Göçebe bir halk olan Arapların Akdeniz’i ve ötesini nasıl yönetmeyi başardıklarını hiç düşündünüz mü? Orta Doğu’daki (karşılaştırmaya göre) küçük bölgelerinin ve Kuzey Afrika, İspanya ve Doğu Akdeniz gibi işgal altındaki bölgelerin ötesine nasıl yayıldılar?
Çoğu bilim adamı, Arap fetihlerine izin veren ana faktörlerden birinin, onların siyasi birliğine ve gücün merkezileşmesine yönelik eğilimler olduğu konusunda hemfikirdir. Kendilerine inandıkları tek İlah olan Allah, bir bakıma bu birliği mümkün kılmıştır. Aynı zamanda onlara ilahi kelamı diğer alanlara yayma ve böylece dinlerini evrensel hale getirme ivmesi verdi. İslam’ın kendisi bir sosyal ve siyasi birleşme mesajı vaaz etti ve böylece Arapları birleştirdi. Yeni Arap ulusu, dua ve dini şevkle ilahi müdahaleyle hiçbir sınır tanımadı. İslam doktrini, hükümdarların siyasi kararlarını derinden etkilemiş, onlara rehberlik etmiş ve onlara daha fazla siyasi ve sosyal yetki vermiştir.
Bireylerin yeni birleştirici devlete bağlılıklarını sağlamada dini inançların önemli bir rol oynadığı açıktır. Yine de Arapları sıkı bir şekilde sadık kalmaya teşvik edecek başka yollar da vardı. En güçlülerinden biri, savaşlar sırasında yağmayı takip eden ganimetlerdi. Geçmişte askeri seferler, orduların masraflarını karşılamanın mükemmel bir yoluydu. Çoğu durumda, askeri liderler, askerlerin ücretlerini savaş sonrasına kadar ödeyerek katılımlarını sağlardı. Ganimet, birliklerin sadakatini sağlayan ek bir bonustu.
Ayrıca, merkezi olarak kontrol edilen bir ordunun örgütlenmesi Arapları birleştirdi ve aşiret bağlarını zayıflattı. Kabileler kendilerini merkezi devlete ait hissetmeye başladılar. Komuta hatları farklı kabileleri kesip eski kabile kimliklerinin üstesinden geldi. Peygamber Muhammed, iskân (hicret) ve göçebe hayatın terk edilmesinin önemine büyük önem vermiştir. Göçebelik ve Müslümanlık kimlikleri çatışmıyorsa da, biri diğerinden daha güçlü görünüyordu.
Kabilelerin gücünü azaltmak için hüküm süren seçkinler, göçebeleri merkezi orduya aldı. Bu aşiret mensuplarını merkezi bir Müslüman davasına bağlılıklarını sağlamak için, onları çöldeki evlerinden alıp garnizon kasabalarına naklettiler. Sonuç olarak, bir yandan aşiretlerin siyasi ve askeri gücü azalırken, İslam devleti daha da güçlendi. Aynı zamanda, Arap hükümdarlar, savaş çağındaki çok az erkeğin evlerinde bırakıldığından emin oldular; bu şekilde kararlarına karşı direniş cepleri olmamasını sağladılar.
İslam’ın yükselişine yol açan iç etkenlerin yanı sıra dış etkenler de olmuştur. Peygamber zamanında, Bizans imparatorluğu ve onun muadili Sasani imparatorluğu, siyasi güçlerini ve askeri hünerlerini çoktan kaybetmiştir. Her iki imparatorluk da tahtın mirasına geldiğinde iç siyasi çekişmeler ve güvensizliklerle karşı karşıyaydı. Aynı zamanda, karşıt dini hizipler dini birliği aşındırdı ve birkaç yüzyıl boyunca yaygın isyanlara (hatta savaşlara) neden oldu. Bu sorunlar, birleşik ve güçlü İslam için belirgin bir avantajdı. Bu sorunlar yetmezmiş gibi hava durumu da Sasanilere komplo kurmuştur. Güney Irak’taki muazzam sel, çok büyük bir ekonomik ölçekte maddi yıkımlardan sorumlu oldu.
Genel olarak, İslam’ın yükselişi, iç ve dış faktörlerin bir kombinasyonunun sonucuydu. Arap Devletini merkezileştirme girişimleri, dini doktrine dayalı yeni bir Arap kimliğinin yaratılması ve Sasanilerin ve Bizanslıların siyasi gücünün zamanında bozulması temel nedenlerdi.
Kaynak: http://loveofhistory.com/why-did-islam-become-the-undoubted-ruler-of-the-mediterranean/
Meb Resmi Site: http://meb.gov.tr