Son dakika... İngiltere'de koalisyon çıktı! Başbakan May hükümet kurmak için izin aldı
Erken seçimde parlamentodaki çoğunluğu kaybeden Muhafazakar Parti lideri Başbakan May, 10 milletvekili çıkaran Kuzey İrlanda Demokratik Birlik Partisi'yle koalisyon kurmayı deniyor. Başbakan, öğle saatlerinde Kraliçe'den yeni hükümeti kurmak için izin aldı.İkinci sırayı alan İşçi Partisi'nin diğer partilerle birleşmesi bir başka koalisyon hükümeti alternatifi için yeterli olmuyor.AB'den ilk tepki kinayeli: "Brexit görüşmelerinin ne zaman başlayacağını bilmiyoruz ama ne zaman sonlanması gerektiğini biliyoruz. 'Sıfır anlaşma' sonucu verecek 'sıfır müzakere"den kaçınmak için elinizden geleni yapın."
İngiltere'de defalarca erken seçime gidilmeyeceğini söyledikten sonra aniden sandık kararı alan Başbakan Theresa May, sonuçların belli olmasıyla hezimete uğradı. Parlamentodaki çoğunluğu kaybeden May, istifa çağrılarını duymazlıktan gelerek koalisyon hamlesi yaptı.
318 milletvekili çıkarabilen Muhafazakar Parti, 10 vekili olan Kuzey İrlanda Demokratik Birlik Partisi (DUP) ile hükümet kuruyor. Başbakan May, öğle saatlerinde Kraliçe'nin huzuruna çıktı ve hükümet kurmak için izin aldı.
Downing Street'teki 10 numara önünde basının karşısına çıkan May, yeni kurulacak hükümetin ilk hedefinin Brexit'i tamamlamak olacağını söyledi. Başbakan May, "Bu ülkenin şu anda ihtiyacı olan her zamankinden daha fazla istikrar. Genel seçimde en fazla oyu almış parti olarak, Muhafazakar Parti ve Demokratik Birlik Partisi'nin bu istikrarı sağlayacak meşru çoğunluğu olduğu ortadadır" dedi.
650 üyeli parlamentoda 649 koltuğun sahibi belli oldu.
- Muhafazakar Parti: 319
- İşçi Partisi: 261
- İskoç Ulusal Partisi: 35
- Liberal Demokratlar: 12
- Demokratik Birlik Partisi: 10
- Plaid Cymru: 4
- Yeşil Parti: 1
318 sandalyede kalan Başbakan May'in liderliğindeki Muhafazakar Parti, 12 milletvekili kaybı yaşadı. Muhafazakar Parti'den Nigel Evans, hezimeti "Kendi başımıza kurşun sıktık" sözleriyle özetledi.
İlk sinyaller olumsuz gibi
Başbakan May'in yeni hedefi, Kuzey İrlanda’da en fazla vekil çıkaran parti Demokratik Birlik Partisi (DUP) ile koalisyon kurmak. DUP'un elde ettiği 10 milletvekili, hükümet kurmak için yeterli bir sayı.
DUP'un lideri Arlene Foster, koalisyonu konuşmak için erken olduğunu söyledi. Başbakan May'in önünde zorluklar bulunduğunu belirten Foster, May'in görevde kalıp kalmayacağının sorulması üzerine, "Bilmiyorum. Sanırım ayakta kalması artık zor" dedi.
İşçi Partisi'nin zaferi
Muhalefetteki İşçi Partisi ise, seçimlerde en büyük başarıyı elde etti. İşçi Partililer önceki döneme göre 31 sandalye daha kazandı ve 261 milletvekiline ulaştı. İşçi Partisi seçimde oyunu yüzde 9'dan fazla artırarak yüzde 40'a taşıdı.
İşçi Partisi Genel Başkan Yardımcısı Tom Watson, Başbakan May için, "Margaret Thatcher tipi bir çoğunluk elde edeceğini zannetti ama bunu beceremeyeceğini gördü" dedi.
Bir diğer kaybeden! Yardımcısı seçilemedi
Seçimin bir diğer kaybedeni de İskoç Ulusal Partisi (SNP) lideri Nicola Sturgeon oldu. Bağımsızlık referandumuna hazırlanan ülkede SNP 19 koltuk kaybetmiş görünüyor. Sturgeon'un yardımcısı Angus Robertson seçilemedi.
İskoç lider, ilk açıklamasında sonuçların Başbakan May için 'felaket' olduğunu söyledi, kendi partisinin başarısızlığına değinmedi.
AB'den ilk tepki
Avrupa Birliği Konseyi Başkanı Donald Tusk, seçim sonuçlarını Twitter hesabından kinayeli bir dille değerlendirdi. Tusk, "Brexit görüşmelerinin ne zaman başlayacağını bilmiyoruz ama ne zaman sonlanması gerektiğini biliyoruz. 'Sıfır anlaşma' sonucu verecek 'sıfır müzakere"den kaçınmak için elinizden geleni yapın" dedi.
