguya çekmelerinden. dostumuz eğlenceye pek düşkündür. sepeti getirtti. etajerin üstüne dağılmış olan kayısıları sepete yerleştirdi. yediği kayısıların çekirdeklerini avucuna tükürüyor. Fakat. — Bunda şaşılacak ne var? Vakit vakit.— Galiba uzun bir müddet M. karısının kızarıp bozarmasına dikkat etmeksizin. işte küçük kızın da burada: Öpsene onu! Çocuk. Karşında ben varım. eczacı ise. bütün tabaklarıyle devrilmişti. zannediyorum ki şiddetli devreyi atlattı. yahut çıkacakmış. eğlenmek için böyle ortadan kaybolur. pek nefis. yanında. Rodolphe'u göremeyeceğiz?! Emma titredi: — Kim söyledi bunu sana? Sesin birdenbire böyle yükselmesinden biraz hayrete düşen Charles: — Kim mi söyledi. tekrar yerine oturdu. bir şey yok. Rodolphe. bütün vücudu çarpıntılarla sarsılan Madamın göğsünü bağrını çözüyordu.. M. Dirseğiyle Charles'ı dürterek: — Müsterih olun. ayıp olmasın diye sustu. Charles. Emma'nın şişeyi koklayarak gözünü açtığını görünce: — Emindim zaten. dedi. kollarını annesine uzatıyordu. dedi. Yemek odasına giren hizmetçi yüzünden. Tekrar bayıldı. Sonra. Zaten. 216 MADAME BOVARY Charles. evde kopan vaveylayı duyunca. az evvel Fransız Kahveha-nesi'nm kapısında rastladım. boynuna sarılmak için. yanından ayrılmamalarından korkuyordu. tuzluk. . Sonra: — Bir şey yok. dedi. Charles. dedi. hayatın ciddi anlarına yakışan düşünceli bir sessizlik içinde bulunuyordu. kasabadan geçmek gerekiyordu. ıspazmoz geçti. Charles. yardıma adam çağırıyordu. Sinir! Otur da yemeğini ye! . Salçalar. sonra da tabağına koyuyordu.. Charles sepeti birkaç defa karısının burnuna kadar uzatarak: — Kokla şunu: Ne koku! dedi. upuzun yatıyordu. ellerini uzatmış. bağırıyordu.
Eczacı: Olur şey değil. Onu en çok korkudan şey. elini alnına doğru götürdü: Uzağa. yalnız perhiz. Diğerlerine nisbetle bünyeleri daha nazik olan insan cinsinde bu neticeye varmak da zor değildir zaten. kuru yapraklar altında kayboluyordu. yumuşatıcı. Kendinden geçer gibi oldu ve hemen o akşam. itiraf etmeliyim ki. rahat edersin. öbek öbek yakılan otların dumanından başka bir şey yoktu. dedi. hayvanlarda da görülür. Basit bir hapşırtıcının bir etkide bulunabileceği kimin aklına gelir? Son derecede garip bir şey bu. Emma. terliklerini sürükleye sürükleye. Arkadaşım. taraçanın yanına geldiler. ekşiliği azaltıcı şeyler! Sonra. Canivet'yi konsültasyona çağırdı. Nitekim. Kırk üç gün. bahçenin dibine kadar gittiler. Yatağa girdiği yoktu. dikkat edin de uyanmasın. bundan ibaret! Teskin edici. Ta Neufchâtel'e adam gönderip buz getirtiyordu. daha karışık belirtilerle nük218 . Beriki. Hayır. gülümsemeye devam ediyordu. sevgilim. Bu nedenle. hardal lapası. Fakat kayısılar da belki sekteye sebep olabilir! Bazı kokulara karşı aşırı derecede hassas bünyeler vardır! Patolojik bakımdan olduğu kadar fizyolojik bakımdan da tetkike değer güzel bir mevzu bu. Guillau-me korusundaki köşkünde. hafif bir kendini beğenmişlikle gülümseyerek devam etti: — Bu. Emma ağır ağır doğruldu. Rouen'dan eski hocası doktor Lariviere'i getirtti. taze ekmek kokusuna dayanamayıp bayılanları örnek olarak gösterirler. işte mesele orada! Aslında dava bundan ibaret. kendisine bir enfiye kutusu gösterilmeye görsün. arkası yastıklara dayalı. çok uzaklara baktı. daha anlaşılmaz bir yol tutturarak. Bahçe yollarının kumu. arazı yok etmek bahanesiyle mizacı tahrip eden o sözde ilaçlardan hiçbirini size tavsiye etmem.. son zamanlarda gazetede okuduğum gibi: That is the question! Fakat Emma uyanarak haykırdı: — Ya mektup? Ya mektup? Sayıklıyor zannedildi. Bridoux'nun (eski arkadaşlarımdan biri. Eczacı devam etti: — Bu anormallikler yalnız insanlara özgü değildir. sinir sisteminde sayısız denecek kadar intizamsızlıklar bulunduğunu ispat eder. Kuvveti yerine geliyordu. oraya olmaz. aziz dostum. Öğleden sonra birkaç saat ayakta kalabiliyordu. öyle. çünkü konuşmuyordu. belki muhayyileyi de şöyle bir sarsmak gerektiğini düşünmüyor musunuz? MADAME BOVARY 217 — Ne yoldan? Nasıl? —¦ Ah. Yanık boynuz. hemen çarpıntılar içinde kalır. Buz yolda eriyor. Papazlar bunun ehemmiyetini anlamışlardı. M. hastalığı . soğuk su kompresleri koyuyordu. Onu hafifçe kameriyenin altına itti: — Otur şu sıranın üstüne. doğru değil mi? Eczacının sözlerini dinlemeyen Charles: — Evet. hatta —vücuduyle ruhu bütün o çırpınmalardan kurtulmuş da dinleniyormuş gibi— acı bile duymuyor gibiydi. Bir gün. sinir sistemini daima aşırı derecede hassas bulmuşumdur. uydurma ilaca lüzum yok. tepelerin üstünde. Kadında bir beyin humması patlak vermişti. ümitsizdi. Bovary: — Yorulacaksın. Diğer yönden doğruluğunu garanti ettiğim bir örnek olmak üzere arzedeyim. kendini iyi hissedince.. kocası koluna girip bahçede dolaştırmayı denedi. tekrar adam gönderiyordu. oraya olmaz! dedi. onun ilk kez üstüne reçel sürülmüş bir dilim ekmek yediğini görünce ağladı. Bu da insanın anlayışını sersemletmek ve cezbeye getirmek için tabii. fakat ufukta. Böylece. Bütün hastalarını yüzüstü bırakmıştı. bakmak için. yatağında oturabilecek duruma geldi. işitmiyordu. Nepeta cataria. dedi. şimdi Malpalu sokağındaki eczanenin sahibidir) bir köpeği var. Charles'ın omuzuna dayanmış. Ekim ayının ortalarına doğru. Bovary alçak sesle: — Aman. adım adım yürüyor. aralık vermeksizin nabzını yokluyor. Charles. Charles baş ucundan ayrılmadı. dostları önünde bu tecrübeyi sık sık tekrarlar. dedi. Emma'nın bitkinliğiydi. dedi. Gece yarısından sonra da gerçekten sayıklamaya başladı. bayılacakmış gibi: — Hayır. Madamın vaziyetine gelince. yani halk deyimiyle kedi otunun bu cins üzerinde şehvet arttırıcı bir tesiri olduğunu bilmez değilsiniz elbette.
Bazen kalbi. hele M. karanlıkta bir yıldızı andırıyordu. neye el atsa altın oluyordu. üstelik. Guillaumin kendisine Grumensil yer kömürü ocaklarının hisse senetlerinden vermeyi vadediyor. Ama senede imza atar atmaz da aklına cüretkâr bir fikir geldi: M. Bütün aklı fikri. M. Her ne kadar. Charles bunda bir kanser başlangıcının belirtilerini görür gibi oldu.MADAME BOVARY setti. M. Lheureux tekrar sıkıladı. Bu işin güçlüklerini anladıkça. babasına başvurmak veya bir şeyler satmak gibi çareler arıyor. Hava güzel olduğu zaman. kustuğu da oluyordu. Ezile büzüle. Neufchâtel hastanesi için elma şarabı müteahhitliği yapıyor. daha hızlı işleyerek ve daha çok yük taşıyarak. nekahat devresindeki Madamın buna canı sıkılacağını söyledi. ama Felicite unuttu. sanki bütün aklı fikri bu kadında olmalıymış gibi. dükkânına koştu. Argueil ile Rouen arasında yeni bir yolcu arabası servisi işletmeyi kuruyordu. böylece minnet altında kalmaktan da biraz utanıyordu. imkânlar kuruyordu. ama dükkâncı. bir çeşit endişe içinde bekliyordu. kâh yana yakıla. hekim sıfatıyle bunlara para yermeyebilirdiyse de. on iki ayda yüz otuz frank kazanç sağlamış oluyordu. bütün bu malların kendisine ısmarlanmış olduğunu ve geri alamayacağını. Allanın günü. günün birinde. Eve hesap pusulaları yağıyordu. Lheureux bayağı sıkıştırıyordu. sonunda Bovary altı ay vadeli bir senet imzalamak zorunda kaldı. gelecek bir eylülde. Kafasını bu işlerle meşgul edip Emma'yı unuttuğu için kendine kızıyordu. Nitekim. kendisinin de satacak bir şeyi yoktu. küstah bir tavırla. Kahvaltılarım yatağına getirtiyor. kendisince pek ehemmiyeti olmayan ufak tefek olayların şaşmaz bir intizamla vukuunu. ertesi yıl bu kadar borcu ne ile ödeyeceğini düşünüp duruyordu. Zaten. sanki nekahat-hanedeymij gibi. Lheureux'den bin frank borç almak. akşamlan Kırlangıç'm gelişiydi. sıska paracığının. korkunç nispette artmıştı. faturayı şişirmek için vaziyetten istifade ederek. . bir yerine iki sandığı. Sonra. XIV Önce. o tarafın pan-curları daima kapalı duruyordu. na götürüyordu. Böylece. O anda han sahibesi bağırıyor. sattığı eşya MADAME BOVARY 219 üzerinden de en az üçte bir nispetinde kâr etmekle. öyle dolap çevirdi ki. Öğle vakti. Charles. mantoyu. hekimin evinde beslenerek. koltuğunu. daha bir sürü şeyi getirip teslim etmişti. senetlerin vaktinde ödenmeyeceğini. içilecek sıcak bir şey istemek veya laf etmek için hizmetçisini çağırıyordu. Charles sonradan. zaman zaman kâh tehditle. eczanesinden aldığı bütün ilaçların parasını M. Ve zavallı çocuk. Bunlardan en önemlisi. Emma'nm hastalığı en had derecesindeyken. işlerin bu kertede kalmayacağını. bazen de elleri kolları ağrıyordu. Pazar yerinin çatısı üzerindeki karlar. evin masrafı. satıcının emrine bin yetmiş franklık bir meblağ ödeyecekti. paraları getirdi ve bir senet daha yazdırdı. Bu servis. şimdi her şey aşçı kadının elinde kaldığı için. Bir yıl sonra borcunu ödeyeceğini ve istenilen faizi de vereceğini ilave etti. gece çantasını. çok daha tombul. hep onu düşünmemek. bazen beyni. çünkü bahçeye garez bağlamıştı. hasılı. Buna göre Bovary. hiç şüphe yok. bazen göğsü. kendisine onun hakkını yemek gibi geliyordu. diğer sesler ona cevap veriyor. vaktiyle sevdiği şeyler artık hoşuna gitmiyordu. Altın Aslan'ın külüstür arabasını çabucak iflas ettirecek ve böylece Yonville'in bütün ticareti onun eline geçmiş olacaktı. kimse bu işle meşgul olmadı. yüzde altı faizle borç para vermek ve bunun da bir çeyreğini komisyon olarak almak. sonra sıra yağmura geldi. bu suretle Charles. kendine bakmaktan ibaretti. Emma. Homais'ye nasıl ödeyeceğini bilemiyordu. arabanın üstündeki sandıklan indirmeye giden Hip-polyte'in feneri. Atın satılmasını istiyordu. Monsieur iyice düşünüp taşınmalıydı. bu parayı temin etmek mümkün olup olmadığını sordu. malların dükkâna iade edilmesi emrini verdi. hakkından vazgeçerek malları geri almaktan-sa. Charles bunlara ihtiyacı olmadığını boşuna söyledi durdu. Fakat babası kulak asmayacaktı. adam. Lhereux. meydana bakan pencerenin yanı-. üstelik para sıkıntısı içindeydi. zaten hekimin de başka dertleri vardı. Madamın nekahati uzun sürdü. Kış şiddetli geçti. şuurundan böylesine tatsız bir düşünce mevzuunu hemen uzaklaştırıyordu. evvelki senette yazılı yüz seksen frankla birlikte tam bin iki yüz elli franklık bir borç altına girmiş oluyordu. torbayı çatlatacak kadar semirmiş olarak kendisine döneceğini umuyordu. yenileneceğini. dava açmaya kararlıydı. dükkâncı. odaya beyaz ve hareketsiz bir ışıkla aksediyordu. satıcılar homurdanıyor-du.
Etrafındaki yataklığının perdeleri bulutlar gibi hafifçe şişiyor ve konsolun üzerinde yanmakta olan iki iri mumun ışınları. Emma'nm bu eğilimlerine hayran oluyordu. çerçevesi zümrütlü bir mukaddes emanet bulunmasını arzu etti. bunları aşırı bir acelecilikle okumaya başladı. odasında takdis hazırlıkları ilerledikçe. onun bu imanının böyle bir coşkunlukla zındıklığa ve hatta cinnete gelip dayanmasından da korkuyordu. Tanımadığı insanları yerden yere çalan polemik yazılarının hayratlığı hiç hoşuna gitmedi. papaz. Monseigneur Kitaphanesi sahibi M. Lakin. öyle ki. görünüşler ölçüyü kaçırınca. odasında yatağının başı ucunda. de***. can çekişmeye başladığını sanmış ve günah çıkartmak istemişti. bütün duygularından kurtaran kuvvetli bir şeyin benliği üzerinden geçtiğini hissetmişti. Boulard'dan kadın cinsinden zekâ ve irfan sahibi birine kuvvetle tesiri olacak bir şeyler göndermesini istedi. bütün bu haller. dinin emir ve tembihlerine içerledi. ebediyete kadar artıyordu! Ümidinin kuruntuları arasında. Kitapçı. mukaddes kaptan mayasız ekmeği çıkardı ve Emma. sorulu. hatır soruyor. varlığı da Tanrıya doğru yükselerek onun aşkında eriyecek gibi geliyordu kendisine. O zaman. MADAME BOVARY 221 saadet yerine çok daha büyük mutluluklar. Papaz. Cüppesini görür görmez Emma ferahlıyordu. gençlerin istifadesi için. M. sonra. çocuklar. nihayet Hıristiyanlığın alçak gönüllülüğü içinde dinleniyor ve Emma. muskalar taşıdı. tanrısal bir sevinç içinde bayılırcasına. bütün benliğini kapla-maksızın. Hazreii Meryem'in ayaklarına kapanan hovarda. Bir azize olmak istiyordu. Dinden ilham almış hikayelerin öylesine hayatı bilmeyen insanlar tarafından yazıldığını gördü ki. dünyanın üzerinde dalgalanan ve gökyüzüne karışan bir safiyet hali görür gibi oldu ve o hale katılmak istedi. okuduğu kitap elinden düştüğü zaman. ona göz kamaştırıcı nurlar gibi görünüyordu. Voliaire'in hataları. aynı ilgisizlikle. diğer aşkların' üstünde bir başka aşk vardı ve bunlar. havadis getiriyor. Tespihler satın aldı. M. Emma. ilah kabilinden eserler vardı. Emma bir et suyu içiyor. sanki zencilere kap kaçak gönderiyormuş gibi. esiri bir ruhun tasavvur edebileceği en ince bir Katolik hüznünün dolduğunu hissediyordu. hayal edilebilecek şeylerin en güzeli olarak hafızasında kaldı. fakat aynı derecede derin bir tatlılıkla devam ediyordu. tahta kunduralarını kaldırımda sürükleyerek.220 MADAME BOVARY Charles eve dönüyordu. sonra tekrar çıkıyordu. aralıksız ve sonsuz. Bunlar. her akşam öpmek için. kendisine sunulan kurtarıcının cismini kabullenmek üzere dudaklarını uzattı. Madame Bovary' herhangi bir şeye ciddiyetle kendini verecek kadar henüz zihnini toparlayamamıştı. kendisini bu saatte görmeye geliyordu. de Maistre tarzında kurumlu bir ifadeyle kaleme alınmış cüzler. cevaplı küçük broşürler. kendisinde ilâhi bağışlamanın sızmasına geniş bir gedik açacak olan parçalanışını seyrediyordu. Hal. . Bournisien. gün batmaya başlayınca. Demek. uzak mekânlarda meleklerin çaldığı harplerin sesini duyar ve masmavi bir gökyüzünde. Fakat. içine. Nasıl ki. müellifi birçok nişanla taltif edilmiş M. kendisini bütün acılarından. bambaşka bir hayat başlıyordu. hepsi birbiri peşinden. Ama yine de sebat etti. delillerini aradığı gerçeklerden yavaş yavaş uzaklaştırdı. cetvelleriyle kepenklerin tokmağına vura vura okuldan dönüyorlardı. yanmakta olan bir buhar duman halinde dağılırsa. pembe kapaklı romanımsı şeylerdi. ellerinde yeşil hurma dalı tutan azizlerin ortasında. saat beşe doğru. şimdi bile o hissi yeniden duymaya çalışıyordu. kendisini kollarında taşımak üzere bir işaretle yeryüzüne alev kanatlı melekler indiren Ruhûl Kudüs'ü görür gibi olarak başım yastığa bıraktı. bütün ihtişamıyle altın bir tahta oturmuş. din kitapları ticaretinde o devirde neler geçer akçe ise hepsini karmakarışık toparlayıp gönderdi. Gururdan yorulmuş ruhu. eğlenceli tarafı eksik olmayan kısa ve tatlı bir sohbet içinde kendisini dine bağlamaya teşvik ediyordu. hastalığının pek ağırlaştığı bir sırada. Aralarında İyi düşünün. Yatağın çarşaflarına mukaddes su serptiler. Sonra da. şurup şişeleri ile dolup taşan konsolun bir mihrap haline getirilip Felicite de yerlere yıldız çiçekleri serpince. Bir gün. O duygu da. kendisini. bütün idraklerinden. bu gibi meselelerde fazla bilgisi olmadığı için. papaz okullarının şair öğrencileri veya tövbe etmiş yosmalar tarafından iç bayıltan bir üslupla yazılmış. Hafifleyen bedeni artık hiçbir şey düşünmüyor. Bu harikulade manzara. zayıf olmanın tadını çıkara çıkara. iradesinin.
Bu hali pek beğenen eczacı. Madame Dubreuil. kendisine dostça: . şan ve şereflerini La Valliere'in bir portresinde tahayyül ettiği. şimdi her şeyi öyle bir kayıtsızlıkla sarıp sarmalıyordu ki. tarağını çıkarmakla işe başlıyordu. kiliseye de eskisi gibi muntazam devam etmez oldu. kendini. • . Sonra. birdenbire: — Bu kadar seviyor musun onu. Önce başını sert bir hareketle sallayarak. çorba içen üç serseri ile karşılaştı. Artık tevekkülle her şeyi anlayışla karşılamakta karar kılmıştı. fakat gökyüzünden hiçbir haz inmiyor ve Emma. tavırları öyle değişikti ki. merhametli mi. gelininde ayıplanacak bir şey bulamıyordu. Emma. Hangi konuda olursa olsun. Madame Tu-vache ve Allanın günü saat ikiden beşe kadar ziyaretine gelen o iyi yürekli Madame Homais'di.. ta Paskalyaya kadar oğlunda kaldı. bahçeyi baştan başa alt üst ettirdi. onun sessiz arzuları ve sıkılganlıklarının farkında değildi. bu kalın bezden gömleğin altında. hiç şüphe yok. yanıbaşında. o ani. Onlarla birlikte Emma'nın odasına çıkıyor. emzik çağındaki iki yavrunun yanma yamyamdan daha iştahlı bir oğlanı da katarak mutfağa fazlaca gelmeyi âdet edinen sütnine Rollet anayı kapı dışarı etti. belki bulaşık bezlerini tamir edecek yerde öksüzlere zıbm örmek tutkusu dışında. sözleri öyle sevgi ve bakışları öyle gururla dolu. Bu. Hayatından silinmiş olan aşkın. hareketsiz duruyordu. faziletli mi. hastalığı sırasında. Kocası yine de. Fakirler için elbise dikiyor. Kaynanası Madame Bovary. Madame Caron. iradesini de daha sik kullanıyordu. tu-valetiyle meşgul oluyordu. bir akşam. koş bakalım. Kızına: — Karnının ağrısı geçti mi meleğim? diyordu. git de eğlen! İlkbaharın başlangıcında.vaktiyle zinanın yarattığı sırdaşlıkla âşığına fısıldadığı aynı tatlı sözlerle şimdi Tanrıya hitabediyordu. Homais ailesinden sıyrıldı. başkalanyle de düşüp kalkıyordu. Hatta ekseriya Madame Bovary. elleri ayakları yorulmuş. mutfakta sofraya oturmuş. kederli bir tavırla ilave etti: — Haydi. güzelliğinden taşan cazibeye açık o delikanlı kalbinde çarptığını farket-miyordu. Örneğin. kendisinden izin isteyen ve bahane ararken kem küm eden hizmetçisine öyle öfkelendi ki. Bu bü222 MADAME BOVARY yük aşktan bir koku yayılıyor ve her yerden geçerek. imana kavuşmak içindi. Emma. fazladan bir meziyetti ve sofuluğununun gururu içinde. uzun elbiselerinin işlemeli kuyruklarını ihtişamla sürüyerek. hep ideal izlenimlerle doluydu. Emma iyileştikçe. lohusa kadınlara odun gönderiyordu. deyiverdi. bencil mi. Emma' nın. biçare çocuk. hayatın yaraladığı bir kalbin bütün gözyaşlarını İsa'nın ayakları dibine akıtmak üzere yalnızlığa çekilen o büyük eski zaman hanımlarına benzetiyordu. Karı koca kavgasından bıkıp usanmış olan bu kadıncağız. kapının yanında ayakta. yoksa ahlaksız mı hiç ayırt edilemiyordu. Emma. hemen hemen her gün. Gotik üslubundaki dua rahlesi Önünde diz çöktüğü zaman. İlkönce. O zaman da. Bovary'nin itirazlarına rağmen. kendisine hiç aldırmadan. humais'nin çocukları da ziyarete geliyorlardı. Zaten. toprak altında bir kral mumyasından daha şatafatlı ve daha hareketsiz. onun herhangi bir irade hamlesi göstermesine memnun oldu. Nitekim. nekahet devresinde iken. konuşması. muazzam bir aldatmacanın belli belirsiz duygusu içinde. orada kalıyordu. Emma onu kalbinin en derin köşesine indirmişti. Eczacının karısı. Ona okuyup yazma öğretmek istiyordu. ona kalırsa.Rodolphe'un anısına gelince. komşusu hakkında anlatılan dedikodulardan hiçbirine kulak asmak istemeMADAME BOVARY 223 misti. Bu saç kümesinin siyah halkaları çözülerek. Bir gün Charles eve dönünce. Bunlar. içine kapanıp yaşamak istediği iffet ve namus havasım tertemiz bir sevginin kokusuyle dolduruyordu. sağlam mantığı ve ciddi tavırlarıyle kendisine metanet veren kaynanasının evde bulunmasından maada. ta dizlerine kadar indiğini ilk kez görünce. Bu araştırma. oracıkta. ihtişamından ürktüğü harikulade ve yepyeni bir şeyle birdenbire karşılaşmış gibi oldu. Justin onlara refakat ediyordu. kendini aşırı derecede hayır işlerine verdi. her mübarek cuma günü kendine iri bir domuz sucuğu ısmarlamaktan: çekinmeyen Bovary babanın iğneli sözlerinden kurtulmak için. kocasının sütnineye gönderdiği küçük kızını eve getirtti. hiç konuşmadan. Berthe istediği kadar ağlasın ona artık kızdığı yoktu. artık bu gürültüsüz evden hoşlanıyordu. Kızarıp bozaran Felicite'nin cevabını beklemeden. yerinden doğruluyordu. Madame Langlois. ziyaretçileri de sırasıyle uzaklaştırdı.
karısını biraz içi açılsın diye. o kadınlaşmış sesler. Charles'a. sesine birdenbire mistik bir eda vererek ilave etti): Şayet kilise bu temaşaları mahkûm etmişse. Şarap testilerinin tıpasını çıkarmakta Binet pek becerikliydi. Bu. Bovary. fakat güzel sanatların en önemlisini topye-' kûn mahkûm etmeye kalkışmak.. papazın bu husustaki fkirlerini öğrenmek istedi. Galilee'yi hapsettikleri o MADAME BOVARY 225 aşağılık devre layık bir ahmaklık. O piyeste gerçekten kaçık bir ihtiyar general vardı! Bir işçi kızını iğfal eden iyi aileden bir delikanlıya haddini bildiriyor. tiyatro sanatkârlarını afaroz eder? Çünkü eskiden. kötü edebiyat da var. Tatlı elma şarabı getiriliyordu ve birlikte. eczacı: — Evet. gizliliğe aykırı kıyafet değiştirmeler. kilise. Eczacı: — Neden. Örneğin Voltaire'in trajedilerinin birçoğuna bakın. Charles'ın da eve döndüğü saatti. Hiç değilse. diye atıldı. ama. ağız dolusu bir kahkaha ile mutlaka şu nükteyi yapıyordu: — Nefaseti insanın gözüne çarpıyor! Papaz. süslü püslü.. yani biraz aşağıda. Homais: — Elbette. kirli heveslere yol açar.. mantarı itmeli. sabrını kaybederek: — Kutsal Kitabın okunmasını tavsiye edenler. İkisi de sıcaktan 224 MADAME BOVARY bunalmış oluyordu. ayrıntıları. Papaz: — Ben de biliyorum. iffete aykırı düşüncelere. Dışarıda kalıp Koru'nun ortasında hava almayı tercih ediyordu. Bournisien. eczacı ise devam etti: — Kutsal Kitapta da öyle. ekseriya onların yüzüne fışkırıyor. bir genç adamın eline verilecek şey değildir o kitap.. Kameriyeye bu adı vermişti. bana. O da kendisine. peşin hükümleri hicvetmeye yarıyor ve keyif maskesi altında fazilet öğretiyordu. dedi. bir hayli huy-landırıcı. meşhur tenor Lagardy'yi dinlemeye götürmesini tavsiye etmesine hiç içerlemedi. siz de bilirsiniz. ahlak bakımından müziği edebiyattan daha zararsız bulduğunu söyledi. masa üstünde böyle sağlam tutmalı ve sicimlerini kestikten sonra. insanı kendinden geçiren dairelerde kadınlı erkekli toplantılar. iyi yazar bulunduğunu. dedi. onu da bir kadeh içki içmeye davet ediyordu. Bu sükûttan hayrete düşen Homais. diyordu. Monsieur Bournisen. aslında fena adam değildi. iyi eserler. ama yavaş yavaş. gerçekten açık saçık şeyler vardır içinde! M. Binet: — Ben. Memnun bakışlarım etrafına ve ta nihayetlerine kadar manzarada gezdirerek: — Şişeyi. nasıl kötü eczane varsa.. bunların açıktan açığa ibadetlerde rolü vardı. Protestanlardır.. diye devam etti. akait derslerinden çıkar çıkmaz soluğu Emma'da alıyordu. Nitekim bir gün eczacının. . — Costigat ridendo mores. dedi. Arhalie'ye--Rahip. bizler değiliz. diye itiraz ediyordu. o zaman da rahip. tıpkı lokantalarda seltz suyuna yapıldığı gibi. eskiden Paris yumurcağı adında bir piyes görmüştüm. o da. bizim de emirlerine itaat etmemiz lazımdır. bunlar tiyatroyu halk için gerçek bir ahlak ve diplomasi okulu haline getirir. (Sonra. Rouen Tiyatrosu' na. Rahip. M. edebiyatı savunmaya başladı. siz de kabul edersiniz ki. her gün. Madamın tamamtyle iyileşmesi niyetine içiliyordu. içini çekmekle kaldı. Koro ile birlikte «mystere» adı verilen bir çeşit farşlar oynanırdı. bu tatbikat esnasında. bunlarda edep ve haya kuralları çoğu zaman pekâlâ bozulurdu. tatlı su böceği avlıyordu. elbette bunun bir hikmeti vardır. bütün kilise babalarının kanaati böyledir. bütün bunlar bir nevi ruh laubaliliği yaratır. onların içine öyle ustaca felsefi düşünceler serpiştirilmiştir ki. o boyanışlar. Binet de oralarda bulunuyor. taraçantn duvarı dibinde.— İşi fazla sofuluğa vurmuştunuz. diye sordu. Sonra da tutarsınız. Bournisien'in öfkeli bir hareketi üzerine. sonunda. diyordu. şehadet parmağı ile bir tutam enfiye yuvarlarken. o meşaleler. Fakat elma şarabı. Fakat eczacı. eskimiş bir düşünce gibi gelir. eskisi gibi. İddiasına göre tiyatro.
Bournisien. artık her şeye katlanarak: — Öyleyse. Konuyu karısına açtı. Ne ise. büyük ahırları ve küçük yatak oda-larıyle. hatta bazen ruh sağlığına yarayan. kadın bu ısrardan bunalıp sonunda razı oldu. Acele ediniz! La-gardy yalnız bir akşam oynayacak. onların yola çıktığını görünce içini çekti ve: — Haydi bakalım. hoşgörürlük. dört farbalalı. insanları dine bağlamak hususunda en emin çaredir. Papaz tekrar iskemlesine oturarak tasdik etti: — Doğrudur! Doğrudur! Fakat ancak iki dakika daha yerinde kaldı. zararsız. bir zihin eğlencesini hâlâ kötülemekte ısrar etmelerine doğrusu pek şaşıyorum. mavi ipekten bir elbise giymiş olan Emma'ya dönerek: \ — Bugün aşk sembolü kadar güzelsiniz. muhayyilelerini biraz harekete getirecek bir hovardalık hayatına ihtiyaç duyarlar.. Homais. iyi yolculuklar! Allanın sevgili kulları! Sonra. masrafa girmek gibi nedenler ileri sürerek önce buna yanaşmadı. ya aynı fikirde olduğundan kimseyi gücendirmemek için. inanın bana. adamı nasıl yan bastırdım!. şöyle üstünkörü. dedi. bu kargalardan birini kudurtmaya yarasa bile. MADAME BOVARY 227 böyle bir eğlencenin karısına yarayacağını iyice kafasına koymuştu. sözünün her hecesine basa basa tekrarladı: — Ta-nı-dım. Gider gitmez eczacı. Emma. dedi. yahut hiçbir fikri olmadığından. dedi ki. dedi. eczacı. mumu hep iki ucundan yakarlar. Madamı götürün tiyatroya. hayatınızda bir kerecik olsun. demekle kaldı. olmayacak şey ama. şimdiden düşünmeye gerek yoktu. günlük borçları hiç de kabarık değildi. tanıdım. saat sekizde Ktrlangıç'a bindiler. zamanımız gibi bir aydınlık çağında. tedirgin olmak. dedi. öyle öfkeli öfkeli bakışlarla: — Efendi!. fakat. — Şüphesiz. Burası. Yonville'de kalmasına hiç bir neden bulunmadığı halde. şamata . hekime: — İşte. Papaz: — Hadi canım. Lheureux efendiye ödenecek senetlerin vadesine daha o kadar zaman vardı ki. dedi. MB 15 226 MADAME BOVARY Konuşma sona ermişe benziyordu ki. — Evet. şöyle son bir çimdik atmayı münasip gördü: — Ben. bütün taşra varoşlarında görülen hanlardan biriydi: Kış gecelerinde rüzgâr estikçe çatırdayan çürümüş tahtadan balkonlu. Sonra. Gördünüz. Söylendiğine bakılırsa yaman bir adammış! Servet içinde yüzüyormuş. kasabadan kımıldamamak zorunluğunda olduğuna inanan eczacı.Homais: — Ne olursa olsun. dansözlerin bacak oyunlarını seyretmeye gitmek için sivil giyinen nice papazlar tanıdım. Charles fikrinden vazgeçmedi. dedi. Emma'nın bu işe fazla kibarlık gösterdiğine hükmederek daha çok ısrar etti. ibret verici. Rouen'ı kırıp geçireceksiniz. haltetmişler. Yanında üç metresiyle birlikte bir de aşçı taşıyormuş.. Eczacı dayattı: — Elbette ya! Yapmadıkları yok ki zaten! Papaz. yorgunluk. Velhasıl. yarına! Bu tiyatroya gitmek fikri Bovary'nin kafasında çabucak ye-şerdi. afiyet olsun. Hiç beklemediği bir günde annesi kendisine üç yüz frank göndermişti. Ertesi gün. eczacı âdeta ürktü ve daha yumuşak bir sesle devam etti: — Yalnız şunu söylemek istiyorum. ağız dalaşı denen şey böyle olur. Zaten bütün bu büyük sanatkârlar. gayet yüksek ücretle İngiltere'den çağırmışlar. Yolcu arabası Beauvoisine meydanında Kızıl Haç otelinin önünde durdu. Hekim. avlularında tavukların seyyar satıcılara ait çamurlu arabalar altında yulaf tanesi aradığı. Fakat gençliklerinde para biriktirmek akıllılığını göstermedikleri için hastanelerde ölürler. değer doğrusu! Eğer yerime birini bulursam ben de sizinle beraber giderim. ortada hiçbir engel de yoktu. öyle değil mi doktor. içi daima yolcu ile.
kızarmış alınları siliyordu. Birinci mevkie giden merdivenden çıkarken. uzaktan birbirlerini gören aboneler. Methale ayak basar basmaz.ile. koca şehri boylu boyunca birkaç kez arşınladı durdu. bir orman içi yol kavşağıydı.. Monsieur. tiyatrodan bulvara. solda bir meşe ağacının gölgesi altında bir çeşme ile. yiyecek içecekle tıklım tıklım dolu.. Kendini melodilerin akışına bırakıyor ve hatta. yapılan izahları anlamadı. müziğin borası ile derhal dağılıveri-yordu. çivitten söz açıyorlardı. Üstü kumaş kaplı geniş kapıları parmağıyle itmekten çocuk gibi zevk duydu. romanın anısı librettoyu anlamayı kolaylaştırdığı için. bir çift eldiven. Madame kendine bir şapka.» Hava güzeldi. sonra iki kolunu gökyüzüne kaldırarak kötülük meleğini yardıma çağıran bir serkerde ortaya çıktı. Lagardy. pantolon cebinde elinde tuttuğu biletleri hep karnına bastırıyordu. parterde çalım satıyorlardı. sıcak bastırmıştı. aralarında yine pamuktan. tiyatroya perde açıldıktan sonra varmaktan pek korkuyordu.. öbür koridordan sağ tarafa koşuşan kalabalığı görünce.. Emma. Sonra sahnede üç kez yere vurulduğu işitildi. entrikayı. üstünden variller yuvarlanan Charrettes sokağının nefesiydi.. façetalannın ışık cümbüşü ile. Bir kurşun buharıyle donuklaşmış gümüş madalyalara benzeyen. deri ve nebati yağ kokan buz gibi bir hava cereyanı herkesi serinletiyordu. tedbirli hareket etmek için. Yakışıklı delikanlılar. kalın camları sinek tersleriyle sararmış. bazen nehirden esen ılık bir rüzgâr. içyağı. bütün mendiller elde. tekrar tiyatro bürosuna gitti. sonra MADAME BOVARY 229 1 çalgıcılar birer ikişer içeri girdiler. davulların uğultusu başladı. fundalıklar üzerinde akislerle uzadığını duyar gibi oluyordu. Ön balkonu paradi ile. gıcırdayan kemanların. böylece. arkasından bir başkası göründü. Op6ra. kapkara masalarının üstü içine alkol karıştırılmış kahve döküntülerinden tutkallaşmış. bütün benliğiyle bizzat kendisinin titrediğini hissediyordu. Yakındaki köşe başlarına asılmış koskoca afişlerde acayip harflerle şu kelimeler tekrarlanıyordu: «Lıtcie de Lammermoor. ves. Fakat biraz daha aşağıda. Bunlar. onların san eldivenli ellerini gererek altın başlı incecik bastonlarına dayanmalarına hayran oluyordu. büyük ve kapkara mağazalarla dolu. tok bezden perdelerin kenarını hafifçe kımıldatıyordu. birlikte çekilip gittiler. bakır çalgılar seslerini yükselttiler ve perde yükselince. kıvırtılmış saçların arasından terler akıyordu. Bu. cümle cümle izliyor. aceleyle tiyatronun önüne geldiler. Charles. derhal harekete geçti. Walter Scott'un ro-manlarıyle yeniden karşılaşmış oldu. meyhanelerin kapısına asılmış. ihtiyar başlar görülüyordu. Emma'nın kalbi hızlı hızlı çarpmaya başladı. Gözlerini dört . kontrolörden müdüre havale edildi. bu yüzden çorbasını içecek vakit bulamadı. duvarın önünde bekliyordu. Sisler arasından İskoç gayda seslerinin. Emma gençliğinde okuduğu eserlerle. içeriye girmeden önce rıhtımda bir gezinti yapmak istedi. zihnine gelen kavranılması güç düşünceler. 228 MADAME BOVARY XV Halk. fakat iş de akıllarından çıkmadığı için. Salon dolmaya başlıyordu. elinde olmayarak gururla gülümsedi. küçük dürbünler kılıflarından çıkarılıyor. gülünç görünmek korkusuyle. Zaten. sokak tarafında kahvesi. Bovary ise. satışlardaki endişelerini güzel sanatlarda avutmaya geliyorlardı. salona ani bir neşe saçarak tavandan indi. izahat istedi. avcılar da tekrar şarkıya başladı.. Nihayet orkestranın mumlan yandı. koridorların tozlu kokusunu olanca gücüyle göğsüne çekti. rutubetli peçeteleri mavi şarap lekeleri içinde ve şehirli kıyafetine girmiş çiftlik uşakları gibi daima köy kokmakla beraber. arka tarafında da sebze bahçesi bulunan bir eski zaman misafirhanesi. hep bir ağızdan bir av şarkısı söylüyorlardı. saçı ve rengi ağarmış. borazanlaşan pistonların. Önce homurdayan basoların. bir düşes şuhluğuyle endamını yay gibi gerdi. anlamsız ve sakin. Madame Bovary yukardan. avize. hana döndü. Köylüler ve asilzadeler. Bu. karşılıklı se-lamlaşıyorlardı. sahnedeki peyzaj meydana çıktı. cıvıldayan flüt ve büyülülerin uzun curcunası duyuldu. locasına girip oturduğu zaman. ispirtodan. kapılar henüz açılmamıştı. bir buket çiçek aldı. salonu localarla karıştırdı. omuzlarında birer İskoç atkısı. sanki keman yayları sinirleri üzerinde geziniyormuş gibi. taş parmaklıklar arasında sağa sola ayrılmış. yeleklerinin açık yerinden pembe veya tirşe kıravatlarmı göstererek.
niçin kıza bu kadar zulüm ediyor? diye sordu. düşünceli bir tavırla. Niçin o da Lucie gibi. Bovary: — Bu asilzade. yüründüğü zaman titreyen boyanmış ağaçları. Birinci sahnede herkesi coşturdu. dekorlan. zekâdan ziyade coşkunluk. Emma: — Ne oluyorsa oluyor. Birdenbire.. Zaten. sevgi. kadife külahları. Bütün sarhoşlukları. Güzel bir ses. Onun yüzünden de iflas etmişti. Gilbert'in kendi efendisi Ashton'a menfur entrikalarını anlattığı resitatif duetto başlar başlamaz. Sahnede yalnız kaldı. zaten az kalsın ölümü bunlar yüzünden olacaktı. o da galiba beni seviyor» diyordu. hıçkırıklar ve öpücüklerle dolu notalar çıkıyordu. az önce gelen adam: «Lucie'yi seviyorum. sürgünden. etmiyor. Polonyalı bir prenses. saçlarında portakal çiçeklerinden bir çelenk. dedi. mantoları. Emma'nın sabrı tükenmişti: — Sus. sol majörden kavatine başladı. şapkasında horoz tüyü bulunan o çirkin adamcağız? MADAME BOVARY 231 Emma'nın açıklamalarına rağmen. diye cevap verdi. o zaman bir çeşme fısıltısına veya kuş cıvıldamalarına benzeyen bir flüt sesi duyuldu. yüzü beyaz saten elbisesinden daha solgun. ümitten söz ediyorlardı. Bu diplomat oyuncu da. Emma da onun gibi hayattan kaçarak. bir başka âlemin havası içindeymiş gibi. bırakıyor. fügün bütün son kısmına yeniden başlandı. Son vedaı da haykırdıkları zaman. tırnak-larıyle locasının kadifesini tırmalıyordu.» dedikleri zaman da o.. kederden. Son gece. macerayı anlamadığını da itiraf ediyordu. kelimeleri fazla bozan müzik yüzünden. gözlerini baygın baygın süzerken bembeyaz dişleri meydana çıkıyordu. yine geliyor. lirizmden fazla şatafat. dedi. hayatını âlicenap birine bağlayabilmiş olsaydı. sarsılmaz bir güven. bir kucaklaşma içinde uçup gitmek isterdi. bunu. bir akşam Biarritz kıyılarında kayıkları onardığı sırada 230 MADAME BOVARY şarkı söylerken. Edgar gibi ağlamamıştı. sesini duymuş ve ona âşık olmuştu. Lucie'yi kollarında sıkıyor. Lakin bu hissi şöhret sanat ününü desteklemeden geri kalmıyordu. berber ve boğa güreşçisi kokan bu mükemmel şarlatan tipini daha da göze sokuyordu. Diyorlardı ki. kılıçları. Emma evlendiği günü gözlerinin önüne getirdi. Lucie'yi yanıltacak olan uydurma nişan yüzüğünü görünce. Ah. şahısları. Fakat bu mutluluk. sen sus! Karısının omuzuna eğilerek: — Bilirsin ki. âşıklar mezarlarının çiçeklerinden. yarına!. yeminlerden. kendini attığı uçurumun farkında olmaksızın. ümitsizliğe düşmüş görünüyordu. ilerliyordu. o kızın âşığı. o zaman fazilet. genç bir kadın yeşilli bir seyise bir kese fırlatarak ortaya ilerledi. Edgar Lagardy göründü. Emma: — Hayır. oymalı bir küçük hançer sol kalçası üzerinde sallanıyordu. Sağlam vücudunu koyu renkte bir eski zaman cepkeni sarmıştı. kendisini orada. Lucie. Charles. Fakat. mehtapta. daima reklamlara şahsının cazibesi ve ruhunun hassasiyetine dair şairane bir cümle sokuşturmaya pek dikkat etmekteydi. oysa öteki. Edgar'm gönderdiği bir aşk hatırası sandı.. ben ne olup bittiğini anlamak isterim. Fakat. kadını yüzüstü bırakarak başka kadınların peşine düşmüştü. galiba her arzuyu ümitsizliğe sürüklemek için . onu görmek için eğiliyor. sonsuz bir tatlılıkta hüzünlü hırıltılar izliyor ve çıplak boynundan. şehvet ve vazife birbiri içinde erir ve kendisi de bu kadar ulvi bir saadetten yerlere düşmezdi. kendi hayatından bir şeyler gibi geliyor ve bu vehim onu âdeta büyülüyordu. bütün hafakanları biliyordu. sus artık! Lucie. tıpkı bir fırtınanın uğultusu içinde kazazedelerin haykırışları gibi uzayıp giden o melodili şikâyetlerle yüreğini dolduru-yordu. bu dünyada hiç kimse onu böyle bir aşkla sevmemişti. evliliğin çirkefinden ve zinanın hayal kırıklığından önce. müziğin son titreşimlerine karışıp giden keskin bir çığlık kopardı. kanatları olsun istiyordu. birbirlerine: «Yarına. küçük patikada görür gibi oldu. Salon alkıştan inliyordu. yalvarmamıştı? Bilakis. Emma. dedi. Emma. güzelliğinin en taz© çağında. aşktan yakınıyor. — Ama ailesinden intikam almaya yemin ediyor. Kontrbasların eşliğinde. Zaten babası ile kolkola çıkıp gittiler. Sesinde öfkeli haykırışları. buğday başaklarının ortasında. Babası değil miydi. Şantözün sesi ona kendi şuurunun yankısı gibi.açarak kostümleri. pek neşeliydi. nedimelerin koltuğuna girmiş. ayak dirememişti. Ateşli Güney ırklarına mermerlerin haşmetinden bir şeyler katan o harikulade solgunluk onda da vardı. ahenkle çırpınıp duran bütün o hayal mahsullerini seyrediyordu. kiliseye doğru gidildiği zaman. Tenor.
