BÖLÜM XVI
MAKİNALAR VE MEKANİK CİHAZLAR; ELEKTRİK MALZEMELERİ: BUNLARIN AKSAM VE PARÇALARI; SES KAYDEDİCİLER VE KAYDEDİLEN SESİ TEKRAR VERMEYE MAHSUS CİHAZLAR, TELEVİZYON GÖRÜNTÜ VE SES KAYDEDİCİLERİ VE KAYDEDİLEN GÖRÜNTÜ VE SESİ TEKRAR VERMEYE MAHSUS CİHAZLAR; BUNLARIN AKSAM, PARÇA VE TEFERRUATI
Notlar.
1.- Aşağıda yazılı olanlar bu Bölüme dahil değildir:
(a) 39. Fasıldaki plastik maddelerden veya vulkanize kauçuktan taşıyıcı veya transmisyon kolanları (40.10 pozisyonu); veya vulkanize kauçuktan (sertleştirilmiş kauçuk hariç) makina, mekanik veya elektrikli cihazlarda veya diğer teknik işlerde kullanılan diğer eşya (40.16 pozisyonu);
(b) Makina veya mekanik cihazlarda veya diğer teknik işlerde kullanılan tabii veya terkip yoluyla elde edilen deri ve deriden mamul eşya (42.05 pozisyonu) veya kürklerden eşya (43.03 pozisyonu);
(c) Herhangi bir maddeden masura, zıvana, makara, konik bobin, kablo damarı, bobin ve benzeri mesnetler (Fasıl 39, 40, 44, 48 veya bölüm XV gibi);
(d) Jakard (Jacquard) makinaları ve benzeri makinalar için delikli kartlar(Fasıl 39 veya 48 veya bölüm XV gibi);
(e) Dokumaya elverişli maddelerden taşıyıcı veya transmisyon kolanları veya kayışları (59.10 pozisyonu) veya teknik işlerde kullanılan dokumaya elverişli maddelerden diğer eşya (59.11 pozisyonu);
(f) 71.02 ila 71.04 pozisyonlarındaki kıymetli veya yarı kıymetli taşlar (tabii, sentetik veya terkip yoluyla elde edilmiş), 71.16 pozisyonundaki tamamen bu taşlardan mamul eşya, (85.22 pozisyonundaki pikap iğneleri için işlenmiş fakat monte edilmemiş safir veya elmaslar hariç);
(g) XV. Bölümün 2 nolu notunda tanımlandığı üzere, adi metallerden (Bölüm XV) genel kullanıma elverişli aksam, parça ve teferruat veya plastik maddelerden benzeri eşya (Fasıl 39);
(h) Sondaj boruları (73.04 pozisyonu);
(ij) Metal tel veya şeritlerden sonsuz kayışlar (kolanlar) (Bölüm XV);
(k) 82 veya 83. Fasıllardaki eşya;
(1) XVII. Bölümdeki eşya;
(m) 90. Fasıldaki eşya;
(n) 91. Fasıldaki saatçi eşyası;
(o) 82.07 pozisyonundaki değişebilen aletler veya makinaların aksam ve parçaları olarak kullanılan fırçalar(96.03 pozisyonu); iş gören kısımlarının yapıldığı maddeye göre sınıflandırılabilen benzeri değişebilen aletler(Fasıl 40, 42, 43, 45 veya 59 veya 68.04 veya 69.09 pozisyonları);
(p) 95. Fasıldaki eşya; veya
(q) Daktilo ve benzer makinalar için şeritler, makaralı veya kartuşlu olsun olmasın (eğer mürekkepli veya iz bırakmak üzere başka şekilde hazırlanmışlarsa 96.12 pozisyonunda veya mamul oldukları maddeye göre sınıflandırılan)
2.- Bu bölümün 1 nolu Not hükmü ile 84 ve 85. Fasılların 1 nolu Not hükümleri saklı kalmak kaydıyla makinalara ait aksam ve parçaların (84.84, 85.44, 85.45, 85.46 veya 85.47 pozisyonlarındaki eşyanın aksam ve parçaları hariç) sınıflandırılması aşağıdaki kurallara göre yapılır:
(a) 84 veya 85. Fasılların herhangi bir pozisyonuna giren aksam ve parçalar (84.09, 84.31, 84.48, 84.66, 84.73, 84.87, 85.03, 85.22, 85.29, 85.38 ve 85.48 pozisyonları hariç) hangi makinaya ait olursa olsun kendi pozisyonlarında sınıflandırılırlar.
(b) Sadece ve esas itibariyle belli tipteki bir makinada veya aynı pozisyondaki birden fazla makinada (84.79 veya 85.43 pozisyonundaki makinalar dahil) kullanılmaya elverişli diğer aksam ve parçalar ait oldukları makinalara uygun pozisyonlarda veya hale göre 84.09, 84.31, 84.48, 84.66, 84.73, 85.03, 85.22, 85.29 veya 85.38 pozisyonlarında sınıflandırılırlar. Bununla beraber, esas itibariyle 85.17 ve 85.25 ila 85.28 pozisyonlarındaki eşya ile aynı derecede kullanılmaya elverişli aksam ve parçalar 85.17 pozisyonuna verilir.
(c) Diğer tüm aksam ve parçalar hale göre 84.09, 84.31, 84.48, 84.66, 84.73, 85.03, 85.22, 85.29 veya 85.38 pozisyonlarında, bu mümkün olmadığı takdirde 84.87 veya 85.48 pozisyonlarında sınıflandırılırlar.
3.- Metinde aksi belirtilmedikçe, bir bütün oluşturmak üzere bir arada monte edilmiş iki veya daha fazla makinadan oluşan karma makinalar ve birbirini tamamlayıcı veya değişik iki veya daha fazla işlem yapmak üzere tertiplenmiş diğer makinalar, tek makinadan meydana gelen makina olarak veya esas fonksiyonuna göre sınıflandırılırlar.
4.- Eğer makina (kombine makinalar dahil), 84. veya 85. Fasılların herhangi bir pozisyonunda açıkça belirlenmiş bir fonksiyonu aynı anda yapmak üzere farklı elemanlardan (ayrı ayrı veya boru, transmisyon tertibatı, elektrik kablosu ya da diğer bir tertibat ile irtibatlandırılmış olsun olmasın ) meydana gelmiş ise, bir bütün olarak gördüğü işleve uygun pozisyonda sınıflandırılır.
5.- Yukarıdaki notlar anlamında "makina" tabirinden, 84 veya 85. Fasıllara giren çeşitli makina, cihaz, tertibat, alet ve malzemeler anlaşılır.
GENEL AÇIKLAMALAR
(I) BÖLÜMÜN GENEL KAPSAMI
(A) Bu bölüm, bölüm notlarıyla 84 ve 85. Fasıl notlarında belirlenen veya tarifenin diğer bölümlerinde daha belirli bir şekilde yer alan istisnalar hariç olmak üzere, tüm mekanik veya elektrikli makina veya cihazlarla aksamını ve mekanik veya elektrikli olmayan neviden bazı cihazları (buhar kazanları ve bunlara mahsus yardımcı cihazlar, filtre cihazları vs. gibi) ve bunların aksamını içine almaktadır.
Bu Bölümün başlıca istisnaları şunlardır:
(a) Herhangi bir maddeden mamul (imal edildiği maddeye göre sınıflandırılan) makara, zıvana, bobin, masura, vb. Bununla birlikte, çözgü silindirleri, bobin, makara veya benzer destekler olarak addedilemez ve 84.48 pozisyonunda yer alırlar.
(b) XV. Bölümün 2 nolu Notunda tarif edildiği üzere demir veya çelikten teller, zincirler, civatalar, vidalar ve yaylar gibi genel kullanıma elverişli malzeme ve aksam (73.12, 73.15, 73.18 veya 73.20 pozisyonları) ile diğer adi metallerden benzeri eşyalar (Fasıl 74 ila 76 ve 78 ila 81), 83.01 pozisyonuna dahil kilitler, 83.02 pozisyonunda yer alan kapı, pencere vb. için garnitür, tertibat, vb. diğer eşya. Plastik maddeden mamul benzeri eşyalar dahi bu bölüm haricinde kalmakta ve 39. Fasıla dahil olmaktadır.
