Tarih
Her Kilisenin kökeni ile bağlantılı gerçekler, aşılmaz bir örtünün altında gizlenmiştir ve araştırmamız, ilk havarilerin yaptıklarına ve genel olarak havarisel faaliyetlere ışık tutacak gerçek belgelerin eksikliği nedeniyle şaşkına dönmektedir.
Bu bakımdan imparatorluğun başkenti gibi görünen Roma kilisesi, Aziz Petrus'un Roma'da ikamet ettiğini kanıtlama meselesine gelince, aynı zorluklarla boğuşmak zorundadır. Yine de bu, onun için temel bir gerçek, tüm sisteminin çatısında yatmaktadır. Daha iyi bir şey olmadığı için, kilise tarihi, güçlü olasılık kanıtlarıyla, geleneğe dayanan argümanlarla ve birbirini izleyen nesiller boyunca canlı tutulan olaylarla yetinir. Büyük karineler yığınının tarihin müspet ve kesin verilerine karşı çıkmaması yeterlidir. Ermeni Kilisesinden onun kökenini kanıtlamasını istememeliyiz.
Bu kilisenin ilkel ve değişmeyen geleneği, Ermenilerin İlk Aydınlatıcıları olarak adlandırdığı havariler St. Thaddeus ve St. Bartholomew'i asıl kurucular olarak kabul eder. Tarihi Ermenistan'ın güneydoğusunda yer alan antik Artaz (Macoo) ve Albac (Başkale) kiliselerinde korunan ve saygı duyulan mezarlarını koruyor.
Tüm Hıristiyan Kiliseleri, Aziz Bartholomew, onun havarilik yolculukları, vaazları ve Ermenistan'daki şehitliği ile ilgili geleneği tanımakta hemfikirdir. Şehit olduğu yere verilen Albanus ismi, Ermeni geleneğinin kutsadığı Albacus ismiyle aynıdır. St. Thaddeus ile ilgili olarak gelenekler farklıdır. Bazıları onun içinde, havari St. Thomas'ın kardeşi Thaddeus Didymus'u tanır ve bunlara göre, Yunanlılar ve Latinler arasında gizlice yaşayan Edessa yoluyla Artaz'a seyahat etmesine yardımcı olur. Bir Thaddeus Didymus'un varlığına güven veren Suriye geleneğine gelince, onun kabulü Edessa'dan Artaz'a yolculukla ilgili olduğu ölçüde şüphelidir, ancak bu şüpheli noktayı biraz daha yakından incelediğimizde, Görünüşte kasıtlı ve hatta olayı Hıristiyanlık döneminin ikinci yüzyılına aktaracak bir anakronizmi ifşa eden bir metin.
Bununla birlikte, bu geleneğin önemi üzerinde fazla durmadan, Thaddeus adının atılamayacağını belirtmek isteriz, çünkü Ermenistan'ın müjdelenmesinin havari St. Judas Thaddeus, soyadı Lebbeus. Rum ve Latin Kiliseleri tarafından kabul edilen ve Ermeni yazarlar tarafından da tanınan bu durum, tarihi gerçeklerle tamamen uyumludur ve Artaz'daki kutsal alanın şüphesiz kanıtı tarafından desteklenen, genel olarak geleneği doğrular niteliktedir.
Ermeni Kilisesi'nin her zaman iddia ettiği ve tüm işlemlerinde ilan ettiği apostolik karakteri, bir yandan hem eski hem de ilkel bir kökene, diğer yandan doğrudan ve otosefali olanına tanıklık etmektedir. , başka bir kilisenin müdahil kurumu olmadan.
Onu İlahi Kurucusu ile birlik içine yerleştirmek için her Hıristiyan Kilisesi için gerekli olan havarisel kökenin, bu kökenin havarilerden birinin bireysel çalışmasına kadar geriye doğru izlendiğinde doğrudan olduğu iddia edilir; kendisi ilkel olarak apostolik bir temele sahip olan bir kiliseden türetilmiştir. Ermeni Kilisesi haklı olarak böyle doğrudan bir apostolik kökene sahip olduğunu iddia edebilir. Aziz Thaddeus'un misyonuna atfedilen kronoloji yirmi üç yıllık (MS 43-66) ve St. Bartholomew'un misyonuna sekiz yıllık (MS 60-68) bir dönemdir. Bitmek bilmeyen tartışmalara yol açabilecek tarihler ve yerler sorunuyla ilgili göreceli ayrıntıları burada tartışmak uygun değildir.
Ermeni Kilisesi'nin apostolik kökeni, bu nedenle, kilise tarihinde tartışılmaz bir gerçek olarak kabul edilir. Ve eğer bu görüşü onaylayan gelenek ve tarihi kaynaklar eleştiriye fırsat verecekse, bunların evrensel olarak kabul edilen diğer havarisel Kiliselerin kökeni konusunda yaratılan zorluklardan daha büyük bir ağırlığı yoktur.
Ermeni Kilisesi'nin İlkel Dönemi
301 yılında, dördüncü yüzyılın başında, Hıristiyanlık Ermenistan'da hakim din haline geldi. Bu tarihten önce zulmün nesnesi olmaktan asla vazgeçmemişti. Ancak, geçmiş üç yüzyıl boyunca Ermenistan'da Hıristiyanlığın varlığı ve ilerleyişi hakkında bize ulaşan anlatıların, önemsiz olduğu kadar önemsiz olduğunu da kabul etmeliyiz. Bilginin tamlığı açısından Greko-Romen tarihinin aynı dönemini ele alan kayıtlarla karşılaştırılamazlar. Ancak kayıtların eksikliği hiçbir şekilde gerçek bir gerçeğin yokluğunun bir kanıtını oluşturmaz.
O sıralarda uygarlığının zirvesinde olan Greko-Romen dünyası, içinde çok sayıda yazar ve bilim adamı barındırıyordu ve okulları entelektüel ilerlemenin ön saflarındaydı. Ermenistan ise hala cehalet içindeydi. Ulusal bir edebiyata sahip olmaktan çok uzak, alfabe arayışı içindeydi. Bu koşullar altında, onun için gelecek nesillerin ilgisini çekemeyecek ama ilgilenebilecek olayların anlatılarını ve hesaplarını yazmanın zor olduğunu kabul etmek gerekir. Bununla birlikte, yabancı yazarların anlatılarının ek desteğiyle, ulusal gelenek tarafından bize aktarılan gerçekler ne olursa olsun, belirli dönemlerde Hıristiyanlığın varlığını kanıtlamak için fazlasıyla yeterli olduğunu düşünüyoruz. Şimdi sağduyu, inancın yayılmasının bu zaman diliminde aralıklı tutulmalara maruz kalabileceğini düşünmekten bizi alıkoyuyor. Bunlar gibi birbirinden kopuk ve aralarında hiçbir bağ bulunmayan kayıtlar, o dönemde birbirini takip etmekte ve Ermenistan'da Hıristiyanlığın kesintisiz varlığını ispatlamaktadır.
Bu bağlamda, Artaz'ın makamına yedi piskopostan oluşan bir dizi atfedilen erken bir gelenekten bahsetmeliyiz:
Ermenistan'ın Tam Dönüşümü
Ermenistan'ın bir bütün olarak Hıristiyanlığa geçme tarihi, diğer bir deyişle, o dinin ülkenin hakimi olarak kuruluşunun tarihi, en dikkatli kronolojik araştırmalarla, genellikle 301 yılına aittir. Daha sonraki yazarlar 285 tarihini bile koyarlar, ancak bu olası kabul edilemez. 301 tarihi, amacımız için, kral, kraliyet ailesi, satraplar, ordu ve halkın din değiştirmesiyle Ermenistan'ın dünyada Hıristiyanlığı resmi din olarak ilan eden ilk devlet olduğunu göstermek için yeterlidir. Konstantin'in ihtidası ancak on iki yıl sonra, yani 313 gerçekleşti.
Soyadını Ermeni Loosavorich, yani Aydınlatıcı olan Aziz Grigor Partev (Parthlı Gregory) olarak bu harika dönüşümün yazarı, müjdenin ışığıyla ulusu aydınlattı. Onunla ortak havari ve aydınlatıcı olan kral Tiridates, Aziz Grigor'un babasının da bağlı olduğu Parth kökenli Arsakidler hanedanına mensuptu, böylece bir akrabalık bu şekilde din değiştiren kralı azizle birleştirdi, ancak Bu ikisini birleştiren inanç, kandaki akrabalıktan daha güçlü bir bağdı.
O sıralarda İran'da siyasi bir ayaklanma başlatılmıştı ve bunun devamı olarak Arşaklılar'ın yerine Sasaniler geçti. Bununla birlikte, Arşaklıların Ermeni kolu hala iktidarda kalmaya devam etti. Yeni hanedanın güvenliğini sağlamak için, hala cüretkar kalan kısmın devrilmesi düşünülmeliydi, ancak ordu Sasanilerin tarafında değildi. Arşaklı prens Than Anak, yakın akrabası olan Ermenistan kralı Khosrov'u (Khosroes) öldürmek için gönüllü oldu. Kendisinin de Ermeni satraplarının elinde suikasta kurban gittiği ortaya çıktı. Grigor, Anak'ın oğluydu ve Tiridates, Kisroes'in oğluydu ve çifte suikastın tarihi olan 240 yılında, bu ikisi hala reşit değil.
Biyografik ayrıntılara girmeden, Grigor'un Kapadokya'da Sezariye'de Hıristiyanlık esasları üzerine eğitim gördüğünü ve atalarının dininde yetişen Tiridates'in aralarındaki savaşların getirdiği değişimlere boyun eğmek zorunda kaldığından bahsetmek yeterli olacaktır. Romalılar ve Persler. İmparator Diocletian'ın desteğiyle 287'de son kez tahta çıktı ve bu olayın kutlanması için Eriza'da (Erzingan) düzenlenen bazı adak şenlikleri vesilesiyle Grigor'un imanı ve aile bağı ortaya çıktı. kendisine ifşa edildi. Daha sonra, Grigor'un dayanılmaz işkencelerden sonra, bu uzun çileden kurtulduğu Artashat'ın (Artaxata) zindanına veya çukurlarına (Virap) atıldığını öğrendi, ilahi müdahale tarihinde çarpıcı bir tanıklıktır.
O sıralarda, başrahibe Aziz Gayane'nin rehberliğinde bir grup Hıristiyan bakire, Roma İmparatorluğu'nun eyaletlerinde şiddetli bir şekilde sürmekte olan zulümlerden kaçarken Ermenistan'ın başkenti Vagarshapat'a geldi. Genellikle Roma'dan, Filistin ve Mezopotamya yoluyla geldiklerine inanılırdı, ancak bağlantılı fiilleri hesaba katarsak, daha çok komşu illerden ve büyük olasılıkla Mdzbin'den (Nisibis) geldikleri fikrini ortadan kaldıracak hiçbir şey yoktur. Aziz Phebronia'nın şehadetiyle. Bu bakirelerden biri olan St. Rhiphsime'nin olağanüstü güzelliği, ona sahip olmak isteyen kralı cezbetti. Ancak, girişimlerine gösterdiği direnişin yanı sıra, otuz yedi bakirenin şehit edilmesi, kralın avı olduğu şeytani mülkün uyumu, çarelerin boşunalığı, kız kardeşinin ısrarı gibi çeşitli koşullar, Khosrovidookht, Hıristiyanların Tanrısı'ndan yardım dilemesi için yalvaran, sonunda özgürlüğüne kavuşan Grigor'un dualarıyla sağladığı şifa, 300 yılının son aylarında birbirini takip eden olaylardır. 301'in ilk ayları ve bunlar, acemi bir hevesle Hıristiyanlığı Devletin dini olarak ilan etmekte acele eden Tiridates'in din değiştirmesine yol açtı.
Sıradan bir adam olan Grigor'un emrinde ne misyonerler ne de bir din adamları grubu vardı ve yine de 301 yılının sonundan önce Ermenistan'ın dini yönü tamamen değişmişti ve tanrılara tapınma neredeyse tamamen ortadan kalkmıştı. Hıristiyanlık mesleği genelleşmişti. Bu, daha önce de belirtildiği gibi, ülkede Hıristiyanlığın önceden varlığını kabul etmeseydik, açıklanamaz nitelikte bir olay olurdu.
Bu harika dönüşümün kanıtları sadece çağdaş yazarların ve sonraki yüzyılın tarihçilerinin anlatılarında değil, aynı zamanda St. Rhiphsime, St. Gayane ve St. Gayane kiliseleri gibi anıtların varlığında da bulunabilir. 4. yüzyılda Etchmiadzin (eski adıyla Vagharshapat) civarında ve şehit bakirelerin mezarlarında inşa edilen Mariane veya Shoghakath'ın yanı sıra onlarla ilgili otantik yazıtlarda. Daha az değerli olmayan başka bir tanıklık da, Dacian imparatoru Maximianus'un son din değiştirmeleri nedeniyle Ermenilere karşı ilan ettiği 311 yılındaki savaştan bahseden Eusebius'un yazılarında bulunabilir.
Kilise Hiyerarşisinin Oluşumu
Aziz Grigor, yaptığı hizmetlerin görkemi nedeniyle, doğal olarak Ermeni kilisesinin başı olarak seçilmiştir. Ulusun sonundaki kralın iradesiyle bu saygınlığa yükseltilmiş, 302 yılında Kapadokya'daki Caesarea başpiskoposu Leontius'un elinde bir piskoposluk takdis aldı. Olay, dönemin tüm tarihçileri tarafından test edildi ve ulusal gelenek. Ancak bu kutsama, önemi ve dolayısıyla Ermenistan ve Kayseriye arasındaki hiyerarşik ilişkinin doğası konusunda bir tartışmaya yol açtı. Yunanlılara göre, Ermenistan'ın görüşü Caesarea'nınkine oy veriyordu ve onları beşinci yüzyılda ayıran antagonizma, bir bölünmenin katibi olmalıydı. Latinlere göre, başlangıçta Caesarea ile bağlantılı olan Ermenistan denizi, daha sonra Papa I. Sylvester'in izniyle otosefalik olarak kuruldu. apostolik yaratılış, yani kökeninden beri bağımsızdır. Aziz Grigor tarafından yeniden canlandırıldığı kesindir ve Caesarea'da aldığı kutsama, hiçbir şekilde itaati veya hiyerarşik bağımlılığı göstermez.
Ermenistan'ı Caesarea'ya oy hakkı vermeye çalışanlar, Ermenistan'daki havarisel vaazın, havarilerin ölümüyle sona eren ve St. Hıristiyanlığın aslında ilk kez dördüncü yüzyıla kadar Ermenistan'da kurulmadığı Caesarea'nın talimatıyla gerçekleşmedi. Daha önce söylenenlerden sonra, St. Grigor'dan önce Ermenistan'da Hıristiyanlığın pozitif varlığının kanıtlarını yeniden özetlemeye gerek yok.
Sylvester tarafından verilen sözde ruhsata gelince, bu belge, Haçlı Seferleri sırasında Ermeniler tarafından uydurulmuş uydurma bir belgeden başka bir şey değildir. Bu belgenin amacı, papalığın sevgisini bozmadan Ermenistan'ın bağımsızlığını korumak ve aynı zamanda Kilikya'daki krallıklarının çıkarları için Haçlıların yardımını istemekti. Ayrıca, elimizdeki tüm tarihsel, kronolojik, eleştirel ve filolojik bilgiler, artık savunucusu olmayan bu belgenin sahteliğini ilan etmekte birleşiyor. Ermeni Kilisesi'nin patrikleri ve yazarları tarafından her zaman sürdürülen Ermenistan'ın en başından beri bağımsızlığı, diğer gerçekler ve olaylar tarafından fazlasıyla doğrulanmaktadır.
Roma İmparatorluğu'ndaki metropolitlerin yargı sistemi ve patriklerin karşılıklı bağımlılığının, valilerin ve konsolos yanlılarının sivil örgütlenmesi üzerine modellendiği iyi bilinmektedir. Sivil ve kiliseye ait iki kurum tam olarak yan yanaydı. Sonuç olarak, imparatorluğun ayrılmaz bir parçası olmayan bu bölgeler, orada kurulan patrikhane teşkilatının dışında kaldı. Ermenistan'ın, İran'ın ve Etiyopya'nın bağımsız devletleri imparatorluğun dışında böyle oluştu.
Birinci Ermenistan (Sebastia) ve İkinci Ermenistan (Melitene) eyaletlerinin, Pontus Eksarhlığı'nın (Caesara) yetki sınırları içinde bulunmasının, bu iki vilayetin adlarının sık sık karıştırılmasına yol açabileceği doğrudur. Eyaletler, Binbaşı Ermenistan ve Küçük Ermeni ile karıştırılmıştır. Patrikhanelerin Beyannamesi'ni sivil vilayetler listeleri ile karşılaştıracak olursak, bu yanılgı açıkça görülecektir.
Ve Caesarea'nın, ne de Antakya'nın veya Konstantinopolis'in oturumlarının, Ermenistan'da uygun şekilde herhangi bir yetki veya yargı yetkisi kullanmadığı ve bu bağlamda, Caesarea'lı Aziz Basil'in mektuplarında bulunabilecek her şey, yalnızca piskoposluklarla ilgilidir. Birinci ve İkinci Ermenistan sınırları içinde yer alan ve Pontus eksarhlığına bağlı olan Niğbolu, Satala vb.
Üstelik, dördüncü yüzyılın başında ve 325'teki İznik Konsili'nden önce görülen şef arasındaki dini ilişkilerin tarihi, dikkatli bir şekilde incelenirse, bizi, M.Ö. ve bu şaşırtıcı değildir, çünkü her dini bölgenin sınırları, kurulduğu modele göre siyasi bölgenin sınırlarıyla sıkı sıkıya sınırlıdır.
Ayrıca, 4. ve 5. yüzyıl tarihlerinde, Kayseriye'nin Ermenistan'ın sonu arasındaki ilişkilerde herhangi bir değişikliğin meydana geldiğine rastlamıyoruz. Bu kanıt yokluğu, aynı bağımsızlık sisteminin, kuruluşundan bu yana bu Kilisenin yönetim ilkesi olmaktan çıkmadığı sonucuna varmamızı haklı kılıyor.
Aslında, karşıt bir görüşün tüm savunucuları, şimdiye kadar saf hipotezler formüle edebildiler. Görüşleri, sözünü ettiğimiz yüzyılda asla var olmayan, daha çok sonraki yüzyılların sonucu olan şeylerin durumuna dayanmaktadır. Ermenistan'daki Bizans egemenliği sırasında ve daha sonra Haçlı Seferlerinin etkisi altında, belirsiz ve şüpheli bir olay, farklı tarafların ilişkilerini etkilemiş olabilir: ancak bu olaylar geçmişe dönük bir eyleme sahip olamazdı, bu olayların meselelerini değiştiremezdi. önceki yüzyıllar.
Bu nedenle, St. Grigor'un Caesarea başpiskoposu tarafından kutsanması, tesadüfi nitelikteki koşullara, hatta belki de Caesarea'da eğitim almış olan St. Grigor'un kişisel arzusuna bağlanmalıdır. Hiyerarşik bir ilişki sistemi çıkarsamamız gereken argüman olarak kullanılmamalıdır.
Dördüncü Yüzyılda Ermeni Kilisesi
Aziz Grigor, Ermeni Kilisesi'ni çeyrek asır boyunca kontrol etti ve ona hem mükemmel hem de sağlam bir teşkilat bahşetmek için gerekli olan her şeyi yaptı. Kendisine atfedilen vaazlar için kendi adını taşıyan kanunlar ve zamanına kadar uzanan disiplin ve litürjik bir düzenin belirli hizmetleri için ona borçluyuz. Ermenistan'ın ve çevre ülkelerin ruhani hükümeti için dört yüz piskoposluk ve başpiskoposluk piskoposluğu kurdu. Liderleri ve din adamlarını gönderdiği Gürcistan'ın, Hazar Arnavutluğu'nun ve Atropatene'nin dönüşümünde hareket eden bir ruhtu. İznik Konsili'nin (325) toplantısı sırasında öldü. Oğulları onun yerine önce evli olmayan genç olan St. Aristakes (3250333), ardından evli bir adam olan yaşlı St. Vrtanes (3330341) oldu. İkincisi, halefi olarak kendi oğlu St. Hoosik'e (341-347) sahipti. Patrikhanenin St. Grigor ailesinde tutulması, ya büyük Aydınlatıcı'ya saygı gösterme arzusu olarak ya da bir pagan geleneğinin etkilerine bilinçsiz bir uyum olarak ulusun arzusuydu. Hoosik oğullarının ataerkilliğe tanıtılan emirleri almayı reddetmesi bkz., bir yan akraba (348-386) olan Ashtishat'lı Pharen, ancak, Hoosik'in torunu St. Nerses'in seçilmesiyle veraset doğrudan çizgiye geri döndü. (3530373).Ancak Nerses'in tek oğlu henüz tercih edilemeyecek bir yaştayken, millet, Şahak (373-377), Zaven (377-381) ve Aspoorakes'in (381-386) art arda atanmasını ayarladı. hepsi, Aziz Grigor'a müjdeleme işinde yardım etmiş olan rahip Albianus ailesinin torunlarıydı. Bundan sonra, ataerkil tahtta tam jübilesini tamamlayan Nerses'in oğlu St. Sahak'ın (Isaac) şahsında, ataerkil haysiyet bir kez daha Grigor ailesine geri döndü (387-439). Modern tarihçiler tarafından dördüncü yüzyılın atalarının kronolojisinin doğruluğunun tartışıldığı gerçekten doğrudur, ancak gerçeklerimizi çıkardığımız veriler doğrudan orijinal kaynaklardan yapılan araştırmalarla toplanmıştır.
Dördüncü yüzyıldaki Ermeni Kilisesi, hiyerarşik ve idari olarak iyi organize edilmiş olmasına rağmen, yine de son derece gerekli bir unsura sahipti: İncil'in bir versiyonu ve henüz bir alfabesi olmayan Ermeni'nin kendi dilinde yazılmış bir ritüel. , kutsal kitapların yaşayan sözünü yazıya geçiremedi. Akademik eğitim yabancı dillerde öğrenildi ve Kapadokya'daki Caesarea'nın ve Osroene'deki Edessa'nın ünlü okulları o dönemde Ermenistan'ın erişebildiği tek aydınlanma merkezleriydi. Yunan dili, kuzey eyaletlerindeki öğrencilerin Suriye'ye başvurduğu, güneyden öğrencilerin akın ettiği Edessa'da hüküm sürdüğü Caesarea okulunda kullanılıyordu. St. Grigor, başında yabancı öğretmenler atamak zorunda olduğu okullar kuran ilk kişi oldu. Ardılları onun örneğini izledi, ancak skolastik ve hayır kurumlarının ilerlemesine en yoğun ivmeyi veren St. Nerses oldu.
Aziz Grigor ve kral Tiridates'in Ermenistan'ın tamamen Hıristiyanlaştırılmasına yönelik ortak çabalarına rağmen, pagan ibadeti henüz ülkeden tamamen kaybolmamıştı. Dağlık bölgelerde, eski yerleşik tanrılar, sunakları ve rahipleri tarafından hâlâ göz önündeydi. Patriklerin, kendilerine ağır bir darbe indiren Aziz Nerses zamanına kadar etkisini koruyan bu eski uygulamaları kökünden söküp atma çabaları boşunaydı. Ancak izlerine St. Sahak zamanında da rastlanmaktadır. Onları inatla ayakta tutan şey pagan gelenekleriydi ve halk arasında ve özellikle hükümdarların sarayında ve satraplar arasında yaygınlığı devam etti. Sivil iktidarın öfkesini üzerlerine alma riskini göze alan patrikler, Hıristiyanlık tarafından henüz yeterince aydınlatılmamış böyle bir toplumun suistimallerine ve ahlaki adaletsizliklerine karşı savaşmak için çoğu zaman tüm pastoral cesaretlerini sergilemek zorunda kaldılar. St. Aristakes'in Dzovk (Sophene) satrapı tarafından öldürülmesinin nedeni, St. Vrtanes'in, St. Kral Tiran'ın kırbaçlanması altında öldü ve patrikliğe aday gösterilen Aştishatlı Aziz Daniel'in de benzer bir sonu oldu. Ancak bu zulümler, bu aziz papaların coşkusunu hiçbir şekilde yumuşatmadı.
İlk kilisenin rahipleri tarafından gözlemlenen doktrin hakkında söylenecek yeni bir şey yok. Dördüncü yüzyılda tüm Kilise aynı dogmalar tarafından birleştirildi. Doğu ve Batı, imanda ve hayırda tam bir kardeşlik içindeydiler. O yüzyılda Doğu'da ortaya çıkan başlıca sapkınlıklar, Ariusçular ve Makedonlarınkiler, kararlarına sıkı sıkıya uyulan İznik (325) ve Konstantinopolis (381) Konsili tarafından kınandı. Ermeniler. Aziz Aristakes birinci Konsil'de hazır bulundu ve ikincisinde Ermenilerin temsilcileri olmasa da, yine de kararlarının lafzına ve ruhuna bağlı kalmaktan asla vazgeçmediler.
Ermeni milli litürjisi, daha önce de söylediğimiz gibi, bir alfabe ve onun ihtiyaçlarına göre uyarlanmış bir edebiyat eksikliğiyle çerçevelenmemişti. İncil ve ritüeller Yunanca ve Süryanice dillerinde okundu. Ancak, insanlar her iki dili de bilmedikleri için, kilisenin kendisinde onlara sözlü bir çeviri yapıldı. Okuyucular (Verdzanogh) tarafından okunan Kutsal Yazıların bölümlerini sözlü olarak yorumlamak için dini hizmete özel bir tercüman düzeni (Thargmanich) dahil edilmek zorundaydı. Ayinin dualarını açıklamışlar ve insanlara ana dillerinde mezmurlara ve makamlara dayalı bazı duaları öğretmişlerdir. Makamların mezmurlarının inşası ile kutsal metinlerin metinlerindeki ifade biçimleri arasındaki farkları not edecek olsaydık, iki çeviri bulurduk: birincisi, dördüncü yüzyıldan kalma, halkın kullanımı için ikincisi, Yunan metnine dayanan bir beşinci yüzyıl klasiği.
Ermeni Edebiyatının Başlangıcı
Alfabenin ve herhangi bir yazılı literatürün yokluğu, yalnızca ulusun entelektüel ve sosyal yaşamının gelişmesine değil, aynı zamanda Kilise'nin varlığına ve özerkliğine de temel bir engel koydu, çünkü bunlar olmadan ikisi de yoktu. kendi anayasasını şekillendirme veya güçlendirme gücü. Halkın emrinde hiçbir kalıcı manevi eğitim aracı yoktu, çünkü çıplak sözlü çeviriler, kalplerinin özlemlerini tatmin etmek için yetersizdi. Patrik St. Sahak'ın dikkatini ilk çeken durum buydu. Yunan ve Süryanice bilgisine derinden hakim, çağdaşlarına göre, zamanının bilginlerinden önde olarak kabul edildi.
Kralın eski bir sekreteri ve patrik Nerses'in bir öğrencisi olan St. Mesrop-Mashthotz, Golthn'un (Akoolis) kanıtlanmasında paganizmin son kalıntılarını ortadan kaldırma planını tasarladı. Ancak alfabenin yokluğunda, herhangi bir yazılı talimatı tebliğ edeceği insanların ellerine teslim edemediği için bir zorlukla karşı karşıya kaldı. Patrik Sahak ile birlikte kral Vramshapooh'dan bu duruma bir son vermesini rica etti. Bu, 401'de beşinci yüzyılın şafağında oldu ve kral mevcut tüm kaynakları onların emrine verdi. Sonunda, 404'te Mesrop, Ermeni dilinin dehasına mükemmel şekilde uyan bir alfabe oluşturmayı başardı. Ve bu çalışmanın ilerletilmesinde ilahi yardıma başvurduğu için başarısını dalış lütfuna bağladı. Gerçekten de Ermeniler, kökeni kendileri tarafından doğaüstü olarak görülen edebiyatlarıyla her zaman gurur duymuşlardır. St. Mesrop Balahovit'te (Paloo) alfabeyi icat eder etmez, St. Sahak da yılmadan hem edebi hem de kutsal bir eser sürdürmeye devam etti. Buna göre, Aziz Grigor'un imanla ruhlarını zenginleştirdiği ve Aziz Nerses'in kalplerini ilahiyatla zenginleştirdiği gibi, minnettar Ermenilerin edebiyat için yaptıklarından dolayı İlim Aydınlatıcısı unvanını bahşettikleri ikincisi değildir. yüksek ahlak.
Ermeni alfabesi, dilin tüm seslerini temsil edebilecek otuz altı karakter içeriyordu. Bu sayı daha sonra iki ek mektupla artırılmak zorunda kaldı ve bu da toplamı otuz sekize çıkardı. Yaratıcılığı o kadar mutlu bir şekilde tasarlanmıştı ki, yabancı dillerin seslerinin çoğunu alfabeyle zorlanmadan temsil etmek bile mümkündü. Ancak burada, bu yeniliğin kilise açısından önemine ilişkin açıklamalarımızı sınırlandırmalıyız.
