BEZ EPİTELİ
Kan ve hücrelerarası maddeden farklı özellikte olan salgı maddesini üretmek üzere farklanmış epitel dokusuna bez epiteli denir. Protein (pankreas) lipid (adrenal ve yağ bezleri ), karbonhidrat ve protein (tükrük) içerikli salgılar yaparlar.
Gelişimi:Örtü epitelinin proliferasyonu ve altındaki bağ dokusu içine invazyonu ile ortaya çıkar. Dış salgı (ekzokrin) bezleri yüzey epiteli ile bağlantılarını sürdürür. Bağlantı, epitel hücreleriyle döşeli duktuslarla sağlanır. İç salgı bezlerinde (endokrin ) ise bu ilişki kopar. Bu bezler, salgılarını (hormon) direkt olarak kana aktarırlar.
Bez Epitelinin Sınıflandırılması
A-Salgılarını Gönderdikleri Yere Göre
Dış salgı epiteli ( Ekzokrin Bezler): Salgılarını bir vücut yüzeyine veya boşluklu organların lümenlerine boşaltan bezlerdir.
İç salgı epiteli ( Endokrin Bezleri): Salgılarını doğrudan doğruya yakınlarında bulunan kan damarları içine veren bezlerdir.
Ekzokrin bezlerin ayrımı çeşitli şekillerde olabilir.
Örtü Epiteli ile İlgisine Göre
Endoepitelyal bezler: Örtü epiteli içinde yer alan bezlerdir. Bunlar genellikle tek tek dağılmış halde veya gruplar halinde bulunurlar. Solunum yolları ve barsak epiteli hücreleri arasında yer alan cellula caliciformis’ler örnek olarak verilebilir.
Ekzoepitelyal bezler: Örtü epiteli altındaki bağ dokusu içine yerleşmiş olan bezlerdir. Ekzokrin bezlerin çoğu bu tiptedir. Salgıları, bezin boşaltım duktusları aracılığı ile örtü epiteli yüzeyine salınır. Bu tür bezler özel düzenlenme gösterirler. Salgı yapıcı son kısımlar, salgıyı taşıyacak olan duktuslar ile devam eder. Küçük salgı duktusları birleşerek daha geniş boşaltım kanallarını ve onlar da birleşerek ana boşaltım duktuslarına açılırlar.
Bezi Oluşturan Hücrelerin Sayısına Göre:
Tek hücreli bezler:Salgı maddesi, hücrenin apikal yüzeyinden doğrudan doğruya dışarıya atılır (CC).
Çok hücreli bezler: Salgı yapan hücreler gruplar halinde toplanmıştır. Endoepitelyal olanlar genellikle küçük gruplar halinde organize olmuşlardır.
Salgı Yapan Son Kısmın Şekline ve Boşaltım Kanalının Dallanıp Dallanmadığına Göre:
Tubuler Bezler
Basit Tubuler Bezler
Düz Tübüler ----Lieberkühn kriptaları - Mide fundik bezleri
Dallanmış
Mide pilorik bezler
Spiral
Uterusda endometriyal bezler
Glomerular
Ter bezleri
Bileşik Tubuler Bezler: Bir ana kanala açılan çok sayıda boşaltım duktusu ve bunların uçlarında yer alan salgı yapıcı kısımlardan oluşur (Brunner bezleri, midede kardiyak bezler, Cowper bezi ).
Alveolar (Asiner) Bezler
Basit Alveolar:Bir boşaltım duktusuna açılan birkaç alveolden oluşan bezlerdir. Yağ bezleri (Gld. Cebacea).
Bileşik Alveolar:Çok sayıda boşaltım kanalları vardır. Son kısımlar genişleyerek alveolar şeklini almıştır. Meme bezleri (Gld.mammaria ), prostat.
Tubulo-Alveolar Bezler. Salgı yapıcı kısımlar hem tubuler hem alveoler yapıları içerir.
Basit Tubulo-Alveolar: İnsanda azdır. Ağız mukozası ve solunum yollarındaki küçük sero-mükoz bezler, Littre bezleri (Gld. Uretrales) örnek olarak verilebilir.
Bileşik Tubulo- Alveolar: En sık ve en yaygın bez tipidir. Büyük tükrük bezleri, pankreas ve solunum yollarındaki büyük sero-muköz bezler örnek olarak verilebilir.