(c) 82.07 Pozisyonundaki değişebilen aletler; diğer değişebilir neviden aletler, iş gören kısımlarının mamul bulundukları maddelere göre sınıflandırılır. (Fasıl 40 (kauçuk), Fasıl 42 (deri), Fasıl 43 (kürk), Fasıl 45 (mantar), Fasıl 59 (dokumaya elverişli maddelerden), 68.04 pozisyonundaki (aşındırıcı maddelerden) vb. veya 69.09 pozisyonundaki (seramikten) vb. olanlar gibi).
(d) 82. Fasılda yer alan diğer eşya (aletler, alet uçları, bıçaklar ve diğer kesici ağızlar, elektrikli olmayan saç kırkma cihazları ve evlerde kullanılan neviden bazı mekanik cihazlar vb.) ile 83. Fasılda yer alan eşya.
(e) XVII. Bölümde yer alan eşya.
(f) XVIII. Bölümde yer alan eşya.
(g) Silah ve mühimmat (Fasıl 93).
(h) Oyuncak, oyun ve spor levazımatı mahiyetinde olan makinalar ve bunların sadece ve esas itibariyle oyuncaklarda, oyun ve spor levazımatında kullanılmaya elverişli ayırt edilebilir aksam, parça ve aksesuarları. (84.13 veya 84.21 pozisyonlarına giren su pompası, su veya gaz filtre edici ve temizleme makinası, 85.01, 85.04 veya 85.26 pozisyonlarındaki elektrik motorları, elektrik transformatörleri ve radyoları uzaktan kontrol aletleri hariç olmak üzere elektrikli olmayan motorlar ve makinalar dahil) (Fasıl 95).
(ij) Makina aksamı olarak kullanılan fırçalar (96.03 pozisyonu).
(B) Bu bölümde yer alan eşya, genel olarak, herhangi bir maddeden imal edilmiş olabilir. Büyük bir çoğunluğu adi metallerden olmakla beraber, diğer maddelerden mamul bazı makina ve cihazlar (örneğin tamamı plastik maddelerden mamul pompalar) ile plastikten, ağaçtan, kıymetli metallerden, vb. mamul aksam da bu bölüme dahil bulunmaktadır.
Bununla beraber, bu Bölüm aşağıda yazılı olanları kapsamaz:
(a) Plastik maddelerden taşıyıcı veya transmisyon kolanları (Fasıl39); sertleştirilmemiş vulkanize kauçuktan eşya (taşıyıcı veya transmisyon kolanları vb) (40.10 pozisyonu), kauçuk bandajlar, tüpler vb(40.11 ila 40.13 pozisyonları) ve rondelalar vb (40.16 pozisyonları)
(b) Deri veya terkip yoluyla elde edilen deriden (örneğin, dokuma tezgahları için toplayıcılar) (42.05 pozisyonu) veya kürkten mamul eşya (43.03 pozisyonu).
(c) Dokumaya elverişli maddeler, örneğin, taşıyıcı veya transmisyon kolanları (59.10 pozisyonu), keçeden tamponlar ve perdahlama diskleri (59.11 pozisyonu).
(d) Fasıl 69'da yer alan bazı seramik eşya (84 ve 85. Fasıllara ait Genel Açıklama Notlarına Bakınız).
(e) Fasıl 70'de yer alan bazı cam eşya (84 ve 85. Fasıllara ait Genel Açıklama Notlarına Bakınız).
(f) Tamamen kıymetli taşlardan veya yarı kıymetli taşlardan (tabii, sentetik ya da terkip yoluyla elde edilmiş) eşya (71.02, 71.03, 71.04 veya 71.16 pozisyonları), pikap iğneleri için işlenmiş fakat monte edilmemiş safir veya elmaslar hariç (85.22 Pozisyonu).
(g) Madeni tellerden veya şeritlerden sonsuz kolanlar (Bölüm XV).
(II) AKSAM VE PARÇALAR
(Bölüm Notu 2)
Yukarıda (I) numaralı kısımda yer alan istisnalar hariç olmak üzere, genel olarak, sadece veya esas itibariyle belirli bir makinada veya aynı pozisyona (84.79 veya 85.43 pozisyonundakiler dahil) giren bir veya birden çok makinalarda kullanılmaya elverişli aksam ve parçalar, ait oldukları makina ve cihazların pozisyonlarında yer alır. Bununla beraber aşağıda yazılı aksam ve parçalar için ayrı pozisyonlar açılmıştır:
(A) 84.07 veya 84.08 pozisyonlarında yer alan motorların aksam ve parçaları (84.09 pozisyonu).
(B) 84.25 ilâ 84.30 pozisyonlarında yer alan makinalara ait aksam ve parçalar (84.31 pozisyonu).
(C) 84.44 ilâ 84.47 pozisyonlarında yer alan dokuma sanayiine ait makinaların aksam ve parçaları (84.48 pozisyonu),
(D) 84.56 ilâ 84.65 pozisyonlarında yer alan makinalara ait aksam ve parçalar (84.66 pozisyonu).
(E) 84.69 ilâ 84.72 pozisyonlarında yer alan büro makinalarına ait aksam ve parçalar (84.73 pozisyonu).
(F) 85.01 veya 85.02 pozisyonlarında yer alan makinaların aksam ve parçaları (85.03 pozisyonu).
(G) 85.19 veya 85.21 pozisyonlarında yer alan cihazların aksam ve parçaları (85.22 pozisyonu).
(H) 85.25 ilâ 85.28 pozisyonlarında yer alan cihazların aksam ve parçaları (85.29 pozisyonu).
(IJ) 85.35, 85.36 veya 85.37 pozisyonlarında yer alan cihazların aksam ve parçaları (85.38 pozisyonu).
Yukarıdaki kurallar, kendi başlarına bu bölümün herhangi bir pozisyonunda yer almış bulunan (84.87 ve 85.48 pozisyonları hariç) aksam ve parçalar için uygulanmaz. Bu tür aksam ve parçalar, belirli bir makinanın aksamı olarak kullanılmak üzere özel olarak imal edilmiş bulunsalar dahi kendi pozisyonlarında yer alırlar. Bu çeşit aksam ve parçalar olarak aşağıdakiler sayılabilir:
(1) Pompalar ve kompresörler (84.13 ve 84.14 pozisyonları).
(2) 84.21 pozisyonunda yer alan filtre edici makina ve cihazlar.
(3) Kaldırma veya yükleme işlerine mahsus makinalar (84.25, 84.26 84.28 veya 84.86 pozisyonları).
(4) Musluklar, valfler, vanalar, vb. (84.81 pozisyonu).
(5) Bilyalı veya makaralı rulmanlar ile en büyük ve en küçük çapları, itibari çapına nisbetle %1'den veya %0.05 mm.'den fazla olmayan (hangisi daha az ise o nazara alınır) parlatılmış çelik bilyalar (84.82 pozisyonu).
(6) Transmisyon milleri, kranklar, yatak kovanları, mil yatakları, dişliler, (sürtünme dişlileri, dişli kutuları ve diğer hız değiştiriciler dahil) volanlar, kasnaklar, kasnak blokları, kaplinler, (84.83 pozisyonu).
(7) Contalar ve 84.84 pozisyonunda yer alan benzer takım halinde contalar.
(8) 85.01 pozisyonunda yer alan elektrik motorları.
(9) Elektrik transformatörleri ve 85.04 pozisyonunda yer alan diğer makina ve cihazlar.
(10) Batarya takımlarına montelenmiş elektrik akümülatörleri (85.07 pozisyonu).
(11) Elektrikli ısıtıcı rezistanslar (85.16 pozisyonu).
(12) Elektrik kondansatörleri (85.32 pozisyonu).
(13) Elektrik devresinin kesilmesi, korunması için elektrik techizatı, vb., elektrik devreleri (devre anahtarları, sigortalar, bağlantı kutuları, vb.) (85.35 ve 85.36 pozisyonları).
(14) Levhalar, paneller, konsollar, masalar, kabinler ve elektrik dağıtımında ya da elektrik kontrolünde kullanılan diğer cihazlar (85.37 pozisyonu).
(15) 85.39 pozisyonunda yer alan lambalar.
(16) 85.40 pozisyonunda yer alan valfler ve tüpler ile 85.41 pozisyonunda yer alan diodlar, transistörler, vb.
(17) Elektrik kömürleri (ark lambası kömürleri, kömür elektrodları ve kömür fırçaları, vb.) (85.45 pozisyonu)
(18) Yapıldığı madde ne olursa olsun, izolatörler (85.46 pozisyonu).
