Kanal çok su götürür
Kanal ile ilgili en temel konu, kanalın yapılmasının ne tür olumsuzluklar doğuracağı değil, neden gerekli olduğu ile ilgilidir. Ne demek bu? O belli değilse başka ne belli olabilir ki!
Bir ara “siyasi sükse” sözü girdi devreye. Yani kanalın öyle de bir boyutu olabileceği ifade edildi. Neydi “siyasi sükse”? Acaba son zamanlarda her alanda gündeme giren stratejik bir hesabı mı ifade ediyordu?
İşin içinde altına birçok ülkenin imza attığı Montrö sözleşmesi vardı. Montrö’yü benimsiyor muyduk, karşı mıydık, çok net değildi. Bir ara “Bakalım Montrö ne getirdi ne götürdü?” gibi sözler edildi. Sanki sözleşmeye eleştirel bakılıyordu da kanal, Montrö’yü ıskalayacak bir arayıştı. Sonra Montrö’yü tartışmaya açmanın Türkiye’nin yararına olmadığı, Amerikan savaş gemilerine kapı aralama sonucu doğuracağı ve bundan Rusya’nın rahatsız olacağı değerlendirmeleri ortaya konuldu, iktidar cenahı bir düzeltme yaptı, kanalın Montrö düzenlemesi kapsamında olacağı ifade edildi.
***
O zaman kanalın başka gerekçesi olmalıydı. Şimdilerde “Boğaz’ın güvenliği” gerekçesi üzerinde duruluyor. Gemiler Boğaz yerine kanaldan geçirilir, böylece boğaz korunmuş olur. Ayrıca bir gelir de elde edilir. Buna yönelik eleştiriler de var. Boğaz’ın inşa edilecek kanaldan çok daha geniş olduğu, güvenlik için farklı tedbirler alınabileceği, gemileri kanaldan geçmeye zorlamanın mümkün olmadığı vs. gibi.
Kanalın “çılgın proje” olma niteliğine bir şey söylemek mümkün değil. İstanbul – Çanakkale Boğazı gibi jeolojik hareketlilik içinde doğmuş yapılara alternatif üretme hamlesi, hakikaten kolay akla gelir ya da kolay cür’et edilir bir hamle değildir. Jeolojik yapıya müdahale niteliği taşıyan bu hamle, iyi gerekçelendirildiği takdirde tarihe geçer.