çabuk çabuk bazı sözler kekeledi: . Halk koridorları doldurmuştu. zira her adımda dirseklerine çarpıyorlardı. dantela yakası. Charles bayılmasından korkarak. küçümseyen bir merhametle içinden gülümsüyordu. Yonville'in eski noter kâtibi locaya girdi. Horlanmış âşık. Rolün. Tanışırlardı. sanki kendisini katlediyorlarmışçasma. kalıbına girdiği şahsiyetin yarattığı vehim.. yukarda kime rastgeldim? M. o muhteşem hayatı hayalinde canlandırmaya çalıştı. öfke. kadın. Ashton. Düşüncesini bu konudan çelmeye çalışarak. Gaz kokusu nefeslere karışıyordu. bir taraftan da kadın sesleri onun sözlerini tekrarlayarak. Emma. nefes almasına engel olan çarpıntılarla yine kendini koltuğuna bıraktı. ayak bileğinden itibaren genişleyen yumuşak çizmelerinin kırmızı mahmuzlarını tahtalar üzerinde çınlatarak. yalnız kendisi için şarkı söyleyecek olan o ruhun vecdini. Şayet tesadüf istemiş olsaydı.» diye düşündü. göğsünün hareketlerine uyarak. soğuk bir şeyin sırtından aşağı aktığını hissedince. Charles nihayet karısının yanına gelebildi ve nefes nefese: — Neredeyse. kadife kapı perdesinin altından siyah elbiseli bir adam peyda olunca. kesik kesik inip kalkıyor. ıstıraplarının bu kopyasını ancak gözleri oyalamaya yarayan bir plastik fantezi saymak istiyor. bütün yorgunluklarını ve gururunu paylaşarak. sevişirlerdi! Onunla birlikte bütün Avrupa ülkelerinde. tavuslar gibi çığlık kopardı. Daha sözlerini yeni bitirmişti ki. herhalde daha kuvvetli bir iradenin cazibesine kapılarak. bizzat kendisinin de yaşayabileceği hayatını. Adamın İspanyol biçimi kocaman şapkası bir jestle yere düştü ve derhal çalgılarla şarkı söyleyenler gür sesle sextuor'a başladılar. herhalde tükenmez bir aşkı olmalı. her gece. kızgın kızgın. devşirecekti. saadetten mest olarak. hatta sahnenin dibinden. derhal durumun icaplarını düşündü ve hatıralarının bu uyuşukluğunu kendini zorlayarak sarstı. Elini bir kişizade teklifsizliğiyle uzattı ve Madame Bo-vary de. intikam. Kadın. daha berrak sesiyle diğerlerinin hepsini bastırıyordu. onu adama doğru çekiyordu. kuvvetine sığınmak için koşup kollarına atılmak ve ona: «Kaçır beni. içini saran şiiriyeti sayesinde. haykırmak geldi içinden. kiraz rengi MADAME BOVARY 233 taftadan güzel elbisesindeki lekeleri silerken. bir locanın dibinde.uydurulmuş bir yalandı. ona atılan çiçekleri toplayarak. hep kendisine bakacaktı. dedi. ferahlatıcı bir şeyler getirmek üzere büfeye koştu. Tenor kendisine bakıyordu muhakkak! İnsan kılığına girmiş aşkmış gibi. Emma dışarı çıkmak istedi. kılıcını çekiyor. Lucie tizden feryatlar koparıyor. orta perdeden şarkısını söylüyor. nefis bir koro halinde devam 232 MADAME BOVARY ediyordu. nitekim bardağın dörtte üçünü kısa kollu elbise giymiş Rouen'lı bir kadının omuzlarına döküverdi. iri adımlarla sağa sola gidip geliyordu. Arthur ayn bir köşede. gelemeyecektim! Öyle bir kalabalık. mendiliyle. tazminat. hiç düşünmeden aynı şeyi yaptı. o harikulade. öfkeden ateş saçarak. yarı açık ağızlarından dökülüyordu. sanatkârı hor görme hevesi uçup gidiyor. Emma artık sanatın abartarak büyülttüğü ihtirasların küçüklüğünü biliyordu. ceremeyi çekmek gibi laflar homurda-nıyordu. götür beni. kostümlerine kendi eliyle nakışlar yaparak. mağfiret ve şaşkınlık. başkentten başkente dolaşırdı. rahibin yarı bas sesi org gibi uğulduyor. masraf. öyle bir kalabalık var ki!. Perde indi. o velveleli. Charles'ın beceriksizliğine kızdı. Sonra. peşten notalarla onu adam öldürmeye kışkırtıyor. dehşet. kıskançlık. yaldızlı bir parmaklığın arkasında. gidelim! İçimdeki bütün ateşler. aynı anda. Yeşil yaprakların üzerine yağmur yağdığı ve pencere kenarında ayakta birbirlerine Allaha ısmarladık dedikleri o ilkbahar akşamından beri bunu hissetmemişti. bütün rüyalar senindir!» demek. Hepsi de aynı sıra üzerinde el kol hareketleri yapıyorlardı. Yelpazelerin rüzgârı havayı büsbütün boğucu bir duruma getiriyordu. Leon'a! Leon mu? — Ta kendisi! Gelip sana saygılarını sunacak. Sahnede rolünü oynarken. Elinde tuttuğu bardak yüzünden yerine çok güçlükle döp-dü. Fakat. Emma'ya bir çılgınlık geldi. «Halkın ruhuna dalga dalga boşalttığına göre. Bir iplik fabrikatörü olan kocası. Edgar. — Tahmin et bakalım. adam da.
Charles. Bovary: — Yoo. Acaba neden geri dönmüştü? Hangi serüvenlerin akışı onu yeniden yolunun üstüne atmıştı? Leon. çünkü oyun hoşuma gitmeye başlamıştı. Emma artık operayı dinlemez olmuştu.. O zaman Leon. Leon da. Kâtip: — Yakında bir temsil daha verecek zaten. konuşma çok geçmeden sona erdi. Persiani'yi. Maksadı. Emma'dan çok uzaklarda cereyan ediyordu. Şimdiye kadar Tamburini'yi. — Dayanılmaz derecede! Doğru. Kadın umursamaz bir eda le: — Doğrusu! hayır! Fazla değil... dediklerine göre. . kameriye altında kitap okumalarını. gayet işlek bir noterlikte iki yıl süreyle çalışmak üzere Rouen'a geldiğini anlattı. Sonra Berthe'i. ikide birde kocasırfm sözünü kesiyordu. bir kahvenin camekânı önüne oturdular. bıyığının ucu yanağına dokundu. öyle mi? — Evet. dedi. gidelim. M.. MADAME BOVARY 235 müzikten söz etmeye başladı. Kızın saçları darmadağın olmuş: Sahne pek trajik olacak herhalde.Normandiya'da. kalalım. Şimdi o.. sevgilim.. — Ne zamandan beri? — Çıkın dışarı! Çıkın dışarı! Herkes dönmüş onlara bakıyordu. Bovary sordu: — Rahatsız mı oluyorsun? — Evet. Kendi samimi zevki ile karısının fikirlerine saygı arasında bocalayan Charles: — Evet. O zaman Leon. hemen ertesi gün kalkıp gideceklerini söyledi.. Grisi'yi dinlemişti. kocanın karşısında artık diyecek bir şeyleri kalmadığı için. Homais ailesini. son perdede tamamıyle ha-rikuladeymiş. Nasıl! Siz burada mısınız? Salondan biri: — Susun! diye bağırdı. onların yanında. bin bir ihtimamla uzun dantel a şalını koydu. omu-zunu bölmeye dayamış duruyordu. dedi. Lefrançois ananın durumunu sordu. sustular. Leon: — Oyun hoşunuza gidiyor mu? derken Emma'nın üzerine o kadar eğildi ki. on para etmezdi. o başka. M. çünkü üçüncü perde başlıyordu. Leon'un canını sıkmamak maksadıyle. Üçü birden tiyatrodan çıkıp rıhtımda açık havada. Ey güzel melek. Rü-bini'yi. hastalığından söz edildi. Kadın. tiyatrodan çıkıp bir yerlerde dondurma yemek teklifinde bulundu. belki.. romlu şerbetini yudum yudum içerken. Emma'nın omuzları üzerine. boğuluyorum. eczacılardaki iskambil oyunlarını. o büyük remajör duettosu. pek tatlı zavallı aşkı hatırlıyordu. Leon. Operadan çıkan kimseler.— Ah! Günaydın. şantözün oyununu da fazla abartmalı buluyordu. sonunu görmeden çıktığıma üzülüyorum. benim Lucie'm havasını hafif sesle veya avaz avaz haykırarak kaldırımdan geçiyorlardı. ocak karşısında başbaşa kalmalarını ve artık unutmuş olduğu o pek sakin.. burnundan saçları234 MADAME BOVARY na kadar inen ılık nefesin temasıyle zaman zaman ürperdiğini hissediyordu. Lagardy. Ashton ile uşağı arasında geçen sahne. dedi.. Operayı izleyen Charles'a dönerek: — Pek fazla bağırıyor. diye devam etti. Fakat Charles. Fakat delilik sahnesi Emma'yı hiç sarmıyordu. Emma. bu işten anladığını göstermek için. Fakat o andan sonra. sanki çalgılar daha az ses veriyormuş ve sahnedekiler gerilere gitmiş gibi. Emma'nın arkasında. sütnineye gidişlerini. pek uzun. — Demek Rouen'dasınız. hemen değil. pek gizli. söze atıldı: — Ama yine. dedi. M. Paris'te görülen işlerden bambaşka olan muameleleri iyice kavramaktı. Önce. Sonra Leon içini çekerek: — O kadar sıcak ki. Sonra karısına dönerek: — Eğer yalnız kalmaya razı olursan. parlak şöhretine rağmen. davetliler korosu. biraz.
Emma garip bir tebessümle: — Doğrusu. Paris sokaklarının asfaltını rugan ayakkabısıyle çiğnemeyen herkesi küçümseyerek taşraya dönüyordu. masanın mermeri üzerine iki beyaz sikke çınlatmayı da unutmadı. Üniversiteli gençlerin en aklı başında olanıydı: Saçları ne fazla uzun. garsonlardan biri sezdirmeden gelip arkalarında durdu. masaya bıraktığınız para. ümidini kaybetmiyordu. etrafındaki kağıt paraları korur. hatta hesaptan başka. vakit vakit bize akşam yemeğine de gelirsiniz? 236 MADAME BOVARY Noter kâtibi. Monsieur ve Madame Bovary'den ayrılırken. Leon onların peşine takılmış.. Fakat yavaş yavaş bu duygu zayıfladı. Beriki dostça bir aldırmazlık hareketi yaptı ve şapkasını alırken: — Anlaştık. Zaten utangaçlığı da. beklenmedik bir ümit kapısı açan bu fırsat karşısında. Sonra. manevrayı da değiştirerek. geceler insana öğüt verir derler. hayli yıpranmıştı. Ertesi gün. vaziyeti kavrayan Charles. saat beşe doğru. vaziyete bağlıdır: Binanın asma katında. Bu ona iyi bir alâmet gibi göründü. rıhtım üzerinde. dantelalı bir Parisli kadının yanında olsaydı bu zavallı kâtipçik. diye kekeledi. Emma onun gelmesinden hiç telaşa düşmedi. orada kendisini kibar tavırlı bulan işçi kızları arasında epey de süksesi olmuştu. haydi kararını ver! Birazcık olsun hoşuna gideceğini umuyorsan. profesörleriyle de arası daha iyiydi. üstüne başka emeller ve hırslar yığıldı. dedi. — Öyle ise. bir şahikaydı! O zaman Charles ısrar etti: — Pazar günü dönersin. çocuk gibi tir tir titrerdi.. Fevkalade bir şeydi. çünkü Leon. ÜÇÜNCÜ KISIM I M. fakat burada. dördüncü kattaki gibi konuşulmaz ve zengin bir kadının iffetini. İfrata kaçmaya gelince. Bovary. hafif sesle: — Gerçekten üzüldüm. bilmiyorum ki. Yukarı çıktı. Çoğu zaman. sonra Kızıl Haç'a girdiklerini görüRce yüz-geri etmiş ve bütün geceyi bir plan düşünmekle geçirmişti.. kendilerine refakat eden Leon'a: — Mademki şimdi yine bizim memleketli oldunuz. odasında kitap okurken veya akşamları Luxembourg Bahçesi'nin ıhlamurları altında otururken. böyle yapmakla hata ediyorsun. 238 MADAME BOVARY Gece. bundan kendini hep korumuştu. Le"on. Chaumfere'e de oldukça devam etmişti... Nefse itimat. bu hekimciğin karısı önünde. altta yaşamaya devam etse bile. buna bir karar vermenin artık zamanı geldi diye düşündü. Charles bir kez daha kendisinin fazla kalamayacağını. deli dolu insanlarla düşe kalka. hanın mutfağına girdi. dedi. fakat Emma için böyle bir zorunluluk olmadığını söyledi. Rouen'da. hiç şüphesiz. bazen nereye indiklerini söylemediklerinden dolayı kendisinden özür diledi. meşhur bir doktorun salonunda. hiçbir şeyin durduramadığı p korkaklara özgü kararlılıkla. ne de fazla kısaydı. bunda kusur etmeyeceğini. içinde hayali dallara asılı bir altın yemiş gibi sallanan bir belirsiz vaat vardı. göz kamaştırdığından peşinen emin olarak. Katedralde saat on bir buçuğu çalarken. dedi. oyunun son parçasında Lagardy'nin başarısını övmeye başladı. Bir uşak: — Monsieur burada yok. noter kâtibi hemen kolunu yakaladı. kanun kitabını yere bırakır ve Emma'nın anısı aklına gelirdi. sünepeliği kadar çıtkırıldımlığı yüzünden de. Bu arada etraftaki masalar boşalıyordu. değil mi.. hukuk tahsil etmekle beraber. zaten noterliğin bir işi için Yonville'e gitmek zorunda olduğunu söyledi. Üç yıl süren bir ayrılıkten sonra onu tekrar görünce ihtirası uyandı. bilakis. Nişanları ve arabası olan bir zatın. üç aylık harçlığını ayın birinci günü yeyip bitirmezdi. kendini gayet rahat hissediyordu. düşün daha. Saint-Herbland geçidi önünde birbirlerinden ayrıldılar. dedi. tıpkı korsesinin astarındaki zıh gibi. boğazı kurumuş. yarın saat altıda. Emma'ya sahip olmayı istemenin. umarım ki. Leon: . yanakları solmuş.. kesesini çıkardı..Genç adam.
bu karşılıklı dert yanmanın artan harareti ile biraz daha coşuyordu. titreyen bir sesle: — O resim biraz size benziyordu. dedi. hata ediyorum. ortasındaki.. ama hata ettim. Göze girmek için veya kendisini de hüzne düşüren bu melankoliyi safcasına taklit ile. Her ikisi de ıstıraplarının nedenlerini daha açıkça belirtiyorlar. Emma. Leon: — Çoğu kez. Emma: — Affedersiniz. Arkasında. saçlarının topuzunu eski bir koltuğun arkalığına dayamıştı. terliklerinin fiyongu-na bakıyor. tahsili boyunca sıkıntıdan hafakanlar geçirdiğini anlattı. Ama yine de içini çekti: . Leon da kendisini unutmuş olduğunu söylemedi. diye ilave etti. Usûl onu sinirlendiriyor. — Nasıl ettiniz? Leon. basma resimler satan bir dükkâncıda. genç adam. Çoğu kez sokağa çıkıyor. her biri. konuşmaya bazı felsefi düşüncelerle girişildi. Leon. Emma cevap vermedi. Kollarını kavuşturup başını eğerek. hamal kıyafetine girmiş kadınlarla yediği yemekleri belki hatırlamıyordu.. O.beyaz ayırma çizgisi ve buklelerinin altından taşan kulak uçlanyle. herhalde Emma'nm hatırına gelmiyordu. Maskeli balolardan sonra. şu dünyadaki sevgilerin bayağılığı ve kalbin daima gömülü kaldığı ebedi yalnızlık üzerinde uzun uzadıya durdu. ayak parmaklarını. bir ince örtünün dalgalandığı bütün kira arabalarının peşi sıra koşuyordum. alıp başımı. Fakat bazen fikirlerinin eksik kalan ifadesi karşısında duraklıyorlar ve ona tercüman olabilecek bir cümle bulmaya çalışıyorlardı. kadın değilsiniz ki siz. — Zannediyorum ki. Beni bir şeyler hep oraya sürüklü-yordu. dedi. bitmez tükenmez dertlerimle canınızı sıkıyorum. sonra da hepsini yırtıyordum. Fakat erkeklerin de dertleri vardı. rıhtım boyunca sürükleniyordum. peşimi bırakmayan musallat fikirden kurtulamayarak. İnsanın etrafında bin bir gaile varken. aya bakıyordu. resmin karşısında saatlerce kaldığımı bilirim. her mektubunda canını sıkmaktan geri kalmıyordu. öyle mi? Emma: — Evet. ufacıktı.. oda ise. budalalığını örtbas etmek için. Emma.. kolsuz bir elbiseye sarınmış. böyle olmayacak zevklere alışması hiç doğru değil. dedi. — Hayır. asla! Asla! İçlerinde birer damla yaş belirten güzel gözlerini tavana doğru kaldırarak: — Ah bilseniz. zaman zaman.. dedi. sabah sabah sevgilisinin şatosuna doğru çayırlardan koşarak gittiği eski randevular da. terliklerinin sateni içinde oynatıyordu. Köşe başlarında bazı kadınları size benzetiyor.. size mektuplar yazıyor. MADAME BOVARY 239 Emma bir başkasını delicesine sevmiş olduğunu itiraf etmedi. Açık başı. kapılarında sizinkini andıran bir şalın. sözünü kesmeden konuşturmaya kararlı görünüyordu. duvarın sarı kağıdı yaldızlı bir fon gibiydi. Çözük saçları üstünde unutma beni çiçekleri. dudaklarında peyda olduğunu hissettiği o dayanılmaz tebessümü göstermesin diye başını çevirdi. sanki yalnızlıklarını büsbütün daraltmak ister gibi. Şehrin gürültüsü oraya kadar pek az geliyordu. aynaya aksediyordu. öğleye kadar şehrin bütün otellerini bir bir dolaşıp kendisini aradığını söyledi.— Ama ben tahmin ettim. bunun rasgele bir içgüdünün itişiyle olduğunu iddia etti. kalabalığın gürültüsü içine atıyordum kendimi. Madame Bovary. 240 MADAME BOVARY Emma onu. Emma gülümsemeye başladı. — Yok yok. Bulvarda. — Demek kalmaya karar verdiniz. annesi ise. Sonra. bir ilham perisini gösteren bir İtalyan gravürü vardı. derhal. pazenden bir sabahlık giymiş. neler hayal ettiğimi! — Ya ben! Ben de çok acı çektim. başka sahaları daha cazip buluyor. konuştukça. devam etti: — Bazen bir tesadüfün sizi karşıma çıkaracağını hayal ediyordum.
. ne de yanınızdan ayrılmak isteyerek.. her an. alçak bir sesle vakit vakit: — Evet. ne olduğunu anlayamadığım bir kuvvettiniz. Yatılı okullar. inanılmaz derecede bir feragat ihtiyacı içindeydi. sanki sabit gözbebeklerinden. elimde olmadan yanınız sıra yürüdüm. diye sordu. — Aşağıda.. Ölmemiş olması. benim gibi. sözünü kesti ve ölmesine ramak kaldığı hastalığından şikâyete başladı. Zaten göz. karşılıklı.. hatırlanan bütün bu şeyler. gözleri yarı kapalı. ne sizi. belki hekimlik. Bu. çünkü her ikisi de. — Ya bizim o zavallı kaktüsler ne oldu acaba? — Bu yıl kış hepsini kuruttu. Bununla beraber. bir seferinde size gelmiştim. İçini çeke çeke kokladıktan sonra da: — O zamanlar siz.takip etmeye cesaret ederek. doğru!. ben de. Leon derhal mezarın sükûtuna gıpta etti. benim için. Emma' nın giydiği elbiseleri. dedi. Örneğin. Emma: — Bilmezsiniz. camekândan.. aptallık ettiğimin biraz daha farkına varıyordum.. Leon. — Heyhat! Erkeklere buna benzer kutsi vazifeler verilmiyor. kapıyı açtılar.— Asıl acınacak şey. ben sokakta kalıyordum. hiçbir yerde hiçbir meslek göremiyorum. ve iki çıplak kolunuzun çiçekler arasında dolaştığım görür gibi olurdum. — Bilir misiniz . sofadaydınız.. Doğru!. hastanede çalışan bir rahibe olmayı ne kadar isterdim. filbahardan beşiği. doğru. Emma elini Leon'a uzatarak: — Zavallı dostum. siz hiç buyurun demeden.. gidiyordum. Lcon. göz ucuyle Emma' nın çehresini süzdü. Madame Tu-vache'ın kapısını çaldınız. bir fedakârlık yapmış olmak düşüncesiyle kendimizi teselli ederdik. — Niçin mi? Tereddüt ediyordu. Artık konuşmuyorlardı. ne yazıktı! Şimdi artık ıstırap çekmezdi. Sonra. eskiden yaz sabahları.. sesli bir şey çıkıyormuş gibi. fakat yine de. hatta başınızda küçük mavi çiçekli bir şapka vardı. Le"on. — Çünkü sizi çok sevmiştim! Leon. bir türlü tatmin edemediği. devam edin.. odasının mobilyalarını. fazileti. ğuna şaşıyordu. hemen elin üzerine dudaklarını yapıştırdı. güneş pancurlara vurunca ne halde iseler. onu dinlerken. hisleri daima çekip uzatan bir hadde aletiydi. engel atladığından dolayı sevinerek. zevk ve kederlerini bir tek kelime Me' özetlemiş oldukları o mazideki hayatın ehemmiyetsiz haMADAME BOVARY 241 diselerini birbirlerine anlattılar. Siz bir dükkâna girince. ona hayatı çekip uzatıyor gibi geliyordu. son basamakta bulunuyordunuz. Nihayet Emma cevap verdi: — Ben de bunu sezer gibi olmuştum zaten. Bakışlarını karartan o kederli düşünce yığını mavi gözlerinden sıyrılıp gitti. âdeta rüzgârın çıkıp gökyüzünü bulutlardan temizlemesi gibi bir şey oldu. bu kadar yaşlanmış oldu-. eldivenlerinizi çıkardığınızı ve tez¦ gâhın üzerinde para saydığınızı görüyordum. çıkmak üzereydiniz. onları öyle. diyordu. bütün evi hatırlıyordu. onu alıp götüren bir his ummanı gibi bir şeydi. lüzumsuz bir ömrü sürüklemektir. gözümde canlandırıyordum. kendisi de. kiliseler ve büyük metruk konaklarla dolu Beauvoisine mahallesinde değişik saatlerin sekizi çaldığım işittiler. hafifçe omuz silkerek. hatta bir gece öldüğü vakit kendisine Emma'dan hatıra kalan kadife çizgili o güzel battaniye içinde defnedilmesini vasiyetnamesine yazmıştı.onları ne kadar düşündüm? Çoğu zaman. değil mi? Eğer ıstıraplarımız birisine yarayabil-seydi. kafalarının içinde bir uğultu . fakat birbirlerine bakarlarken. Fakat Emma bu battaniye hikayesine: — Niçin?. Leon bekliyordu.. ama herhalde hatırlamıyorsunuzdur? — Hatırlıyorum. üzerine bugün mazilerini ayarladıkları böyle bir ideale göre yaşamış olmak isterlerdi. arkanızdan kapanan o kocaman ağır kapının karşısında aptal gibi kalakaldırıldı. Madame Bovary. hayatımı esir eden. bu. adımlarımı size uydurmuş. O zaman her ikisi de. dedi. bütün yüzü parladı. dedi. Emma. vazifeyi ve insanın kendisini sessizce kurban etmesini övmeye başladı.
— Hayır. çözülmez bağlarla birbirlerine bağlanmış olsalardı.. dedi.. Halinde nefis bir saflık vardı. — Ama sizi tekrar görmem lazım. tesadüfün lüt-fuyle daha önceden tanışarak. kesilen konuşmayı nasıl bağlayacağını düşünüyordu ki. Hiçbir erkek kendisine Leon kadar güzel görünmemişti. Emma: — Acaba. Leon. ideal varlıkları anlamanın güç olduğunu söyledi. hatırlamalar ve hülyalar. Hem sonra. uslu olalım! Ben böyle istiyorum! Ona sevişmelerinin imkânsızlığını anlattı. ö yanağa dudaklarını koymak için âdeta can atıyordu. Nesi Kulesi'ne ait dört sahneyi gösteren dört taşbas-ması resmin kaba renkleri. Leon: . O zaman. zaten gidemezsiniz. Le"on: — Sahi mi? dedi. sonra tekrar oturdu. Uzun beyaz kuşağının mavi kenarını elinde kibarca evirip çevirerek.— Peki? dedi. — Ben operayı bile unuttum. Siz ise çok gençsiniz. biz hâlâ gevezelik ediyoruz. imkânsız bu! Bilseniz. Acaba ciddi olarak mı böyle söylüyordu? Baştan'çıkmanın büyüsü ve buna karşı koymanın zorunluluğuna kendini kaptırmış olan Emma da hiç şüphesiz bunun farkında değildi.. gelecek... her şey bu MB 16 242 MADAME BOVARY vecd halinin tatlılığı içinde birbirine karışıyordu. tadacakları saadeti düşünüyor ve ümitsizliğe düşüyordu. sivri çatılar arasında siyah bir gökyüzü parçası görülüyordu. Kollarını açarak kendisine doğru ilerleyen Rodolphe'un cüretinden çok daha tehlikeli olan bu utangaçlık karşısında... onun titreyen ellerle denediği ürkek okşamaları da hafifçe itiyordu. Leon geri çekilerek: — Ah. Leon: — Ne hülya! diye mırıldandı. İndirdiği ince uzun kirpikleri kıvır kıvır oluyordu. sevecek. dostum. . altlarında İspanyolca ve Fransızca izahatla. kansıyle birlikte beni tiyatroya götürecekti güya. Emma'nın ne demek istediğini anladı ve şapkasını aramaya başladı. — Ne gibi? — Ciddi.. hâlâ parlamaktaydı... İner çıkar pencereden. t_ Emma yerinden kalkarak konsolun üzerindeki iki mumu yaktı. mühim bir şey. Beni hâlâ anlamadınız mı? Hâlâ tahmin etmediniz mi?. dedi. Emma* nm yüreğine müphem bir korku düştü. ilave etti: — Yeniden başlamamıza kim engel olabilir ki?. duvarlar üzerinde koyulaşıyordu.. ertesi gün mutlaka kasabaya dönecekti.duyuyorlardı. Lor-meaux. yarı yarıya karanlığa gömülü. gitti! Zavallı Bovary de beni bunun için burada bırakfaydı! GrandPont sokağındaki M.. size diyeceklerim var. siz de onları seveceksiniz. Kendisi daha ilk görüşte onu sevmişti. — Evet. Birbirlerinin elini tutuyorlar ve mazi. Emma: — Ben de onu düşündüm bazen.. Artık fırsatı kaçırmıştı. Dinleyin beni. sanki vakti öğrenmek istiyormuş gibi.. eskisi gibi kardeşçe bir dostluk çerçevesi içinde kalmaları lazımdı. dedi. Genç adamı MADAME BOVARY 243 yumuşak bakışlarla seyrederken. duvar saatine eğilerek: — Aman Allahım. dedi. — Sizi sevdiğim kadar değil! — Çocuksunuz siz! Haydi. Ben çok yaşlandım. hayır. Leon. Beni unutunuz! Sizi başka kadmlau. ne kadar geç olmuş. hayır. affedersiniz. Orada. Yanağının o tatlı derisi —Emma'nın düşüncesine göre— kendisine duyduğu arzu ile kızarıyordu ve kadın. Emma: — Peki? diye cevap verdi. şimdiye kadar hiç kimsenin bana böyle duygular ifade etmemesi nereden geliyor? Noter kâtibi hemen. Gece.
bağrışmalarla dolup taşan meydanda. hep şaka! Yeter. Bu bakışlarda sadece dondurucu bir haşmet vardı. burada olmaz. bir yaprak sigarası içti. kadının gözlerinde bir muvafakat ifadesi aradı. — Nerede isterseniz. Leon'un adresini bilmediği için. Leon. karanfiller. buralı değiller herhalde. — Ah. saat on birde. diye düşündü. katedrale eğri gelen ışık. Öpücükler çoğaldıkça. nergisler ve çuha çiçekleri kokuyordu. Menekşeleri koklarken. dans eden Marianne'm altında. diyordu. omuzunun üstünden başını uzatarak. Emma kesik kesik. Lyon'a yaklaştı ve kilise adamlannın çocuklan soruya çekerken takındıkları yapmacık bir güler yüzlülükle: — Monsieur. göğsü gururla kabardı. yeter! Bana acıyın da sizi bir kere daha göreyim. yeşil elbisesini giydi. menekşe demetlerini kağıda san-yorlardı. geniş şemsiyeler altında ve kavun yığınları arasında satıcı kadınlar. Ortada çeşme şırıldıyor.— Halbuki pekâlâ konuşuyorsunuz işte. kendi saadetleri-için. çıktı. Beyaz pantolonunu. ıslak yeşilMADAME BOVARY 245 likler ve kuşlara mahsus kedi otları ve kırmızı fare kulaklarıyle yer yer birbirlerinden aralıklı dikilmiş güller. Emma ellerini çekti.. Emma bir baş işaretiyle cevap verdi ve bir kuş gibi. Kuyumcu dükkânlarının camekân-larında gümüş takımlar panldıyordu.. vaktin geldiğini düşündü ve ağır ağır. kaldırım taşlarını çevreleyen. Berberin dokuzu gösteren guguklu saatine bakarak: — Daha pek erken. artık her şey bitmişti. Gece. ince çoraplarını. ah.. elinde baston. belinde kılıç. yandaki odaya kaçtı. Kadın başını eğince. Emma'nm ellerini yakalayarak: — Orada olacağım. Fakat mektubu kapattıktan sonra. Kavas. siz çıldırmışsınız. sonra saçlarını kıvırttı ve arkasından da. boynuna doğru uzandı ve ensesini uzun uzun öptü. dedi. gökyüzünde. iskarpinlerine.. Sonra titrek bir sesle fısıldadı: — Yarına. Dışarı çıkmak üzere. kilisenin meraka değer özelliklerini görmek istemezler mi? . mukaddes kaptan daha parıltılı. kıvrak gülüşlerle: — Siz çıldırmışsınız. tekrar bozdu. Acaba Monsieur. Düşündü ve sonra kestirip attı: 244 MADAME BOVARY — Yarın. birbirlerini görmemeleri lazımdı. başında tüylü şapkası. görülmekten korkuyordu. sonu gelmez bir mektup yazdı. — Pekâlâ! Durdu.. kararlı adımlarla katedrale daldı. sonra fikrini değiştirerek: — Ama. kendim veririm eline. yonca yaprağı biçimindeki kuleciklerin arasında. bir tek defa. Ertesi gün Leon. dedi. dedi. yaseminler. ne kadar levantası varsa hepsini mendiline boşalttı. Her ikisi de ayakta duruyordu. randevuya gelmeyeceğine dair. bir kardinalden daha azametli. Leon. noter kâtibine. Güzel bir yaz sabahıydı. üç sokaktan geçti. üç adım geriledi. başlan açık. — Öyleyse.. Bununla beraber. katedralde. LĞon. O aralık kilisenin kavası. bir başkasına sunmak istediği bu iltifata sanki kendisi mazhar oluyormuş gibi. eşikte duruyordu. ne yapacağını şaşırıp kaldı. Eski bir moda mecmuasını okudu. Emma'nın arkasınday-dı. bir defa daha. penceresi açık balkonda şarkı mırıldanarak. soldaki büyük kapının ortasında. Bir kadın için ilk defa çiçek satın alıyordu. bir kuş sürüsü fırdolayı dönüp duruyordu. Notre-Dame'ın sahanlığına doğru yürüdü. gri renkteki taşların kırık yerlerine parıltılar serpiştiriyordu. hem de birkaç kat cila sürdü. hep şaka. Genç adam bir demet menekşe aldı. zerafeti daha tabii olsun diye. Kendi kendine: — Nasıl olsa gelecek.
bir melek gibi güzel kokuların dumanı içinde görünsün diye. üç muazzam şua halinde. orada. LĞon'un bu hareketi ona canavarca bir iş. duvar boyunca yürüyordu. dedi. ama. dedi. Leon bir iskemleye oturdu. Fakat iri taşlar üzerinde bir ipek hışırtısı. Ama yine Emma gelmiyordu. bir. kapanan bir parmaklığın yüksek kubbeler altında yankıları devam eden gürültüsü katılıyordu. yanmaya hazır duruyordu. düşüncesi Emma'nın peşinde dolaşıp duruyordu. randevunun ortasında. daha doğrusu. kilisenin yürek çarpıntısını daha da artıran sessizliğine kulak kabartıyordu. dedi. kalbine gökyüzünden ani bir karar nazil olmasını umarak. kendisini takibeden bakışları gözetleyerek. mermer kenarda kırılarak. Leon' un tatmadığı bin bir zerafet ve baştan çıkan faziletin o anlatılmaz cazibesi içinde. kilisenin meraka değer hususiyetlerini görmek istemezler mi acaba? Noter kâtibi: — Hayır. bunlara. Billur avizeler hareketsiz sarkıyordu. az sonra gelecekti. Bu. neyi bulursa ona sarılmak ihtiyacındaydı. Kavas. Leon'a bir kağıt uzatarak: — Okuyunuz. büyük renkli pencere camları. muazzam bir aşk odası olmaya hazırlanıyordu. Emma yerinden doğruldu. Hazreti Meryem hücresine girdi ve bir iskemle üstünde diz çökerek dua etmeye başladı. kilisenin karanlık yerlerinden bazen. artık gidiyorlardı. Evvela kilisenin yan kısımlarını şöyle bir dolaştı. 246 MADAME BOVARY güzel ve canayakın. balıkların pullarını ve mintanların iliklerini saydı. yan hücrelerden. Emma ortada yoktu. Kubbe altlan. Andaluzyalı bir markiz gibi kendini duaya kaptırmış görmekten bir başka zevk duydu. bu arada. herhalde buralı değiller? Madame. Hayat kendisine hiçbir zaman bu kadar güzel görünmemişti. Dua yerinde bir gümüş lamba yanıyor. bir zangoç. Dışarının bol güneşi.. ama sonra onu. ne de işlemesi olan siyah kaldırım taşlarından büyük bir daireyi göstererek azametle: . usulüne uygun olarak. Sonra kapıya gelip meydana baktı. Tam o sırada kavas hızlı hızlı geldi: MADAME BOVARY 247 — Madame. ojivlerin başlangıcı ve renkli büyük camların bir kısmiyle. altın gözlüğü. heykeller. dikkatle baktı. üç açık kapıdan. mihraba yandan diz bükerek geçip gidiyordu. gözlerini mihraptaki dolabın ihtişamıyle dolduruyor. Kilise. Emma dua ediyordu. alacalı bir halı gibi seriliyordu. onları meydanın yanındaki methale götürdü ve kendilerine bastonuyle. dua okunan yere kadar geldi. bu sofu kadın fantezisine kızdı. üstünde ne yazısı. işi acele sofular gibi. hayır! Ve şiddetle elini çekerek. Fakat resimlerin aksi. volanlı elbisesi. Döndü. hemen hemen Allaha küfretmek gibi geliyordu. Genç adam. Bunun üzerine kavas. şapka kurdelesi.. âdeta kendisini soymak. mavi camları üzerinde kayıkçıların sepetler taşıdığı görülen bir büyük pencereye gözleri ilişti. ciddi adımlarla. kendini dua etmeye zorluyordu. çok geçmeden de canı sıkıldı. aşkının itirafını dinlemek için eğiliyor. daha ileride. kiliseye dalıyordu. büyük vazolarda açmış beyaz çayır çiçeklerinin kokusunu içine çekiyor. mezarlara. onun etrafında. telaşlı. malta taşları üzerine.Le"on: — Hayır. içi dolu mukaddes kaplara aksediyordu. dipte. yüzünü ışığa boğmak için parıldıyor ve buhurdanlar. karanlıkta. Emma'nın yüzü solgundu. Uzun uzun. Le"on. Emma: — Neden olmasın? Çünkü sallanmakta olan iffeti yüzünden Hazreti Meryem'e. Kubbeli taban. bir kenarda. hızlı hızlı yürüyordu. Emma'ydı! Leon kalktı ve kendisine doğru koştu. kiliseyi tek başına temaşaya kalkışan bu adama karşı içinden kızıyordu. incecik fotinleriyle. iç çekişlerini andıran sesler geliyor. Emma. Zaman zaman. Allanın inayetine mazhar olmak için de. bir siyah kısa pelerin. çünkü Emma bir türlü duanın sonunu getirmiyordu.