Ele alınan ilk eser İncil'in tercümesiydi ve bu amaçla St. Sahak ve St. Mesrop, Mütercimler sınıfından seçilmiş bir alimler topluluğu ile birlikte ithaf edildi. Tarih, bunların altmışını Sahak ve geri kalanı Mesrop tarafından eğitilmiş yüz olarak sayar. Eski Ahit'in Ermenice çevirisi Septuagint'in Yunanca metninden yapılmıştır, ancak Süryanice çeviriye uygun olarak birçok farklı okuma yapılmıştır. Bu çalışma 404'te başlamış ve Konstantinopolis patriği tarafından açıkça gönderilen bir nüsha ile karşılaştırılarak, St. Sahak tarafından son bir revizyondan sonra 433'te sonlandırılmıştır. Bu başarıldığında, kendilerini ayin, vaftiz ritüelleri, onaylama, koordinasyon, evlilik, kiliselerin kutsanması ve cenaze törenleri gibi ayin kitaplarının hazırlanmasında kullandılar. gün ve takvim. St. Sahak bu çalışmaya doğrudan veya dolaylı olarak müritlerinin yardımıyla katkıda bulunmuştur. Litürjinin bu organizasyonu St. Basil'den, yani Caesarea Kilisesi'nin ayininden esinlenmiştir. Kabul edilecektir ki, yukarıda belirttiğimiz gibi, Ermeni kilisesi reislerinin öğretilerini Kapadokya okullarından almaları gerektiğini düşünmekten daha doğal bir şey yoktur.
Ancak, Caesarea ayinini yakından takip ederken, kölece bir kesinliğe bağlı kalmak için hiçbir girişimde bulunulmadı. Aziz Grigor, ulusal geleneklerden ve Hıristiyan ayinlerine uyarladığı pagan ayinlerinden cömertçe ödünç almıştı. Bir yüzyıl boyunca bu uygulamaların yerleşik gelenekler kadar derinlere kök salması için zaman bulmuştur ki, yeni örgütleyicilerin onların etkilerinden kaçmaları olanaksızdı. Üstelik bu adamlar, Yunan ayininin gereklerine tam olarak uymayı reddettiler. Ermeni litürjisinin kendine has özelliği, gerçekten de özgün bir karaktere sahip olan ve eski ulusal şarkıların yankısı gibi çınlayan ilahileridir (şarakan). Onlar da bazı açılardan Aziz Ephraim'in Süryanice ilahilerine benzerler.
Bu ilkel edebiyatın ayırt edici özelliği, Yunan Babalarının eserlerinin çok sayıda çevirisinde yatmaktadır. Özellikle orijinalleri kaybolan bu eserlerden bazılarının bu tercümelerde korunmuş olması dikkat çekicidir. Babalardan yapılan çevirilerin yanı sıra, antik çağın felsefi eserlerinin çoğu da bu şekilde korunmuştur. Eski ve çağdaş tarih kitapları gibi orijinal eserlerden sadece birkaçı vardı.
Beşinci Yüzyılda Ermeni Kilisesi
St. Sahak Patrikhanesi, bu yüzyılın ilk üçüncü bölümünü tamamen kapladı. Daha önce fark edilmiş olan edebi başarının dışında, bu dönemin kayda değer ayırt edici bir olayı yoktur, bu nedenle Tanrı'nın bu özel başarıya doğrudan müdahalesini kabul etmek zorunda kalıyoruz. Hem sosyal hem de politik koşulların kendisine karşı komplo kurduğu bir zamanda, ona daha yüksek ve bağımsız bir varoluşun unsurlarını bahşeden, ulusa belirli bir yıkıma karşı savaşma gücü veren yalnızca budur. Ermenistan ülkesi Yunanlılar ve Persler arasında bölünmüştü, 387'de Pers Ermenistanı kralı Khosrov'un (Khosroes) arzusuyla St. Sahak patrikliğe seçildiğinde ve bu sırada Arşak Yunan Ermenistan'ında hüküm sürdü. Aziz Sahak, her iki tarafça aynı anda tanınmak ve onaylanmak için muhakeme ile hareket etmek zorunda kalmıştır. Kısa bir süre sonra Rum Ermenisi, Bizans valilerinin yönetimine devredildi ve Vramşapooh'un nispeten barışçıl saltanatından sonra İran Ermenistanı, önce İranlı Şapoo'nun, ardından da Ermeni Artaşes'in egemenliğine girdi. genç ve dizginsiz bir öfkeye sahipti. Ermeni satrapları, Pers hükümdarının huzurunda krallarına karşı bir suçlamada bulundular ve onun görevden alınması ve yerine bir Pers genel valisinin atanması için yalvardılar. Bu dilekçeyi kabul etmekte hiçbir zorluk yoktu ve Pers satrapı Vehmihrshapooh hemen Pers Ermenistanı'nın genel valiliğine aday gösterildi (428). Ermeni satrapları, her türlü vaadi ve tehdidi kullanarak, Aziz Sahak'ı kendileriyle bir araya gelerek anlaşmaya ikna etmeye çalıştılar, ancak amaçlarına ulaşamayarak patrik'i kralla komplo kurmakla suçladılar. Pers hükümdarına karşı. Bu manevra sonucunda St. Sahak tahttan indirilerek İran'a sürgüne gönderildi ve Soormak'ın şahsında bir anti-patrik aday gösterildi (428).
Bu değişiklik Ermenistan'ın iç işlerinde büyük rahatsızlıklara yol açtı. Ataerkil yönetimin yönetimi, makamlarının gelirlerini ve bağışlarını kendi kullanımlarına yönlendiren anti-patriklerin eline geçti. Birbirlerini hızlı bir şekilde takip ettiler: Soormak (4288), Brkisho (429), Shmuel (432), ardından Soormak 437'de bir kez daha otoriteyi yeniden kazandı. Bu dönem boyunca piskoposlar, din adamları ve halk yeni devleti onaylamayı reddettiler. çünkü milletin gözünde Aziz Sahak her zaman manevi başları olarak kaldı. Ermenistan'a döndüğünde (432), St. Mesrop ve St. Ghevond'un dini ve manevi meselelerle hiçbir zaman ilgilendikleri Bagrevand (Alashkert) eyaletindeki Bloor'a (Yahnitepe) çekildi. o.
Böyle kritik bir duruma rağmen, Evrensel Kilise'nin işlerinde aktif bir rol almayı bırakmadı. Efes Konsili (431), Nestorius'un sapkınlığını kınamak için çağrılmıştı. Konuyla ilgili fermanlar, İstanbul'dan St. Sahak'a müritleri tarafından getirilmişti. Ancak Nestorius'un öncüsü Mopsuestia'lı Theodore'un kitapları Konseyin dikkatinden kaçmıştı. Aynı şekilde Nasturiler de bu ihmalden yararlanarak hatalarını Theodore adına örtbas ettiler. Aziz Sahak araya girerek Ashtishat Konseyi'ni (435) topladı ve ardından Konstantinopolis'te Proclus'a yazdığı dogmatik bir mektupta Theodore'un hatalarını eleştirdi. Bu mektup, Üç Bölüm'ü mahkûm etmek için 553'te Konstantinopolis Konsili'nin gerekçesi oldu.
Aziz Sahak'ın (439) ölümü, daha da acılı bir pozisyonun başlangıcı oldu. Soormak, hükümet tarafından tanınan baş olarak ataerkil görüşü işgal ederken, St. Mesrop manevi meseleleri yönetmeye devam ediyordu, ancak çok geçmeden Aziz Sahak'ı mezara kadar takip etti (440). Hoghotzim'li Aziz Hovsep (Joseph), manevi işlerin yönetiminde halefi olarak çağrıldı ve genel vali olan Ermeni Vasak Suni'nin müdahalesi, Soormak'ın (444) ölümünde başarılı oldu, onun ölümüne neden oldu. Pers hükümeti tarafından patrik olarak tanındı.
Kendi topraklarına Ermeni'yi katan kralların kralı, Zerdüşt dininin rahipleri tarafından, halkı güneşe ve ateşe tapmaya zorlayarak Ermenice Hristiyanlığı ortadan kaldırması için yalvardı. Kral, kendi çıkarlarını elde etmek için, ilk olarak, Kafkasya'nın barbarlarına karşı savaş açmak amacıyla başka yöne çevirdiği Ermeni askeri güçlerini elinden almaya girişti. Bunu yaptıktan sonra, Zerdüşt dinini ayrım gözetmeksizin bütün tebaası üzerine farz kıldığı bir ferman yayınladı (449). Bu, St. Atom Gnooni ve St. Manatjihr Rshtooni'nin takipçileriyle birlikte şehit düştüğü bir zulüm döneminin başlangıcıydı. Artaşat'ta (450) bir araya gelen piskoposluk, bir özür mektubuyla, inanca olan sarsılmaz sadakatlerini ilan etti. Bu oybirliğiyle direnmeye rağmen, Ermeni satraplarının on kadar reisi İran'a çağrıldı ve dinlerinden vazgeçmeye zorlandılar. Onlara ya boyun eğme ya da hemen sürgünde ülkelerini terk etme seçenekleri verildi. Evlerine dönebilmek için dinlerinden vazgeçiyormuş gibi yaptılar ve orada direniş örgütlediler.
Güneş ve ateş dininin rahipleri, sembollerini taşıyarak, sözde döneklere zaferle eşlik ettiler, ancak başrahip St. Ghevond tarafından yönetilen silahlı halk tarafından Bagrevand ovalarında dağıtıldılar. Ağustos 450'den Ağustos 451'e kadar olan bir yıllık süre - Hıristiyanlığı reddetmek için verilen süre, yerine getirilmesini izlemek için gelmek üzere olan birliklere karşı direniş hazırlanarak hesaba katılmıştı. kraliyet kararnamesinden. Bu şartlar altında Ermeniler güçlerini birleştirmiş olsalardı, düşman ordusunu kolaylıkla alt edebilirlerdi. Pers davası üzerinden verildi. 26 Mayıs 451'de Avarayr savaşında, Vardan Mamikonyan komutasındaki altmış altı bin Ermeni, iki yüz yirmi yedi kişilik bir orduyla karşılaştığında savaş alanına düştü. Bu şehitlerin ölümü Ermeni takviminde Shrove Perşembe günü anılmaktadır.
Bu andan itibaren Ermeni Kilisesi, her şeyden önce kendini tamamen kaptırdığı dış zorluklardan kaynaklanan bir kargaşa dönemine girdi. Dini hareketi kışkırtmakla suçlanan patrik St. Hovsep tutuklandı, İran'a götürüldü ve anıları SS. Onun halefleri Melitus (452-456) ve Movses (456-461) idi, ardından Perslerin dinlerini kendi dinine zorlamak için aralıksız çabalarına karşı kendini koruyabilen ünlü Gut of Arahez (461-478) geldi. Vardan'ın yeğeni Vahan Mamikonyan'ın önderliğinde Ermeniler bir kez daha silaha sarılmak zorunda kaldılar. Yeni kral Vlarse, bu çabaların yararsızlığını anlayınca, sonunda onlara son verince, akıllıca din özgürlüğünü ilan etti ve Vahan'ı önce askeri komutan (484), sonra da genel vali olarak atadı. sağlayan bir adım olan Ermenistan (485) Ermenistan'ın sivil ve dini barışını düzenledi. Saygıdeğer patrik Hovhannes, yönetimini hükümetin koruması altında olabileceği yeni başkent Dwin'e devretmek için acele etti ve oradan tüm dikkatini hem Kilisenin hem de halkın iç reformlarına ayırmayı başardı. . Yönetiminin bilgeliği sayesinde, bu son yıllardaki savaşların yol açtığı birikmiş harabeyi nasıl onaracağını çok iyi biliyor ve adı Aziz Sahak'tan sonra en şerefli isim olmaya devam ediyor.
Kalsedon Konseyi
Nestorius'un hatalarıyla mücadelede Bizans arşimandritesi Eutyches'in gösterdiği şevk, yazarının beklediğinin tam tersi bir etki yaptı. Müdahalesi, iki doğanın birliği veya Mesih'in çift doğası hakkında bitmez tükenmez tartışmalara yol açtı ve Konstantinopolis, İskenderiye ve Roma şehirleri arasında çekişmelere yol açtı.Bu konuda Konstantinopolis tarafından takip edilen Antakya okulu, İsa Mesih'in tanrısallığı ve insanlığı arasında belirli bir ayrılığı koruyan bir öğretiyi savunurken, İskenderiye okulu, iki tabiat arasında yakın bir birliği onaylayarak, kurtuluşun gizemi önyargılı olacaktır. Efes'in üçüncü Ekümenik Konsili'nde (431) İskenderiye doktrini galip geldi ve İskenderiyeli Aziz Cyril'in, 'Enkarne Söz'de birleşmiş tek bir doğa'yı tanıyan formülü, Hıristiyanlığın amblemi haline geldi. Antakya okulunun bir öğrencisi olan ve iki doğa arasında tamamen ahlaki bir birliğin varlığını öğreten Konstantinopolis patriğini ilan eden Nestorius, Konsey kararıyla mahkum edildi. Bir yetmişlik olan archimandrite Eutyches (447) birliği, insan doğasının neredeyse tamamen ortadan kalkmasını ve cennetsel bir armağanın verilmesini içeren, onu iki doğanın bir karışımı ve bir kargaşası haline getirecek kadar ileri götüren bir öğreti ortaya koydu. İsa'nın bedenine köken.
Konstantinopolis'li Flavian, Konstantinopolis'te (448) adı verilen özel bir toplantıda Eutyches'i ve doktrinini bu öğreti üzerine kınadı. İskenderiyeli Dioskoros, bu kararın kendi okulunun ve selefinin öğretisinin reddi ve Nasturiliğe geri dönüş anlamına geldiğini düşündü. Buna göre Efes'te (449) yeni bir kilise meclisi topladı ve burada Flavian ve Nasturileri mahkum etmeyi başardı. Sırasıyla Romalı I. Leo, Flavian'ın savunmasını üstlenerek Roma'da (450) Eutyches ve Dioskoros'a karşı özel bir sinod topladı. Daha sonra, kararına daha fazla ağırlık vermek için imparator Marcian'ı Chalcedon'da genel bir Konsey toplamaya ikna etti, burada zorlayıcı önlemler sayesinde doktrinini ve Flavian'a Leo Tome adlı mektubunu verdi (451). , belirleyici kabul edilir.
İsa Mesih'teki iki tabiata ilişkin soyut soru gibi yalnızca teolojik bir sorun değil, daha ziyade korunması gereken üstün derecede somut bir çıkar olduğu düşünülürse, iki taraf arasında var olan acılık daha iyi anlaşılır. yani, patrikhanelerin etkisi. İznik Konsili döneminde, Greko-Romen dünyası, Roma, İskenderiye ve Antakya olmak üzere üç bölge arasında bölünmüştü ve her biri, öncelik iddiası olmaksızın kendi yetki alanı içinde hareket ediyordu. Ancak bu durumda bir değişiklik beşinci yüzyılın başında gerçekleşti. Konstantinopolis, o şehirde toplanan Konsey tarafından (381) bir patrikhaneye dönüştürülmüş ve Antik Roma'nın giderek artan çöküşü ve Yeni Roma'nın artan etkisi, Konstantinopolis patriklerinin kendilerini Osmanlı İmparatorluğu'ndan daha üstün zannetmelerine neden olmuştur. diğerleri. Ancak İskenderiye patriği bu iddialı tasarımlara göz yumamadı. Önceki Konseylerde oynadığı rolün önemiyle ve İskender, Athanasius, Theophilus, Cyril ve Dioskoroas gibi seleflerinin daha da parlak nitelikleriyle dolup taşma hakkını üstlenmekte haklı olduğunu düşündü. Hıristiyan doktrini reçete etmek ve dogmatik hakikat meselelerinde hakem olarak kendini savunmak. Athanasius'un İznik'teki ve Cyril'in Efes'teki zaferlerinin, işlemleri neredeyse İskenderiye'ye yönelik bir hakaret olan Flavian ve Leo'nun iddialarıyla engellenemeyeceğini iddia etti. Konstantinopolis ve Roma daha sonra ortak düşmana karşı savaşmak için birleştiler ve Marcian'ın dünyevi kolu, Khalkedon'un İskenderiye'ye karşı sözde başarısını onaylamak için yükseltildi.
Ama aslında, başarı ne gerçek ne de önemliydi. Kadıköy Konsili, diğerlerinin yanı sıra, Konstantinopolis'in tahtının önceliğini tanımıştı, ancak Roma, sırası geldiğinde kendisine yapılan ince bir saldırının endişesiyle onun tanınmasını reddetti ve aynı Konseyin kanonları arasında bir ayrım yaptı. Kabul edilebilir ve kabul edilemez olanlar. Greko-Romen dünyasının piskoposluğu iki kampa bölündü ve sürüleri şiddetli tezahürlere kapıldı, Nasturiliği teşvik etme skandalı zemin kazandı ve kişilerin ikiliği ile doğanın ikiliği arasında ortaya konan ince ayrım yeterli değildi. erkeklerin zihnini sakinleştirmek için. Chalcedon'un kararnameleri böylece askıda kaldı ve herkes tarafından kabul edilmedi. Antakya'da (476) toplanan yeni bir Konsey'de doktrin şüpheli ilan edildi ve imparator Basiliscus, kararnamelere destek verilmesini yasakladı. İmparator Zeno Henoticon'u (482) yayınladı, burada görüşünü 431 Efes Konsili'ne dayandırarak tüm yetkiyi reddetti. Son olarak, imparator Anastasius yeni bir kararname (491) ile Kalkedon Konseyi'nin önemini azalttı. tüm yetkilerinden mahrum bırakarak. Bütün bu tedbirlerin amacı, Yunan dünyası üzerindeki hakimiyetini bırakırken, Suriye unsuruna sığınan ve Pers kralı tarafından kendisine verilen özgürlük altında gelişen Nasturilikle mücadele etmekti.
Ermenistan, altıncı yüzyılın başlarına kadar bu çekişmelerle ilgilenmedi. Eutyches için ve Eutyches'e karşı çağrılan Konseyler, 8 Ekim 451'de toplanan Chalcedon'un bilgisi dışında gerçekleşti, büyük Avarayr savaşından sonra (26 Mayıs 451) toplanmadı. Bir önceki bölümde de söylediğimiz gibi, ülke o zamanlar büyük bir kargaşa içindeydi, patrik ve piskoposlar ya hapiste ya da sürgündeydi satraplara zulmedildi ya da dağıtıldı, milisler dağıtıldı ve halk terörize edildi. Bu koşullar altında, dogmalarla ilgili tartışmaların ülkenin dikkatini çekmediği düşünülebilir. Aziz Hovsep'in yerine geçen Melitus ve Movses, bu tür meselelerle pek ilgilenecek durumda değildiler. Patrik Gut ve Hovhannes, öğrenmeleri ve yetenekleriyle ünlü olmalarına rağmen, yine dini zulümlerin kurbanı oldular. Ve daha sonra sükunet yeniden sağlandığında, Hovhannes'in düşüncelerini toplamak ve kendi yetki alanına giren işleri düzene sokmak için hemen hemen yeterli zamanı yoktu. Bu nedenle, toplanmasından kırk yıl sonra Kadıköy Konsili'nin Ermenistan'da henüz canlı bir ilgi uyandırmamış olması şaşırtıcı değildir.
Bununla ilgili ilk söylentiler, Othmoos'lu Babuen'in (490-516) patrik olduğu zaman, Pers yönünden geldi. Nasturiler kendilerini Pers Mezopotamyasında kurmuşlardı. Efes Konsili'nin ortodoks doktrinine sadık kalan Suriyeliler, onların hakimiyeti altında çok acı çektiklerinden, Ermeni Kilisesi'nden uygun rehberlik için yalvardılar. Ermeniler, St. Sahak'ın Nasturi karşıtı ilkelerine titizlikle sadık kalmışlardı ve doktrin konusunda hiçbir uzlaşmaya varamamışlardı. Konstantinopolis Kilisesi tarafından toplanan Kalkedon Konsili'nin yetkisiyle övünen Nasturiler, İskenderiye Kilisesi'ne düşmanken, Ermeniler başından beri ona bağlı kaldılar. Ayrıca bu Konsey, İran zulmüne karşı ondan yardım istemeye gelen Ermeni heyetini geri çeviren Marcian'ın eseriydi. Bunun ötesinde, Marcian Konsili ardılları tarafından reddedilmiş ve Basiliscus, Zeno ve Anastasius'un kararnameleri ile Kalsedon inancı resmi olarak bir kenara bırakılmıştı. Bu şartlar altında Ermenilerin tavrının ne olacağını rahatlıkla tahmin edebiliriz. Babguen'in başkanlığında Dwin'de (506) toplanan Ermeni, Gürcü ve Hazar-Arnavut piskoposlar meclisi, Efes Konsili'nin inanç beyanını resmen ilan ettiler ve Nasturi olan veya Nasturi olan her şeyi reddettiler. Kalsedon Konseyi'nin eylemleri. Gerçekten de, Eutyches doktrinini benimsemekten uzak, onun adı, Arius, Makedon ve Nes yorius'un adlarıyla birlikte resmen kınandı. Bu, Ermeni Kilisesi'nin Kalkedon Konsili ile ilgili ilk beyanıydı. Daha sonra, Yunan ve Latin Kiliseleri muhalefetlerini geri aldılar ve onu dördüncü Ekümenik Konsey olarak tanıdılar. Teolojiyle ilgisi olmayan tasarımların yol açtığı bu alışverişte Ermeni Kilisesi'nin hiçbir ilgisi olmayacaktı. İlk kararlılığında kararlı kaldı ve her zaman aşırı muhafazakar bir tutum sürdürdü. Her yeni dogmatik söze direnmeye ve ilkel inancı herhangi bir şekilde saptırabilecek her yeniliğin yanı sıra vahiyden çıkmaya karar verdi. Kalsedon sorununun başlıca itici gücünün, Greko-Romen dünyasının patrikhanelerinin karşılıklı kıskançlığı olduğu gerçeğinin farkında değildi; bu, onu hiç ilgilendirmeyecek bir sorundu. Kalkedon'da diğer devletler üzerinde hem üstünlüğün hem de üstünlüğün gaspına yönelen Konstantinopolis patrikliğinin kaprislerine boyun eğmeyi de düşünmüyordu, planlarının temelini seküler iktidar aracılığıyla güçlendirerek.
Dwin'de (506) kararlaştırılan inanç beyanı, Babguen Patrikhanesinin başlıca olayıydı. Aynı ilke ardılları tarafından kıskançlıkla korunuyordu: Ardzkeli Samuel (516-526), Ailaberkli Mooshe (526-534), Ooghkili II. Sahak (534-539), Tiraridjli Kristaphor (539-545) ve Ghevond of Erast (5450548). Bu gerçeklerin ötesinde, yaklaşık kırk yıllık bu dönemde fark edilecek özel bir önemi yoktu. Kalkedon Konsili ile ilgili olarak varılan karar, Bagrevandlı II. Nerses Patrikhanesi (548-557) tarafından, Dwin sinodunda (554) onaylandı ve Efes'te kararlaştırılan inancın kesin olarak ilan edildiği Nasturi hatalarına ve Kalsedon iddialarına karşı.
Ardışık Tartışmalar
Ermeni Kilisesi'nin tarihi, yüzyıllar boyunca sürekli olarak tekrarlanmalarına rağmen, normal durumunu rahatsız etmeyen bir dizi dini soru sunar. Onun sürüsünden olmayanların ilgisini çekmesi muhtemel olmayan bu kavgaların ayrıntılarına girmek için en ufak bir arzumuz yok. Ermenilere hâkim olan devletlerin veya onunla yakın ilişki içinde olan devletlerin siyasi etkisinde yattığını söylemek yeterli olacaktır. Bağımsızlığını kaybeden bu ülke, siyasi eğilimleri ilhamlarını ülkelerinin dini mesleğinden alan Pers, Yunan ve Sarazen egemenliğine arka arkaya geçti. Ermeniler bu tür taktiklerin etkisinden güçlükle kurtulabildiler. Bir yandan 506 tarihli Sinod kararnamesi ile tesis edilen dogmatik ilkelerinden ayrılmak istemeyerek, diğer yandan siyasi nüfuz yoluyla kendilerine sağlanacak sempati ve avantajları korumaya çalışarak. egemen devletler, kendi ilkelerine aykırı düşmeden, herhangi birinin aşkını incitmeme ve itaatin kanıtlarını gösterme politikası izlediler.
Ermenistan genellikle farklı devletler arasında bölündü, ancak kaderi ülkenin daha büyük bir kısmına sahip olanın gücündeydi. Padişahlar tarafından tayin edilen satrapların elinde bulunan Pers hakimiyeti, ülkede tam iki asır (4280633) hâkim bir rol oynamıştır. Bu dönemden sonra satrapların yerini Bizans imparatorları tarafından atanan kuropalatlar aldı. Yunan egemenliği kısa sürdü ve yaklaşık altmış yıl (633-693) sürdü, çünkü Sarazenler çok yakında ülkede güçlerini sağlam bir şekilde kurdular. Halifelerin temsilcileri, bir buçuk asırdan fazla süren (6930862) Ermenistan'da doğrudan bir yönetim yürüttüler. Ancak bu hiçbir şekilde tamamen kolay bir fetih dönemi değildi. Farklı devletleri birbirine düşüren rekabetler ve savaşlar her zaman bu ülkeyi savaş alanı olarak görmüştür. Zıt etkilerle boğuşmak zorunda kalan Ermeniler, kararsız bir politikaya kapıldılar, ancak ne siyasi çıkarlarından ne de inançlarından taviz vermekten çekindiler. Din konusunda her zaman baskın olan Rum İmparatorluğu'nun etkisi, arkasında sivil bir güç olmadığı zamanlarda bile, Ermeniler üzerinde Kalkedon inancını kabul etmeleri için baskı yapmış ve Ermenileri bu inançlarından vazgeçmeye sevk etmiştir. bu konuda üzerlerine siyasi durumlarının iyileştirilmesine yönelik sözler yağdırıldı. Persler ve Sarazenler, kendilerini Yunanlılardan uzaklaştırmak şartıyla, benzer vaatlerle gözlerini kamaştırdılar. Ermeniler, Kalkedon inancını kabul etmeleri yönündeki Rumların önerilerine ne izin verdiler ne de razı oldular, öte yandan Rum düşmanlığını daha yüksek bir boyuta taşımak gibi bir arzuları yoktu ama yine de daha güçlü zeminlerde direndiler. kendilerini Hıristiyan olmayan güçlerin eline bırakmaktan çekindiler. Böyle bir zorluk durumu ve böyle bir kararsızlık ruhu, Ermeni Kilisesi'nin en belirgin özelliklerini hatırlatarak kısaca özetlemeye çalışacağımız, altıncı yüzyıldan dokuzuncu yüzyıla kadar olan tarihinin özel karakteristiğiydi.
İlk kanıtlarını Babguen zamanında fark ettiğimiz İran Hıristiyanları ile ilişkiler, Ermeni Patrikhanesine sürekli başvurularıyla karakterize edilir. Yunan karşıtı ruhları sayesinde Pers sarayını kazanmayı başaran Nasturilerin tecavüzlerine karşı kendilerini korumak için bu araçları kullandılar. Diğerlerinin yanı sıra Tiraridjli patriği Kristaphor, Pers krallarının önünde anti-Nasturileri savunmakla yetinmedi, aynı zamanda onların piskoposlarını adadı ve tüm dikkatini Kiliselerinin yönetimine verdi.
Yunanlıların ve Latinlerin beşinci Ekümenik Konsil olarak kabul ettikleri ikinci Konstantinopolis Konsili'nin tarihi iyi bilinmektedir. Kalkedon Konsili'nin yarattığı heyecan, Justinianus'un tahta çıktığı dönemde (527) henüz dinmemişti. Barışı yeniden sağlama çabaları sonuçsuz kaldığından, Üç Bölüm'ü, yani Tarsuslu Diodorus'un, Mopsuestia'lı Theodoros'un ve Edessa'lı İbas'ın yazılarını mahkûm etmeye çalıştı. Nestorius, ancak Efes'te çıkarılan kararnamelerin aksine, bu aynı zamanda Kalsedon mesleğine uygun bir adımdı. Justinian, bu şekilde Efes doktrininin ortodoks takipçilerini tatmin edeceğini ve aynı zamanda Kalsedon partisinin eğilimlerini kısıtlayacağını düşündü. Yeni Konseyin toplanması için kararname yayınlandı (56), ancak Roma papaları, Leo'nun Tome'unun dolaylı olarak kınanmasının prestijlerini zedeleyeceğinden korkarak zorluklar çıkarmaya devam etti. Konstantinopolis'e çağrılan Papa Agapet, bir çözüme ulaşamadan orada öldü. Üç Bölüm'ün mahkûmiyetini ilan etmesi şartıyla imparator tarafından aday gösterilen Vigilius, Silverus'u karşısına alan Romalılar tarafından tanınmadı, ancak Silverus'un ölümü muhalefete son verdi ve Vigilius tanındı. Konsey nihayet açıldı (553) ve onun onayıyla Üç Bölüm mahkum edildi. Böylece Greko-Romen dünyası dolaylı yollarla Kalsedon sorununa son vermiş ve böylece Efes Konseyi'nde tanımlanan Mesih'teki iki doğanın birliği fikrini vurgulamıştır.
Kalsedonluların yer değiştirmelerine rağmen bu Konsile sadık kalan Ermeniler, yeni tanımlara ihtiyaç duymadıkları gibi, Kalkedonların kararnamelerine de, bu kanunlara uygun olmamakla birlikte, önem vermeyi reddetmişlerdir. kendi ilkeleri, ancak İskenderiyeli St. Cyril'in kararnamelerinin incelenmesinden hemen sonra, Proclus'a mektubu Konsey'de ciddiyetle okunan Patrik St. Sahak'ın yetkisine dayanıyordu. Bagrevandlı patrik II. Nerses, ertesi yıl (554) toplanan Dwin'in meclisinde, Kalkedon iddialarına karşı Efes doktrinlerini ilan etmekle yetindi.