(19) 85.47 pozisyonunda yer alan elektrikli makina, vb. için izole edici parçalar.
Yukarıdaki istisnalar hariç olmak üzere, sadece veya esas itibariyle belirli bir makina yahut makina grubunda kullanılmaya elverişli olmayan aksam ve parçalar (yani çeşitli pozisyonlarda yer alan makinalarda müşterek kullanma yeri olan aksam ve parçalar gibi) 84.87 pozisyonunda (elektrik tertibatları bulunmadığı takdirde) veya 85.48 pozisyonunda (elektrik tertibatları bulunuyorsa) yer alırlar.
Aksam ve parçalar hakkında yukarıda belirtilen hükümler 84.84 (contalar, vb), 85.44 (izole edilmiş teller), 85.45 (elektrik kömürleri), 85.46 (izolatörler) veya 85.47 (izole edici borular) pozisyonlarına giren eşyanın aksam ve parçaları için tatbik edilmez; bu tür aksam ve parçalar genel olarak mamul bulundukları maddelerin rejimine tabi tutulurlar.
Bu bölümde yer alan makina ve cihazların aksamı, imali bitirilmiş olsun veya olmasın bu bölümde yer alır. Bununla beraber, demir veya çelikten dövme taslakları 72.07 pozisyonunda yer almaktadır.
(III) YARDIMCI ALET VE CİHAZLAR
(Tarifenin Yorumuna İlişkin Genel Kurallar 2 (a) ve 3 (b)
ile 3. ve 4. Bölüm Notlarına Bakınız)
Ait oldukları makina ve cihazla birlikte bulunan yardımcı alet ve cihazlar (manometreler, termometreler, seviye ölçerler ve diğer ölçü veya kontrol aletleri, çıktı sayaçları, saat tertibatlı devre anahtarları, kontrol panelleri, otomatik regülatörler gibi) o makina veya cihaza mahsus ölçü, ayar, kontrol ya da düzenlemeye yarayan cihazlardan iseler (komple tesisat (aşağıda VI. kısıma bakınız) veya fonksiyonel bir birim iseler, (aşağıda VII. kısıma bakınız), o makinanın veya alet ve cihazların ait olduğu pozisyonda sınıflandırılır. Makina ve cihazlara takılı bulundukları veya bunlara takılacak şekilde oldukları takdirde, bu makina ve cihazlarla birlikte
sınıflandırılırlar. Bununla beraber, çeşitli makinalarda (aynı veya ayrı tipte) kullanılmaya mahsus ölçü, ayar, kontrol yapmaya mahsus neviden olan yardımcı alet ve cihazlar kendi pozisyonlarında yer alır.
(IV) TAMAMLANMAMIŞ MAKİNALAR
(Tarifenin Yorumuna İlişkin Genel Kural 2 (a) ya bakınız)
Bu bölümde herhangi bir makina veya cihaza yapılan atıf, o makina ve cihazın yalnız tamamlanmış halde olanlarını değil, aynı zamanda henüz tamamlanmamış halde bulunanlarını (ait olduğu makinanın asli niteliklerine haiz olacak dereceye kadar olan parçaları monte edilmiş halde bulunanları) da içine alır. Böylece, sadece bir volanı, bir kaide tablası, kalender silindirleri, alet tutacakları, vb. gibi parçaları noksan olan makina, tamamlanmış makina ile birlikte aynı pozisyonda yer alır ve aksam için ayrılmış pozisyonlara tatbik olunmaz. Benzeri şekilde, normal olarak bir elektrik motoru ile mücehhez bulunan makina ve cihazlar (84.67 pozisyonuna dahil elektromekanik el aletleri gibi) elektrik motoru takılmamış olarak bulunsalar dahi, motoru takılmış olanlarla birlikte aynı pozisyonda yer alırlar.
(V) MONTE EDİLMEMİŞ MAKİNALAR
(Tarifenin Yorumuna İlişkin Genel Kural 2 (a) ya Bakınız)
Makina ve cihazların bir çoğu, nakil kolaylığı bakımından demonte veya sökülmüş olarak sevk edilmektedir. Her ne kadar bu şekilde sevk olunan makina ve cihazlar bu halleri ile bir parçalar toplamı manzarası arz etmekte iseler de, makina olarak tarifelenmekte ve parçalara mahsus tarife pozisyonlarına tatbik edilmemektedir. Bu hüküm tamamlanmış makinanın özelliğine haiz ancak tamamlanmamış makinaların (yukarıda IV nolu kısıma bakınız) demonte halde olanlarını da kapsar (bu hususda 84 ve 85. Fasılların genel açıklamalar notlarına da bakınız). Ancak, demonte edilmiş parçalar, birleştirildiğinde tamamlanmış makina veya tamamlanmış makinanın özelliklerine sahip tamamlanmamış makina için gerekli olan parçalardan fazla ise, kendi uygun pozisyonlarında sınıflandırılır.
(VI) ÇEŞİTLİ İŞ GÖREN MAKİNALAR
VE KOMBİNE MAKİNALAR
(Bölüm Notu 3)
Çeşitli iş gören makina ve cihazlar, genel olarak, esas fonksiyonu hangisi ise onun rejimine tabi olur.
Çeşitli iş gören makinalar, örneğin, değişebilen aletler kullanarak çeşitli iş gören makinaların işlemlerinde (öğütme, delme, tesviye etme gibi) kullanılabilir hale getirilen makinalardır.
Asıl fonksiyonun yerine getirilmediği durumlarda ve 3 nolu bölüm notunda yer aldığı üzere, aksine bir hüküm yoksa, Tarifenin Yorumuna İlişkin Genel Kural 3 (c) uygulanır. Yani, çeşitli iş gören makinaların 84.25 ila 84.30, 84.58 ila 84.63 veya 84.69 ila 84.72 gibi muhtelif pozisyonlara dahil olması durumu gibi. XVI. Bölümde muhtelif pozisyonlara dahil, birbirini tamamlayıcı ve sadece veya esas itibarıyla değişik işlemler yapmak üzere tertiplenmiş olup bir bütün oluşturmak üzere bir arada monte edilmiş iki veya daha fazla makinadan oluşan kombine makina ve cihazlarda esas fonksiyonu hangisi ise onun rejimine tabi olur.
Aşağıdakiler kombine cihazlara örnektir: Kağıt katlayan yardımcı bir makinanın monte edilmesinden meydana gelen kombine matbaa makinası (84.43 pozisyonu); karton kutu imal eden bir makinaya, kutuların üzerine bir isim veya basit bir desen basan yardımcı bir makinanın monte edilmesinden meydana gelen kombine makinalar (84.41 pozisyonu); sınai fırınların, kaldırma, yükleme gibi işleri yapan, makinalarla birlikte monte edilmesinden meydana gelen kombine makinalar (84.17 veya 85.14 pozisyonları); yardımcı paketleme makinasıyla birlikte monte edilen sigara imaline mahsus makinalar (84.78 pozisyonu).
Yukarıdaki hükümler, makinada bir yuvaya veya bir çerçeveye veya bir kaideye monte edilmiş ya da birbirinden ayırıp yeniden bir diğerine monte edildiklerinde bir bütün oluşturmak üzere bir araya getirilmiş, değişik şekilde kullanılan makinalar için söz konusudur.
Makinaların birleştirilmeleri, birbirine veya bir yuva, çerçeve, kaideye vb. devamlı o şekilde kullanılmak üzere takılmaksızın bir bütün oluşturmak üzere bir araya getirilme olarak anlaşılmamalıdır. Bu istisna, bir kombine cihaz olarak imal edilmemiş veya geçici olarak bir araya getirilmiş birleştirilmiş makinaları kapsamaz.
Kaideler, çerçeveler, yuvalar, kombine makinaların kullanımlarında bir ihtiyaç olarak tekerlekli bulunmaları halinde, tarifenin herhangi bir pozisyonunda daha belirli bir şekilde yer alıyorlarsa bu pozisyonda değerlendirilirler (nakil vasıtaları gibi).
Döşemeler, beton kaideler, duvarlar, partisyonlar ve tavanlar vb. birleştirme işinde kullanılsalar da bir bütün oluşturmak üzere bir araya getirilmiş makinaların asli parçaları olarak değerlendirilmeyecektir.
Bazı tip soğutucular gibi Tarifenin belli bir pozisyonunda yer alan kombine makinalar için XVI. Bölüm 3 nolu not hükmü tatbik edilmez (84.15 pozisyonu).