şaşırdı kaldı: — Ama. kavastı. kral XII. Nor-mandiya valisi.. sevinçten ölmüştür. ¦ Leon kiilseden dışarı fırlarken homurdanıyordu: . Calvin'ciler. Fakirlere otuz bin altın ekü dağıtılmasını vasiyet etmiştir. değil mi? . O çanı döken işçi. Ebedi kılavuz devam ediyordu: 248 MADAME BOVARY — Onun yanında gördüğünüz şu diz çökmüş ağlayan kadın ise karışıdır. Louis' nin nazırıydı. Buradaki. Monsieur. Uzun bir iç çekme ile: — Bu.İşte. zira neredeyse. Emma: — Peki. dedi. nereye gidiyoruz? diyordu. Mısır'daki en yüksek ehramdan yalnız dokuz ayak noksan. dedi. 25 temmuz 1531'de. topyekûn bir izah jestiyle kollarını uzattı ve sıra sıra desteğe alınmış yemiş ağaçlarını gösteren bir çiftlik sahibinden daha gururlu: — Bu alelade taşın altında. yabancının göreceği daha birçok şey varken. İşte. bir kelime bile söylemeye. Monsieur. hareketsiz. güzel Ambroise çanının çevresi. Breval ve Mont-chauvet beyi. dedi. Bütün Avrupa'da bir eşi daha yoktu. 1499'da doğmuş. ordre şövalyesi ve dedesi gibi Normandiya valisi olup. Madame Bo-. — Monsieur hata ediyorlar! Yerden itibaren yüksekliği tam dört yüz kırk ayaktır. Monsenyörün ikametgâhına gitmek için geçtiği kapı. eskiden İngiltere kralı ve Normandiya dukası Arslan Yürekli Richard'ın mezarını süslüyordu. Hazreti Meryem'dir. şimdi de delifişek bir kazancının marifeti ile katedralin tepesine gelip konuvermiş o sipsivri bir kafesi andıran veya ajurlu bir bacaya benzeyen şeyden buhar olup havaya karışacak gibi geldi ona. âlem!. yerinde tepiniyordu. Leon dönüp baktı. Geçelim de Gargouille'u gösteren renkli pencere camını görelim. çan kulesinin âlemi. iki saatten beri kilisede taş gibi "hareketsiz kalmış olan aşkı. Leon: — Teşekkür ederim. Şimdi. Poitou büyük Mareşali. ona bakıyor. Monsen-yörün piskoposluk makamı altına. Mauny baronu. arkalarında. vary parmağını mukaddes suda ıslatırken. boyuna konuşarak.. onun torunu. bir tek harekette bulunmaya kalkış-maksızın. — Sağda. mezara inmeye hazır duran bu adam yine aynı şahıstır.. Madame Bovary gözlüğünü eline aldı. Leon cevap vermeksizin hızlı hızlı yürüyordu. âlem. bir pazar günü vefat eden Louis de Breze'dir. bu zamansız cömertliği anlamayarak. katedrale çok iyilik etti. kralın mabeyincisi. dedi.— . Breze kontesi. tekrar Hazreti Meryem'in hücresine gelince. Fakat Leon hızla cebinden bir gümüş para çıkardı ve Em-ma'yı kolundan yakaladı. şu tarafa dönünüz: İşte Ambroise'ların mezarları. Diane de Poitiers'dir. Valentinois düşesi. Kötülük olsun diye. dedi. Tam kırk bin libre geliyordu. Varrenne ve Brissac beyi Pierre de Bre'ze yatıyor. Leon kaçıyordu. katedralden bahseden eserlerdi. Leon ise. kolunda bir çocuk taşıyan kadın ise. Hiç durmadan. 1566'da ölmüştür. Kavas yürümeye başladı. onlardan birkaçını yerinden kaldırdı ve kötü yapılmış bir heykel olması muhtemel bulunan bir nevi külçeyi meydana çıkardı. 16 temmuz 1465 tarihinde Montlhery muharebesinde ölen. Emma ile Leon'u içi parmaklıklarla dolu bir hücreye soktu. gevezelikle kayıtsızlığın bu çifte inadı karşısında cesaretinin tükendiğini hissediyordu. Bunlar. koltuğunun altına sıkıştırdığı yirmi kadar ciltsiz kalın kitabı karniyle de destekleyerek getiriyordu.. Altında da. Maulevrier kontu. sonra. onu bu hale getirdiler. birinin nefes nefese geldiğini duydular. Baştan başa dökme demirden. muntaMADAME BOVARY 249 zam aralıklı bir baston takırtısıyle. solda. şaha kalkmış bir atın üzerinde gördüğünüz zırhlara bürünmüş bu asilzade ise. Leon: — Gidelim. kitabede de görüldüğü gibi.. toprağa gömmüşlerdi. Leon dudaklarını ısırarak. İkisi de kardinal ve Rouen başpiskoposuydular. — Monsieur! — Ne var? Bu. Hiçliğin bundan daha mükemmel bir timsalini görmek mümkün olamaz. Kavas.
hayır. birdenbire. Aynı ses: — Hayır. Saint-Sever. Dinanderie sokağına. MADAME BOVARY 251 Limanda. Aynı ses. ne yapacaklarını biraz şaşırmış. doğrusu. Sonra ciddi bir eda ile: — Biliyor musunuz. La Fayette kavşağından iti250 MADAME BOVARY baren. olur mu. mukavemet edilmez bir delil karşısındaymış gibi pes etti. sokaklarda. dedi. ulu karaağaçlar arasından. Saint-Romain. Le"on. Araba derhal harekete gelerek. Napoleon rıhtımını. adaların ötesine kadar uzun uzun yol aldı. birkaç dakika yalnız kaldılar. Gaillardbois meydanına. çimenlerin yakınma sürdü. şuraya buraya çarparak. Emma bu söz üzerine. Nazlanıyordu. Araba nehir boyunca. Bazen mahsus duraklar gibi oluyor. şehirliler. Müşterilerini hangi hareket çılgınlığının böyle durmamacasına yollara düşürdüğünü bir türlü anlayamıyordu.. daha öfkeli: —: Yürüsenize! diye haykırdı. Tekrar döndü ve artık niyetsiz ve istikametsiz.. köprüyü bir kez daha aştı. hafif tırısla devam etti. Nihayet araba göründü. pek yakışıksız olur! Noter kâtibi: — Neden olsun. bilmem ki. Araba yeniden harekete geçti. bir mezar gibi sımsıkı kapalı ve bir gemi gibi . Paris'te olağan bir şey bu. yeni köprüyü geçti ve Pierre Corneille'in heykeli önünde zınk diye durdu. Grande-Chausse ve Elbeuf sokağından geçti ve nebatat bahçesi önünde. Ama araba bir türlü gelmiyordu. kurşun gibi Quatre-Vents sokağından fırladı.. Büyük köprü sokağından indi. sonra Deville yamaçlarına kadar bütün Mont-Riboudet'yi dolaştı.— Hay budala! Küçük bir çocuk sahanlıkta haylazlık ediyordu: — Git de bana bir araba getir. sarmaşıklarla yemyeşil bir taraça üzerinde.. Rouge-Mare'a. Saint-Vivien. Karşı karşıya. Oyssel tarafından. Le*on. nünü. rasgele. Fakat. Emma'yı arabaya sokarak: — Nereye isterseniz. — Ah! Leon. gezintiye devam etti.. Arabacı. İçeriden gelen bir ses: — Devam ediniz! dedi. kendini inişe bırakarak. Champ-de-Mars Meydanı'nı ve siyah ceketli ihtiyarların. Saint-Nicaise önüne. Lescure'e. bir sıçrayışta. susuzluktan. diye bağırdı. Curandiers rıhtımı ve Meules rıhtımından geçti. Bouvreuil bulvarından çıktı. keyfi kaçmış. Base-Vieille-Tour'a. O zaman. cennet.. Hantal araba yola düzüldü. ter içinde kalmış iki sıska beygirine şöyle temiz birer kırbaç savuruyordu. arabasını yan yolların ötesine. yük arabalârıyle variller arasında. kayıtsız. Gargan tepesine. Kral David'i ve cehennemin alevleri içindeki lanetleri görürsünüz. üçüncü defa olarak durdu. vakit vakit meyhanelere ümitsizce bakıyordu. küçük perdeleri inik bir arabanın. Quatremares. Saint-Maclou. dirilişi. Emma'nm tekrar kiliseye girmesinden korkuyordu. kuru taşlar döşeli yedekçi yolundan ilerledi. Maladrerie sokağına. Eşikte kalmış olan kavas onlara seslendi: — Hiç olmazsa kuzey kapısından çıkın. Çocuk. dosdoğru gidin! Araba. dörtnala şimendifer istasyonuna girdi. sarsıntılara aldırmaksızın. dedi. Saint-Pol'e. Arabacı: — Monsieur nereye gidecek? diye sordu. gitti. meşin şapkasını dizleri arasına koydu. Gümrük önüne. Arabacı alnını sildi. Trois -Pipes'e ve Cimetiere Monumental'e uğradı. nehir kenarına. parmaklıklardan dışarı çıktı ve ağaçlıklı yola gelince. yorgunluktan ve kederden âdeta ağlamaklı olmuş. hep yerinde. sınır taşlarının bulunduğu köşelerde. fakat derhal arkadan öfkeli haykırmaların yükseldiğini işitiyordu. güneşte bir aşağı bir yukarı gezindikleri hastane bahçelerini arkada bıraktı. Sotteville. ceza gü-. Cauchoise bulvarını. sanatlar meydanını.
durmamacasına aynı yerlerden geçmesi gibi taşrada benzeri görülmemiş bir hadiseye afallamış. hatta Rouen Feneri. Koridorun kapısını itti. kırlık yerde. başını eğiyor. yakıcı alkalileri kilitlediğim anahtarı alarak ha! Oradan yedek bir tencere getirmek ha. tembelliğinden. macunlar. tekrarlıyordu: — Capharnaüm'den ha! Asitleri. Emma. masada teraziler. gün ortasında.Sokak köşelerinde. hakiki bir mabet sayardı. tencereler kaynıyor. Arabada bir köşeye oturur oturmaz. Sık sık sık oraya gider. nerdeyse taşacaklar. yalnız sevdiği işlerle uğraşmaktan zevk aldığı bîr sığınaktı. gidiyor. hem de diyeti olan o korkak uysallığı kendi yüreğinde hissetmeye başlamıştı.bocalaya bocalaya. dedi. birçok kadınlarda zinanın hem cezası. laboratuvarda capharnaüm'un çivide asılı anahtarını alıyor. çünkü reçel kaynatma zamanıydı ve Yonville'de herkes. menkular. ayakta. Git. buradan çıkar ve eczanenin şöhretini civara yayardı. parça halinde şekerler. Hâlâ anlamadın mı ki. Nalbantm evi önünde gerine gerine duran Felicit^'yi ta uzaktan tanıdı. rüzgârla etrafa dağıldılar ve az ötede. Bu nedenle Jus-tin'in sersemliği. eczacı ise bağırıyordu: — Kim dedi sana. atlarını zaptetti. gözlerini dört açarak bakıyorlardı. bir başka tencere getir diyorum. herkese açık olan eczanesi nasıl gururunu 'teşhir ettiği bir yerse. Charles da kendisini bekliyordu. Quincampoix'nin ilk evleri hizasında Kırlangıç'ı yakalamaya muvaffak oldu. ilaçlar. hem de kapaklı bir tencere ha! Belki bir daha onu kullanamayacağım! Bizim mesleğin nazik işlerinde her şeyin ehemmiyeti MADAME BOVARY 253 vardır. Pek acele bir mesele için. şuruplar. Sonra saat altıya doğru. Süratle bavulunu hazırladı. dövülmüş şeker. iki havan eli arasında yere serilmiş yatıyordu. ta çenelerine kadar çıkan önlükleri ve ellerinde çatallarıyle. Elceği-ziyle hazırladığı türlü haplar. gözlerini yumdu ve bayırın altında'açtı. Bir defa. fakat akşama döneceğine söz vermişti. Kasaba her zamanki gibi sessizdi. ilaç imaline tahsis edilen şeyleri böyle hemen hemen ev işi denebilecek hizmetlerde kullanmaz caiz değildir. cesaretlendirerek. ha252 MADAME BOVARY vada tütüp duran küçük pembe kümeler vardı. Zaten Emma'yı hareket etmeye zorlayan bir şey yoktu. hana borcunu ödedi. yeniden sarıp sarmalamakla saatleri geçirirdi. çöpleri temizlenmiş frenküzümüyle dolu koyu renkte küpler. çiçek açmış bir kırmızı yonca tarlasına döküldüler. Eczacı. tavan arasında mesleğine ait kap kaçakla eczaların tıklım tıklım doldurduğu küçük bir odaya capharnaüm demek âdetindeydi. sünepeliğinden. arabanın gümüş gibi parlayan fenerlerine güneşin tepeden vurduğu bir anda. II Madame Bovary hana varıp da yolcu arabasını göremeyince şaşırdı kaldı. Fakat eczacının dükkânı önünde çok daha geniş bir yığın herkesin hayranlığını çekiyordu. ısrarlı bir tavırla: — Madame. aşçı kadın da arabanın vasistasına kadar uzanarak. Nihayet. Madame Homais: . Bunlar. Hiç kimse bu odaya ayak basamazdı. Homais'nin -evine gitmeniz lazım.. aynı gün kışlık reçelini hazırladı.. Büyük koltuk devrilmişti. bir eczanenin kasabalılara ait fırınlara. âdeta bir tavuğu neşterle parçalamaya benzer. Bizimki de. diğer yığınları aşıyordu. şapkasının tülünü indirmiş bir kadın indi ve başını çevirmeksizin yürüdü. Burasını basit bir depo değil. avluda bulduğu iki tekerlekli bir arabaya bindi. her dakika saati ve geçilen kilometreleri sorarak. . -Bu. Kendisini elli üç dakika beklemiş olan Hivert. eldi-vensiz bir el sarı bezden perdelerin altından uzandı ve dışarıya kağıt parçaları attı. içinden. kaptan kaba devretmek. araba Beauvpisine mahallesinin daracık bir sokağı önünde durdu. ateşte tencereler arasında. içini de bizzat kendisi süpürürdü. ona saygısızlığın son perdesi gibi geliyor ve frenküzümlerinden daha çok kıpjkırmızı kesilerek. etiket yapıştırmak. fakat şurubu kuvvetli gelmiş ki. her şeyin yeri ayrıdır. Arabacıyı sıkıştırarak. Bu yığın. nihayet kalkıp gitmişti. hemen M. Emma içeriye girdi. irili ufaklı bütün Homais'leri mutfakta buldu. Justin. Bu kurala o kadar itaat ederdi ki. burası da Homais'nin kendisini bencilce toparlayarak. bir kamu ihtiyacının ferdi fantezilere gerekli olan üstünlüğüyle. Hivert. beyaz kelebekler gibi. bu âdeta bir hâkimin. git de Capharnaüm'den al diye? — Ne olmuş? Ne var? — Ne mi var? Reçel yapılıyor.
bağırıp çağırmaya başladılar. Madame Homais'ye dönerek: — Beni çağırmışsınız. Seni. sülükleri salıverin. kitabı yerden alarak baktı. hükümet bizi yerden yere çalı254 MADAME BOVARY yor. Eczacı devam etti: — Yahut bir hastayı zehirleyecektin! Ağır Ceza Mahkeme-si'ne gitmemi. Çinceden ve Groenland dilinden de misal getirebilirdi. canım. demişsiniz ki. diye kekeledi. dedikleri gibi. Athalie de. tıpkı fırtınalı günlerde. Eczacı: — Hayır. giyeceğini. — Ya. kıyısındaki yosunlardan dibindeki kumlara varıncaya kadar açılıp saçılması gibi. karnını tıka basa doldurarak yaşıyorsun!.. Fabricando fit fa-ber. kendisinden ne istendiğini artık düşünmez olmuştu. kırın. diyordu. Homais. bir gün toplumun saflannda şerefle yer tutmak olanaklarını sana kim veriyor? Ama bunun için. artık sen çok oluyorsun! . kederli bir tavırla Emma'nın sözünü kesti: — Ya.. ağzı bir karış açık kalmıştı. tâbi olduğumuz saçma mevzuat. çok daha iyi hareket etmiş olurdum herhalde! Boynuzlu hayvanlara çobanlık etmekten başka bir işe yaramayacaksın. Fakat Emma. aman Allahım. İlme zerre kadar istidadın yok! Bir etiket yapıştırmasını bile zor beceriyorsun! Sonra da. çünkü. evimde beyler gibi. karınlarında dayanılmaz sancılar başlamış gibi. diyordu. mesuliyetim aklıma gelince benim bile ödüm kopar! Çünkü. ben olmasaydım. redingotuna yapışarak: — Baba! Baba deyip duruyordu. Demek o şişeye dokunacaksın.. Okyanusun. ne olurdun? Ne yapardın? Yemeğini.. Eczacı ise nefes nefese söyleniyordu: — Görüyor musun sana yapılan iyiliklere nasıl mukabele ettiğini! Sana bir baba cömertliğiyle sarf ettiğim dikkat ve ihtimamları bak nasıl mükâfatlandırıyorsun!. Haydi çabuk ol! Justin'i kısacık bez ceketinin yakasından tutup sarsarken. Solda.. Arsenik ha? Hepimizi zehirleyecektin sen! Çocuklar. Oh! Çok güzel! Çok güzel! Mükemmel! Resimleri de var! Yok. sonra yanındaki tencereyi alacaksın! Madame Homais.ki? Bir felâket! Sözünü bitiremedi. nasıl söylemeli bilmem. ağzı balmumuyla kapalı. ruhunun nesi var nesi yoksa hepsini rasgele dışa döktüğü o buhranlardan birini geçirmekteydi.. mavi camdan bir şişe... Götür. — Bir dakika! Biliyor musun başına ne gelecekti?. üstünde de kendi elimle yazdım-dı: Tehlikeli! Biliyor musun içinde ne olduğunu? Arsenik. Latinceden misal getiriyordu.— Sakin ol. avuçlarının nasırlaşması gerek. Düşün. cebinden yere bir kitap düşürdü. ağzından bir söz çıksın! Çocuk: . MADAME BOVARY 255 Çocuk eğildi.. terbiyeni. ellerini bitiştirerek: — Yanında ha! dedi. içinde doğduğun sefalet ve pislikte küflenmeye bırakmış olsaydım vaktiyle. bırakın beni. üçüncü rafta. Eczacı güdüyordu: — Boşalt şu tencereyi! İçini iyice temizle. Şayet bilgisi olsaydı. cevap ver. parçalayın. burada. bırakın beni. mirasyediler gibi. suçlular arasına oturmamı mı istiyordun? Giyotine sürüklenmemi görmek mi istiyordun? Ne yaman alışkanlığım olduğu halde. age quod agis. yerine koy. bunlarla uğraşırken rıe kadar titizlik gösterdiğimi bilmez misin? Ekseriya. ondan daha atik davrandı. İki kelimeyi birbirinden ayıra ayıra: — Evlilikte. bilmiyorsun! Öyle mi? Aman ben biliyorum! Bir şişe görmüşsündür. gerçek bir Democles kılıcı gibi tepemizdedir! Emma. küreğe asılarak ter dökmek. içinde beyaz bir toz var. Gözleri faltaşına dönmüş.. Devam etti: — Seni adam etmek vazifesini üzerime aldığımdan fena halde pişman olmaya başlıyorum. — Bil. Vay canına! Vallahi bakkal olsaymışım daha iyyimiş! Haydi bakalım! Hiçbir şeye saygı göstermeyin. aşk. ¦ Kadıncağız. hatmiyi yakın. köşede hiçbir şey görmedin mi? Söyle. bilmiyorum. kavanozlarda hıyar turşusu kurun. Hiddetten o kadar köpürmüştü ki. dedi. sargılan yırtın! Emma: — Ama..
bilemeyeceğini gösteren bir jest yaptı. — Doğru. tafsilât istemekten vazgeçerek. ellerine geçirip okumadıklarından emin misin? Bana teminat verebilir misin ki?!. tedbirde pek ileri giderek. sokakta bir kahvenin kapısı önünde ölmesi nedeniyle. Zaman zaman. Kadın yalnız. Hiç değilse. Madame. bir yukarı gezindi. Artık sakinle-şiyordu. Nihayet. — Elli sekiz yaşındaydı. Hocais tekrar azarlamalarına başlamıştı. Ama yine. duyduğu acıyı büsbütün coşturmamak için. Emma. elini hiçbir şeye sürmüyordu. Homais'den bu korkunç haberi karısına sindire sindi-re vermesini rica etmişti. iki gün önce. Eserde öyle ilmi taraflar var ki. Allahın cezası? Dikkat et. Sonra. Napoleon'u doğru yoldan ayıracağını hiç düşünmedin mi? Oğlum koskoca adam oldu nerdeyse. âdet yerini bulsun diye iştahı kesilmiş gibi göründü. mizacının kıvamını bulmasını bekleseydin ya.. karısına yeis dolu gözlerle uzun uzun bakıyordu. Fakat Charles'ın üstelemesi üzerine. böylece cümle.. dedi. kendi üzüntüsünü yenerek: — Dün.Madame Homais ilerledi: — Hayır. Fakat daha sonra. Eczacı parladı: — Çıkın dışarı! Çocuklar çıktılar. başını kaldırarak.. konuşması gerektiğini anlayarak: — Kaç yaşındaydı baban? diye sordu. Monsieur? dedi. üzüntüden bitkin. kafalarını altüst edeceğini. söyleyeceği cümle üzerinde uzun uzadıya düşünmüş. veznine sokmuştu. Ama yine de cevap verdi: — Evet. sofradan kalktığı sırada. biliyorum. tedbir ve girizgâh. Athalie'nin yüzünü gözünü açacağını. açılmış kitap elinde. hatta öğrenmesi lazımdır da diyebilirim. Oysa. Eczacı. annesinin hiçbir duygu yapmacığına başvurmaksızın hadiseyi olduğu gibi anlattığı mektubu gösterdi. Emma: — Ama. uçurumun kenarındasın!. M. belagatı silip süpürmüştü. resimleri görmek istediler. Önce. iyi eğlendin mi bari? MADAME BOVARY . babacan bir tavırla söyleniyordu: 256 MADAME BOVARY — Sanma ki bu kitabın tamamıyle aleyhindeyim! Yazarı hekimdi. Charles. pekâlâ yemeğe başladı. ötekinin hatırası canlandı. Sonra dosdoğru çömezinin karşısına geldi. Bu aşağılık kitabın çocuklarımın eline geçeceğini. Charles. yuvarlamış. soluğu kesilmiş. onu törpülemiş. eczaneden çıktı. sakın dokunma Çocuklar. papazsız can verdiğine yanıyordu. habere pek üzülmüş olduğunu sanıyor. Emma susuyordu. Emma'yı öpmek için hafifçe eğildi. biliyorum. kayınpederiniz öldü! Hakikaten Bovary Efendi. Emma kapıyı çalınca. şimdi ne olacak? Emma. iri adımlarla bir aşağı. ansızın. akşam yemeğinde. Fakat öfke. dedi. bana bir diyeceğiniz varmış. kendisini beklemekte olan Charles. kendini de bir şeyler söylememeye zorluyordu. kocasının Doudeville'de. öyle mi.. sevgili karıcığım. Emma mektubu geri verdi. kocasının dudakları dudaklarına değer değmez. karısını böyle sessiz gördükçe. kollarını açarak ilerledi ve ağlamaklı bir sesle: — Ah. gözlerini döndürerek. Emma' mn hassasiyetini korumak düşüncesiyle. insanın okuyup öğrenmesinde sakınca yoktur. — Yaa! Hepsi bundan ibaret kaldı. beyin kanamasından ölmüştü. dedi. zira M. yüzü şişmiş. Bir çeyrek saat sonra Charles: — Zavallı anneciğim. bir ince üslup ve nezaket şaheseri haline gelmişti. daha sonra! Hiç değilse erkek olmayı. ürpererek elini yüzünden geçirdi. beyninden vurulmuş gibi. Fakat. karşısında kocası. kollarını kavuşturarak durdu: — Demek hiçbir kötü huyun eksik değil.. Charles ona. emekli subaylarla bir anma yemeğinden sonra. Yunan biçimindeki takkesiyle yelpazelenerek. Bir defasında içini çekti: — Kendisini tekrar görmek isterdim.
M. Pek uzun bir hayıflanma ile her şey siliniyordu. iri bir yaş MB 17 258 MADAME BOVARY damlası burnundan aşağıya iniyor ve ucunda bir an asılı duruyordu. değil mi? Charles. sevgilim?. açıktan açığa Emma'yı mirastan dolayı tebrik etti. dünyadan uzak. uyuşturucu bir şey Emma'yı gevşetiyordu. O mazi olmuş günün en göze görünmez ayrıntılarını canlandırmaya çalışıyordu. sadece orada bulunuşunun dahi kendisi için ne kadar zillet verici bir şey olduğunu anlamaz görünüyordu. iki eli ceplerinde duruyor. Sofra örtüsü kaldırıldığı zaman. üzerinde küçük beyaz önlüğü. özel olarak görüşmek isterdim.. Kaderin icaplarını göz önünde tutarak. karşılıklı ağlaştılar. Emma. Lheureux'nun çitten içeri girdiğini gördüler. sonra şundan bundan. böyle bir hizmete ihtiyaç olduğunu sanmadığını söyledi. hemen çiçekleri elinden çekip aldı ve bir su bardağına koydu. kenarları şeritli terlikleri ayağında. ağlamaktan kızarmış gözlerini onlarla serinleterek kokusunu içine çekti. yerinden kalktı. Bu adamcağızın. bu sefer annesine: — Bir şey değil. tahta bacağıyle. Bovary ana. Başbaşa kalınca. Birdenbire tuhafiyeci M. ıkına sıkma yarım çark etti. bugün öğleden sonra satın almıştım. aşkının zaten dışarıdan gelen izlenimlerle kaybolu gidecek olan hatırası bozulmasın diye. Charles. Ertesi gün. Eski zamanların en kötü günlerini bile özlüyor gibiydi. Ne yaparsa yapsın. Madamın bavullarını getiren Hippolyt'ti.. alçak sesle ilave etti: — Hani şu meseleye dair.. biliyorsunuz. Kocası ona. bir hiç. Bu. ancak kırk sekiz saat önce. ¦ Bovary. kör topal giden sağlığm- . mahsulden. Yakınlarında Berthe. gür kızıl saçlarından ter boşanan biçareye bakarak kendi kendine: — Başına gelenleri unutmuş bile. babasını düşünüyordu. yemiş ağaçlarından. Bir elbisenin astarını söküyor. Methalde. Fakat kocasıyle kaynanasının orada bulunuşu. her bakımdan biçare bir adam gibi görünüyordu.. Emma da öyle. eve dair ufak tefek işler. sanki şifa bulmaz beceriksizliğine canlı bir serzeniş gibi. kısacası. dedi. dedi. Ana oğul. Emma. annesinin senet meselesini öğrenmesini istemiyordu. kulaklarına kadar kıpkırmızı kesildi: — Evet. Ocağın üstünde Leon'un menekşelerine gözü ilişince: — Ne güzel bir buket getirmişsin. bavulları yere koymak için. Daha ertesi gün. Charles ise. kendisini rahatsız ediyordu. Kocasının halini gördükçe. Madame Bovary anne. Telâş içinde karısına döndü: — Acaba. öyle ya. gözlerini kaldırmaksızm. hep birlikte matem meselesini görüşmek icabetti. küreğiyle bahçe yollarının kumunu kuruyordu. âşığıyle birbirlerine yiyecek gibi bakarak. dedi. kendisine hırkalık eden koyu renkte eski redingotu sırtında. dedi. mümkün mü. kesesinde ufaklık arayıp duruyordu. bir dilenci karısından. Emma hiç oralı olmayarak: — Evet. evet.257 — Evet. hiçbir şey dinlememek. Sonra. Adam. bu manzaranın monotonluğu yüreğindeki acıma duygusunu yavaş yavaş silip süpürüyordu. Emma anlayışlı göründü. hiç sesini çıkarmıyordu. tam bir sarhoşluk içinde. Dikiş dikerken. etrafına bez parçaları saçılıyordu. Dikiş' kutularıyle birlikte dere boyuna gidilip kameriyenin altına oturuldu. makasını şıkırdatıyordu. cılız. Charles menekşeleri aldı. kocasını düşünüyordu. yan yana bulunduklarım düşünüyordu.. Emma ise. Charles. Ölümüne kadar pek az sevdiğini sandığı bu adama bu kadar muhabbet duymasına hayret ediyordu. daima şöyle böyle. Leureux. Emma. Bu adamdan nasıl kurtulmalı? Ne sonu gelmez akşamdı bu! Bir afyon buharı gibi. sıska. kendilerine bir hizmette bulunup bulunmayacağını öğrenmeye gelmişti. Paylanmaktan korktuğu için. dedi. dedi. Bovary yerinden kalkmadı. hizmetçilere emir vermek bahanesiyle ortalıktan kayboldu. Emma. hiçbir şey görmemek istiyordu. Dükkâncı bu cevaptan hiç alınmadı: — Çok özür dilerim. döşeme tahtaları üzerinde bir sopanın tok gürültüsünü duydular. Madame Bovary anne çıkageldi.
başını eğerek: — Ne kadar iyisin. Malumat almak. hizmete amade ve Homais'nin deyimiyle. pratik sağduyusuyla Bovary'nin gözlerini kamaştırmakta gecikmedi. sadece ekmeğine katık bulabilmek için ecel teri döktüğünü anlattı. Nihayet bir gün kocasına «işleri sevk ve idare etmek. o zaman da işlerimizi karşılıklı görürdük. Bu. Kadın ısrar etti. Senetten asla bahsetmiyordu. Her ne kadar aramızda bazı çekişmeler olduysa da. tanıdık biri olsa. Emma. bizzat getirdi. hiçbir şey hatırlayamıyordu. — M. Bir vekâletname ile mesele halledilir. her nevi tediyede bulunmak ilah» hususunda umumi bir vekâletname örneği gösterdi. Sonra. Monsieur. Noterlerin kötü bir şöhreti yardır! Belki danışmak gerekecek. örneğin size devretse.MADAME BOVARY 259 dan söz açtı. Charles teşekkür etti. Şapkasını gözlerine kadar indirmiş. dedi. Ben bunu içeriye girer girmez hemen farkettim. bütün senetleri imza veya ciro eylemek. yolculuk çantaları filan gibi. Charles. adamın sözünü kesmeden dinliyordu. diye devam etti. Karşılıklı bir nezaket ve iltifat yarışıdır başladı. ne gibi çekişmeler olduğunu sordu. sonunda: — Nihayet kendisiyle anlaştık. Sonunda Emma. Bende Amerikalı gözü vardır. şu sizin arzu ettiğiniz şeyler. dedi. herkesin düşüncesinin tersine. Emma. Kendisine on iki metrelik siyah bir yünlü gönderecekti. hastalığı sırasında tutulduğu din duygularına verdi.. her seferinde sevimli.. hele bir sürü sıkıntılı işlerle karşılaşacağı şu günlerde. Dükkâncı sustu. basiret gibi büyük laflar ediyor ve mütemadiyen verasetin güçlüklerini büyültüyordu. iyi çocuktur doğrusu. hafifçe ıslık çalarak. ben gideceğim. — Üstünüzdeki elbise eve giymeniz için iyi. kimse yok. Kumaşı göndermedi. Emma. Bovary ana bundan hayrete düştü ve gelininde gördüğü bu mizaç değişmesini. Rasgele'teknik deyimler kullanıyor. her nevi borca girmek. pek güvenemiyorum. bundan ferah ferah bir rob çıkardı. zaten kendisine bir uzlaşma teklif etmeye geldim. Sonra.. Charles. Türlü endişeler içinde bunalıp kalmıştı. dedi. Emma'ya. Zaten para konusunda bir münakaşa kapısı açmaya da asla yanaşmadı. bu işe baş koymuş görünmeye çalışarak ve daima Emma' 260 MADAME BOVARY ya vekâletname hususunda öğütler sokuşturarak türlü bahanelerle tekrar tekrar geldi. yoksa tasfiye etmek mi icabedeceğini anlamak gerekiyordu. çok daha iyi olur. iki eli arkasında. Zavallı kocanızın üzüntüden neler çektiğini gördüm. Charles siparişlerin geri verilmesini kendisinden gizlemişti. ipotekleri tahkik etmek. dedi. gülümseyerek. Emro bizzat Rouen'a gitmeye talip oldu. Sonra ölçü almaya geldi. hiçbir şey anlamıyordu. Charles. Fakat kaynanası gider gitmez. öyle hareket ederdi. Ama ziyaretlere gitmek için başka bir tane lazım. Bovary'nin imza ettiği senedi yenilemekten ibaretti. üzülmesine hiç lüzum yoktu. nasıl münasip görürse. yapma bir isyan edasıyle: — Hayır. İki günden beri sıkıntıdan patlayacak haldeydi! Dükkâncı: — Artık tamamıyle iyileştinîz. sözü dükkândaki mallara getirerek. görülmemiş bir soğukkanlılıkla ilave etti: — Doğrusu. Emma. tahammül edilmez bir şekilde. Acaba bir şeylerden mi şüphe ediyordu?. Emma' nın bu meseleyi düşündüğü yoktu. bu kağıdın nereden geldiğini safça sordu. nekahatinin ilk günlerinde kendisine bir şeyler hikaye etmişti. nizam. müzayede ile satışa çıkarmak mı. tam karşıdan bakıyordu. Madamın kendisinden bir şeyler satın almaktan vazgeçemeyeceğini söyledi. ama kafası öylesine allak bullaktı ki. Lheureux: — Biliyorsunuz canım. rica ederim. istikbal. Guillaumin'den. Lheureux'un verdiği derslerden faydalanmıştı.. Fakat mektuplaşma yoluyle anlaşmak güç olacaktı.. — Hatta bunu bir başkasına. Bir tanıdık bulmak için zihnini yoran Charles: — Belki Leon kabul ederse. . Bereket versin adam. ama..
Leon ona sokularak: — Rahatsız mı oldun? dedi. nefis. adaların kıyısını takip ediyordu.Daha ertesi sabah. küçük bıyıklı. dopdolu. Leon' un etraftan kanat çırpmalar gibi geçtiğini dinlediği ses titreşimlerini alıp götürüyordu. Adolphe!. gemi tezgâhlarında. Herhalde gecenin serinliği olacak. yakışıklı bir adanv keyfine payan yoktu. sürüklenen dümen küreği suda tatlı şıpırtısını hiç kesmiyordu. karanlığa gizlenmiş. harikulade geçti. hatırlar mısın. Kayık. mavi gökyüzünü. onu daha ince. kayığın bölmesine dayanmış. — Yoo. hemen şairanelik etmeye başladılar. yabancıya iltifat olacağını sanarak. Emma ürperdi. sanki tabiat daha önceden mevcut değilmiş. geri dönüyorlardı. Demir iskarmozlarda dört köşe kürekler ses çıkarıyor ve bu. ve şiirle dolu bularak. yerde. güneşin kızıllığı altında yüzen. Ayı melankolik.. borulu çalgılarla gelen gürültülü patırtılı. pek hazin oldu. bir metronomun tiktakı gibi sessizlik içinde beliriyordu. Bazen söğütlerin gölgesi onu bütün bütüne gizliyor. Rıhtım üzerinde Boulogne Ote/i'ndeydiler. Ama yine de ayrılmak lazım geldi! Veda. Arkada ise. uzun boylu. Emma. Kıvrımları yelpaze gibi genişleyen siyah elbisesi.. onun yanında. Hele bir tanesi vardı. herkesten uzakta. bir adaya yemek yemeye gidiyorlardı.» diye bağırıyorlardı galiba. Adolphe. Emma şapkasının bağlarını çözüyor. Başını kaldırmış.. kavakların altında öpüşüyorlardı. fakat. Sonra avuçlarına tükürerek küreklere sarıldı. Kayıkçı kurdeleyi evirip çevirdikten sonra: — Belki. bir şey değil. iki Robinson gibi. sulardan kayıyorduk. azar azar uzaklaşıyordu. İhtiyar kayıkçı. dedi. kalafat tokmaklarının gemi karinalarında tınladığı duyulan saatti. birdenbire meydana çıkıyordu. L6on'a akıl danışmak için Kırİangıç'a bindi: Orada üç gün kaldı. tabaka tabaka Floransa tuncu gibi karmakarışık dalgalanan. Leon mektuplarını Rolet ananın adresine gönderecekti. bize bir şeyler anlat. . yük arabalarının takırtısı.. nehirde. Leon. eline kırmızı bir kurdele parçası geçirdi. L6on onun bu âşık kadın kurnazlığına bayıldı. orada. kapılar kapalı. Emma çifte zarf hakkında o kadar açık tavsiyelerde bulundu ki. Kapısında siyah ağlar asılı duran bir meyhanenin basık salonuna girip oturuyorlardı. seslerin uğultusu. yahut arzularının tatmin edilmesinden beri güzelleşmeye başlamış gibi. krema ve kiraz yiyorlardı. tam karşıda duruyordu. üstü kapalı bir kayığa biniyorlar. İstrongilos. geniş yağlı damlalar görülüyordu. gözlerini gökyüzüne dikmişti. Verev duran uzun halatları sandalın üstüne biraz sürtünen. yavaşça: — Kadınsız edemeyen biri olmalı o da. yoktan var olmuş gibi.. Ay. MADAME BOVARY III 261 Bu üç gün. kadınlı erkekli bir alay şaklaban vardı kayıkta. şampanyalar. değil mi? diye sordu. sonuna kadar ömür sürmek istiyorlardı. Katran dumanı ağaçlar arasından dağılıyor. Pastalar.. Otlar üzerine uzanıyorlar. çimeni ilk defa görmüyorlar. Ahenkli ve zayıf sesi sularda kayboluyordu. Bir defasında ay göründü. Bu saat. Orada. Ağaçları. hiç konuşmadan kalıyorlardı. yerlerde çiçekler ve sabah olur olmaz getirilen buzlu şerbetlerle yaşadılar. Rouen'a gidip M. dedi. rıhtıma bağlı kayıklar arasından geçiyorlardı. geçen gün gezdirdiğim bir gruptan kalmış olmalı. adalarına ayak basıyorlardı. Emma. sonra ay ışığında. Saadet içinde kendilerine dünyanın en şahane köşesi görünen bu küçücük yerde. Emma son öpücükte: — Bana her şey yolunda diyorsun. pancurlar çekilmiş. açık bir pancurdan içeriye giriyordu. hatta Emma şarkı bile söyledi: 262 MADAME BOVARY Bir gece. Her ikisi de kayığın dibinde. Gece. Akşama doğru. Şehrin gürültüleri. ilâh. gerçek bir balayı oldu. gemi güvertelerindeki köpeklerin havlaması. ellerini bitiştirmiş. Rüzgâr. daha uzun boylu gösteriyordu. Ötekiler: «Haydi. herhalde bütün bunlara daha evvel hayranlık duymamış olacaklardı. suyun akışını dallar arasında meltemin esmesini ilk defa işitmiyorlardı.
. köylerini ziyarete gelen milyonerlerin hissetmesi gereken muzafferane bir gurur ve bencil bir şefkat karışığı bir haz duydu. gelenleri tekrar tekrar okuyordu. eskiden olduğu gibi. diyordu. ancak bir çeyrek saat sonra aşağı indi. dükkâncıya iyice dadanmıştı. Charles. birbirine karıştırıyordu. diyordu. tahsildar yoktu. ama yalnızdı. Emma: — Ölmek daha iyi. Zaten bundan şüphesi yoktu. işini gücünü bırakıp geliyordu. Perdelerin arasında gölgesini aradı. M. Günde yirmi defa adam gönderip kendisini çağırıyordu. Berbat! Parmaklarım durmuş. Hiçbir şey görünmedi. fakat ne o akşam. Emma porteleri şaşırıyor. — Peki. Emma ile ancak gece geç saatlerde. arada piyanoyu birazcık unuttuğunu itiraf etti. müziğe dehşetli tutkun göründü.. «gürbüz-leşmiş ve esmerleşmiş» buluyordu. Gidip hekimin kapısını çaldı. ama. şimşeklerin parıltısında. küçük salonda yedi. Ayrılık tahammül edilmez bir hale geliyordu. Charles ondan bir şeyler daha çalmasını rica etti. şimdi artık akşam yemeğini tam saat beşte yiyor ve yine de ihtiyar hırtlambanın geç kaldığım sık sık söylemekten geri kalmıyordu. Dudaklarını ısırdı ve devam etti: — Ders başına yirmi frank. Ertesi gün. bir cumartesi sabahı noterlikten sıvıştı. Lheureux: «Alt tarafı atla deve değil» diyerek. ne de ertesi gün evden çıktı. Mutfakta ışık yanıyordu. Leon'un kolları arasında kıvranıyordu. bir halı satın almayı kurdu. Çok güzel! Beğenmemekte haksızsın! Devam et. . farkı kavrayamayan Charles: — Bravo. yemeğini bir saat erkene almıştı.. Allaha ısmarladık!. Emma. olmuyor. ders almam lazım. Emma bu devirde. — Hayır. o. Nitekim. Oysa Artemise. dar yolda— yalnız kalabildi. kendisini görünce sevinçle çığlıklar kopardı. aynı parçaya dört kere yeni baştan başladı ve her defasında çaldığını beğenmedi. Halbuki. Hep mektup bekliyordu. her çareye başvurarak hiç değilse haftada bir defa devamlı olarak serbestçe buluşmak fırsatını elde edeceğini vaadetti. Lefrançois ana. Kırlangıç'ı beklemekten usanmış. aptalca sırıtarak: . arkadaşlarına tepeden bakmaya başladı. Madame odasındaydı. o kadar ki. Hava sağanaklıydı. Emma'ya mektup yazıyordu. çok pahalı! Charles. Emma. Bayırın üstüne varıp da vadide rüzgârla dönen teneke bay-rağıyle çan kulesini görünce. sokaklardan tek başına eve dönerken aklına geldi: — Niçin bu kadar vekâletname diye tutturuyor? MADAME BOVARY IV 263 Çok geçmeden Leon. Fakat. onu «uzamış ve incelmiş» buldu. onun uzakta olmasıyle azalacağına büsbütün arttı.— Elbette. Charles'ın kendisini dinlediği bir akşam. çünkü Binet. Monsieur. Emma'nın evinin etrafında dolaşmaya gitti. Emma'yı tekrar görmek isteği. Leon. M. Leon nihayet kararını verdi. yani kış başlangıcında. şemsiye altında konuşuyorlardı. Ağlaya ağlaya. aralarından uzaklaştı ve dosyalan tamamıyle ihmal etti. arzun yerine gelsin diye çalıyorum. Ümit içindeydi. — Alaha ısmarladık!. Arzusunun ve hatıralarının bütün kuvvetiyle onu hayalinde canlandırıyordu. Rolet ananın neden her gün öğle yemeğini Emma'larda yediği ve ayrıca kendisine özel ziyaretlerde bulunduğu da bir türlü anlaşılmıyordu.. olmuyor. Lheureux'un ucuzluğunu methettiği geniş yollu bir çift sarı perde aldı. kendisine bir tane tedarik etmeyi nezaketle üzerine aldı. Kendisine para gelecekti. Sonra birdenbire keserek: — Hayır.. da hiç ses çıkarmadan. elbette. Yemeğini. odasına. Seni ne zaman göreceğim bir daha? 264 MADAME BOVARY Ayrılmışlarken dönüp tekrar öpüştüler. dedi. bahçenin arkasındaki dar yolda —tıpkı ötekiyle olduğu gibi. Leon'u görmekten pek memnun göründü.