Rumların kışkırtmaları, Ermeni görüşüne karşı güçsüz olmasına rağmen, Gürcüler arasında olumlu karşılandı. Patrikleri Kurion, Ermeni patrikhanesi altında eğitilmiş ve göreve getirilmiş olsa da, bu görüşten ayrılma ve imparatorluğun beğenisini kazanmak için Konstantinopolis Patrikhanesi'ne katılma fikrini tasarladı. Khalkedon kararnamelerine bağlılık böyle bir teslimiyetin şartıydı. Eghivardlı Patrik II. Movses'in (574-604) vefatından sonra Ermeni patrikhanesini yöneten Vrtanes'in ve yeni Patrik Ağbatanlı Abraham'ın (607-615) çabaları, ayrılmayı engelleyemedi ve Başında Kurion olmak üzere Gürcü Kilisesi, Kalsedon inancını kesin olarak kabul etmiş ve Yunan Kilisesi'nin bir parçası olmuştur. Dwin'in sinodu (608) Ortodoks Ermeni Kilisesi'nden bu ayrılmayı onayladı, ancak bu olay zamanla Gürcü Kilisesi için tatsız sonuçlar doğuracaktı. Çünkü, Kafkasya'daki Rus egemenliği altında, 19. yüzyılın başında, onun ulusal varlığının, Gürcü Kilisesi'nin emilmesini haklı kılan ortak ilkeler kimliği karşısında artık herhangi bir varoluş nedeni yoktu. Rus tarafından. Bugün Gürcistan'daki her şey Ruslaştırılıyor: hiyerarşi ve din adamları, ayin ve dil, eksarhın kendisi ve Gürcistan piskoposları Rus din adamları arasından toplanıyor.
Rumların Ermenileri kendi davalarına kazanmak için yaptıkları son girişimi sessiz sedasız geçmemeliyiz. Ermenilerin bir kısmı Bizans egemenliğine girdiğinden, Konstantinopolis oraya kendi çıkarlarına adamış bir patrik (590) ve II. Movses'in yaşamı boyunca aceleyle yerleştirdi. Bu Bagaranlı Hovhannes'ti. Ancak bu yeni girişim, ataerkillik karşıtı görüş için sonuçsuz kaldı ve Perslerin eline düşen Hovhannes'in kendisi ile son buldu (611). Yunanlılar, Yunan egemenliği altında yaşayan Ermeniler, gaspçı patriği ve onun kabul ettiği Kalsedon inancını tanımayı reddettikleri için, kendisine bir halef atamanın gereksiz olduğuna karar verdiler. temsil edildi.
Kavgalara Dönüş
614'te Pers, Yunan imparatorluğunu işgal etmiş ve Kutsal Haç'ın kalıntısını Kudüs'ten götürmüştü, aslında Pers ordusu Konstantinopolis'in surlarının altında bile kamp kurmuştu.
Ancak daha sonra, uyuşukluğundan uyanan imparator Herakleios, başarıyla taçlanan bir mücadeleye girişti (623) ve mağlup edilen Persler, Kutsal Şehir'e değerli kalıntıyı geri vermek zorunda kaldılar.Mjej Gnooni liderliğindeki Ermeni birlikleri, kampanyanın başarısından büyük ölçüde sorumluydu. Bu uğurlu olayların sonunda Herakleios, Yunanlılar ve Ermenilerin dogmatik inançlarındaki birliğini gerçekleştirme planını tasarladı. Bu amaca ulaşmak için, Yunan Kilisesi'nin Üç Bölüm'ün kınanmasından sonra tanıdığı Chalcedon kararlarını ikincisine dayatmaya çalıştı. Bu projeyle meşgul olarak, müzakereleri başlatmak için ikinci kez Ermenistan'a gitti. Patriklik makamı o sırada Ağbathanklı Abraham, Aghtzikli Comitas (615-628) ve Kristaphor II Apahooni (629-630)'un halefi olan Parajnakert'li Ezr (Esdras) tarafından işgal edildi.
Ezr ve piskoposlarının bocalamaları ve Rumlarla Ermeniler arasındaki konferanslar, imparator tarafından dayatılan bir inanç formülünün kabul edilmesiyle sona erdi. Bu formül, Kadıköy Konsili'ni sessizce devretmesi dışında, Ermenilerin inanç beyanına tamamen uygundur. Karin'de (Erzeroom) düzenlenen özel bir sinodda onaylandı ve Rumlarla Ermenilerin birlikte iletişim kurduğu bir ayinin kutlanmasıyla (633) ciddi bir şekilde adandı. Bu arada patriğin imparatorun iradesine boyun eğmesi Ermeni episkoposluğunu ve halkını kızdırmıştı. Yoğun kin, öfkesini Ezr'e yöneltti, ancak ellerinden geleni yapsalar da onun ifadesini kavrayamadılar. Bununla birlikte, davranışının uyandırdığı öfke duygusu, çağlar boyunca o kadar hayatta kaldı ki, adı hala baş harfleri ters çevrilmiş patrikler listesinde yer alıyor. Yine de, adalet adına, Ezr'in eğilimlerinde, monotelite öğretisinin savunucusu ve bu doktrinin yazarı olan patrik Sergius'un koruyucusu olan Herakleios'tan daha fazla Kalkedoncu olamayacağını da eklemek gerekir. Monotelitizm, Ermenilerin büyük bir kararlılıkla savundukları Efes Konsili'nin monofizit doktrininin farklı bir kisve altında yeniden canlanmasıydı. 553 Konsili tarafından kabul edilen Kalkedon Konsili sorununa geri dönmek imkansız olduğundan, ay seçkinleri, ya Üç Bölüm'ün kınanmasıyla ya da doğaların birliği yerine Mesih'teki iradeler.
Soyadı Shinogh (Yapıcı) olan Ishkhan'ın patriği III. Bu yaşlı asker, Sarazenler istilaya ilk başladıklarında ataerkil tahtına oturmuştu (641). Ermenistan, şaşkınlık içinde, eski yöneticileri mi yoksa yeni işgalciler mi için açıklama yapacağını bilmiyordu. Nerses'in kendisi Yunan yönetiminden yanaydı, ancak Yunanlıların zayıf ve etkisiz olmasının yanı sıra, ulusun askeri komutanları Smbat Bagratooni ve Theodore Rshtooni, kendilerini Sarazenlere boyun eğmek zorunda buldular. İmparator Konstantin IV, Ermenilerin hatalarından dolayı intikamını almaya hevesliydi ve ordusunun başında onları bir kez daha dini otoritesine boyun eğdirmeye çalıştı. Patrik III. Nerses imparatoru pasifize etmeyi başardı, ancak Yunanlıların geri çekilmesinden sonra Dwin'de (648) toplanan yeni bir sinod, yalnızca ilk üç Konseye üye olma ve daha sonra eklenmiş olan her şeyi reddetme kararlılığını açıkça ilan etti. Ama siyasi sorun, Patrik Nerses'i ve her zaman daha güçlü olan büyük satrap Theodore'u muhalefete soktu.Bu nedenle patrik, Theodore'un altı yıl sonra gerçekleşen ölümüne kadar halkla ilişkilerden uzak durdu. Nerses ancak o zaman Yunan etkileriyle yeniden sevişmeye başladı, ama her zaman zayıf ve kararsız bir tavırla.
Bu durum, yerine Akorili Anastasius (662-667) geçen Nerses'in (661) ölümünden sonra da devam etti. Ve Tsoraphor'lu Sahak III (677-703). İkincisinin patrikliği döneminde Ermenistan'da Sarazen yönetimi kesin olarak kurulmuş ve böylece Yunan-Ermeni anlaşmazlıkları önemini yitirmiştir. Ayrıca, halifelerin, Ermenilerin kendi din işlerini Yunan fikirlerine karşıt bir ruhla düzenlemelerini görmekten çıkarları vardı. Patrik III. Sahak yolda vefat ettiğinde halifeyi ziyaret etmek için Şam'a seyahat etmişti. Bununla birlikte, girişimi sonuçsuz değildi, çünkü halife, dava açma yolunda olduğu dini ayrıcalıkların büyük bir kısmını bahşetmişti.
Halefi Artjesh'li Yeghia (Elias) (703-717) patrikliğinin en göze çarpan özelliği, Hazar Arnavutluk'u Ermeni Kilisesi cemaatinde tutmak için gösterdiği gayretti. Patrikleri Nerses Bakur, Kurion örneğinin cezbedilmesiyle Yunan Kilisesi ile komünyondan yana eğilim gösterdi. Hemen görevden alındı ve yerine Simeon getirildi. Yeghia ayrıca, Kalkedon'un kararnamelerini savunmaya çalışan Konstantinopolis okullarında eğitim görmüş bazı Ermeni ilahiyatçılarına karşı gücünün kanıtlarını verdi.
Otsoon'un patriği Hovhannes III, soyadı Imastaser (Filozof), kültürlü bir akıl, hem alim hem de diplomat olan dönemin en önemli şahsiyetiydi. Sapkınlıklara karşı yazıları, disiplin ve litürjik reformları, derin bir bilgi birikiminin kanıtlarını sunar. Bir kilise kanunları koleksiyonunun ve bir kanon-hukuk kanunu oluşturan kanonik mektupların yazarıdır. Bunların, Roma Kilisesi'nin sözde Isidoria kararnamelerinden daha eski tarihli olduklarına dikkat edilmelidir. Halifelerle olan münasebetleri, onlardan kilisenin ve milletin menfaati için elde ettiği tavizler gibi imtiyazlar, onun idari niteliklerine hürmet etmektedir. Dini görevleriyle bağlantılı olarak, ortodoks monofizitler tarafından gündeme getirilen, Mesih'in bedeninin bozulabilirliği konusundaki büyük soruya karar vermeyi başardı. Julianist ve Severyan mezheplerini doğurmuş ve Süryani ve Ermeni Kiliseleri arasında bir bölünmeye neden olmuştur. Hovhannes başkanlığında toplanan (726) Ermeni ve Suriyeli piskoposlardan oluşan Malazgirt Sinodu on kanun kabul ederek iki mezhebin abartılarını gidermeye çalıştılar. Mesih'in bedeninin kökenine ve doğal karakterine ilişkin sağlam doktrin, ne günaha tabi ne de çürümeye mahkûm olan Word Enkarnesi'nin bedenine duyulan saygıyı sağlam bir temele yerleştiren bu Konsey'de onaylandı. Hovhannes onurlu günlerini sonlandırdı (728) ve hatırası Ermeni Kilisesi tarafından kutsandı.
Halifeler tarafından Ermeni Kilisesi için yaratılan barışçıl koşullarda on iki patrikin birbirinin yerine geçtiği sonraki dönem (728-755) hakkında söylenecek çok az şey vardır. Sadece belirtmek gerekir ki, bu halifeler Ermenistan'a vasal beylikler (862) bahşettiklerinden ve Ermeniler idari özerkliğe sahip olmaya başladıklarından, Konstantinopolis patriği Photius bir kez daha Ermeni Kilisesi ile ilişkiler kurmaya çalıştı. Bu uzlaşmada, Roma Kilisesi ile olan çekişmelerinde işine yarayacak bir temel aradı. Bu nedenle, Tsag patriği Zacharia'ya (855-876) ve prens Ashot Bagratooni'ye mektuplar yazarak onları Khalkedon'un kararnamelerini kabul etmeye davet etti, ancak patrikten aldığı kesin cevaplar ona tartışmada hiçbir boşluk bırakmadı ve böylece Photius'un girişimi sonuç vermedi.
Patriklerin Peregrinations
Ermeni Patrikhanesi, adını hiçbir zaman sabit bir ikamet yerinden almamış, her zaman “Tüm Ermenilerin Patrikhanesi” (Amenain Hayotz) olarak anılmıştır. Bu unvanın gücüyle, kendisini her zaman ülkedeki otoritenin siyasi ekseni haline gelen ulusun o merkezi noktasında kurmayı başardı. Hıristiyanlığın resmi din olarak ilanıyla aynı dönemdeki orijinal ikametgah olan Eçmiadzin, ancak dördüncü yüzyılın başına kadar başkent Vagharshapat ile aynı kaldı. Krallığın ortadan kaybolmasından ve bu olayı takip eden kargaşadan sonra, bir Ermeni satrapı ve aynı zamanda patrik Hovhannes I, Mandakooni (484) sessizce Dwin'e yerleştirildi. Orada, Ağrı Dağı'nın eteğinde, Eçmiadzin'den çok uzakta olmayan patrikler, Draskhanakert'li Hovhannes V (898-929) zamanına kadar yerlerini aldılar.
Halifelerin Ermenilere verdiği siyasi tavizlerin millete faydalı olmaktan uzak olduğu görüldü. Çünkü onların yaptırımı altında beyliklerin sayısı arttı ve reisleri Ani, Van, Kars, Googarq krallarının unvanlarını gasp etti ve bu her türlü kargaşa ve rekabete yol açtı. Ayrıca, şu anda bu kadar çok beyliğin yaratılması, haraç toplayan ve üzerlerinde ölüm kalım gücü uyguladıkları bu kralların yönetimini denetleyen Sarazen yüksek komiserlerinin aralarında kalıcı olarak bulunmalarını engelledi. Bu kadar anormal bir pozisyonun yol açtığı ağır sonuçların ayrıntılı bir açıklamasına girmeye gerek yok.
Bagratooni krallarının yerlerini Ani'ye devretmeden önce ikametgahı olan Dwin kasabası, komiser Yoossoof tarafından işgal edilip yağmalanana kadar ataerkillik olarak kaldı. Kendisiyle müzakere etmek için ateşkese giren patrik Hovhannes V, rehine olarak gözaltına alındı. Bir fidye karşılığında özgürlüğüne kavuştuğunda, uzun bir süre ülkeyi dolaşmak zorunda kaldı, ama artık eski koltuğuna geri dönemedi, çünkü kasaba tamamen yağmalanmış ve yıkılmıştı. . Patrikhanesinin sonlarına doğru karargâhını Van'da kurmaya karar verdi. Önceleri, o kasabanın yakınında bulunan Tsorovank (Salnapat) manastırında ikamet etti, daha sonra kralı takip ederek ataerkil koltuğu olan Ahthamar adasına kadar gitti. Soyadı Patmaban (Tarihçi) olan bu patrik, otuz bir yıl bir dizi çok sıkıntılı olaya tanık olduktan sonra günlerini (929) burada sonlandırdı.
Ardıllarından üçü, Stephanos (929-930), I. Theodoros (930-941) ve I. Eghishe (941-946) Van krallarının yakınında Ahthamar'da ikamet ediyordu. Ama Moks'lu Anania (946-968) adanın ıssızlığından ayrılmayı ve Ani krallarının koruması altında ülkenin kalbine yerleşmeyi daha uygun buldu. Daha sonra başkentte bir saray ve bir katedral kilisesi inşa edilinceye kadar, Ani yakınlarındaki küçük Arguina kasabasına geçici olarak yerleşti. Anania, ülkenin dini ve siyasi işlerine damgasını vurdu ve akıllı yönetimiyle Kiliseye nispeten sakin bir dönem sağlanmasına yardımcı oldu. Onun yerine geçen Vahan Suni (968-969), çeşitli Yunan törenlerini benimsemeye çalışmaktan ve Kalsedon ilkelerine yatkınlık göstermekten şüphelenildi. Onun eylemiyle harekete geçen Ermeni piskoposluğu, Ani'de bir sinod topladı, Vahan'ı görevden aldı ve yerine Sevanlı III. Stefanos'u atadı (969-972). Stephanos, Ani kralı tarafından desteklenirken, Van kralı Vahan'ın yanında yer aldı ve anlaşmazlık ülkeyi sarsan bir karışıklığa neden oldu, hem Stephanos hem de Vahan'ın ölümüne kadar. Yetenek ve eylem adamı olan Khachik I Arsharooni (973-992), ortak rıza ile seçildi. O, yalnızca çeşitli Ermeni beylikleri arasında barışı yeniden sağlamayı başarmakla kalmadı, aynı zamanda Rum Kilisesi'nin sınırlarına girmeye teşvik edilen Bizans eyaletlerindeki dindaşlarını da başarıyla korudu. Yunan piskoposluklarında yaşayan dindaşları için Ermeni piskoposlarını ilk kutsayan Khachik'ti. O zamana kadar, eski geleneklere uygun olarak, her piskoposlukta yalnızca bir piskopos vardı. Aslında, bu dönemden itibaren piskoposların, bireysel Kiliselerin ayinlerini ve inanç mesleklerini takip ederek sayılarının artmaya başladığı tarihlenir. Khachik, Arguina'daki katedral kilisesi ve ataerkil saray inşa edildikten sonra, Ani'de yeni bir konut inşaatı üstlendi, ancak bundan zevk alacak kadar yaşamadı. Halefi Sevanlı I. Sarkis (992-1019) tarafından açılmıştır, ancak halefi I. Petros Getadarts (1019-1058), Ani'nin Yunanlılar tarafından ele geçirilmesi (1045) sonucunda burayı terk ettiği için uzun süre yerleşim görmemiştir. ).
Bu iki patriğin yönetimi altında gerçekleşen en çarpıcı olay, Paulikan'ların bir türü olan ve her türlü zahiri ibadete düşman olan ve aşırı fanatizm ve cüretle karakterize edilen Thondracians mezhebine karşı alınan eylemdi. Harq piskoposu Hacob, onların tarafını tuttu ve kiliseyi mezhebin ilkelerine göre yönetmeyi üstlendi, ancak ortodoks meslekten açıkça kopmadı. Hacob iki kez bir piskoposluk meclisi huzuruna çıkmak üzere çağrıldı ve kendini temize çıkardı, Ancak yaptıklarının olumlu kanıtları ortaya çıktı ve Patrik Sarkis tarafından kınandı ve küçük düşürüldü. Kashi'de bu tarikatla bağlantılı bir kalabalık Khachgugh köyünün büyük haçını yok etmişti. Bu saygısızlığın yazarları aranmış, tutuklanmış ve özel ağır bedensel cezalarla cezalandırılmıştır ki bu aslında Ermeni Kilisesi'nde yaygın bir uygulama değildir. Ancak, bu gibi durumlarda, Paulicianlara karşı en sert şekilde davranmaya özel bir önem veren Yunanlıların örneğini izlemenin uygun olduğu düşünülüyordu; bu cüretkar davranışları gerçekten de yozlaşarak halkın refahına karşı suçlara dönüşmüştü. topluluk.
Ani'nin ele geçirilmesi ve Bagratid hanedanının dağılması, patrik Petros'un hatırasıyla bağlantılıdır. Patrik Khachik'in yeğeni olan ikincisi, gönüllü olarak tahttan çekilen Sarkis'in yaşadığı dönemde aday gösterilmişti (1019). Kısa bir süre sonra (1066) öldü. 1020'de ölen Ani kralı Gaguik'in yerine, en büyük oğlu Hovhannes-Smbat geçti. onun ölümü. Patrik Petros, imparatorla bu anlaşmayı onaylamak için Trabzon'a (1022) gitti. Dönüşünde Sebastia'ya yerleşti (1023), Yunanlılardan karşılığında Sebastia vilayetini kendi Van toprakları karşılığında alan Senekerim'in o sırada hüküm sürdüğü yer. Bu kasabadan Van'daki Tsorovank'a gitti (1029). Ani'ye dönüşünde (1036) kral tarafından tahttan indirildi ve yerine Sanahinli Dioskoros geçti, ancak hem din adamlarının hem de halkın muhalefeti ertesi yıl (1037) Diokoros'u kovmak için birleşti ve Petros, tahtını geri aldı. yaklaşık on yıl daha korudu. Kral Hovhannes-Smbat, doğrudan meseleyi bırakmadan (1042) öldü ve veraset, on beş yaşında bir çocuk olan kardeşi Aşot'un oğlu Gaguik'e geçti, ancak onu haklarından mahrum etmek için bir girişimde bulunuldu. Petros, Paphlagonialı imparator IV. Michal'in imzaladığı Trabzon anlaşmasından haberdardı. Merhum kralın başbakanı Vest-Sarkis, ardılılığı kendi lehine çevirmeye çalıştı, ordunun komutanı Vahram Pahlavooni, sağın ve ulusal bağımsızlığın yanındaydı. Yunanlılar, Tatarlar ve Googarq kralı, Ani Vahram'ın mülkiyeti için kendi aralarında tartıştılar, düşmanların saldırılarını defalarca püskürtmeyi başardılar ve bu yüzden uzun yıllar güçlerine ve Petros ile Sarkis'in entrikalarına direndi, ancak sonunda savaşmak zorunda kaldı ve kasaba Yunanlılara teslim oldu (1045). Patrik, önceleri, onu daha sonra üç yıl kaldığı Konstantinopolis'e götüren Yunanlıların elinde her türlü ilginin ve onurun nesnesiydi. Sonunda, yeğeni Khachik'in yardımcı hakem sıfatıyla onunla ilişkili olmasına rağmen, resmi görevlerini yerine getirirken günlerini sona erdirdiği (1058) Sebastia'ya gönderildi. İkincisi, Petros'un yokluğunda patrikhaneyi yönetti ve bu ölümde onun yerine geçti.
Ani'li II. Khachik de sadece Petros'un hazinelerini ortaya çıkarmak için değil, aynı zamanda onu Yunan Kilisesi'nin inanç mesleğine dönüştürmek için her türlü çileye maruz kaldığı Konstantinopolis'e çağrıldı. Ancak çektiği acılara rağmen azmi sarsılamadı. Üç yılın sonunda (1059-1062) Küçük Asya'da Tarantia (Darende) yakınlarındaki Thavblour'a sürgüne gönderildi ve burada ölünceye kadar (1065) kaldı.
Kilikya'daki Ataerkil Makam
Ülkenin efendisi haline gelen Rumlar, Ermenilerin Rum Kilisesi'nin tanınmasına boyun eğmelerini kolaylaştırmak amacıyla yeni bir patrik seçilmesini engellemeye çalıştılar. Ancak manevralarının yararsızlığı, davranışlarından kaynaklanan şikayetler ve krallığını Amasya kazası ile değiştiren Kars kralı Gaguik'in tutumu, sonunda imparator Konstantin Ducas'ı 1065'te bir Grigor-Vahram, Maguistrus Grigor'un oğlu, imparatorluk hizmetinde genel vali. Oğul da aynı ofisi doldurmuştu. Bu adaylığa eklenen bir koşul, yeni patrik Grigor II Vkayase'nin (Şehitsever) Ermenistan'da oturmamasıydı. Sonuç olarak, Kars kralı Gaguik'in yeni eyaleti olan Zamindia'da ikamet etmek zorunda kaldı.
Patrikhanesi kırk yıl (1066-1105) uzatıldı. Ona hem bilgi hem de yetenek bahşedilmişti, ancak yönetimi, kuşkusuz, görevine karşı her zaman gösterdiği hoşnutsuzluktan kaynaklanan, göze çarpan herhangi bir davranışla işaretlenmedi. Gerçekten de, onun, ataerkillik makamındaki boşluğa bir son vermek için, onun görevlerini yerine getirmek amacıyla değil, bunu kabul ettiği söylenebilir.
Dikkatini edebiyat çalışmaları ile Filistin ve Mısır'a yapılan haclar arasında paylaştırdı ve yönetimin tüm bakımlarını kendi yardımcıları olarak ilişkilendirdiği ve kendilerine tam yetki verdiği papazlara devretti. İkincisi arasında, görevleri için yetersiz bulunan Lori'li III. Gueorg (George) (1067-1072), görevden alındı, ancak II. Görevin tüm sorumlulukları ve gücü (1081), muhalefet olmaksızın başarılı olduğu amcasının ölümüne (1105) kadar. Bu dönemde ataerkil ikametgahın Amasya yakınlarındaki Zamindia'da sabitlenmesi gerekiyordu, ancak patrik ve yardımcılarının orada kalması yalnızca geçiciydi. Barsegh bazen Ani'de, bazen de Ermenilerin Tatar akınlarından kaçışlarında göç etmeye başladıkları Kilikya ve Komagene'de ikamet ediyordu.
Sev-Ler (Amanus) dağlarında çiçek açmaya başlayan manastır yaşamının merkezi olan Şoğr Manastırı, Kilikya Ermeni Prensliği topraklarında bulunduğu için olağan ikamet yeri olarak seçilmiştir. Bu beylik, Ani krallarının soyundan gelen Ruben ve oğlu Konstantin (1094-1110) tarafından kurulmuştur. Bu prensin yerine, prensliğini siyasi bir yapı ve çok daha geniş bir eylem alanı ile donatma çabasında Barsegh tarafından güçlü bir şekilde desteklenen Thoros geçti. Barsegh, bir çatıdan düşerek kaza sonucu öldü (2224). Yerine genç geçti
Grigor III Pahlavooni, yirmi yaşında olmasına rağmen adaylığı, gösterdiği parlak yetenek kanıtları nedeniyle II. Grigor tarafından tavsiye edilmişti.
II. Grigor'un etkin olmayan yönetimi, Honi'li Sarkis, Theodoros Alakosik ve Varag'lı Poghos'un şahsında anti-patriklerin ilan edilmesine yol açmıştı. Yine de I. Barsegh'in faaliyetinden önce yol vermek zorunda kaldılar. III. Grigor'un gençliği, kendisini patrik ilan ettirme bahanesiyle Ahtamarlı başpiskopos David Thornikian'a hizmet etti. Makas, Ahthamar'dan Arguina'ya, Moks'un Anania'sı altında transfer edildiğinden, Ahthamar başpiskoposları istisnai iddialar ortaya koymuşlardı, ancak buna tahammül etmek geleneksel hale gelmişti. Bol miktarda enerji bahşedilen David Thornikian, bu iddiaları doğrulamaya çalıştı ve III. Kilikyalı prensler tarafından desteklenen ve iki bin beş yüz din adamından oluşan özel bir meclis, David ut'u mahkum etti, bu karara rağmen, Ahtamar'ın anti-patrikleri, anne ile uzlaşarak günümüze kadar görüşlerini korudular. Kilise.
O zamana kadar yeri belirsiz olan ataerkil koltuk, Grigor III iktidara geldiğinde (1113) hala Sev-Ler'deydi. On iki yıl sonra ailesine ait olan ve yirmi iki yıl (1125-1147) ikamet ettiği Dzovk (Dlook) kalesine yerleşti. Ancak daha uygun bir ikametgah bulma kaygısıyla, Germanicia (Maraş) efendisi Kont Josselin'in oğlu tarafından kendisine bir bedel karşılığında verilen Rhomkla (Roumkale) kalesini almayı başardı. Bir buçuk yüzyıl boyunca (1147-1293) ve kalenin Mısırlılar tarafından ele geçirilmesine kadar, Ermeni patrikleri burayı ikamet yeri yaptılar. Daha sonra, Kilikya krallığının başkenti olan ve bir buçuk yüzyıl daha (1293-1441) See'nin merkezi olarak kalan Sis'e yerleştiler. Sonra ataerkil koltuk bir kez daha Eçmiadzin'e döndü. Dwin'den ayrılıp eskiye dönüşe kadar geçen peregrinasyonların tüm süresi 540 yıllık bir süreyi (901-1441) kapsıyordu.
Birliğe Doğru Girişimler
Ermeni Kilisesi'nin birlik yönündeki ısrarlı eğilimleri ve görünüşte paradoksal davranışı, onun esasen hoşgörülü ruhunu aklımızda tutmasaydık, haklı olarak bir şaşkınlık hissi yaratabilirdi. Bu Kilise, birlik yönünde yapılan her teklifi iyi niyetle her zaman memnuniyetle karşılamış, öte yandan bağımsızlık tutumundan asla ayrılmamıştır. Anlaşmaya varabileceği kiliseler Yunan, Suriye ve Latin kiliseleriydi. En güçlü ve en kapsamlı olan Yunan Kilisesi, kısmen antik dünyada Helenizmin sahip olduğu prestije ve her şeyden önce İmparatorluğun siyasi gücüne bağlı olarak, tartışmasız bir üstünlük konumu işgal etti. Doğu'nun. Amacı her zaman Ermeni Kilisesi üzerinde baskın bir rol oynamak olmuştur. Eğer gücü dahilinde olsaydı, onu ilhak etmek için bile ikincisini boyun eğdirmek için çalışmaya koyuldu. Kadıköy Konsili ile ilgili olarak birbirini takip eden anlaşmazlıklar hakkında zaten az değinilmiş olan bu husus, okuyucuyu bu konuda aydınlatmaya yetmiştir. Ermeniler hiçbir teklife asla itiraz etmemişler ama aynı zamanda hiçbir olumlu öneriye kesinlikle bağlılıklarını da göstermemişlerdir.
Süryani Kilisesi daha zayıf bir konumdaydı ve onunla anlaşmak kolaydı. Suriyeliler bir yandan abartılı iddialarda bulunabilecek durumda değilken, öte yandan Ermeniler taleplerini asla fazla ileri götürmediler.
Latin Kilisesi, uzaklığı nedeniyle Ermeni Kilisesi ile ilk kez Haçlı Seferleri sırasında temasa geçmiştir.
