HCT (Hematokrit) Nedir? HCT Düşüklüğü, Yüksekliği, Normal Değeri
İÇİNDEKİLER
- Hematokrit Normal Değerleri
- Hematokrit Testi Neden Yapılır?
- HCT(Hematokrit) Yüksekliği Nedenleri
- HCT(Hematokrit) Yüksekliği Belirtileri
- HCT Yüksekliğinin Yol Açabileceği Sorunlar
- HCT Yüksekliği Nasıl Tedavi Edilir?
- HCT (hematokrit) Düşüklüğü Nedenleri
- HCT (hematokrit) Düşüklüğü Belirtileri
- HCT Düşüklüğünün Neden Olabileceği Sorunlar
- HCT Düşüklüğü Nasıl Tedavi Edilir?
İÇİNDEKİLER
- Hematokrit Normal Değerleri
- Hematokrit Testi Neden Yapılır?
- HCT(Hematokrit) Yüksekliği Nedenleri
- HCT(Hematokrit) Yüksekliği Belirtileri
- HCT Yüksekliğinin Yol Açabileceği Sorunlar
- HCT Yüksekliği Nasıl Tedavi Edilir?
- HCT (hematokrit) Düşüklüğü Nedenleri
- HCT (hematokrit) Düşüklüğü Belirtileri
- HCT Düşüklüğünün Neden Olabileceği Sorunlar
- HCT Düşüklüğü Nasıl Tedavi Edilir?
Hematokritin görevi vücuda oksijen taşımaktır ve eritrosit adıyla da bilinir. Kırmızı kan hücrelerinin hacminin toplam kan hacmine oranıyla elde edilen HCT değeri yüzde olarak belirtilir. Örneğin; %25 olarak görünen değer, 100 milimetre kanda 25 milimetre kırmızı kan hücresinin varlığını belirtir. HCT değeri bir hastalığın teşhis edilmesinde tek başına yeterli değildir. Mutlaka diğer testlerle birlikte değerlendirilmelidir. Hematokrit değeri, otomatik bir makineyle veya manuel olarak ölçülebilir.
Hematokrit Normal Değerleri
HCT değerleri yaşa, cinsiyete, hamilelik durumuna, test tipine, hatta yaşanan yere göre farklılık gösterebilir. Normal kabul edilen HCT değerleri aşağıdaki gibidir:
- Yenidoğan bebeklerde: 55% – 68%
- 1 yaşını dolduran bebeklerde: 29% – 41%
- 10 yaş çocuklarda: 36% – 40%
- Yetişkin erkeklerde: 42% – 54%
- Yetişkin kadınlarda: 38% – 46%
- Hamile kadınlarda alt limit: 30% – 34%
- Hamile kadınlarda üst limit: 46%
- Yüksek rakımlı bölgelerde yaşayan erkeklerde: 45% – 61%
- Yüksek rakımlı bölgelerde yaşayan kadınlarda: 41% – 56%
Bu sonuçlar testin gerçekleştirildiği laboratuvar ortamının şartlarına göre %7 oranında değişiklik gösterebilir.
Hematokrit Testi Neden Yapılır?
HCT testi, bir hastalık nedeniyle uygulanan tedavinin sonuç verip vermediğini öğrenmek, hastalıklara teşhis koyulmasına yardımcı olmak için yapılır. Kansızlık, lösemi, anemi gibi hastalıkların değerlendirilmesi, vücudun su durumunun kontrol edilmesi, beslenme yetersizliklerinin tespit edilmesi amacıyla HCT testi istenebilir. Test, bu değerlendirmeleri yapmanın en basit ve hızlı yöntemidir. Genellikle tam kan sayımı sırasında kontrol amaçlı ihtiyaç duyulan HCT testi hastanın spesifik bir problemi doğrultusunda da yapılabilir. Bununla birlikte hemotokrit testi ile değerlerdeki düzensizliğin altında yatan neden tam olarak belirlenemez. Hastalık tanısu koyulabilmesi için ek tetkikler yapılması gerekir.
Hematokrit testi normal bir kan testi gibi, damardan kan örneği alınması suretiyle yapılır. Kan alınan yerde, morarma, kızarıklık veya sonrasında ağrı meydana gelebilir. Yenidoğanlarda ise bu test topuktan kan alınarak yapılır. Bu testi yaptırmadan önce herhangi bir hazırlık yapılmasına gerek yoktur. Ancak sürekli kullanılan ilaçlar varsa doktor önceden bu konuda bilgilendirilmelidir.
HCT(Hematokrit) Yüksekliği Nedenleri
HCT değerinin üst sınırı aşması durumunda HCT yüksekliği meydana gelir. Hematokrit değerinin yüksek çıkması aşırı derecede üretilen kırmızı kan hücresinin varlığına işaret eder.
1. Dehidrasyon
Vücudun herhangi bir nedenle susuz kalması, plazmadaki sıvı seviyesini düşürür. Plazma seviyesi düştükçe HCT yükselmeye başlar.
2. Oksijen eksikliği
Herhangi bir nedenle vücutta meydana gelen oksijen eksikliğini tamamlamak için vücut alyuvar üretimini artırır. Bu da HCT yüksekliğine neden olur.
3. Sigara içmek
Sigara oksijen seviyesinin azalmasına neden olur.
4. İshal
İshal, vücuttan su kaybettirir. Bu da plazma seviyesinin azalmasına neden olur.
5. Vücut hücrelerine yeterli miktarda oksijen gitmemesi
Akciğer fibrozisi gibi hastalıklar HCT değerinin yükselmesine neden olabilir.