Kırlangıç. yol kenarında. Araba yürüyor. Emma böylece. sarı bir su ile dolu iki uzun hendeğin arasında. eczacının pancurları kapalı evindeki tabelanın büyük harfleri. elma ağaçları bir dizi halinde birbirini takibedi-yor. Emma mutfakta yalnız kalıyordu. Ama yine de arabanın dört kanepesi yolcu ile doluyordu. hem de usta bir öğretmenden piyano dersi aldıklarını söyledi! Emma omuz silkti ve piyanosuna bir daha el sürmedi. bir aşağı. pamuklu gecelik takkesiyle başını bir delikten uzatan Lefrançois ananın verdiği siparişleri ve bir başkasının zihnini mutlaka allak bullak edecek olan izahatlarını dinliyordu. Emma yataktan kalkıyor. Hatta bazıları o sırada henüz yatakta oluyor. gidip kapıları yumrukluyordu. daha sonraları çocuğunuzun müzik terbiyesi daha az masrafa malolur. diyordu. dedi. Neden bu kadar erken hazırlandığını diline dolama-ması için Charles'ı uyandırmaktan çekiniyordu. Sonra. Altın Arslan'a gidiyor. Saat yediyi çeyrek geçe olunca Emma. Biraz pahalı. bir otlaktan sonra bir direk. bu. Hivert. Bovary'nin nazarında. Rousseau'nun fikridir. çağırıyor. kendi kendini . aynı zamanda. Geleceklerini bir gün önceden haber vermiş olanlar. ters ters. Bu. Madame üşümesin diye külleri eşeleyip korları meydana çıkarıyordu. fakat eminim. Hatta bir ay sonra.— Evet. Misericorde'da okuyan üç kızının ders başına iki buçuk frank Vererek. Herkes ona acıyordu. Arada sırada dışarı çıkıyordu. küfrediyor. günün birinde mutlaka zafere ulaşacaktır. fakat ün salmamış sanatkârlar da vardır. gocuğunu giydikten. dostum. sonra yerinden iniyor. doğru.. Emma: — Ama dersler ancak arka arkaya olursa fayda verir. Ne kadar yazık olmuştu! İnsanın bu kadar kabiliyeti olunca! Bunları Bovary'e de söylediler. üç çeyrek fersah boyunca yer yer durarak. arada sırada bir ders alırsın. dedi. Sabahın ilk aydınlığı pazar yerinin sütunları arasında geziniyor. piyanoyu satmanın daha iyi olacağını söyledi. ufka doğru daralarak uzanıp gidiyordu. Emma potinlerinin tabanıyle avlunun kaldırım taşlarını dövüyordu. • Charles böylece bir defa daha piyano meselesini açtı. Emma yolu baştanbaşa ezber biliyordu. annenin yavrusunu emzirmesi gibi. piyanosunun yanından ne zaman geçse: — Ah zavallı piyanocuğum. karısının bir parçasının tarife sığmaz intihan gibiydi. arabanın gelişini ayakta gözetleyen yolcuları alıyordu. yol. pencerenin önüne geliyor. arabayı bekletiyorlardı. MADAME BOVARY 265 Ertesi gün Charles. arabanın sürücü yerine rahatça yerleşiyordu. Gururunu o kadar okşamış olan bu zavallı piyanonun evinden gidişini görmek. Emma. âşığını görmek iznini kocasından koparmış oldu. asıl anneler çocuklarını yetiştirmelidir. Emma: — Bul da göreyim. Fakat (Bovary şayet oradaysa). aşı gibi. avluların çitleri önünde. haftada bir defa şehre inmek. Hivert bağırıyor. belki zamanımız için biraz yenidir. Emma. Madame Liegard. Ama yine. alt tarafı bizi iflas ettirmez. dedi. Bazen. sonra bir karaağaç. bir yukarı dolaşıyor. Artemise esneyerek ona kapıyı açıyordu. Hivert. Zaten.. diye içini çekmeye başladı. Bana kalırsa. Madamı piyanoya teşvik ederseniz. şafağın solgun rengi içinde seçilmeye başlıyordu. Tabiatın melekelerini hiçbir zaman bakımsız bırakmamalı. zira meşhurlardan çok daha değerli olan. piyanoda bir hayli ilerlediği kanaatına varıldı. atları arabaya koşuyor. bir ambar veya yol amelesi kulübesi geleceğini önceden kestiriyordu. acele etmeksizin. bana kalırsa daha ucuz bir şeyler bulunur belki. Herkes kendisini ayıplıyordu ve bilhassa eczacı: — Yaptığınız doğru değil. meydana bakıyordu. 266 MADAME BOVARY V Perşembe günüydü. düşünün. İşte orada. kendisini ziyarete gelenlere müziği bıraktığını. nihayet çorbasını içtikten. hafif tırısla yola çıkıyor. sessizce giyiniyordu. Hizmetçi kadın.. bazı zaruretler yüzünden yeniden başlayamadığını söylemekten geri kalmıyordu. dedi.. — İstersen. piposunu yakıp kamçısını eline aldıktan sonra. eve döndüğü zaman Emma'yı kurnaz bir bakışla süzdü ve nihayet şunu ağzından kaçırdı: — Bazen çok inadın tutuyor! Bugün Barfeuchers'deydim.
O sırada şehir uyanmaya başlıyor. bu kıpkırmızı renkle kesişen siyah saçlı başı ve beyaz cildi kadar güzel olamazdı. küçük aile arabalarında bayır aşağı telaşsızca iniyorlardı. Meltemi içine çekerek. Emma. adalar. köprülerin ötesinde belli belirsiz genişliyordu. başka eldivenler takıyor. Bulvarların yaprağı dökülmüş ağaçları. İç gümrük parmaklığı önünde araba duruyordu. Şöminenin üstünde. Hivert yoldaki yük arabalarına uzaktan sesleniyor. kapıyı açıyor. Her taraf absent. tuğladan evler sıklaşıyor. Leon yukarı çıkıyor. şamdanların arasında. Böyle yukardan görülünce. büyük bir karyolaydı. geceyi Bois-Guillaume'da geçirmiş olan şehirliler ise. O. şehvetli gülüşmeler ve sevgi dolu hitaplarla. tekerleklerin altında tınlıyordu. Göze batmayan halısı. başlarında Yunan bici268 MADAME BOVARY mi takkeleriyle çıraklar dükkânların camekânını siliyorlar. sis altından yükselen kiliselerin berrak çan sesleri duyuluyordu. eğriliğini daha da yuvarlaklaştırıyordu. gözleri önüne uçsuz bucaksız bir başkent gibi. kalbi kabardıkça kabarıyordu. Dökümhanelerin uğultu-suyle birlikte. zemin. orada nabızları atan yüz yirmi bin insan.şaşırtmak için gözlerini kapadığı oluyor. şapkasından taşan kıvırcık saçlarından onu tanıyordu. sokağı dönüyordu. kalçalarına dayalı sepetler taşıyan kadınlar. yeknesak bir yayılışla. Tavandan inen kırmızı Şam işi perdeler. Saint-Catherine tepesine götürüyordu. peyzajın baştan başa resim gibi hareketsiz bir hali vardı. duvarlara sürtüne sürtüne. sokak başlarında. Kırlangıç bahçeler arasından kayıyordu. Karanlık ve daracık sokaklara dalıyor. Leon. oradaki çeşmenin yanına çıkıyordu. kayık biçiminde. içeri giriyordu. gözleri yerde. Basamak basamak alçalan sise gömülmüş şehir. dünyada hiç bir şey. şalını düzeltiyor ve yirmi adım ötede Kırlangıç'tan iniyordu. pembe renkte iki iri deniz kabuğu duruyordu. geniş başucu hizasında toparlanıyordu. karşı karşıya birbirlerine bakıyorlardı. Çubuklar ok biçiminde nihayetleniyor. delişmen süsleri ve sakin aydınlığı ile bu ılık daire. Görülmekten korktuğu için. bir salıncak görülüyordu. su üstünde durakalmış siyah balıklara benziyordu. Aralıklardan heykeller. önsezişlerini. bakır kancalar ve ocaktaki kenar tutamaklarının iri yuvarlakları ışıl ışıl parlıyordu. zaman zaman tiz perdeden bağırıyorlardı. Aşkı bu genişlik karşısında büyüyor. Birbirlerine haftanın üzüntülerini. kan ter içinde. . Fabrikaların bacaları. birdenbire şehir meydana çıkıyordu. Emma. fakat daha ne kadar mesafe kaldığını kestirme hassasını asla kaybetmiyordu. iki eliyle tutunduğu pencereden sarkıyordu. O ne sarılıp öpüşmeydi! Öpücüklerden sonra sözler yağıyordu. Bu tortop olmuş varlıklar Emma'ya baş dönmesi veriyor. Emma tahta meslerini çıkarıyor. bulutları.. budanmış porsuk fidanları. yağmurdan ıslanmış çatılar. kendisine kadar yükselen o belirsiz uğultulu gürültüyle doluyordu.Ekseriya. Emma otele kadar onun peşinden gidiyordu. Nationale sokağının altına. sokaklarda tekrar dışarıya boşaltıyor ve eski Norman-diya beldesi. uzun uzun. yeşil fidanların arasındaki iri kaldırım taşları üzerine kum döküyorlardı. Ama artık her şey unutuluyordu. Sonra kır. çok aşağıda. Burası tiyatro. yanından sallana sallana dekor taşıyan bir at arabası geçiyordu. Sonra. ihtirasın mahremiyetleri için âdeta biçilmiş kaftandı. gezinti yerlerinde. inik siyah peçesinin altında keyifle gülümseyerek yürüyordu. mektuplar yüzünden çektikleri endişeyi anlatıyorlardı. uzakta. Yatakları. ayak bastığı bir Babil gibi seriliyordu. kendilerinde hayal ettiği ihtirasların buharını püskürtüyor-muş gibi. birer ucu uçup giden koyu renkte muazzam duman bulutları savuruyordu. değişik değişik parlıyordu. içeriye güneş girdi mi. Taşlar çamurun altında gıcırdıyor. meyhaneler ve yosmalar mahallesiydi. maundan. yolcu arabası sallanıyor. evlerin arasında mor çalılıklara benziyor. tıpkı falezlere sessizce çarpıp kırılan havai dalgalar gibi. yeşil tepelerin eteğinde. demir atmış gemiler bir köşede birbiri üzerine yığılıyordu. yüksek bir kameriye. Arabanın üç beygiri dörtnala gidiyordu. bu gürültüyü meydanlarda. mahallelerin yüksekliğine göre. sanki hep beraber ona. yaprak sigarası ve istiridye kokuyordu. Bazen rüzgâr çıkıyor. solgun gökyüzünün kararsız alt çizgisine dokunacak kadar yükseliyordu. kulağa yapıştırılınca denizin gürültüsü duyulan. yaya kaldırımı üzerinde yürümesine devam ediyordu. Emma' nm bir utanç jestiyle yüzünü elleriyle gizleyerek çıplak kollarını kavuşturduğu zaman. . nehir. her sefer en kısa yolu tutmuyordu. Önlüklü hademeler.. MADAME BOVARY 267 Nihayet.
kadın zarafetinin o anlatılmaz nefasetini ilk kez tadıyordu. renksiz suratlı erkeklerle kıyafetleri eskimiş kadınların kulis kapısından içeriye girdiklerini görüyordu. Âşığının dizlerine oturduğu zaman. Leon.Birazcık solmuş ihtişamına rağmen. pelesenk ağacı kakmalı bir orta masasında yemek yiyorlardı.. Hatta Emma tutturarak. 270 MADAME BOVARY Ona çocuk diyordu: — Seviyor musun beni. sevkitabiiler ve hatıralar canlandırıyordu. Masa saatinin üstünde. Ocak başında. iki dirseği dizlerinde. hasılı gerçek bir metres değil miydi? Emma kâh mistik. Ruhunun coşkunluklarını ve etekliğinin dantellerini hayranlıkla seyrediyordu. hayatlarının sonuna kadar yaşayacakları kendi hususi evlerinde sanıyorlardı. çocuk.Berber. bizim halımız. pembe satenden. bazen. kendilerini. Soba. Hamamda odalık 'in kehribar rengini onun omuzlarında buluyor. kibar muhitten bir kadın. kendi ruhunun Emma'ya doğru akıp başının çevresine bir dalga gibi yayıldığını ve göğsünün beyazlığına-kapılıp aşağı indiğini zannediyordu. Leon. Emma'mn önünde yere oturuyor. ekseriya. saç örgülerini düzelttirmeye gidiyordu. Zaten. fakat her şeyden önce o. Kızıl-Haç'a varıyordu. ve karşıda. Birbirlerinin karşısında hareketsiz. Bunların bazıları tepenin eteğinde iniyorlardı. Emma minderin üstünde diz çöküyor. bütün şiir kitaplarının belirsiz sevgilisi o idi. gülümseyerek ona dalıyordu. Emma'mn bir perşembe önce duMADAME BOVARY 269 var saatinin altında unuttuğu firketeler meydana çıkıyordu. Leon'a hediye ettirdiği terliklere benim terliklerim diyordu. Her dönemeçte. . Comedie sokanına. horul horul yanıyordu. sarhoşluktan nefesi tıkanmış gibi mırıldanıyordu: — Ah. Sonra kalkıp gidiyordu! Sokaklardan geçiyor. her şey onlara asık suratlı görünüyordu. Bizim odamız. kımıldama! Söz söyleme! Bak bana! Gözlerinden öyle tatlı bir şeyler çıkıyor ki. Me-lek'ti! Ona bakarken. Perşembeye!. Birbirlerine sahip olmaktan öylesine coşuyorlardı ki. fakat ayrılmak zamanı gelince. berbere. Ortalığı karanlık basıyor. kâh uyuşuk. kaç defa kahkaha ile gülmüşlerdi. bacakları kısa kaldığı için havada sallanıyor ve minimini terlik. Emma birdenbire onun başını iki eli arasına alıyor. Emma.. kenarları beyaz tüylü bir çift terlikti. konçsuz olduğundan. keyif hallerinin çeşitliliği ile onda bin bir arzu uyandırıyor. kâh sessiz. eski şato sahibelerinin uzun korsajını onda görüyordu. neşeyle dolu bu oda-cığı ne kadar seviyorlardı! Bütün eşyasını her zaman yerli yerinde buluyorlardı. Başını mıncıklayan o yağlı eller ve demir maşaların kokusu çok çabuk onu sersemletiyor. başını uzatmış. bu mahmur kumru hallerine hiç rastlamamıştı. tekrarlayıp duruyorlardı. kâh öfkeli. yaldızlı bir gırlanta altında kollarını cilve ile geren tunçtan bir cupidon heykelciği vardı. saçlarını düzeltirken. Emma arabada yalnız kalıyordu. ona ekseriya maskeli balo bileti teklif ediyordu. dükkândaki havagazı lambası yakılıyordu. Bu. iki ebedi genç evli gibi. yerine kuruluyordu. Emma da üstüne geçirilen sabahlığın altında hemen uyumaya başlıyordu. — Perşembeye!. bizim koltuklarımız diyorlardı. bana çok iyi geliyor. Dudaklarının Leon'un ağzına hücumu yüzünden cevabını duyamıyordu. Emma ona eğiliyor. Ona bakarak. Bu fazla basık küçük dükkânda hava çojk sıcak oluyordu. Sabahleyin kanepe altına gizlemiş olduğu tahta kunduralarını giyiyor. Emma cilveli cilveli diller dökerek yemeği parçalara ayırıyor ve Leon'un tabağına koyuyordu. şehrin birbirine karışmış evler üzerinde geniş ve aydınlık bir buhar tabakasını andıran bütün ışıkları biraz daha fazla görülüyordu. Bütün romanların seven kadını. çıplak ayağının yalnız parmaklarına takılı duruyordu. Şampanyanın köpüğü incecik bardaktan parmaklarındaki yüzüklere döküldüğü vakit de çapkınca fıkır fıkır gülüyordu. Böyle bir konuşma inceliğine. kâh neşeli. sabırsızlık gösteren yolcular arasında.. «Al-laha ısmarladık!» diyerek acele ile alnından öpüyor ve merdivenlere atılıyordu. perukalarla pomatlar arasında. Tiyatroda oyuncuları temsile çağıran çıngırak sesini duyuyordu. Barcelone'un solgun kadını'üa da benziyordu. bütün dramların kahramanı. evli bir kadın. böyle bir giyinip kuşanma hayasına. kâh geveze.
kendisine hizmet etmek hususunda bir oda hizmetçisinden daha becerikli. daha ertesi günler ise berbat geliyordu. başını geri atıyordu. Yemek hazır değilse. Ekseriya kocası. sessizce etrafında dö-neniyordu. karanlıkta. kamçısını şaklatıp köre yapıştırıyordu. bir şarkı tutturuyordu: Çoğu zaman. Kadın. birdenbire Emma'nın arkasında peyda oluyordu. Konuşmak istedi mi. leğen gibi yüzünü örtüyordu. başında kunduz postundan ortası çökmüş eski bir kasket. Kamçının ucu yaraların üzerine iniyor. hayranlık ve minnet coşkunluğuna bürünüyordu. Bu kadına artık ses çıkarmak yoktu. ancak yedinci gün. güneşten. hepsi de arabanın sallantısına göre sallanarak. gözleri açık. Tepede. beygirlerin sağrısı üzerinde sallanan fenerin ışığı. yolcu arabalarının ortasında. ayaklarının gittikçe daha fazla üşüdüğünü hissediyordu. vü272 MADAME BOVARY cudu titremeler içinde. Aşçı kadını mazur görüyordu. aptal aptal gülerek. kimisinin ağzi açık. Siyah burun delikleri titremelerle soluyordu. Hivert adamla şakalaşıyordu. tekerleklerin sıçrattığı çamurlar arasında. Charles. kitabı getirip yerli yerine koyuyor. Madame. fakat. ani bir hülyanın sayısız ipliklerine dolanmış gibi. ta burnuna kadar yeşil uyuz pıhtıları halinde donup kalmıştı. O tarafının etleri kırmızı parçalarla lime lime olmuştu. geceliğini ortaya çıkarıyor. ruhu sanki ölümün pençesinde. Fakat Hivert. Dışarıda. kendisi de. Atların çıngırak sesi. kasketini çıkaMADAME BOVARY 271 rınca. adamın şapkası. âdeta zorla öpüyordu. mumu. gelen bir şey vardı ki. bu seste öyle uzaklardan. basamakta tutunmaya çalışıyordu. eve döner dönmez hemen odasına çıktığı oluyordu. Bir yığın paçavra omuzlarını örtüyor. Leon'u çağırıyor. Tekrar saadete kavuşmanın sabırsızlığı içinde. Leon'un okşamalarıyle rahatça patlak veriyordu. Emma gösterişsiz ve kendi içine dönük olarak bu aşkın tadını . onu solgun görünce. yandakinin omuzuna yaslanarak. Kırlangıç. perşembe günleri daima geç geliyordu. kimisinin başı öne eğik. hasta olup olmadığını soruyordu. Ona Saint-Romain panayırında bir baraka tutmasını salık veriyor. gözkapaklarının yerinde. elinde sopasıyle serseri serseri dolaşan bir adamcağız vardı. Buralardan sızan sıvılar. nihayet teşrif ediyordu! Kızını. kahverengi pamuklu perdelerden içeriye sızıyor ve bütün bu hareketsiz insanların üzerine kanla karışık gölgeler konduruyordu. öbür eliyle. Hıçkırıyor. Malum hayallerle alevlenen bu hırçın arzu. elleri sarkmış. ağaçların fısıltısı ve boş arabanın kof gürültüsü arasında. Kibritleri. o açık yaraların kenarına çarpıyordu. Bu ses. olduğu yerde kalakalıyordu. güzel bir günün sıcaklığı Küçük kıza aşkı hayal ettirir. Başlangıçta zayıf ve iniltili sesi gitgide tizleşiyordu. Orada bulunan Justin. başı açık. nihayet uykuya dalıyorlardı. gülerek dostunun hatırını soruyordu. Ekseriya. Sonra Kırlangıç'm yolcuları. Bazen. yahut kollarını kayışa geçirerek. şakaklara doğru.. git bakalım. aldırmıyordu. L6on'un ateşliliği ise. Emma: — Haydi. yahut. evde onun gelişini bekliyordu. diyordu. yatağı açıyordu. kederden sarhoş olmuş. o zaman mavimtırak gözbebekleri fıldır fıldır dönerek. Uçuruma dalan bir bora gibi kalbinin derinliklerine iniyor ve onu uçsuz bucaksız melankoli iklimlerine sürüklüyofdu. Geri kalanında kuşlardan. tamam artık. -•— Ama sen bir tuhafsın bu akşam! — Bir şeyim yok! Bir şeyim yok! Bazı günler. araba hareket halindeyken. kan içinde iki boş göz çukuru görülüyordu. hızla ansızın pencereden içeriye dalıyor. dallarla yapraklardan bahis vardı. Arabaların peşinden giderken. kör de bir uluma kopararak. Emma. Emma'ya ertesi gün pek kötü. Çünkü çocuk. belirsiz bir sıkıntının anlaşılmaz feryadı gibi sürükleniyordu. ona tatlı sözler ve rüzgârda kaybolan öpücükler gönderiyordu. arabada muvazenenin bozulduğunu farkedince. diyordu. bir çığlık kopararak geri çekiliyordu. Emma'yı perişan ediyordu.gözleri bu parıltıya dalıyordu. Emma: — Hayır. çamura yuvarlanıyordu.
yahut çok zorlu bir dertleşme ihtiyacına kendini kaptırarak) eskiden. aralarında hiçbir şey geçmediğine dair kızının başı üzerine yemin etti. Ama bir akşam. Sonra. herhalde.çıkarıyor. melankolik seslerin tatlılığı ile ona: — Ah. meşinle çorabı arasında bir yaprak kağıt sıkıştığını hissetti. nişanlara ve unvanlara imrendi. MB 18 274 MADAME BOVARY Bu. beni bırakıp gideceksin sen. Charles o adi makbuzlar için bu kadar kendini zorlaniamasını söyledi. bütün çekmeceleri karıştırdı. her nevi soruşturmanın önünü almak. aynı zamanda savaşa düşkün bir mizaç sahibi ve iltifatlara alışmış biri olması gereken böyle bir adamı güya büyülemiş olmakla kendine yüksek bir paye vermek için değil miydi? Noter kâtibi o zaman kendi mevkiinin ne kadar aşağı olduğunu anladı. apoletlere. ama bugün kendisini Madam Liegard'larda gördüm. yemekten sonra piyanoda valsler çalıyordu. Kendisini oda uşağı olarak almasını yalvarmakla onda bu hevesi uyandıran. müsrifliklerine bakarak zaten bunu anlamıştı. arkasından da hemen: «Seni sevdiğim gibi değil» dedi. tabii bir eda ile: — Ah. Emma. Charles fanilerin en bahtiyarı olmuştu. Ama yine Emma. işi felsefeye dökerek. dönüşünün acılığını çoğaltıyordu. Emma'ya inandı. sonunda Emma hep: —.Ah. acayipliklerinin birçoğundan. bu dünyadaki hayal kırıkMADAME BOVARY 273 lıklarından bahsederlerken. mutluyuz elbette. elbiselerinin saklandığı karanlık odada ayağına çizme giyerken. Ekseriya. damdan düşercesine: — Sana ders veren Matmazel Lempereur değil mi? diye sordu. Ekseriya. Nitekim. ona fıstıklı kremalar yapıyor. bununla beraber. Her ne kadar bu mahrumiyet her randevuya gelişinin zevkini azaltmıyorsa da. — Evet. — Deniz albayıydı. Justin'di. Emma da endişesiz yaşıyordu. onu baygın baygın iterek: — Siz erkekler. Bütün bunlar herhalde onun pek hoşuna gitmişti. ismimi unutmuş olmalı. Genç adam. Emma: — Hayır. Paris'ten söz açtıkları zaman. Bu. Evleneceksin! Sen de ötekiler gibi yapacaksın! L6on soruyordu: — Kim o ötekiler? — Erkekler. Bununla beraber. hepiniz hainsiniz! Bir gün. İşte bak. — Evet. ille bulacağım. diyordu. orada olsaydık ne güzel yaşardık. kağıtları altüst etti ve sonunda öyle perişan bir hale geldi ki. ortaya yıldırım düşmesi gibi bir şey oldu. konçlan devrik çizmeli bir seyisin sürdüğü iki tekerlekli mavi bir arabaya sahip olmak arzusundan hiç söz etmiyordu. tatlı bir sesle: — O halde mutlu değil miyiz? derdi. canım. onu sevgisinin bütün ustalıklarıyle besliyor ve bir gün kaybolup gitmesi korkusuyle titriyordu. — Peki. Genç adam. dedi. ötekinin ne iş yaptığım sormaktan geri kalmadı. Ben çılgının biriyim: Öp beni! Kocasına her zamankinden daha sevimli davranıyordu.. ertesi cuma. — Mümkün! Sonra canlanarak: — Ama bende makbuzları var. Emma (ya kıskançlığını denemek için. elini saçları üzerinde gezdirerek. Ona senden bahsettim: Seni hiç tanımıyor. diye mırıldanırdı. Charles. — Belki Rouen'da piyano hocası olarak birçok Matmazel Lempereur vardır. Yazı masasına gitti. örneğin kendisini Ruen'a getirmek için bir ingiliz atı koşulmuş. Kağıdı aldı ve okudu: . Leon'dan önce birini sevdiğini söyleyiverdi. dostum. diyordu.
Velide Lempereur. Papaz akşam. Touvache onu arabasına almış Rouen'a götürüyordu. ileride. Ama dükkâncı o kadar budala değildi. bütün kadınların dinlemeye koştukları bir vaizi övmeye başladı. birdenbire kar yağmaya başladı. Bu iş bir seyahate katlanmaya değerdi. Lheureux ile karşılaştı. Madame Bovary'yi Kırlangıç' ta görünce. Leon'un kolunda Boulogne otelinden çıkarken M. fakat Emma bunu satmak için ne yapmalıydı? — Vekâletnameniz yok mu? ¦ . Fakat üç gün sonra. dükkâncı bir müşteri bulunacağı ümidini verdi. Bu vekâletname sözü içine ferahlık verdi. ağırdan alıp herifin nabzını yoklamak lazımdı. halı. Emma alıcı bulmaktaki güçlüğü ileri sürdü. rafın kenarındaki eski fatura dosyasından düşmüş olmalı. Meğer adam kaç para vereceğini açmaksızın. Üstelik birkaç para da kalırdı cebime. Langlois'nm ağzını aramak üzere. komşuların isimlerine varıncaya kadar her şeyi biliyordu. Burası vaktiyle M. 276 MADAME BOVARY — Yok. kendisini merdivenlerde görecek olan kasabalılar hiçbir şeyden şüphe edemeyeceklerdi. başına gelenleri kendisine anlattı. malınız var. birçok elbise. diye söze-atıldı. başkaları daha mütecessis davranabilirlerdi. fiyatlarının toplamı yaklaşık olarak iki bin frangı buluyordu. Hemen indi ve din adamına. Ertesi hafta yine geldi. Emma: — Fiyatın ehemmiyeti yok. dedi. diyordu. Charles'ın imzalamış olduğu senetlerden bugüne kadar ancak bir tanesini ödemişti. Lheureux. kapıyı kapadı ve: — Paraya ihtiyacım olacak. Charles pencereden yağan kara bakıyordu. ricası üzerine dükkâncı onun yerine iki başka senet almaya razı olmuştu. şayet dün sokağın sağ tarafından geçtiğini söylerse. uzun uzadıya uğraştıktan sonra. kendisine yaptığı hizmetleri. M. Bunlar perde. Bu. hemen elden çıkarırdım. kaç hektarlık arazisi bulunduğuna. Bir sabah. Bu düşünce ile her seferinde Kırmızı Haç'a inmek gerektiğine hükmetti. O andan itibaren hayatı sadece bir yalan kumkuması haline haline geldi. arkasından da hemen o günlerMADAME BOVARY 275 de katedralde harikalar yaratan. koltuklan için kumaş. dedi. nasıl olmuş da girmiş çizmemin içine? Emma: — Herhalde. gösterdiği kolaylıkları sayıp döktü. — Ben sizin yerinizde olsam. hatta onların da vadesi bir hayli uzatılmıştı. Kırmızı Haç'a varır varmaz Madama verilmek üzere kalın bir atkı emanet etti. İkincisine gelince. bir zevk olmuştu. Lheureux. Bovary baba tarafından satılmış olan küçük bir çiftliğe aitti. Öyle ki. Hancı kadın. müzik öğretmeni. boşboğazlık edeceğini sanarak ödü koptu. satıcı: — Fakat paranız yoksa. Langlois adında birini bulduğunu övünerek anlattı. dedi. tüllere sarar gibi yalanlara sarıp sarmalıyordu. odasına girdi. âdet edindiği gibi oldukça hafif giyinerek yola çıkmıştı ki. mutlaka sol tarafından geçtiğini anlamak lazım geliyordu. Bu sayede. Bilakis. Gebinden henüz parası ödenmemiş eşyanın listesini çıkardı. hanımın kendi hanına pek inmediğini söyledi. artık bir ihtiyaç. Emma para veremeyeceğini söyledi. Emma başını eğdi. M. dedi. Bournisien. Fakat Emma böyle bir yolculuğa çıkamayacağı için. Hakikaten Emma. Bournisien'i gördü. Emma: — Hesabı bırakın. ağladı. Aşkını gizlemek için. zahmete değmez. pek ehemmiyet vermez gibi görünmekle beraber. Dükkâncı. sızladı. hana varınca Yonville hekiminin karısını sordu. bir merak. Aumale civarında Berneville'de fazla bir gelir getirmeyen bir berhanelerinden bahsetti. çeşitli tuvalet eşyası gibi şeylerdi.«Üç aylık ders ve bazı malzeme için altmış beş frank alınmıştır.» — Hay şeytan. uzun zamandan beri oraya göz dikmiş bulunuyormuş. Papaz kendisinden izahat istememiş olsa bile. . Ama yine de bir gün.
iki bin frank yerine. iki yüz frangı kendine ayırmıştı. O zaman Emma elindeki banknotlara baktı. etrafında yerlere saçılıp şıngırdamaya başlamış gibi. Dükkâncı: — Doğrusu. fakat dördüncüsü. Charles borcunu ödeyebilmek için annesine-acıklı bir mektup yazdı. zira dostu Vinçart (haklı olarak). — İmzalayın bunları. lütfen bir de tarih koyun. Charles: — Evet. diller döktü. mademki altı aya kadar mülkünüzün birikmiş kirasını alacaksınız. gözlerini Emma'ya dikmiş bakıyordu. iyi para. bir tanesi yedi yüz franklık ve üç ay vadeli olmak üzere iki senet imzaladığı takdirde vaziyeti idare edeceğini söyledi. masrafı bir hayli kabarık buldu. ben de son senedin ödeme vadesini o ödemeden sonraya kadar uzatıyorum zaten. çünkü dört bin franklık senedi gösterirse. dedi. cüzdanını açarak. paralar sizde kalsın. . dosdoğru Lheureux'ye başvurdu. alınan şeylerin miktarına göre hiç de fazla pahalı değil. bir perşembe günü eve getirildi. onun bu senetleri ıskonto edeceğini. dedi. sonra Madama hakiki borçtan arta kalanını bizzat ödeyeceğini izah etti. Ben aile işlerini bilmez miyim? Vi Elinde tırnakları arasından kaydırdığı iki uzun kağıt. Eirima.. veresiye olarak alınan bir sürü lüzumlu şeyi birer birer sayıp döktü. Bu senetten kocasına behsetmemiş olmasının nedeni. hesabın altına yazdı: «Madame Bovary/ den dört bin frank alınmıştır. dedi. tarih. bir de makbuz istedi: — Bilirsiniz.kendisinin o taraflara gidebileceğini söyledi. bu iki bin frangın sağlayacağı sayısız miktardaki randevuları hayalinde canlandırarak: — Nasıl! Nasıl! diye kekeledi. alınan şeylerin fiyatları pek düşük olmakla beraber. dedi. O zaman Emma'nın önünde gerçekleştirilmeye elverişli bir fanteziler ufku açıldı.. Dükkâncı hiç sıkılmadan: — Ama fazlasını veriyorum ya işte. Charles. karisinin dönü-" şünü dört gözle bekledi.. Sonra pek ehemmiyet vermeyen bir eda ile. Bir ekü'yü ihtiyat akçesi olarak saklayacak kadar tedbirli davrandı ve o para ile vadesi gelen ilk üç senedi ödedi. borcunu ödemeye kalkınca dükkâncı: — Yemin ederim. tesadüfen. onu okşadı. derhal paranın yarısını cebe indirdi. Dükkâncı babacan bir tavırla gülerek: — Adam siz de. Dükkâncı.. Lakin ihtiyar kadın cevap gönderecek yerde. sen de görüyorsun ki. sabahın. kör karanlığında Emma Lheureux'ye koştu.» — Kim sizi sıkboğaz ediyor. Charles ne yapacağını bilemeyince. Emma kocasının dizlerine oturdu. bin frangı geçmeyecek yeni bir hesap çıkarmasını rica etti. fatura denilen kağıda her istenilen şey yazılır. Nihayet. Bu 'yaptığım size hizmet değil mi? Bir kalem alarak. Bu habere Emma'nm yüzü güldü. ayak diremek istedi. kendisi kalkıp geldi. her biri bin franklık dört tane senet çıkardı ve masaya dizdi. kocasına bir şeyler koparıp kopâramadığını sordu. bunun üçte ikisinin ödenmiş olduğunu söylemek ve dolayısıyle binanın satıldığını itiraf etmek lazım gelecekti. ancak bin sekiz yüz frank getirdi. MADAME BOVARY 277 Emma bu hesaplar içinde biraz bunalıyor. ama faturayı görmek istiyor... dedi. bazen öyle olur ki. müşterinin dört bin frank teklif ettiğini açıkladı. kulakları çınlıyordu. dükkâncının pek gü278 MADAME BOVARY zel idare etmiş olduğu ve aslı esası ancak sonradan öğrenilen bir muameleydi. ev idaresi dertleriyle onun canını sıkmamaktı. Ertesi gün. işin aslını öğrenmek için. Satış. Nihayet Lheureux. Gidip geri dönünce de. sanki altın paralar torbalarını patlatmış da. Vinçart adında Rouen'da bankerlik eden bir dostu bulunduğunu. ticarette. sizi bir kalemde bu kadar mühim bir paradan mahrum etmek beni üzüyor. Fakat. dedi. ¦ Emma. — Nihayet. Emma fena oldu. komisyon ve ıskonto masrafı olmak üzere. Madame Bovary ana.
varlığının hangi tepkisinin Emma'yı hayatın zevklerine böyle fırlattığını bilemiyordu. zaafına üstün bir meşguliyetin iltifatlı görünüşünü sağlayan bu dalkavukça düşünce ile kendini daha rahat hissetti. şerbetler getirtti. Annesi omuz silkerek. dile düşmekten korkmaksızın. dans etti. hatta Charles. Emma pencereyi açtı. annesi yok diye uyumak istemiyor. bana yemin etti. Kimseler yoktu. Charles artık yerinde dura-mayarak arabayı hazırladı. — Nasıl? — Evet. oraya koştu. Bununla beraber. sokaklarda dolaşıyordu.. Ona öyle geliyordu ki.BOVARY . Nihayet. hastanede öleceklerini haber veriyordu. sizi temin ederim. sigara içmek istedi. Güle güle oturun. Homais bile eczaneyi bırakıp gitmişti. Çünkü sandığın gibi. ağladı şarkı söyledi.. Vekâletnameyi ateşe attı. sen de! Her gelişinde onunla kavga çıkarıyorsun!.. sinir buhranı geçiriyordu. kanepeye uzanmış. Leon'a acayip. Noter kâtibinin onu görmüş olacağı aklına geldi. 280 MADAME. Justin. Bir akşam Yonville'e dönmedi. sonra dönüp mağrur bir tavırla ona kocaman bir kağıt uzattı. Noter: — Halden anlarım.— Halıdan vazgeçemez miydiniz sanki? Niçin koltukların kumaşını değiştirdiniz? Benim zamanımda her evde. şehvetli oluyordu. He MADAME BOVARY 279 men ertesi sabah evden çıktı. Ertesi perşembe. beygiri kamçıladı ve sabahın saat üçüne doğru Kırmızı Haç'a vardı. Fakat Charles. bir bilim adamı hayatın pratik ayrıntılarıyle uğraşamaz. ilk defa isyan ederek. M. dedi. o kadar ki. Çabuk öfkeleniyordu. Küçük Berthe. dedi. şu gösterişlere! Nasıl? İki franga ipek astar mı?. Onu benden çok seviyorsun. Lyon'la birlikte.. tabii bir şey. hem de ihtiyar olduğum halde. Charles: — Aman Allahım! diye haykırdı. otelde. annesinin kendisinden kopardığı sözü itiraf etti. Bereket versin ki şu vekâletnameyi iptal edeceğine söz vermişti.. henüz hâkimiyetinden tamamıyle kurtulmuş değildi. hayır. kabahat Bovary'nindi. kendisini tutmak isteyen oğluna eşikte: — Hayır. rasgele yollara dökülmüştü. Sen de haksızlık ediyorsun.. alnı açık. Emma gitti. böyle giderse. bu yakınlarda kavga çıkarmaya gelicilerden değilim ben artık.. sürekli bir kahkaha ile gülüyordu. dedi. hatta kırk santime ince pamuklular varken! Emma. Leon. Rodolphe ile karşılaşmak ihtimali zihninde belirir belirmez ürperiyordu. fakat harikulade. Emma tiz perdeden. yeter artık! Yeter! Beriki nasihata devam ediyor. ancak. hanım hanımcık bir kadındı—. elinden geldiği kadar sakin bir eda ile cevap verdi: — Yeter. nazlı bebek usulü yaşamaktan yüzüm kızarır benim. bu. bunda haklısın. dediğine göre. içine atladı. Aynı işi görecek elli santime. bakılmaya ihtiyacım olduğu halde. Charles'ı çağırdı. kendisine güvensizlik gösterdiği için dargınlığını saklamıyordu. İhtiyar kadın: — Teşekkür ederim. birbirlerinden ebediyen ayrılmış olmalarına rağmen. çatlayacak kadar hıçkıra hıçkıra ağlıyordu. di. fakat nerede oturuyordu? Bereket versin. hasılı. Bakındı hele şu süslere. tapılmaya layık bir halde göründü. Guillaumin'e giderek eskisinin aynı bir ikinci vekâletname yaptırdı. ne olacaksa olur! Görürsün!.. Annem de. karısının tarafını tut? tu. Charles yine de Emma'nm karşısında ne yapacağını bileme-. Alt tarafı. Charles. obur oluyordu. Herkes zengin olamaz ki! Böyle masrafa hiçbir servet dayanmaz! Sizin yaptığınız gibi.bir tek koltuk bulunurdu—hiç değilse. Madam. Zaten. annemin evinde böyleydi. yaşlı insanlar için. Emma ile birlikte M. patronunun adresini hatırladı. bütün bunların yapmacık olduğunu söylüyordu. saat on bire doğru. Leon ile o ne coşkunluktu! Emma güldü. zavallı adam. birçok yalvarıp yakarmadan sonra yeniden adına vekâletname çıkarılmasına razı oldu. Charles aklını oynatacak gibi oldu. Emma da. Madame Bovary anne kalkıp gitmek istedi... odalarında.
diyordu. Leon'un. acele. kaçamaklarında hiç tedirgin olmamak için kendi kendine verdiği bir çeşit izindi.. alabildiğine faydalandı da.Gün doğmaya başlıyordu. Charles. gel. MADAME BOVARY 281 O da sıvışıyordu. Leon ikinci mısraa kafiye bulamadı ve sonunda hediyelik bir kitaptan bir sone kopya etti. kendisi için şiir. Emma onun bu haline aldırmadı. kucaklamaktan ziyade âdeta kadının üzerine atıldı: — Dün. — Emindim! Zaten oraya gidiyordum. şiir. Madame Dubreuil öleli on ay oluyor!. Az önce sokağa çıktı. o gün kendisini beklemeyen Leon'u gidip noterlikte buluyordu. Burada âdeta küfleniyordum. Nerede oturduğunu öğrenmek istedi. M. Nasıl?. Bir kahveye girerek adres kitabı'm istedi. Bütün bunları. yani: Patronu böyle rahatsız edilmelerden çok şikâyetçiydi. lokantaya gideriz. kendi namına bir aşk şiiri yazmasını istedi. ekseriya eczacılarda yemeğe kalırdı. Noter kâtibinin oturduğu evin ne çıngırağı. — Ne hastası?. Emma ondan. Emma. Derin ve gizli oluşu yüzünden âdeta madde dışı bir hala gelen bu baştan çıkarmayı acaba nereden öğrenmişti? VI L6on. rasgele bir bahane bulup yola çıkıyor. İlk defalar. keyfi istediği gibi. kendi gururunu okşamaktan ziyade onun hoşuna gitmek için yapıyordu. Emma: — Aldırma. dedi. Charles kapıyı var kuvvetiyle yumrukladı. Leon siyahlar giysin ve XIII'üncü Louis'nin tablolarına benzemek için de çenesinden küçücük bir sakal bıraksın diye tutturdu. Herhalde M. bu onun için büyük bir mutluluktu. bütün zevklerini kabulleniyordu. — Ben çıldırdım galiba. kocasının atılmak istediği belirsiz tehlikelerden ürkerek şefkatle: — Ah dostum. o Emma'nın metresi oluyordu.. bu tarife. . Kapıyı çaldı. Zaten benim de insan yüzü görmeye ihtiyacım var. Kendi kendine. o zaman korktu ve çekip gitti. LaRe-nelle-des-Maroquiniers sokağında 74 numarada oturduğunu öğrendi. ne de kapıcısı vardı. Tam o sokağa giriyordu ki. gece yarısı elâlemi rahatsız eden insanlara karşı bir alay küfür eklemeyi de unutmadı. ne tokmağı. Emma'yı görmek için Yonville'e gittikçe. Emma'nın öpücüklerle karışık tatlı sözleri. Nerede?. diye mırıldandı. Lormeau ailesi artık Rouen'da oturmuyordu. masraf olacak demesine gülerek: — Aman sen de. Homais: — Hay hay. sonra kendisininkine eş perdeler satın almasını tavsiye etti. Bir kapının üstünde tabelalar gözüne ilişti. İyi ama. Leon'u görmeyi canı istedi mi. diye karşılık verdi. Nitekim bundan. Lormeau'da akşam yemeğine alıkoymuş olmalılar. seni kim alıkoydu? — Hastaydım. dedi. fakat bundan sonra kendine hâkim ol. Emma onun metresi olacağına. Leon'un yüreğini çeliyordu. papaz uçururuz. Madame Homais. paracıklarına da ne kadar düşkünsün! Leon'un her seferinde.. Leon utancından kızardı. acele Matmazel Lempereur'ün adını aradı. — Boşuna gitme.. Emma elini alnından geçirdi: — Matmazel Lempereur'ün evinde. anlıyorsun değil mi? Bu. Beraberce tiyatroya. Madame Dubreuil'e bakmak için kaldı herhalde. Bir seferinde kendisinin de nezake-ten eczacıyı davet etmesi gerektiğini düşündü. Emma öbür uçtan çıkıverdi. O sırada bir polis memuru geçti. birisi. Leon onun fikirlerini münakaşa etmiyordu. Peki nerede öyleyse? Aklına bir fikir geldi. evini pek kötü buldu. kapıyı açmaksızın ona istediği adresi söyledi. son randevudan itibaren neler yapmış olduğunu bir bir anlatması gerekiyordu. fakat çok geçmeden gerçeği saklayamaz oldu. Küçücük bir gecikmeden bu kadar telaşa düşeceğini bilirsem artık serbest davranamam.