Ermeni Kilisesi, birliğin anlamını her zaman kelimenin tam ve gerçek anlamıyla anlamıştır. O, Kiliseler arasındaki ruhsal birlik, onların çeşitli konumlarına karşılıklı saygı, her biri için kendi alanının sınırları içinde özgürlük ve her şeye hükmeden Hıristiyan yardımseverlik ruhu temelinde kurulmasını görmek istedi. Birliğin tahakküm kılığına girmesine ve din değiştirmeyle karıştırılmamasına asla müsamaha göstermedi. Ne yazık ki, Yunan ve Latin Kiliseleri, siyasi ve sosyal konumlarının gücüyle, her zaman, Kiliselerin birliğini ancak onları esaret altına alarak gerçekleştirmenin mümkün olduğunu hayal etme eğiliminde olmuşlardır. Yorumlarımızda daha kesin olmak gerekirse, Latinler arasında tahakküm ruhunun ve Yunanlılar arasında proselitizm ruhunun ilk sırada olduğunu ekleyeceğiz. Ermeni, umutlarından çok sık hayal kırıklığına uğramasına rağmen, birinin ya da diğerinin yaptığı girişimleri asla reddetmedi. Umutsuzluğa kapılmadan, iyi sonuçlar beklemekten ümidini kesmiş olsa bile, uzlaşma çabalarını tekrarladı.
Ermenilerin bu tavrında Hıristiyan bir ruhun ifadesinden ziyade çıkar saikleri görecek olanları elde edemeyiz. Hiçbir zaman güçlü ya da bağımsız olmayan siyasi ve sosyal konumlarının incelenmesi, ilgili bakış açıları için yeterli gerekçe olacaktır. İç eyaletlere hapsolmuş, doğudan ve batıdan, güneyden ve kuzeyden gelen akınların insafına kalmış, sayıca zayıf, maddi ve entelektüel kaynaklardan yoksun olarak, her zaman diğer Hıristiyan cemaatlerinin elinde koruma aradılar. . Ancak birlik arzusunu taşırken, başkalarının dini egemenliğine boyun eğmekten, kendi dinlerini yayma eğilimlerine boyun eğmekten asla vazgeçmemişlerdir. Kendi gelenekleri içinde mesafeli ve mesafeli kalmalarının nedeni budur. Birlik ilkelerinde hem sosyal hem de medeni çıkarlarının refahını görebiliyorlardı, ancak bunlar için dini ve Hıristiyan bakış açılarını feda etmek gibi bir arzuları yoktu.
Birleşmeye yönelik bu çabaların hiçbir yeniliği yoktur. Yunanlılara karşı titizlikle sürdürüldüler, pratik bir sonuç elde edilmedi ve Ermeni Kilisesi, Tatar işgalcilerinin darbeleri altında vasal hanedanlarının birbiri ardına ortadan kaybolmasına rağmen bağımsız tavrında dimdik durdu.
Ermenilerin toplu halde göç etme fırsatını yakalamaları bu durum yüzünden olmuş ve Ermeni anavatanının yıkılmasının başlıca nedeni bu olmuştur. Bir grup kuzey yolunu kullanarak Kafkasya ve Öksin'i geçerek Gürcistan, Kırım, Polonya, Boğdan, Eflak ve Macaristan'a yerleşmeye gitti. Onların ayak izlerini takip etmemeliyiz. Bir başka grup güney yolunu tuttu ve ardı ardına Komagene'ye, Cicilia'ya, Suriye'ye ve Caramania'ya yerleşti ve burada önce bir beylik, ardından bir Ermeni krallığı kurmayı başardılar ve sonunda bu ülkeleri küçük bir Ermenistan'a dönüştürdüler. Bilindiği gibi, doğudan gelen istilalar tarafından sürülen Ermenileri, gözlerini batının Hıristiyan güçlerine çevirmeye, koşulların gücünden başka hiçbir şey ikna etmedi. Belgeler, Kilikya'daki tüm Ruben hanedanlığı döneminde (1080-1375) hem Yunanlılar hem de Latinler ile yürütülen bir dizi kesintisiz müzakere ve birlik önerilerini kanıtlıyor. Latinlerle yapılan bu müzakerelerde Roma Katolikliğine tam bir bağlılık görmeyi seçenler, birliğe yönelik müzakerelerin aynı zamanda Yunanlılarla da yürütüldüğünü ve Photius'un günlerinden beri bu sonuncuların koptuğunu unutmamalıdırlar. Latinlerden. Ancak Ermeniler, Roma Kilisesi'ne bağlılıklarını zaten vermiş olsalardı, bu iki müzakereye girmeleri mümkün değildi! Bunu yapmaları, bağımsızlık pozisyonunu sürdürdüklerinin kanıtıdır.
Birliğe yönelik ilk girişimler, şehitlerin eylemlerini araştırmak amacıyla yaptığı yolculuklar sırasında İstanbul, İskenderiye ve İskenderiye Kiliseleri ile bir anlaşma sağlamaya çalışan II. Grigor zamanında başladı. Kudüs'ün. Gerçekten de, tek bir belge uğruna bu amaçla Roma'ya bir yolculuk yaptığı büyük ölçüde belirtilmiş, ancak bu ifadenin Roma ile Rum arasındaki açık bir karışıklıktan kaynaklandığı tespit edilmiştir. Romalıların şehri ve Roumiin'in şehri. Her ne olursa olsun, II. Grigor'un patrikhanesi sırasında, Yunanlılarla üzerinde durduğu tüm samimi koşullara rağmen, resmi olarak hiçbir şeye karar verilmedi. Petros I ve Khachik II patrikhaneleri sırasında imparatorlar tarafından başlatılan baskı saltanatına son vermeyi başardı.
I. Levon (1123-1137) döneminde, bazı Rum kasabalarının Levon tarafından işgal edilmesi sonucu Rumlar ve Ermeniler karşı karşıya geldi. Düşmanlıklar, Ermeni prensinin esaret altına alınmasıyla ve Levon'un oğlu II. Thoros'un tahta çıkana kadar süren ülkenin işgaliyle sonuçlandı (1144).
Bu düşmanlıklardan sonra Haçlı Seferleri ile Kilikya Beyliği ile Latin Beylikleri arasındaki ilişki başlamıştır. Patrik Grigor III ve kardeşi piskopos Nerses, papalık elçisi Kardinal Alberic'in başkanlık ettiği piskopos Rudolph'un durumunu değerlendirmek üzere toplandılar. İkincisi, patrik Grigor III'ü, kendisine Kudüs Konseyi'nde (1142) onurlu bir yer verdiği Kutsal Yerlere eşlik etmeye davet etti. Bu koşullar altında, elçi onu Roma Kilisesi ile birliğini onaylamaya çağırdı. Ama o, iki Kilisenin birbirinden hiçbir esasla ayrılmadığını ilan ederek, bu öneriyi ustaca reddedecek kadar akıllıydı.
Ermeniler ve Latinler karşılıklı olarak birbirlerinin desteğine bel bağladıkları için tartışmayı daha ileriye taşımak uygun görülmedi. Papa II. Lucius (1144-1145), Grigor III'e dini karakterli hediyeler göndermek için acele etti. Cömertlikte rakipsiz kalmak istemeyen ikincisi, Papa III. Eugene ile Viterbo'da (1145-11513) buluşmak için bir heyet gönderdi. Bu koşullar altında, iki Kilise arasındaki doktrinel ve törensel farklılıklarla bağlantılı olarak anlaşmazlık yeniden patlak verdi. Eugene III, bu konuda Grigor III'e yazdı ve onu Roma Kilisesi'nin uygulamalarına uymaya çağırdı. Latinlerle müzakerelerin ilk aşaması böylece sona ermiş oldu.
Patrik'in kardeşi, soyadı Shnorhali (Rahmetli) olan piskopos Nerses, prensler Thoros ve Oshin arasındaki düşmanlığa son vermek için gittiği Lambron kalesinden yeni dönmüştü. Mopsuestia'dan geçerken, Yunan Asya'nın imparatorluk valisi Prens Alexis'i (1165) ziyaret etmeyi kafasına aldı. Kiliselerin birliği sorunu, dinsel konulara aynı derecede derinden aşina olan hem piskopos hem de prens tarafından orada derinlemesine tartışıldı ve ele alındı. Nerses, prensin memnuniyetle imparator I. Manuel Comnenus'a (1143-1180) şahsen sunmayı taahhüt ettiği Ermeni Kilisesi'nin doktrini ve ayinleri hakkında özür dileyen bir bildiri hazırladı. Grigor III, ağabeyi lehine tahttan feragat ederek görevi bırakmıştı (Nisan 1166), ama çok geçmeden ölüm onu ele geçirmişti (Temmuz 1166) ve işte o zaman tahtın sahibi olan IV. Nerses Şnorhali ünlü Endhanrakn'ını yayınladı. (Ansiklopedi), metni bugün bile dini konularda bir otorite olarak duruyor.
Şehzade Aleksis'e emanet edilen ifadenin cevabı, III. Hala Grigor'un tahttan indirilmesinden ve ölümünden habersiz olan Manuel, Nerses'in müzakerelere başlamak için Konstantinopolis'e gönderilmesini istedi. Görevinden ayrılamayan ikincisi, Tatarlara karşı hazırladığı seferin başında Asya'dan geçerken imparatoru görmeyi teklif etti. Ayrıca imparatorun Roma'dan Konstantinopolis'e gönderilen Latin delegeleri de beraberinde getirmesini ve Suriye patriği de Rhomkla'da bulunduğundan, dört Kilise arasında bir genel kurulda birlik kurulmasının mümkün olacağını önerdi. ve böylece yedi asırdır var olan anlaşmazlıklara son verdi. 'Çünkü' dedi Nerses, 'Rumlar örneğinde Ermenilerin düzeltmesi gereken bazı noktalar varsa, Ermenilerin önerisiyle Rumların da düzeltmesi gereken başka noktalar da var.' aynı zamanda imparatora ikinci bir dogmatik bildiri gönderdi, burada piskopos olarak yazdığı her şeyi patrik olarak onayladı.
Teselya'da meydana gelen karışıklıklardan dolayı Asya'ya ilerlemesi engellenen Manuel Comnenus, Rum arşimandrit Theorianus ve Ermeni Ohan Oothman'a, patrik Nerses'i (1170) onarmak için talimat verdi. Yunanlıların şartlarını kabul edin. Theorianus'un Konstantinopolis'e dönüşünden sonra yazdığı Theorianus ile Nerses Arasındaki Münazaralar başlığıyla bilinen eser, Nerses'in ağzından bize ulaşan tartışılmaz belgelerle çelişen ifadeler koyar ki bu da Theorianus'un bir nevi şahsına münhasır olduğunun bir kanıtıdır. Başarısızlığını gizlemek için endişeli. İki yıl sonra (1172) imparator Manuel müzakerelere yeniden başladı ve Ermenilerin kabulü için dokuz madde önerdi. Nerses bu amaçla genel bir sinod çağrısı yaptı, ancak 16 Ağustos 1173'te toplanmadan önce öldü. Yeğeni ve halefi IV. Grigor Tgha, imparatora (1175) önerdiği dokuz noktayı kabul etmesinin imkansız olduğuna dair bir cevap gönderdi.
İmparator Manuel teklifini iki noktaya indirdi: Kalkedon Konsili ve Mesih'teki iki tabiatla ilgili olanlar (1177). Grigor IV, iç vilayetlerin piskoposlarını ve din adamlarını mesele üzerinde görüşmeye çağırdı ama onlar, ilk etapta Yunan tekliflerini dikkate almayı reddettiler. Patriğin ve kuzeni, Tarsus başpiskoposu Lambronlu Nerses'in ricaları, Rhomkla'da Yunan önerilerine bağlı kalmak şöyle dursun, belirli uzlaşma biçimlerini öne süren bir sinod toplanmasına neden oldu. Ancak sinodal mektup Konstantinopolis'e gönderilmeden önce Manuel öldü (1180). Ayrıca imparatorluğun iç karışıklıkları müzakerelerin devam etmesini engelledi. Böylece Yunanlılarla birleşme girişimi, Manuel'in hayatıyla sona erdi. Isaac Angel (1185) müzakereleri terk etti ve imparatorluk içinde yerleşik olan Ermenilere karşı bir baskı sistemi başlattı.
Birliğe Doğru
Bütün bu uzlaşma çabalarında Ermenilerin siyasi amacı açıkça görülüyordu. Doğu, imparator Frederic Barbarossa'nın figürünü öne çıkaran Haçlı Seferleri'nden derinden etkilendiğinde ve bu onları hemen Latinlerin tarafına geçmeye teşvik ettiğinde, Yunanlılarla müzakere etmenin boşuna olduğunu yeni fark etmişlerdi. . Bu ani değişikliğin nedeni, prensliklerini bir krallığa dönüştürmek amacıyla hem siyasi hem de askeri yardımı güvence altına alma arzularında yatıyordu. Prens II. Levon'un (1185) zihnindeki amaç esasen buydu ve bu politikanın destekçileri, prensin tekliflerine boyun eğmiş olan Patrik IV. Grigor ve Lambron piskoposu Nerses'ti. Ancak, Rhomkla meclisinin başarısızlığını memnuniyetle karşılayan "Doğu İlahileri grubu" adı altında bilinen iç vilayetlerin piskoposluk ve din adamları, Latinler lehine çabalara karşı protestolarında yüksek sesle dile getirdiler. Kilikya'da yapılıyordu.
Grigor IV, belirleyici bir şey yapılmadan öldü. Veraset için muhtemel adaylar olan piskoposlar Grigor Apirat ve Lambron'lu Nerses'in Batı'ya sempati duyduğundan şüpheleniliyordu ve sonuç olarak Paskalya İlahileri tarafından sevilmiyorlardı. Prens Levon da, yirmi iki yaşındaki genç bir piskopos olan Grigor V Karavej'in seçilmesini sağlarsa, ikincisinin sempatisini kazanabileceğini hissetti. Ancak göz ardı edilen adayların kıskançlığı, tahttan indirilen ve Kopitar kalesine kapatılan genç patrik hakkında asılsız suçlamalara yol açtı. Hapsedildiği yerin yakınında (1194) ölü bulundu ve ölümünün tamamen bir kazadan mı kaynaklandığı yoksa bir suçun sonucu mu olduğu hiçbir zaman keşfedilmedi.
Bununla birlikte, birlik arzusu duruma hakim oldu. Doğuluların amansız muhalefeti ile Kilikyalıların eğilimleri arasında, Prens Levon, ne Latinler tarafından kendisine vaat edilen kraliyet tacını ne de Doğuluların desteğini kaybetmek istemeyerek, uyum için tarafsız bir zemin aradı. Ermenistan'ın iç vilayetleri üzerindeki gücünün genişletilmesi için güvendiği bir şeydi. Grigor VI Apirat'ın ataerkil görüşe aday gösterilmesi, Ani'nin II. Barsegh'ini ilan eden Doğular tarafından tanınmadı. Ayrıca Kilikyalılar tarafından tanınmasını ve Lambronlu Nerses'in patrikhane işlerine katılmaktan mahrum bırakılmasını talep ettiler (1195). Prens Levon, görünüşe göre, yalnızca bu ikinci koşulu kabul etti. Bölünme Barsegh'in (1206) ölümüne kadar sürdü.
Ayrıca, Ermeniler ve Latinler arasındaki yakın ilişki, Yunanlıların güvensizliğini uyandırdı ve imparator Alexis Angel, Ermenilere yönelik zulmü yenileme fırsatını yakaladı. Lambron'un aceleci Nerses'i, yeni bir uzlaşma sağlamaya çalışmak için Konstantinopolis'e (1197) gönderildi, ancak görevi başarısız oldu ve beklentilerinde hayal kırıklığına uğradığı için birlik lehine olan coşkusu önemli ölçüde azaldı.
Sonra Latinlerle müzakereler görünüşte yeniden başladı.Doğu ve Batı imparatorları kraliyet tacını Levon'a (1196) bahşetmeyi kabul etmişlerdi, ancak papa tarafından verilmesi gereken atamanın iki yıl sürmesine izin verildi, bu süre tartışmada kullanılan bir dönemdi. ayrıntılar ve birlik biçimleri. Papa'nın elçisi, taleplerinde o kadar anlayışlı olduğunu kanıtladı ki, Ermeni piskoposluğu ona boyun eğmeyi reddetti. Sadece kendi çıkarları için gösterilen özenin etkisinde kalan Levon, yeterli gördüğü kendi kişisel bağlılığının kabul edilmesini önerdi, ancak elçi özellikle piskoposluktan talep etti. Levon, oybirliğiyle olmasa da, en azından on iki piskopostan oluşan bir komitenin katılımını sağlamayı başardı ve bu, elçiyi tatmin ediyor gibiydi (1198). Taç giyme töreni 6 Ocak 1199'da gerçekleşti ve elçi tacı kralın başına yerleştirdi ve patrik çok geçmeden tacı uyguladı, patrik seksen iki yaşında öldü. Latinlerin böylesine gayretli bir taraftarı olarak kendini gösterse de, genel olarak birliği sağlamak amacıyla üzerinde anlaşmaya varılmış olan koşula hiçbir değer vermiyor gibi görünüyordu.
Havhannes VI Medzabaro (1203-1221) patrikliği sırasında, Prens Levon, elçinin talimatlarını engelleyecek ve hatta Latin rahipleri Kilikya'dan kovacak kadar ileri gitti. Yabancılar için eşit derecede elverişsiz olan patrik, 1198 anlaşmasını dikkate almadı. Antipatriklerin ilanından kısa bir süre sonra bireysel ayrılıklar patlak verdi, ancak Ani'li Barsegh, Sebastia'lı Anania ve Sebastia'lı Anania'nın neredeyse aynı anda ölümleri. Arkakaghin'li David (1206), onlara bir son verdi. Kendi saflarındaki Doğulular, Gürcü Kralı'nın temsilcisi Zacharia Orbelian'ın müdahalesi sayesinde Hovhannes çevresinde toplandılar ve patrik günlerini barış içinde sonlandırabildi (1221).
Bartzrberd'li I. Konstantin'in (1221-1267) uzun patrikhanesi Kilikya'daki Latin etkisine elverişliydi. Latinlerin sahip olduğu üstün güç, bir yandan imparator II. Frederic (1228) ve Kral St. Louis IX'un (1248) seferlerine ve diğer yandan gösterilen eğilime bağlıydı. Ermenilerin Batılıların üstün ilerlemesinin beraberinde getirdiği siyasi ve sosyal avantajlardan yararlanmaları, hükümetin kararlarını olumlu etkiledi. Kilikya'da İtalyan kolonilerinin çoğaldığı ve aynı zamanda İtalya'da birçok Ermeni kolonisinin kurulduğu o sıralardaydım. İki ulus arasında kurulan ilişkiler, bağlantılarının yakınlığına daha geniş bir alan verdi. Kral Levon (1219) erkek sorunu olmadan öldüğünden, kızı Zabel on altı yaşında kraliçe olarak taç giydi. Antakya Kontu (1222) Philippe ile ilk evliliği mutsuz oldu. İkinci kez Hetoom (Korikos prensi naip Konstantin'in oğlu Aiton) ile evlendi. Kral ilan edildiğinde (1226), Hetoom'un çağın eğilimlerine tam bir sempati beslediği ortaya çıktı, öyle ki, Patrik ve kral, Ermeniler ve Latinler arasında, dini açıdan olduğu kadar siyasi açıdan da daha yakın bir bağın başlıca destekçileri olarak kabul edilebilir. Bu birlik idealinin ilerletilmesi.Bu arada, haleflerine aynı övgü ölçüsünün verilmeyeceği de eklenebilir.Konstantin ve Hetoom'un Latinlerle iyi ilişkiler sürdürürken müzakerelere devam ettiklerini belirtmek önemli bir noktadır. Yunanlılarla, Guitnakan (Savant) soyadını taşıyan piskopos Hacob aracılığıyla.
I. Konstantin'den sonra ardı ardına gelen Hacob (1268-1286) ve II. Konstantin Pronagordz (1286-1289), Kral III. tam ortasında yaşadılar. Ama diğer yandan Kral II. Hetoom (1289-1305), çok itaatkar bir politika başlattı. Kendisine direnen II. Konstantin'in tahttan indirilmesine ve halefi olarak Rhomkla'nın (1292) ele geçirilmesi sırasında Mısırlıların eline düşen Rhomklalı IV. Stephanos'un getirilmesine neden oldu. Hertoom II ve Latinofiller sonunda görüşlerinin ateşli bir taraftarı olan Anavarzalı Grigor VII'yi ataerkilliğe yükseltmeyi başardılar.
Yeni patrik, Ermeni Kilisesi'ne sokmayı amaçladığı Roma Kilisesi'nin formüllerine göre ana hatlarıyla belirtilen değişiklikleri belirterek başladı. İçerideki karışıklıklar onları durdurduğunda, taahhütlerini yerine getirmeye başlıyordu. Düzen tekrar tesis edildikten sonra, planlarının onaylanması için Sis'te bir sinod topladı, ancak bu sinodun toplanmasından önce öldü (1307). Kral, Caesarea Kralı III. onun eseri olmaktır.
Bu dönemden, si'nin Sis'ten Eçmiyazin'e geçişine (1441) kadar hesaplandığında, birlik arzusunun giderek daha belirgin hale geldiği görülür. Korikos ailesinin Latinofil kralları, Lüzinyanlar ailesinin Latin ve Roma Katolik krallarının yerini aldı. Bu arada, iç kısımdaki siyasi durum, rahatsız edici unsurların insafına kaldığı için son derece kritikti. Ermeni-Latin anlayışı Tatarların, Türklerin ve Mısırlıların şüphesini uyandırmıştı ve Ermeniler hala Hıristiyan güçlerin himayesini hesaba katarken, Avrupa bitkin ve zayıf düşmüş, Asya'da zemin kaybediyordu. Dini meseleler, başarı için vazgeçilmez bir koşul olarak her zaman siyasi meselelerle ittifak edilmişti, ancak istenen bir çözüme ulaşıldığında bile, ondan beklenen etkiyi yaratması, gerçekte mümkün değildi. Patrikler, bazen Latinofil eğilimlerinden ilham alarak, bazen de Lüzinyan ailesinin Roma Katolik krallarına karşı hiçbir şekilde güçsüz oldukları milliyetçi özlemlerden ilham alarak birbirlerinin yerine geçtiler. Ancak Ermeni Kilisesi, kendisini Roma Katolik ilkelerinden kesinlikle uzak tutmayı başardı. Disiplin ve düzen gevşekliğini engelleyememesine rağmen, idari bağımsızlığını ve doktriner bireyselliğini korudu. Sis'te, bir buçuk asırlık (1294-1441) bir süre boyunca, Grigor VII'den Grigor IX'a kadar on beş patrik peş peşe takip etti ve biraz önce aktardığımız olayların gidişatını hesaba katarsak, itiraf etmek gerekir ki, Sis, patrikhane için pek uğurlu bir koltuk değildi.
Eçmiadzin'e Dönüş
15. yüzyılın ilk yarısında Ermeni Kilisesi en büyük kargaşanın baskısı altında çalışıyordu. Kilikya Krallığı nihayet ortadan kalkmıştı (1375) Sis, Kral VI. Levon ile birlikte Mısırlıların eline geçmişti, Amanos ve Torosların hala dayandığı geçitlerde sadece birkaç Ermeni reisi vardı. Patrikhanenin gücünden ve görkeminden ne kadar kaybettiğini tahmin etmek için, son altı patriğin (1377-1432) papalığı ancak seleflerine suikast ve rüşvete başvurma yoluyla kazandığını belirtmek yeterlidir. . Harcamalarını telafi etmek için, restore etmekten her türlü haraç almaya çekinmediler. Doktrinin saflığına çok az değer verdiler ve kâr elde edilebilecek herhangi bir uzlaşmaya boyun eğmeye hazırdılar. Roma Katolik propagandası, Fransisken Tarikatı'nın Latin misyonerlerinin gayreti sayesinde Kilikya'da başarıyla sürdürüldü. Aynı zamanda Dominikliler, Bologna piskoposu Bartholomew'in himayesi altındaki Büyük Ermenistan'ı dönüştürmek için çalışmaya başladılar. O dönemde Kırım'da Ceneviz egemenliğinde kurulmuş olan Ermeni kolonisi, Cenevizlilerin müdahalesi ile Roma ile doğrudan ilişkilere girdi. Hatta Floransa Konsili'ne (1439) bir sendikayı müzakere etme talimatı vermekle görevli bir delegasyon gönderdiler. 1114 yılında bağlantısını kesen Ahtamar Makamı, Sisli III. kendini bu bölünmeyi sona erdirmek için görevlendirdi. Ahtamar patrikleri, Sis Makamı'nın çöküşüyle karşı karşıya kaldılar ve Kiliselerinin öğreti ve geleneğinin saflığını korumak için endişelendiler, tekliflere cevap vermeye karar verdiler. Niyetlerinin aynı zamanda makamlarının prestijini artırmak olduğunu da eklemek gerekir. Yüzyıllar boyunca haklı olarak hak edilmiş bir üne sahip olan Sunik teoloji enstitüsü, bu son yıllarda kutsal ilahiyatçıların, Vorotnlu Hovhannes ( 1388), Khrimli Maghachia ( 1384) ve Tathev'li Grigor (1410). Kiliselerinin içler acısı durumundan rahatsız olan müritlerinin önemli bir kısmı, bu durumu düzeltmeye karar vermişti. Milleti radikal önlemlere başvurmaya iten alt akımlar ve güdüler bunlardı. Sonunda, ataerkil konutu orijinal yerinden uzakta tutmanın ne mantıklı ne de yararlı olduğu insanlar tarafından anlaşılmaya başladığında, bu kasabanın nispeten daha iyi güvenlik nedeniyle Eçmiadzin'de yeniden kurulmasını düşündüler. Pers egemenliği altında yaşadı. Gerçekte, ataerkil makamı işgal eden Grigor IX Mossabeguian, bu transferi gerçekleştirmesi istendiğinde, önce reddetti ve sonra piskoposlar, arşimandritler, ilahiyat doktorlarından oluşan yedi yüz üyeden oluşan genel bir toplantıya izin verdi. Başrahipler, prensler ve ileri gelenler Eçmiadzin'de toplandılar (Mayıs 1441) ve bu karara onay verdiler. Ardından, çeşitli adaylar arasındaki olası tüm çatışmaları durdurmak için, emekli olan Grigor IX'un yerine, en aziz karakterli bir din adamı olan ve önceki ajitasyonlarda yer almamış olan Virap'lı Kirakos seçildi. Bu nedenle, bu seçim, Ahtamar Patriği Zacharia, Sunik Enstitüsü başkanı Havootzthar'lı Zacharia ve bu seçimde kendilerini kaybetmiş bulan Aftaz Başpiskoposu Grigor Celalbeguian'ın rekabetlerine son verdi.
Kilise için daha mutlu bir dönem kendini gösteriyor gibi görünüyordu. Birdenbire, birleşme girişimlerine daha fazla ihtiyaç yok gibi görünüyordu ve Aghthamar'ın görüşü kesinlikle bağlılığını sağladı, yetenekli erkekler restorasyon hareketinin başında göründü ve birleşik enerjilerinin gücü iyi bir kehanetti. Ne yazık ki, tutku ve önyargı tüm durumu tehlikeye atmaya başladı, bireysel çıkarların genel iyiliğin yerini almasına izin verdi ve bu nedenle Kilise barış idealini gerçekleştiremedi. Patrik Kirakos duruma hakim olamadığı için iki yılın sonunda (1443) tahttan çekildi ve yerine Grigor X Celalbeguian geçti. Kirakos'un istifasından sonra kendisini en büyük patrik ilan eden Ahtamarlı Zacharia, Grigor'u devirdi ve Eçmiadzin'i (1461) ele geçirdi, ancak bir yıl boyunca konumunu zar zor korudu. Grigor X yeniden iktidara geldi ve kendisini See'ye geri döndürmesi için ona yardım edenler, tam unvanlar ve tam yetkilerle birlikte Patrikhane'nin onuruna yükseltildi. Aristakes II Athorakal ve Sarkis II Adjatar bu göreve böylece çağrıldı. Bu dönemden başlayarak ve sonraki iki yüzyıl boyunca, Eçmiyazin'de, patriklik unvanlarına ve imtiyazlarına sahip olan ataerkil görüşe yardımcı kişilerin kabulü sistemi hüküm sürdü ve bu politikanın amacı, bazı piskoposların hırslarını tatmin etmek ve hiziplerin sempatisini kazanmak. Böyle bir prosedürün sonucu olan faydalı bir sonuç, kıdemli yardımcı hakemin derhal tahta çıkmasıyla art arda sıraya göre getirdiği basitlikti. Çünkü ülkenin o dönemdeki karışık durumu ve Ermenilerin dağılması sonucunda seçim meclislerinin toplanması giderek zorlaşmıştı.
