Edom (İbranice: Ĕḏôm) Yahudi İncil'inde Esav'a ve onun soyundan gelen kavme verilen isimdir. Kavmin adı Asur dilinde Udumi; Suriye dilinde, ܐܕܘܡ; Yunanca, Ἰδουμαία (Idoumaía); Latince, Idumæa veya Idumeadır.
Edom kavmi günümüzde Ürdün'e komşu olan ve Ölü Deniz'in güneyindeki Necef Çölü ve Araba Vadisinin yer aldığı bölgede yaşayan Sami dilinde konuşan bir yerli halktı. Bölgede, halka verilen Edom adına neden olan kırmızı kumtaşı yaygın olarak bulunuyordu.
Ahab (veya Ahav) (İbranice: אַחְאָב, Babanın erkek kardeşi; Yunanca: Αχααβ; Latince: Achab) Omri'nin oğlu ve İsrail'in Kralıydı. William F. Albright'a göre MÖ 869 - MÖ 850 yıllarında, E. R. Thiele'ye göre ise MÖ 874 - MÖ 853 yılları arasında hükümdarlık yapmıştır.Akabe
Akabe (Arapça العقبة) Ürdün'ün güneyinde Akabe Körfezi kıyısında yer alan önemli bir liman şehridir.
Akabe vilayetinin merkezi olan şehrin nüfusu 70.000'dir. Şehir Ürdün'ün denize açılan tek limanı olması sebebiyle stratejik bir öneme sahiptir. Akabe'nin hemen yanında İsrail'in Elyat şehri yer alır.
7. yüzyılda Müslümanların idaresine geçen şehir, 1115 yılında haçlıların hakimiyetine girdi. Selahaddin Eyyubi Akabe'yi 1170 yılında haçlılardan geri aldı. Yavuz Sultan Selim'ın Mısır seferi sırasında 1516 tarihinde Osmanlı topraklarına katılan şehirde hac yolarının emniyeti için bir kale inşa edildi. Osmanlıların yaptırdığı bu kale Evliya Çelebi'nin seyahatnamesinde ayrıntılı bir şekilde anlatılmaktadır.
Osmanlı topraklarından Hacca gidenlerin Şam'dan sonra ikinci durağı olan Akabe aynı zamanda Şam ile Mısır üzerinden gelen hacıların buluşma noktasıydı. 1869 yılında Süveyş Kanalı'nın, 1908'de Hicaz Demiryolu'nun açılmasıyla Akabe eski önemini kaybetti.
I. Dünya Savaşı'ndan sonra Arabistanlı Lawrence lakaplı Thomas Edward Lawrence'ın kışkırtmasıyla ayaklanan Arap göçebelerinin Türk kalesine saldırması ile İngilizlerin eline geçen Akabe 1946 yılında Ürdün'ün bir şehri haline geldi. 1948'deki Arap-İsrail savaşından sonra gelen Filistinli mültecilerle şehrin nüfusu hızla arttı. Günümüzde Ürdün'ün önemli bir gelir kaynağı olan fosfat Akabe limanından ihrac edilmektedir. Bu sebeple önemli bir ticaret merkezi olan şehirde aynı zamanda lüks oteller ve bir de havalimanı mevcuttur.Amatzya
Amaziah, (diğer adları: Amasya, Amasias, Amatzia) (İbranice: אֲמַצְיָה, anlam:"Tanrı'nın gücü", "Tanrı'nın güçlendirdiği" veya "Tanrı uludur"; Modern Yunanca: Αμεσσιας; Latince: Amasias) Joaş'ın oğlu ve Yehuda'nın kralıydı. Annesi Jehoaddan'dı. Yirmi beş yaşında tahta geçti. MÖ 797/796 - MÖ 768/767 arası yirmi dokuz yıl boyunca iktidarda kaldı.Avicii
Tim Bergling (8 Eylül 1989 - 20 Nisan 2018) veya bilinen adıyla Avicii, İsveçli DJ, remiksçi ve yapımcı. Dünyada House ve Dance müziğin en bilinen sanatçılarındandır. Müziğe küçük yaşlarda merak salmış, genç yaşta İsveç'te çeşitli kulüplerde DJ'lik yapmıştır. 2010 yılında çıkan single'ı Seek Bromance ile büyük çıkış yakalamış, bu parça Fransa, Belçika, Hollanda, Birleşik Krallık ve İsveç'te 1 yıl boyunca top 20'de kalmıştır. 'DJ Mag Top 100' 2013 yılı sıralamasında dünyanın en iyi 3. DJ'i olarak seçilmiştir. 2014 yılında ise 6. olmuştur.