Kasabadan ayrılması halkı meraka düşürmesin diye yola. küçük bir fıskiye bir mermer havuza şıpırdayarak dökülüyordu. bir kadının ateşli olup olmadığını ne gibi belirtilerden anlamak lazım geldiğini anlattı. iyi parpaları da hor görmüyordu tabii. dedi. delikanlıyı büyük Normandie kahvesine sürükledi. saat ikide henüz kahvede. Umumi bir yere girince şapka çıkarmayı taşra âdeti sayarak. Yanlarında. Havuzda. O. canım? Eczaneden durmadan sızan zehirler arasında yaşamakla sağlığımı yeter derecede mahvetmiyor muyum sanki? İşte. Sonunda noterliğe koştu ve aklı türlü ihtimallerle perişan. Emma. çıkacağını kimseye açmamıştı. öbür elinde de eczanesinde ayaklarını ısıtmak için kullandığı kürklü bir tandır vardı. konuşuyordu. dedi. o uzun yolculuk boyunca durmadan konuştu durdu. alnı pencere camlarına dayalı saatlerce bekledi. zaten kadınların huyu böyledir: -Bilimi kıskanırlar. Leon'u kayıtsızlıkla itham ederek. maydanozlarla kuşkonmazlar arasında. ama Pommard şarabı da melekelerini biraz tahrik ediyordu. ama kendini beğenmişlik. sofra basındaydılar. yiyor. kenarda üst üste konmuş bıldırcınlara doğru uzanıyordu. Böylece. Nitekim. Homais'nin keyfine diyecek yoktu. beyaz tavanda yaldızlı bir sorguçla nihayetleniyordu. Hatta konuyu genişleterek çeşitli milletlere mensup kadınlardan söz açtı: Alman kadını edalı. Berikiler. Eczacı ise içiyor. bir elinde bavul. Fransız kadını çapkın. Ne olursa olsun. Ziyafetten çok lüksten mestolmuştu. bana güvenin. Leon'u üç çeyrek saat bekledi.. noter kâtibini Paris âdetleri hakkında merakla sorguya çekiyor. İnkâr mı edeceksiniz. bugünlerde Rouen'a geleceğim. kadınlara dair ahlaka aykırı düşünceler ortaya attı. sersemlemiş üç ıstakoz. Eczacı. yoksunluk içinde olmalısınız. en meşru eğlencelere de karşı koyarla1' 282 MADAME BOVARY lar. örneğin gidiyorum yerine kirişi kırıyorum kabilinden argo kelimeler kullanıyordu. tam güneşin alnında. Birlikte artık vur patlasın. ama şimdi zamanenin geçer akçesi saydığı o delişmen ve Parisli üslubuna bayılıyordu ve tıpkı komşusu Madame Bovary gibi.— Ne varmış. şehre varır varmaz hemen arabadan atlayarak Leon'u aramaya koyuldu.. istemeyerek itiraz etti. sonra da en masum. Eczacı: — Size hak veririm. hatta burjuvaları afallatmak maksadıyle. bir perşembe günü. zaafını da kendi başına kakarak. Gençliğinin geçtiği yerleri tekrar görmek düşüncesi onu pek heyecanlandırmış olmalıydı ki. dedi. Noter kâtibinin direnmesine rağmen. Homais'ye Altın Aslan mutfağında rasgelince şaşırdı kaldı. yani sırtında nereden çıktığı belli olmayan kocaman bir palto. Leon.. Birdenbire: — Siz. Emma M. Gerçi sevgiliniz pek uzaklarda oturmuyor ama. sonra. Rouen'de. romlu omlet gelince. yalnız esmer kadınlardan hoşlanırdı. Dostunun kulağına eğilerek. haydi. onlar daha ateşli olurlar. Vücut güzelliğine gelince. eskiden böyle bir deyim kullanmaktan pek çekinirdi. Leon. Onu en fazla büyüleyen şey. camekânın arkasında. Leon kıpkırmızı kesilince de: — Haydi. Genç adam kekeledi. çal oynasın. kahveye şapkası başında daldı. — Madame Bovary'nin evinde kur yapmıyor musunuz? — Kime? — Hizmetçi kıza! Şaka söylemiyordu. Yonville'de?. Eczacı. Güzel döşenmiş bir dairede zarif bir tuvalete baMADAME BOVARY 283 yılıyordu. Büyük salon boşalıyordu. her türlü sakınganlığı unutturmuş olacaktı ki. Sobanın palmiye biçimindeki borusu. yolcu kıya-fetindeydi. Noter kâtibi: . samimi olalım. şıklıktı. ümitsizlik içinde duvar saatinden gözlerini ayırmıyordu. İtalyan kadını hırslı olurmuş.
dedi. Malpalu sokağında. Bridoux'ya gittiler ve adamı. Emma'nın öfkesi. kendini bırakıverdi. Leon tarn o elleri ağzına götürüyordu ki. Hoşunuza pek gitmediğini anladığım bu ziyareti kısa kestirmek istedim. Eczacı. Homais garsonlara yol gösterdi. insanları hiç de hoş olmayan hareketlere yönelten o tarif kabul etmez duygu ile. Leon yirmi kez kalkıp gitmek istedi. âdeta korkunç korkunç bakıyordu. Haydi. kağıt yığınları ve işlemler konusunda şakalar yaptı. ellerini bırakıverdi. ve dizleri üzerine yığılarak. Allahı severseniz Cujas ile Barthole'ü. yalnız kalmak için işi olduğunu söyledi. Sizi Thomassin'le tanıştırırım. O zaman genç adam. pembe gözkapakları kapandı.— Ya Zenci kadınlar? diye sordu. Leon. iki küçük fincan kahve! Le"on nihayet sabırsızlıkla sordu: — Gidiyor muyuz? — Yes. isteri ve yalvarma dolu baygın bir tavırla iki elini beline doladı. O zaman da eczacı. sanki eczacı tarafından büyülenmiş gibi. — Garson. orasının vaktiyle ne 284 MADAME BOVARY berbat bir halde bulunduğunu. O zaman. Leon'u görür görmez: — Numara yaptım. değil mi? — Elbette. Hoınais'yi o da tanımıyordu sanki? Onunla vakit geçirmeyi Emma ile beraber bulunmaya nasıl tercih ederdi? Fakat Emma sırtını dönmüştü bile. yanındakine kansından. fakat öteki. çakmak çakmak olmuş iri gözleriyle ona ciddi ciddi. geleceklerinden. ben de noterliğe giderim. Leon onu yüzüstü bırakıverdi. yahut bir kanun karıştırırım. Size kim karışır? Cesur olun! Bridoux'ya gidelim. Birlikte Rouen Feneri'ne gider oradaki beyleri görürüz. ne çabayla bugünkü mükemmel durumuna getirdiğini anlattı. Sokaklardan geçerken. Sonra gözyaşları o bakışları bulandırdı. — Onlar sanatkârlara layıktır. merdivenleri dörder dörder çıktı. Emma'nın yerinde yeller esiyordu. Öfke içinde az önce kalkıp gitmişti. Ama genç adamın mazeretleri akla uygundu. Leon onu durdurdu. Boulogne oteline gelince. Bridoux'yu kucakladı. Leon. M. sizi geçireyim bari. Ama gitmeden önce işyeri sahibini görüp onu kutlamak istedi. eczanesinden söz etti. seltz suyu yapmak için bir makinenin kocaman çarkını soluk soluğa çevirmekte olan üç garsonun başında buldular. kolundan yakalayarak durduruyor ve: — Az sonra. Ama yine de yakayı kurtardı. Ondan kopmak . Emma ayaktaydı. Eczacı ise boyuna tekrarlıyordu: MADAME BOVARY 285 — Bridoux'ya gidelim! İki adımlık yer. hemen noterliğe dönmesi gerektiğine dair yeminler etti. metresini heyecan ve telaş içinde buldu. Köpeğini görürsünüz. M. — Ama ne zaman? — Az sonra. Homais: — O halde. tabansızlıkla. Görülecek şeydir hani! Noter kâtibinin hâlâ ayak dirediğini görünce de: — Peki. Orada sizi bekleyerek ya gazetede okurum. diyordu. Bridoux'ya gidelim de bir kadeh garus içelim. Randevuda sözünü tutmamayı hakaret saymıştı. bir koşuda otele vardı. Homais'nin gevezeliği ve belki de öğle yemeğinin ağırlığıyle uyuşmuş. dedi. kararsız duruyordu. ben de kalkacağım. kendisinin hiç kabahati yoktu. çocuklarından. Emma: — Döneceksin. bir uşak görünerek Mösyö'yü aşağıda beklediklerini bildirdi. budalalıkla. eczacının adını duyunca küplere bindi. s — Bırakın biraz. Emma. Garus içildi.
göre hayal etmeye çalıştığı o anlatılmaz aşk duygularına şimdi ne kadar hasret çekiyordu! Evliliğinin ilk ayları ormanda atla gezintileri. sonra bir tek hareketle bütün elbiselerini bir anda yere düşürüyor. dayandığı şeylerin hemen bozulup çürümesi nereden geliyordu?. Emma'nın gönderdiği mektuplarda çiçeklerden. Vaktiyle kendisini o kadar büyülemiş olan şey şimdi onu korkutuyordu. aydan. Evlâdına düşkün bir anne edasıyle. giyim kuşam zarafetine ve bakışlardaki süzgünlüğe kadar. aşırı. çıkma. Haşin haşin soyunuyor. Ona: — Onlarla buluşma. isterse. yemeklere gösterdiği özenden tutunuz da. hiçbir zaman mutlu olmamıştı. zayıftı. pekâlâ. kendini pısırık hissediyordu. hasisti. bir melek kılığı altında bir şair kalbi.. karaağaçların gölgesinde bir sıraya oturdu. vals eden Vikont ve şarkı söyleyen Lagardy. uzun bir ürperme ile. şiirden. kararsız. boynuna bir Hazreti Meryem madalyonu da geçirmişti. soğuk ter damlalarının kapladığı bu alın286 MADAME BOVARY da. fakat potinlerinin gıcırtısını duyunca. nasıl davranması gerektiğine dair öğütler veriyordu. Bununla birlikte. gökyüzüne şairane düğün destanları söyleyen tunç telli bir rebap bulunsaydı. Hayatını göz altında bulundurabilmek de isterdi. korsesinden kopardığı ince bağ. çıkacağı ilk yolculukta derin bir mutluluğa ermeyi tasar-liyqrdu. hem de incelikle dolu kıymetli bir varlık. ciddi ciddi. hem coşkunluk. yalnız bizi düşün. Bu hayal kırıklığı yeni bir ümitle çabucak siliniyor ve Emma. hiç konuşmadan. sağlığı için meraka düşüyor. Emma tek başına bulvardan geçerek dönerken.için başka nedenler de arayıp buldu: Bir kahramanlıkta bulunmaktan âcizdi. Çıplak ayaklarının ucuna basarak. bu dalgın gözbebeklerinde. solgun. bütün dış yardımlarla alevlenmeyi deneyen zayıf düşmüş bir tutkunun safça başvurduğu çarelerdi. bir yerlerde kuvvetli ve güzel bir insan.. Daima. bir kadından daha pelte gibiydi. Leon. Bu sürekli zaferinden dolayı Emma'ya hınç besliyordu. her gülümsemenin altında sıkıntıdan bir esneme vardı. herhalde acının ve zevkin bütün sınavlarını vermiş olmalı diyordu. onunla tesadüfen niçin karşılaşmamalıydı? Ah. ona herhalde iftiralarda bulunduğunu anladı. Allahın da bu işe karışacağını umarak. Kendi kendine: — Onu seviyorum ama. Gerçi Emma. Hatta onu sevmemeye kendini zorluyor. bayağıydı. hepsini gözlerinin önünden MADAME BOVARY 287 geçirdi. otelin yanında. kapıma kapalı olup olmadığını bir kere daha muayene etmeye gidiyor. bu kolların sarılışında. kayan bir yılan gibi kalçalarının etrafında ıslık çalıyordu. Mabutlara dokunmamak lazımdır. beni sev. ona soru sormaya cesaret edemiyordu. kişiliğinin her gün biraz daha yutulmasına isyan ediyordu. iç karartan bir şey vardı.sevdiğimiz kimseleri hor görmek bizi onlardan az çok uzaklaştırır. Ne olursa olsun mutlu değildi. Emma her seferinde. isterse aldatsın.. fakat sonunda* olağanüstü hiçbir şey duymadığını da kendi kendine açığa vuruyordu. diyordu.. yolculara yanaşan öyle bir serseri vardı ki. fakat. sükûnet bulunca. Sonra. Yonville'den göğsünün üstünde güller getiriyor ve onun yüzüne atıyordu. Ve Leon da kendisine tıpkı ötekiler kadar uzak göründü. Fakat. Hayatın bu yetersizliği. Zaten. yıldızlardan bahis vardı. daha tutkulu dönüyordu. Leon'a onları birbirinden ayırmak için ansızın aralarına kayıvermiş gibi gelen. Kendine sımsıkı bağlamak için. kendi kendine. hatta peşine adam koymayı bile düşündü. âşığına daha ateşli. Fakat gururu isyan etti: — Eh. O zamanlar ne kadar huzur içindeydi! Okuduğu kitaplara. tabansızdı. ne kadar tecrübeli olduğunu farkedince. her bakımdan onun üzerine titremekten geri durmuyordu. diyordu. her şey yalan söylüyordu.. manastırın duvarları gözüne ilişti. arkadaşları hakkında bilgi alıyordu. İkisi de. umurumda değil! Bir defasında birbirlerinden erken ayrılmışlardı. kuvvetli içkiler karşısındaki sarhoşlar gibi. mektuplarında çoğu zaman aşklarıyle ilgisi olmayan şeylerden söz etmek derecesine geldiler. Ama. artık ne olursa olsun. yoksa yaldızları elimizde kalır. Bunlar. kendini âşığının koynuna atıyordu. bu fısıldayan dudaklarda. . ne imkânsızlık! Zaten hiçbir şey böyle bir araştırmaya değmezdi.
geniş hasır koltuğuna oturdu: — Ne var. Emma da yalnız kendi tutkulanyla yaşıyordu. Bunun üzerine. Ona kağıdı gösterdi. müzmin nezleden geberip gidiyordu. — Şimdi ne olacak? — Olacağı basit: Bir mahkeme karan. yüzü kıpkırmızı kafası dazlak biri. rehin karşılığında borç para vermekteydi. yine kendi işine koyuldu. Madamın önüne geçip birinci kata çıktı ve kendisini dar bir odaya aldı. M. Emma hemen hizmetçisini dükkâncıya gönderdi. M. M. Burada. arkasından da haciz. yaptım. Rouen'dan. — Dinleyin beni! Zannederim ki bugüne kadar size karşı iyi davrandım. Uzun yeşil redingotunun yan cebini kapayan topluiğneleri çekip çıkardı.. Vinçart'ı avutmak ha! Kendisini tanımıyorsunuz anlaşılan.. Saat dört! Ona çok eskiden beri buradan. Madame Bovary'nin altın zincirini de. ufak tefek. 288 MADAME BOVARY Adamcağız bir tek kelime söylemeden çıktı gitti. parmağını sayfanın altından yukarıya doğru gezdirerek: . Quincampoix'da külüstür bir bakkal dükkânı satın almıştı. Adamcağız. bir arşidü-şesten fazla paraya kıymet verdiği yoktu. on üç yaşlarında. Vinçart tarafından gönderildiğini söyleyerek Emma'ya geldi.. terbiyeli terbiyeli bir kağıt uzattı. bakın. Şimdi orada. Adama. Onu dükkânında. Lheureux. dudaklarda gerçekleşmesi imkânsız daha yüksek bir şehvet özlemi bırakıyordu. Bu.. Oldu da bitti! Emma herifi dövmemek için kendini zor tutuyordu. Ve defterlerinden birini açarak: — Bakın! Sonra. şu sıranın üstündeymiş gibi geliyordu. sayısız tutkular da tek bir dakikanın içine girebilir. fakat öylesine büyük çaptaydı ki. Basma toplan altında duvara dayalı bir kasa görülüyordu. Sonra. suratından daha az san şamdanları arasında. Evet. köpürdü. Ama yine de M. ne yapabilirim? O zaman Emma. emirleriniz? Kendisine hem çıraklık hem aşçılık eden. şimdilik param yok. hepsini elbisesinin koluna iliştirdi. Fakat ertesi günü öğleye doğru Emma'ya bir protesto geldi. — Peki. zavallı Tellier Babanın küpeleriyle birlikte oraya koymuştu. Ama bir seferinde. yumuşak bir eda ile.Her sevinç bir lanet. paket bağlarken buldu. kendisinin imzalayıp da bütün teminatına rağmen Lheureux'nun Vinçart'a ciro ettiği yedi yüz franklık bir borç senediydi. Lheureux'nun işe müdahale etmesi lazım geldi. dedi. Adam ge-lemiyordu. kocaman bir yazıhane vardı. Havada bir madeni hırıltı dolaştı ve manastırın çanı dört kere vurdu. her zevk bir iğrenme gizliyordu ve en iyi öpücükler. o bir araptan daha yırtıcıdır. Vinçart'a ne cevap götüreyim? — Ne cevap mı? Kendisine söyleyin ki. kamburumsu bir genç kızın yardımıyle. — Buyursunlar. sonunda küpeleri satmak zorunda kalmış. üzerindeki büyük defterler asma kilitli verev bir demir çubukla muhafaza altına alınmış. saf bir eda ile sordu: — M. Vinçart'ı avutmak çaresi olup olmadığını sordu MADAME BOVARY 289 — Evet. ne yok? — Ahn.. beklesin. Üstünde yer yer iri harflerle «Maître Harertg. Lheureux. Fakat bir kalabalığın küçük bir yere sığması gibi. içine para ve senetten başka şeyler de konulmuş olacaktı. Ama gelecek hafta.. senetleri ciro etmemek hususunda verdiği sözü hatırlatarak. — Ama mecbur oldum da. gelecek hafta. Buchy İcra Memuru» ibaresi yazılı bulunan bu damgalı kağıdı görür görmez Emma fena halde ürktü ve soluğu kumaş tacirinde aldı. Gerçekten. dükkânın döşeme tahtaları üzerinde kunduralarını takırdata takırdata. o zamana kadar kalın sansın kaşlannm gizlediği mütecessis gözlerle sağa sola bakınarak ayakta kalmış olan meçhul adam. Beni sıkboğaz ediyorlardı.
onun gibi biçare bir dükkâncı avans filan veremezdi. bu işin çok güç bir iş olduğunu. Emma. bir MB 19 290 MADAME BOVARY kere anlaştık.— Hah işte. eski kap kaçağı satmaya başladı. Sonra.on metelik sektirtmiyordu. Onların da biri yedi yüz franklık.. Artık ben bu işte yokum! Emma ağlıyordu. Arkasını dönerek: — Sonra.. adama «Mösyö Lheureux'cüğüm» bile diyordu. — Nasıl?. geçenlerde bir satışta bulduğu üç buçuk metrelik bir dantela parçasını göstermek için kendisine seslendi: — Bakın. kendilerine. Emma'ya dükkâna yeni gelmiş bir sürü mal gösterdi .. Daha o akşam. Emma'ya her biri iki yüz elli franklık ve birbirinden birer ay aralıklı vadeli dört senet yazdırdı. hiç değilse bunları alıp götürdü. tabii anlarsınız.. M. — Mösyö'nün imzaladığı senetlerden söz etmiyorum bile.. tatlı bir sesle: — Anlaşalım. dedi. ama nasıl?. düşünüyormuş gibi gözlerini kapadı. faizler.... herkesten borç MADAME BOVARY 291 para çekti. bazı ufak tefek şeyler satın alıyordu. son meteliğini vereceğini söyleyerek.. pek sıkıntıya düşeceğini. işi savsaklayacak değilim.. — Meselâ.. O zaman Madam. pek hayrete düşmüş göründü. 3 ağustos iki yüz frank.. eski şapkalarını. Para bulmak için eski eldivenlerini.» Gerçi bazı itirazlar oldu ama hiçbiri kocasının eline geçmedi. birkaç rakam yazdı. Kızıl Haç sahibesinden.. Faturalara not olarak şunu da eklemeyi hiç unutmuyordu: «Bundan kocama hiç bahsetmeyiniz. Çin porseleni. Bir hokkabazdan daha atik davranarak dantelayı mavi bir kağıda sardı ve Emma'nın eline tutuşturdu. böylece devam etti.. Yeniden borçlandı ve bu... herkes onun sırtından geçinmeye bakıyordu. hiç oralı değilmiş gibi. Langlois'nın henüz parayı ödemediğini duyunca.. insanın zihni karışıyor. bakın şu elbiseliğe. sandıkları aldı. gayet ustaca pazarlık ediyordu. rengi de hiç atmazmış! Pekâlâ herkes yutuyor bunu. Bir budalalık yapmaktan çekiniyormuş gibi durdu. mirastan artanı derhal göndermesi için annesine mektup yazmaya zorladı. ne kadar mağrur olduğunu bilirsiniz. 23 martta kırk altı. bütün suçu o «Köpoğlu Vinçart»a yük-lüyordu. metresi otuz beş santime. herhalde bu susmadan kaygılanmış olacaktı ki: — Şayet.. — Zaten Barneville'in bakiye hesabı gelir gelmez. — Siz nasıl isterseniz! O zaman. güzel değil mi? Şimdi bu dantelayı koltuk başlarına koyuyorlar. . — Ama. Nihayet Barneville'den gelen para ile senetlerin iki tanesini ödedi. 17 temmuzda yüz elli. onu da düzenli olarak gönderecekti. diye devam etti. Madame Lefrançois'dan. Sonra. Fakat dükkâncı. kocasını. Hürmetkarınız. damarlarındaki köylü kanı. diğer bin beş yüz frank eridi gitti. başkalarına yaptığı bu aldatmacaları itiraf etmekle. Barneville'den başka.. Emma susuyordu. M. Felicite'den. Dükkâncı. Zaten kendisinin on parası yoktu. — Allah vere de Vinçart bana olmaz demese! Esasen. Emma'yı kendisine ne kadar dürüst davrandığına inandırmak istiyordu.. nisanda. işin doğrusu söylenmez ki.. altı yüz liralık bir akar kalıyordu. Kaynana gönderilecek bir şey kalmadığını bildirdi: Tasfiye tamamlanmıştı. hiç değilse şeyini öğrenseydim?. bir türlü arkası gelmiyor. moda böyle. Şehre her inişinde. Devekuşu tüyleri. Kusura bakmayınız. öbürü üç yüz franklık! Aldığınız küçük avanslar. elma gibi yuvarlak adamımdır ben.. şimdi kimse borcunu ödemiyordu. Sonra... kocasının hastalarına iki üç fatura gönderdi ve faydasını gördüğü bu usulü sonraları da bol bol kullandı.fakat kendi kanaatince. belki. sonra.. hiçbiri Madama layık değildi. şu günlerde elime para geçse. Lheureux başka bir şey bulamayınca. Lheureux ise elindeki kalemin tüylerini ısırarak.
vakit vakit Rouen'da bir Cezayirlinin dükkânından satın aldığı saray tabletleriyle tütsü yapıyordu. çok geçmeden o kederli iri gözlerini açıyor ve ağlamaya koyuluyordu. fakat öyle akıl almaz şeyler keşfediyordu ki. zinanın körüklediği o mahrem alevle daha da yanarak. Akşam yemeğinden sonra bahçede tek başına dolaşıyor. 292 MADAME BOVARY Madame odasındaydı. pek hoşuna gitmediği halde Leon emri yerine getirdi. Delikanlının gözünü açmak. — İki yıl önce. bu işin içinde de ailelerin ezeli umacısını. soğuk havayı içine çekiyor. kum üzerinde ırmaklar yapsın diye gidip bahçe kovasıyle su getiriyor. Bu da zaten ot bürümüş bahçeyi pek bozmuyordu. Biliyorsun ki. kendini bencillikle suçluyor ve içinden hemen gidip karısını öpmek geliyordu. Charles. ona uçurumu MADAME BOVARY 293 . O zaman Charles çocuğu teselli ediyor. olmaz. yürümeye devam ediyordu.. o canavarı görür gibi olarak. Kendisini doyuran o randevulardan bir tanesini yaşamak için o anda her şeyini verebilirdi. nefes nefese. Kendi kendine: — Hayır. ezile büzüle bir ihtarda bulunacak olursa. metresinin garip tavırlar takındığını. başka yerlerde. Yahut bazen. küçük Berthe'i dizlerine oturtuyor. bir çığlık koparıyordu. Onu. yani aşkın derinliklerinde çöreklenen o belirsiz kötü yaratığı. Emma kaba kaba cevap veriyor. zihni çabucak karmakarışık oluyor. gür saçlarını rüzgâra dağıtıyor ve yıldızlara bakarak kendine prens aşkları temenni ediyordu. daha gösterişsiz otellerde de pekâlâ rahat edebileceklerini kendisine anlatmaya çalıştı. bütün gün kalıyor. her şeyi olduğu yerde bırakıyor. Oraya çıkılmıyordu. inanası gelmiyordu. Charles: — Hizmetçiyi çağır. uyuşmuş. Randevular onun bayram günleriydi. fakat hep Emma'nın itirazlarıyle karşılaştı. Sonbahar başlamıştı. belki canını sıkmış olurum. O zaman yeniden hesaba girişiyor. içinde kanlı sahnelerle azgın şehvet betimleri bulunan acayip kitaplar okuyordu. Onların muhteşem olmasını istiyordu! Şayet âşığı tek başına masrafın altından kal-kamazsa. Mektupta. oğlunun patronu maître Dubocage'a mektup yazd^ o da bu işin mükemmelen becerdi. annesini istiyordu. Leon. bir daha da kafa yormuyordu. bunda kendisinin kabahati olmadığını söylüyordu! Neden bu kadar öfkeleniyordu? Charles her şeyi karısının geçirmiş olduğu sinir hastalığı ile izah ediyor. safi arzu kesilmiş.Bazen. tababet gazetesini açarak ona okuma öğretmeye çalışıyordu. diyordu. Kendisi sabahlara kadar. yarı çıplak. diyordu. birisi annesine uzun bir imzasız mektup göndermişti. hemen hemen her defasında böyle oluyordu. açığı cömertlikle kendisi kapatıyordu. O da: — Ah. Çoğu zaman dehşete düşüyor. yahut kınaağaçlarının dallarını kırarak tarhlara ağaç diye dikiyordu. oğlunun evli bir kadınla kendini mahvettiğini haber veriyordu. sakatlığını kusur saydığı için kendi kendine kızıyor. Sonra. Bu da. Kötü bir vaziyete girmekten korkuyordu. Şimdi evin hali pek hazindi! Satıcıların kapıdan asık suratla çıktıkları görülüyordu. heyecan içinde. pencereyi açıyor. delik çoraplarla dolaşıyordu. git. Geceleri. doğrusu hesap yapmaya gayret ettiği de oluyordu. yavrucuğum. Olduğu yerde kalıyordu. Ve elleri arkasında. Bir gün çantasından altı tane altın yaldızlı küçük kaşık çıkardı (bunlar Rouault babanın düğün hediyesiydi) ve Leon'dan hemen gidip bunları Emniyet Sandığı'na götürmesini rica etti. Charles hemen koşup geliyordu. Gerçekten. yanında uzanıp uyuyan bir adamdan kurtulmak için yapmadığını bırakmamış ve sonunda kocasını ikinci kata sürgün etmişti. iyice düşününce. hastalandığı zamanki gibi!— Ne zaman bitecek bütün bu belâlar!. Les-tiboudois'nın o kadar gündelik alacağı vardı ki! Sonra çocuk üşüyor. kadıncağız. yapraklar şimdiden dökülüyordu. Mutfaktaki ocakların üzerinde mendillere rastgeliniyor ve küçük Berthe. Madame Homais'nin ayıplamasına rağmen. o denizkızını. Leon'u düşünüyordu. annen rahatsız edilmek istemez. Emma orada. kendisini ondan uzaklaştırmak isteyenlerin pek haksız olmadıklarını anladı. Dersle hiç başı hoş olmayan çocuk. git! diyordu.
Bütün gece trombonların azgın sesine ayak uydurarak zıpladı durdu. sözünü tutmadığı için kendi kendine kızıyordu. O zaman içine korku girdi. bir tek dakika bile olsa. alışkanlıkla veya ahlaksızlıkla. o da Emma'dan o kadar usan-mıştı. içinden. artık incelikle-. Leon sonunda bir daha Emma'yı görmeyeceğine yemin etmişti. o saadetten vazgeçemiyordü. Emma. Fakat nasıl kurtulmalıydı? Sonra böyle bir mutluluğun bayağılığı ile kendini ne kadar aşağılık içinde hissederse etsin. coşkun duygulardan. Odada bir noter kâtibi. Etraftaki kahveler tıklım tıklım doluydu. derisi buz gibi soğuyordu. sanki dans eden binlerce ayağın ritmik . Emma ondan ne kadar tiksinmişse. sonunda bu hayalet o kadar gerçek. fakat bunlara şöyle bir göz atıp geçiyordu. Emma yemedi. o kadar ele avuca sığar bir hale geliyordu ki. Birbirine sahip olmak zevkini yüz katına çıkaran o şaşmaları duyamayacak kadar birbirlerini fazla tanıyorlardı. Emma'ya layık bir meclisti bu! Kadınlara gelince. bunlara dördüncü katta küçük bir oda açtı. herhalde masraf hakkında konuşuyorlardı. Lokanta sahibi. yine olduğu yere sırtüstü yuvarlanıyordu. Emma hayranlıkla sarsılıyor. herkes etrafında halka oluyordu. ay ışığında ve çiçeklerin güzel kokusu altında. gözkapakları karıncalanıyor. hemen hemen hepsinin en aşağı cinsten olduğunu anlamakta gecikmedi. Kadınla ilgisini kesmesi için yalvardı. azgın zevk ve eğlence âlemlerinden daha fazla yoruyordu. zinada evliliğin yavanlıklarıyle yeniden karşılaşmıştı. balkonlarda igek merdivenlerin sallandığı mavimtırak bir ülkede oturuyordu. Artık yaşamamak. karar vermek cesaretini gösteremediğinden. Sonra. Böyle bir macera. Allah için. tıpkı belirli bir müzik dozundan fazlasına tahammül edemeyen insanlar gibi. göğsünün üstünde Emma birdenbire hıçkırmaya başladı mı artık sıkılıyordu. Çapkının en bayağısı sultan hanımların hayaliyle geçinir. damgalı kağıtlar geliyor. iskemlesini. Ümitlerinin kırılmasından. sonraları kendi müessesesine de zararlı olabilirdi. Erkekler bir köşeye çekilip fiskos ettiler. Emma Yonville'e dönmedi. yine de onu bütün açıklığıyle hayalinde can-landıramıyordu. her noterin gönlünde birazcık şair kırıntısı bulunur.göstermek için. geleceğini ve bir öpücükte kendisini alıp kaçıracağını sanıyordu. Emma onu yanıbaşında hissediyor. Ama. Hem yakında başkâtip olacaktı: Artık ciddi olmanın zamanıydı. Büyük perhizin üçüncü perşembe günü. Kadife bir pantolonla kırmızı çoraplar giymiş. Kendi menfaati uğruna bunu yapmazsa. Bunlar. Leon'u sorumlu buluyor. hatta. Sabah olunca kendini tiyatronun girişinde. kolu kanadı kırılmış. onu. bir tek gün. yahut uyanmaksızm hep uyumak istiyordu. Balonun döşeme tahtalarını. Leon'a mektup göndermekten de asla geri kalmıyordu. kalbi. her çeşit saadetin kökünü kurutuyordu. beş altı maskelinin arasında buldu. en ateşli hatıralar. Fakat yazarken. Ötekiler yemeğe koyuldular. daha bir sürü nasihat dinlemeye mecbur kalırdı. Nitekim flütten. «Bir felâket olsa da ayrılsak. gidip bir yerlerde yemek yemekten söz ediyorlardı. okuduğu en güzel şeyler ve en kuvvetli arzularının yarattığı 294 MADAME BOVARY bir hayalet beliriyordu. yine kendini sınırsız tutkulara.bari onun için. O hayalet. Rıhtımda en adi cinsinden bir lokantayı gözlerine kestirdiler. kafasında başka bir adam. geri çekti ve gözlerini yere indirdi. Leon. yani Dubocage için bu fedakârlığa katlanmalıydı. sanki kendisine ihanet etmiş gibi. üç çeyrek saat öğüt verdi. hayal kurmaktan vazgeçti: Çünkü her burjuva.daha da çoğalmasını istemekle. pek büyük girişimlere yetenekli sanır. gece maskeli baloya gitti. fakat niteliklerinin bolluğu altında kaybolarak bir tanrıya döndüğü için. başına fiyongolu bir peruka ile yana eğdiği üç köşeli bir şa_pka geçirmişti. Şimdi artık içinde sızısı hiç dinmeyen ve her yeri kaplayan bir kırıklık duyuyordu. Emma. çünkü. daha seslerinden. arkadaşlarının sabahları soba etrafında yaptığı şakaları hesaba katmasa bile. gençlikte kanı kaynadığı zaman. Leon'un hamal veya gemici kıyafetine girmiş olan arkadaşlarıydı. çünkü bu belirsiz aşkın atılımları. bir kadının daima âşığına mektup yazması lazımdır fikriyle. alnı ateş gibi yanıyor. bu kadın yüzünden başına türlü belâlar gelebilir.» diyordu. her gün biraz daha üstüne düşüyor . iki tıp talebesi ve bir de tüccar kâtibi vardı. Ona sık sık celpler. rini pek farkedemediği bir aşkın gürültüsü karşısında ilgisizlikten uyukluyordu.
» Birçok satır atladı ve şunu gördü: «Yalnız yirmi dört saatlik bir süre içinde. bulvardan. lekesiz uzaklıklarda.» Ne oluyor? «Sekiz bin franklık bir meblağı ödemek. yeni bir vadeye bağlandıkça bedeli artan senetleri yenilemek suretiyle Emma. Sonra. Başına birdenbire gelmişti bu iş. Emma hemen oradan sıvıştı. — Hiçbir şey yapamam. Cauchoise Meydanı'ndan. — Biliyor musun başıma geleni? Herhalde bir şaka olmalı bu! — Hayır. — Ne yapalım. gayet serbest bir tavırla adamın karşısına çıktı. Vinçart. hoş görünmelerinin amacını bir anda kavradı. Sainte-Catherine tarafında. hizmetçisinin odasında uyumaktan olan Berthe'i düşündü.vuruşuyle hâlâ gümbürdüyormuş gibi. ama haberi olmamıştı ki. alaylı bir selamla: . kendi kafasının içinde duyuyordu... Gün ağarmaya başlıyordu. lokantadaki yemek. balo kostümünü çıkarıp attı. azar azar. Hiç haberi olmamıştı ki.. Emma her çareye başvurdu. Emma. Bayılıyordu. bütün kanuni yollardan ve özellikle mal ve eşyasının hacziyle zorlanacaktır. uzaklarda. bir gün önce başka bir kağıt daha gelmişti. bir yerlerde yeniden gençleşmeyi ne kadar istiyordu. haksızlık etmeyelim! Emma borcun miktarına itiraz edecek oldu. borç para almak. maskeleri.. Her şeye.. dedi. Zaten bunları yapan ben değilim. Kurşun rengi bağlamış nehir rüzgârla ürperiyordu. o kadınlar. Eve girer girmez.. rüzgârın önüne kattığı sis tabakaları gibi kayboldu.. sonra. Tutarın gereğinden fazla şişirilmiş olması içine biraz soğuk su serpiyordu. hatta kendisine de tahammül edemez olmuştu. biraz daha altında şunlar vardı: «Kendisi.. Emma okudu: «Mahkemenin icra yetkisi veren hükmü gereğince. kenar semtten geçti. Fakat uzun demir çubuklarla yüklü bir at arabası.» Hatta. nihayet kendine geldi ve orada. Kalabalığın suratları. hanımcığım? Cebimden çıkarıp verdiğim paraların yine cebime girmesi gerek. Bahçelere bakan iki yanı boş bir sokağa geldi. punç kokusuyle yaprak sigaMADAME BOVARY 295 ralarının dumanı onu büsbütün sersemletti.. kendini yatağın üzerine attı.. bu böyle! Mahkeme kabul etti! Elde hüküm var! Onu da size tebliğ ettiler.. Akşamın saat dördünde Hi-vert gelip kendisini uyandırdı. avizeler. parasını ödememek. — Acaba bir şeyler yapmanız. boyuna satm almak. Emma. tekrar Kızıl Haç'a döndü. Bütün dalaverelerini. pencerenin önüne götürdüler.. kadriller. açık hava onu teskin ediyordu. Bununla birlikte.» 296 MADAME BOVARY Yapılacak ne vardı?. — Nasıl hayır? Ağır ağır ona döndü ve kollarını kavuşturarak: — Benim. Otelden çıktı. Lheureux efendiye karışık işlerinde kullanmak için sabırsızlıkla • beklediği bir sermaye hazırlamıştı. Leon'a dönmesi gerektiğini söyledi ve nihayet Boulogne Otelinde tek başına kaldı. Hızlı yürüyordu. senetler imzalamak. kıyamete kadar size pîr aşkına müteahhitlik ve bankerlik yapacağımı mı sanıyordunuz. Sonra. Bir kuş gibi uçup giderek. yine de.. bir düşünsek... solgun gökyüzünde büyük bir kırmızı leke genişliyordu. sokak fenerleri sönüyordu. evlerin duvarına sağır edici bir madeni sarsıntı fırlatarak geçti. Köprülerin üzerinde kimsecikler yoktu. duvarlarında Nesle Kulesi'nin resimleri asılı duran ikinci kattaki küçük odasında. yirmi dört saat sonra. Şu kelimeleri okuyunca büsbütün şaşırdı kaldı: «Kral. Lheureux. kanun ve adalet namına Madame Bovary'ye tebliğ olunur ki.» Hangi hüküm? Gerçekten. — Ama. her şey. Felicite ona duvar saatinin arkasında kül rengi bir kağıt gösterdi. Demek. yarın! Lheureux'nun herhalde kendisini yine korkutmak istediğini düşündü.
. göstereceğim ona. zaman zaman: — Müsaade eder misiniz. başına bir topuz inmişten daha beter.. dedi. birkaç gün daha sabredin! Hıçkıra hıçkıra ağlıyordu. oo. göstereceğim ona bu makbuzu. beyaz kravatı. hemen hemen tümünü getirecek olursam? — Olmaz artık. — Bıktım. dedi. yalvardı. Adamlar. — Çok geç artık.. — Ahlak dersi istemez! — Ahlak dersinin kimseye zararı olmaz. — Hoppala! Şimdi de ağlama faslı! — Beni mahvediyorsunuz! — Vız gelir bana. Emma kollarını büke büke: — Ama nereden bulacağım. — Adam sen de! Bu kadar dostunuz var! Kendisine öyle keskin ve korkunç bir tarzda bakıyordu ki. Kocama diyeceğim ki. Omuz silkerek: — Hadi canım siz de! dedi. Mademki paramı iade etmek için bundan başka çareniz yok. kadına yaklaştı ve tatlı bir sesle: — Biliyorum. boyuna tekrarlıyordu. — O zavallı adamcağız sizin bu küçük hırsızlığınızı anlamaz mı sanıyorsunuz? Emma. haciz zaptını tutmak üzere iki şahitle birlikte eve geldiği zaman.. Emma küçüldü. iç çamaşırını. Meslek âleti saydıkları kuru kafayı deftere kaydetmediler. Satacak neyiniz var ki? Ve dükkâna açılan küçük pencereden seslendi: — Annette! 14 numaranın üç kuponunu unutma sakın. — Sizin ne adam olduğunuzu herkese söyleyeceğim.. Hizmetçi kız geldi. imzalayacağım. tencereleri. size yalvarırım. dedi ve kapıyı kapadı. tuvalet odasını gözden geçirdiler. dedi. Yararı yok! Onu usulca merdivene doğru itti.. 298 MADAME BOVARY — Mösyö Lheureux. Emma bunun manasını anladı ve «kovuşturmayı durdurmak için ne kadar para lazım olduğunu» sordu. Ben ırgat gibi çalışıp dururken siz keyfinize bakıyordunuz. — Evet.. tutarın dörtte birini. şamdanları ve yatak odasında da etajerdeki bütün ufak tefekleri saydılar. üçte birini. olduğu yere yığıldı. hatta o küçük ve güzel beyaz elini dükkâncının dizleri üzerine koydu. — Bırakın beni! Neredeyse beni baştan çıkarmaya kalkışacaksınız. VII Ertesi gün. — Siz aşağılık bir adamsınız! MADAME BOVARY 297 Dükkâncı gülerek: — Oo. çok gergin subyeleri ile Maître Hareng. Emma acısını bağrına bastı. Em-ma'nın hayatı.. pek ileri gidiyorsunuz. Emma iliklerine kadar titredi. iskemleleri. usandım artık imzalarınızdan! — Yine satacağım. Sonra. hayranlıkla: . Lheureux pencere ile yazı masası arasında mekik dokurken. bu üç adamın gözleri önüne boylu boyunca serildi. Sık sık.. hoş bir şey değil bu. — Size söz veriyorum. otopsi yapılan bir ceset gibi. en gizli köşelerine kadar. icra memuru Maître Hareng.— Kabahat kimin? dedi. Düğmeleri iliklenmiş daracık siyah elbisesi.. — Öyle mi? Ben de bir şeyler göstereceğim kocanıza! Lheureux kasasından. fakat mutfakta tabak çanağı. Madame? Müsaade eder misiniz? deyip duruyordu. Vinçart'ın ıskontosu sırasında Emma'nın kendisine verdiği bin sekiz yüz franklık makbuzu çıkardı. Bovary'nin muayene odasından işe başladılar. — Ama size binlerce frank... fakat hiç kimse de bu yüzden ölmemiştir alt tarafı. Fistanları.
dedi. ba çok lüzumlu parayı bulmak için hemen paçaları sıvamalıydı. geniş perdelere. halden anlayan b. tavan arasına çıktılar. — Hayır. fakat o. Charles. Zaten.. Çok solgundu: — Leon. işi olur olmaz iade edecekti. nasıl olur?. bir küçük pencere açık kalmış herhalde. Leon elini anahtara attı. rastgetirebildiklerinden para istedi. zira Charles hiçbir şeyin farkında değildi: Kaynanası kendisinden nefret ediyordu. yahut geziye çıkmışlardı.— Çok hoş!. Arkasından hemen.. Yüzünün çizgilerinden suçlamalar sezerek. bize gidelim. MADAME BOVARY 299 Nihayet gittiler.. muhafız. kalemini sol eliyle tuttuğu bir bağa hokkaya batırarak yazmaya koyuluyordu. mektuplar! dedi. Emma. Kimse açmadı.. yani Leon. Bazıları alay etti: Kimse razı olmadı. Boulogne otelindeki odalarına gittiler. Fakat yılmadı. Sımsıkı yakaladığı iki elini sarsarak. o da oradan kımıldamayacağına söz verdi. ikisi bir olup haciz muhafızını damın altına yerleştirdiler. Ev sahibinin eve «kadın» almasından hoşlanmadığım itiraf etti. Sonra gözleri. Emma o akşam Charles'ı düşünceli buldu. — Hayır. suratı bir tören ağırbaşlılığı içinde: — Üç kişiye gittim. İçindeki Napoleon altınlarını düşürmek istiyormuş gibi kâğıtları yavaşça eğdi. haciz hikayesini anlatarak. ertesi pazar günü. Belki bin ekü kadar bir para ile herif^yatışır. gelir gelmez bir bardak dolusu su içti. Rodolphe'un mektuplarını Emma orada bir çekmeceye ki-litlemişti. rahat rahat kütükleri karıştırıyordu. — Ama. birazcık gürültü etti: Charles: — Yukarda biri mi dolaşıyor? dedi. burada olmaz. Üç bin frank bulmak pek olmayacak şey değildi. sekiz bin frank lazım bana! — Sen delirmişsin! — Henüz değil. Evin katlarını bitirdikten sonra. aptal aptal: — Seri de işi fazla büyültüyorsun. Paraya acele ihtiyacı vardı. iki ayağını ocağın demirlerine dayamış. Emma: — Sana diyeceklerim var. ismini bildiği bankerleri görmek maksadıyle Rouen'a gitti. Bunlar ya kıra gitmişlerdi. hafakan dolu bakışlarını ondan ayırmıyordu. bana yardım edeceksin. bu da tutkusunu yok edeceğine. dedi. Saat ikide Leon'un evine gitti. zira içinde başka bir şey bulunup bulunmadığından bizzat emin olmalıyım.r gülümsemeyle: — Ah. Rouault Babanın elinden bir şey gelmezdi. ama boşuna! . Nihayet Leon göründü. Sonra. daha doğrusu uçsuz bucaksız bir pişmanlık kaplıyor.. — Git! dene! lâzım! koş!. Felicite içeriye girdi. dedi. dedi. Emma. içini vicdan azabı. vaktiyle kalbini çarptıran o kağıtlara. — Seni hangi rüzgâr attı böyle? — Rahatsız mı ettim? — Hayır. Demek hemen teşebbüse geçmek lazımdı. ama. Bir an geldi. kendi yerine Leon da pekâlâ borca girebilirdi.. parmakları sümüklüböcek gibi kırmızı ve gevşek o iri elin dokunduğunu görünce tiksindi. ilave etti: 300 MADAME BOVARY — Dinle beni. durdurdu. hayatının tassızlığına lezzet katmış olan bütün o eşyaya ilişince. Çin ekranlarıyle süslü ocağa. Emma. bir saat sonra döndü. rüzgârdan sallanıyor. Emma onu Bovary'yi oyalamak için gözcülük etmeye göndermişti. kapıyı vurdu. Açmak icabetti. Emma: — Amma da bayağı adammışsın! diye haykırdı. gizlendiği yerde sıkılmış olacak ki. Fakat. O zaman Leon. Oh! Bir şeyler yap! Bir şeyler yap! Seni daha da seveceğim! Leon çıkıp gitti. büsbütün şahlandırıyordu.. Emma. Maître Hareng. ne berbat bir vaziyette olduğunu izah etti. koltuklara. müsaade ediniz. Çok güzel! diyordu.