İlk yüzyıllardan beri, Aziz Grigor Loosavorich'in Sağ Kolunun (Adj) kalıntısına sahip olmak, ataerkil haysiyetin bir uzantısı olarak kabul edilmişti; bu, kutsamaların gerçekleştirildiği 'Kutsal Adj' ile olduğu kadar, kutsal chrism'in. Bu kalıntı, patriklere uzun yolculukları boyunca eşlik etmişti, dolayısıyla See'nin Sis'ten Eçmiadzin'e geçişi bu kalıntının varlığı ile doğrulanmalıydı. Ahtamarlı Zacharia, iddialarını haklı çıkarmak için onu ele geçirmiş ve Eçmiadzin'den sürüldüğünde (1462) yanında götürmüştür. Kalıntı Ahtamar'da kaldı, buradan tekrar götürülüp Eçmiadzin'e, özel koşullar altında ele geçirilmiş olan Odzop piskoposu Vrtanes (1477) tarafından teslim edildi. Eçmiyazin'deki kargaşa ve Kutsal Adj'ın soyutlanması, Sis Makamı'nın restorasyonu amacıyla Tokat piskoposu Karapet'i Kutsal Adj'ın sözde mülkiyetiyle övünmeye teşvik etti (1447). Sis'in ataerkil rahibinin (katolik) kuruluşu o zamandan günümüze kadar kesintisiz olarak devam etmiş, ancak ana Kilise ile uzlaşmıştır.
Eçmiadzin Makamı, Tathev'in III. Otuzdan fazla ileri gelen, aralarında durumun üstesinden gelebilecek tek bir kişilik bile ortaya çıkmadan, sırayla patrik veya eş-yardımcı unvanını almayı başardı. Eçmiyazin şehri o dönemde Pers topraklarının bir bölümünü oluşturuyordu ve Erivan valisi veya hanları bu kan davalarını şantaj için bir fırsat olarak görüyorlardı. Her zaman en yüksek fiyatı verenin tarafında yer aldılar ve teklif veren bulunmayınca, gerekli katkı payları alınana kadar patrikleri bedensel işkencelere tabi tuttular. Bu koşullar altında ciddi veya düzenli bir iş yapmak mümkün değildi ve bu dönem tam bir düşüş dönemi olarak nitelendirilebilir. Sadece bir patrik anılmaya değer, hem Ahtamar hem de Hazar Arnavutluğu patriğinin hırslarını nasıl dizginleyeceğini bilen Sebastialı Mihail (1545-1567-1576). Ermeni matbaacılığı kurumu ona aittir. Süreci incelemesi için Tokatlı Abgar'ı (1562) İtalya'ya gönderdi ve görevinde kendisine yardımcı olması için Papa IV. Pius'a tanıtım mektupları verdi. İlk yayınlar 1565'te Abgar'ın gözetiminde Venedik'te ortaya çıktı. Bununla birlikte, 1512'ye kadar uzanan daha eski yayınlar da vardır, ancak bunlar Avrupalı yayıncıların ve Ermeni tüccarların çalışmalarıdır. Patrik Mihail'in girişimi, o zamandan beri en mutlu sonuçlarını aldı. Venedik, Roma, Konstantinopolis, Eçmiadzin, İspahan ve Amsterdam'da Ermeni matbaaları kuruldu. Tüm eserler arasında en önemlisi ve en iyisi, 1666'da Amsterdam'da yayınlanan Piskopos Voskan'ın İncil'in resimli baskısıydı.
Konstantinopolis Patrikhanesi
Konstantinopolis'te özel bir makamın oluşturulması, yüce ataerkil makamın Sis'ten Eçmiyazin'e devri ile aynı zamanda gerçekleşti. Konstantinopolis'in II. Muhammed tarafından fethinden sonra, Yunanlıların boyun eğmesini sağlamak için radikal önlemler aldı. Osmanlı kanunları tamamen dini nitelikteydi ve bireysel ve sosyal haklar, ilhamlarını bütün olarak İslami ilkelerden aldı. Müslüman güçler, Hıristiyan ülkeleri boyunduruk altına alırken, kendilerini ya fethedilen halklara dinlerini dayatma ya da onlara idari ve sosyal bir özerklik verme alternatifleriyle karşı karşıya buldular. Bu iki yöntemden hiçbiri, yeni Müslüman imparatorluğun başkenti ilan edilen Konstantinopolis'e uygulanamazdı. Bu nedenle, galip gücün, Yunanlıların dini liderine, dinleriyle sıkı sıkıya bağlı olan sosyal ve sivil ayrıcalıkları vermesi gerekli görünüyordu. Böylece evlilik, kamu eğitimi, hayır işleri, ibadet ve bakanları, manevi yönetim vb. gibi aile hayatıyla ilgili tüm konular, dini liderin yargı yetkisine devredildi. Bu şekilde patrik, kendisini bir tür sivil yargı yetkisine veya imparatorluk patriciate (1453) ile kuşatılmış olarak buldu.
Yunanlılar için özel hakların yasalaştırılmasını bu şekilde kararlaştırdıktan sonra, galip güç, onların karşısına kendi çıkarlarına daha bağlı olduğunu düşündüğü başka bir Hıristiyan unsuru koymanın uygun olacağını düşündü. Türkler buna göre büyük bir Ermeni kolonisinin Konstantinopolis'e taşınmasına neden oldular; bu koloni şehrin çeşitli bölgelerine farklı yönlerde, hem surların içinde hem de ana geçitlerin yakınında paylaştırıldı. Aynı zamanda, ek bir önlem olarak, Yunanlılar, kulelerden ve surlardan çok uzakta, merkez mahallelerde toplandılar. Ermeniler, I. Osman Gazi zamanından beri Türklerin güvenini kazanmış ve yeni koloni Rum unsuru ile aynı temele oturtulmuştu. Küçük Asya'daki Ermeni kolonilerinin metropoliti olan Piskopos Hovakim, Broosa'dan (Bursa?) Konstantinopolis'e çevrildi ve burada kendisine Yunan patriğine verilenlere benzer unvan ve onurların yanı sıra ayrıcalıklar verildi (1461).
Bu şekilde, iki patrik, Rum ve Ermeni, Doğu'daki iki büyük Ortodoks Hıristiyan partisinin başkanları olarak kabul edildiler ve bölünme, herhangi bir ırk veya mezhep düşüncesinden bağımsız olarak, bir inanç beyanı temelinde kuruldu. Milliyet. Tüm ortodoks diyofizitler, vis. Yunanlılar, Bulgarlar, Sırplar, Arnavutlar, Eflaklılar, Boğdanlılar, Rutenliler, Hırvatlar, Karamanlılar, Suriyeliler, Melkitler ve Araplar, kendi reisleri altında Yunan patriğinin yargı yetkisiyle ilişkilendirilirken, Ermeniler, Suriyelilerden oluşan ortodoks monofizitler , Keldaniler, Kıptiler, Gürcüler ve Habeşliler, kendi reisleri altında Ermeni patriğinin yargı yetkisine tabi oldular.
O zamanlar Yahudilerin hiçbir yasal statüleri yoktu ve Roma Katolikleri veya Levantenleri yabancı olarak görülüyordu, bu nedenle Roma Katolikliğini benimseyen yerliler, belirli harici dini eylemleri etkilediği ölçüde kendi din değiştirmelerinden yararlanamadılar. vaftiz, evlilik, cenaze vb.Bu durum yüzyıllar boyunca kesintisiz olarak devam etti ve ancak geçen yüzyılın ortalarına doğru bir Katolik patrikhanesinin kurulmasıyla (1830) sona erdi, bu yaratılış, ayin ve meslek farklılıklarına göre başkalarına yol açtı. inanç.
Konstantinopolis'in Ermeni patrikleri, aynı dönem boyunca, halklarının işlerini olabildiğince iç eyaletlerde merkezileştirmeye çalıştılar. İdari faaliyet alanları, Sis, Ahthamar ve Kudüs patrikhanelerinin manevi kontrolü altındaki piskoposluklardan oluşana kadar, imparatorluğun tüm eyaletlerine yavaş yavaş yayıldı. Bu ilk çağın bu tarihi, yalnızca piskoposlar ve piskoposluklar arasındaki çatışmaların kaydını taşır ve bunlar, siyasi kargaşalar ve bitmeyen savaşlar ortamında gerçekleşti. Ama bu tarihsel taslağı, bizi yalnızca amacımızdan saptırabilecek anlatılarla doldurmamak için, onları sessizce geçmeliyiz.
Uyanış Dönemi
Orta Çağ'da Ermeni ulusunun ve kilisesinin düştüğü içler acısı durumu tarif ederken aşırı titiz davrandık. Ancak, adalet içinde, kilisesinin talihsizliklerinden sorumlu olmadığını, hem sosyal hem de medeni durumunun üzücü durumundan, bazı Romanizm savunucularının yerleştirmeye cesaret ettiği gibi kapısına yatırılmaması gerektiği de eklenmelidir. Orta Çağ'da Batı'nın çöküşü ve orada din adına yapılan suistimaller, kendi başlarına iddialarını yalanlamaya yetmez mi?
Doğu'nun Hıristiyanları hakkında şiddetli bir hüküm vermeden önce, doğudan ve güneyden gelen kalabalıkların dört bir yana yaydığı yıkım ve ıssızlığı ve bunların hiç bitmeyen zulmünü hatırlamalıyız. fatihlerin elinde kurban edildi. Hükümdarların fethedilen ırkları kefenlemekten zevk aldıkları entelektüel karanlığı, maddi veya manevi herhangi bir aracın tamamen yokluğunu da dikkate almalıyız, bu sayede bu kasvetliliği ortadan kaldırabilecekler ve son olarak, onları kurtarmak için boyun eğmek zorunda oldukları muazzam fedakarlıklar. hatta maddi varlıklarını sürdürmek.
Ancak, bu koşullara rağmen, yenilenmiş bir canlılığın işareti en azından Doğu'da böylesine zor bir konumdan kurtulmak için başarılı çabalar gösteren ve hiçbir toplumsal düzelmenin sağlayamadığı Ermeni ulusunun kredisine verilmelidir. azalma gücüyle ve umutsuzca ellerini, kaçışı için bir umut ışığı gördüğü herhangi bir yere doğru uzattı.
Ermeniler entelektüel yenilenme hevesleriyle Avrupa'ya akın etmeden önce, Rönesans ilk ışıklarını Batı'ya çekmeye henüz başlamıştı. Gutenberg'in icadı ilk duyulduğunda Patrik Mihail tarafından Asya'nın uzak bir köşesinden gönderilen misyon, onların gayretlerinin dikkate değer bir örneğini sunuyor. Ne yazık ki, o sırada Batı, kendisini en hoşgörüsüz bir politikanın insafına bırakan dini fanatizmin avıydı. Roma Katolikliğinin tekliflerine boyun eğmeyi reddedenler için hiçbir şey yapmazdı. Yardım ve koruma almanın olmazsa olmaz koşulu, dönemin en yüksek hakemi olan papalığa boyun eğmekti. kuranlar olabilir mi otomatik da fe' Doğu Kiliselerine yardım getirmesi makul olabilir mi? Assisili Francis'in, Dominic Guzman'ın ve Ignatius Loyola'nın müritlerinin, havarisel gayretlerini Doğu'nun eski Hıristiyanlarını Batı'nın yeni Hıristiyanlığına dönüştürmeye uyguladıkları unutulabilir mi? Durmaksızın, ilkel Kilise'nin dogmalarının koruyucularını Latin skolastisizminin yeniliklerini zorlamak için çalıştılar.
Bu zor şartlar altında Ermeniler, bazen uzlaştırıcı, bazen de taviz vermeyen bir hareket tarzı izlediler: Gerekli fedakarlık akıllıca bir hoşgörünün sınırlarını aşmadığında uzlaştırıcı, talepler basiretin sesini aştığında taviz vermeyen, gerektiğinde uzlaştırıcı olan bir hareket tarzı izlediler. Kazancın çok büyük bir fedakarlık pahasına satın alınması gerektiğinde tavizsiz bir avantaj elde etmeyi dört gözle bekliyordu. Bununla birlikte, uzlaşma ruhunu en uç sınırlarına kadar zorlamaktan çekinmeyenler vardı, ilerici inançlarının ateşine kapıldılar, ancak diğerleri, görünüşte bir teslimiyet olsa bile, hiçbir şeyden vazgeçmeyi reddettiler. . O zamanlar Batı'da cereyan eden bu akıl faaliyetine katılma arzusunu doğuran olayları doğru bir şekilde hesaba katacak bir zihne sahipsek, bu gerçekler gözden kaçırılmamalıdır.
Kendilerini bu tür faaliyetlere adayanlar arasında, tahta çıkmadan önce bile hayatını reform ve yeniden yapılanma çalışmalarına adayan Tathev'in en önde gelen patrik III. Movses'ini anmalıyız. Eçmiadzin Makamı'nın tam bir yıkım durumundan kurtulmasını, onun restorasyon gayretine borçluydu. Pers hükümetinden, Kilise'nin kurban edildiği bu tahakkukların durdurulmasını ve hatta vergilerden muaf tutulmasını sağladı ve dini gelenek ve doktrinlerde bir reformu başarıyla gerçekleştirdi. Patrikliğe yükselmesi, yaptığı hizmetlerin karşılığıydı, çünkü tahttaki enerjisi kısa sürdü, sadece üç yıldı (1629-1632). Kendisinden sonra gelen Ağbaklı Philippos (1633-1655), selefinin başlattığı ıslahat çalışmalarını sürdürdü. İstanbul ve Kudüs patrikhanelerinin işlerinin çözümlenmesinde güçlü bir şekilde aracı olduğu Türkiye'ye bir yolculuğa çıktı. Eçmiadzin ile Sis arasındaki anlaşmazlıkları sona erdirmek için ikinci kasabada (1651) bir sinod topladı ve Sis ile ana Kilise arasındaki birliğe onay verdi. Aghthamar See davasında daha önce kabul edilmişti. Ayrıca ataerkil mafyanın maddi şartlarını iyileştirmeye çalışmış ve bu amaçla dahiyane bir kanal sistemi ile Eçmiyazin çevresini sulamayı üstlenmiştir.
Onun yerine geçen Djoolfalı IV. Hacob (1655-1680) de aynı yolu izledi. Ama ne yazık ki Konstantinopolis'te patlak veren ciddi komplikasyonlar dikkatini çekti. Peder Clement Galano'nun yönetimindeki Romalı misyonerler, bir grup Ermeni'yi davalarına kazanmak için gelmişlerdi. Partilerinin en zekilerinden biri olan Halepli Thomas, patrikhaneyi ele geçirmeyi bile başardı, ancak halk tarafından hemen uzaklaştırıldığı için uzun sürmedi. Aynı zamanda, art arda Konstantinopolis ve Kudüs patrikhanelerini işgal eden Antep piskoposu Yeghiazar, Eçmiadzin'e karşı Türkiye'nin en yüksek patriği ilan edilmesine neden oldu. Hacob, meseleleri bir dereceye kadar düzene sokmak için yeterince şanslı olduğu (1664) Konstantinopolis'e şahsen gitmek zorunda kaldı (1667. Ancak anlaşmazlıkların yenilenmesi ve Piskopos Nicol'un Polonya Ermenileri üzerinde Roma Katolikliğini zorlama girişimleri, ikinci kez Konstantinopolis'e gitmesini zorunlu kıldı (1679) Yaşına rağmen bu görevi üstlendi, ancak zorluklarına yenik düştü ve seksen iki (1680) yaşında öldü. Pera mezarlığı, mezarının günümüze kadar müminler için hürmet nesnesi olduğu yer.
Eghiazar'ın kışkırttığı anlaşmazlıklar sonucunda, taht iki yıl boyunca boş kaldı. Seçim ancak bu gecikmeden sonra gerçekleşti ve seçim aslında ikincisine düştü. Dokuz yıl (1682-1691) süren papalığı, mutlu sonuçlar doğurdu. Çünkü hırsı bir kez tatmin edildiğinde, ne iyi niyetinden ne de yeteneğinden yoksundu ve tüm çabaları doğru yöndeydi. O da Ermeni Kilisesi'nin yüksek patrikleri arasından, haklı olarak onurlandırılan bir hatıra miras bırakmıştır.
On Sekizinci Yüzyıl Araştırması
Ermenilerin beslediği ilerleme ve bilgi sevgisi, onu sonuna kadar kullanmalarının önünde hiçbir engelin durmasına izin vermeyerek, Roma misyonerlerinin Ermenilere yönelik çabalarına belirgin bir şekilde yardımcı oldu. inançlarının yayılması.
On sekizinci yüzyılda Konstantinopolis'te Roma Katolikliğinin aktif partizanlarından oluşan bir grup kurulmuştu. En Hıristiyan kralların temsilcilerinin himayesi ve önderliği altında bulunan Peralı misyonerler tarafından kazanılmalarına izin vermişlerdi. Yeni Katolikler, resmi olarak Ermeni patrikhanesine bağımlı olmaktan vazgeçmemiş olsalar da, amacı ulusal idareyi gasp etmekten başka bir şey olmayan aktif bir parti kurdular. Kilisenin hem sayıca hem de Türk Konseyi üzerindeki etkileri bakımından güçlü ve geleneklerine bağlı olan ciddi koruyucuları, bu entrikaları engellemek için her yolu kullandılar. Bu acemiler yabancılarla sürekli münasebetlerini sürdürdüklerinden, devletin onlara şüpheyle bakması için çaba sarf edildi. Patrikhanenin başlattığı ve hükümetin Katolik olmuş Ermenilere karşı dayattığı tedbirlerin kökeni ve anlamı işte böyleydi, dini zulüm denilen bu tedbirler aslında savaş silahlarıydı. Neo-Katolikler ise Moskova'nın amaçlarını teşvik etmekle suçladıkları patrikhaneye karşı benzer yöntemleri kullanmaktan çekinmediler.
Konstantinopolis dışında, Roma Katolikliği Mardin ve Halep'te bir miktar başarı elde etti. Piskoposlar Melcon Tasbasian ve Abraham Ardzivian bu yerlerde açıkça onun lehinde beyanda bulundular. Bu iltica çok geçmeden patrikhanenin zorlayıcı tedbirlerini de beraberinde getirdi. Katolikler de Fransız büyükelçilerinin patrikhaneyi zorlamak için etkisinden yararlandılar. Tokatlı patriği Avedik'in akıbeti, kralın elçisinin araya girmesiyle iyi bilinir, önce Yedi Kule'de hapsedilir (1703), ardından sürgün edildiği Bozcaada'dan gizlice kaçırıldıktan sonra Mısır'a götürülür. Fransa (1706), mahkemeye çıkarıldı ve Engizisyon tarafından mahkûm edildi (1711). İlerici ve liberal görüşlere sahip bir din adamı olan ve Mora'daki Venedik üstünlüğünden yararlanmaya çalışan ve orada eğitim amaçlı bir manastır kurumunun temelini atmak için Sebastialı Mkhitar'dan da özel olarak bahsetmek gerekir. 1712) Katolikliğin himayesi altında, ancak Venediklilerin ülkeden çekilmeleri sonucu amacından vazgeçmek zorunda kaldı. Sonra Venedik'teki küçük San-Lazaro adasına yerleşmeye karar verdi (1717). Mkhitar, kendini kısıtlama olmaksızın entelektüel kültür çalışmasına adayabilmek için Roma Curia'sının taleplerine boyun eğmek zorunda kaldı ve proselitizm çalışmasının bir parçası olmaktan akıllıca kaçındı. Ulusal çıkarlarla uyumlu olan böyle bir davranış tarzı, on sekizinci yüzyıl boyunca cemaati arasında geleneksel hale geldi, ancak daha sonra aralarında başka görüşler kök saldı. Yine de, Ermeni dilini ve edebiyatını bu kadar zenginleştirerek millete sağladıkları büyük hizmetlerden dolayı Venedik ve Viyana Mkhitaristlerine saygı göstermek minnettar bir görevdir.
Başka bir manastır kurumu olan Antonius Cemiyeti, aynı dönemde Abraham Attar tarafından Maruni ülkesinde Lübnan Dağı'nda kuruldu. Lübnan'ın konumu, Latin ülkesi seçiminde göz önünde bulundurulan amaca her bakımdan cevap verirken, ulusla temasını sürdürmesi avantajını da beraberinde getirdi. Kilikya krallığının anısıyla zihinleri hâlâ etkilenmiş olan Türkiye'nin güney illerindeki Ermeniler, Roma Katolikliğine daha çok meylediyordu. Hatta iki piskopos ve birkaç rahibin işbirliğiyle Kilikya'da bir Katolik Patrik Makamı kurmaya cesaret ettiler. İlk görevli, Ermenilerin baş patriği sıfatıyla Papa Benedict IOV'un huzuruna çıkmak için acele eden piskopos Abraham Ardzivian (1740) idi. onları cesaretini kırmak için orada Doğu'daki planlarını gerçekleştirme fırsatı gördü. Buna göre, resmi olarak Roma Curia'ya bağlı olan bir Ermeni-Katolik patrikhanesinin kurulmasına onay verdi (1742). [Bundan sonra kullanılacak 'Katolik' ve 'Ermeno-Katolik' terimleri her zaman Roma'nın yargı yetkisi altındaki Birlik Ermenilerini belirtir.]
Roma Propagandası tarafından desteklenen ve Fransız hükümeti tarafından aktif olarak himaye edilen bu Roma Katolik kurumları, 18. yüzyılda Katolikliğin Ermeniler arasında yayılması için güçlü araçlardı. Ancak elde edilen sonuçların hiçbir şekilde harcanan çaba ve kullanılan araçlarla orantılı olmadığı söylenebilir. Proselitizmin doğrudan nedeni olan Avrupa fikirleriyle daha yakın temas, aslında ulusun entelektüel düzeyinin yükselmesine katkıda bulundu, ancak bu sonucun başka yollarla doğal yollarla ortaya çıkabileceğini düşünmekten de kendimizi alamayız. ilerici düşüncenin evrimi durumu karşılayabilirdi. Bunun kanıtı olarak, taşralarda halk eğitimi davasına nasıl canlı bir ivme kazandıracağını bilen Amlordi manastırının amiri Baghesh'li Vardan'ın inisiyatifine sahibiz. Müritleri, Konstantinopolis patrikleri Hovhannes Kolot ve Hacob Nalian ile Kudüs patriği Grigor Shkhthyakir, Kilise'ye bağlılıklarından ayrılmadan göze çarpan hizmetler yapabildiler. On sekizinci yüzyılın hem ulusal yaşamda hem de Kilise ile ilgili konularda gözle görülür bir ilerlemenin belirtilerini vermesi, onların çabaları sayesinde oldu.
Bu sonraki sayfalarda Konstantinopolis Patrikhanesine ağırlıklı bir yer verdik. Yüce Patrikhane tarihine damgasını vuran olayların artık önemini yitirmeye başlamasından dolayı bu yola başvurmayı haklı görüyoruz. Türkiye'nin başkentinde ataerkil bir görüş ve güçlü bir koloni kurulduğu günden itibaren o şehir Ermeni milletinin merkezi olmuştur. Edessa'lı Nahapet'ten (1691-1705) Shamakhi'li Hacob V'e (1759-1763) kadar Antepli Yeghiazar'ın halefi olan on yüce patrik, kendilerini ayırt etmediler; patrikhanenin. Onların yerine geçen Erivanlı Simeon (1763-1780), çağın en soylu kişiliği olarak görülüyor. Yorulmak bilmeyen enerjisi, Eçmiadzin'in toprak çıkarlarının çözüme kavuşturulduğu kesin bir kadastro araştırması, yüce makama ilişkin hakların geri verilmesi talebi, bir kolej organizasyonu, giriş matbaacılık ve kağıt fabrikasının kurulması. Rus imparatorluğuyla ilk ilişkinin kurulması, ataerkil arşivlerin kurulması ve son olarak, bazı eleştirmenlere rağmen Kilise'de genel hale gelen ayin takviminin gözden geçirilmesi de ona aittir.
Onu takip eden Karinli Ghookas (Luke) (1780-1799), Simeon'un başlattığı işi tamamlamak için can atıyordu. Patrike yardımcı olmak ve dini konularda düzenliliği sağlamak için altı piskopostan oluşan daimi bir konsey kurdu. Bundan sonra ataerkil katedralin içini dekore etmek için çalışmaya başladı.
Bu yüzyılda Konstantinopolis patriklerinin sonuncusu olan Zacharia Phokoozian (1773-1799), reform enerjisinde Simeon'a layık bir rakipti. Onun itibarını en çok artıran şey, din adamlarının eğitimine yönelik canlı bir dürtüyü iletmesiydi. Kendini kişisel olarak onların eğitimine adadı, yetenekli öğrencileri yetiştirmek için onları donattığında, onları skolastik işlerin başına ve idari ofislere yerleştirdi. Kiliseye pek çok seçkin patrik ve piskoposun verildiği Armash koleji, her ikisi de Zacharia'nın müridi olan Bartholomew Kapootik ve Poghos Karakoch tarafından kuruldu. [Bu kolej, Birinci Dünya Savaşı sırasında Türkler tarafından yıkıldı.]
Ondokuzuncu Yüzyıl Araştırması
Ghookas ve Zakaria aynı yıl (1799) öldüler ve on dokuzuncu yüzyıl yoğun bir karakterdeki seçim mücadeleleriyle başladı, amaçları boş Eçmiadzin ve Konstantinopolis'i doldurmaktı. Daha sonra Batı'yı sarsan büyük Devrim, Ermenilerin mizacını biraz olsun etkilemişti. Hovsep Arghootian, David Ghorghanian ve Soormarili Daniel, Eçmiadzin Makamı konusunda tartıştılar ve her birinin kendi partizanları vardı. Bunlardan ilki, ataerkil tahtın seçilmesini sağlamayı başardı, ancak onu ele geçirmeden önce öldü. Sıradaki rakibi, ona ulaştı ve birkaç yıl elinde tuttu, ancak tahttan indirildi ve üçüncüsü Daniel of Soormari (1807-1808) tarafından yerine getirildi. O zamana kadar Eçmiadzin'e barış yeniden sağlanamadı.
Konstantinopolis'teki kilisenin başkanları, daha az dikkate değer olmayan bir ardıllık hızıyla izledi. Soormarili Daniel, David Ghorghanian, Hovhannes Chamashrtjian, Khamsi Grigor ve yine Hovhannes, üç yıllık bir süre içinde (1799-1802) arka arkaya geldiler. Son adı geçenler herhangi bir süre (1802-1813) iktidarda kalmayı başardı ve işlerin yürütülmesinde biraz düzen ve düzenlilik sağlamak için bu durgunluktan yararlanacak kadar akıllıydı.
On dokuzuncu yüzyılın temel ve karakteristik özelliği, ulusun Kilise'yi etkileyen konulara müdahalesi ve onun yönetiminde ulusal konseylerin işbirliğidir. Bu sistemi uygulamaya koymanın ilk deneyi, Roma Katolikliği yanlıları tarafından gündeme getirilen sorunu bir ölçüde çözmek için yapıldı. Doğu'da nüfuzunu genişletmek isteyen Fransız hükümetinin tutumunun beslediği devasa boyutlara varma tehdidinde bulunan bir bölünmeyi önlemek için bir uzlaşmaya varmak gerekiyordu. Bu amaçla ilk olarak patrikhane ile mutabık kalınan bir komisyon oluşturuldu (1810). Daha sonra, iki muhalif inanç itirafının ilahiyatçıları arasında bir konferans düzenlemek amacıyla yerini bir başkası aldı (1816). Üç yıl tartışmalarda (1817-1820) geçti, daha çok onların farklılıklarını vurgulama eğilimine herhangi bir anlayış getirilmeden.Bir yanın arzusu ayrılık yönündeyken, diğer yanda birleşme ilkesini sonuna kadar savunmuştur. Nihayet, 1829 Rus-Türk barışından ve Avrupalı güçlerin müdahalesinden sonra, Osmanlı hükümeti, anlaşmazlıkları sona erdirmek amacıyla, Katolik adı altında bir topluluk veya özerk bir milliyet (millet) kurmaya karar verdi. (Katolik). Bu topluluk, ırk veya ritüel ayrımı olmaksızın Osmanlı tebaası olan Roma Katolikliğinin tüm yandaşlarından oluşuyordu (1830).
Bu çözüm, Protestan güçleri aynı örneği izlemeye teşvik etme etkisine sahipti ve ilk misyoner, Katolik cemaatinin (1831) kuruluşundan bir yıl sonra Konstantinopolis'e ayak bastı. Bu andan itibaren, skolastik kurumların ve insanların vicdanlarını satın almayı mümkün kılan maddi yardımların da yardımıyla proselitizm önemli ölçüde arttı. İş o kadar iyi yapılmıştı ki, kısa süre sonra Protestan (Protestan) adı altında, her ırktan ve her inanç itirafından Protestanlar da dahil olmak üzere, bir meslek mesleğinin münhasır temelini içeren yeni bir topluluk veya özerk milliyet (millet) ortaya çıktı. ırk farkı gözetmeksizin inanç, Ermeni olmakla sona erdi. Ve itiraf etmekten çekinmiyoruz ki, bu kurumlar ulusun güçsüzleşmesine yol açtıysa, her halükarda Batı dünyasıyla ilişkilerinde onun bazı avantajlarının sağlanmasına hizmet etti.