2011 yılında çıkardığı bir diğer hit parçası Levels, Hindistan, Hırvatistan, Bosna-Hersek, Avusturya, Almanya, İtalya, Yunanistan, İrlanda, Danimarka top 10'da kalmıştır. Macaristan, Norveç ve İsveç'te 1. sırada kalmıştır.
2014 yılının sonlarına doğru Stories albümünü ve albümün içinde olan The Days ve The Nights i yayınlamıştır.
Tim Berg, 2011 yılında DJ Magazine Top 100 DJ List'te 6. sıraya yerleşmiş,Austin City Limits Music Festivals,Sensation, Electric Daisy Carnival,Electric Zoo Festival, Winter Music Conference ve Inox Festival gibi organizasyonlarda yer almıştır. Ayrıca BBC Radio 1'da Pete Tong'un Essential Mix radyo programında performansını sergilemiş ve büyük beğeni toplamıştır.Son olarak 13 Ocak 2013 tarihinde dünyanın en büyük müzik ortaklığı olarak X You adında bir single çıkarmıştır.Dünyanın çoğu ülkesinden katılımcılar efekt,bassline,melodi göndererek parçaya katkıda bulunmuş ve son kontroller Avicii tarafından yapılarak parça piyasaya sürülmüştür.
Aralarında Avustralya, Dominik Cumhuriyeti, Sri Lanka, Singapur ve Tayvan'ın bulunduğu birçok ülkede konserler vermiş, 2012 yılında Türkiye'de Samsung Galaxy SIII Party için İstanbul Caddebostan'da 2 saatlik performans sergilemiştir. Şarkıcı 20 Nisan 2018'de 28 yaşında Umman'da ölü olarak bulunmuştur.Birinci Yahudi-Roma savaşı
Birinci Yahudi-Roma savaşları (66–73), (Büyük İsyan diye de bilinir, İbranice:המרד הגדול, ha-Mered Ha-Gadol), Yahudiye eyaletindeki Yahudilerin Roma İmparatorluğu'na karşı gerçekleştirdiği üç isyandan birincisidir (ikincisi 115-117 yılları arasındaki Kitos Savaşı, üçüncüsü ise 132-135 yılları arasındaki Bar Kohba İsyanıdir.Deniz Ezgisi
Deniz Ezgisi (veya Meryem Ezgisi, Az Yaşir Moşe, İbranice: שירת הים, Şirat HaYam) Eski Ahit'in Çıkış kitabında yer alan bir şiirdir. 20 ve 21. baplarda geçen daha kısa olan ilahi ise Miryam ve diğer kadınlar tarafından söylendi. İddia edildiğine göre bu ezgi, İsrailoğulları Kızıldeniz'i geçip güvenliğe kavuştuğu zaman, denizi geçmeye çalışan Mısır ordularının yıkılmasından sonra ve Kenan topraklarını fethetmeden önce söylendi.