Çeşitli iş gören makinalar (metal veya diğer maddeleri işlemeye yarayan makinaların iş gören kısımları, plastik, deri, mensucat, kağıt vb. ni delmede müşterek kullanılan delgi makinaları gibi) 84. Fasılın 7 nolu Not hükmü dikkate alınarak tarifelenir.
(VII) FONKSİYONEL BİRİMLER
(Bölüm Notu 4)
Eğer makina (kombine makinalar dahil) 84. ve daha çok 85. Fasılların herhangi bir pozisyonunda açıkça belirlenmiş bir fonksiyonu aynı anda yapmak üzere farklı elemanlardan meydana gelmiş ise bu not hükmü uygulanır. Yani makina farklı elemanlardan meydana gelmiş (uygunluk, kolaylık açısından veya diğer nedenlerle) veya boru ile (hava taşıyıcı, gaz, petrol basıncı verici vb.) güç iletici tertibat, elektrik kablosu ya da diğer tertibatlarla irtibatlandırılmış olsun olmasın bir bütün olarak gördüğü fonksiyona göre tarifelenir.
Bu not anlamında "açıkça belirlenmiş bir fonksiyonu aynı anda yapmak üzere" tabirinden, bir bütün olarak makinanın fonksiyonuna katkıda bulunmayan yedek fonksiyonlu makina ve cihazlar hariç olmak üzere, sadece bir bütün olarak fonksiyonel birimin, belirlenmiş bir fonksiyonu yerine getirmesinde gerekli olan makina ve kombine makinalar anlaşılır.
Bu bölümün 4 nolu not hükmüne göre fonksiyonel birimlere aşağıdaki örnekler verilebilir:
(1) Bir hidrolik güç ünitesinden (gerekli bir hidrolik pompa, elektrik motoru, kontrol vanaları ve bir benzin deposu içeren), hidrolik silindirler ve hidrolik güç ünitesine silindirlerle irtibatlandırmaya yarayan hortumlar ve borulardan oluşan hidrolik sistemler (84.12 pozisyonu).
(2) Soğutucu cihazlarla techiz edilmek üzere bir bütün oluşturacak şekilde bir araya, getirilmemiş elemanlardan oluşan dondurucu techizat (84.18 pozisyonu).
(3) Yer altı ve yer üstü dağıtım şebekeleri, filtreler, enjektörler, ölçüm vanaları vb. bir kontrol istasyonu ile birlikte sulama sistemleri (84.24 pozisyonu).
(4) Boru veya hortumlarla irtibatlandırılmış ayrı parçalardan (vakum pompası, süt sağma makinası, kap ve kovalar) meydana gelmiş süt makinaları (84.34 pozisyonu).
(5) Karıştırma veya mayalama makinaları, malt ezme makinaları, ezme fıçıları, süzme fıçılarından meydana gelen biracılıkta kullanılan makinalar (84.38 pozisyonu). Yardımcı cihazlar (şişeleme makinaları, etiket basma makinaları gibi) birlikte bulunmadıkları takdirde kendi pozisyonlarında tarifelenir.
(6) Bir otomatik bilgi işlem makinası ile kontrol edilmiş vaziyette, kodlama masaları, erken ayırıcı kanal sistemleri, orta ve final ayırıcılardan meydana gelen harf ayırıcı sistemler (84.72 pozisyonu).
(7) Tek tek yer alan, besleme hunileri, konveyörler (taşıyıcılar), kurutucular, sallama bölmeleri, karıştırıcılar, depolama kutuları ve kontrol ünitelerinin yer aldığı ayrı parçalardan meydana gelen asfaltlama tesisi (84.74 pozisyonu).
(8) Lamba kontrol üniteleri, pompalar, camın sıcak işlenmesine mahsus techizat ve taşıyıcılarla irtibatlandırılmış parçalardan meydana gelmiş elektrik telli lambaların montajına mahsus makinalar (84.75 pozisyonu).
(9) Akım rektifiyeciler veya jeneratörler, transformatörleri ile birlikte kaynak kafaları veya maşalarının birleşmesinden meydana gelen kaynak yapma techizatı (85.15 pozisyonu).
(10) Taşınabilir radyotelefon vericileri ve bunların yardımcı el mikrofonu (85.17 pozisyonu).
(11) Yardımcı güç istasyonları ile birlikte radar cihazları, amplifikatörler vb. (85.26 pozisyonu).
(12) Bir alıcı, parabolik telsiz anten reflektör çanağı, reflektör çanağı için kontrol parakete pervanesi, dalga ayarları, polarizatör, konvertere dayalı hafif gürültü bloğu (LNB) ve kızıl ötesi uzaktan kumanda kapsayan uydu televizyon alıcı sistemleri (85.28 pozisyonu) .
(13) Bir enfraruj lambası, foto elektrik zil ve pili ile birlikte hırsız alarmları (85.31 pozisyonu).
Şurası kayda değer ki, XVI. bölümün 4 nolu not hükmü anlamında tamamlayıcı
mahiyette olmayan parçalar ait oldukları pozisyonda yer alırlar. Örneğin; çeşitli sayıda televizyon kamerası ve video monitörün koaksiyel kablolar vasıtasıyla bir kontrol birimi, anahtar, ses paneli, alıcı ve isteğe bağlı olarak otomatik bilgi işlem makinesı (data kaydetmek için) ve/ veya video kaydedici cihaza ( resim kaydetmek için) bağlandığı kapalı devre video gözetleme sistemleri.
(VIII) MÜTEHARRİK MAKİNALAR
Kendinden hareketli makina ve cihazlarla diğer müteharrik makina ve cihazlar hakkında, bu bölümün ilgili tarife pozisyonları (kaldırma, yükleme, boşaltma vb. gibi işleri yapmaya mahsus makina ve cihazları kapsayan 84.25 ila 84.28 pozisyonları ile ekskavatörlere ait 84.29 ve 84.30 pozisyonları gibi) ile XVII. bölüme dahil Fasıl ve pozisyonların Açıklama Notları dikkate alınmalıdır.
(IX) LABORATUVARLARDA KULLANILAN MAKİNA VE CİHAZLAR
Bu bölümde yer alan neviden olan makina ve cihazlar, münhasıran laboratuvarlarda veya fenni veya ölçü alet ve cihazlarıyla birlikte kullanılacak şekilde imal edilmiş olsalar dahi, 90.23 pozisyonunda yer alan sanayide kullanılmaya elverişli bulunmayan teşhir maksadına yönelik cihazlardan veya 90. Fasılda yer alan ölçü, ayar, kontrol vb. aletlerden olmaması şartıyla, bu bölümde kalır. Örneğin, laboratuvarlarda kullanılmaya mahsus küçük fırınlar, damıtma cihazları, öğütücüler, karıştırıcılar, elektrik transformatörleri ve kondansatörleri bu bölümde kalmaktadır.
FASIL 84
NÜKLEER REAKTÖRLER, KAZANLAR, MAKİNALAR, MEKANİK CİHAZLAR VE ALETLER; BUNLARIN AKSAM VE PARÇALARI
Fasıl Notları.
1.- Aşağıda yazılı olanlar bu Fasıla dahil değildir:
(a) Değirmen taşları, öğütücü taşlar ve 68. Fasıldaki diğer eşya;
(b) Seramikten mamul makinalar, cihazlar ve aletler (pompalar gibi) ve makinalar, cihazlar ve aletlerin seramikten yapılmış parçaları. (Fasıl 69);
(c) Laboratuarlar için cam eşya (70.17 pozisyonu); teknik işlerde kullanılan camdan mamul eşya (70.19 veya 70.20 pozisyonları);
(d) 73.21 veya 73.22 pozisyonlarındaki eşya ile, diğer adi metallerden mamul benzeri eşya (Fasıl 74 ila 76 veya 78 ila 81);
(e) 85.08 pozisyonundaki vakumlu elektrik süpürgeleri.
(f) 85.09 pozisyonundaki ev işlerinde kullanılan elektro mekanik cihazlar; 85.25 pozisyonundaki dijital kameralar; veya
(g) El ile kullanılan motorsuz, mekanik yer süpürgeleri, (96.03 pozisyonu).