Vikont'tu! Emma dönüp baktı. Allaha ısmarladık! Elini sıktı. Kim bu acaba? Emma onu tanıyordu. ona porsumuş gibi geldi.. ben de yarın sana getiririm. O zaman korktu ve her çeşit izahın önüne geçmek için. bu nedenle. Eczacının karısı da. gürbüz Normandiyalılar. kendini mahvolmuş hissediyordu. sokak bomboştu. o tıkız francalaları. hiç konuşmadan. MADAME BOVARY 301 Emma bu ümidi onun hayal ettiği gibi sevinçle karşılar görünmedi. eczacının elinde. şehre her inişinde. «Belki aldandım. İkindi ibadetinden çıkılıyordu.Sonra ocağın iki ucuna karşılıklı oturup. Yabanlıklarını giymiş Rouenlılar. karısına bunlardan getirmeyi hiç ihmal etmezdi. bu sarık biçiminde. perhiz günlerinde tuzlu tereyağı ile yenilen. bir köprünün üç kemeri altından akan nehir gibi. dişlerinin pek bozuk olmasına rağmen. bunların ortasında. fakat aşkından daha az derin bu büyük kubbe altına endişe içinde ve ümitle girdiği günü hatırladı ve peçesinin altında ağlayarak. sersemlemiş. ama o el. güneşin bembeyaz bir gökyüzünde parıldadığı. dostlarından biriydi. öyle bir hüzün geldi ki. samur kürk giymiş bir kibar zatın kullandığı iki tekerlekli bir arabanın okları arasında yeri eşeleyen güzel bir siyah at geçsin diye durdu. Emma. Alev alev yanan gözbebeklerinden cehennemi bir cüret fışkırıyor. düşmemek için bir duvara dayandı. Araba hızlandı ve gözden kayboldu. hareketsiz kaldılar. kahramanca tıkır tıkır yerdi. M. Ama önünden geçen adam. bir kaya parçasından daha hareketsiz duruyordu. gelip de. pekâlâ bulurdum. hep Massacra sokağındaki meşhur çörekçiden gidip alırdı. yutulacak mağribî kelleleri zannederek karınlarını bunlarla doldururlardı. sevgilim. önüne serilen geniş. Emma yerinde tepinerek omuz silkiyordu. eliyle alnına vurarak bağırdı: — Morel bu gece dönecek! Ümit ederim ki benden esirgemez bunu (Morel. o idi. İşin içinde bir yalan olduğundan mı şüphe ediyordu? Sonra Leon kızararak devam etti: — Ama. gözkapakları şehvet ve cesaret verici bir tarzda birbirine yaklaşıyordu. Kırlangıç'a binmesine yardım etmek için elini Em-ma'ya uzatırken: — Sizi gördüğüme pek sevindim. 302 MADAME BOVARY Bunlar. . İçinden. Leon onun fısıldadığını duydu: — Ben senin yerinde olsaydım. dan boşanıyordu ve kavas. meşalelerin sarı ışığı altında.. halk. genç adam kendisine suç işlemeyi öğütleyen bu kadının dilsiz iradesi karşısında sıfırı tükettiğini hissetti. karısına götürmek üzere bir mendile sardığı altı küçük francala vardı. Emma'nın artık hiçbir şey hissedecek hali kalmamıştı. dışından her şey onu yüzüstü bırakmıştı. Sonra içinden. Yonville'e dönmek üzere yerinden kalktı. Kızıl Haç'a. Parvis Meyda-nı'na geldi. ecza ile dolu kocaman bir sandığın Kırlangıç'a yükletilmesine bakan Homais'ciği görünce âdeta sevindi. Artık gitmem gerek kusura bakma. keyifli keyifli geziniyorlardı. küçük tıkız francalaları pek severdi.. Kendisine öyle bir bitkinlik.» dedi. kilisenin üç büyük kapısın. belki haçlı seferleri devrinden kalma. yürümeye devam etti. Homais. saat üçe kadar gelemezsem. tıpkı eski Normandiyalılar gibi. neredeyse bayılmak üzere. Gotik çağı yiyeceklerinin son örnekleriydi. Emma. Aslında. dedi. Hava güzeldi. sarsak. çok zengin bir tacirin de oğluydu). öyle ki. martın berrak ve sert günlerinden bireydi. Madame Homais. tatlı şarap güğümleriyle dev gibi jambon ve sucuk yığınları arasında. Tarif edilmez uçurumlara rasgele yuvarlanarak. Açılan bir arabalık kapısından çıkan bir ses: — Varda! diye haykırdı. Homais. sofrada. Saat dördü çaldı. ne olup bittiğini bilmiyordu. beni artık bekleme. O zaman Emma. Nitekim. alışkanlıkların dürtüsüne bir makine gibi itaat ederek. — Nereden bulurdun! — Senin noterlikten! Ve gözlerini Leon'a dikti.
âdeta uyuklayarak geldi. M. bu nasihatlerin tesirinden şüphe ettiğini açıkça söylemek cesaretinde bulundu. Madame. Aynı zamanda. ona omuzunun üzerinden bir beş franklık fırlattı. Homais. Kendi kendine: — Başa gelen çekilir. tiksinti içiride. kır bekçisi çocuğu ensesinden yakaladı. zaten pek budala görünüyordu. başını geriye attı. Ona şarabın iyisini. W 304 MADAME BOVARY O zaman sessizce birbirlerine bakıştılar. bir şarkı tutturmuştu. — İşte sana beş santim. bütün mobilyasının satılığa çıkarıldığını okudu. Kör. diye sordu. heyecanlar içinde. Hizmetçi ile hanımı birbirlerinden sır saklamazlardı. dedi.Sonra. kapıdan kopardığı sarı bir kağıdı hanımına uzatıyordu. kaplumbağa adı-mıyle ilerliyor. M. Emma. diyordu. Pazar yerinin etrafında bir kalabalık toplanmış. Bütün serveti bundan ibaretti. Terakki. Evine. kim bilir? Niçin beklenmedik bir olay birdenbire patlak vermesin? Lheureux bile pekâlâ ölebilir. dedi. Vahşet içinde yuvarlanıp duruyoruz. adresini de söyledi: — M. idarenin bu kadar çirkin işlere göz yummasını bir türlü aklım almıyor! Bu biçareleri yakalamalı ve bir işte çalışmaya zorlamalı. Onu böyle fırlatıp atmayı hoş bir hareket sayıyordu. biranın iyisini. başı açık. Fakat eczacı. birdenbire pencereden dışarıya sarkarak bağırdı: — Unlu şeyler. Homais. Guil-laumin'e giderim. karşılık olarak sen de palyaçoluk et bize bakalım. her defasında olduğu gibi. Fakat kör adam. Lefrançois ananın kalabalığın ortasında nutuk verir gibi bir hali vardı. bir sıraca iltihabı! Bu zavallıyı çoktandır tanıdığı halde. dili dışarıda. düşünceli ye Napoleonvari bir tavırla. M. duvar halısının çivisinden kurtulmuş bir köşesi gibi sallanıp duran şapkasını uzatıyordu. Homais kesesini açtı. faydasını görürsün. bu korkunç illet sende çoktan beri mi var? Meyhanelerde kafayı çekeceğine. bir direğe asılı kocaman bir ilanı okuyordu. bana iki mangır geri ver. tavsiyelerimi unutma. tepenin eteğinde peyda olunca: — Doğrusu. Fakat. MADAME BOVARY 303 Hivert. göz akı. donuk tabaka. rostonun iyisini tavsiye ediyordu. Kör. dış tabaka. Emma'yı o andaki ıstırabından yavaş yavaş uzaklaştırıyordu. tam o sırada. dedi. aç kalmış bir köpek gibi. — Hem sonra. Sabahın saat dokuzunda. Nihayet Felicite içini çekerek: — Ben sizin yerinizde olsam. Eczacı: — İşte. meydandan gelen seslerin gürül-tüsüyle uyandı. herkes tanır. Felicite! Madame! Felâket! Zavallı kız. kendi tertibi olan iltihap geçirici bir merhemle herifi bizzat iyi edeceğine dair teminat verdi. yüz biçimi gibi kelimeler mırıldandı ve sonra babacan bir tavırla: — Dostum. Kör. cesareti kırılmış. francalaları filenin kayışlarına astı. afallamış. bir çeşit boğuk uluma tutturdu. sanki ilk kez görüyormuş gibi davrandı. dedi. Emma. şerefsizim. Hivert: — Öyleyse. Justin'in bir taşın üstüne çıkarak ilanı yırttığını gördü. — Sahi mi? Bu sualin anlamı şuydu: . Araba tekrar yürümeye başlamıştı ki. iltihaplı yerleri ardıç tohumu tütsüsüne tutmak lazım! Gözlerinin önünde geçip giden tanıdık şeylerin manzarası. Üzerine dayanılmaz bir yorgunluk çökmüştü. yeşilimtırak gözlerini fıldır fıldır döndürerek. dizleri üzerine çöktü. perhize girsen daha iyi olur. Homais eczaneden çıktı. M. Nihayet. iki eliyle midesini uğuşturmaya başladı. sütlü şeyler yemek yok! Cildiniz üzerine yünlü şeyler giyin. arabanın kapısı kenarından. Emma bir bakışta. kapalı pazar yerinin yanında. kollarını kavuşturarak yerine oturdu.
garip bir tebessümle gülümsemeye başladı. her şey. Noter. sıkıntılarını. kırmızı yeleği ile sahanlıkta göründü. Fakat. Madame? Sizi dinliyorum. MADAME BOVARY 305 Maître Guillaumin. Fakat. dizi. ta arkadan uzatılarak dazlak kafayı çevreleyen üç sarışın perçemin uçlarının çıktığı sağ tarafa. çapkın bir eda ile: — Güzel şeyler zarar vermez. Sofra hazırdı. bütün köşelerine renkli camlar yerleştirilerek süslenmişti. kendi de heyecanlanarak. Emma'ya oturulacak bir yer gösterdikten sonra. Grumesnil kömür ocaklarına veya Havre'daki arsalara hemen hemen tam güven içinde mükemmel yatırımlar yapmak mümkündü.. sol eliyle dallı robdöşambrını vücuduna bastırırken. MB 20 306 MADAME BOVARY . Noter içeriye girdi. Emma'nın içindeki ateşi büsbütün körüklüyordu. ona aile hayatının darlığını. hemşerileri kendisini yırtıcı bir kaplan bilmesinler diye. çini üzerine koyun ayaklarınızı. acaba evin efendisinin benden söz ettiği olur muydu hiç? — Evet. daha yukarıya. — Ne hususta. iki gümüş ısıtacak. çünkü parayı değerlendirmenin. bütün protestoları toplayarak. kumaş taciriyle gizlice iş yaptığı için vaziyeti biliyordu. diye düşündü. pencere camları. Böyle yapmış olsaydı. karışık anlamlı. mutlaka kazanacağı akla sığmaz rakamlardan söz ederek.— Uşak vasıtasıyle evin durumunu biliyorsun. öbür eliyle kahverengi kadifeden takkesini başından çıkarıp hemen tekrar yerine koyuverdi. size ricaya geldim. tabanı soba üzerinde tüterek bükülen fotinine değiyordu. siyah çerçeveler içinde Steuben'in Esmeralda'sı ile Schopin'in Pu-tiphar'i asılmıştı. dedi. adamı heyecanlandırmak istedi. yüzlerce usulü vardı. Meşe kağıdı kaplanmış duvarlara. Demek. billur kapı tokmakları. Emma vaziyetini anlatmaya başladı. dedi. ihtiyaçlarını anlatmaya koyuldu. Noter anlıyordu bunu: Zarif bir kadın! Yemeğine ara vermeden. Theodore. Emma'nın ayaklarının ıslak olduğunu görünce: — Sobaya yaklaşsanıza. dostu Vinçart'ı kendi adına gereken kovuşturmaya girişmekle görevlendirmişti. Emma: — Mösyö. Kendisinden istenen ipotek karşılığı borçlanma işlerinde gereken parayı hep ondan alıyordu. nezaketsizliğinden dolayı özür dileyerek öğle yemeğine oturdu. sonra. Emma kirletmekten çekiniyordu. nefes nefeseydi. bana da böyle bir tanesi lazım. titiz. afili bir tarzda oturtulmuştu. başlangıçta önemsiz. uzun vadelere göre sıralanmış. Emma. Çıngırak çalınınca. Emma: — İşte yemek odası buna denir. Gökyüzü kapanıktı ve biraz kar yağıyordu. tamamıyle Emma'ya doğru dönmüştü. çok elverişli. iyi edersiniz. türlü türlü kimselere ciro edilen. zaman zaman. dere boyundaki patikadan kasaba dışına çıktı. Lheureux aleyhinde suçlamalarda bulunmaktan geri kalmıyor. Noter. siyah fistanının üstüne kara benekli pelerinini geçirdi. Eski bir tanıdığıymış gibi. — Bana başvurmayışınızın nedeni neydi acaba? — Bilemiyorum. Takke.. noter bu suçlamalara. hikayesini anlatırken.. öyle ki. parke ve mobilyalar. Kimse görmesin diye (çünkü meydanda hâlâ kalabalık vardı). Giyindi. çenesini.. Noterin parmaklığı önüne geldiği zaman. Duvardaki rafı dolduran bir kaktüsün altında büyük bir çini soba horulduyordu. birbirine küçük bir altın zincirle bağlı iki elmas iğne geçirilmiş gök mavisi kravatı üzerine yasladı ve tatlimtırak. Emma kendisinden bin ekü isteyince dudaklarını büzdü. Tacir. Madame gidin. İngilizlere özgü bir temizlik içinde parıl parıl parlıyordu. âdeta laubali bir tavırla gelip kapıyı açtı ve Emma'yı yemek odasına götürdü. vaktiyle servetinin idaresini kendi üzerine almamış olmaktan çok üzüntü duyduğunu söyledi. bir kadın için bile. Örneğin. anlamı olmyan bir sözle cevap veriyordu. O zaman Emma. mütemadiyen yenilenen senetlerin uzun hikayesini (Emma'dan daha iyi) biliyordu. Pirzolasını yeyip çayını da içtikten sonra.
Bir sıçrayışta ayağa kalktı: — Mösyö. Charles döner dönmez. dizlerinin üzerinde Emma' ya doğru sürükleniyordu: — Kalın. utanmadan istifade etmeye bakıyorsunuz. dedi. Birdenbire rengi atan noter sordu: — Ne bekliyorsunuz? — Parayı. kendisine bir uyuşukluk geldi.. şaşırması geçince. istemezler. Baş başa vererek. kolunu okşamak için. beni tanıdığından dolayı kendisini mazur göreyim diye bana bir milyon vermeyi bile az bulan bu adam. Evini görür görmez. gözleri kaneviçe işlemeli terliklerinde. asıl ben şikayetçi olmalıyım! Birbirimizi pek az tanıyoruz! Ama ben size karşı içten bağlıyım. Emma'nın yen'i içinde ilerliyordu. Asla! Asla! Bovary'nin kendisine üstün oluşu fikri Emma'yı çileden çıkarıyordu. pısır pısır ediyordu. affedecekti. titremeler içinde. — Biliyorum. yahut yarın. — Mösyö de neredeyse eve dönecek.. Korkunç bir tavırla geri çekilirken haykırdı: —' Benim perişanlığımdan. ne bir iğnen. hırsla öptü. ister itiraf etsin. kızgın. Artık yapılacak bir şey kalmamıştı. Kendine karşı asla bu kadar saygı beslememiş. hızlı adımlarla dosduğru yürümeye devam ediyordu. gözlüklerinin parıltısı arasından gözbebeğinden bir kıvılcım fırlıyor. Yolun akçakavakları altında sinirli adımlarla kaçarken. öyle olsun!. hakarete uğramış iffetinin öfkesini artırıyordu. ona artık: — Çekil oradan.. İçinden gelen bir kavgacılık dürtüsü onu sürükleyip götürüyordu. Onlara baka baka avundu... yalvarırım! Sizi seviyorum! Kadmı belinden yakaladı. nihayet. sonra kana kana ağlayacak. Noter. bu adam onu fena halde rahatsız e. Zaten.. alınyazısı kendisiyle uğraşıyor gibi geliyor ve MADAME BOVARY 307 bundan büsbütün gurur duyuyordu. o halde o korkunç sahneye hazır olmak ve kocasının gönül yüceliğine katlanmak gerekecekti. Evinde. bir sevgilisinin hediyesiydi. Beni yalnız bırak.. O terlikler. akan bir ırmak gibi. Emma söyleniyordu: — Ne sefil adam! Ne alçak herif!.diyordu. artık ne eşyan var. Artık ilerleyemez olmuştu. kemiklerini kıracaktı. seni ben bu duruma getirdim. Emma'nın elini yakaladı. yaşlı gözlerle boş ufku tarayarak. Tatsız sesi.. nazik nazik par-maklanyle okşadı durdu. elleri. diyordu. böyle bir serüvenin kendisini nerelere sürükleyeceği belli olmazdı. üstünde yürüdüğün bu hah artık bizim değil. Fakat Felicite hangi ismi söylerse. Ümit ederim ki. Ona. patlak veren çok güçlü bir arzuya dayanamayarak: — Peki. Emma. ama. ne de bir çöpün. bekliyorum! dedi. zavallıcık! O zaman kocası bir hıçkırık koparacak. Sonra. Ama. felâketi öğrenmemesine imkân yoktu. Emma dişlerini gıcırdatarak mırıldandı: — Evet. bundan kuşkunuz yoktur! Elini uzattı. fakat satılık değilim! Çıktı. Emma: — Olmadı. ya az sonra. Mösyö! Ben acınacak bir kadınım.— Neydi. lazımdı. Tekrar Lheureux'ye . demeliydi. Ne adilik! Başarısızlığının hayal kırıklığı. bir çeyrek saat. Yonville'de ona yardım etmesi muhtemel olan değişik kimseleri gözden geçirdiler. Solgun. Her çareye başvurmuştu. kendisini boğan kinden zevk alır gibi. affedecek beni. başkalarını böylesine hor görmemişti. — Ama. Madame Bovary'nin yüzüne hemen kan hücum etti. sonra dizinin üstünde tuttu. yanağında kesik kesik bir soluma hissetti. ister etmesin. Elinden gelse bütün erkekleri dövecek. suratlarına tükürecek. Emma: — Hiç olacak şey mi. affedecek beni. Robdöşambrına aldırış etmeden. ona türlü diller dökerek. şaşkın şaşkın kalakaldı. ha? Sizi o kadar korkutuyor muydum? Bilakis. zaten nereye kaçabilirdi? Felicite kapıda bekliyordu: — Ne oldu? diye sordu.
Bu. çenesi gerdanına yaslanmış. bu. gözlerini dört açarak dinliyor gibiydi. Nihayet hanımlar. tavan arasındaki odasında. kulaklarına kadar kıpkırmızı kesilmişti. Madame Tuvache: — Acaba adama bir şey sipariş etmek için mi geldi? diye sordu. yalvarır gibi İr MADAME BOVARY 309 konuşuyordu. Bahçe kapısını açtı. herhalde zekâyı kolay güçlüklerle eğlendiren ve ötesinde hayal edilecek hiçbir şeyin bulunmadığı bir eserle uyuşturan bayağı uğraşlara özgü. Madame Tuvache: — Acaba adama cilve mi ediyor? diye sordu. hilâller ve iç içe oyulmuş kürelerden meydana gelmiş. — Görünüş. Emma' nın cevap vermediğini görünce de. Nihayet adama yaklaştı. Emma. Bautzen'de. sakalını sıvazlıyordu. mezarlığa gidecekmiş gibi sağa saptığını farkedince. frank kelimesini duyar gibi oldular ve Tuvache ana.gitmek aklına geldi: Neye yarar? babasına mektup yazmak. bir hayli geriledi. Charles'dı. o anda belki de ötekinin arzusunu reddettiğine pişman olmaktaydı ki. Hemen koşup Madame Caron'a haber ulaştırdı. türlü türlü tahminler yürüttüler. Lutzen'de çarpışmış. büyük caddeye çıktığını. düşündüğünüz şeye bakın! diye haykırarak. üzerine bir eteklik örttü. uğulduyordu. sonra. çıkrığına gitti ve keten eğirmeye başladı. yüzü kireç gibi bembeyaz kesilmişti. 308 MADAME BOVARY kendini merdivene attı. Binet'nin evinin içini rahatça görecek şekilde yerleştiler. gayet nazik. Binet. nerede şimdi? diye sordu. Komşusu. Her iki hanım. şamdanlara. tıpkı dörtnala kalkmış bir atın nallarından püskül püskül çıkan kıvılcımlar gibi. Madame Caron: — Peki. hatta nişan alacaklar listesine girmişti. bir aşağı bir yukarı dolaştığını gördüler. Kadınlar Emma'nın. dedi. Fakat torna yüzünden. birdenbire. tahsildara iğrenç bir teklifte bulunuyordu. tavan arasına çıktılar ve sırıkların üzerine asılmış çamaşırların arkasına gizlenerek. boğuluyorum. cesur bir adamdı. Emma. İki tekerlek de dönüyor. Binet. Kendini yatağın üzerine attı. dedi. yılan görmüş gibi: — Madame. sarı bir toz uçuşuyordu. burun delikleri açılmış. yanında ayakta durdu. Madame Tuvache: — Ah. bütünü dikili taş gibi dimdik ve hiçbir işe yaramayan o tanımlanamaz fildişi işlerinden birini tahta üzerine kopya etmekle meşguldü. tırabzan yuvarlaklarına bakarak. tek başına. sütninenin evine varır varmaz: — Rolet ana. işte geldi. Zira Emma. ne söylediğini işitmek pek mümkün değildi. kilisenin önünde Lestiboudois ile konuşan belediye reisinin karısı. — Ah. Emma adamın iki elini yakaladı. duvarlardaki peçete halkalarına. Binet memnun bir tavırla. Emma. Madame Tuvache: — Böyle karıları kırbaçlamalı! dedi. onun tahsildarın evine girdiğini gördü. bunlar konuşulurken gözden kaybolmuştu. elindeki aletten. kadıncağız uzaklaşıp. Binet. son parçayı da ele almış ve amacına yaklaşmıştı! Atelyesinin alaca karanlığında. olur şey değil! Hiç şüphe yok. eksiksiz bir saadet içinde yüzüyor gibiyjdi. . Fran-sa'daki vuruşmalara katılmış. çok geç kalmıştı. Binet. sanki hiçbir şey anlamıyormuşçasına. çöz şu bağları. hıçkıra hıçkıra ağlıyordu. göğsü kalkıp iniyordu. meydandan hızlı hızlı uzaklaştı. Rolet ana. yamndakinin kulağına hafifçe fısıldadı: — Vergilerini geciktirmek için rica ediyor. artık konuşmuyorlardı. cevap verdi: — Hiçbir şey sattığı yok ki! Tahsildar. gülümsüyor. ağaçlıklı yoldan bir atın tırısla geldiğini duydu.
. Kendini yeniden ilk sevgisinin heyecanları içinde buluyor. ne cömert insandı! Hem. belki öbür tarafa gidecekti.. elinde olmadan. Ah! Ne kadar 310 MADAME BOVARY uzakta kalmıştı bu hatıra. uç uca tüten iki odunu. çok geçmeden dünkü günü hatırlayabildi. diye mırıldandı. Nihayet. — Saat kaç? diye sordu. birdenbire alnına vurdu. gözleri sabit. Ne iyi. kesik kesik soluyordu. Sonra.. başının üstündeki kirişin yarığında yürüyen uzun bir örümceği seyrediyordu. dört dönmeye başladı. bir çığlık kopardı. söz vermişti. yoksa bir dakika mı beklediğini kestirmekten âciz. kaynayan bir sel gibi hatıralarına kaptırınca. az önce kendisini çileden çıkarmış olan şeye kendi ayağıyle teslim olmaya gittiğini bilmeden. eriyerek tomurcuklardan damla damla otlara düşüyordu. Sırtüstü uzanmış. Leon ile birlikte. kendini daha şimdiden Lheureux'nun dükkânında. Huchette'in yolunu tuttu. O zaman kendini. delirdiğini sanarak. şayet böyle bir hizmette bulunmakta tereddüt edecek olursa. Bovary'ye olup bitenleri açıklayıcı bir masal uydurmak gerekecekti. ırmağın üzerinde parlıyordu. Böylece. fakat daha ağzını açmadan. Ne masalı? Sütnine bir türlü geri dönmüyordu. neden her şeyden önce onu düşünmediğine şaşıyordu. Emma hiç cevap vermedi. hızla geri dönüyordu. Çit boyunca patikadan gidiyor. gidiyorum işte! Şimdi. Hatırlıyordu. Yolda ilerledikçe.. — Acele ediniz! — Ama. Bir gün. gidiyorum. geri geri çekiliyordu.Emma. Fakat. Eskiden olduğu gibi. — Hiç kimse! Mösyö ağlıyor. VIII Yürürken kendi kendine: «Ne diyeceğim? Neresinden başlayacağım?» diüye düşünüyordu. ağaçları. Ama burada olduğunu bilmediği için. kulübede saat bulunmadığı için. Emma zamanın uzunluğunu gözünde fazla büyütmekten de çekiniyordu. Bahçede. Emma. ta ötedeki şatoyu tanıyordu. Güneş. orada bir yüzyıl mı. Sizi çağırıyor. yüzündeki ifadeden korkmuş. o mahvolan aşklarını bir tek bakışla hatırlatarak. ne ince. Dün. kendisini buna zorlamasını bilirdi. karanlık bir gecede çakan büyük bir şimşek gibi. bir koşu eve kadar gidip onu buraya getirmesini rica etti. beklemekten usanarak. sonra sık yapraklı iki sıra ıhlamur ağacının çerçevelediği tören avlusuna vardı.toparladı. gözlerini kapadı. kar. Etrafına bakına bakına. Binet'nin tornası dönüyor sanarak: — Yeter! Durdurun şunu!. 'budalaca bir inatla dikkatini toparlamaya çalıştığı halde eşyayı ancak belli belirsiz ayırtedebiliyordu.. teşekkür ederim! Teşekkür ederim! Çünkü gelecekti. — Nasıl olur?. zihnini. tepedeki kamışları. dedi. böyle bir zilletin zerre kadar farkına varmadan. diye düşünüyordu. sözünü tutmamazlık edemezdi. kadıncağızın bir başka yoldan dönmüş olacağını ümit ederek. Rolet ana: — Sizde hiç kimseler yok! dedi. Sizi arıyorlar. Emma. Sütnine. Nihayet. Bahçe kapısı gıcırdadı: Emma bir sıçrayışta ayağa kalktı. büzülüp kalmış olan yürekceğizi bu duygularda şevkle genişliyordu.. hanımcığım.. adım adım. filbahriler buram buram kokuyordu. Duvarın badanası dökülmüş yerlerini. Mutlaka gelecekti! Parayı tedarik etmişti herhalde.. kendi kendine: — Acaba kim rahatsız etti onu? Neden buraya geldi?. hareketsiz. — Ah. kulaklarını tıkadı.. sağ elinin parmaklarını gökyüzünün daha aydınlık tarafına doğru kaldırdı ve yavaş yavaş içeriye girerek: — Nerdeyse üç olacak. Rolet ana dışarıya çıktı.. zihninde doğuvermişti. bir köşeye oturdu. köylü kadın ise. çünkü Rodolphe'un MADAME BOVARY 311 hatırası. parkın küçük kapısından içeri girdi. onu evinden kovan bir çeşit korkunun etkisiyle buralara kadar koşup gelmişti. Yüzüne ılık bir rüzgâr esiyordu. bir türlü üstüne kondurmadığı kuşkuların saldırısı altında. yazı masasına üç banknotu sıralar görüyordu. fundalıkları. Ihlamurlar ıslık çalarak üzerine dallarını . sütnineye..
talihsiz bir güzellik bu. Ben aptallık ettim. Sen bir erkeksin! Kendini sevdirmek için her şeyin var. dedi. 312 MADAME BOVARY Rodolphe. kederli gözlerle ona bakarak: — Ne ise. — Evet. üç yıldır.sallıyorlardı. değil mi? Birbirimizi seveceğiz! Bak. Orada bulunmamasından korkuyor. alaca karanlıkta son bir güneş ışınının altın bir ok gibi panldadığı dümdüz saç örgülerini elinin tersiyle okşuyordu.. Rodolphe onu çekip dizlerine oturttu. benim. parmakları birbirine dolanmış. Konuşsana! Fırtınalı yağmurdan bir mavi koncaya düşmüş su gibi bir damla gözyaşının titrediği bakışıyle. neden o şekilde hareket etmiş olduğunu izaha başladı. Rodolphe o zaman. daha iyisini uyduramadığı için. — Bari ayrıldığımız günden beri sizinki iyi geçti mi? — Ne iyi. artık gülüyorum. öyle ki. Rodolphe. birdenbire kuvvetten kesildi. sevdalı bir kediden daha sokulgan.. Rodolphe bunu bir gurur meselesi yaparak. Güya bu. Emma: . içinde bulunduğu zaruret. Emma alnını eğiyordu.. Emma. Çünkü Rodolphe. Parmaklarını kilidin üstüne koyduğu anda. ne de kötü. içlenmemek için kıvranıp duruyordu. sesleri ortalığı çınlattığı halde kimse meydana çıkmıyordu. tozlu iri taşlar döşeli bir koridora varan. onu hor görmenizden belli.. Emma.. Emma sözlerine. iki ayağını şöminenin pervazına dayamış.. Emma. — Ha! Siz misiniz! dedi. ateşin karşısında pipo içiyordu. uçta. dudaklarının ucuyle gözkapakların-dan öptü. cana yakın baş hareketleriyle devam ediyordu: MADAME BOVARY 313 — Başkalarını seviyorsun. belki de gerçekten inandı. Rodolphe bu hali aşkının boşalması sandı. tıpkı ziraat şenliğinde olduğu gibi. Onları mazur görüyorum.— Hiç ayrılmasaydık belki daha iyi olurdu. kötülük ettim! Seni seviyorum. benden kaçtın!. harikulade güzeldi. bana yaptığın gibi. sustuğu için de. o erkeklere özgü korkaklıkla. İnsan saadete alıştı mı vazgeçemiyor! Ben mahvolmuştum! Öleceğimi" sandım! Bütün bunları anlatırım sana. Bir dakika kendi kendini dinledi. her zamanki gibi güzelsiniz. ama yine de bu onun son ümidi. Size akıl danışmaya geldim. — Ama. son kurtulma şansıydı. Rodolphe. aslına bakarsan. acı acı: — Ah. bu sessizliği son bir utanç saydı ve o zaman: — Ah.. belirsiz deyimlerle özür dileyerek. bütün gayretine rağmen. filozofça bir eda ile cevap verdi: — Hayat böyledir işte. içeriye daldı. — Evet. onun göğsüne yaslandı ve: — Sensiz yaşamamı nasıl isterdin? dedi. Solda. çok ıstırap çektim ben.. bir süre öylece kaldılar. bunu âdeta temenni ediyordu. sözlerinden daha çok da sesine ve şahsının görünüşüne kapılıverdi. Oysa sen. cesaretini kuvvetlendirdi. belki! Rodolphe'a yaklaşarak: — Emin misin? İçini çekti: — Ah Rodolphe! Buseydin!. mutluyum!. sen ağlamışsın! Neden? Emma hıçkıra hıçkıra ağlamaya başladı. itiraf et. onları da baştan çıkarmışsındır. dostum. . Sen hoşlandığım tek kadınsın. Manastırlarda veya hanlarda olduğu gibi. ağzını açıp da bir şeyler söylemiyordu. dikine ve geniş bir merdivenden çıktı. en dipteki oda onun odasıydı. daima da seveceğim! Nen var? Söyle bana! Rodolphe diz çökmüştü. görürsün. bir üçüncü şahsın şerefi ve hatta hayatiyle sıkı sıkıya bağlı bir sırdı. — Hiç değişmemişsiniz. Rodolphe nihayet onu yavaşça. Kulübelerindeki köpekler hep bir ağızdan havlıyorlar. sıra sıra birçok odanın açıldığı. tahta tırabzanlı. Onlara hak veriyorum. Rodolphe. dedi. Ama yeniden başlayacağız. Emma ile karşılaşmamak için elinden geleni yapmıştı. Fakat Emma. dedi. affet beni. Seni çok sevmiştim! İşte o anda elini yakaladı.. ayrılışlarına dair anlattığı bahaneye inanır gibi göründü.
ben. böyle bir hayırlı iş yapmak genellikle hoşa gitmese bile. Emma çıktı gitti. Duvardaki silahlıkta parıldayan gümüş savatlı bir karabinaya gözü İlişince: — Ama. Nihayet. şu anda. 314 MADAME BOVARY Yalan söylemiyordu. mutlaka verirdi. Rodolphe! Bana üç bin frank borç ver! Rodolphe yavaş yavaş yerinden doğrulurken. Ha? seyahat projelerimizi hatırlarsın değil mi? Ah. Biz de borca girdik. açmak için öyle acele ediyordu ki. çünkü bu kendisine üç bin franga mal olacak! Rodolphe.. öyle mi? Sen olmasaydın. — Demek o kadar paran yok! Birkaç defa tekrar etti: — Demek o kadar paran yok!.. şurada rahatça koltuğunda oturuyorsun. Az önce de diyordun bunu. Aşkın üzerine düşen sağanaklardan en soğuğu ve en yıkıcısı para istemek olduğundan. alacak değilim! Senin olsun! İki kol düğmesini bir hayli uzağa fırlattı. diye bağırdı. Ah. Duvarlar titriyor. üç bin frangımız olmadığı için. ^ünkü kendini seviyorsun. her şeyimi satardım. sedef kakmalı duvar saati de almaz. o. Rodolphe. ama. Zaten tasfiye hesapları da henüz tamamlanmadı. Fakat bugün. mutlu. Paris'e seyahat ediyorsun. mektubun. nefes nefese. ileride elimize para geçecek tabii. insan bu kadar fakir olursa. dedi. söylediğine bakılırsa.. mütevekkil öfkelerin çoğu zaman bir kalkan gibi sarındığı tam bir sükûnetle: — O kadar param yok. ellerimle iş görürdüm. rasgele birinin yapacağı bir yardımı istemek için geliyorum ona. parmaklığın önündeki hendeğe geldi.. kilidin üzerinde tırnakları kırıldı..— Nem mi var?. sokak ortasında dilencilik ederdim.. hür! Yalvararak ve bütün sevgimi getirerek. Hayır. mektubun! Benim kalbimi parçaladı o! Sonra... haciz koyacaklar. en tatlı rüyalar içinde dolaştırdın beni!. o ise beni itiyor. ben de dostluğuna güvenerek buraya geldim. bilemezsin!. düğmelerin altın zinciri duvara çarparak koptu. keşke beni kovsaydın! Ellerimde hâlâ öpücüklerinin sıcaklığı var. —Elini sürerek— Saatinin zincirine altından ıvır zıvır da asmaz! Ah. dedi. Sonra.. Emma: — Ah.. sana her şeyimi verirdim. dedi sana acıyorum! Hem de ne kadar acıyorum. sanki bana hiç azap çektirmemişsin gibi. dedi.. ağaçlıklı uzun yoldan tekrar geçti. iyi yaşıyorsun. şu halının üstü! Beni inandırdın. başını döndürünce parkı.. aziz Madame. çiftliklerin. bana bir «Teşekkür ederim!» demeni iştimek için. rüzgârın dağıttığı kuru yaprak yığınlarında tökezleyerek. yüzü de gittikçe ciddileşiyordu: — Ama. O zaman. üç avlusu ve cephesinin bütün pencereleriyle o kılı kıpırdamayan şatoyu bir kez daha gördü. bunu bilmiş ol. kendini mahvediyordu. Rodolphe kendisinin de «sıkıntıda» olduğunu söyleyerek.. müşteriler para ödemiyorlardı. rengi birdenbire atarak: «Ah! Demek bunun için gelmiş!» diye düşündü. Sen demek beni hiç sevmedin! Sen de başkalarından farklı değilsin! Kendi kendini ele veriyor. Emma hızlı hızlı devam etti: — Biliyorsun ki. bahçeleri. hiçbir şey eksik değil. parası olsaydı. kırbaçlarına altın suyuna batmış gümüş sap da taktırmaz!. sözünü kesti. sürek avına çıkıyorsun.. Nihayet. ben mutlu yaşayabilirdim! Kim seni zorladı? Birisiyle bahse mi girdin? Ama yine de beni seviyorMADAME BOVARY 315 dun. koruların var.. dedi. odasında likör takımına varıncaya kadar. Emma evvela ona birkaç dakika bakakaldı. tavan onu eziyordu. . tüfeğinin dipçiğini gümüşletmez! (Boulle saatini göstererek). — Ama. işte burası. ona tekrar geliyorum. bir bakış için. yüz adım ötede. en muhteşem. diye devam etti. adam kaçtı. gayet sakin bir tavırla: — O kadar param yok. durdu. Ben mahvoldum.. iki yıl. hem de şimdi. kocam bütün servetinin idaresini bir notere bırakmıştı. Diz çökerek ölünceye kadar beni seveceğine yemin ettiğin yer. Kendimi bu yüz kızartıcı duruma düşürmemeliydim. yuvarlanmak üzereyken.. Ama sen. gitti. satınca para eder!. Şöminenin üzerindeki kol düğmelerini alarak. bunlardan başka bir şeyciğin olmasa bile!. Yalnız şu aptalca şeylerin en kıymetsizi bile. bir şaton. zengin. bir gülüş.