Yahudi dua kitaplarında yer alan bu şiir, her gün sabahları söylenen şahrit duasında tekrarlanır. Bu şiir ayrıca Doğu Ortodoks kanon müziğinin ilk ilahisini oluşturur ve buna Musa Kasidesi veya Ezgisi denir. Roma Katolikleri de bunu ayinlerinde kullanıp buna Musa'nın Ezgisi der ve bu Tesniye'deki "Musa Ezgisi" ile karıştırılmamalıdır.Esav
Esav (Arapça: عِيسُو, İbranice: עֵשָׂו) Yakup peygamberin abisi ve İshak peygamberin oğlu. "Esav" ismi "Tüylü" anlamına gelir. Kuran'da adı geçmez fakat Tevrat'ın bazı bölümlerinde kendisinden bahsedilmektedir.Hirodes
Hirodes (İbranice: הוֹרְדוֹס; Yunanca: ἡρῴdης; d. MÖ 74/MÖ 73 – ö. MÖ 4 Kudüs), aynı zamanda I. Hirodes veya Büyük Hirodes adıyla bilinen ve Roma İmparatorluğu tarafından Yahudiye eyaletine atanan Yahudi Kralı.
Hayat hikâyesinin detaylarına en iyi MS 1. yüzyıl Yahudi tarihçisi Josephus'un çalışmalarında rastlanır. Birçok insan için, Hirodes hakkında en iyi bilinen şey Matta İncili bölüm 2'de, Yeramya 31:15'ten nakille anlatılan Masumların Katli hikâyesidir.
Hirodes, özellikle Kudüs'teki ikinci tapınak olan ve bazen Hirodes Tapınağı olarak adlandırılan tapınağın genişletilmesiyle tanınır.
7 Mayıs 2007'de, Kudüs'teki İbrani Üniversitesi arkeologlarından Prof. Ehud Netzer'in başkanlığındaki bir arkeolog grubu, bu tapınağı bulduğunu iddia etmiştir.Kadeş Savaşı
Kadeş Muharebesi (Kadeş Savaşı), Hitit Krallığı ile Yeni Mısır Krallığı arasında yapılan ve o döneme dek toplanan en büyük iki ordunun karşı karşıya geldiği savaş.
MÖ 1274 yılında yapılan savaşın çıkış nedeni genişleme politikası güden Mısır'ın, Hitit toprakları içerisinde yer alan Amurru ve Amka gibi büyük ticaret yolları üzerindeki şehirlerini ele geçirmektir.Kenan dilleri
Kenan dilleri (veya Kenanca) Sami dil ailesine ait Kenanlılar'ı, İsrailoğullarını, Fenikelileri ve Filistileri kapsayan Kenan topraklarındaki insanların konuştukları dillerdir. Anadil olarak bu dillerin hepsi birinci milenyumda nesli tükenmesine rağmen İbranice yazınsal ve dini bir dil olarak Yahudiler arasında hayatta kalmayı başardı ve 19. yüzyılda Eliezer Ben Yehuda'nın çabalarıyla tekrar günlük hayatta konuşulan bir dil haline getirildi. Fenike dili (özellikle Kartaca'daki Pön dili) Batı Akdeniz'e kadar yayıldı; bu dilin de nesli tükenmiş olmasına rağmen varlığı Fenike'nin varlığından daha uzun sürdü.Maresha
Tel Maresha (İbranice: תל מראשה), İncil'deki Demir Çağı şehri Maresha kentinin ve sonradan, M.Ö. 586 öncesinde Helenleştirilmiş adı Marisa, Arapçalaştırılmış adı Marissa (ماريسا) olarak bilinen bir Edom kentinin yer aldığı bir tepedir (arkeolojik höyük). Tepe, İsrail'in Shefela bölgesinde, Yahudiye Dağlarının eteklerindedir. İlk kez 1898-1900 yıllarında İngiliz arkeologlar Bliss ve Macalister tarafından Filistin Araştırma Fonu adına ve 1989'dan sonra İsrail Eski Eserler Kurumu adına İsrailli arkeolog Amos Kloner tarafından kazılmıştır. İngiliz kazılarında elde edilen kalıntıların çoğu İstanbul Arkeoloji Müzeleri'nde sergilenmektedir.