Rus devlet televizyonu: May'in kariyerine mal olabilir
Rusya’daki devlet televizyonu Channel One, seçim sonucunun Başbakan May’in siyasi kariyerine mal olabileceğini aktardı. Bir diğer devlet televizyonu Rossiya 1 TV ise, sonucu “Theresa May için şok ve felaket” diye duyurdu.
Kostümlü adaylar sosyal medyayı salladı
Başbakan May'in yanında görüntülenen kostümlü adayların fotoğrafları, sosyal medyada çok konuşuluyor. Washington Post gazetesinin dış haberler muhabiri Adam Taylor, Twitter mesajında 'Siyasi çeşitliliğe bakın' diye yazdı. Bir başka fotoğrafta ise, May'in yanında bir bağımsız aday görünüyor.
İngiliz basını: Kumar geri tepti
Gazeteler bugün söz birliği etmişçesine aynı manşetlerle okuyucularının karşısına çıktı. The Times 'May'in büyük kumarı başarısız oldu', Financial Times, 'Çıkış anketlerine göre May'in seçim kumarı geri tepti, The Guardian 'May'e sandık çıkış anketi şoku' ve Independent 'May'in seçim kumarı geri tepti' başlıklarını kullandı.
BUNDAN SONRA NE OLACAK?
BBC Türkçe, mevcut tabloya göre hiçbir partinin tek başına iktidara gelememesi durumunda yaşanacakları derledi.
Hükümeti, seçimlerde en çok oy alan parti mi kuruyor?
Bu, her koşulda geçerli bir kural değil. Seçimlerde en çok oy alan parti normal şartlarda seçimi kazanmış sayılıyor ve genelde bu partinin genel başkanı ülkenin başbakanı oluyor. Ancak, birinci partinin mecliste çoğunluğu sağlayamaması durumunda, sandıktan ikinci çıkan partinin de iktidara gelme ihtimali ortaya çıkmış olacak.
Çoğunluk nasıl elde ediliyor?
İngiltere'de dar bölge seçim sistemi uygulanıyor. Ülke 650 seçim bölgesine bölünmüş durumda ve her seçim bölgesinde en fazla oyu alan aday milletvekili seçiliyor.
Mecliste çoğunluk elde etmek için toplam koltuk sayısının yarısından bir fazlasına yani 326'ya ulaşmak gerekiyor.
Eğer hiçbir parti mecliste çoğunluk elde edemezse ne olacak?
Yeni hükümeti kimin kuracağı belli olana kadar Muhafazakârlar iktidarda kalmaya devam edecek. Theresa May de eğer istifa etmezse bu durumda başbakan olmayı sürdürecek. Bu süreçte partiler arasında koalisyon görüşmeleri başlayacak. Bu sürecin sonunda ya May ya da İşçi Partisi lideri Jeremy Corbyn başbakan olacak.
Bu süreçte bir olasılık koalisyon. Bir diğer olasılık da bu partilerin kendi başlarına hareket etmesi ve küçük partilerin desteğiyle azınlık hükümeti kurmaya çalışması.
Brexit görüşmeleri ne olacak?
Brexit yani AB'den ayrılma görüşmelerinin 19 Haziran'da başlaması planlanıyor. Ancak bu süreye kadar hükümetin kurulamaması durumunda İngiltere, AB'den görüşmelere başlama tarihini uzatmasını isteyebilir.
Yeniden seçime gidilebilir mi?
Bu mümkün. Daha önce Westminster'da azınlık hükümetleri kurulduğunda başbakan, mecliste çoğunluğun desteğini elde etmek için ilk fırsatta seçime gitme yolunu seçti. Ya da muhalefet yeni bir seçimi zorladı.
Bununla birlikte Muhafazakâr Parti ve Liberal Demokratlar'ın 2010 yılında meclisten geçirdikleri yasaya göre seçimlerin yapılabilmesi için iki şart gerekiyor:
-Mecliste milletvekillerinin üçte ikisi buna onay vermeli ki bu hem Muhafazakârların hem de İşçi Partisi'nin desteğinin gerektiği anlamına geliyor.
-Basit çoğunluktaki milletvekillerinin bir gensoru önergesini onaylaması gerekiyor. Bu durumda en geç 14 gün içinde seçim çağrısı yapılmalı.
Bütün bunların dışında ihtimaller var mı?
Bu kısım epey muğlak zira İngiltere'de yazılı bir anayasa bulunmuyor. Uzmanlar, kimsenin hükümet kuramadığı bir durumda neler yaşanabileceği konusunda bölünmüş durumda.
Bazı farklı senaryolar var:
- Eğer Avam Kamarası'ndan bir gensoru önergesi geçerse başbakan görevi partisinden başka birine bırakabilir. Bu kişi de, 14 günlük süreç içinde yeniden güven oyu girişiminde bulunabilir.
- Başbakan istifa edip görevi muhalefet liderine devredebilir. Yeni başbakan da ülkeyi 2020'ye kadar yönetebilir. Bu, hükümetin seçimsiz değişmesi demek ki daha önce İngiltere tarihinde hiç yaşanmadı.