Aynı dönemde Eçmiadzin büyük siyasi değişikliklerin merkeziydi. Neredeyse özerk olan hanlar aracılığıyla sürdürülen Pers egemenliği, giderek daha fazla dayanılmaz hale geldikçe, Ermeniler gözlerini Rusya çarına çevirmeye başladılar. Bu arada, kitleler halinde Rus topraklarına göç ederek mevcut zulümlerinden kurtulmaya çalıştılar, ancak durum için daha etkili bir çare olarak, Kafkasya'da çar hükümetinin kurulmasını arzuladılar. Başepiskopos Hovsep Arghootian'ın bu politikanın kışkırtıcısı olduğu için, II. Katerina (1762-1796) ve imparator Paul (1796-1801) ona lütuflarını yağdırdılar ve prens unvanı ailesinin üyelerine verildi. O zamandan beri Rus hakimiyeti ilerleme kaydetti ve onun işgalleri, Aştarak Başpiskoposu Nerses (1828) komutasındaki Ermeni gönüllülerin nasibini aldığı Erivan ve Eçmiyazin'in işgalini getirdi. Bu vesileyle, imparator I. Nicolas (1825-1855) vaatleriyle cömert davrandı, hatta siyasi özerkliğin ışıltılı umudu gözlerinin önünde sallanıyordu. Hatta iyi niyetinin bir vasiyeti olarak yeni vilayetlerine şimdilik Ermenistan adını vermiştir. Ancak bu, onun tahakküm planını daha kolay hale getirmek amacıyla planlanmış basit bir siyasi hamleden başka bir şey değildi. Ülke bir kez boyun eğdirildiğinde, çar hükümeti manevi unsuru da boyun eğdirmeye çalıştı. Böylece ataerkil yönetimle bağlantı kurmak amacıyla özel olarak çıkarılan (1836) nizamname (polojenia) siyasi otoritenin müdahalesine kapı aralamıştır. Rusya, Türkiye ve Hindistan Ermenilerinin bu bağlamda yapmış olabilecekleri yorumlar boşunaydı ve Polojenia değiştirilmemiş ve tam olarak yürürlükte kalmıştır. [Ermenice Sovyet rejiminin kurulmasından sonra, Polojenia kaldırıldı.]
Bunca zaman boyunca İstanbul Ermeni Patrikhanesi, patriklerin sınırsız yetkisi altında yönetiliyordu. Bunlar da ulusun ileri gelenleri olan amiraların etkisine ve üstün denetimine tabiydiler. Bu sonuncuların, servetlerinin kendilerine bahşettiğinden başka bir ayrım yapma iddiası olmadığı doğrudur. Düşüncenin ilerlemesi ve Fransa'da eğitim görmüş yeni bir neslin ortaya çıkmasıyla birleştiğinde, böylesine anormal bir konumdan ayrılamayan iktidarın yanlış yerleştirilmesi, toplumsal ölçekteki tüm sınıfların kamu işlerinde paylarını alma arzusuna yol açtı. Bu tarihten itibaren seçmeli esaslara göre kurullar ortaya çıkmıştır. İlk başta, yalnızca finansın yönetimi için bir baş konsey atandı (1841). Daha sonra, genel yönetim amacıyla, on dört din adamı ve yirmi meslekten olmayan kişiden (1847) oluşan bir başkası kuruldu ve ikincisinden, daha sonra, özel bir kamu eğitim konseyi (1853) biçiminde bir şube ortaya çıktı. Bu meclislerin faaliyet alanlarını sabitlemek ve yönetim sistemlerini düzene sokmak için düzenlemelere ihtiyaç duyulduğunda, nihayet bir anayasa (sahmanadroothium) ya da Ermeni tüzüğü üzerinde çalışıldı (1860). Bu önemli tapu senedi Osmanlı hükümetinin onayına tabiydi, ancak onayı biraz güçlükle elde edildi, çünkü Türk Konseyi, üç yıllık müzakerelerin ve tekrarlanan halk gösterilerinin ardından önerilen tasarıyı yürürlüğe koymaya karar verdi. prosedür (1863).
Kitlelerin elde ettiği entelektüel ilerlemenin sonucu olarak kabul edilebilecek bu düzenlemeler, entelektüel ve sosyal alanda her zaman doğuştan gelen kendiliğinden evrim sayesinde ulusal kalkınmaya yönelik itici gücü verdi. eylem, her biri sırayla yeni sonuçların nedeni olan eylemi yaratır. İlerlemenin insanlık toplulukları arasında yayılması bu doğal yasa sayesindedir. On dokuzuncu yüzyıl, okulların artması ve Avrupa üniversitelerinde eğitim gören öğrenci sayısının artması, ilköğretimin yaygınlaşması, kuruluş tarafından hem Türkiye'de hem de Türkiye'de toplumsal düzende belirgin bir iyileşmenin belirtilerini verdi. Rusya'da, ticarethanelerde ve bankalarda ve Ermeni asıllı kişilerin evlat edinildikleri ülkelerdeki en yüksek siyasi ve diplomatik ofislere tercih edilmesiyle.
Ulus ve onun Kilisesi arasında her zaman var olan yakın ilişki, ikincisinin de, düşüncenin özgürleşmesi yoluyla önemli ölçüde kazanmasının nedeni olmuştur. Daha sistemli ve daha aktif bir yönetim, daha iyi eğitilmiş bir din adamları, daha uygun binalar, daha büyük adaklar, daha ciddi ritüeller, daha eğitici vaazlar, bu yüzyıl boyunca ilerleme çalışmalarının sonuçları olmuştur. Bu kesintisiz karakter gelişimi, zorunlu olarak, Ermenilerin özlemlerini daha mükemmel bir sosyal refah idealine yöneltti ve onları modern dünyanın nimetlerine gerçek bir katılım için meşru arzularını medeni dünyanın kulaklarına zorlamaya yöneltti. medeniyet.
Bu konuda bir adım daha ileri götürebilir ve Ermeni unsurunun karakterini genişletebilir, insan faaliyetinin çeşitli dallarında her zaman parlak kanıtlarla sergilediği nitelikleri belirleyerek ve Ermeni unsurunun Ermeni unsurunda oynadığı rolü açıklayabiliriz. ülkeler ve Ermenilerin aralarında yer aldıkları halklarla. Ancak şimdilik bu türden herhangi bir imada bulunmaktan kaçınacağız. Ancak bu bölümü kapatırken, Rusya'da, Türkiye'de ve hatta İran'da Ermeni ulusunun bağrında kıpırdanan medeniyet, ilerleme ve hürriyet hareketinin modern dünyada devam ettiğini ekleyerek durumu özetleyeceğiz. zamanlarda, büyük ölçüde din adamlarının eylemlerinden dolayıdır.
Yirminci yüzyıl
Yirminci yüzyılın başlangıcı, Ermeniler arasındaki büyük edebi, hayırsever ve dini girişimlerle belirgin bir şekilde karakterize edilir. Rusya ve Türkiye'dekiler, aralarında çok seçkin ve bilgili din adamlarının da bulunduğu büyük şairler, yazarlar, aydınlar ve bilginler verdiler. Her yerde yüksek öğrenim kurumları gelişti, hem kolejler hem de seminerler ve hayırsever kuruluşlar kuruldu. 1912-1913 yılları arasında dünyanın her yerindeki Ermeniler, Ermeni alfabesinin icadının bin beş yüzüncü ve Ermeni matbaasının dört yüzüncü yıldönümünü coşkulu bir sevinç ve coşkuyla kutladılar.
Ne yazık ki, bu büyük aydınlanma ve umut dönemi, Türklerin, Türk İmparatorluğu'nun büyük çoğunluğu Ermeni olan masum Hıristiyan nüfusuna uyguladığı korkunç zulümler ve anlatılmaz katliamlarla sona erdi. 1894-1896, 1909 ve özellikle I. Dünya Savaşı yıllarında yaşanan bu korkunç olayların hikayesi tüm dünyada bilinmektedir. Bu katliamlar ve sürgünler, modern insanlık tarihinin 'en kara' sayfası olarak tasvir ediliyor.
Ermenilerin "Hıristiyanlığa ve insanlığa" inandıkları Büyük Güçler, bu insanlık dışı eylemleri engellemek için hiçbir şey yapmadılar. Ermenilerin bu devletlere adalet için yaptıkları bütün çağrılar boşa çıktı. Türkler, Hıristiyan bir ulus pahasına ödüllendirildi.
Türkiye'deki 2.200.000 Ermeni'den sadece 1 milyonu hayatta kaldı. Bu hayatta kalanlar esas olarak İran, Irak, Suriye, Lübnan, Mısır, Yunanistan, Bulgaristan, Romanya, Fransa ve Amerika'ya dağıldı. Konstantinopolis hariç, Osmanlı İmparatorluğu'nun tüm Ermeni vilayetleri harap edildi ve harabeye çevrildi. Ahthamar See ortadan kaldırıldı. Doğu Vilayetlerinde kaçan Ermenilerin çoğu Rus Ermenistanına sığındı. Kilikya'da çok sayıda Ermeni katledildi ve Suriye'ye sürüldü. Neyse ki, asırlık bir Ermeni vatanı hayali 1918'de bağımsız bir cumhuriyetin kurulmasıyla gerçek oldu. Aralık 1922'de, bu vatan, küçülmesine rağmen, kesinlikle Sosyalist Sovyet Cumhuriyetleri Birliği'ne dahil edildi ve o zamandan beri uzun ve şanlı tarihinde benzersiz bir rönesans yaşıyor.
Etchimiadzin Katolikliği
Yeni Rus rejimi tarafından belirlenen sekülerleşme önlemleriyle Kutsal Papalığın tüm medeni haklarından ve mülklerinden yoksun bırakıldı. Sadece ataerkil konut ve çevresindeki manastırlar Katolikos'un elinde kaldı. Polojenia Tüzüğü kaldırıldı. Sinod, adını Yüksek Ruhani Konsey olarak değiştirdi. Bununla birlikte, Katoliklerin önceki seçim tarzı yürürlükte kaldı. Böylece, dünyanın her yerinden piskoposluk delegelerinden oluşan Genel Kurul, son iki katolikotu, 1932'de I. Khoren'i ve 1945'te VI. bu iki seçim sırasında, Sovyet hükümeti Statüsü tarafından rahatsız edilmedi. Seçimler, hükümetin herhangi bir müdahalesi olmaksızın tam bir özgürlük içinde gerçekleşti.
Eçmiadzin Katolikliği şimdi Kudüs ve İstanbul patriklikleri ve Kilikya Katolikliği hariç dünyadaki tüm diğer Ermeni piskoposlukları üzerinde yargı yetkisini kullanıyor.
Birinci Dünya Savaşı'ndan sonra binlerce Ermeni Avrupa ve Amerika'ya dağılınca, Eçmiadzin nezaretinde onların ruhani işlerini denetlemek ve yönlendirmek üzere özel elçiler atadı ve gönderdi. Bu elçiler, yeni piskoposluklar için piskoposlar ve kiliseler için rektörler seçmek, yerel sinodları toplamak ve kiliseler ve dar görüşlü okullar kurmak için katolikos tarafından görevlendirildi. Onlara tüm dini konularda tam yetki verildi. Mother See ve Diaspora arasındaki bağlantı haline geldiler.
1920'de Erivan Başpiskoposu Khoren Mooratbeguian, Avrupa ve Amerika'ya elçi olarak gönderildi. 1925'te eski Konstantinopolis patriği Başpiskopos Zaven Ter Eghiayan, Eçmiadzin tarafından Avrupa'daki Ermenilerin ruhani meselelerine bakmakla görevlendirildi. İki yıl sonra aynı göreve Paris Piskoposu Grigor Balakian atandı. 1929'da Mısır başpiskoposu Başpiskopos Thorgom Gooşakyan, Avrupa için ataerkil elçi olarak aday gösterildi. 1934'te Eçmiyazinli Başepiskopos Gareguin Hovsepyan, Dağılma'daki tüm Ermeniler için elçi olarak gönderildi. İkinci Dünya Savaşı sırasında Kilikya Katolikliği seçimlerine katılmak üzere Ortadoğu'ya bir heyet gönderildi. 1946'da Lübnan'ın Beyrut Başpiskoposu Artavazd Surmeyan, Batı Avrupa'daki Ermeniler için ataerkil elçi olarak Paris'e atandı. 1953'te onu Kudüs'ten Archimandrite Serovbe Manookian izledi. Güney Amerika'ya, Kaliforniya'nın eski başpiskoposu Başpiskopos Garguin Khachatoorian'ın şahsında kendi elçisi atandı. 1950'de Konstantinopolis patriği olarak seçilmesinden sonra, yerine piskopos Sion Manookian geçti. Bu vekillerden bazıları, özellikle Başpiskopos Hovsepyan, Rahibe Ana'ya yardım etmek için para topladı.
8 Mayıs 1930'da Katolikos Guerg Soorenian'ın ölümünden sonra, 10 Kasım 1932'de Khoren Mooratbeguian seçildi. Sadece altı yıl saltanat sürdü ve 4 Nisan 1938'de öldü. Saltanatı sırasında, 1934-1935'te bin beş yüzüncü İncil'in Ermeniceye çevrilmesinin yıl dönümü dünyadaki tüm Ermeniler tarafından kutlandı. Ölümünden 1945'e kadar See boş kaldı. 22 Haziran 1945'te Genel Kurul Eçmiadzin'de toplandı ve katolikos the locum tenens, Başepiskopos Gueorg Cheorektjian seçildi. Başpiskopos Cheorektjian, seçilmesinden önce, Sovyet hükümetinden topraklarla birlikte bazı kiliseleri ve manastırları geri aldı. Ermenilerin, İkinci Dünya Savaşı sırasında Müttefik Milletler orduları içinde seçkin bir şekilde savaşan Sasoon Tank Tümeni'nden David için her yerde büyük meblağlarda katkıda bulunmaları onun çağrıları aracılığıyla oldu. 1946-1947 döneminde, çoğu Yakın Doğu ve Avrupa'dan olmak üzere 75.000'den fazla Ermeni ülkesine geri gönderildi. 1951-1952'de, onun ansiklopedisine cevaben, 451 yılında Ermenilerin, Hıristiyanlığın muhafazası ve Ermenilerin müdafaası için Zerdüşt Perslere karşı yapılan Avarayr Savaşı'nın 1500'üncü yıldönümünü Rusya ve Diaspora Ermenileri kutladı. onların anavatanı.
Katolikos Gueorg VI, 9 Mayıs 1954'te öldü. O, tarihin tam da, Kutsal Hazretlerinin cisimleştirdiği liderlik niteliklerinin ta Kilise'ye ihtiyaç duyduğu anda iktidara gelmiş, etkili ve becerikli bir liderdi. Bu siyasi düşmanlık zamanlarında Vatikan ve piskoposluklar arasındaki normal ilişkileri sürdürebilen sonsuz incelik ve devlet adamlığı olan bir adam. Onun yorulmak bilmeyen çabalarıyla, yaklaşık yirmi yıldır ortalıkta görünmeyen Katolikliğin resmi incelemesi 1944'te yeniden yayınlandı. 1917'de kapatılan ünlü Eçmiadzin akademisi, 1945'te onun tarafından yeniden açıldı. Ermenistan ve Rusya'daki piskoposluklara din adamlarını hazırlayan tek teolojik kurum.
Ermenistan Kilisesi, Hıristiyan Kilisesi'nin son Ekümenik Hareketinde yer almıştır. 1927'deki Lozan Dünya İnanç ve Düzen Konferansı'na ve 1937'de Edinburgh'a, Etchimiadzin Makamı delegelere 'danışman olarak katılmaları, Konferansın bütün bir resmini sunmaları ve kararları rapor etmeleri için talimat gönderdi. Kutsal Katolikos, bir Genel Kilise Meclisinde görüşülecek ve incelenecek ve sonrakilerin kararlarına göre, delegeler Konferansın gelecekteki toplantılarında konumlarına karar verecekler.' Dünya Kiliseler Konseyi'nin Birinci Meclisinde. Amsterdam, başpiskopos Artavazd Surmeyan ve başpiskopos Shnorhk Koallostian gözlemci olarak katıldı. Dünya Kiliseler Konseyi Merkez Komitesinin daveti üzerine, Başpiskopos Tiran Nersoyan ve Piskopos Terenig. Poladian 1952 Lund Konferansı'nda özel danışmanlar olarak hazır bulundular, aynı din adamları 1954'te Evanston, IL'deki Dünya Kiliseler Konseyi'nin İkinci Meclisinin müzakerelerinde gözlemci olarak yer aldılar.
Birinci Dünya Savaşı'nın katliamları ve tehcirleri nedeniyle bir milyona yakın Ermeni dünyanın dört bir yanına dağıldı. Yerleştikleri yeni ülkelerde Kilise yeni durumlarla yüzleşmek zorunda kaldı. Bu gerçeği göz önünde bulunduran son üç katolikos, Gueorg V, Khoren I ve Gueorg VI, Ermeni Kilisesi için her yerde tüm inananlar tarafından uygulanacak yeni bir anayasa hazırlamaya karar verdiler. Bu anayasa, Ermenistan Kilisesi'nin ayinlerine, doktrinlerine, kanunlarına ve geleneklerine dayanacaktı. Bu amaçla, 1917 yılının Haziran ayında, Rusya'nın Ermeni piskoposluklarından yetmiş delege, esas olarak ritüel ve kanonik sorunları ele almak üzere Eçmiadzin'de toplandı. 1932 ve 1945'te bir araya gelen iki Meclis, yeni bir tüzük hazırlamak için ön çalışmalar yaptı ve bu amaçla Eçmiadzin'de yapılacak genel bir meclise görev verdi. Olumsuz siyasi koşullar nedeniyle, böyle bir sinod henüz toplanmadı.
İkinci Dünya Savaşı sırasında Sovyet hükümeti dini ibadet işleri için bir Konsey oluşturdu. Bu Konseyin amacı, Devlet ile Kiliseler veya dini organlar arasındaki ilişkileri, kiliselerin iç yaşamına müdahale etmeden kolaylaştırmaktı. Sovyet Ermenistanı'nın Erivan'da yalnızca Ermeni Kilisesi'nin işleriyle ilgilenen kendi Konseyi vardır.
Kilikya Katolikliği
Kilikya Katolikliği, Mother See'nin kaderiyle aynı kaderi paylaştı. 1915-1918 döneminde Kilikya Ermeni nüfusunun yaklaşık yarım milyonu işkence gördü, tehcir edildi ve öldürüldü. Ateşkesten sonra, barış yeniden sağlanır sağlanmaz, hayatta kalanlar yıkık evlerini yeniden inşa etmek için geri döndüler. Ancak Fransa Kilikya'yı terk ettiğinde ve böylece tekrar zulüm ve sürgünler başladığında, bu zulüm gören insanlar anavatanlarına neredeyse hiç yerleşememişlerdi. Ermeniler panik ve çaresizlik içinde Kilikya'dan kaçtılar. Sis'teki patrikhaneye el konuldu. Katolikos II. Sahak Khabayan, sürüsünden geriye kalanlarla birlikte Suriye'ye sığındı. 1930'a kadar, ikamet edeceği dini bir mahalleye veya halkının manevi işlerini organize edecek tesislere sahip değildi.
Ancak Kilikya Makamı'nın yeniden kurulması ve örgütlenmesi katolikos için vazgeçilmezdi, çünkü hem Yüce Hiyerarşinin merkezi olan Eçmiadzin hem de Konstantinopolis Patrikhanesi eylemlerinde çok sınırlıydı. Kudüs Patrikhanesi, eski zamanlardan beri Suriye (Şam ve Laodikya) ve Lübnan'da (Beyrut) elinde bulundurduğu bazı binaları ve mülkleri emrine vererek katolikos'un görevini kolaylaştırdı. Kudüs Ermeni patriği Eghishe Doorian, II. Sahak Hazretleri'ne sadece bu mülkü değil, aynı zamanda piskoposluk yargısının bu bölümünü de verdi. Bu olaylar 1929'da gerçekleşti.
Bunun bir sonucu olarak, ertesi yıl katolikos, Beyrut şehrinin yaklaşık dört mil kuzeyindeki bir köy olan Antelias, Lübnan'da kendi koltuğunu kurdu. Bu mülkte, 1922'den başlayarak, Yakın Doğu Yardımı çok sayıda Ermeni yetime bakıyordu.1928'den beri yetimhane boştu. Yakın Doğu Yardımı'nın lütfu sayesinde Katolikos, See'yi Antelias'a yerleştirdi. 1930 sonbaharında aynı yerde piskopos Shahe Kasparian'ın başkanlığında bir ilahiyat fakültesi açıldı.
See'nin kurulmasından sonra piskoposlukların organizasyonu başladı. Katolikos II. Sahak, yaşı nedeniyle, o sırada Kudüs'teki St. James Ermeni Ruhban Okulu'nda öğretmenlik yapan Türkiye'nin eski Ankara piskoposu başpiskopos Başepiskopos Babguen Güleseryan'ı yardımcı doçent olarak yardımına çağırdı. Başepiskopos Babguen, Halep, Beyrut, Şam, Laodikeia, Antakya ve Kıbrıs Adası bölgelerindeki piskoposlukları örgütledi. 25 Nisan 1931'de Halep'te Katolikos olarak takdis edildi. Ertesi yıl I. Katolikos Babguen bir matbaa kurdu ve Katolikliğin resmi, dini, edebi ve filolojik aylık dergisi Hask'ı yayınlamaya başladı.
Babguen 1936'da öldü. Ardından Başepiskopos Petros Sarajian, sözde Katolikos II. Sahak tarafından baş vekil olarak atandı. Neaer East Relief'ten Antelias mülkünün satın alınmasını mümkün kıldı. 1939'da doksan yaşındaki Katolikos II. Sahak öldü. Yerine ertesi yıl vefat eden Petros Sarajian geçti.
1939'da Fransız hükümeti Suriye'nin kuzey bölgesi Sancak'ı Türklere devretti. Bunun üzerine Antakya Piskoposluğu'ndaki 25.000 Ermeni, kiliselerini, okullarını ve tüm mal varlıklarını terk ederek Suriye'ye sığındılar. ve büyük çoğunluğun hâlâ büyük bir ihtiyaç içinde olduğu Lübnan. Böylece Kilikya Katolikliğinin beş piskoposluğundan biri ortadan kaldırıldı.
10 Mayıs 1943'te Kuzey Amerika Ermeni Kilisesi'nin başpiskoposu Başpiskopos Gareguin Hovsepyan oybirliğiyle Katolikos seçildi. Haziran 1945'te Katolikos Hovsepyan, Kilikya Makamı'ndan bazı dini delegelerle birlikte Eçmiadzin'e gitti ve Ermenistan Kilisesi'nin yüksek patriğinin seçimine katıldı. Tarihte ilk kez bir Kilikya Katolikosu tüm Ermeni Katolikosu seçimine katılmıştı. Toplantılara ve ayrıca yüce katolikos'un kutsamalarına başkanlık etti.
Katolikos Hovsepyan'ın saltanatı sırasında See, özellikle eğitim, edebiyat ve filolojik yayınlarda çok başarılı oldu. Yaklaşık yirmi olan Antelias İlahiyat Fakültesi'ndeki öğrenci sayısı yetmişe yükseldi. Fakülte sayısı da artırıldı. Piskopos Terenig Poladian dekan olarak atandı. İlahiyat fakültesi, mezunlarından bazılarını Batı düşüncesiyle iyice tanıştırmak için Avrupa ve Amerikan üniversitelerine gönderiyor.
Katolikos Hovsepyan 21 Haziran 1952'de öldü. Büyük bir din adamı olmasının yanı sıra aynı zamanda önde gelen bir bilgindi. O ve Gueorg VI aracılığıyla hiyerarşik görüşler arasındaki ilişkiler çok uyumlu hale geldi ve böylece Ermeni Kilisesi'nin bütünlüğü bir bütün olarak sağlandı. Şu anda, bkz boştur. Katolikliğin işleri bir locum tenens tarafından yönetilir. Kilikya Katolikliğinin şu anda üzerinde yargı yetkisine sahip olduğu piskoposluklar Halep, Şam, Lübnan ve Kıbrıs'tır.
Kudüs Patrikhanesi
Kudüs Patrikhanesi diğer Ermenilerin gördüğünden daha az acı çekti. Şu anda manevi yargı yetkisi İsrail ve Ürdün'e kadar uzanıyor. Patrik, St. James Genel Büro Meclisi tarafından seçilir. Eskiden İstanbul Patrikhanesi Genel Kurulu tarafından seçilir ve padişah tarafından onaylanırdı.
Birinci Dünya Savaşı'ndan sonra Büyük Britanya Filistin'i işgal etti. Böylece Türklerin kötü yönetiminden kurtulan patrikhane için yeni bir ilerleme dönemi başladı. Patrik Eghishe Doorian (1921-1930) ve Thorgom Gooshakian (1931-1939) döneminde, St. James manastırındaki ilahiyat fakültesi önemli ölçüde gelişti. Mezunları şu anda başta Amerika Birleşik Devletleri olmak üzere tüm dünyadaki Ermeni kiliselerinde hizmet vermektedir. Patrikhane, din, edebiyat ve filolojiye ayrılmış resmi bir aylık inceleme olan Sion'u yayınlar. Çok sayıda dini, litürjik ve filolojik kitabın yayınlandığı bir matbaaya sahiptir. Kütüphane, sayıları dört bini aşan Ermeni el yazmaları bakımından oldukça zengindir.
Araplar ve Yahudiler arasındaki çatışma sırasında, yaklaşık 8.200 kişiden oluşan See ve sürüsü çok acı çekti. Ermenilerin büyük çoğunluğu Yafa, Hayfa ve Kudüs'ün yeni kesimi mallarını ve eşyalarını kaybederek Ürdün ve Lübnan'a sığındılar. St. James Manastırı ve çevresindeki kutsal mekanlar hasar gördü. Yahudi-Arap savaşı sırasında ve sonrasında Ermeni mülteciler St. James manastırının çevresine akın etti. Bu yoksul insanlar hala sefil bir hayat yaşıyorlar.
Thorgom Gooşakyan'ı 1944'te ölen Başepiskopos Mesrop Nşanyan izledi. Yerine Kureğ İsrailyan geldi. 1945'te Eçmiadzin'de tüm Ermenilerin katoliklerinin seçilmesi için toplanan Genel Kurul'un seçkin liderlerinden biriydi. Patrik İsrailli, 1949'da Arap-Yahudi savaşının yol açtığı sinir yorgunluğu ve halkını savunma çabası sonucu hayatını kaybetti. Ölümünden bu yana, Arap-Yahudi çatışmasının Kutsal Topraklarda yarattığı belirsiz durum nedeniyle taht boş kaldı. See şimdi bir locum tenens tarafından yönetiliyor.
Konstantinopolis Patrikhanesi
Birinci Dünya Savaşı'ndan önce Konstantinopolis Patrikhanesi, Osmanlı İmparatorluğu'nun her yerine dağılmış olan 2.200.000 kişi yetkisi altındaydı. Türklerin toplu katliamları ve tehcirleri nedeniyle, şu anda Türkiye'de sadece 100.000 Ermeni kaldı ve bunların büyük çoğunluğu Konstantinopolis'te veya şimdiki adıyla İstanbul'da yaşıyor. Osmanlı idaresindeki tüm piskoposluklar yok edildi. Patrikhanenin şu anda yargı yetkisi esas olarak Konstantinopolis ve Türkiye'de Ermeni halkının küçük kalıntılarının hala bulunduğu bazı bölgeleri kapsamaktadır.
Türkiye'deki yeni hükümet, patrikhaneyi ve yetkisi altındaki tüm kiliseleri bazı mülk ve kurumlarından mahrum etti. Patrikhanenin yönetildiği ve Osmanlı Hukuku'nun bir parçasını oluşturan Ermeni Anayasası (Sahmanadrootiun) Türk hükümeti tarafından iptal edildi. Kilisenin despotik bir rejim altında büyük zorluklarla elde ettiği laik ayrıcalıklar, “demokratik” bir rejim altında kaybedildi.
1916'da Türk hükümeti Konstantinopolis Patrikhanesini feshetmeye ve onu Kilikya Katolikliği ve Kudüs Patrikhanesine ilhak etmeye çalıştı. Sahak II Khabayan, Kudüs'teki St. James Manastırı'nda bulunan Türk imparatorluğundaki tüm Ermenilerin katolikos-patriği olarak atandı. Türkler, Türkiye'deki Ermenilerin Eçmiyazin katolikosu ile bütün ilişkilerini kesmeleri için bunu kasten yaptılar. Neyse ki Ermenistan Kilisesi içinde hukuka aykırı olarak oluşturulan bu yeni statü ancak Mütareke'ye kadar sürmüştür. Şubat 1919'da, ilhakı nedeniyle Bağdat'ta sürgüne gönderilen Konstantinopolis patriği Başepiskopos Zaven Ter Eghiayan makamına yeniden getirildi. Ancak Aralık 1922'de Türk baskısı altında kaleyi terk ederek Bulgaristan'a sığındı.
1927 yılına kadar bkz boş kaldı ve işleri bir locum tenens tarafından idare edildi. Patrikhane medeni haklarından yoksun bırakıldı, ancak Ulusal Meclis ve Konseyler hala bkz. 1927'de Ulusal Meclis, Başepiskopos Mesrop Naroyan'ı patrik seçti, ancak hükümet, devletin yeni anayasası nedeniyle onu onaylamadı. Ancak hükümet onu patrik olarak tanıdı. Haziran 1944'teki ölümünden sonra, Aralık 1950'ye kadar, bkz. bir locum tenens tarafından yönetildi. O yıl, Güney Amerika'daki Eçmiadzin'in elçisi Başepiskopos Gareguin Khaçaturyan patrik seçildi. Patrikhaneyi örgütledi ve 1954'te İstanbul Üsküdar'da bir ilahiyat okulu açtı.