2.- XVI. bölümün 3 nolu not hükmü, ve bu fasılın 9 nolu not hükmü saklı kalmak kaydıyla, 84.01 ila 84.24 pozisyonlarının bir yada birkaçındaki veya 84.86 pozisyonundaki tanıma uyan makine ve cihazlardan aynı zamanda 84.25 ila 84.80 pozisyonlarındaki birine veya diğerine de uyanlar ilk grubun uygun pozisyonlarda ya da 84.86 pozisyonunda sınıflandırılmalı, sonraki grup altında sınıflandırılmamalıdır.
Bununla beraber, aşağıda yazılı olanlar 84.19 pozisyonuna dahil değildir:
(a) Tavukçulukta kullanılan kuluçka ve civciv büyütme makinaları ile çimlendirme cihazları (84.36 pozisyonu);
(b) Un fabrikaları için hububatı nemlendirme (tavlama) cihazları (84.37 pozisyonu);
(c) Şeker sanayiine mahsus difüzörler (84.38 pozisyonu);
(d) Dokumaya elverişli ipliklerin, mensucatın veya dokumaya elverişli maddelerden mamul eşyanın ısı işlemine mahsus makina ve cihazlar (84.51 pozisyonu); veya
(e) Mekanik işlemler için imal olunan ve ısı değişikliği (lüzumlu olsa dahi) tali derecede olan makina ve cihazlar.
Aşağıda yazılı olanlar 84.22 pozisyonuna dahil değildir:
(a) Torba ve benzerlerinin kapatılmasına mahsus dikiş makinaları (84.52 pozisyonu); veya
(b) 84.72 Pozisyonundaki büro makina ve cihazları.
Aşağıda yazılı olanlar 84.24 pozisyonuna dahil değildir.
(a) Mürekkep püskürtmeli baskı makinalarını (84.43 pozisyonu); veya
(b) Su püskürtmeli kesme makinalarını (84.56 pozisyonu)
3.- 84.56 pozisyonundaki tanıma ve aynı zamanda 84.57, 84.58, 84.59, 84.60, 84.61, 84.64 veya 84.65 pozisyonlarındaki tanımlara da uyan herhangi bir maddenin işlenmesine mahsus makinalı aletler, 84.56 pozisyonunda sınıflandırılır.
4.- 84.57 Pozisyonu, sadece, torna tezgahı dışında herhangi bir maddenin işlenmesine mahsus makinalı aletlerden çeşitli işleme operasyonlarını yapan makinalara uygulanır.:
(a) Bir işleme programına uygun olarak haznesindeki veya benzeri bir yerdeki aletleri otomatik bir şekilde değiştirme yoluyla (işleme merkezleri);
(b) Sabit bir iş parçası üzerinde çalışan, farklı işleme kafalarının, aynı anda
veya sıra ile, otomatik olarak kullanımı yoluyla (parça imal makinaları,
tek istasyonlu); veya
(c) Bir iş parçasının muhtelif işleme kafalarına otomatik olarak aktarılması yoluyla (çok istasyonlu transfer makinaları) değişik türde makina işlemlerini yapabilen, metallerin işlenmesine mahsus tornalar hariç makinalı aletler (tornalama merkezleri dahil) girer.
5.- (A) 84.71 Pozisyonunun anlaşılmasına yönelik olarak "otomatik bilgi işlem makinaları" tabirinden aşağıda yazılı özelliklere sahip olan makinelar anlaşılır:
(i) İşletim program yada programlarını ve en azından bir programı çalıştırmaya yetecek kadar bilgiyi yüklü bulunduran
(ii)Kullanıcı ihtiyaçlarını karşılayacak şekilde serbestçe programlanabilen
(iii) Kullanıcı tarafından belirlenen aritmetiksel hesaplamaları yerine
getirebilen ve
(iv) Herhangi bir insan müdahalesi olmadan, işlem sırasında mantıksal kararlar vererek akış yönünü değiştirebilecek programlar çalıştırabilen makinalar.
(B) Otomatik bilgi işlem makinaları, birbirinden ayrı ve değişebilen sayıda birimlerden meydana gelmiş sistemler şeklinde bulunabilir.
(C) Aşağıdaki (D) ve (E) paragrafları hükümleri saklı kalmak şartıyla, aşağıdaki şartların tümüne uyan bütün üniteler komple sistemin bir parçası sayılır.
(i) Esasen veya sadece bir otomatik bilgi işlem sisteminde kullanılabilen
türde olmalı;
(ii) Merkez işlem birimine doğrudan doğruya veyahut bir veya daha çok birimler aracılığıyla bağlanabilmeli;
(iii)Sistem tarafından kullanılabilen kod veya işaretler şeklindeki dataları alabilmeli veya verebilmelidir.
Ayrı halde bulunan otomatik bilgi işlem makinasının birimleri 84.71 pozisyonunda yer alır.
Ancak klavyeler,X-Y koordinatlı giriş tertibatı ve (C) paragrafının (ii) bendinde ve (iii) bendinde belirtilen şartları yerine getiren diskli hafıza birimleri, birim olarak daima 84.71 pozisyonunda sınıflandırılır.
(D) 84.71 pozisyonu, ayrı ayrı sunulmaları durumunda yukarıda 5 (C) bendinde sıralanmış olan koşullar sağlansa bile aşağıdakileri kapsamaz.
(i) Yazıcılar, fotokopi makineları, faks makineları (tümleşik yapıda olup olmadıklarına bakılmaksızın)
(ii) Kablolu yada kablosuz ağlar içinde(örneğin LAN veya WAN) iletişim sağlamak için kullanılanlar dahil olmak üzere ses, resim yada veri alışverişi sağlayan cihazlar
(iii) Hoperlörler ve mikrofonlar
(iv) TV Kameraları, dijital fotoğraf makinaları ve video kamera kaydediciler.
(v) Televizyon yayınlarnı alıcı tertibata haiz olmayan monitör ve projektörler.
(E) Bilgi işleme dışında kendien has bir fonksiyonu olan ve otomatik bir bilgi işlem makinası bulunan veya böyle bir makina ile bağlantılı olarak çalışan makinalar, fonksiyonlarına uyan pozisyonda, bu mümkün olmadığı takdirde en son pozisyonda sınıflandırılır.
6.- 84.82 Pozisyonu aynı zamanda, en büyük ve en küçük çapları, itibari çapına nisbetle %1'den veya 0,05 mm'den fazla farklı olmayan (hangisi daha az ise o nazara alınır) kalibrelenmiş veya parlatılmış çelik bilyalara da tatbik olunur. Bu tarife uymayan çelik bilyalar 73.26 pozisyonuna verilir.
7.- Çok amaçlı makinalar, makinanın esas işlemi dikkate alınarak sınıflandırılır.
Metinde aksi belirtilmedikçe, yukarıdaki 2 nolu not hükmü ile XVI. bölümün 3 nolu not hükümleri saklı kalmak şartıyla, çeşitli işlerde kullanılan makinalar, başlıca bir işlevi yoksa veya başlıca işlevi herhangi bir pozisyonda tanımlanmıyorsa, 84.79 pozisyonunda sınıflandırılır. Metal telden, dokumaya elverişli ipten veya diğer herhangi bir maddeden veya bunların birleşiminden ip veya halat yapmaya mahsus makinalar (ip ve halat katlarını birleştirici makinalar, büküm makinaları, halat makinaları gibi) 84.79 pozisyonunda yer alır.
8.- 84.70 pozisyonu anlamında, "cep tipi" tabiri, sadece ölçüleri 170mmx100mmx45mm'yi geçmeyen makinalara uygulanır.
9.- (A) 85. Fasıla ait 8 (a) ve (b) notları, bu notta ve 84.86 pozisyonunda kullanıldığı gibi, sırası ile "yarı iletken cihazlar" ve "elektronik entegre devreler" tanımlamalarına da uygulanır. Ancak, bu fasıl notu ve 84.86 tarife pozisyonunun amacına yönelik olarak kullanılan "yarı iletken cihazlar" tabiri aynı zamanda "ışık hassasiyeti olan yarı iletken cihazları" ve "ışık yayan diyotları" da kapsamaktadır.
(B) Bu not ve 84.86 pozisyonuna göre "düz ekran gösterge üretimi" tabiri düz ekranın tabakalarının üretimini kapsamaktadır. Düz panelin cam, baskılı devrelerinin, yada diğer elektronik parçaların üretimini kapsamaz. "Düz ekran gösterge" tanımlaması katod ışınlı tüp teknolojisi kullananları kapsamaz.
(C) 84.86 pozisyonu aynı zamanda sadece yada esas itibarıyla aşağıda belirtilen amaçlar için kullanılan makineları ve aletleri kapsamaktadır.
