Erozyon nedir? Nasıl oluşur? Erozyonu etkileyen faktörler nelerdir? Sorularının cevaplarını bulacağınız bu yazımıza erozyonun tanımı ile başlayalım.
Erozyon nedir?; toprak malzemelerinin rüzgar veya su gibi doğal etkiler tarafından taşındığı jeolojik bir süreç olarak tanımlanmaktadır.
Fiziksel erozyon
Kimyasal bileşimleri değiştirmeden kayaların fiziksel özelliklerinin değiştirilmesiyle gerçekleşir. Fiziksel erozyon ile kayalar küçülür veya yumuşamasına neden olmaktadır. Kayalar fiziksel erozyon nedeniyle aşınırlar ve kırıntılı tortular oluşturmaktadırlar.
Heyelanlar ve diğer toplu atık türleri fiziksel yıpranmayı oluşturmaktadırlar. Bu işlemler kayaların yamaçlardan çıkmasına ve yokuş aşağı inerken parçalanmasına neden olur.
Ayrıca bazı durumlarda bitki büyümesi biyolojik erozyon olarak adlandırılan bir süreç ile fiziksel erozyona sebep olabilmektedir. Bitkiler kök salarak toprak malzemelerini parçalarlar ve kayalarda çatlaklar ve yarıklar oluşturabilir.
Su ile erozyon
Su, dünyadaki erozyonun ana etken maddesidir. Yağmur, nehirler, su baskınları, göller ve okyanus toprak ve kum parçalarını parçalayarak uzaklaştırır.
Rüzgarla erozyon
Rüzgar güçlü bir erozyon etkenidir. Sürekli olarak toz, kum ve külü bir yerden bir yere taşımaktadır. Rüzgar aynı zamanda malzemeyi aşındırabilir.
Buzla erozyon
Genellikle buzullar biçimindeki buz, dünyayı aşındırabilir ve dramatik yer şekilleri yaratabilir. Soğuk bölgelerde ve bazı dağ tepelerinde buzullar yavaşça yokuş aşağı ve arazi boyunca hareket eder. Hareket ettikçe, küçük kum taneciklerinden büyük kayalara kadar her şeyi yollarında taşırlar.
Buzulların taşıdığı kayaçlar hem toprağı hem de kayaları aşındırarak aşağıdaki toprağa sürtünür. Bu şekilde, buzullar kayaları öğütmektedir.
Diğer erozyon etmenleri
Termal erozyon, permafrost (donmuş toprak) erozyonunu tanımlamaktadır. Sıcaklıklar, buz bakımından zengin permafrost’un toprak ve bitki örtüsü taşımasına neden olabilir.
Toplu atık, kayaların, toprağın ve bitki örtüsünün aşağı doğru hareketini sağlar. Toplu atık, milyonlarca ton toprağı aşındırabilir ve taşıyabilir, tepeleri ve dağları yeniden şekillendirebilmektedir.
Erozyonu Etkileyen Faktörler
Erozyonu etkileyen faktörlerden bazılarını sıralayacak olursak; iklim, topografya, bitki örtüsü ve tektonik hareketlerdir.
İklimsel özellikler yağış ve rüzgarı içermektedir. Ayrıca kar erimesi, kasırga, fırtına, sel gibi olaylar erozyonu etkileyen faktörlerdir.
Bir alanın yüzey özellikleri olan topografya , erozyonun o bölgeyi nasıl etkileyeceğine dair ipuçları verir.
Bitki kökleri toprak ve kaya parçacıklarının yağmur veya rüzgar ile taşınmalarını önler. Ağaçlar, toprak kayması gibi doğal tehlikeleri sınırlandırır.
Tektonik aktiviteler erozyonun bir alanı etkileme şeklini göstermektedir.