Bu site Beit Guvrin-Maresha Ulusal Parkı'nın bir parçası olarak korunmaktadır ve UNESCO tarafından Dünya Mirası olarak listelenmiştir.Necef Çölü
Necef Çölü, (Arapça: النقب (Al-Nakib) ve İbranice: הנגב ) Güney İsrail’de Mısır, Ürdün, İsrail arasında yer alan çöl. Necef ismi İbranice'de kuru anlamına gelmektedir ve Tevrat'ta da güney anlamına gelecek şekilde kullanılmıştır. Günümüzde İsrail sınırları içindedir. Kuzeyinde Lut Gölü, güneyinde Akabe Körfezi bulunur.
Çöl bölgesinin hangi devlette kalacağı, yeni kurulan İsrail Devleti ile Ürdün arasında 1948 Arap-İsrail Savaşı’na neden oldu. Çölün büyük bölümünü ele geçiren İsrail, çöl topraklarını verimli duruma getirmek için 500 km uzunluğunda beton boruyla su getirerek sulamaya başladı. Bugün burada tahıl tarımı ve meyvecilik yapılmaktadır. Çok eski zamanlardan beri bilinen bakır, petrol, fosfat ve manganez yatakları bulunup işletilmeye başlandı. Necef Çölü ekonomik yönden İsrail için önemli bir kaynaktır. Ayrıca 1979'da kurulan Ramat Hovav toksik atık tesisi de bu çölde bulunmaktadır.
Necef Çölü'nde İsrail Ulusal Parkları'ndan biri olan Timna Vadisi Vadi Parkı da bulunmaktadırOvadya kitabı
Ovadya kitabı, Tanah'ın kitaplarından biri olup Edom üzerine getirilen yargılama ve İsrail'in yeniden kuruluşunun kehanetlerini içerir. Metin, tek bir konudan ibaret olup 21 bap ihtiva eder; bu da Ovadya kitabını Tanah'ın en kısa kitabı yapmaktadır. Yahudilik ve Hristiyanlıkta kitabın, Asurlular döneminde yaşamış ve isminin anlamı Yehova'nın kulu veya Yehova'ya tapan olan peygamber Ovadya tarafından yazıldığına inanılır.
Hristiyanlıkta, metnin kısalığı nedeniyle Eski Ahit'te Küçük Peygamberlerin bir parçası olarak sınıflandırılır. Yahudilik'te Masoretik metine göre kronolojik olarak yer alan bu kitap, Tanah'ın Nevi'im kitabında Son Peygamberlerin ve Onikilerin içinde yer alır.Samael (Melek)
Samael, (İbranice: סַמָּאֵל, "Tanrı'nın zehiri" ya da "Tanrı'nın Körlüğü") Yahudilik inancında bir melektir ve suçlayıcı (Şeytan). İnsanların günah işlemesini istemesine rağmen, Tanrı'nın hizmetkârlarından biri olmaya devam etmektedir.Tevrat'a göre İshak peygamberin oğlu ve Yakup peygamberin ağabeyi olan Esav'ın ve onun soyundan gelen Edom kavminin koruyucu meleğidir. Suçlayıcı, baştan çıkarıcı, yok edici bir karakterdir ve hem iyiliğin hem de kötüğün temsilcisi olarak kabul edilir.Bir Midraş içinde, İblis gibi Samael, insan yaratılmasını onaylamadı, onlardan üstün olma konusunda ısrarcıydı, çünkü o ateşten yaratıldı. Bu yüzden insanlığın baştan çıkaran oldu.Gnostisizm'de Samael, olan ruhları bedenlere kilitlemek onları manevi dünyadan uzak tutmak, Demiurgos adı haline gelir. Kendisine tek tanrı olduğunu iddia ettiğinde, Sophia'nın sesi duyulur ve ona “Gnostisizm” in “körlerin tanrısı” anlamına gelen Samael adını verir.Yahvist