(i) Kalıplar ve taksimatlı objektiflerin üretim yada tamiratı
(ii)Yarı iletken cihazların ya da elektronik entegre devrelerin bir araya
getirilmesi
(iii)Külçeler (boules),waferlar, yarı iletken cihazlar, elektonik entegre
devreler ve düz ekran göstergelerin, kaldırılması, taşınması yüklenmesi ve
boşaltılması
(D)XVI.Bölümün 1 nolu Notu ve 84. Faslın 1 Nolu notu saklı kalmak kaydıyla, 84.86 pozisyonunda yer alan tanımlamaya uyan makine ve aletler bu pozisyon altında sınıflandırılmalı başka bir pozisyona dahil edilmemelidir.
o
o o
Altpozisyon Notları.
1.- 8471.49 altpozisyonu anlamında "sistemler" tabirinden 84. Fasılın 5 (C) notunda belirtilen şartlara uyan ve en azından bir merkezi işlem birimi, giriş birimi (bir klavye veya bir okuyucu (scanner)) ve çıkış birimi (bir terminal ve bir yazıcı gibi) olan bilgi işlem makinaları anlaşılır.
2.- 8482.40 altpozisyonu sadece, çapı 5 mm.'yi geçmeyen ve boyu çapının en az 3 katı olan silindirik makaralı rulmanları kapsar.
GENEL AÇIKLAMALAR
(A) BÖLÜMÜN GENEL İÇERİĞİ
XVI. Bölüme ait Genel Açıklamalar kısmında yer alan hükümler saklı kalmak kaydıyla, bu Fasıl, 85. Fasılda daha belirli bir şekilde yer almamış bulunan ve aşağıda yazılı olanlar dışında kalan bütün makina ve mekanik cihazlarla bunların aksamlarını içine almaktadır:
(a) Teknik işlerde kullanılan dokumaya elverişli maddelerden eşya (59.11 pozisyonu).
(b) 68. Fasıldaki taş ve benzerlerinden mamul eşya.
(c) 69. Fasıldaki seramik mamulleri.
(d) 70.17 pozisyonunda yer alan camdan laboratuvar eşyası; camdan mamul makina ve cihazlar ile bunların aksamı (70.19 veya 70.20 pozisyonları).
(e) 73.21 veya 73.22 pozisyonunda yer alan sobalar, ocaklar, merkezi ısıtma kaloriferleri ve sair eşya ile diğer adi metallerden benzeri eşya.
(f) 85.09 pozisyonundaki ev işlerine mahsus elektromekanik cihazlar; 85.25 pozisyonundaki dijital fotoğraf makineleri.
(g) E1 ile kullanılan, motorsuz mekanik yer süpürgeleri (96.03 pozisyonu).
Genellikle 84. Fasıl makinalar ile mekanik cihazları ve 85. Fasıl elektrikli malları kapsamaktadır. Bununla beraber bazı makinalar 85. Fasılda ismen yer almakta (Örneğin; ev işlerine mahsus elektromekanik cihazlar gibi), diğer taraftan, mekanik olmayan bazı cihazlar da 84. Fasılda yer almaktadır (Buhar kazanları ve bunların yardımcı cihazları ile filtre edici cihazlar gibi).
84. Fasıla dahil edilmiş makinalar ve mekanik cihazlar elektrikli olsalar dahi bu Fasılda kalırlar, örneğin:
(1) Elektrik motoruyla çalışan makinalar.
(2) Elektrikle ısıtılan makinalar, örneğin, 84.03 pozisyonuna dahil merkezi ısıtma kazanları, 84.19 pozisyonuna dahil makinalar ve elektrikli ısıtma tertibatlı diğer makinalar (kalenderler, mensucat sanayiinde kullanılan yıkama, ağartma ve benzeri işlere mahsus makina ve presler gibi).
(3) Elektromanyetik fonksiyonlu makinalar (valflar gibi) veya elektromanyetik tertibatlı makinalar (otomatik durdurma tertibatı elektromanyetik olan dokuma tezgahları, elektromanyetik başlı vinçler ve torna edilecek eşyayı tutacak kısmı elektromanyetik olan torna tezgahları gibi).
(4) Elektronik fonksiyonlu makinalar (Elektronik hesap makinaları, otomatik bilgi islem makinaları gibi) ile fotoelektrik veya elektronik tertibatlı makinalar (fotoelektrik kontrol tertibatlı hadde makinalar ve elektronik kontrol tertibatlı çeşitli aletler gibi).
Ancak, seramikten mamul makina ya da cihazlar (örneğin pompalar) ile bunların aksamı (Fasıl 69), camdan labaratuvar eşyası (70.17 pozisyonu) ve camdan mamul makina ve cihazlar ile bunların aksamı (70.19 veya 70.20 pozisyonları) bu Fasıl haricinde kalır. Bunlar, camdan veya seramik maddelerden bir eşya karakterini taşıyorlarsa, mekanik cihazlar veya makina ile mücehhez olsalar dahi tanımları gereği bu Fasıl pozisyonlarında değerlendirilmezler.
Bu durum, örneğin; tıkaçlar, eklenti yerleri, tıpalar vb. sıkıştırıcı veya bağlayıcı bantlar veya halkalardan veya diğer birleştirici ya da güçlendirici tertibatlar gibi (ayaklar, sehpalar vb.) diğer maddelerden mamul gerekli parçalarla irtibatlandırılmıs, camdan veya seramikten makina ve cihazlar için de geçerlidir.
Diğer taraftan, aşağıdakiler camdan veya seramik maddelerden makina veya aksam parçaları ya da camdan labaratuvar eşyası özelliğini kaybetmiş olarak değerlendirilir:
(i) Diğer maddelerle çerçevelenmiş veya benzeri şekilde kaplanmış, yüksek oranda seramik veya cam katkılı eşyalar dahil olmak üzere yüksek oranda herhangi bir madde katkılı (metal gibi) cam veya seramikten eşya.
(ii) Motor, pompa vb. gibi diğer maddeler (metal gibi) ihtiva eden parçalarla, seramik veya camın statik parçalarından meydana gelen eşyalar.
(B) FASILIN GENEL TASNİFİ
(1) 84.01 pozisyonu, nükleer reaktörleri, nükleer reaktörler için ışınlanmamış yakıt elemanlarının (kartuşlar) izotopik ayırım için makina ve cihazları kapsar.
(2) 84.02 ilâ 84.24 pozisyonları, kullanıldıkları sanayii dalına bakılmaksızın asıl fonksiyonlarına göre tarifelenen diğer makina ve cihazları içine alır.
(3) 84.25 ilâ 84.78 pozisyonları, istisnalar saklı kalmak üzere, belirli fonksiyonlarına bakılmaksızın, kullanıldıkları sanayii dalına göre tarifelendirilen makina ve cihazları ihtiva eder.
(4) 84.79 pozisyonu, bu Fasılın diğer pozisyonlarında yer almayan makinaları ve mekanik cihazları içine alır.
(5) 84.80 pozisyonu, metal döküm haneleri için döküm kasaları, döküm plaka ve modellerini (külçe kalıpları hariç), el veya makinada kullanılan çeşitli maddelerden kalıpları içine alır.
(6) 84.81 ilâ 84.84 pozisyonları, hem bu Fasılda hem diğer Fasıllardaki makina ve cihazların aksamı ve parçası olarak kullanılan, genel kullanıma mahsus bazı eşyaları içine alır.
(7) 84.86 pozisyonu makine ve aletlerden yalnızca veya esas itibariyle yarıiletken bolules (külçe) yada wafers, yarıiletken cihazlar, elektronik entegre devreler yada düz ekran göstergelerin üretiminde kullanılanlar ile, bu faslın 9(C) nolu notunda belirtilen makine ve aletleri kapsar.
(8) 84.87 pozisyonu, elektrik tertibatlı olmayan ve Tarifenin başka yerlerine dahil bulunmayan aksam ve parçaları içine alır.
(C) AKSAM VE PARÇALAR
Aksam ve parçaların Tarifedeki yerlerinin genelde tayini için XVI. Bölümün Genel Açıklamalar Notlarına bakınız.