Ermeni Kilisesi'nin bugün karşılaştığı en büyük ve en önemli sorun, varlığının ve bütünlüğünün korunmasıdır. Sovyet Ermenistanı'nda Kilise, büyük din adamlarının eksikliğinden dolayı zayıftır. Avrupa ve Amerika'daki Ermeniler giderek ulusal ve dini kimliklerini kaybediyorlar. Hristiyan olmayan ülkelerde yaşayanlar dini ve doktriner kişiliklerini daha kolay koruyabilirler, ancak orada gelecek nesiller de ulusal kimliklerini ve bütünlüklerini kaybetme tehlikesiyle karşı karşıya kalacaklardır. Tüm dünyada Ermeni Kilisesi'nin geleceği, esas olarak usulüne uygun olarak hazırlanmış din adamlarının sürekli arzına bağlıdır.
Dünyanın her yerindeki Ermeniler, kutsal Eçmiadzin ve Ağrı Dağı, gururları ve ihtişamı yeryüzünde sarsılmadan dururken, çağlar boyunca şehit bir Kilise olan Kiliselerinin, Mesih'in ışığını aralarında tutmaya devam edebileceğine inanıyorlar.
Kilikya Katolikosluğunun Yeniden Kurulması
1375 yılında Kilikya Ermeni Krallığı Mısır Memlükleri tarafından yıkılmıştır. Katoliklik Kilikya'da kaldı, ancak şimdi Binbaşı Ermenistan'da barış olduğu için birçok Ermeni, burayı Eçmiadzin'deki orijinal evine geri döndürmek istedi. Ancak Katolikos Grigor Mousabegyantz Kilikya'dan ayrılmak istemedi. Bunun yerine, 1441'de Eçmiadzin'de yeni bir Katolikos olan Virablı Kirakos, bir çileci seçildi. Bundan böyle, Eçmiadzin'deki Tüm Ermeniler Katolikliği ve Kilikya Büyük Hanesi Katolikliği olmak üzere iki Katoliklik olmuştur. Her iki Katolikliğin de kendi yetki alanları vardır ve genellikle işbirliği yapmış ve uyumlu bir şekilde birlikte çalışmışlardır.
On dördüncü yüzyıl boyunca, Ermeni Kilisesi'ni Latin Kilisesi ile birleştirmeye çalışan Latin misyonerler Ermenistan'ın her yerinde faaliyet gösterdiler. Ermeni Kilisesi'nin farklı karakterine yönelik bu tehdide yanıt olarak, birçok Ermeni din adamı ve ilahiyatçı Ermeni Kilisesi'nin doktrinlerini ve uygulamalarını savundu. Bu ilahiyatçıların en dikkate değerlerinden biri, Tatevli Aziz Gregory'dir (1346-1410). Yetenekli bir öğretmen ve vaiz olan St. Gregory, Ermeni ortodoksluğunu savunmak için bir dizi teolojik eser yazdı.
Ermenistan'daki ilk Latin misyonerler, önemli sayıda Ermeni'yi Roma Katolikliğine dönüştürmeyi başaramasalar da, faaliyetlerinin sonunda önemli sonuçları oldu. Olumlu bir sonuç, birçok ortaçağ Batı teolojik eserinin Ermeniceye çevrilmesiydi. Bir diğeri ise Sebastialı Mekhitar (1676-1749) tarafından kurulan ve bugün Venedik ve Viyana'da manastırları bulunan Katolik Mekhitarist Tarikatı'dır. Düzen, paha biçilmez entelektüel ve bilimsel başarıları ve on dokuzuncu yüzyılda Ermeni kültürünün rönesansındaki rolüyle dikkat çekiyor. Öte yandan, 1831'de ayrı bir Ermeni Katolik cemaati ve kilisesinin kurulması, Ermeniler arasında kalıcı ve çoğu zaman acı bir bölünmeye neden oldu. Ermeni Katolik Patrikhanesi Lübnan'daki Bzommar Manastırı'nda bulunuyor.
On dokuzuncu yüzyıldan itibaren Protestan misyonerler Ermenistan'da da faaliyet gösteriyorlardı. Protestan misyonerler okullar ve hayır kurumları kurdular ve birçok Ermeni'yi ilerici Batılı fikirlerin etkisine maruz bıraktılar. Ancak Protestan misyoner faaliyeti, 1846'da Osmanlı Hükümeti tarafından ayrı bir Protestan cemaatinin tanınmasıyla Ermenileri dini olarak daha da böldü.
Kütahya'da bir Ermeni kilisesinin yıkılması bir silme tarihini canlandırıyor
Kütahya ilginç bir tarihe sahip bir ilçedir. 1915'te Osmanlı askeri cuntası Türkiye genelindeki Ermeni cemaatlerinin tasfiyesini emrettiğinde, vali Faik Bey emirlere uymayı reddetti ve bu da kasabanın Ermeni cemaatinin kurtarılmasına yardımcı oldu.
2016 yılında çalışmalarını filme aldığım tarihçi Ara Sarafyan bana “1915'te Kütahya vilayetinin tamamındaki Ermeniler kurtarıldı. Resmi Osmanlı istatistiklerine göre sayıları 4.000 civarındaydı. Talat Paşa'nın Ermeni Soykırımı raporuna göre, komşu Bursa ve Eskişehir'de 1915 ve 1916 yılları arasında Ermenilerin yaklaşık yüzde 75'i ortadan kayboldu.”
Bu tartışma forumunda bir yazara göre Kütahya Ermenileri ne yazık ki Cumhuriyet'in kuruluşundan sağ çıkamadılar ve 1922'de Milli Ordu tarafından “Kütahya'daki ruhani liderlerine yaptıkları şikayetler sonucunda” ayrılmak zorunda kaldılar. şehrin Ermeni geçmişi hakkında. Forum, 1915'ten önce şehirde olduğu söylenen üç Ermeni kilisesini listeliyor:
Սուրբ Աստուածածին/Surp Asdvadzadzin/Tanrı'nın Kutsal Annesi
Սուրբ Թորոս/Surp Toros/Aziz Toros
Սուրբ Սարգիս/Surp Sarkis/Aziz Sarkis
Sanırım bu kiliselerden biri, internetten bulduğum kasabanın bu eski görüntüsünde görebileceğiniz kilise kulelerinden biri olmalı. Diğeri ise muhtemelen bir Rum Ortodoks kilisesinin kulesi olup, çok kötü durumda olsa da hala ayaktadır.
26 Ocak'ta Twitter'da bu kiliselerden ikincisi olan Surp Toros'un 2019 yılında kültürel mirası koruma kararına tabi olmasına rağmen sahibi tarafından buldozerle yıkıldığına dair haberler yayılmaya başladı. ArtiGercek için yazan Aris Nalcı, bir görüntüye yer verdi. Kilisenin adını vermeyen, ancak Kütahya'nın Gazi Mahallesi'nde olduğunu söyleyen koruma kararından.
HDP Milletvekili Garo Paylan, #Türkiye'nin Kütahya ilçesindeki tarihi Surp Toros Ermeni Kilisesi'nin koruma altına alınmasına rağmen nasıl yıkılabileceğini soruyor: .co/nWgcVuGnh1 pic.twitter.com/eahGizbcy9
— bianet İngilizce (@bianet_eng) 27 Ocak 2021
Bu kilise hakkında daha fazla bilgi edinmek ilgimi çekti, çünkü 1915'ten önce var olan Ermeni kiliseleri, okulları ve manastırları da dahil olmak üzere Türkiye'deki tüm kültürel mirası ve arkeolojik alanları, Açık Veri kardeş sitesi Wikidata'yı kullanarak kaydetmek için bir proje yapıyorum. Wikipedia'dan. Ermeni sitelerinin tarihi yerleri hakkında Açık Veri oluşturmak önemlidir, çünkü bu veriler bilgisayarlar tarafından okunabilir ve etkileşimli haritalar ve diğer görsel materyaller oluşturmak için kullanılabilir. Bu sitelerden binlerce var ve şu anda hepsinin halka açık bir listesi mevcut değil.
Ermeni cemaati gittikten sonra kilisenin sinema olarak kullanılmasından dolayı yıkılan kilisenin muhtemelen Sinema Sokak adlı bir sokakta olduğunu öğrendim. GoogleMaps'te bu caddede seyahat edebilirsiniz ve gördüğünüz şey bu.
Ayrıca bir arkadaşının çektiği kilisenin diğer fotoğraflarını bana gösteren Aris Nalcı ile de temasa geçtim ve izin alınarak burada yeniden basıldı.
Dış duvar kesinlikle aynı yere benziyor. Kütahya'da bulunan diğer iki Ermeni kilisesinden diğer ikisi muhtemelen çoktan yıkılmıştır. Ara Sarafyan'ın temasları sayesinde, diğer kiliselerden birinin de PTT postanesine yer açmak için yıkıldığını öğrendik. Şehrin bu Google haritasında PTT ofisinin ve Sinema Sokak'ın yerini işaretledim.
Kültürel miras alanlarının yok edilmesine ilişkin örneklerin altını çizmek önemli olmakla birlikte, Türkiye'de başarılı miras koruma örneklerinin bulunduğuna da dikkat çekmek gerekir. 2018'de Kayseri'deki bir Ermeni kilisesi, Hürriyet'in binayla ilgili yazısında 'Ermeni' kelimesini kullanmaktan kaçınmasına rağmen kütüphaneye çevrildi.
Kayseri'deki tarihi Meryem Ana Kilisesi kütüphane olacakhttps://t.co/76Z8gtTYGB pic.twitter.com/hEsKGAq0Ea— Hürriyet Daily News (@HDNER) 23 Mayıs 2018
2015 yılında Güneydoğu Türkiye'yi ziyaret ettiğimde, Diyarbakır'da Kürtler ve Kürt Ermeniler tarafından yapılan çalışmalardan sonra restore edilen restore edilmiş Surp Giragos kilisesi de dahil olmak üzere birçok Kürt topluluğunun Ermeni siteleriyle ilgilendiğini gördüm. Aynı şekilde, Por köyünde yerel Kürtler, oradaki Ermeni manastırının altın arayıcılar tarafından yıkılmasını önleme konusunda anlaşmışlardı.
Ama yine de Ermeni ve diğer azınlık mirası Türkiye coğrafyasından siliniyor, bu yüzden kaybolmadan önce dijital olarak kaydetmek her zamankinden daha önemli. Bu nedenle, 1915 soykırımından önce Türkiye'de var olan her Ermeni okulu, kilisesi ve manastırı hakkında Açık Veri oluşturmak için bir kaynak olarak kullanmak amacıyla Sarafian'ın bana ödünç verdiği 1903 tarihli bir Ermeni ansiklopedisini taradım. Aşağıdaki videoda görebileceğiniz Kütahya'da şu anda sadece bir harap Rum Ortodoks kilisesi kaldı. Ayrıca korunmadığı takdirde ciddi bir çökme tehlikesiyle karşı karşıya gibi görünüyor.
Dijital koruma ile, Türkiye'deki her bir Ermeni bölgesi hakkında konumu gösteren etkileşimli haritaların yanı sıra umarım fotoğraflar ve diğer medyalar oluşturabiliriz. 27 Ağustos 2019'da Kültür Bakanlığı Bölge Koruma Kurulu tarafından sit alanı olarak tescil edilmesine rağmen yıkılan Surp Toros'ta olduğu gibi bu durum yardımcı olabilir. Nalcı'nın haberine göre, sahibi Hakan Değirmencioğlu, yıkımla ilgili, "Yıllardır verdiğim mücadele sonucunda Ocak 2021'de yıkıldı. Saray sineması Kütahya tarihinde yerini aldı. Anılarda yaşayacak."
Değirmencioğlu'nun binanın önemli bir tarihi yapı olduğunu, sadece bir sinema olmadığını bilmemesi pek olası görünmüyor, ama bu adamı sadece cehaletinden ya da tarihe ilgisizliğinden dolayı suçlayamayız. Türkiye genelinde Ermeni sit alanlarının kurumsal olarak ihmal edilmesi ve mirasın korunmasına yönelik taahhütlerin eksikliği, yıkım fırsatı yarattı. Yetkililer koruma örnekleri olarak Van Gölü adasındaki Ahtamar Kilisesi gibi belirli binaları gösterse de, bu örnekler nadirdir ve azınlık toplulukları genellikle pahalı restorasyon çalışmaları için kendi başlarına ödeyecek yeterli paraya sahip değildir. Buna güzel bir örnek, İstanbul Adalar'daki Rum Ortodoks Yetimhanesidir.
Türkiye genelinde Surp Toros gibi yüzlerce kilise daha var, ancak çoğu kayıt dışı ve iyi kayıtlar olmadan onları korumak zor olacak. Türkiye Kültür Bakanlığı, başkalarının kullanabileceği, halka açık bir miras listesine sahip değildir. Bu yüzden kendiminkini yapmaya çalışıyorum ve diğer kuruluşların da benzer çalışmalar yaptığını biliyorum. Peki Türk kültür mirasını korumak için zaman ve emek harcamak neden gönüllülere bırakılsın? Türkiye hükümeti, kültürel mirası korumak için akademisyenlerle çalışmaktan çok akademik özgürlüğü sınırlamayı önemsiyor gibi görünüyor.
Zengin kültürel tarihi, Türkiye'nin daha fazla turizm üretmesine ve geçmişin daha iyi bir akademik anlayışına katkıda bulunmasına yardımcı olabilir.Türkiye Kültür Bakanlığı'nın yıkım tehlikesi altındaki miras alanlarını kaydetmek ve korumak için daha fazlasını yapması gerekiyor, çünkü bunun Türkiye'de eski bir kilisenin buldozerle yıkıldığı son sefer olması pek olası değil.
Osmanlı-Rus Savaşı (1877-1878) öncesinde Ermeniler için iki seçenek vardı:
a. Osmanlı Devletine ve Türk halkına sadık kalın
B. Osmanlı İmparatorluğu'na müdahalelerinde Avrupalı güçlerin yanında yer almak
Ancak savaşın ardından Ermenilerin durumu büyük ölçüde değişecekti. Lord Salisbury, 13 Nisan 1878'de Patrik Nerses'in İngiliz Dışişleri Bakanı'na gönderdiği bir mektupta detaylandırıldığı gibi:
"Artık Ermenilerle Türklerin bir arada yaşaması mümkün değil. Eşitliği, adaleti ve vicdan özgürlüğünü ancak Hıristiyan bir yönetim sağlayabilir. Müslüman yönetimin yerini Hıristiyan bir yönetim almalıdır.
Ermenistan (Doğu Anadolu) ve Kilikya, Hıristiyan yönetiminin kurulması gereken bölgelerdir. Türk Ermenileri bunu istiyor. Yani Lübnan'da olduğu gibi Türkiye Ermenistan'ında da Hristiyan bir yönetim talep ediliyor.''
Ermenistan'daki Vahramashen Kilisesi - Tarih
Aziz Leon Kilisesi "Çocukların Sesi" Yaz Kampı
Daha fazla eğilmek için buraya tıklayın
Piskoposluk Büroları Kapalı - Lütfen yalnızca e-posta yoluyla bizimle iletişime geçin
Ermeni Kilisesi'nin Batı Piskoposluğu
3325 K. Glenoaks Bulvarı.
Burbank, CA 91504
Temas
Telefon: (818) 558-7474
Faks: (818) 558-6333
E-posta: [email protected]
Genel sorular veya yorumlar
Genel bir soru veya yorumunuz için Piskoposluk ile iletişime geçmek istiyorsanız ve iletişiminizi kime yönlendirmeniz gerektiğini bilmiyorsanız, lütfen bu formu kullanın, mesajınız doğru kişiye yönlendirilecektir. Ayrıca personele danışmak isteyebilirsiniz. dizin.
KISA BİR TARİHÇE
Başpiskopos Tiran Nersoyan tarafından
Ermeni Kilisesi'nin kökenleri apostolik evan­ge­li­za­tion dönemine kadar uzanır. Hıristiyanlığın ilk yüzyıllarında Ermenistan, yeni dinin yayıldığı Batı ile yakın ilişkiler içindeydi. Suriyeli Hıristiyanların etkisi güneyden geldi. Geleneğe göre, Ermeni Kilisesi'nin kurucuları, mezarları Ermenistan'da bulunan ve kutsal türbeler olarak onurlandırılan havariler Thaddeus ve Bartholomew'dir. İsimleri el yazmalarında hatırlanan bir dizi Ermeni piskoposu, erken evanjelik dönemden, ülkenin resmi olarak Hristiyanlığı devlet dini olarak kabul ettiği dördüncü yüzyılın başına kadar Ermenistan'da yaşadı. Bunun dışında özellikle MS 110, 250 ve 387 yıllarında Hristiyanlığın bir yeraltı hareketi olduğu Ermenistan'da çok sayıda Hristiyan zulmü yaşanmıştır.
Ermenilerin tam ve resmi olarak Hıristiyanlığı kabul etmeleri, 301 yılında, Kapadokya'nın Caesarea şehrinde eğitim görmüş, doğuştan Ermeni Parthlı[1] Aziz Krikor Lusavoriç tarafından gerçekleştirilmiştir. Ermenilerin koruyucu azizidir.
Ermenistan'ın Hıristiyan evanjelizasyonu, Yunan ve Asur evangelistlerinin büyük yardımı ile dördüncü yüzyılda devam etti. Ancak İncil'in yayılması, Ermenilerin kendi alfabelerine sahip olmaması nedeniyle engellerle karşılaştı. Bu sorunu aşmak için bir Ermeni keşiş olan Mesrob Mashdots, MS 405'te Kral Vramshabouh[2] ve Katolikos Sahag'ın[3] desteğiyle Ermeni alfabesini icat etti. Sonraki otuz yıl boyunca İncil, Kilise Babalarının önemli yazılarının yanı sıra Yunanca Septuagint'ten[4] Ermenice'ye çevrildi. Bu çeviriler, dilin açıklığı ve zenginliği ve sözdiziminin kesinliği açısından Kutsal Kitap'ın Latince ve Yunanca yorumlarıyla başarılı bir şekilde rekabet etmektedir. Bu Kültür Devrimi, Savaşçı Aziz Vartan liderliğindeki güçlü Pers Devletine karşı siyasi bir ayaklanma ile sonuçlandı. savaşında Avarayr 451'de Ermeniler inançlarını savundular ve Hıristiyanlığı özgürce yaşama haklarını güvence altına aldılar.
Arapların Ermenistan'ı işgali MS 640'dan MS 885'e kadar sürdü. Sonraki dönemde (885-1045), Pakraduni Hanedanlığı tarafından bağımsız bir krallık kuruldu ve daha sonra Roupinian Hanedanlığı bağımsız Kilikya Krallığı'nı (1199-1375) kurdu. 1375'ten yakın geçmişe kadar Ermeni tarihi, Ermenistan'da ve Ermenilerin göç edip yerleştikleri diğer ülkelerdeki yabancı yönetimiyle şekillendi.
Hıristiyanlaşmanın ilk günlerinden beri Ermeniler, İskenderiye Kilisesi'ni doktrin ve dini yönden esas olarak Kapadokya Babaları aracılığıyla takip etmişlerdir. Kristolojik olarak, Aziz Cyril ile aynı doktrini benimsediler ve aynı zamanda Eutyches'in öğretisini lanetlerken, &ldquoTanrı'nın Enkarne Sözünün Tek Doğası&rdquo inancını kabul ettiler.[5] Ermeni Kilisesi, Mesih'in, Tanrı olmaktan asla vazgeçmeden beden, zihin ve ruhta gerçek ve mükemmel bir İnsan olduğunu öğretir (miafizit). Ermeni Kilisesi, Yedi Ekümenik Konsil'den ilk üçünün (325'te İznik, 381'de Konstantinopolis ve 431'de Efes) kararlarını kabul etmiş, dördüncüsünü reddetmiş ve sonraki konsillerle ilgili açıklama yapmaktan kaçınmıştır. Ermeni Kilisesi, Ekümenik Konseylerde Kilisenin yanılmazlığını kabul eder. Ermeni Kilisesi'nin ayinler ve kilise düzeni konusundaki öğretileri diğer Ortodoks Kiliselerinden farklı değildir.
[1] Arshakuni'nin soyundan gelen Lusavoriç Aziz Gregory (Arsasit) Part hanedanı (Pers).
[2] MS 389'dan 417'ye kadar hüküm sürdü.
[3] 387'den 428'e kadar St. Gregory'nin ataerkil tahtına oturdu.
[4] Yetmiş Yahudi bilgin tarafından Eski Ahit'in birincil Yunanca çevirisi.
[5] Eutyches ilk olarak 431'de Efes'in Birinci Konsili'nde Nestorius'un öğretilerine (Mesih'in ilahi ve insani doğaları arasındaki ayrılık) şiddetli muhalefetinden dolayı fark edildi. Nasturiliği sapkınlık olarak kınaması onu tek bir doğada (çoğunlukla ilahi) birbirine karışmış Mesih'in ilahi ve insan doğasını tanımlayan başka bir aşırı uç olan monofizitizme götürdü.
PARİŞ TARİHİMİZ
Orta ölçekli bir Ermeni topluluğunun tipik özelliği olduğu gibi, ilk başlangıçlar oldukça mütevazı ve alçakgönüllüydü. Bu neslin büyükanne ve büyükbabaları ve ebeveynleri, yeni kabul edilen ülkelerin dili, kültürü veya gelenekleri hakkında çok az bilgiye sahip olarak bölgeye geldi. Tek umdukları baskıdan kurtulmak ve aileleri için daha iyi bir yaşam fırsatı bulmaktı.
Daha iyi ve daha tatmin edici bir yaşam, ruhsal yenilenme ve onaylama ile başlar. Ve böylece, yerel kilisenin kökenleri, 1899'da, kendini adamış bir grup Ermeni liderin, İlahi Liturjiyi yürütecek bir rahip olmamasına rağmen, bir kilise kurmaya karar vermesiyle başladı. O ilk günlerde Troya'daki St. Paul Piskoposluk Kilisesi'nde gözlenen kilise ayinleri, vestiyerinin nazik daveti sayesinde yapılırdı.
Orijinal tüzük, yıllık aidatı elli sent olarak belirledi. Ziyaret eden din adamlarına 7 ila 15 dolar arasında herhangi bir yerde ödeme yapıldı. Haftalık ortalama ücret yaklaşık 10 dolar olduğu ve çalışma haftasının 50 saatin biraz üzerinde olduğu için, bunların zayıf yıllar olduğu unutulmamalıdır.
1913'te Green Island Köyü'ndeki bir kiliseyi 2.500 dolara satın almaya karar verilmesiyle Ermenilerin Hıristiyan inancını kurma kararlılığı büyük bir adım attı. 1916'da ipotek ödendi. Kilise üyeliği büyüdü ve o yıl Kilise'nin resmi olarak kutsanması gerçekleşti. “Vaftiz babası”, 50 dolarlık büyük bağışta bulunan Bay Harootun Santigian'dı. “St. Peter” kilise için.
Önümüzde çoğunlukla finansal olmak üzere birçok zor dönem vardı, ancak yavaş yavaş üstesinden gelindi. Ermeni cemaati daha da büyüdükçe, daha büyük bir ibadethaneye ihtiyaç duyuldu. 1927'de bir Arama Komitesi, 1854'te inşa edilen ve Truva Şehri'nde bulunan bir Metodist kilisesini öğrendi.
Green Island kilisesinin satışı 1.500 $ üretti ve böylece 10.000 $ peşinatla Fifth Avenue ve Jacob Caddesi'ndeki yapı 1927'de 30.000 $'a satın alındı. Önümüzdeki kırk yıl boyunca cemaatin, Parish Konseyinin ve Ruhban Sınıfının özverisi ne kadar vurgulansa azdır. Adanmışlıkları ve fedakarlıkları sayılamayacak kadar çoktur. Dillerinin, geleneklerinin ve kültürlerinin bu bölgede yaşamasının temellerini kiliseye ve bir bütün olarak Ermeni toplumuna olan bağlılıkları oluşturdu. Onlara sonsuz şükranlarımızı borçluyuz.
1960'ların başlarında, Parish Council ve cemaat, kilisenin yapısal sorunlarıyla karşı karşıya kaldı. Pahalı onarımlar yapıldı ve yeni bir ibadethane için arazi satın alınması düşünüldü.
Bayan Agnes Wiswall'ın lütufkar rızasıyla 45 dönüm arazi bize 12.000 $ gibi küçük bir meblağ karşılığında satıldı. Bir tepe üzerinde bulunan Watervliet'teki arazi, yerel bölgeye hakim bir manzaraya sahipti. O zamanki papazımız Çok Rahip Hmayak İntoyan'dı.
Komiteler oluşturuldu ve takip eden yıllarda her türlü kaynak yaratma faaliyetleri yapıldı. Mimari tasarım üzerinde uzun saatler harcandı. İlk tahmin maliyetleri 1967'de 350.000$'dı. Tasarımdaki değişiklikler ve diğer gecikmeler ile maliyetler sonraki yıllarda 650.000$'a yükseldi. Yeni St. Peter Ermeni Apostolik Kilisesi, Eylül 1971'de Başpiskopos Torkom Manoogian tarafından kutsandığında nihai maliyet 750.000 dolardı.
Peder Garen Gdanian o zamanlar rahibimizdi ve 1989'da emekli olana kadar bize sadakatle hizmet etti. Şimdi Fahri Papaz olarak hizmet ediyor. Fr. Gdanyan emekli olunca Peder Tateos Abdalyan dört yıl görev yaptı. Onu Peder Masis Galstian izledi.
1995 yılında Diyakoz Gregory Doudoukjian cemaatimize bucaktan sorumlu Diyakoz olarak geldi. 1996 yılının Şubat ayında Kilisemizde Fr. Stepanos Doudoukjian ve St. Nersess Ermeni Ruhban Okulu'nda bakanlığa başlayana kadar on iki yıl boyunca genç ve enerjik ruhani liderimiz olmuştu. 2007 yılında Fr. Bedros Kadehjian, Parish Rahibi olarak görev yaptı. İki yıl cemaate hizmet etti.
2010 yılının Eylül ayında, Fr. Stepanos Doudoukjian, kilise cemaatinin Parish Rahibi olarak ikinci bir görev süresine başlamak için St. Peter Ermeni Kilisesi'ne döndü.
Bir Ermeni Başkentinin Büyümesi
9. yüzyılda Ani, Ermeni Bagratuni hanedanının topraklarına dahil edilmişti. Bu sırada bölgenin başkenti Bagaran'dan Shirakavan'a ve ardından Kars'a taşındı. Sonunda, başkent 961'de Ani'ye taşındı. Ani'nin hızlı genişlemesi bu süre zarfında başladı ve 992'de apostolik kilisenin hiyerarşik görüşü olan Ermeni Katolikosluğu, koltuğunu Ani'ye taşıdı. 11. yüzyılın başlarında Ani'nin nüfusu 100.000'in oldukça üzerindeydi ve “kırk kapılı şehir” ve “bin bir kiliseli şehir” olarak ün kazandı. Ani ayrıca Ermenistan'ın Bagratuni krallarının kraliyet türbesinin yeri oldu. 11. yüzyılın ortalarında, Kral II. Gagik birkaç Bizans ordusuna karşı çıktı ve onları bir süre savuşturmayı başardı. Ancak 1046'da Ani Bizanslılara teslim oldu ve şehre bir Bizans valisi getirildi.
Ermenistan Evanjelik Kilisesi: Kökleri Ulusun Tarihine dayanan Hıristiyan misyonu*
1 Temmuz 1846'da Konstantinopolis'te kurulan Ermeni Evanjelik Kilisesi, iki ana faktör için Ermeni Apostolik Kilisesi içindeki dindar bir reform hareketinin doruk noktasıydı. 19. yüzyılın Ermeni Rönesansı, özgürlük, kardeşlik ve eşitlik gibi daha bilimsel bir bakış açısı ve hümanist değerler getirdi. Ermeni Evanjelik Kilisesi'nin Apostolik Kilisesi'ni ifade ettiği şekliyle “Ana Kilise”nin değişmesi gerekiyordu. Reformcu ruhban sınıfının baskısı, aforoz edilmesi ve susturulması yeni bir kilisenin doğmasına neden oldu – Ermenistan Evanjelik Kilisesi.
Ermeni Evanjelik Kilisesi'nin gelişimindeki ikinci faktör, Amerikan Yabancı Misyonlar Komiserleri Kurulu ve Danimarkalı, Alman, İsviçreli misyon örgütlerinin girdileriydi. İnancın eserler üzerindeki önceliğini, kutsal yazıların gelenek üzerindeki önceliğini, Hıristiyan bir yaşam tarzının önemini, her iki cinsiyet için eğitimin önemini ve okulların, hastanelerin, yetimhanelerin ve matbaanın kurulmasının önemini vurgulayarak yardım eli uzattılar ve paha biçilmez katkılarda bulundular. basmak. Ermeni Evanjelik Kilisesi, Osmanlı yönetimi tarafından resmen Protestan Millet (cemaat) olarak tanındı.
20. yüzyılın ilk etnik temizliği - 1915'te Osmanlı rejimi tarafından gerçekleştirilen Ermeni Soykırımı, 137 kilisesi, 179 papazı, 13.891 komünikasyon üyesi, yaklaşık 51.000 taraftarı, yüzlerce ilkokul, 34 ortaokuldan oluşan canlı Evanjelik topluluğu harap etti. okullar, 7 kolej ve 3 seminer. Soykırım, dünya çapında kiliseler, okullar, üniversiteler, kültürel, hayır kurumları ve spor kuruluşları, gazeteler ve siyasi partilerle tam donanımlı diaspora topluluklarının yaratılmasına yol açtı.