Yahvist (veya Yehovist, Jehovist, Yahwist, Jahwist) ya da kısaca J, Belgesel hipotez (DH)'e göre Tora'yı oluşturan dört ana kaynaktan biridir. Kaynakların en eskisi olup Tekvinin yarısına yakınını, Çıkış'ın ilk yarısını ve Sayıların bazı kısımlarını oluşturur. J'de Tanrı insansı olarak anlatılıp ismi Yahweh (Yehova)'dir; Yehuda Krallığı'na ve bu krallıktaki insanların tarihine özel bir ilgi duymaktadır. J'nin ~MÖ 950'de derlendiğine ve ~MÖ 400'de Tora ile birleştirildiğine inanılır.Yehuda Krallığı
Yehuda Krallığı (İbranice: מַלְכוּת יְהוּדָה, Malkhut Yehuda) Yahudi tarihinde iki dönemde var olmuştur. Birinci dönemde, Tevrat'a göre İsrail Krallığı'nın kralı Şaul'un ölümüyle Yehuda topraklarında bir krallık oluştu ve bu krallığın başında Yehuda kabilesinin lideri Davud geçti. Yedi yıl Yehuda'nın krallığını yaptıktan sonra İsrail Krallığını tekrar bir araya getirdi ve başkenti Kudüs yaptı. İkinci dönem ise Yehuda Krallığı dendiğinde akla ilk gelen dönemdir. MÖ 930'da Birleşik İsrail Krallığı ikiye bölündü. Davud'un torunu Rehoboam'ı kendilerine kral olarak seçmek istemeyen kuzeydeki on kabile kendi (ikinci) İsrail Krallığını oluşturdu ve güneydeki iki kabilenin krallığını yapan Rehoboam Yehuda Krallığı'nın lideri oldu. Bazen bölünmeden sonraki İsrail Krallığı'na Kuzey Krallığı Yehuda Krallığı'na da Güney Krallığı denir. Yehuda'nın varlığı MÖ 586 yılında Nebukadnezar önderliğindeki Babil İmparatorluğu'na yenik düşünce son buldu. Babillilerin bölgeyi fethiyle birinci Tapınak yıkıldı ve Yahudiler bölgeden sürüldü.
Davud'un hanedanlığı Şaul'un ölümünden sonra Yehuda kabilesinin kendisini lider olarak seçmesiyle başladı. Bu hanedanlık Davud İsrail Krallığı'nı birleştirince de devam etti. Krallık bölündükten sonra Yehuda ve Bünyamin kabileleri hanedanlığa MÖ 586'da yıkılıncaya kadar bağlıydı. Sürgüne gönderildikten sonra dahi Davud'un soyundan gelenler "sürgündekilerin kralı" olmaya devam etti.Yohanan Hurkanus
Yohanan Hurkanus (veya Yohanan Girhan, Yuhanna Hirkanus, İbranice: יוחנן הורקנוס, Yunanca: Ιωάννης Υρκανός) (iktidar: MÖ 134 - MÖ 104, ö. MÖ 104) Haşmonayim (Makkabiler)in MÖ 2. yüzyılda lideriydi. Görünen o ki, "Hurkanus" ismini tahta geçtiği zaman almıştır.Ürdün'deki Yahudilerin tarihi
Ürdün'deki Yahudilerin tarihi, bugünkü Ürdün coğrafyasının büyük bir bölümü bir zamanlar İsrail Diyarı'ndaki Yahudilerin tarihi ile çakıştığı için antik döneme kadar uzanır.İsrail Krallığı (birleşik monarşi)
Birleşik İsrail Krallığı Tanah'ta anlatıldığı üzere İsrail topraklarında MÖ 1050 ve MÖ 930 yılları arasında var olmuş bir birleşik monarşiydi.