Bu Fasıla dahil makinaların ayrı olarak sunulan elektrikli aksam ve parçaları genellikle 85. Fasılın herhangi bir pozisyonunda yer alır. Örneğin; elektrik motorları (85.01 pozisyonu), elektrik transformatörleri (85.04 pozisyonu); elektrikli mıknatıslar, daimi mıknatıslar, elektromanyetik vinç başları ve torna makinalarına mahsus elektromanyetik tertibat (85.05 pozisyonu); içten yanmalı motorlar için elektrikli hareket ettirme tertibatı (85.11 pozisyonu); elektrik anahtarları, kontrol tabloları, fişler, bağlantı kutuları vb. (85.35 ilâ 85.37 pozisyonları); elektronik valfler (85.40 pozisyonları); diotlar, transistörler ve benzeri yarı iletken devre elemanları (85.41 pozisyonu); elektronik entegre devreler (85.42 pozisyonu); elektrik işlerinde kullanılan kömürler (85.45 pozisyonu); izolatörler (85.46 pozisyonu); ve tamamen izole edici maddelerden mamul bağlantı parçaları (85.47 pozisyonu). Bu gibi eşya, sadece veya esas itibariyle bu Fasıla dahil belirli bir makinada kullanılmak üzere özel olarak imal edilmiş olsalar dahi, ait oldukları makinanın aksam ve parçaları ile irtibatlandırılmış olmamak şartıyla kendi pozisyonlarında kalır.
Diğer elektrikli aksam ve parçalar şu şekilde sınıflandırılır:
(1) 84.09, 84.31, 84.48, 84.66 veya 84.73 pozisyonlarında yer alan neviden olanlar bu pozisyonlara uygulanır.
(2) Diğerleri ise, sadece veya esas itibariyle belli bir makinada kullanılmak üzere tasarlanmış, aynı pozisyona dahil değişik makinalarda kullanılan neviden oldukları takdirde bu Fasılda, aksi takdirde, 85.48 pozisyonunda yer alır.
(D) BU FASILIN İKİ VEYA DAHA FAZLA POZİSYONUNA
GİREBİLECEK NİTELİKTE OLAN MAKİNALAR
(Fasıl Notları 2, 7 ve 9 (D))
XVI. Bölüm Not. 1'e ve 84. Fasıl Not.1'e bağlı olarak, 84.86 pozisyonunda yer alan tanımı karşılayan makineler ve cihazlar tarifenin diğer bir pozisyonunda değil bu pozisyonda sınıflandırılır
84.01 ilâ 84.24 pozisyonları, (genellikle fonksiyonları bakımından tasnif edilmiş bulunan) çeşitli sanayii kollarında kullanılabilen makina ve cihazları içine almaktadır. Diğer pozisyonlardaki makina ve cihazlar ise daha çok kullanıldıkları sanayii kolları veya diğer faaliyet sahalarına göre sınıflandırılmışlardır. Fasıl Notu 2, iki veya daha fazla pozisyona girebilecek makina ve cihazları ilk gruba almıştır (84.01 ilâ 84.24 pozisyonları gibi). Böylece bu makina veya cihaz bu pozisyonlardan birinde yer almışsa o cihazın o pozisyona uygulanması gerekir. Bu nedenle, motorlar, kullanıldığı yer dikkate alınmaksızın daima 84.06 ilâ 84.08 ve 84.10 ilâ 84.12 pozisyonlarında yer alır. Aynı kural, belirli bir amaçla imal edilmiş neviden pompalar (iplik sanayii veya tarımda vb. kullanılmak üzere gibi), santrifüjler, kalenderler, presli filtre cihazları, fırınlar, buhar jeneratörleri, vb. için de geçerlidir.
84.19, 84.22 ve 84.24 pozisyonları genel kuralın (Fasıl Notu 2 hükmü) istisnalarıdır. Bu nedenle aşağıda yazılı olanlar, 84.19 pozisyonunda yer almasına rağmen, fiilen bu faslın daha sonraki pozisyonlarında yer almaktadırlar:
(1) Çimlendirme makinaları ile tavukçuluğa mahsus kuluçka ve civciv büyütme makinaları (84.36 pozisyonu).
(2) Hububatın nemlendirilmesine mahsus makinalar (84.37 pozisyonu).
(3) Şeker suyu çıkarmak için difüzörler (84.38 pozisyonu).
(4) Dokumaya elverişli ipliklerin, mensucatın veya dokumaya elverişli maddelerden mamul eşyanın muamelesine mahsus termik cihazlar (84.51 pozisyonu)
(5) Gerekli de olsa, ısı değişikliği asıl mekanik fonksiyonuna nazaran tali derecede kalan makina ve cihazlar.
Benzer şekilde aşağıda yazılı eşya hernekadar 84.22 pozisyonu niteliğinde olsa da, fiilen bu Fasılın daha sonraki pozisyonlarında yer alır:
(1) Dikiş makinaları (çuvalların, torbaların kapatılmasına mahsus vb) (84.52 pozisyonu)
(2) Evrak ve haberleşme maddelerini sarmaya veya zarflayıp kapamaya mahsus makinalarla metal paraları saymaya veya ambalajlamaya mahsus makinalar (84.72 pozisyonu).
Ayrıca; aşağıda yazılı eşya hernekadar 84.24 pozisyonu niteliğinde olsa da fiilen bu Fasılın daha sonraki pozisyonlarında yer alır:
(1) Mürekkep püskürtmeli baskı makinaları (84.43 pozisyonu)
(2) Su püskürtmeli kesme makinaları (84.56 pozisyonu)
84.01 ilâ 84.24 pozisyonları için öncelik kuralı sadece bütün haldeki makinalar için uygulanır. Kombine haldeki veya çeşitli işgören neviden makinaların tarifedeki yeri XVI. Bölümün 3 nolu not hükmüne göre ve fonksiyonel birimlerin tarifedeki yeri de aynı bölümün 4 no.lu Not hükmüne göre tayin olunur. (XVI. Bölümün Genel Açıklama Notları, Aksam ve Parçalar (VI) ve (VII) Kısımlara bakınız).
84.01 ilâ 84.24 pozisyonları haricindeki pozisyonlardan iki veya daha fazla pozisyona girebilecek nitelikteki makinalar, bunları daha belirli bir şekilde tanımlayan pozisyonda veya esas kullanım yerine göre sınıflandırılır.Çeşitli sanayii kollarında veya çeşitli maksatlarda aynı derecede kullanılmaya elverişli neviden olan birden fazla fonksiyonlu makinalar 84.79 pozisyonuna verilir (Kâğıt sanayiinde, dokuma sanayiinde, deri ve plastik sanayiinde veya diğer sanayi kollarında aynı derecede kullanılan bağ deliği kapsülü geçirmeye mahsus makinalar gibi).
(E) OTOMATİK BİLGİ İŞLEM MAKİNASI İLE BİRLİKTE KULLANILAN
YA DA ONLARI İÇEREN VE ÖZEL BİR FONKSİYONU
OLAN MAKİNALAR
(Fasıl Notu 5 (E))
84. Fasılın 5 (E) hükmüne göre, otomatik bilgi işlem makinaları ile birlikte çalışan ya da onları içeren ve belirli bir fonksiyonu yerine getiren makinalar, aşağıdaki kurallara göre sınıflandırılır:
(1) Otomatik bilgi işlem makinası ile birlikte çalışan ya da onları içeren ve otomatik bilgi işlemin dışında belirli bir fonksiyonu olan bir makina 84.71 pozisyonuna dahil olmayıp, yapmış oldukları işlere uygun pozisyonlara, böyle bir pozisyon bulunmadığı takdirde en son pozisyonda değerlendirilir.
(2) Otomatik bilgi işlem makinaları ile birlikte çalışıp, bilgi işlemin dışında belli bir fonksiyonu olup, bilgi işlem makinası ile birlikte gelen makinalar aşağıda gösterilen şekilde tarifelenir.:
Otomatik bilgi işlem makinası ayrı olarak 84.71 pozisyonunda sınıflandırılmalı ve diğer makinalar da işlevlerine uygun pozisyonlarda sınıflandırılmalıdır, ancak 90. Fasılın 3 Nolu Notu veya XVI. Bölümün 4 Nolu Notunun uygulanması halinde tamamı 84, 85 veya 90. Fasılların başka bir pozisyonunda sınıflandırılır.
84.01 - NÜKLEER REAKTÖRLER; NÜKLEER REAKTÖRLER İÇİN IŞINLANMAMIŞ YAKIT ELEMANLARI (KARTUŞLAR); İZOTOPİK AYIRIM İÇİN MAKİNA VE CİHAZLAR.