— Nasıl! Justin. Bu mermilerin her birinin ortasında. — Yukarı çıkalım. ruhunun yalnız bu hatıradan boşandığını duyuyordu. Emma camı tıkırdattı. korktu. — Mösyöye haber vermek lazım. yemek yiyorlar. o da. karşı konulmaz bir sesle hemen devam etti: — İstiyorum! Ver o anahtarı. ben ona sonra söylerim. Laboratuvar kapısının açıldığı koridora girdi. can çekişirken. Fakat Emma peşten. kuzgunlar uçuşuyordu. Ancak aşkı yüzünden ıstırap çekiyordu. Duvarın üzerinde Capharnaüm etiketini taşıyan bir anahtar vardı. peşi sıra geldi. yani para sorununu artık hatırlamıyordu. çarpınca dağılan mermiler gibi havada patlıyor. Justin mutfağa döndü. Lheureux'nun yazıhanesini. Zemin. Göğsü parçalanacakmış gibi soluyordu. Sabırsızlanan eczacı: MADAME BOVARY 317 — Justin! diye bağırdı. uzakta sis içinde parıldayan ışıklarını farketti. — Hayır! Kal burada! Sonra. ocağın üstünde bir mum yanıyordu. Justin. oradaki odalarını.Şaşkınlıktan kendini kaybetmiş. bir avuç dolusu beyaz toz çıkardı ve hemen ağzına atıp yutmaya başladı. yemek odasında çatalların tabaklar üzerindeki şıkırtısı işitiliyordu. dosdoğru üçüncü rafa gitti. koşa koşa tepeden indi. âdeta yapılmış bir görevin huzuru içinde çıkıp gitti. . Haydi gidelim. çünkü. karmakarışık. inek kalasını. kendisinden artık tamamıyle habersiz.. Aradaki bölme ince olduğundan. ateş renginde kürecik-ler. sanki umursanacak bir şey değilmiş gibi: — Şimdilik lüzum yok. dedi. yerdeki izler ise.. İçeriye girmeye hazırlanıyordu. Çocuk dışarı çıktı. tıpasını çıkardı elini içine daldırdı. zihnini toparlayabildi. 316 MADAME BOVARY dönüyor. Çocuk çırpınıyor yardıma çağırmak istiyordu. pazar yerini geçti ve eczacının dükkânı önüne geldi. gecenin kapkara fonu önünde beyazlığı büsbütün beliren yüzünün solgunluğundan hayrete düşmüş. içeriye yemek götürüyordu. sonra ağaçların dalları arasından kara saplanıp eriyordu. ne istediğini anlamadan korkunç bir şeyler sezdi. karşısına çıktı. tatlı. bir uçurum gibi. — Anahtar! Yukarının anahtarı. Rodolphe'un yüzü gözüküyordu. Bunlar çoğalıyor. Gece çöküyordu. ona âdeta neşe veren bir kahramanlık coşkunluğu içinde.. Kendisini uyutmayan fareleri öldürmek lâzım geldiğini iddia etti. — Ha. Sonra. ayakları altında sudan daha yumuşaktı. Anahtar kilidin içinde döndü ve Emma. ağaçlıklı yolu. kalakaldı. yaklaşıyor. duvarları yoklaya yoklaya. Bekleyelim. dönüyor. ona. Orada. nefesini tutarak. ona bakıyordu. bir başka manzarayı görür gibi oldu. Emma. Justin bağırarak üzerine atıldı: — Durun! — Sus! Yoksa gelirler. mutfağın eşiğine kadar ilerledi. her şey kayboldu. kollarını sıvamış. Emma ona harikulade güzel ve bir hayalet gibi haşmetli göründü. bu feci durumunun nedenini. hani orada şeyler var. Justin. bir hamlede fırlayıp gidiyordu. damarlarından bütün kırı dolduran sağır edici bir müzik gibi yayıldığını sandığı yürek çarpıntısından başka. evlerin. sahile vuran koyu renkli muazzam dalgalar gibi göründü. Birdenbire kendisine öyle geldi ki.. bir donanma gecesinin bin bir mehtap fişeği gibi. Kimsecikler yoktu. sen ışık tut bana. Kafasının içinde hatıra ve fikir namına ne varsa. fakat çıngırağın sesine gelenler olabilirdi. Babasını. Hafızası onu iyi yöneltiyordu. Çitten içeri kaydı. patikayı. Deliriyordu. — Kimseye bir şey söyleme. Mavi kavanozu yakaladı. yoksa suçu efendine yükletirler! Sonra birdenbire rahatlayarak. bulanık da olsa. Emma'nın içine nüfuz ediyordu. hayatlarının kanayan yaralarından _akıp gittiğini hisseden yaralılar gibi. O zaman vaziyeti.
hareketsiz duruyordu. Hayır.. Tuvachelara. sanki dilinin üstünde gayet ağır bir şey varmış gibi.. Dişleri birbirine vuruyor. Nihayet. Altın Arslan'a. diye düşündü. Aç pencereyi. önce hafiften. Çok garip! Emma kuvvetli bir sesle: — Hayır.. kendini daha iyi hissettiğini. midesi üzerine götürdü. MADAME BOVARY 319 Bir madeni buhar içinde donmuşa benzeyen morarmış yüzünden damlalar sızıyordu. o kadar ani oldu ki. Endişesi biraz hafifler gibi oldu mu. bir mektup yazdı. O berbat mürekkep tadı devam ediyordu: — Susadım!. kendisini diz üstü yatağın önüne attı: . Ağzında duyduğu buruk bir tatla uyandı.Charles. Emma yazı masasına oturdu. biraz daha bekledi. ateşin gürültüsünü. geri döndü. yastığın altındaki mendili almaya zor vakit bulabildi. Charles. Şiddetli bir titreme ile omuzları sarsılıyordu. Yüzü. dedi. yarım fersah yürüdü. dedi. Ne sebeple?. Sonra. işte başlıyor. Ama vücudu sarsılmaya başladı: — Aman Allahım. servetinin mahvolduğunu. büzülmüş parmaklarını batırdığı çarşaftan daha beyaz kesilmişti. bayıldı. haciz haberiyle aklı başından gitmiş. âdeta okşar gibi. her tarafa gönderdi. Charles'ı gördü ve gözlerini tekrar yumdu. Charles bir bardak su uzatırken sordu: — Nen var? — Bir şey değil!. merasimli bir tavırla: — Yarın okursun. boğuluyorum! Birdenbire gönlü bulandı. 318 MADAME BOVARY Acı duyup duymadığını kavramak için merakla kendini dinliyordu. Charles.. Uyuyacağım ve her şey bitecek! Bir yudum su içti ve duvar tarafına döndü.bana!. rica ederim. Saat sekizde kusmalar yeniden başladı. Ama yine de. — Olur şey değil. daha fazla duramayarak. — Ne diyorsun? Hafakanlar içinde. Ah. cevap vermiyordu.. — Ah. çok susadım! diye içini çekiyordu.. Hızlı hızlı: — Kaldır şunu. dedi. o zamana kadar... aldanıyorsun! O zaman Charles. ayaklarından kalbine kadar buz kesilmeye başladığım hissetti. at şunu! Charles boyuna soruyordu. — Ne oldu?. eve döndüğü zaman. Charles. Berthe'in istikbalinden hayır kalmadığını kavrıyordu. başını tatlı bir hareketle döndürüp duruyordu. İniltileri yavaş yavaş daha da kuvvetlendi.. fakat Emma dönmedi. küvetin dibinde. Emma keskin bir çığlık kopardı. bütün sorulara yalnız başını sallayarak cevap veriyordu. — Ah. Anlat. büyük yola çıktı. Bir şey bildiği yoktu! Akşamın saat altısına kadar bekledi. Birazcık heyecana düşüp de kusmak korkusuyle. Nerede olabilirdi? Felicite'yi Homaislere. Bir şey yoktu! Henüz hiçbir şey yoktu.. elini yavaşça. Bağırdı. yavaş yavaş mühürledi. Düzensiz atan nabzı. Sonra. Saatin tik-tağını. ne feci şey! diye haykırdı. Boğuk bir çığlık kopardı. Emma'nın Rouen'a gitmiş olacağı düşüncesiyle. porselenin üstüne yapışmış bir nevi beyaz tortu bulunduğunu' farketti. o. ağladı. yatağının yanında ayakta duran Charles'ın nefes alıp verişini işitiyordu. Leureux'nun dükkânına. diye mırıldandı. saygınlığının sıfıra indiğini.. bana bir tek şey sorma. ürkerek geri çekildi. bir tek şey sorma! — Ama. hatta iki üç kez gülümsedi bile. Emma eve gelmişti. bırak beni! Boylu boyunca yatağına uzandı. Niçin?.. — Ölüm de pek önemli bir şey değilmiş. şimdi âdeta hissedilmiyor gibiydi. dedi. kimseye rastgel-medi. inlemeye koyuldu. büyümüş gözleri etrafına bulanık bulanık bakıyor. boyuna çene kemiklerini aralayarak. az sonra yatağından kalkacağını söyledi. altına günün tarihini ve saatini ilave ederek. Emma az önce çıkmış bulunuyordu.
. dadısının kolları arasında geldi. tahlilini yapmak lazım.. dedi. kendini zehirlemiş!» Felicite. Charles. bilmiyor. halının üzerine yığıldı. Caniver ile doktor Lariviere'e mektup yazmak üzere eve döndü. gözü seçemiyordu. Eczacı: — Sakin olun! diyordu. cesaret edemiyordu. tıp lügatini karıştırmak istedi. ne yedin? Allah aşkına cevap ver! Emma'nın o ana kadar hiç görmediği sevgi dolu gözleri ona bakıyordu. dedi. dedi... Emma. Zehir.» durdu. bu kadar korkunç bir manzara ile karşılaşacağını hiç aklına getirmemişti. on beşten fazla müsvedde yaptı. kesik kesik şikâyetini işitebiliyordu. Bois Guillaume tepesinde bıraktı. kendisine azap veren sayısız arzularla artık alâkası kalmadığını düşünüyordu. sen iyisin. dedi. Sorun sadece kuvvetli bir panzehir vermektir. bir alaca karanlık karışıklığı zihnine çökmüştü. Charles sordu: — Fenalaşmıyorsun. Dirseğinin üzerinde doğrularak: — Bana küçüğü getirin.— Söyle. bütün ihanetlerle. zihnini allak bullak ettiği için. arsenikti. Neufchâtel'e hareket etti ve Justin. bütün gece. Bu. eczacı. nerede annem? Herkesin sustuğunu görünce de: . herhalde kendisine yılbaşı. uyanık kaldı. tekrar okudu. kekeleye kekeleye. Emma. — Mutlu değil miydin? Benim yüzümden mi? Elimden geleni yaptımdı ama! — Evet. M. nerdeyse yere yuvarlanacak. Karmakarışık olmuş odaya şaşkın şaşkın bakıyor ve eşyalar üzerinde yanan şamdanlarla kamaşan gözlerini kırpıyordu. Homais: — Öyleyse. onu. Bo-vary'nin atını öylesine mahmuzladı ki. hele kendisine en fazla sevgi gösterdiği bir anda kaybetmek düşüncesiyle. hâlâ düş görüyor gibi bir hali vardı. çıplak ayakları uzun geceliğinden dışarıya çıkıyordu. saçlarını yoluyordu. Doğru. değil mi? — Hayır! Hayır! Çocuk. dostum. hayvan onu. odada dört dönüyordu. — Nasıl! İmdat! Koşun buraya! Yalnız bir tek kelimeyi tekrarlamaktan başka bir şey yapamıyordu: «Kendini zehirlemiş. Nitekim sordu: — Peki. Zehir ne idi? 320 MADAME BOVARY Charles mektubu gösterdi.e koştu... çünkü o günlerde de böyle şamdanMADAME BOVARY 321 ların ışığında erken erken uyandırılır ve hediyelerini almak için annesinin yatağına gelirdi. Ciddi. alçaklıklarla. oradakilerden bazıları kalkıp komşularına haber verdiler ve kasaba. Eşyaya çarpıyor. yahut büyük perhiz sabahlarını hatırlatıyordu. bütün varlığının ümitsizlikten yıkıldığını hissediyordu. hiçbir çare bulamıyor.. Zihni allak bullak olmuştu. anlamadan cevap verdi: — Ah. dünyanın bütün gürültülerinden ancak şu zavallı kalbin. Charles yazı masasına atıldı. yapınız! Kurtarınız onu!. orada!. Emma: — Ağlama. başını yatağın kenarına dayayarak hıçkırmaya başladı. kederini büsbütün artırıyordu. yere. Az sonra artık seni üzmeyeceğim! — Niçin? Kim seni zorladı? — Öyle lazımdı. Emma'nın yanına gelerek. Şimdi artık kimseden nefret etmiyordu.. sen! Elini yavaş yavaş kocasının saçları arasında gezdirdi. Bu temasın tatlılığı. satırlar dans ediyordu. mührü kopardı ve yüksek sesle okudu: «Hiç kimse suçlanmasın. uzaklaşan bir senfoninin son yankısı gibi tatlı ve belirsiz. Çünkü. yorgunluktan bitkin ve yan yarıya gebermiş. Sonra. perişan. eczacı. Ho-mais'y. orada. Hippolyte. elini gözlerinin üzerinden geçirdi. yapınız. çabucak karar vermek zorunluluğu. meydandakileri birbirine kattı. bütün zehirlenme olaylarında bir tahlil yapmak gerektiğini biliyordu. Madame Lefrançois Altın Arslan'da olayı duydu. artık zor çıkan bir sesle: — Ne mi. Charles. Charles.
. göğsünün biraz daha sakin her solumasına bakarak. Sonra belirtiler bir aralık durur gibi oldu. Annesi ona bakıyordu. ümide kapılıyordu. taassup derecesine varan bir aşkla sanatlarına bağlı. içindekilerini çıkardı. o sanatı vecd ile. Elleri ayakları büzüldü. — Ah anneciğim. kestirme yoldan. ağzına kadar gelen daha güçlü bir başka zehirden tiksinmişçesine. Bovary ellerini havaya kaldırdı. gözlerin ne kadar da büyümüş! Ne kadar da solmuşsun! Ne çok terliyorsun!. vücudunu koyu lekeler kapladı. hiç eldiven taşımayan o tombul ve çok güzel ellerini birazcık örten. nabzı parmakların altında gergin bir iplik. Homais. geri geri çekilerek: — Korkuyorum. Nitekim Canivet. Charles. Charles ayakta. Zehire lanetler savuruyor. Homais: — Neticenin de ortadan kalkması lazım. dedi. Yatağın yanında hıçkıran Charles: — Yeter! Alın götürün! diye bağırdı.. bakın. derin derin içini çekiyordu. göğsü hırıltılar içinde ağlıyor. diyordu. korkunç bir tarzda bağırmaya başladı. bir ermiş sayılabilirdi. Canivet içeriye girince. neredeyse kopacak bir harp teli gibi kayıyordu. bütün camlar titredi. Madame Bovary. artık soyu tükenmiş filozof hekimler nesline mensuptu! Öfkelendiği zaman hastanesinde her şeyi tir tir titretirdi. akademileri hor gören. geniş siyah frağina rast gelinirdi. Nihayet. — Vay canına!. Meslektaşı hiç de aynı fikirde değildi. Bichat'nın önlüğü altından çıkmış o büyük cerrahi okuluna. oysa o daima şömine tarafına bakıyordu. onun her anlamsız sözüne. Emma öpmek için elini yakaladı. Bu arada Berthe'i yatağının üzerine koydular. bu aşikâr. Felicite. bir kırbacın sakladığı duyuldu. M. ağlayarak kollarına atıldı. mideyi tamamıyle temizlemek için kusturucu bir ilaç verdi. başındaki takkeyi çıkardı. İşte. Küçük. cömert. Dudakları daha fazla kısıldı.. onun merinos yününden uzun yeleği ile. her zamanki metanetini muhafaza etmekle birlikte yine de heyecanlanmaya başladığını hissediyordu. babacan. çocuk çırpınmaya başİadı. çırpınmaları hafiflemiş gibiydi. Peki ama. dosdoğru insanın ruhuna işler. Bir tanrı gökten inseydi bundan fazla heyecan yaratamazdı. — Ah. siz misiniz? Teşekkür ederim! Ne iyisiniz! Şimdi çok daha iyi. şayet zekâsının inceliğinden bir iblisten korkar gibi çekinilmeseydi. Nişanları. unvanları. Bovary: — Kurtarsanıza onu! diye haykırıyordu. kol ağızlarının düğmeleri çözülünce ıstırapların içine hemen dalmak istermiş gibi. kendisinden daha çok can çekişen Charles'ın içirmeye uğraştığı her şeyi kaskatı kesilmiş kollanyle itiyordu. daha doktor içeriye girmeden önce. mendili dudakları üzerinde. MB 21 ' 322 MADAME BOVARY Felicite odada oradan oraya koşup duruyordu. mademki sebep ortadan kalktı. Canivet her şeyi bıraktı. Canivet ise. iddialarla utanmalar arasından her çeşit MADAME BOVARY 323 . Neşterlerinden daha keskin olan bakışları. Doktor Lariviere geliyordu. çocuğu yatağa doğru eğiyor.. bizzat dediği gibi. fakirlere karşı misafirperver. — Sütnine mi aldı ayakkabımı? diye sordu. . acele etsin diye yalvarıyor. Homais hareketsiz. nitekim civardaki şehirlerde hekimlik eden eski öğrencilerinin üzerinde de.. dirayetle icra eden.. Öğrencileri kendisine öyle saygı ile bağlanırdı ki. hekimlik etmeye başlar başlamaz. zinalarını ve felâketlerini hatırlatan bu ismi duyunca. bir sıçrayışta pazar yerinin köşesinden meydana çıktı. dedi. Doktor Lariviere.. Sonra.— Ama benim küçük ayakkabımı göremiyorum. küfür ediyor. ta topuklarına kadar bütün vücudunu sarsan hıçkırıklardan boğuluyordu. başını çevirdi. fazilete inanmaksızın fazilet sahibiydi. kulaklarına kadar çamura batmış üç atın var kuvvetleriyle göğüsleyerek uçurduğu bir posta arabası. eczacının: «Belki bu şifa ile sona erecek bir had devredir» varsayımına kulak asmadan. hastaya te-riak vereceği sırada. Emma çok geçmeden kan kustu. elden geldiği kadar onu taklit etmeye çalışırlardı.
güvercin getirsin diye Altın Arslan'a. Bencil bir duygu ile kendi durumuna bakarak. Eczacı bizzat hazırlıklara yardım ediyor. susuyordu. Onda büyük bir yeteneğin. Homais bir nefeste: «Ayaklı kadehler!» diye seslendi. Derhal. yavrucuğum. Sonra. yalvaran gözlerle ona bakıyordu. evvel emirde. 324 MADAME BOVARY — Sus canım!. krema için Tuvache'a. Charles peşlerinden geldi. kusturucu ilaç nedeniyle biraz önce gizlice kuvvetli bir zılgıt yediği için. eczacılık üstat(1) Cava yerlilerinin oklarına sürdüğü bir zehirin adı. şaşkın. küt ayak ameliyatı günlerinde hayli pervasızlık ve gevezelik eden Canivet'cik. Mizacı itibariyle. Bovary' nin yürekler acısı vaziyeti de keyfini belli belirsiz artırmıyor değildi. bir yığın tabak götürmekte olan Justin'i bir titremedir aldı. engerek yılanı hakkında gelişigüzel bilgiçlik ediyordu: — Hatta bazı kimselerin pek sıkı bir tütsüden geçmiş kan sucukları yüzünden zehirlendiklerini. Bütün bilgisini ortaya döküyor. MADAME BOVARY . doktor. yıldırımla çarpılmışa döndüklerini bir yerlerde okudum. hemen kendine hâkim olarak: — Bir tahlile girişmek istedim. upas (I). şimdi pek mütevazı olmuştu. mencenila. Eczacı sordu: — Nen var? Genç adam. meşhur kimselerin yanından ayrılmazdı. çalışma ile geçmiş kırk yıllık tertemiz bir meslek hayatı şuurunun bahşettiği babayani bir ihtişam vardı. Sofraya buyurun. şehadet parmağını burun deliklerinin altında dolaştırdı ve: — Âlâ. açılıp saçılıyordu. Cerrah: — Keşke boğazına parmaklarınızı soksaydınız! dedi. Canivet'nin anlattıklarını dinler gibi görünerek. her şeyi büyük bir gürültü ile yere düşürüverdi. Canivet'yi yandaki odaya götürmek istedi. bizim şu zavallı kasabada insan bir gün öncesinden haberi olmazsa. üstadı tasdik makamında hep gülümseyip duruyordu. dedi. kendini nasıl zehirlemiş? — Malumatım yok. bol bol kusmalar.. Eczacı meydanda onlara yetişti. değil mi? Acaba hardal lapası koysak? Siz o kadar hayat kurtardınız. Fakat omuzlarını ağır ağır oynattı.. diyordu. doktor! Eczacı ilk lokmalardan sonra. hatta bu arsenik asidini de nereden tedarik ettiğini bilmiyorum. felâkete dair bazı tafsilat vermeyi münasip gördü: — İlkönce gırtlakta bir kuruluk var zannettik. Sonra doktorun orada bulunuşu da onu büsbütün coşturuyordu.. sonra üst karın nahiyesinde dayanılmaz sancılar.yalanı sıyırıp çıkardı.. Homais bağırdı: — Aptal! Beceriksiz! Eşek herif! Fakat. artık yapılacak hiçbir şey yok! Ve doktor Lariviere arkasını döndü. koma. yumurta için de Lestiboudois'ya adam gönderildi. — Şehirde olsaydık. bu soru üzerine. Meslektaşı. dedi. acıların türlüsünü görmeye alışmış olan bu adam. Bovary bunu gördü: Bakıştılar. bir çare bulun! Charles iki koluyla adama sarılmış. kendini tutamadı ve gözlerinden göğsüne bir damla yaş düştü. Nitekim. — Gidiyor musunuz? — Yine geleceğim. — Durumu çok kötü. — Peki. beraber yemek yemeği kabul etmek suretiyle kendisine şeref vermesini M. Emma'nın kendi gözleri önünde ölmesine pek meraklı olmayan Canivet efendi de yanındaydı. Ağzı açık. sırt üstü yatan Emma'nın ölüye benzeyen yüzünü görünce kaşlarını çattı. servetin. Homais. ziyafet sahibi olmanın gururu içinde. tıpkı onun gibi. pirzola olarak nesi varsa alınsın diye kasaba. göğsünün üstünde âdeta kendinden geçmiş. — Metin ol. Arabanın sürücüsüne emir verecekmiş gibi dışarıya çıktı. Madam Homais de önlüğünün şeritlerini çeke çeke: — Kusura bakmayın efendim. doktor! Galiba.. kuduz böceği. bir tüp içinde dikkatle soktum. âlâ. Lariviere' den ısrarla rica etti. doktor. şöyle güzel bir paça dolması tedarik ediverirdik. O sırada. diye tekrarladı.
kocası hakkında kendisine akıl danışmak istedi. gözleri kor gibi kıpkırmızı. eşi görülmemiş bir sessizlik havası içinde. ileride belleklerinde yer edecek muhteşem bir tablo olsun diye. dedi. Emma o zaman. sonra. bütün çocuklarını yemek odasına getirtti. Papaz yerinden doğrulup haçı aldı. Tuvache'dan. doktor. İçeriye girdikleri zaman oda. arabaya koşulu üç beygir harekete geçti ve eczanedekiler. ilk mistik özlemlerinin kaybolmuş lezzetine yeniden kavuşuyordu. Charles heykel gibi solgun. M. prensiplerine bağlı bir adam olarak. bu alçak dünyanın bütün saltanatlarına hırsla dikilmiş gözlere. Binet'den. ispirto yakan o sallantılı aletlerden birini yakalamış. kendi eliyle harmanını yapardı. M. Elceğizleri. elinde mukaddes yağlarla pazar yerinden çı-kıverince. midesi ekşiyen Madame Lefrançois'dan güç belâ yakayı kurtarabildi. Emma. gururla inlemiş ve şehvetle bağırmış ağıza. papazları ölü kokusuna koşan kargalara benzetti. Lariviere'in gitmeden önce böyle hareket etmesini sıkı sıkıya tembih ettiği Canivet ile birlikte. Doktor. o ana kadar vermediği en büyük aşk öpücüğünü kondurdu. yalan söylemek için açılmış. Homais. başlamakta olan sonsuz huzur hayalleriyle. yağa batırılmış pamuk kırıntılarını ateşe attı. Bournisien. iç karartıcı bir görüntüyle 326 MADAME BOVARY doluydu. can çekişen hastanın yanına oturup acılarını artık İsa'nın ıstıraplanyle birleştirmesini ve kendini Tanrının bağışlamasına terk etmesini söyledi. kendi eliyle öğütür. M. bir diziyle yere çökmüş alçak sesle bir şeyler mırıldanıyordu. bir örnek. fakat artık kımıldamayacak olan ayak tabanlarına sürdü. Fakat eczane hıncahınç doluydu.325 larından ve hocalarından birinin. içeriye girdi. Hatta. hayatın zorlu gereklerine alıştırmak için. o da birinden korktuğu için ötekinden tiksiniyordu. görevim dediği şeyden kaçınmayarak. tatlı temaslardan hoşlanan ellere. zaten kahveyi hep kendi eliyle kavurur. zira siyah cüppe ona kefeni hatırlatıyor. gözlerini alabildiğine açıyordu. Emma yavaş yavaş yüzünü döndürdü ve birdenbire papazın omuzlarındaki mor şalı görünce sevinir gibi oldu. Herhalde. Misereatur ve Indulgentiam dualarını okudu. Hep küllere tükürmek âdetine bakarak karısının akciğer iltihabına yakalanmış olmasından korkan M. papaz ise. . zira Homais kahveyi sofrada pişirmeye pek meraklıydı. Lariviere'in gideceği sırada. kaşıntıları olan Madam Caron'dan. kimsenin pek farkına varmadığı bu cinasa biraz gülümseyerek. can çekişen bütün gücüyle. susuzluktan içi yanıyormuş gibi boynunu uzattı. romatizma çeken Lestiboudois'dan. Papaz parmaklarını sîldi. bir kilise adamı görmek hiç de hoşuna gitmiyordu. ayakta duruyor. karısının itirazları olmasaydı. ikide birde başı dönen Lheureux'den. çenesi göğsüne yaslanmış. kapıyı açtı. iki oğlunu da birlikte götürecekti. bir ders. Homais. yatağın ayak ucunda. dudaklarını Tanrı -İnsan'm vücuduna yapıştırarak. Akşam yemeğini yer yemez hemen uyuklamaya başlamakla kanını pıhtılaştırdığından şikâyet etti. Bovary'nin evine döndü. hiç ağlamadan. doktorun hiç de hatırseverlik göstermediğini söylediler. Nihayet. duygusuna engel değildir. arzularının tatminine koşarken vaktiyle pek hızlı giden. nihayet. Nihayet. Sonra. Bununla birlikte. can çekişenlerin bir an önce başlarına kefeni çekmek ister gibi yaptıkları o korkunç ve yumuşak hareketlerle. sonra ılık meltemle aşk kokularına düşkün burun deliklerine. beden yapıları hakkında cerrahın düşüncesini öğrenmek merakiyle. — Uykusu. yanan iki şamdanın ortasında. Sonra papaz. bazen pek şiddetli açlık duyan M. önce. yüzünü ona dönmüş. meşhur Cadet de Cassicourt' un kaleme aldığı mükemmel bir raporda görmüştüm! Madame Homais. kalabalığın dikkati bu sefer başka tarafa döndü. Madam Homais. sağ elinin şahadet parmağını kutsal yağa batırdı ve sürmeye başladı. Beyaz bir peçete serilmiş dikiş masasının üstünde. Şeker uzatırken: — Saccharum. iri bir haçın yanında bir gümüş tabak içinde beş altı pamuk yumağı vardı. çarşafın üstünde sürükleniyordu. sonra. sonra.
korkunç ve ümitsiz bir kahkaha ile katıla katıla gülmeye başladı. kötü bir şey yapmayacağım. sönmekte olan iki lamba fanusu gibi donuklaşıyordu. Bournisien. Emma'nın üzerine atıldı. gözleri dönerken. arkasında etekleri yerde sürünen uzun siyah cüppesiyle tekrar duaya başlamıştı. M. çözük saçları ve iri iri açılmış sabit gözbebekleriyle. haçın önüne diz çöktü. Charles da bir gün. yıkılan bir kalıntının tepkisi gibi titriyordu. bir matem çanı gibi çınlayan Latince hecelerin boğuk mırıltısı içinde kayboluyordu. az sonra kendisini saracak olan ilâhî şan ve şerefin bir sembolü olmak üzere. «O gün rüzgâr pek yamandı Kısa etek havalandı!» Bir sarsıntı onu şilteye devirdi. Emma'ya uzatıyordu. Nitekim Emma. Dili tamamıyle dışarıya çıktı. kendisini aşağıya. hareketsiz kalışının farkına varınca: — Elveda! Elveda!. doğaya karşı gelmeyin. Nanette'im durur. Homais de çok geçmeden evine döndü. Bovary'nin kesik kesik hıçkırıklarına karışıyor ve bazen hepsi. sanki. Göğsü de sık sık inip kalkmaya başladı.. sanki bu kutsamadan şifaya kavuşmuş gibi. IX Bir kimsenin ölümünden sonra. yemek odasına götürmelerine karşı durmadı. açılırsınız! Charles bir çocuktan daha güçsüz. — Sakin olunuz! Charles çırpınırken: — E vat. Çok kuvvetten düşmüş olan Emma. sonra. yüzünde bir huzur anlamı vardı. Papaz bu hali belirtmekten geri kalmadı. yüzü yatağın kenarına doğru eğilmiş. kısık bir ses yükseldi: «Güzel günde sıcak basar Küçücük kız aşka susar. yatağın öbür tarafında. O zaman içini çekerek. İltihap geçirici merheme kavuşmak ümidiyle ta Yonville'e kadar sürüklenerek gelen ve yoldan her geçene eczacının nerede oturduğunu soran kör. Bournisien olmasaydı. MADAME BOVARY . makul olacağım.» 328 MADAME BOVARY Emma: — Kör! diye haykırdı. diye düşündü. rüyadan uyanıyormuşcasına. M. Ve. eğilir Bu nimeti veren yere. meydanda karşısına çıktı. Ellerini yakalamış. bir süre üzerine eğilip kaldı. kurtuluşları için uygun gördüğü takdirde bazı kimselerin hayatını uzattığını anlattı. eline kutsallaştınlmış bir mum sıkıştırmayı denedi. azgın bir nefesle sarsılan kaburga kemiklerinin o korkunç hızlanması olmasa.» Emma.Telkinlerini bitirirken. yavaşça etrafına bakındı. diye bağırarak. tıpkı böyle ölmek üzereyken. sıkıyor. ortalığa daima şaşkınlık gibi bir şey yayılır. hatta Bovary'ye» MADAME BOVARY 327 Tanrının. Bu arada Canivet dalgın gözlerle meydana bakıyordu. Emma artık hayatta değildi. yüreğinin her atışında. Felicite. şarkı söyleyen. Herkes yaklaştı. eczacının bile dizlerinin bağı biraz çözülür gibi oldu. diyordu. Homais ile Canivet onu odadan dışarı çıkardılar. Ansızın sokaktan yere sürünen bir sopa ile tahta kunduraların gürültüsü duyuldu. hiçliğin bu geri tepmesini kavramak ve inanmaya katlanmak o kadar zordur ki. bir an için yeniden hayata kavuşmuş bir ceset gibi doğruldu. biçarenin sonsuz karanlıklar içinden bir dehşet gibi dikilen çirkin yüzünü görüyormuş gibi. sözleri anlaşılır bir sesle. Fakat Charles. başını geriye geriye attı ve yastığın üzerine bıraktı. «Tez toplamak için bir bir Başakları hem kaç kere. Ama bırakın beni! Onu görmek istiyorum! Karım o benim! Ve ağlıyordu. parmaklarım kapayamadı. aynasını istedi ve gözlerinden iri yaşlar boşanıncaya kadar. bir ses. Ama yine de rengi o kadar atmamıştı. onun aynı törenden geçtiğini hatırladı: — Belki de ümitsizliğe düşmemek lazım. yere diz çökmüş kollarını. Dua. diyordu. Hırıltı şiddetlendikçe papaz ölüm duasını daha hızlı okuyordu. Charles. mum yere düşecekti. ruh bedenden kopmak için çırpınıyormuşçasına. şimdiden öldüğüne hükmedilebilirdi. Eczacı: — Ağlayın.
dedi.. Saçları omuzlarına dökülmelidir. iç içe üç tabuta konulmalıdır. fakat bir tek yaprak bile kımıldamadı. eczacı derhal ona giderek: — Bu kadife bana pek fazla gibi geliyor. Homais ona tekrar cenaze hazırlıklarından söz etmeye cesaret edemedi. Yonvillelilerin hepsine. Charles kendini yatağa attı ve uyudu. olmaz. Charles: — Siz ne karışıyorsunuz? diye bağırdı. Tuvache geçiyor. hatta kendisine şükreylemek lâzımdı. bir kez daha Bovary'nin evine yollandı. Tanrı büyüktü. Bovary uzaklaşmıştı. Havadis almak için kendisini bekleyen kimseler de cabasıydı. Hepsinin üstüne büyük bir yeşil kadife serilsin. Göğsü bağrı açık oian Charles nihayet titremeye başladı. bir diğeri de kurşun olmak üzere. Eczacı: — Şimdi törenin saatini bizzat tespit etmeniz gerek. Filozof olmasına rağmen. Bırakın beni! Siz onu zaten sevmediniz! Haydi gidin! Rahip koluna girerek ona bahçede bir gezinti yaptırdı. İki mektup yazması. zehirlenmeyi gizleyecek bir yalan uydurması. boğulur gibi oldu ve sözünü tamamlayamadı. birbiri arkasından arabadan inen bütün yolculara baktı durdu. Eczacı. siz ne iyisiniz! Eczacının bu hareketi onda o kadar hatıra canlandırmıştı ki. Bovary'nin şairane fikirlerinden pek hayrete düştüler. biraz çiçekçilikten söz etmeyi uygun gördü. lanetler savurarak gözlerini gökyüzüne dikiyordu. ürkek bir sesle kekeleyerek: — Hayır. akajudan.. teşekkür ederim. vanilyalı krema yaparken şeker yerine arsenik kullandığı öyküsünü dinlettikten sonra. onu oyalamak için. Onu yalnız buldu (M. dişlerini gıcırdatıyor.329 — İyi. Bu dünya işlerinin boşluğuna dair sözler söyledi. Bovary'ye teskin edici bir ilaç hazırlaması. — Niçin? Ne töreni? Sonra. Dediğimi yapın!» Bu işle uğraşanlar. diğeri. gelinlik elbisesi içinde gömülmesini istiyorum. o sizin tanrınızdan! Rahip göğüs geçirerek: — İsyankârlık hâlâ içinizde. kasabaya dönen Kırlangıç'tı. Charles'ı buna razı eden papaz oldu. Charles alnı cama dayalı. Zaten. ıtır çiçeklerini sulamak için etajerdeki sürahiyi aldı. yapacak başka bir şey bulamayınca. daha sonra gel! Ve acele acele eczaneye girdi. Bana hiçbir şey söylenmesin. Saat altıda meydanda bir teneke gürültüsüdür duyuldu: Bu. cenazeyi beklemek üzere yine eve geldi. içeri girip mutfakta oturdu. Canivet az önce gitmişti). O zaman Homais. yazdı: 330 MADAME BOVARY «Beyaz ayakkabıları ve tacıyle birlikte. Tuvache geçiyor. Yağmur çiseliyordu. pencerenin yanına. yatsın diye salonda yere bir yatak serdi. M. Muayene odasına çekildi. hiç şikâyet etmeden iradesine itaat etmek. yemek odasının döşeme taşlarını şaşkın şaşkın seyrediyordu. biri meşeden. — Zaten. iş olsun diye. renkli camın küçük perdelerini yavaşça araladı. masraf. Böyle istiyorum. değil mi? Yanımda kalmasını istiyorum. havalar yakında düzelir. iyiydi. Felicite. Charles bir makina gibi tekrarladı: — M. Charles tasdik makamında başını eğdi. Nitekim zavallı Charles'a hınç beslemeksizin. M. Duvar boyunca dizi dizi ağaçların yanı sıra iri adımlarla yürüyor. dedi. iyi! Sanki yapılacak başka işim kalmamış gibi! Ne yapalım. . Homais. metin olacağım. bitkilerin rutubete ihtiyacı vardı. Fener için bir makale kaleme alması gerekti. Bovary: — Ya! dedi. — Bakın. Charles ağzına gelen küfrü savurdu: — Ben nefret ediyorum. bir koltuğa oturmuş. Charles: — Ah. o gece üç cilt kitap ve not almak için bir defterle birlikte. dedi. Homais'nin ölülere saygısı vardı. eline kalemi aldı ve bir süre hıç-kıra hıçkıra ağladıktan sonra.
bir çş-_ şit beyaz toz yer yer kirpiklerine konmuştu. tıpkı eczacının teşebbüs ettiği gibi. Emma'nın başı sağ omuzuna düşmüştü. yataklıktan çekilip dışarıya çıkarılmış olan karyolanın baş ucunda iki büyük mum yanıyordu. Charles öğleden sonra hep tek başına kaldı. son derece isterse. çekler üzerine ağlarını örmüş gibi. Eski hâkim Nicolas'nın Hıristiyanlığın Sebep ve Hik-meti'ni okuyunuz. yahut tövbekar olmadan (bu da zannımca din adamlarının deyimidir) vefat etmiştir. diyordu. cesedin üzerine eğildi ve yavaşça: «Emma! Emma!» diye haykırdı. Homais bu kadar aptallığa hayret ediyordu. Lefrançois ana ile yukarda. Onu daha iyi görmek için tam karşısında duruyor. Charles onu öperken. belki onu diriltebileceğini düşünüyordu. zaman zaman. diyordu. Kilisenin saati ikiyi çaldı. mumların alevini duvar üzerinde titretti. birbirlerini dinlemeden. Sanki bir büyü onu çekiyordu. odadaydı. sonra ayak parmaklarının ucunda yeniden yükseliyordu.. karanlıklarda akıp giden ırmağın derin fısıltısı duyuluyordu. kadıncağız sustu. Tam birbirlerine küfürler savurmak kertesine gelmişlerdi ki. Homais: — Bununla birlikte. O da durmadan merdivenleri çıkıyordu. gürültü ile burnunu siliyor ve Homais kalemini kağıt üstünde gıcırdatıyordu. Biri: — Voltaire'i okuyunuz. Açık duran ağzının köşesi. İhtiyar kadın. Çarşaf. Bournisien. kıpkırmızı kesilmişlerdi.. Encyclopedie' yi okuyunuz. yüzünün solgunluğu içinde kaybolmaya başlamıştı. dedi. Ziyaretçiler yüzleri yere eğilmiş. . memelerinden dizlerine kadar çökük duruyor. yüzünün alt kısmında siyah bir delik gibiydi. sonra şöminenin önünde geniş bir yarım daire halinde sıralananların yanına oturuyordu. derinliği yüzünden artık ıstıraplı olmaktan çıkmış böyle bir seyredişte kendinden geçiyordu. manyetizma mucizeleri geliyordu.M. Taraçanm dibinde. Gözleri. çekilin artık. Tanrı bizim gereksinmelerimizi bilir. Akşam olunca ziyaretler başladı.. Hararetleniyorlardı. MADAME BOVARY 331 Sessizlikten bıkıp usanan eczacı. Bournisien bu kadar cüretkârlığa kızıyor. Şafak vakti.. ellerinin başparmakları ayaklarına doğru bükük duruyordu.. Bournisien oradaydı. kitaplara gelince. M. dua neye yarayacak öyleyse? — Nasıl! Dua mı? Siz Hıristiyan değil misiniz? — Affedersiniz! Ben Hıristiyanlığa hayranımdır. Charles tekrar ortaya çıktı. defin masrafları hakkında ona bazı öğütlerde bulunmaya kalktı. iki şıktan biri: Ya (kilisenin dediği gibi) bağışlamaya kavuşarak ölmüştür. Charles hiç konuşmadan el sıkıyor. Eczacı: Ama. dünyaya ahlak getirmiştir.. tekrar gözyaşları döktü. Çünkü Hıristiyanlık evvela köleleri azat etmiştir. açın da bakın tarihe. Bournisien sert bir tavırla. sanki örüm. o zaman da. bu «bahtsız genç kadın» hakkında bazı şikâyetlerde bulunmakta gecikmedi. Ağzından hızla çıkan nefesi. hatta oğlu kendisine derhal şehre inip gereken şeyleri satın alma işini havale etti. Charles içeriye girdi. papaz şimdi yapılacak şeyin onun için dua etmekten ibaret olduğu cevabını verdi. Felicite. dedi. yine de dua etmek gerektiğini söyleyerek. o takdirde bizim dualarımıza ihtiyacı yoktur. Berthe'i Madame Homais'ye götürmüşlerdi. Hatta bir defasında. — Haydi sevgili dostum. Bovary ana geldi. Charles o kadar öfkelendi ki. — Mesele bu değil! Bütün kitaplar. evet. Aklına hep katalepsi hikayeleri. eczacının sözünü kesti.. eczacı ile papaz tekrar tartışmaya başladılar. onları cizvitlerin tahrif ettiğini herkes bilir. Charles'a sonsuz yığınlardan muazzam bir ağırlık cesede çöküyor gibi geldi. aynı zamanda konuşuyorlardı. — Evet. Holbach'ı okuyunuz. Öbürü ise: — Birkaç Portekiz Yahudisinin Mektupları'm okuyunuz. yatağa doğru ilerledi ve yavaşça perdeleri açtı. bu manzara yüreğinizi parçalıyor! 332 MADAME BOVARY Charles gidince.
