Özel Öğrenme Güçlüğü
Her çocuk okula başlarken zihinsel (İşitsel ve görsel algılama, dikkat, sözel ve görsel bellek), duygusal, sosyal ve davranışsal bir takım beceriler kazanmış olması beklenmektedir. Ancak bazı çocuklarda bu beceriler çeşitli sebeplerle henüz tamamlanmamış olabilmektedir. Çocuğun zihinsel olarak bir probleminin olmaması ile okula hazır olması eşit olarak düşünülmektedir.
Ancak bazı çocuklar zeka olarak normal ya da normalin üzerinde bir performansa sahip olsalar da akademik becerilerde (okuma, yazma ve matematik) sıkıntı yaşayabilirler. Bu durumlara genel anlamda “özel öğrenme güçlüğü”, “özgül öğrenme güçlüğü” ya da “öğrenme bozukluğu” olarak isimlendirilmektedir.
Daha ayrıntılı olarak bakacak olursak, 1988’de ABD Ulusal Öğrenme Bozukluğu Birleşik Komitesi (NJCLD), “öğrenme bozukluğu genel bir terimdir. Dinleme, konuşma, okuma, yazma, akıl yürütme ile matematik yeteneklerin kazanılmasında ve kullanılmasında önemli güçlüklerle kendini gösteren heterojen bir bozukluktur” diyerek tanımlamıştır. Bu bozukluğun doğuştan var olduğu ve merkezi sinir sistemi işleyiş bozukluğuna bağlı olduğu var sayılmaktadır. Ayrıca kendini idare etme, sosyal algılama ve sosyal etkileşim sorunlarının da birlikte görülebileceği belirtilmektedir (Korkmazlar, 1992)
Özel Öğrenme güçlüğü çeşitleri nelerdir?
Öğrenme güçlüğü pek çok akademik becerideki zorluğu kapsayan genel bir terimdir.
Özel Öğrenme güçlükleri;
-
Disleksi (Dyslexia): Okuma bozukluğu olarak nitelendirilmektedir. Disleksi olan çocuklarda okuma yaparken ses-hece atlama ve ekleme, harf ve hecelerin yerini değiştirme, harfleri doğru seslendirmede zorlanma, okuma hızında düşüklük, hecelemede bozukluk, okuduğunu anlayamama gibi bir takım okuma bozukluklarını gözlemlenmektedir.
-
Disgrafi (Disgraphia): Yazma ya da yazılı anlatım bozukluğu olarak nitelendirilmektedir. Disgrafisi olan çocuklarda okunaksız el yazısı, yazımda (ses-hece atlama ve ekleme) yanlışlıklar, harf ve hecelerin yerini değiştirme, bazı harf, rakam ve sözcükleri ters yazma, b-d, m-n, ı-i, d-t, g-ğ vb. harfleri karıştırma gibi yazma becerilerinde birtakım bozukluklar gözlemlenmektedir.
-
Diskalkuli (Dyscalculia): Matematik becerileri bozuklukları olarak nitelendirilmektedir. Diskalkuli olan çocuklarda matematiksel terim ve kavramları anlamada, sayı ve sembolleri tanımada, ritmik saymalarda zorluklar gözlemlenmektedir.
Yukarıda bahsedilen özel öğrenme güçlüğü türleri her zaman tek başına görülmemektedir. Sıklıkla birkaç alt tip birlikte görülür ve bu alt tiplere Dikkat Eksikliği ve/veya Hiperaktivite Bozukluğu da eşlik edebilir. Ayrıca, emosyonel (düşük benlik algısı, akran ilişkilerinde sorunlar, anksiyete ve depresyon v.b.) ve davranışsal sorunlar da görülebilir (Yazgan, 2015).
Özel öğrenme güçlüğü tanısı nasıl koyulur?
Özel öğrenme güçlüğü belirtilerinden bazıları okul öncesi dönemde gözlemlenebilir ancak özel öğrenme güçlüğü akademik becerilerdeki sorunlar ile dikkate çekmektedir, bu yüzden tanı koyma süreci genellikle ilkokul dönemidir. Bu özellikteki çocukların genellikle psikiyatristlere akademik alandaki başarısızlık ve okula uyum sorunları yaşamaları sebebiyle başvurdukları görülmektedir.
Tanı koyma sürecinin psiko-pedogojik ve tıbbi değerlendirme olarak iki basamağı vardır.
Psiko-Pedogojik Değerlendirme Süreci: Bu süreçte çocuğun gelişim özelliklerinin, görsel işitsel algının, davranışın, okuma yazma matematik becerilerinin değerlendirilmesini kapsamaktadır. Bu değerlendirmeler öncelikle sınıf öğretmeni ve okul rehber öğretmeni tarafından yapılmaktadır. Ancak zeka ve bazı bireysel test-ölçeklerin kullanılması için bu alanlarda uzman psikolog ve psikolojik danışmanlardan özel olarak destek alınması gerekebilir.
Bu süreçte özelikle sınıf öğretmeninin çocuğun öğrenmede zorlandığı alanları değerlendirmesi çok önemlidir. Sınıf öğretmeni sınıf ortamında çocuğun öğrenme sürecini destekleyecek farklı stratejiler kullanmalı ve gözlemlerini not almalıdır. Daha sonra gözlemlerini okul rehber öğretmeni ile paylaşarak gözlem ve değerlendirme (bireysel testler ve çeşitli eğitsel çalışmalar ile yapılmaktadır) sonuçlarını birlikte değerlendirmelidirler. Gözlem ve değerlendirmeler sonucunda görülen belirtiler öğrenme güçlüğü izlenimi veriyorsa bu durum veli ile paylaşılmalıdır.
Tıbbi Değerlendirme: Okul tarafından veliye çocuğun öğrenmedeki zorlukları ile ilgili bilgi verildikten sonra bu zorluklara sebep olacak fiziksel bir sorunun var olabileceği düşünülerek öncelikle çocuğun sağlık kontrolünden geçmesi gerekmektedir.
Sağlık kontrolünde işitme ile ilgili bir problem olup olmadığını belirlemek için KBB doktorundan, görme ile ilgili bir problem olup olmadığını belirlemek için Göz doktorundan ve nörolojik açıdan bir sorun olup olmadığını belirlemek için nörologdan randevu alarak, çocuğun muayene olması sağlanmalıdır. Tüm bu değerlendirmeler sonunda öğrenmeyi etkileyecek bir sorun yoksa tanı konabilmesi için bir psikiyatristten destek alınmalıdır.