Gezegen Sözü Değişik Bir Müze Türüdür
Ziyaretçiler, Washington DC’nin yeni dil müzesi Planet Word’ün girişine ulaşmadan ilkin, dalları yüzlerce küçük konuşmacıyla süslenmiş devasa bir heykelsi salkım söğütünün (Rafael Lozano-Hemmer tarafınca tasarlanmıştır) yanından geçerler. Planet Word’de programlama küratörü Rebecca Roberts, “Her konuşmacı değişik bir dil yayar ve hareketle etkinleştirilir” dedi. “Dalların altından yürürken, birbirine yeterince yakın 360 değişik dünya dili duyuyorsunuz, bir tek bir tanesini ayırt etmek zor. Bir tür küresel gevezelik duyuyorsunuz, şaşırtıcı ve birazcık da garip. Daha müzeye adımınızı atmadan buranın değişik olacağını anlıyorsunuz.”
2021 sonbaharında kalıcı olarak oluşturulan Planet Word, toplanmış materyal olarak değil, bir kavram olarak dile ayrılmış dünyanın ilk müzesi olabilir. Ilk olarak İngilizceye odaklanır, sadece bununla birlikte küresel dilleri, lehçeleri ve alfabeleri de kutlar. Müze, kariyeri süresince sözcüklerle ve dille çalışan, yıllarını okuma öğretmeni olarak geçiren Ann Friedman’ın buluşudur. New York City’deki Matematik Müzesi’ni duyduğunda, kelimelerle ilgili bir müzenin insanların, çocukken dili ilk kez çözdüklerinde hissettikleri kıvılcımı hatırlamalarına destek olabileceğini fark etti. Roberts, “Ann bunu tamamen kafasından hayal etti ve arkasından müze inşası, tasarımı, içinde ne olduğu ve daha pek oldukca mevzuda uzmanlara danışmaya başladı” dedi. “Bir grup insanı kendine çekti fakat Planet Word için %100 esin kaynağıydı.”
Friedman, kocası Thomas Friedman (New York Times köşe yazarı ve diğerlerinin yanı sıra Lexus ve Zeytin Ağacı’nın yazarı) ile beraber, koleksiyonu olmayan bir müzenin iyi mi görünebileceğini düşünmeye başladılar. Roberts, “Mesela, kitap okumak için bölgeler aslına bakarsan var: kitapçılar, kütüphaneler – biz ikisi de değiliz” dedi. “’Ben pek okuyucu değilim’ diyen insanoğlu için merakı tekrardan alevlendirmek istedik. Dilin güzelliği araçlarla sınırı olan olmak zorunda değil.”
Planet Word’ün “vasıta”ı, iyi korunmuş ve güzel bir zamanı mekandır, 13. Cadde’deki Franklin Park Okulu ve Mount Vernon Meydanı bölgesindeki K Caddesi. Roberts, “Dil ağacının yanından geçtiğinizde, insan alfabelerinin evriminden oluşan bir lobi katı görüyorsunuz” dedi. “Tüm müze, tabandan tavana, içerik.”
Friedman ve ekibi Planet Word’ü erişilebilir kılmaya çalıştı, sadece Roberts, ziyaretçilerin müzeyi iyi mi deneyimlemeleri gerektiği mevzusunda üçüncü kattan başlayıp birinci kata inerek “birazcık” pedagoji bulunduğunu kabul ediyor. Üçüncü kat, dil ve etimoloji edinme ile ilgilidir. “Dev kelime duvarımız, İngiliz dilinin oldukca dinamik ve devamlı değişmiş olduğu fikrini güçlendiriyor, sadece tamamımız onu değiştiriyoruz” dedi. “İngilizce konuşmanın tek bir doğru yolu yoktur. Dilbilginizi asla düzeltmeyeceğiz!”
Roberts, ziyaretçi için üçüncü kat deneyimleri, dili “dünyada hareket ettiğiniz bir mercek” olarak vurguluyor. “Bu bir tek konuşma ve iletişimle ilgili değil. Temsil edilen dilleri coğrafi çeşitliliği temsil etmesi ve bununla birlikte DC bölgesindeki daha büyük göçmen topluluklar tarafınca konuşulan dilleri temsil etmesi için seçtik.”
İkinci katta Büyülü Kitaplık var. Roberts, “Çeneler düşüyor,” dedi. Etkileşimli raflar, çerçeveli aynalara benzeyen dioramalar ile değişmiş olur; her birinin tabanına kazınmış ifadeyi açıklayın ve bir arka ışık, The Phantom Tollbooth yada Twenty Thousand Leagues Under the Sea yada başka bir sevilen klasikten olabilecek hususi bir diorama görüntülemenizi sağlar.
Roberts, “Ne kadar ziyaretçinin gösterilmesi gerektiğine ve ne kadarını kendi başlarına keşfetmek istediklerine oldukca dikkat ettik” dedi. “Çoğumuz kitap okumaktan yanayız, sadece insanoğlu kitaplarla ilgilenmiyorsa, şarkı sözlerinde dilin iyi mi çalıştığını görebileceğiniz, karaoke öğesiyle tamamlanan odalar yada görmek için boya fırçası kullanabileceğiniz bir oda var. mesela değişik bir ödat seçtiğinizde bir sahnenin iyi mi değişmiş olduğu. Roberts, Planet Word’ün “kelimelerin keyifli bulunduğunu pekiştirmek istediğini, sadece birinci kata indikçe kelimelerin kuvvetli bulunduğunu da öğreneceksiniz” dedi.
Roberts, ziyaretçiler bu alanlara girdikçe, dili kullanmanın doğru ya da yanlış bir yolu olmadığını, sadece “enerjisini zekice kullanmanın yolları bulunduğunu” öğrenecekler. Metin yazarlığı ve reklamcılıkla ilgili, birinin sizi belirli bir halde hissettirmek için kelimeleri kullanmaya çalıştığını iyi mi tespit edeceğinize dair dersler içeren galeriler var. Son olarak, videolarla dolu bir odada, kelimelerin hayatlarını iyi mi değiştirdiği hakkında hikayeler özetleyen, mesela kod değişiklik yapma, zamirler ve takma adlar hakkında konuşan insanoğlu var. Ortada her insanın kendi kelime öyküsünü ekleyebileceği bir kayıt kabini var.
Planet Word ek olarak Lexicon Lane isminde, ufak bir köy benzer biçimde görünmek suretiyle tasarlanmış ücretli, biletli bir deneyime haizdir. Roberts, “Bu bir bulmaca odası ve bir kasa kiralıyorsunuz” dedi. “Başlangıçta hepsini söndürmemiş olsak da, bir şapka kutusu, bir keman kutusu yada alfabenin her harfi için bir tane olmak suretiyle 26 parçadan herhangi birini alabilirsiniz. İçinde bir takım kelime bulmaca bulacaksınız ve bu tarz şeyleri çözmek için köyün çevresinde hareket etmeniz gerekiyor.”
Roberts, “her insanın bir yolunu bulmuş olduğu bir müze” dedi.
Bu yazının bir versiyonu, 06/13/2022 sayısında yayınlanmıştır. Yayıncılar Haftalık başlığın altında: Gezegen Sözü Değişik Bir Müze Türüdür