Madame Lefrançois ve Bovary ana. herkes gibi sevgili bir eşi kaybetmek tehlikesine maruz bulunmadığı için papazı kutladı.. kefaret mahkemesi önüne gelince.. Eczacı: — Çünkü. Neden korkacakmışım? Eczacılık tahsil ederken. O zaman Homais. o. Papaz: — Köpekler ölülerin kokusunu alırlarmış derler. bunun arkasından da papazların bekârlığı konusunda tartışma başladı. arada bir derin göğüs geçirerek ayaklarını oynatıyorlardı.. Yoksa korkuyor musunuz? Eczacı omuz silkerek: — Ben. içeriye girdi. Eczacı: — Bir köpek uluyor. uykuyu açar. gözlerini bağlayan bağların düştüğünü hissetmişlerdi. Daha anlatacaktı ama. diye cevap verdi. hoş bir geceydi. — Ah Yarabbi! Elbisesi. tam o anda ağzından. Teşrih an-fisinde punç yapıp içerdik! Hiçlik bir filozofu korkutmaz. yanlarında uyur gibi yatan ceset kadar hareketsizdiler. o kadar çekişmeden sonra aynı insani güçsüzlük içinde karşı karşıyay-dılar. yarası henüz pek taze. Homais bu batıl inançlara itiraz etmedi. Emma'ya veda etmeye gelmişti. Öyle cinayetler görülmüştür ki. Fribourgs'da bir papaz vardı.. karşısındaki uyuyordu. Papaz. sonra. kendisi de odanın fazla ağır havası içinde biraz tıkanır gibi olmuştu. gürültüsü eczacıyı uyandırdı. eve varır varmaz. günah çıkartma sayesinde birçoklarının hak yoluna döndüklerini anlattı durdu. Ona: — Alın bir tutam. somurtkan. gidip pencereyi açtı. bir süre daha dudaklarını kıpırdattı durdu. saat dokuzda bir sürü kâfuru. Eczacıya dönerek: Bize yardım etsenize. Başını biraz yukarıya kaldırmak icabediyordu. dedi. Madame Lefrançois: . Emma'nın etrafında döneniyorlar. horlamaya başladı. Charles. bir erkeğin kadınsız yaşaması doğal değildir. örneğin günah çıkartma işinde nasıl sır tutabilir? Homais günah çıkartmaya da dil uzattı. bilime hizmet etsin diye. dedi. dikkat edin elbiseye! diye bağırdı. Uzaklarda. Şamdanların balmumu iri damlalar halinde yatağın çarşafı üzerine düşüyordu. hizmetçi kız. dedi. Charles onları uyandırmadan. sanki kusuyormuş gibi. Anlar da böyledir. hâlâ da ne kadar güzel! Hani nerdeyse az sonra yerinden kalkacak gibi. bir kap dolusu klor getirmişti. sondu. alın. Felicite hıçkırıyordu: — Ah zavallı hanımcığım! Zavallı hanımcığım! Han sahibesi içini çekerek: — Bakın. Mösyönün ne halde olduğunu sordu ve eczacının cevabı üzerine: — Biliyorsunuz. Sonra. kapkara bir sıvı yığını boşandı.. kendi cesedimi bile hastanelere bağışlamak niyetindeyim. Göbekleri öne fırlamış. Homais (iki günden beri meydandan yalnız onun gelip geçtiği görülüyordu). Bu. diyordu. hepsi de can sıkıntısından patlıyordu. çenesi yavaşça göğsüne yaslandı. mumların yanmasına bakıyordu. . korkmak mı? dedi. aselbent ve MADAME BOVARY 333 güzel kokulu otlarla birlikte geldi. her zaman da dediğim gibi. Güzel kokulu otlar hâlâ tütüyordu. hatta. Bournisien savundu. Daha gürbüz bir adam olan Bournisien. diyordu. Birdenbire namuslu adam oluveren hır334 MADAME BOVARY sızlara dair çeşitli fıkralar hikaye etti. çoluk çocuğa karışmış bir adam. fakat hiçbiri ötekilerden önce kalkıp gitmek istemiyordu. saten ayakkabılarına kadar örtecek biçimde üzerine çektiler. O sırada. Başına tacını koymak için yeniden üzerine eğildiler.. Hötel-Dieu'de türlüsünü gördüm. çünkü yeniden uykuya dalmıştı.bacak bacak üstünde. yüzleri şişmiş. onlar da sahipleri ölünce kovanlarını bırakıp gider-lermiş. bir yerlerde ardı arası kesilmeyen köpek havlamaları geliyordu. Askerler vardı ki. kocaman kara kitabı elinden düştü. Gökte birkaç yıldız parıldıyordu. Mavimtırak buhar dalgaları pencerenin pervazı üzerinde içeriye dalan sisle karışıyordu. . gözlerini sarı alevlerinin parıltısında yorarcasına. Kokuyu önlemek için de. Uzun katı bezi. Papaz: — Behey Allanın akıllısı. onu giydirme işini tamamlıyorlardı. işitiyor musunuz? diye sordu.
dedi. eve gelen işçilerle karşılaştılar.Bir ay ışığı kadar beyaz saten elbisenin üzerinde hareler titreşiyordu. Bütün yol boyunca. O zaman M. bu da. iki saat süreyle tahtalar üzerinde çınlayan çekiç darbelerinin işkencesine katlanmak zorunda kaldı. Sonra Felicite" geldi ve Mösyönün saç istediğini söyledi. Sonra birdenbire. titreye titreye. Felicite. Bir yakınmanın peşi sıra daima bir başkası geliyor ve bu durum. O kadar titriyordu ki. Gözleri görmez olmuştu. çıldırdığını hissetti. sabahın dördüne doğru içini çekti: — Hani ağzıma bir lokma bir şey koysam. esen rüzgârda ve yükselen nemli kokularda eriyip kayboluyordu. eczacının omuzunu sıvazlayarak: — Bir gün gelecek. Artık dermanı kalmayan eczacı.ağaçlaMADAME BOVARY 335 nnm altında dans eden delikanlıların neşeli kahkahalarını hâlâ duyuyordu. bu uğursuzluktan ödü koparak. hemen meydanda bayıldı. M. Bir ağacın üstünde uyuyan üç siyah tavuk gözüne ilişti. Bertauxlann avlusunda görüyordu. Bu kadın. omuzlaya-rak kapıyı kırdı. Gün doğdu. saçlarından yayılan güzel koku ile dolmuştu ve elbisesi kollannın arasında bir kıvılcım çıtırdısı ile ürperiyordu. fena olmayacak! Papaz. aynı kadındı! Böyle uzun zaman bütün o kaybolan saadetleri. zaman zaman uyuklamakla birlikte. şapkasını giydi. Onu aşağıya. Hizmetçi kız cesaret edemediği için. son kadehte papaz. gecenin içinde. nefes nefese. eczacının mektubunu olaydan ancak otuz altı saat sonra almıştı.. Bertaux mezarlığından Vassonville kilisesine kadar yalınayak yürümeyi vaadetti. Aşağıda. yine eski uğraşlarına daldılar ve her uyanışlarında karşılıklı olarak birbirlerini uyumakla suçladılar. örtüsünü kaldırdı. sesinin yankısını hatırladı durdu. lehimlendikten sonra. Adamcağız önce inme inmiş gibi yere yığıldı. yemliğe bir şişe tatlı elma şarabı boşalttı ve midillisine atladığı gibi tozu dumana kattı. ayakkabısına bir mahmuz taktı ve dörtnala yola çıktı. Eczacı: — Kes bir parça. o güzel siyah saç yığınında beyaz izlerin belirmesine sebep oldu. Ama öyle bir dehşet çığlığı kopardı ki. parmaklarının ucuyle. . Emma bunların altında kayboluyordu. yavaşça. Homais ise yere birazcık klor atıyordu. içtiler. makası rasgele iki üç kere açıp kapadı. sessizlikte. üç kapak da rendelendikten. evlerinin kapısı önünde. yükselen bir denizin dalgaları gibi durmadan devam ediyordu. yediler. onlar için komodinin üzerine bir şişe Fransız rakısı ile peynir ve kocaman bir çörek koymuştu. hassasiyetini göz önünde tutarak mektubu o tarzda kaleme almıştı ki. Hatta bir defasında attan inmeye mecbur oldu. tavırlarını. odadakiler uyandı. heyecana karşı kendisini toparladı. Eczacı ile papaz. Fakat ölmüş de olabilirdi. sokaklarda. hareketlerini. tabut kapının önüne kondu. ayin yapmaya gitti ve döndü. fa336 MADAME BOVARY kat en üstündeki tabut biraz genişti. titremeye başladı. tabutu da diğer ikisinin içine yerleştirdiler. Homais. eline makası alarak kendisi öne atıldı. kapılar ardına kadar açıldı ve Yonville ahalisi içeriye doldu.. yahut Rouen'da. oda. Nihayet. onu Tostes'daki bahçede. Elma. yemek odasına götürdüler. kederli saatlerden sonra insanları saran o belirsiz neşe yüzünden olacak. aradaki boşlukları bir şilteden çıkardıkları yünle doldurmak icabetti. Siyah örtüleri görür görmez. Charles'a öyle geldi ki. çivilendikten. yulaf torbasına saldırdı. nedenini bilmeden birazcık da şakalaştılar. Rouault Baba geldi. etrafında sesler duyuyordu. doğru dürüst bir anlam çıkarmanın imkânı yoktu. dikenli çite dayalı bir sıranın üzerinde. Charles. kendinden dışarıya yayılarak eşyanın etrafında. Rouault Baba. Korkunç bir meraka kapıldı. hiç nazlanmadı. Emma'nın. makası birkaç kez şakakların derisine batırdı. yürek çarpıntıları içinde kendini yedi bitirdi. Emma. Nihayet. Bournisien odaya kutsal su serpiyor. dedi. Sonra. X Rouault Baba. anlaşacağız. Nihayet sırtına bulüzünü geçirdi. Hazreti Meryem'e kilise için üç tane papaz göğüslüğü adadı. Hanın adamlarına seslenerek Maromme'a girdi. Sonra Emma'yı meşeden tabuta yatırdılar. girişde. Sonra henüz ölmediği anlamını çıkardı.
ilâhiciler ve iki korocu çocuk De Profundis'i okuyorlar.Altın Arslan'm uşağı Hippolyte'di. MADAME BOVARY 337 Mektubu yazanın bir isim yanlışlığı yaptığını düşündü. Gürültü dipten geliyordu. elinde asasıyle kilisede dolaşıyordu. Lestiboudois. ilk zamanlarda bir defa beraberce dinsel törende hazır bulunduklarını ve öbür tarafta. bu muhakkaktı. her şeyin bittiğini. azgın. Biraz metanet. Ben neler çekiyorum! Kilisenin adamı yerlere kadar eğilerek kendisine teşekkür etti. Her şey hazırdı. diz çökülüyordu. yolun ortasında sırtüstü yatmıştı. kalbine kuvvet versin diye. acısının böyle hafiflemiş olmasından zevk duyuyordu. Charles. ağaçlar sallanıyordu. Charles. hay Allah belasını versin! Sonuna kadar yanından ayrılmayacağım. filozof olun biraz! Zavallı çocuk.. — Bu yürekler acısı ayrıntıların gereği yok. bir sarhoşun şakası olması ihtimali aklına geldi. Rouault babayı.. canım. duvar dibinde durduklarını hatırladı. İlâhi okunuyordu. tabut rahlenin yanına. bir koyun sürüsü geçti. Fakat. kiilseden çıkıldı. Sonra bunun belki bir muziplik. Bu. metin görünmek istedi ve birkaç kez tekrarladı: — Evet. çok uzaklara bir seyahate çıktığını hayal ediyordu.. Emma'nın çok önce. Çan yeniden başladı. Koyu renkte kaba bir ceket giymiş olan bir adam. Kendisine anlatılmış olan bütün inanılmaz iyileşmeler hatırına geldi. Charles'ın içinden. önünde. işaretle selamlıyordu. Cebinde mektubu aradı. dört sıra mum arasına yerleştirilmişti. onu tekrar göreceği bir öbür hayat ümidine kapılmaya çalışıyordu. birinin intikamı. büyük tören kıyafetinde tiz bir sesle okuyordu. kutsal ekmeğin korunduğu dolabı selamlıyor. bir türlü sonu gelmiyordu! Charles. ümitsiz bir öfkeye dü-MB 22 338 MADAME BOVARY şüyordu. Yeni bacağını takmıştı. Bovary öfke ile bir beş franklık fırlatırken: — Çabuk olsanıza! diye haykırdı. cesaret! Rouault Baba: — Pekâlâ. kollarını uzatıyordu. İskemleler yerlerinden oynatıldı. ellerini kaldırıyor. habire sopa vurarak. Oradaydı. toprağa gömeceklerini düşündükçe. Ama yine de kendini sofuluğa vermeye. kolanlardan kan damlıyordu. onları birbirinden ayırdı. Bournisien. kalkıp o mumlan söndürmek geldi. hızla ilerlediğini gördüler. O anda Justin eczanenin kapısında göründü.. Kilisenin ön tarafındaki tahta koltuklara yan yana oturdular ve üç ilâhicinin dua okuyarak mütemadiyen önlerinden gelip geçtiğini gördüler. üst üste üç İcahve içti. Cenaze taşıyıcılar. sarsak sarsak hemen içeriye girdi. sesleri . Sonra onu ölmüş gibi gördü. kilisenin yandaki alçak kısmında hemen durdu. gökyüzü maviydi. Kocaman paralar. Dizginleri çekti ve hayal kayboldu. Bakın cemaat geliyor. önde. Kendine geldiği zaman. kapkara.Kendi kendine. Bazen. Çan çalıyordu. atının üzerinde iyice eğilmiş. fakat açmaya cesaret edemedi. dimdik yürüyordu. kendini alçaklıkla suçlamakla birlikte. Ben Mösyöye anlatırım. Nefirin sesi gayet gür geliyordu. Papazlar.' Quincampoix'da. gözyaşları içinde Bovary'nin kolları arasına düştü: — Kızım! Emma'cığım! Yavrum! Anlatın bana. Cesur bir tavır takınıyor ve daracık sokaklardan veya kapılardan çıkarak kalabalıkta sıraya girenleri. Yola çıkmak icabetti. orada olduğunu eliyle anladı. hiçbir şey hissetmediğini sanıyor.» diyordu. M. hıçkırıklarla cevap verdi: — Bilmiyorum! Bilmiyorum! Bir belaya uğradık! Eczacı. «Emma'yı herhalde kurtarırlar. binbir güçlükle diz çöktü. eşit aralıklarla yere inen ucu demirli bir sopanın tok gürültüsü gibi bir ses duyuldu. İlâhicilerden biri. şunun altında olduğunu. sağda. yardım parası toplamak için kilisenin cemaat yerini dolaşmaya başladı. tabutun altına üç sırık koydular. Kasaba göründü. bilinmeyecek miydi? Ama nereden? Kırda hiçbir fevkalâdelik yoktu. Her iki yanda üçerden altı kişi ağır adımlarla yürüyor ve sık sık nefes alıyorlardı. Kilisenin döşeme taşları üzerinde. zaten ölmüş ise. rengi uçmuş. birbiri peşi sıra gümüş tepsi üstünde çınlıyordu. Cenaze alayını görmek için pencerelerde yer almışlardı. dedi metin olacağım. tekrar kalkılıyordu. hekimler bir çare bulacaklardı.
bu bitmez tükenmez dua tekrarı ve meşale geçişi. kıra doğru uzanıyordu. Bazen cemaat bir patikanın dönemecinde kayboluyor. o avlulardan geçtiğini ve Emma'ya döndüğünü hatırlıyordu. bazı hastalannı ziyaret ettikten sonra. Charles inişine baktı. Yorulan cenaze taşıyıcılarının adımları ağırlaşmıştı. Eve ^dönünce. dikenli çitlerin üzerinde MADAME BOVARY 339 çiy taneleri titreşiyordu. sanki siyah bir elbise bulunamamış 340 MADAME BOVARY gibi* maviler giydiğini gözden kaçırmadı. M. Charles üstündekileri çıkardı. Tuvache'ın da dinsel törenden sonra sırra kadem bastığını. M.. sonra Charles'a verdi. Türlü türlü neşeli gürültüler ufku dol-duruyordu. süsenlerle örtülü kulübelerin üzerine mavimtırak hareler dökülüyordu. Çukurun etrafında halka oldular. Binet'nîh hiç ortalıkta görünmediğini. Rouault Baba da yeniden önlüğünü giydi. dedi. yolun kenarında. Erkekler aşağıya. dostum. siyah yas tüllerine bürünmüşler. diğerleri gibi o da. Keza. dönüşte. Sonra. benim işim bitti artık! Karımın öldüğünü gördüm. bir gruptan ötekine gitti durdu. taş parçalannın çarptığı tabutun tahtasından. Her üçü de susuyordu. sonra oğlum gitti. Kadınlar.. gürültüsüzce. Sonra bütün göğsünü sarsan uzun bir inilti ile: — Ah. her dalgada yalpa vuran bir filika gibi dura kalka ilerliyordu. yenleriyle sık sık gözlerini sildiği için boyası atmıştı. Gömlek yeniydi. çimenlikte çukur kazılmış yere kadar yürüdüler. kukuletaları inik. Herkes ve özellikle cenazeye gelmiş olan Lheureux. — Zavallı kadıncağız! Kocası için ne acı! Eczacı: — Eğer ben olmasaydım. zaman zaman yerinden oynuyor ve tabut meydana çıkıyordu.dalgalanmalarla alçalıp yükselerek. rahat rahat piposunu içmeye koyuldu. Mezarlığa vardılar. Açık gökyüzü pembe bulutlarla beneklenmişti. tekerlek izleri üzerinde ilerleyen bir at arabasının gıcırtısı.. Serin bir meltem esiyordu. Ona öpücükler yolluyor. zaman sizi teselli etmiştim. Bovary ana da onlarla beraberdi. durmadan. Lestiboudois'nın uzattığı küreğe iyice doldurduğu toprağı çukura sürdü. Homais. söyleyecek sözler bulmuştum. bir defa Tostes'a gelmiştim. sonsuzluğun yankısına benzeyen korkunç bir gürültü yükseldi. ellerinde yanmakta olan iri mumlar vardı. Emma'nın ölümüne acıdı. uzakta. gömleği kirleten toz tabakası içinde yol yol görünüyordu. köşelerden akıyordu. hemen Bertaux' ya dönmek istiyordu. Nihayet yaşlı adam içini çekerek: — Hatırlıyor musunuz. içinden bunu biraz yakışıksız buldu. papaz söz söylerken. dedi. diyordu. Nihayet bir çarpma duyuldu. ama şimdi. belki bu işi bitirmiş olmanın belirsiz kıvancı içinde. Charles geçerken. fakat büyük gümüş haç daima ağaçların arasında^ yükseliyordu. rahmetli ilk karınızın öldüğü sırada. Üstüne beyaz gözyaşları serpilmiş siyah örtü. üzerine tabutu ittiler.. Charles. Hep iniyordu. Rouault Baba. canına kıymağa kalkışacaktı! — Ne iyi bir kadındı! Daha geçen cumartesi günü bizim dükkânda görmüştüm kendisini! Homais: — Mezarı önünde söylemek üzere birkaç söz hazırlamaya bile vakit bulamadım. arkadan geliyorlardı. kutsal su kabını yanındakine uzattı. Bu. Hatta torununu bile görmeyi reddetti. Charles dizleri üstüne toprağa yığıdlı. noterin uşağı Theodore'un ise «mademki âdet olmuş. Bournisien. Böyle bir sabah vakti. Bu gözlemlerini anlatmak için de. . «Elveda!» diye bağırarak var kuvvetiyle abdanı sallamaya başladı. ipler gıcırdayarak yukarıya çıktı. yalnız kasabaya gelirken. dört ip yerli yerine konunca. Eczacı onu ciddi ciddi salladı. Homais' di.. avluları tanıyordu. Gözyaşlarının izleri. bu gönül bulandırıcı balmumu ve cüppe kokulan karşısında bayılacak gibi oluyordu. o. çavdarlar ve kolzalar yemyeşildi. durmamacasına öten bir horozun kokorikosu veya elma ağaçları altında kaçtığı görülen bir tayın dörtnala gidişi. onunla birlikte gömülmek için çukura doğru sürükleniyordu. şimdi de kızım! Artık bu evde uyuyamayacağını söyleyerek. dedi. Alıp götürdüler. Rahip. sessizliğe kavuşmakta gecikmedi.. kenarlara atılmış kırmızı toprak. cenaze.
artık düşünmez oldu. herhalde iş için olacak? diye cevap vermek inceliğini gösterdi. çok geçmeden para meseleleri yine patlak verdi. Çayırda batmakta olan güneşin eğri ışınları altında kasabanın bütün pencereleri alev almış gibiydi. evini idare edecekti. Çocuk annesini sordu. sonra. Charles ise. Annesi buna çok kızdı.— Hayır. Yıllardan beri elinden kaçırmış olduğu bir sevgiye yeniden kavuştuğuna içinden sevinerek. unuttuğu küreği almaya gelen Lestiboudois idi. Charles yine boğazına kadar borca girdi. çünkü Ona ait olan eşyadan hiçbirinin satılmasını istemiyordu. «oğlu Yvetot'da Noter M. uyanık. Karısının göndermiş olduğu mektupları kendisine gösterdiler. eski hanımının ne kadar elbisesi kalmışsa. sonra. yere diz çökmüş ağlıyordu. Emma! Cesaret! Hayatınızı mahvetmek istemiyorum. terliğinin altında tortop olmuş bir kağıt parçası hissetti. bunu hiç unutmayacağım.» Bu. sonra. Pentecöte yortusunda. o saatte gözüne uyku girmiyordu. XI Charles. Parmaklık birdenbire gıcırdadı. İhtiyar kadın evi bırakıp gitti. Berthe birçok defalar daha annesinin sözünü etti. korkmayın! Yine her zamanki gibi hindinizi göndereceğim. oğluna tatlı dille ne yapacağını bilemiyordu. . Eski günlerden ve gelecekten söz açtılar. Rodolphe'un mektubuydu. ufukta. Saat gece yarısını çaldı. Artık tamamıyle değişmişti. Leon Dupuis ile Bondeville'den Mademoiselle L6ocadie Leboef'ün izdivacım» Charles'a haber vermekle şeref kazandı. Kasaba. Yalnız siz kendisini bol bol öpün! Allaha ısmarladık!. gece geç vakitMADAME BOVARY 341 lere kadar oturup konuştular. Charles. şatosunda rahatça uyuyordu. ekseriya Charles. Kira ile kitap veren adam üç yıllık abonman parası talep etti. Felicite artık Madamın elbiselerini giyiyordu. Yonville'e gelecekti. Yine o sıralarda dul Madame Dupuis. Felicit6. hepsini değil. kendisini arkadan görünce. Fakat. öyle ki. tavan arasına kadar çıktı. eczacının o dayanılmaz tesellilerine de katlanması gerekiyordu. aydan daha tatlı ve geceden daha sır dolu. her zamanki gibi sessizdi. artık birbirlerinden ayrılmayacaklardı. Ona. Emma bir tek ders dahi almadığı halde (Bovary'ye göstermiş olduğu o ödenmiş faturaya rağmen) Mademoiselle Lempereur altı aylık ders ücreti istedi. vehme kapılıyor ve: — Ah! Gitme! Gitme! diye haykırıyordu. Lheureux. Charles bu işin aslını sorunca da: — Ne bileyim ben. Fakat hiç durmadan başka borçlar ortaya çıkıyordu. hayır! Yüreğim büsbütün parçalanacak. Fakat. Hıçkırıklarla parçalanan göğsü. O zaman eski vizitelerinden kalan alacaklarım istedi. oysa bu iki kadın arasında bir anlaşmaydı. hep onu düşünüyordu. sandıklar arasına düşmüş ve orada kalmıştı. midillisi topalladığı için. Her borcu ödedikçe. İçi açılsın diye bütün gün ormanda dolaşmış olan Rodolphe. vaktiyle Emma'dan ayrılırken Saint-Victor yoluna dönüp baktığı gibi. ağaçların beyaz taşlar arasında yer yer siyah demetler halinde belirâiği duvarlarla çevrili bir yer gördü. Theodore'la birlikte Yon-ville'den kaçtı gitti. Bu. dedi. Leon da. ertesi gün küçük kızını eve getirtti. Açtı ve okudu: «Cesaret. kendisine oyuncaklar getireceğini söylediler. hepsini çalarak. Bunun üzerine özür dilemek icabetti. ağır ağır yoluna devam etti. bayırın üstüne varınca. dostu Vinçart'ı yeniden kışkırtınca. Rouen'da uyumaktaydı. çünkü Charles bunlardan bazılarını saklamıştı ve onları seyretmek için gidip tuvalet odasına kapanıyordu. İhtiyar kadın. uçsuz bucaksız bir pişmanlığın baskısı ile kalkıp iniyordu. Siz iyi çocuksunuz! Baldırına vurarak. Charles ondan daha fazla öfkelendi. gönderdiği tebrik mektubuna şu cümleyi de sıkıştırdı: «Zavallı karım buna ne kadar sevinecekti!» Bir gün. Charles ile annesi yorgunluklarına rağmen. Bu çocuğun neşesi Charles'ın yüreğini burkuyordu. Elini gözlerinin önüne götürdü. arkasına döndü. O zaman herkes istifade etmeye baktı. Charles. Fe'licite' hemen hemen onun boyundaydı. evde olmadığını. zamanla. artık sonu geldi sanıyordu. evin içinde rasgele dolaşırken. Duvardan atlayan Justin'i tanıdı ve patateslerini çalan hırsızın kim olduğuna dair bir fikir sahibi oldu. Rolet ana yirmi 342 MADAME BOVARY kadar mektubun posta parası diye tutturdu. Fakat biri vardı ki. Çamlar arasındaki mezarın üstünde bir çocuk..
Kimdi acaba? Rodolphe'un eve pek sık uğrayışını. hiç şüphesiz ona göz dikmişlerdi. ölmek istemiş olduğu aynı yerde. büyük şehirlerimizin civarı dilenci sürüleriyle dolup taşmakta devam ediyor. 344 MADAME BOVARY Homais. O zaman öylesine bir kederli hali oluyordu ki. hem de kibrinin alçaklığını gösteren bir fesat dolabı çevirmeye başladı. Charles'ın içini. Berthe. kızını bağsız potinler ve koltuğunda kalçalarına kadar yırtık bulüzlerle gördükçe bu kılıksızlığa pek üzülüyordu. o kadar cana yakındı ki. Oyuncaklarını tamir ediyor. Yuvarlak masayı ocağa doğru itiyor ve onun koltuğunu yaklaştırıyordu. Emma onu mezardayken bile baştan çıkarıyordu. Böylece. Fakat Berthe o kadar tatlı. sonra salonun mobilyalarını sattı. Nihayet.. tekrar Bois-Guillaume bayırına dönmüş. ikinci sayfanın sonunda küçücük bir R harfi keşfetti. Rugan çizmeler satın aldı. Artık kimse onları görmeye gelmiyordu.vardı ki. Hizmetçi kadının bu işlere el sürdüğü yoktu. Rouen'a kaçmış. meselelerin derinliğine inen insanlardan değildi. vaktiyle Emma'nın ondan daha çok rengi atmış. onun zevklerini. Bu arzu onun tasasını alevlendiriyordu ve artık gerçekleşemeyeceği için de sonsuzdu. İçinden. hülyaya dalıyordu. beyaz kravatlar takmayı âdet edindi. canından bezdirir ve yolculardan tam manasıyle vergi alır. Delillerin karşısında geriledi ve belli belirsiz kıskançlığı.3 — Belki uzaktan uzağa birbirlerini sevmişlerdir? diye düşündü. iki üç kez karşı karşıya geldikleri zaman gördüğü sıkıntılı halini hatırladı. gür sarı saçlarını pembe yanakları üzerine dökerek öyle zarif bir eğilişi . ötekilerinden daha az tehlikeli değildir. Bunlar. yahut bebeklerinin yırtılmış karnını dikiyordu. Charles. ondan sonra. Kendi şöhretini korumak için. adamcağızdan her ne pahasına olursa olsun kurtulmak maksadıyle. o küçük başının. yalnız yatak odası. Eczacının çocukları da küçüğü gittikçe daha seyrek ziyaret ediyorlardı. ona mukavva ile kuklalar yapıyor. Evin bütün odaları boşalıyordu. hiç şüphe yok. yanı başında. Karşısına oturuyordu. hareketsiz ve şaşkın kalakaldı. birdenbire ortadan kayboluşunu. Bu adam herkesi rahatsız eder. «Herkes ona hayran oluyordu herhalde?» dedi. Yaldızlı bir şamdanda bir mum yanıyordu..Şimdi de çatı penceresinden esen rüzgâr onu kapıya doğru sürüklemişti. yerde sürüklenen bir kurdeleye. fikirlerini benimsedi. M. Şehirlerimizi idare edenler. «Verimli Picardie diyarına uğrayan herkes. ümitsizlik içinde. hem zekâsının derinliğini. o reçine kokan. Homais şehre indiği zaman. Kırlangıç'm perdeleri arkasına gizleniyordu. Emma kendisine daha güzel göründü ve içinde ona karşı devamlı ve azgın bir arzu peyda oldu. onun odası. yahut masanın bir çatlağına sıkışıp kalmış bir firketeye ilişecek olursa.» Arkasından körün sebep olduğu bir kazanın öyküsü geliyordu. Serserilerin haçlı seferlerinden getirdikleri cüzzamı ve sıracayı umumi mahallelerimizde serbestçe teşhir ettikleri o korkunç ortaçağ devrinde mi yaşıyoruz hâlâ?» Yahut: «Serseriliği yasak eden kanunlara rağmen. eskisi gibi kalmıştı. orada bakkal çıraklığı ediyordu. tıpkı onun gibi emre yazılı senetler imzalıyordu. bozuk şaraplar gibi buruk bir zevkle dolduruyordu. Bütün erkekler. Tam on ay süreyle. Zaten Charles. Rouen Feneri'nde ardı ardına şu kısa yazılar çıktı. el altından. İçlerinde tek başlarına dolaşanlar da var. Gümüş takımlarını parça parça satmak zorunda kaldı. Bois-Guillaume bayırında. Sanki hâlâ yaşıyormuş gibi. ne düşünürler acaba?» Sonra Homais bazı hikayeler de yaratıyordu: «Dün Bois-Guillaume bayırında ürkek bir at. onunla karşılaşmamak için. Bıyıklarına kozmatik sürüyor. sonsuz bir hazla. yüzünde korkunç bir yara ile dolaşan bir yoksula rastgelir. kızcağız da tıpkı onun gibi kederleniyordu. basma resimleri boyuyordu. Jüstin. hoşuna gitmek için. kederinin sonsuz genişliği içinde kayboldu. Heriften nefret ediyordu. Çünkü. Akşam yemeğinden sonra Charles oraya çıkıyordu. MADAME BOVARY 34. sıkı dostluğun devamına pek aldırış etmiyordu. Zavallı adam. Sonra. . Fakat mektubun hürmetkar üslubu onu yanılttı. eczacının hiçbir işe yaramayan tedavisini yolculara anlatıp duruyordu. gözleri dikiş kutusuna. Merhem ile iyi edemediği kör ise. sosyal durumları arasındaki farkı göz önünde tutarak. O derecedeki.
ama Emma aleyhinde de yazmadığını bırakmadı. Balıkçılık. Nihayet arkası aklına geldi: Amabilem conjugem Calcas! (2). Pulvermacher hidro elektrik zincirlerine coşkun bir hayranlık gösteriyordu. etrafı sütunlu bir yuvarlak dam. Bozuştular. Homais. ilkokullarla hocalık eden cahil rahipler arasında. Belleğinde tutmak için gösterdiği çabalara rağmen. Eczaneyi de ihmal etmedi. 346 MADAME BOVARY Kitabeye gelince. Bu başarı onu cesarete getirdi ve o günden sonra kaza dahilinde çiğnenmiş bir tek köpek. Homais'nin rivayetine göre. M.. Bu hep aynı rüyaydı: Charles ona yaklaşıyor ve tam sarıldığı anda. alt tarafı büzme perde şeklinde bir kırık sütun. O zaman aralan büsbütün. Zaferi eczacı kazandı. . fedakârlığının karşılığı olmak üzere. Fakat sonra salıverdiler. bu hayalin kendisinden uzaklaştığım hissetmekten çok üzülüyordu. iki esas cephesinde «sönmüş bir meşale taşıyan bir peri» bulunacak bir türbe üzerinde karar kıldı. neticesi hep ikincilerin aleyhine çıkan karşılaştırmalar yapıyordu. adamı tutukladılar. Büyük çikolatacılık hareketini gözden kaçırmıyor-du. çok geçmeden kitap. Lheureux hiçbir senedi uzatmayacağını bildirdi. Madame Homais. bir İskit'den daha çok dolaklı ve sargılı. herkese çatıyordu. İlk barışma girişimi yine annesinden geldi. Aşağı-Seine Vilayetine Şo-Ka'yı ve revalentia'yı ilk getiren o oldu. altında kocasının kaybolduğu o altın helezon karşısında mest oluyor. İhtiyar kadın kendi mallan üzerinde bir ipotek yaptırmasına razı oldu. Kendi dediği gibi. bir mezar müteahhidinde çeşitli lâhit-leri görmek için Rouen'a gittiler.. durmamacasına tekerleme söyleyen bir ressam aldılar. Bu kitabe kabul edildi. kakasını yiyerek ölen Voltaire'in can çekişmesini anlatmayı ihmal etmiyordu.. Charles. Adam yeniden başladı. Kauçuk. eser yazmaya kalktı! O zaman İklime dair gözlemlerle birlikte Yonville Kantonunun genel istatistiği. bilakis! Keşifleri yakından takip ediyordu. daima ilerleme aşkı ve papazlara MADAME BOVARY 345 beslediği hınçla harekete gelen eczacının kalemiyle derhal okuyuculara duyurulmamış olsun. ömrünün sonuna kadar bir düşkünler evinde yaşamaya mahkûm edildi. fakir sınıfların ahlaka yönetilmesi. yahut «bir harabe yığını» teklif etti. bir şartname hazırlatıktan ve tekrar Rouen'a bir yolculuk yaptıktan sonra. Emma çürümüş bir külçe halinde kollarından dökülüyordu. Artist tavırları takınmaya başladı. Charles'ın bütün bir hafta her akşam kiliseye girdiği görüldü.. Bu bir çatışmaydı. kesin olarak açıldı. eski borçlarını ödeyecek vaziyette değildi. Homais. İşin tuhafı. Charles o zaman annesine başvurdu. kendisine can yoldaşı olsun diye küçük kızı kendi evine almayı teklif ediyordu. Evvelâ. Yolsuzlukları ihbar ediyor. Bütün planlarda. tütün içiyordu! Salonunu süslemek . için iki tane gayet şık Pompadour heykelciği satın aldı. Bir kiliseye yüz frank verildi mi hemen Saint-Berthe"lemy katliamını hatırlatıyordu. daha sonra bir vesta mabedi. onu unutuyordu. Zaten papaz. Tehlikeli bir adam oluyordu. bir sihirbaz gibi gösterişli olan bu adama yanıp tutuştuğunu hissediyordu. Sonunda burjuva olmaktan utanır oldu. sonra bir piramit. zira düşmanı. dayak yemiş bir tek kadın olmadı ki. Hatta bir de. Akşamları fanila yeleğini çıkardığı zaman. Kendisinin de bir tane vardı. yanmış bir tek ambar. adlı eseri kaleme aldı ve istatistik kendisini felsefeye şevketti.Sözün kısası. öylesine uğraştı ki. Homais. Çağın zihniyetine ateşler püskürüyor ve her on beş günde bir. Sta Viator'dan (1) güzel bir şey bulunmayacağını söylüyor ve bunda ısrar ediyordu. Büyük sorunlarla uğraştı: Sosyal problem. Homais de keza. İhtiyar kadın. kederin zorunlu sembolü saydığı salkım söğütten asla şaşmıyordu. daha bağnaz oluyordu. Fakat hareket anında cesaretini kaybetti. Bununla beraber gazeteciliğin dar sınırları içinde kalmak onu sıkıyordu. Ama yine her gece Emma rüyasına giriyordu. Hacizden kaçmaya artık imkân yoktu. herkesin bildiği gibi. rast geldiği şeyi temelinden çökertiyordu. Charles bunu reddetti. Yanlarına da Bridoux'nun dostu Vaufrylard adında. Demir Yolları. Charles ile Homais. sonra peşini bıraktı. Emma'nın mezarı hakkında da pek parlak fikirleri oldu. Bournisien de kendisine iki üç ziyarette bulundu. gün geçtikçe daha hoşgörüsüz.. Bovary pek idareli yaşadığı halde. Charles buna razı oldu. vs. Hayal gücünü zorluyor. Felicite'nin talanından artakalmış bir şalı istedi. Nihayet yüz kadar desen gözden geçirildikten. Bovary durmadan Emma'yı düşündüğü halde.. vaız-da. dilinin ucuna hep Sta Viator geliyordu.
M. yüzsüzlük etti. hatta eczacılık tezini de) zikrediyordu. halk yararına çeşitli eserler yayınlamıştı. insanların en talihlisiydi. ağustos ayı idi) Charles'ı meyhanede bira içmeye çağıracak kadar ileri götürdü. diyordu. Ama yanlış! Bir tutku onu için için kemiriyordu: Homais nişan istiyordu. Kolera esnasında sonsuz bir feragatle çalışarak kendini göstermişti. evvela kekeleye kekeleye özür diledi. Charles bir gün —son varlığı olan— atını satmak için gittiği Argueil pazarında Rodolphe'a rast geldi. Birçok (halbuki bir tane) bilim derneğinde üye olması da cabasıydı. Sonra bir çark yaparak: — Nihayet. uluyarak. aylığının artırılmasını istiyor ve «Rakip tarafa» geçmek tehdidinde bulunuyordu. Ticaretin gözdeleri'ni kurmuştu. Nihayet. Adı bir türlü çıkmıyordu. yırtık pırtık elbiseler giymiş bu uzun sakallı yabani adamın. Ondan söz etmek için Lefrançois anayı ziyaret ediyordu. . kurdelesini benzetmek için de tepesine ottan iki hotoz kondurdu.Sevdiklerini kaybettikçe. Çünkü. elma ağaçlarına dadanan tüylü bir böceğe dair gözlemlerini. Charles. Bir kutu keşfetti. Bu sefer artık kuşkuya yer yoktu! Son mektuba kadar hepsini yutarcasına okudu. bütün 348 MADAME BOVARY çekmeceleri. Karmakarışık aşk nameleri arasında Ro-dolphe'un resmi yüzüne fırladı. akşamları. (Elma şarabı. Türlü sebeplerle bunu hakketmişti. Emma'nın kullandığı pelesenk ağacından yazı masasının gizli gözünü henüz açmamıştı. bütün mobilyaları. Homais babaların en mutlusu. sağlıklı ve neşeli eczacı ailesi sere serpe yaşıyordu. Bir gün nihayet. yalnız yangınlarda gösterdiğim çaba. bütün köşe bucağı. onu yarım kulakla dinliyordu. sonra. Irma reçel kavanozlarının ağzını kapamak için kağıttan yuvarlaklar kesiyor ve Franklin bir nefeste çarpım tablosunu ezberden okuyordu. kendisine hakkaniyetle davranılmasını istirham eden bir dilekçe gönderdi. önüne oturdu. Alışveriş işlerinde büyük bir şöhreti olan Hivert de. bahçesine çimenle bir şeref yıldızı çizdirdi. Sonunda kendini sattı. yürürken. Hatta hükümdara. kızını da yanma alarak mezarlığa gidiyordu. Leon'un bütün mektuplan oradaydı. Birbirlerini görünce sarardılar. örneğin. Lheureux. Sadece kartım göndermekle yetinmiş olan Rodolphe. Bu kadar üzüntüye düşmesine herkes hayret etti. Kollarını kavuşturup hükümetin beceriksizliği ve insanların nankörlüğü konusunda derin düşüncelere dala dala bunun çevresinde geziniyordu.Fakat.. Athalie ona takke işliyor. Gece iyice bastırıp da meydanda Binet'nin tavan arası penceresinden başka aydınlık bir yer kalmadığı zaman eve dönüyorlardı. saygıdan veya araştırmalarını geciktiren bir çeşit şehvani hazla. eczacı. sonra cesaretlendi ve pişkinliği (hava pek sıcaktı. Ama yine de bir meraklı. ziyaret kabul etmiyordu. kendinden geçmiş. kendisi de dertli olduğu için. Seçimlerde Vali Beye gizlice büyük yardımları dokundu. yeter de artar bile. O zaman kendini içkiye vermek için kapandığını iddia ettiler. Napoleon kendisine laboratuvarda yardım ediyor. hıçkırarak. duvarların arkasını aradı durdu. Kendi hesabına olmak üzere. bir tekmede çökertti. yayı itti. hastalarını bile gidip görmek istemiyordu. han sahibesi. istatistik kitabını. Ve her sabah. artık sabrı tükenerek. çünkü etrafında bunu kendisiyle paylaşacak hiç kimse yoktu. akademiye göndermiş olduğu. Fakat çocuk onu kaygılandırıyordu. bazen bahçenin çiti üstünden uzanıyor. (1) Latince: Dur yolcu! (2) Latince: Güzel bir kadını çiğniyorsun! MADAME BOVARY 347 Charles'ın karşısında. Artık sokağa çıkmıyordu. elmacık kemiklerinin üzerinde kırmızı lekeler vardı. Bununla birlikte ıstırabının hazzı tam değildi. Charles kızına daha sıkı sıkıya bağlanıyordu. yüksek sesle ağladığını hayretle görüyordu. «Bizim iyi kalpli kralımız» diyor. neye dokunsa altın eden. Bu nedenle Homais iktidara yanaşıyordu. 2. ona. Yazın. nişan alanlar arasında ismini görmek için gazeteye sarılıyordu. kendisini IV'üncü Henri ile mukayese ediyordu. 1.. çünkü bazen öksürdüğü oluyordu. çılgın gibi. imal tarzı ve tesirlerine dair adlı bildirisini. anahtarı çevirdi.
İhtiyar kadıncağız da aynı yıl öldü. Rouault Baba inmeli olduğu için. karısının sevmiş olduğu bu insan karşısında hayallere dalıyordu. dedi. 1821 yılında doğmuş ve Croisset'deki mülkünde 1880'de ölmüştür. bu sözü. Çocuk: — Baba. Ertesi gün. Charles ise. kameriyenin altındaki sıraya oturdu. Şimdi kendisine şeref nişanını da verdiler. günümüzde Fransız yazınının en büyüklerinden biri olarak kabul edilmektedir. artık size düşmanlık beslemiyorum! Hatta buna büyük bir laf. hatta komik. gözleri kapalı. 1857'de yazılmış olan Madame Bovary. onu hafifçe itti. buna karşın gözüpekliğine kızan döneminin okuyucuları tarafından az izlenen Flaubert. konuşurken yaprak sigarasını çiğniyor. Karşısındaki. Charles onu dinlemiyordu. İl Bir hekimin oğlu olan Gustave Flaubert. Otopsi yaptı. Ölmüştü. eczacının daveti üzerine M. yavaş yavaş kızarıyor. Charles. Ve oyun yaptığmı sanarak. başı duvara yaslanmış. M. gök masmaviydi. masaya dirseklerini dayamış. bir çeşit korku içinde.Karşısında. O da. burun kanatlan hızlı hızlı açılıp kapanıyor. Charles gitti. kunduz böcekleri çiçek açmış zambakların etrafında vızıldıyordu. Saat yedide. MADAME BOVARY 349 hatta bir an geldi. durakaldı. Homais derhal hepsinin gücünü tüketti. hiçbir şey bulamadı. kederli gönlünü dolduran belirsiz aşk buharları içinde bir delikanlı gibi âdeta tıkanıyordu. Charles ise. Rodolphe bunun farkındaydı. Eczanesi arı kovanı gibi işliyor. Bununla da Matmazel Bovary'nin büyükannesinin evine kadar yolculuk gideri karşılandı. hükümet onu kolluyor. Bu adamın yerinde olmayı ne kadar isterdi. Otuz altı saat sonra. hayatını kazansın diye onu bir pamuk ipliği fabrikasına gönderdi. Bu bir hayranlıktı. Fakat çok geçmeden Charles. tarımdan. üç hekim birbiri peşi sıra Yonville'e geldi. Kadın fakirdi. hafif ve yorgun bir sesle tekrar konuşmaya başladı: — Size düşmanlık beslemiyorum! Rodolphe hep susuyordu. onun başyapıtını oluşturmaktadır. Charles. 350 MADAME BOVARY Bovary'nin ölümünden sonra. dudakları titriyordu. kamuoyu ise koruyor. Her şey satılınca. Charles. buram buram yasemin kokuyordu. hayvanlardan. Canivet koşup geldi. Asma yapraklarının gölgesi kumların üzerine düşüyordu. Kafesten ışıklar geçiyordu. gübreden bahsetmeye devam ediyordu. sönmüş bir ses ve sonsuz acıların o her şeyi oluruna bırakan edasıyle: — Hayır. biraz da bayağı buldu. herhangi bir telmihin sızabileceği bütün duraklamaları basit cümlelerle doldurarak. Bu yüz. korkunç bir öfke ile gözlerini Rodolphe'a dikti. o ana kadar hiç söylemediği tek büyük lafı ilave etti: — Kabahat alın yazısında! O yazgıyı eliyle yöneltmiş olan Rodolphe. Charles yere yuvarlandı. Çağdaşı yazarlar üzerinde büyük bir hayranlık uyandıran. Ondan bir şeyler görür gibi oluyordu. başını elleri arasına almış. . diye seslendi. onun durumunda bulunan bir adam için fazla kalenderce. elinde uzun bir demet siyah saç tutuyordu. ama dikiş tutturamadı. ağzı açık. elde on iki frank yetmiş beş santim kaldı. akşam yemeğine çağırmak için geldi. yüzünün hareket eden çizgilerinden hatıraların geçişini takip ediyordu. gelsene. kızı bir teyze yanına aldı. öğleden beri kendisini hiç görmemiş olan küçük Berthe.
Okumuş olanlarca..". eşini aldatan taşralı bir kadının basit öyküsünde olduğu kadar yorumlara.Pek az roman vardır ki. eleştirilere.. onun insanüstü yetkinliğinden ileri gelmektedir. övgü ve kınamalara neden olsun. . . ölümsüz olarak nitelendirilen bu yapıtın eriştiği saygınlık...
This action might not be possible to undo. Are you sure you want to continue?
We've moved you to where you read on your other device.
Get the full title to continue reading from where you left off, or restart the preview.