Anzaklar ve Çanakkale Savaşı: Anzaklar Kimdir?
Çoğumuzun kitaplarda, belgesellerde hatta tarih derslerinde duyduğu Anzaklar kimdir? Neden Çanakkale Savaşı‘nda savaşmaya geldiler? Anzaklar, dönemin İngiltere kolonilerinden oluşan Avustralya ve Yeni Zelanda‘nın askeri birliklerine verilen adın ”Australia and New Zealand Army Corps” kısaltmasıdır. Gelin şimdi Anzaklar ve Çanakkale Savaşı adlı yazımıza geçelim.
Anzaklar’ın Tarihleri
Avustralya ve Yeni Zelanda’ya ilk ayak basan Avrupalılar aslında İngilizler değil Hollandalılardır. Ancak Hollandalı kaşifler yeni keşfedilen kıtaya sadece ”New Holland” demekle yetinmişlerdir. Bu keşfi duyan İngilizler ise bölgenin adını ”New Wales” yani Yeni Galler olarak değiştirip, kıtanın artık Büyük Britanya toprağı olduğunu ilan etmişlerdir.
Tabii ki bununla da yetinmeyen İngilizler; yeni coğrafyadaki her türlü kaynakları sömürmek için ada yerlilerinin kullanmış, yerlilerle işleri bitince de ”asimilasyona” başlamışlardır. Yerlilerin çocuklarını, adaya gelen Avrupalı ailelere vererek birçok tarihçinin de savunduğu gibi soykırım yapmışlardır. 20. yüzyılın başlarında ise adanın çoğunluğu Avrupalı olunca bölgeye seçme ve seçilme bahşedilip Birleşik Krallık yönetimi altında Avustralya Devleti ve Yeni Zelanda Koloni Devleti kurulmuştur.
I. Dünya Savaşı
1914 yılında başlayan I.Dünya Savaşı‘nın en önemli isimlerinden biri olan Büyük Britanya, Almanya‘nın kendisi için ekonomik ve siyasi tehdit oluşturmasından hiç hoşlanmamıştı. 20. yüzyıl başlarında Hong Kong ve Hindistan gibi önemli sömürgelerinin kıtası olan Asya’da hatta Pasifikte bile Almanların varlığını hissetmesi İngilizlerin hoşuna gitmedi. Bu tehditler Britanya için kaçınılmaz savaşı doğurdu.
Britanya, savaşa girdikten sonra hedeflerine bir yenisini daha ekledi. Osmanlı İmparatorluğu‘nu ortadan kaldırmak. Osmanlıyı bölerek işgal edecek İngilizler hem yeni sömürgeler için yer açacak (Arap Yarımadası ve Musul-Kerkük petrolleri) hem Almanya savaşta bir müttefikini kaybedecekti. Komşumuz Bulgaristan ve Avrupa içindeki müttefikimiz Almanya ve Avusturya-Macaristan İmparatorlukları sayesinde karadan harekât yapmak imkansızdı. Britanya da başkent İstanbul’un işgali için Çanakkale Boğazından donanmasıyla geçecekti.
Kıtalar Arası Savaş
İtilaf donanmasının İstanbul’a ulaşma çabaları, Türk sahil topları ve mayın hatları nedeniyle başarısız olmuştu. Bunun üzerine İngiltere ve Fransa, Gelibolu Yarımadası‘nın işgal edilmesine karar verdi. İşgalde evlerinden koparılarak getirilen, ”ordunun size ihtiyacı var” denilerek kandırılan binlerde Anzak askeri de vardı.
Anzak askerleri, daha önce hiç görmedikleri bir kıtada belki hiç adını bile duymadıkları bu topraklarda ölmek için savaştı. Ne amaçları vardı ne de bir istekleri. Onlar sadece savaşın kurbanlarıydı. İngiliz komutanlar gemilerde otururken Anzak askerleri kumsallarda, kayalıklarda, Türklerle aralarında 1 metre olan siperlerin içinde bir hiç için savaşıyorlardı. Bazen çatışmalar o kadar kanlı oluyordu ki, Anzak ve Türk askerler mola verip yaralıları beraber taşıyıp ölüleri de beraber gömüyorlardı. Ateşkeslerde yemeklerini yan yana yiyen askerler, sigaralarını ve yemeklerini bile paylaşıyorlardı.
Kurmay Albay Mustafa Kemal‘in komuta ettiği birinci ve ikinci Anafartalar Muharebeleriyle İngilizler yenilgiye uğradı. Harekât, 9 Ocak 1916 tarihinde Gelibolu Yarımadası’ndan İtilaf kuvvetlerin tahliyesi tamamlandı. Bu cephede kaybedenler yalnız İngilizler değil, İngilizlerin yalanlarına inanarak veya zorla cepheye savaşmaya getirilen Anzaklar da oldu. Anzaklar, evlerine dönerlerken onların artık yüzüne bile bakmayan İngilizleri görünce asıl düşmanın kim olduğunu anladılar ancak hayatlarını kaybedenler için artık çok geçti.
Bir Anzak Askeri’nin mektubu: ”Bu hafta Türkler çok dost canlısıydı. Hem onlar hem de bizim çocuklar siperlerimizden çıktık. Bizdeki et ve diğer şeylere karşılık, sigara ve tütün verdiler.”
Savaş Sonrası Anzaklar İle İlişkiler
I.Dünya Savaşı‘nın sonlanmasıyla evlerine dönen Anzak askeriyle bu hikayeler nesiller boyu devam etti. Evlerine dönemeyip, bu topraklarda ölen binlerce Anzak askeri için bizler de şehitliklerimizin yanına yapılan mezarlarla, saygı anıtlarıyla onların hikayelerini de yaşatmaya devam ediyoruz. Her yıl Anzak Koyu‘nda yapılan Çanakkale Kara Harekâtı anma törenleriyle yüzlerce Avustralyalı ve Yeni Zelandalıya ev sahipliği yapmaktayız.
“Bu memleketin toprakları üstünde kanlarını döken kahramanlar! Burada dost bir vatanın toprağındasınız. Huzur ve sükun içinde uyuyunuz. Sizler Mehmetçiklerle yan yana, koyun koyunasınız. Uzak diyarlardan evlatlarını harbe gönderen analar! Gözyaşlarınızı dindiriniz, evlatlarınız bizim bağrımızdadır, huzur içindedirler ve huzur içinde rahat rahat uyuyacaklardır. Onlar bu toprakta canlarını verdikten sonra artık bizim evlatlarımız olmuşlardır.”
Mustafa Kemal Atatürk, 1934Atatürk’ün Anzaklar için yazdığı bir mektup.