Ermenistan'daki Ermeni Evanjelik Kilisesi
19. yüzyılda Ermenistan'da Ermeni Evanjelik Kilisesi'nin kurulmasının temel nedenleri Konstantinopolis'tekine benzerdi. Rus makamları, Evanjelik Kilisesi'nin faaliyetlerine sempati duymadılar ve ancak 1914'te ona Erivan'daki Ermeni Evanjelik Ararad Topluluğu olarak resmi bir kayıt verdiler. Kilise, Birinci Dünya Savaşı sırasında ve Soykırım sonrasında bakanlığını genişletti. Amerikan, Alman ve İsviçre misyonları, yetimhaneler kurarak Kilisenin yardım çalışmalarının ve insani yardımın geliştirilmesine yardımcı oldu. Örneğin Yakın Doğu Yardımı, 1931'de resmen sona erdirilene kadar Ermenistan'daki hizmetlerine devam etti.
Ermenistan'ın 28 Mayıs 1918'deki ilk bağımsızlığı, Ermenistan'da 8 kilise ve 3000, Kafkasya'da 4000 cemaati sayarak Kilisenin büyümesine yardımcı oldu. 1923'te, toplam 15 mahalleyle, Ermenistan'daki Sovyet rejimi - şu anda Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti Birliği'nin cumhuriyetlerinden biri, Kilise'yi resmi olarak Ermeni Evanjelik Ararad Topluluğu olarak tanıdı. Ancak 1930'da, dini özgürlükler üzerindeki artan kısıtlamalar, işlevler ve ibadet hizmetleri yasaklandığından tüm kilise faaliyetlerini durdurdu. Mevcut duruma rağmen, küçük cemaatler Erivan ve Leninagan'da (şimdi Gumri) faaliyetlerini sürdürdüler, ta ki “bilinç özgürlüğü” hakkındaki kararnamenin tüm Sovyet cumhuriyetlerinde resmen onaylandığı 1944 yılına kadar. 1945'te Ararad Topluluğu, 46 iletişim üyesi ve Erivan'da bir ibadet merkezi ile yeniden düzenlendi.
Baptist Birliği, Sovyet rejimi tarafından resmen onaylandığından, tüm evanjelik kiliseler bu Birlik altında toplandı ve Evanjelik Hıristiyan ve Baptist Kilisesi olarak adlandırıldı. 1946'da Sovyet Ermenistan, Ermeni Evanjelik Kilisesi'ni Ermeni Evanjelik Hıristiyan Baptist Kilisesi olarak resmen tanıdı.
Amerika Ermeni Misyoner Derneği
Ermeni Evanjelik Kilisesi'nin bakanlığı, Amerika Ermeni Misyonerler Birliği (AMAA) tarafından desteklenmektedir. İkincisi, 1918'de Worcester, Massachusetts'teki Ermeni Evanjelik Birliği'nin 17. yıllık toplantısında kuruldu.
şehit Ermeni milletimizin ayakta kalacağına ve millet olarak var olmaya devam edeceğine olan derin inançla kiliselerimizin manevi hayatını güçlendirmek ve vatanın harap kiliselerini yeniden inşa etmek. Dünyadaki ilk Hıristiyan ulusu olarak, yalnızca Kurtarıcısı Rab İsa'yı itiraf etmek ve Mesih'in acılarının Haçını tüm dünyanın bilgisine taşımak için ilahi ve asil bir çağrıya sahiptir, aynı zamanda meşale olmayı da amaçlamaktadır. - Ortadoğu halkları arasında yüce Hıristiyan medeniyetinin taşıyıcısı.
1990'da, Sovyetler Birliği'nin dağılmasının ardından Ermenistan bağımsızlığını ilan ettiğinde, 1988'de Gumri'de meydana gelen yıkıcı depremin ardından AMAA insani yardım programını başlattığında, Ermenistan Evanjelik Kilisesi görevine yeniden başladı.
AMAA, 1991 yılında Erivan'da, ardından 1995 yılında Artakh Cumhuriyeti'nde Gumri, Vanatzor, Stepanavan'da ve 1997'de Ermenistan'ın Goris kentinde genel merkezini kurdu. İnsani yardım programlarını kısa süre sonra Ermenistan Evanjelik Kilisesi'nin kurulması izledi. 1 Temmuz 1994'te yetkililer tarafından resmen tanındı. 1997'de yerel papazlara teolojik ve akademik eğitim vermek için Ermeni Evanjelik Ruhban Okulu kuruldu. Aynı yıl süreli yayının yayınlanmasına tanık oldu. Ermeni Evanjelik Kilisesi.
Ermeni Evanjelik Kilisesi eğitimde her zaman öncü olmuştur. Hristiyan ve İncil öğretilerinin en iyi günlük okul müfredatıyla birlikte sağlandığına kesinlikle inanmaktadır. 20 Eylül 1999'da Khoren ve Shoushanig Avedissian günlük lisesi açıldı. Okul, Ermenistan'ın önde gelen okullarından biri olarak kabul edilir.
Bugün Alavert, Apovian, Ardaşhad, Armavir, Ayntabi, Gaban, Gumri, Hraztan, İchevan, Koris, Noyemperian, Pert, Shiragamoudi, Sisiani, Spitak, Stepanagert, Artsakh, Talin, Tilichan, Toumanyan, Vartenis ve Erivan'da 23 kilise faaliyet gösteriyor. . Ermenistan ve Artsakh'ta toplam 13 atanmış bakan ve 15 lisanslı vaiz bakanı.
AMAA'ya gelince, şu anda 24 ülkede faaliyet gösteriyor.
Artsakh Cumhuriyeti'ndeki Misyon
1990'daki kurtuluşundan bu yana, Artsakh Cumhuriyeti AMAA'nın öncelik listesinde yer alıyor. İkincisi, 1995 yılında Artsakh'ta yardım programlarına başladı. Artsakh hükümeti, 1998'de AMAA'yı resmen tanıdı. AMAA, Artsakh'ta kayıtlı ilk diaspora misyon kuruluşudur. AMAA, 2003 yılında Stepanagert'te bir Ermeni Evanjelik Kilisesi ve Askeran, Mardagerd, Shushi (1821'de bir İsviçre misyon istasyonu vardı) ve Stepanagert'te 4 Hıristiyan Eğitim merkezinin kurulmasına yardımcı oldu. Shogh Topluluğu, Askeran ve Şuşi'de faaliyet gösteren ve 6-14 yaş arası 52 zihinsel ve fiziksel engelli Ermeni çocuğun bakım ve eğitim aldığı bir eğitim gündüz merkezidir. AMAA, 200'den fazla aileye gıda ve mali yardım paketleri sağlamakta aktif olarak yer almakta ve binlerce çocuk için yaz kampları ve günlük tatil İncil okulları düzenlemektedir.
27 Eylül - 9 Kasım 2020 arasındaki 44 günlük savaş, Artsakh ve Ermenistan için çok yıkıcı oldu. AMAA, Artsakh için insani yardım programları için bir milyon ABD doları sözü verdi ve Kilise ile birlikte barınak, yiyecek ve giyecek sağlayarak ülke içinde yerinden edilmiş kişilere yardım etmeye aktif olarak katıldı. AMAA, travma geçirmiş çocuklar için psikiyatri seansları başlatıyor. Stepanagert'teki AMAA merkezi savaş sırasında hasar gördü, ancak şu anda yenileniyor. AMAA Ermenistan direktörü Harout Nercessian, “Misyon çalışmalarımızı sürdürmek ve Artsakh halkının acı çeken ruhlarını canlandırmak için kilise hizmetlerini yeniden başlatmak için merkezi zaten yeniledik” diyor.AMAA, Şuşi'deki önemli karargahlarından birini Azerilere kaptırdı. Nercessian, “Bir gün onu geri alacağımıza inanıyoruz” diye devam ediyor.
Ateşkes sonrası Artsakh'ın köylerine giren ilk hayır kurumu olan AMAA, köylerde geçici olarak barınan mültecilere gıda, bebek sütü ve sıcak giysiler dağıttı. Erivan Ermeni Evanjelik Kilisesi Papaz Yardımcısı Rev. Hovig Hovsepian, “Anavatanımıza Ermenistan ve Artsakh'ta manevi ve sosyal hizmetlerimizi sürdürmek istiyoruz” diyor. “Bu savaş sonrası dönemde umut mesajını paylaşmamız önemlidir. Bunu büyük bir özenle ve sadakatle yapmak istiyoruz. İnsanlarımızı Rabbimizin rehberliğini aramaya teşvik etmek istiyoruz.”
2011 yılında Los Angeles'ta düzenlenen 92. AMAA yıllık ziyafetinde, Kilikya Büyük Evi Katolikosu I. Hazretleri Aram, “Tarihi koşullar ve bu gerçekten bir itiraf olduğu için, Ermeni Ortodoks Kilisesi ulusal boyuta vurgu yaptı. kilisemizin hayatı ve tanıklığı. Bir boşluk vardı. Ve Ermeni Evanjelik Kilisesi bu boşluğu doldurmaya geldi.”
Ermenistan'daki Ermeni Evanjelik Kilisesi, teolojik ve doktriner inancında Reform geleneğini takip ediyor. Ermeni Ortodoks ve Ermeni Katolik kiliseleri ile çok iyi ilişkiler ve işbirliği içindedir. Ayrıca Baptist, Pentikostal ve diğer mezhebe bağlı olmayan cemaatlerle iyi ilişkileri vardır. Ermeni Evanjelik Kilisesi, ekümenik ilişkilere inanır ve birçok kiliseler arası ve kilise kilisesi dışı Hıristiyan örgütlerinde aktif olarak yer alır. Kilise Ermeni ulusunun ayrılmaz bir parçasıdır ve miras aldığı tarihi, ulusal ve kültürel mirası korur. Birincil Misyonuna bağlı kalmaya devam ediyor: İncil mesajını eğitim, sosyal, insani, yardım, topluluk gelişimi ve diğer bakanlık işlevleri ve fırsatları aracılığıyla Ermenistan'da vaaz etmek.
175 yıllık tarihinde, Ermenistan Evanjelik Kilisesi, Ermeni ulusunun tarihinde derinden kök salmış ve hala kökleri olan bir Hıristiyan misyonunun yolunu açmıştır. Ve misyon, Kurtarıcımız İsa Mesih tarafından bize sunulan Yeni Yaşamın İncil ilkeleriyle bu ulusun tarihini inşa etmeye katkıda bulunmaktır. Her şeye rağmen hayatta kalan yeni hayat.
* Almanca olarak yayınlandı Ost und West'te Din ve Gesellscaft, Zürih, İsviçre, Şubat 2021 sayısı
Doğu Ermenistan'daki Ermeni Evanjelik Kilisesi, 2020. Erivan, Ermenistan, Ermenistan'daki Ermeni Evanjelik Kilisesi.
AMAA Yüzüncü Yıl Kitabı, New Jersey, ABD, 2018.
Artsakh – 25 yıllık Hizmet, AMAA Ermenistan, Erivan, 2020.
Azk Ermenice Haftalık, 4 Aralık 2020. Erivan, Ermenistan.
*Hrayr Jebejian, Körfez'deki İncil Cemiyeti'nin Genel Sekreteridir. New York Theological Seminary'den İncil Nişanı alanında Bakanlık Doktoru derecesine sahiptir. Jebejian, akademik dergilerde ve ansiklopedilerde yayınlanan makalelerin yanı sıra üç kitabın yazarıdır. Ermenistan Cumhuriyeti Diaspora Bakanlığı'ndan Anavatan Büyükelçisi madalyasının sahibidir.
Bir Yıkım Tarihi: Adana Ermeni Kilisesi Mülklerinin Kaderi [i]
Soykırım süreçleri, çok sayıda insan yaşamının kaybını içerir. Bu süreçlerin arkasındaki motivasyon her zaman belirli bir insan grubunun yok edilmesiyle ilgilidir. Ancak, bir topluluğu topluluk fikri yapan sadece insanlar değildir, aynı zamanda paylaşılan değerler, günlük rutinler, kültür, edebiyat ve din ile de ilgilidir. Dolayısıyla soykırım süreçleri sadece belirli insan gruplarını değil, onlara ait sembolleri, binaları ve anıtları da hedef almaktadır. Bu makale, 1915 Ermeni Soykırımı'ndan sonra Adana'daki dini yapıların kaderini, bölgedeki Ermeni varlığının kanıtlarını silmeyi amaçlayan bir yıkım sürecinde incelemektedir.
Adana'nın Ermeni mahallesi harabe (Fotoğraf kaynağı: Ermeni Soykırımı Müze Enstitüsü)
Adana yöresi 4. yüzyıldan itibaren Ermenilerin yerleşim yeri olmuştur. Adana, Osmanlı İmparatorluğu'nda pamuk üretimiyle dünya ekonomisine ilk entegre olan bölgelerden biri olduğu için Ermeni toplumunun gelişmesi için harika bir yer sunuyordu. Bu refah, bölgede faaliyet gösteren okul, manastır ve kiliselerin sayısına da yansımıştır. Ticaret ve sanatla uğraşan Ermeniler, şehrin kamusal yaşamına aktif olarak katılmışlardır. Adana'nın merkez ilçesi dışında, Tarsus, Hacın, Sis ve Cebel-i Bereket, Adana vilayetinde önemli bir Ermeni varlığına sahip dört büyük bölgeydi. Osmanlı devletinin idari yapısı esasa dayandığı için darı Bu sistemde Ermenilere dini farklılık esasına göre idare meclisinde temsil hakkı verilmiştir. Apostolik, Katolik ve Protestan toplulukları bu konseyde dini liderleri tarafından temsil edildi. Adana Ermenileri daha çok Hıdır-İlyas mahallesinde, Notre Dame kilisesinin çevresinde ve şehir merkezinde, Saint-Etienne mahallesinin çevresinde yaşıyorlardı. Bölgedeki toplumun büyüklüğünü ve refahını yansıtan dinamik entelektüel ve eğitimsel topluluk yaşamı mevcuttu. [ii] 1913'te Abkar, Aşken ve Aramyan kolejlerinde 1.500 öğrenci vardı. Ayrıca 500'den fazla öğrencisi olan bir kız okulu vardı. Patrikhane istatistiklerine göre ilde 1.947 erkek öğrenci, 808 kız öğrenci ve 69 öğretmen ile 25 okul vardı. Bu okullardan 7'si Sis'te olup, 19 öğretmen ile 476 erkek ve 165 kız öğrenciye eğitim vermektedir.[iii]
Soykırım ve Ermeni mülkleri
Tehcir kararının ardından, İttihat ve Terakki Cemiyeti (İTC), Ermeni mallarının durumunu dikkatle kontrol etti. Ermeni mülkleriyle ilgili iki paralel süreç vardı: biri yasal, diğeri yasadışı. Hukuki süreç, Bakanlar Kurulu'nun geride bırakılan Ermeni mülklerinin korunması ve Balkanlar ve Kafkaslardan gelen göçmenlere tahsis edilmesi kararıyla başladı.[iv] Bir diğer yasal karar, yerel yönetimlere Ermeni mülklerinin yönetimi hakkında bilgi vermek için gizli bir emirdi. Bu gizli emir, taşınır malların satışı ve toprak, ev ve mahsulün göçmenlere ve aşiretlere dağıtımı da dahil olmak üzere mülkleri yönetmek için tasfiye komisyonlarının kurulmasını içeriyordu.[v] Son olarak, 27 Eylül 1915'te İTC Terk edilmiş Ermeni malları ile ilgili bir kanun kabul edildiğinde, geçici bir kanun olarak tanımlandı: “başka yerlere gönderilen nüfusun terkedilmiş malları, borçları ve alacakları hakkında kanun.”[vi] gizli düzen, düzenin amaçlarını yasallaştırmaya hizmet etti. Pratik anlamda, İTC mülkleri farklı amaçlar için kullandı: göçmenlerin yerleştirilmesi,[vii] ulusal bir ekonominin kurulması,[viii] ve devletin, halkın ve ordunun ihtiyaçlarının karşılanması[ix]. Kilise ve manastır gibi kutsal yerler kamulaştırma ve tahsisat uygulamalarının dışında tutulmuştur. Korunacakları ve ilgilenilecekleri açıklandı. Kiliselerden mevcut mallar, resimler ve kutsal kitaplar kaydedilecek ve korunacaktı. Kasım 1915'te kabul edilen ve tasfiye usullerini belirleyen yeni bir yönetmelikle, okul ve manastırlardan alınan malzemelerin kullanım hakları Maarif Vekaletine devredildi.[x] Ancak bu beyanname kağıt üzerinde kaldı ve koruma altına alınan mallar kaldırıldı. ayrıca devlet tarafından el konuldu.
Adana'da müsadere
İTC, Adana, Mersin, Sis ve Tarsus ovasını içeren Adana vilayetini Ermenileştirmeyi ve onları Balkanlar ve Kafkaslardan Müslüman göçmenlerle doldurmayı amaçlıyordu. Soykırım, 1915 yazında, İTC'nin Adana ilinin köylerinden Ermenilerin tehcirini emrettiğinde Adana'yı vurdu. Bu sırada hükümet, köylerin isimlerini ve sürgün edilenlerin sayısını da istedi. [xi] İTC hükümeti daha sonra taşra kasabalarını hedef aldı. 17 Haziran 1915'te Sis Ermenilerinin tamamen tehcir edilmesi emredildi. [xii] Arka arkaya diğer kasabalar geldi. Ekim 1915'te Dörtyol'dan 9.000 Ermeni tehcir edildi. Bağdat Demiryolu çalışanları ve askeri personel hariç, Ermeniler “istisnasız tehcir edilecekti” (bilâ-istisna teb'id). [xiii] Dörtyol'un Terkedilmiş Mallar Komisyonu, Ermeni taşınmaz mallarının tasfiyesi ve Müslüman nüfusa devri işlemlerini yürütmeye yetkili kılındı. [xiv] Taşınmaz mallar, Adana'da Türk ticaretinin teşvik edilmesi ve şu anda boş olan köy ve kasabaların Balkanlar'dan Müslüman göçmenlerle yeniden yerleştirilmesi de dahil olmak üzere çeşitli, çok yönlü amaçlar için kullanıldı.
Talat Paşa'nın kendi defterine göre Adana vilayetinde 699 binaya el konuldu:
Tablo 1: Adana'da el konulan binalar
|ilçe adı||Sayı|
|Tarsus||9|
|Cebel-i Bereket||5|
|Kozan (Kız)||229|
|Kars||22|
|Hacın||50|
|Hacın Şar||25|
|Hacın Rumlar||25|
|feke||30|
|Feke Karadere||25|
|Feke Karaköy||130|
|Feke Yerebakan||30|
|Feke Dikme||30|
|Ceyhan||86|
|Toplam||699|
Bu binalar, bireysel evlerden büyük çiftliklere ve mülklere kadar uzanıyordu. Sis/Kozan'daki kayıplar çarpıcı: Adana ilinin tamamında el konulan tüm binaların üçte birini oluşturuyor.
Osmanlı devleti cemaate ait mallara da el koydu: 14.400 m2'lik bir alanı kaplayan ve tahmini değeri 46.400 Türk altın lirası olan sekiz okul ve kiliseye devlet tarafından el konuldu. 16.488 m 2 'lik ve 43.785 Türk altın lirası değerindeki elli altı topluluk binası ve arsasına da el konuldu.[xv]
Sis Katolikosluğu, şehre tepeden bakan, 1.250.000 m 2 üzerine inşa edilmiş, 50 oda ve salonlu büyük bir binaydı. Bina, yüksek kaliteli Kütahya çinileri ile kaplanmış ve 4.000 kitap ve 400 el yazmasından oluşan bir kütüphane ile bir antik sanat müzesine ev sahipliği yapmıştır. Katolikosluğun ödediği vergi kabaca 100.000 Türk altın lirasıydı. Piskoposluk ayrıca 14.500 m 2 'lik ve 2.000 Türk altın lirası değerinde tarihi bir kiliseye ve konut binalarına sahipti. Katolikosluk ayrıca birkaç ev ve dükkana, iki su değirmenine, 10.000 m2'lik bir bahçeye, 30.000 m2'lik bir tarlaya ve depolar, ahırlar, araziler, 130 inek, 30 ağızlık ve keçi ve koyun sürülerinden oluşan 10.000.000 m2'lik bir çiftliğe sahipti. . Sis Katolikosluğu'nun mülkleri toplam 11.687.100 m 2'yi kapsıyor ve 167.520 Türk altın lirası değerindeydi. [xvi]
İl ve mahallelerdeki kiliseler de astronomik kayıplara uğradı. Bu kayıplar, Lübnan Antelias'taki Ermeni Katolikosluğu arşivlerinde sayıldı ve belgelendi: [xvii]
— Surp Asdvadzadzin, Hıdır İlyas mahallesinde
—O kilisenin yerleşkesinde bir okul (Şubat 1816 Ferman): 6.000 m 2 , 25.000 Türk altın lirası (TL)
—Bucak Mahallesi'ndeki Surp Stepanos ve okul, 1909'da yandı (Ferman kaybetti): 5.000 m 2 , 18.000 TL
—Hiristiyanköy Kilisesi (Mart 1848 Ferman): 1.000 m 2 , 1.000 TL
—İncirlik Kilisesi (Ferman zayiatı): 800 m 2 , 800 TL
—Şeyh Murad Kilisesi (Ferman zayiatı): 1.000 m 2 , 1.000 TL
—Fransız işgali sırasında yanan Abdoğlu'daki kilise (Ferman kaybetti): 200 m 2 , 200 TL
—Fransız işgali sırasında yakılan Missis'teki kilise (Ferman kaybetti): 400 m 2 , 400 TL.
Devlet, Ermeni mallarını çeşitli çıkarları için kullandı. Bazıları Türk firmalarına devredildi. Diğerleri yerel yetkililer ve vatandaşlar arasında paylaşıldı. Kilise gibi büyük binalar hapishaneye çevrildi. Adana'daki yerel makamlar, ildeki altı binanın cezaevine dönüştürülmesini teklif etti. Adana Valisi, İçişleri Bakanlığı'na yaptığı açıklamada, Adana'nın yeni bir cezaevine ciddi şekilde ihtiyacı olduğunu iddia etti ve kiliseyi ve kilisenin yanındaki okulu biraz tadilatla cezaevine dönüştürmeyi teklif etti. [xviii] İçişleri Bakanlığı teklifi kabul etti ve valiye planı uygulamaya koyma yetkisi verdi. Sonunda “korunan” ilan edilen bu kutsal yerler cezaevlerine çevrildi. [xix] Bu değişiklikten önce cezaevi eski bir karakolda bir odaydı. Tesadüfen değil, bu karakol da Ermeni mülkü üzerinde farklı bir binaya taşındı. [xx] Kilise binaları ve tarlaları da farklı amaçlar için kullanılmıştır. 1920-46 yılları arasında İTC Adana temsilcisi olan ve ili parlamenter olarak temsil eden Damar Arıkoğlu'nun anılarına göre, ilde bir Ermeni kilisesinin bahçesinde bir çırak okulu kurulmuştur. [xxi]
1918'den sonra hayatta kalan Adana Ermenileri evlerine dönmeye çalıştı. İade yakında bir engel haline geldi. Öldürülen ve ölen sınır dışı edilenlerin mirasçıları, mülklerini geri almaya çalışırken zorluklarla karşılaştı. “Şahsen görünme” ilkesi (isbat-ı vücud) yürürlükteydi ve yalnızca mülkte kayıtlı olan kişi onu geri talep edebilirdi. Bu insanların çoğu elbette öldürüldü ve belgeleri çoğu zaman kayboldu.
Bölgede birkaç düzine Maronit, Rum Katolik ve Ermeni Katolik kaldı. Bu topluluklar Adana, Mersin ve Tarsus'ta da mülksüzleştirildi. Devlet, depolara, papaz evlerine, kiliselere, bahçelere, çiftliklere, evlere, manastırlara el koydu ve bunları kendi amaçları için kullandı. Lozan Antlaşması'nda azınlık statüsü garanti edilen belirli gruplar belirtilmediği için, hükümet bu toplulukların Lozan Antlaşması kapsamında olmadığını ve dolayısıyla azınlık toplulukları için garanti edilen haklara sahip olmadığını ilan etti. Hükümet, 21 Ocak 1926'da bu cemaatlere ait tüm mal varlıklarına el konulmasını emretti. Tarsus'taki Maruni kilisesinin çan kulesi yıkılarak 1928'de kaymakamlığa dönüştürüldü. Mersin'deki Maruni ve Rum Katolik malları Ermenilere verildi. Eğitim Bakanlığı. [xxii]
Jön Türk yetkililer de Tarsus'tan Peder Ignace Terzian'a zorbalık etti, ardından Mersin'de rahip Jean Khalkovian'ı terörize etti. Yerel gazeteler, Khalkovian'ın işgalci Fransız güçleriyle işbirliği yaptığını iddia ederek bir karalama kampanyası başlatarak bu baskı politikasına katıldılar. Khalkovian, Kastamonu'ya sürüldü ve 1926'da Türkiye'den sınır dışı edildi. Böyle önemli bir cemaat şahsiyetini olay yerinden uzaklaştıran yetkililer, Ermeni Katolik cemaatinin 18 hektarlık tarım arazisi, bir depo, dükkân ve daha pek çok eşyasına el koymakta daha da özgürdü. Cemaat o kadar soyuldu ki Adana'daki son Katolik Ermeni Msgr. Pascal Keklikyan, Katolik cemaatinin kendi mülkünü hükümetten kiralıyordu. Cemaatinin şartlarını iyileştirmeye çalışsa da çabaları başarısız oldu, devlet korumaya çalıştığı toplumu yok etmeye kararlıydı. Ocak 1927'de Adana valisi Reşat Mimaroğlu (1880-1953), o vilayetteki tüm Katolik Ermeni mülklerinin kesin olarak müsaderesini emretti. Cemaat artık her şeyini kaybetmişti: kilisesini, papaz evini, okullarını, dükkânlarını, arazisini, evlerini. Morali bozuk ve mağlup Keklikyan'ın Suriye'ye gitmekten başka seçeneği yoktu. [xxiii]
Osmanlı ve Türk devletlerinin Ermeni mülklerini, özellikle de kutsal yerlerini koruduğu yaygın olarak yeniden üretilen bir efsanedir. O kadar popüler ki, tarihsel olarak temelsiz bu efsane, sadece Türkiye'den değil, ABD'den de devlet yetkililerinin açıklamalarında bulunabilir. Ancak efsane ile gerçek arasındaki farkı görmek için tarihe siyasi bir önyargı olmadan bakmak gerekir. Bu kısa makale, Ermeni Soykırımı tarihine siyasetten uzak tamamen akademik bir bakış açısıyla bakmak için devam eden diğer çabalarla aynı motivasyonu paylaşarak bunu yapmaya çalıştı.
[i] Bu makale çalışmaya dayanmaktadır Müsadere ve İmha: Jön Türklerin Ermeni Malına El Koyması (Londra/New York: Continuum, 2011) Uğur Ümit Üngör ve Mehmet Polatel.
[ii] Raymond H. Kévorkian ve Paul B. Paboudjian, Les Arméniens dans l'empire osmanlı à la veille du génocide (Paris: Editions d'Art et d'Histoire, 1992), s. 265-7.
[iii] Kévork K. Bağcıyan, La müsadere, par le gouvernement turc, des biens arméniens–dits terkedilmişlik” (Montréal: K.K. Baghdjian, 1987), s. 253.
[iv] Osmanlı Başbakanlık Arşivleri (BOA), Meclis-i Vükelâ Mazbatası, 198/24, Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü Osmanlı Arşivleri Daire Başkanlığı (2007), Osmanlı Belgelerinde Ermenilerin Şevk ve İskanı, Ankara, s. 155-157.
[v] Orijinal belge Genelkurmay Askeri Tarih ve Staratejik Etüd Başkanlığı (Aralık 1982), “Ahval-i Harbiye ve Zaruret-i Fevkalâde-i Siyasiye ile Mahall-i Ahire Nakilleri İcra Edilen Ermenilere Ait Emval ve Emlâk ve Arazinin Keyfiyet-i İdaresi Hakkında Talimnamedir, Askeri Tarih Belgeleri Dergisi, s. 147-153. Başbakanlık Basın ve Enformasyon Genel Müdürlüğü'ndeki orijinal belgenin İngilizce tercümesi için (1982), Belgeler, Ankara, s. 74-80.
[vi] Takvim-i Vakayi, 28 Ekim 1915, no: 2303.
[vii] Göçmenlerin yerleşimine bir örnek: Cumhuriyet Başbakanlık Arşivleri (BCA), 272, 12, 36, 10, 1, 5 Ekim 1915 ve 16 Ekim 1915 Mülklerin göçmenlerin ihtiyaçları için kullanılmasına bir örnek: BOA /DH.ŞFR, 61/247, İçişleri Bakanlığı'ndan Trabzon'a, 3 Mart 1916.
[viii] Milli ekonomiyi canlandırmak için Ermeni mallarının Müslümanlara dağılımını gösteren bir örnek: BOA /DH.ŞFR, 59/239, 6 Ocak 1916.
[ix] Ordu için bir örnek: BOA /DH.ŞFR, 55-A/143, 8 Eylül 1915 Kamusal kullanım için bir örnek: BOA /DH.ŞFR, 55/330, 24 Ağustos 1915
[x] Takvim-i Vakayi, 10 Kasım 1915, no: 2343.
[xi] BOA , DH.ŞFR 53/113, İçişleri Bakanlığı Adana, Bitlis, Halep, Erzurum, 25 Mayıs 1915.List of site sources >>>