6. Yüksek rakımlı yerlerde yaşamak
Yüksek rakımlı yerlerde yaşayanların vücutlarındaki kullanılabilir oksijenin azaldığı görülür.
7. Eeritrositoz, polisitemi gibi hastalıklar
Genellikle kemik iliğindeki bir rahatsızlıkla ilişkilendirilen bu hastalıklar, gereğinden fazla üretilen alyuvar sonucu HCT yükselmesine neden olurlar.
8. Diğer nedenler
- Doğuştan gelen kalp hastalıkları gibi genetik rahatsızlıklar
- Kronik uyku apnesi
- Akciğer embolisi
- KOAH
- Kalp sorunları
- Eritropoetin gibi maddelerin aşırı kullanımı
- Addison hastalığı
- Ciltte meydana gelen yanıklar
HCT(Hematokrit) Yüksekliği Belirtileri
- Aşırı güçsüzlük, yorgunluk
- Şiddetli baş ağrısı
- Karın ağrısı
- Ciltte kaşıntı
- Ufak bir darbede dahi morarma
- Eklem ve kas ağrıları
- Dışkıda kan bulunması
HCT Yüksekliğinin Yol Açabileceği Sorunlar
HCT yüksekliği, sıcağa katlanamama ve terleme sorunlarına yol açabilir. Eğer uzun süredir seyreden bir artış söz konusuysa, kanın damar içinde pıhtı atması riski vardır ve kalp sorunlarına, felce neden olabilir.
HCT Yüksekliği Nasıl Tedavi Edilir?
1. Demir içeren yiyeceklerin tüketiminin azaltılması
HCT yüksekliği durumunda demir destekleri sınırlandırılmalıdır ve et, balık, yeşil yapraklı sebzeler gibi yoğun demir içeren yiyecekler dikkatli bir şekilde tüketilmelidir.
2. Kafeinli içeçekler tüketilmemeli
Kafeinli içecekler vücuttan su atılmasına neden olur. Bu nedenle çay, kahve alkol gibi içecekler sınırlı bir şekilde tüketilmelidir.
3. Greyfurt
Greyfurtun hematokrit seviyesini azaltır. Greyfurtun suyunu sıkıp içerek veya her gün yarım greyfurt yiyerek tüketebilirsiniz.
4. Kan bağışı
Düzenli kan vererek kandaki alyuvar yoğunluğunu azaltmaya yardımcı olabilirsiniz.
5. Aspirin kullanımı
Aspirin kullanarak kanınızı sulandırabilirsiniz. Ancak bu yöntem için doktorunuza danışmalısınız.
6. Yüksek rakımlı yaşam alanları
Yüksek rakımlı yerlerde yaşayan insanların HCT değerlerinin daha yüksek olduğu görülür.
7. Sigara
Sigara kullanımı vücuttaki oksijen miktarının azalmasına neden olur. Vücut oksijen talebini karşılamak için daha fazla alyuvar üretmeye başlar ve bu da hematokrit seviyelerini yükseltir.
HCT (hematokrit) Düşüklüğü Nedenleri
HCT düşüklüğü, HCT değerlerinin normal sınırlarının altına düşmesiyle anlamına gelir. Gebelerde veya 60 yaş üzeri kişilerde HCT düşüklüğü normal kabul edilir. HCT düşüklüğünün en yaygın nedenleri aşağıdaki gibidir:
1. Kansızlık
Kansızlık sonucu alyuvar üretimi azalmış olacağı için HCT düşüklüğü görülebilir.
2. İlaçların yan etkileri
Kanser tedavisinde kullanılan bazı ilaçlar ve kemoterapi ve radyoterapi gibi tedavi yöntemleri kansızlığa yol açar.
3. Yetersiz beslenme
Yetersiz beslenme sonucu B12 ve folik asit gibi vitaminlerden yoksun kalınması sonucunda kansızlık ortaya çıkar ve alyuvar sayısı azalır.
4. Bazı kanser türleri
Lösemi gibi bazı kanser türleri vücuttaki alyuvar üretimini yavaşlatır. Bunun sonucunda da HCT değeri düşüş gözlenir.
HCT (hematokrit) Düşüklüğü Belirtileri
- Bayılma
- Halsizlik
- Güçsüzlük
- İştahsızlık
- Nefes darlığı
- Baş ağrısı
- Baş dönmesi
- Dalağın şişmesi
- Saç dökülmesi
- Az idrara çıkma
- Dehidrasyon
HCT Düşüklüğünün Neden Olabileceği Sorunlar
HCT düşüklüğü, ayağa kalkamayacak kadar yorgun ve bitkin hissetmeye, kalp yetmezliği ve bazı nabız problemlerine (taşikardi) neden olabilir. Bununla birlikte, doğuştan gelen ve HCT düşüklüğüne yol açan bazı hastalıklar ölümcül olabilirler.
HCT Düşüklüğü Nasıl Tedavi Edilir?
1. Egzersiz yapmak
Düzenli olarak egzersiz yapmak vücuttaki alyuvar üretimini artırır. Bu nedenle HCT düşüklüğü tedavisinde oldukça önemli bir rol oynar.
2. Dengeli beslenmek
HTC düşüklüğü problemi yaşayanlar yumurta, süt, et ve balık, bamya, bezelye, yeşil yapraklı sebzeler, yoğurt tüketerek alyuvar üretimini artırabilirler.
3. Kan nakli olmak
Kan nakli sayesinde vücuttaki miktarında azalma görülen alyuvarların sayısı artırılabilir.
4. Vitamin takviyesi almak
Vücudu özellikle B12 ve folik asit takviyesiyle beslemek alyuvar üretiminin artmasını sağlar.