Amaranth, yaklaşık 8.000 yıldır yetiştirilen 60’tan fazla farklı tahıl türünden oluşan bir gruptur. “Amaranth” ismi Yunanca “solmayan” anlamına gelen “amarantos” teriminden türemiştir ve amaranth’ın canlı, uzun ömürlü çiçekleri için uygun bir tanımdır.
Amaranth Amerika’ya özgüdür ancak günümüzde en büyük üreticileri Hindistan, Peru, Nepal ve Meksika olmak üzere dünya çapında yetiştirilmektedir. Oldukça besleyici, glütensiz bir tahıldır ve zengin bir lif, protein, demir, magnezyum, manganez ve fosfor gibi mikro besinler ve antioksidan kaynağıdır.
Amaranth hafif tatlı, cevizli bir tada sahiptir ve çeşitli yemeklerde kullanılabilir. Tohumları tahıl olarak kullanılabilir ve pirinç veya kinoaya benzer şekilde pişirilebilir ve yaprakları ıspanağa benzer şekilde yapraklı sebze olarak kullanılır. Ayrıca, genellikle patlamış mısır gibi patlatılır ve ekmek, kraker ve daha fazlası için bir topping olarak kullanılır.
Sağlık açısından bakıldığında, amarantın çok sayıda potansiyel faydası vardır. Tahıl mükemmel bir protein ve amino asit kaynağıdır, bu da onu vejetaryen ve vegan diyetlerine faydalı bir katkı haline getirir. Ayrıca lif oranı yüksektir ve sindirim sağlığını destekler. Amaranttaki antioksidanlar zararlı serbest radikallere karşı korunmaya ve vücuttaki iltihaplanmayı azaltmaya yardımcı olabilir. Ayrıca, çalışmalar amarantın kolesterolü düşürmeye ve kalp hastalığı ve diyabet gibi bazı kronik hastalıkların riskini azaltmaya yardımcı olabileceğini göstermektedir.
Tarih
Amarant binlerce yıldır yetiştirilen eski bir tahıldır. Amarant yetiştiriciliğinin en eski kanıtları Meksika ve Peru’daki arkeolojik alanlarda bulunmuştur ve 8.000 ila 7.000 yıl öncesine kadar uzanmaktadır.
Amarant Aztek, Maya ve İnka uygarlıkları için temel bir gıda maddesiydi. Ekmek, lapa, içecek ve törensel yiyecek yapımında kullanılırdı. Aztekler amarantın kutsal bir bitki olduğuna inanır ve onu tanrılarına adak sunmak için kullanırlardı.
İspanyolların Amerika’yı fethinden sonra amarant ekimi azaldı. İspanyol misyonerler, pagan bir sembol olarak gördükleri için amarant yetiştirilmesini engellediler. Bununla birlikte, amarant bazı bölgelerde yetiştirilmeye devam etti ve sonunda Avrupa’ya ve dünyanın diğer bölgelerine ulaştı.
Son yıllarda amaranta olan ilgi yeniden artmıştır. Bunun nedeni, yüksek besin değeri ve sürdürülebilir tarım için bir ürün olarak potansiyelidir. Amarant iyi bir protein, lif ve mineral kaynağıdır ve aynı zamanda glütensizdir. Çeşitli iklimlerde yetiştirilebilen kuraklığa dayanıklı bir üründür.
Günümüzde amarant, Amerika Birleşik Devletleri, Kanada, Meksika, Peru, Hindistan ve Çin de dahil olmak üzere dünyanın birçok yerinde yetiştirilmektedir. Tahıllar, ekmekler, krakerler, atıştırmalıklar ve içecekler de dahil olmak üzere çeşitli gıda ürünlerinde kullanılmaktadır.
İşte amarantın tarihindeki bazı önemli olaylar:
- MÖ 8.000 ila 7.000: Meksika ve Peru’da amarant yetiştiriciliğine dair en eski kanıtlar.
- MS 15. ila 16. yüzyıllar: Amarant Aztek, Maya ve İnka medeniyetleri için temel bir besindir.
- MS 16. yüzyıl: İspanyolların Amerika’yı fethi amarant ekiminin azalmasına yol açar.
- MS 19. ve 20. yüzyıllar: Amaranth ekimi bazı bölgelerde devam eder, ancak yaygın olarak yetiştirilmez.
- MS 21. yüzyıl: Besin değeri ve sürdürülebilir bir ürün olma potansiyeli nedeniyle amaranta olan ilgi yeniden arttı.
Amarant, uzun ve zengin bir geçmişe sahip besleyici ve çok yönlü bir tahıldır. Önümüzdeki yıllarda daha da popüler hale gelmesi muhtemeldir.
Kaynak:
- Martirosyan, D. M., & Singh, J. (2015). A new definition of functional food by FFC: what makes a new definition unique?. Functional Foods in Health and Disease, 5(6), 209-223.
- Orona-Tamayo, D., Valverde, M. E., Nieto-Rendón, B., & Paredes-López, O. (2013). Potential of amaranth as a nutritionally balanced crop: an overview. In Technological Strategies for Sustainability in a Changing World (pp. 131-156). EOLSS Publications.