8401.10 - Nükleer reaktörler
8401.20 - İzotopik ayırım için makina ve cihazlar, bunların aksam ve parçaları
8401.30 - Işınlanmamış yakıt elemanları (kartuşlar)
8401.40 - Nükleer reaktörlerin aksam ve parçaları
(I) NÜKLEER REAKTÖRLER
Nükleer reaktör tabiri, genelde, biyolojik kalkanın yer aldığı, korumaya alınmış iç bölmelerdeki yardımcı alet ve cihazlarla gerektiğinde kalkanın kendisini de içerir. Bu tabir, ayrıca koruyucunun içinde, ancak reaktör alanı dışında kalan fakat reaktörle bütünlük sağlayan tüm diğer cihazları da kapsar.
Bir nükleer reaktör genellikle şu parçaları içerir:
(A) Bir reaktör çekirdeği, şu parçalardan oluşur:
(1) Yakıt (üreyebilen ya da bölünebilen). Bu yakıt ayrıştırıcıda (homojen reaktör) çözülebilir veya ayrıştırılabilir veya yakıt elemanlarında (kartuşlar) (heterojen reaktörler) konsantre edilebilir.
(2) Yavaşlatıcı ve gerekli durumlarda nötron reflektörü (örneğin, berilyum, grafit, su, ağır su, difenil ya da terpenil gibi bazı hidro karbonlar).
(3) Soğutucu. Reaktörden üretilen ısıyı dağıtmakta kullanılır. (karbondioksit, helyum, su, ağır su, molten sodyum ya da bizmut, sodyum potasyum eriyiği karışımı, tuz eriyikleri, belli hidro karbonlar vb. bu amaçla sıklıkla kullanılır). Yavaşlatıcı da çoğunlukla soğutucu görevi görür.
(4) Kontrol çubukları, yüksek nötron absorbe edebilme kapasitesine sahip (boron, kadmiyum, hafniyum gibi) maddelerden ya da bu gibi madde alaşımlarından meydana gelmişlerdir.
(B) Mekanik yapı, (örneğin, reaktör teknesi; yakıt elemanı (kartuslar) giriş kanalı; soğutucu boru ve tüpleri; vanalar, çalıştırma mekanizmasının kontrol çubukları vb.).
(C) Ölçme, kontrol ve otomatik kontrol aletleri (örneğin, nötron kaynakları, iyonizyon bölümleri, ısı ölçerler, tele kameralar, basınç ya da akım ölçerler).
(D) Isı kalkanları ve biyolojik kalkanlar (çelik, beton, kurşundan, vb.).
Belli bazı makina, yardımcı alet ve cihazlar nükleer alanda kullanılabilir ve biyolojik kalkanın koruduğu alanın içinde yer alabilirler. Ancak, bunlar bir nükleer reaktör için gerekli aksam ve parça olarak alınmamalı ve kendi ait oldukları pozisyonlarda tarifelendirilmelidirler (aşağıda (c) ila (ij) istisnalarına bakınız).
Ancak bir nükleer reaktörü meydana getiren parçaların karakteristik işlem ve hareketleri oldukça farklılık gösterirler. Reaktörlerin çeşitli tipleri genellikle şu özelliklerine göre ayırt edilirler:
(1) Nötronların enerjisinin zincirleme reaksiyonda yayılma hızları (örneğin, termal (veya yavaş), orta ya da hızlı reaktörler).
(2) Reaktör çekirdeğinde çatlayıp yarılabilen materyalin dağılımı (homojen reaktörler ya da heterojen reaktörler gibi).
(3) Kullanım amacı (araştırma reaktörleri, izotop üretme reaktörleri, materyal deneme reaktörleri, üreyebilen materyalleri çatlayıp yarılabilen materyallere çevirme amaçlı reaktörler (değiştirici veya üretici), sevk reaktörleri, termal ya da elektrik enerjisi üretme amaçlı reaktörler gibi).
(4) Kullanılan materyalin yapısı ve çalışma ilkesi (doğal uranyum, zenginleştirilmiş uranyum, uranyum-toryum, sodyum-grafit, gazlı-grafit, basınçlı su, basınçlı ağır su, kaynar su, havuzlu organik yavaşlatıcılı tipte reaktörler gibi).
Genelde, reaktörün boyutu dışarıdaki bir nötron kaybının zincirleme reaksiyonu engellemeyeceği "kritik" yeterlilikte olmalıdır. Ancak araştırma amaçlı, ilave olarak nötron kaynakları gerektiren "tali kritik" (subcritical) reaktörler de bazen kullanılabilir. Bu reaktörler de bu pozisyonda yer alırlar.
Nükleer reaktörden ayrı olarak bulunan aksam ve parçaları, genelde, XVI. bölümün 2 nolu not hükmüne göre tarifelenirler.
Kontrol çubukları ve bağlantı mekanizmaları, damarlar, yakıt elemanı (kartuş) giriş kanalları, reaktörün reaksiyon üretmesi için gerekli nötron kaynakları ve basınçlı su reaktörleri için basınç araçları nükleer reaktörlerin aksam ve parçaları olarak bu pozisyonda yer alır.
Ancak, aşağıdakiler nükleer reaktörlerin aksam ve parçaları olarak kabul edilmezler:
(a) Grafit blokları (38.01 veya 68.15 pozisyonları), berilyum (81.12 pozisyonu), veya berilyum oksit (69.14 pozisyonu).
(b) Özel olarak şekillendirilmiş ya da sadece o durumda çalışan, aksi halde çalışmayan metal tüp ve borular da, nükleer reaktörün yapısına uygun oldukları anlaşılsın anlaşılmasın XV. bölümde yer alırlar.
(c) Su buharı ya da diğer buhar üreten kazanlar (84.02 pozisyonu).
(d) Isı değiştiriciler (84.04 veya 84.19 pozisyonu).
(e) Su buhar türbinleri ve diğer buhar türbinleri (84.06 pozisyonu).
(f) Pompalar (84.13 veya 84.14 pozisyonları).
(g) Havalandırma tertibatları (84.14 pozisyonu).
(h) Sudan mineral ayırıcı cihazlar (genellikle 84.19 veya 84.21 pozisyonları).
(ij) Yakıt elemanlarını değiştirmeye veya ayrıştırmaya ve hareket eden vinçlere mahsus el aletleri (genellikle 84.26 pozisyonu).
(k) Radyoaktif ürünler için mekanik, uzaktan kumandalı kontrol manipulatörleri (84.28 pozisyonu).
(II)İZOTOPİK AYIRIM İÇİN MAKİNA VE CİHAZLAR
Bu grup, kimyasal elementleri zenginleştirmede veya o elementin unsurlarını izotoplarına ayırmada veya tümüyle izotopik ayırım işleminde kullanılan tüm mekanik, termal veya elektrikli makina ve cihazları içine alır.
Bunlardan en önemlisi, ağır su (deteryum oksit) üretimi için veya U 235 içinde uranyumun zenginleştirilmesinde kullanılanlarıdır.
Doğal suyun zenginleştirilmesi suretiyle ağır su elde edilmesinde kullanılan alet ve cihazlara aşağıdakiler dahildir:
(1) Ağır su ile normal su arasında fakirleşmeden, zenginleştirmeye doğru damıtma işlemlerinde, kaynama noktaları arasındaki belli belirsiz farkları ölçmede kullanılan, çok sayıda tabaka gruplarında ve kademelerden müteşekkil özel damıtma ve rektifiye cihazları.
(2) Sıvı hidrojeni düşük ısıda damıtarak, sonradan ağır su elde etmek üzere, deteryumları ayrıştırmada kullanılan cihazlar.
(3) Örneğin, gaz hidrojen safhaları veya değişik sıvıların aracılığı ile "çifte ısı" metodu kullanılarak, kimi zaman katalizli vasıtaların bulunduğu, izotopik değişimlere dayanan, deteryum bileşikleri ya da ağır su elde etmede kullanılan cihazlar.
(4) Suyun elektrolizi yoluyla ağır su elde edilmesine yarayan elektrolitik piller ve üretilen hidrojen ile suyun kendisi arasındaki izotopik değişimleri sağlayan elektrolizli cihazlar.
U 235 Uranyumun zenginleştirilmesinde çoğunlukla aşağıdaki cihazlar kullanılır:
(1) "Gaz" (uranyum hekzaflorür) santrifüjü olarak tabir edilen özel santrifüjler. Bunların, çok hızlı şekilde dönen, çelikten veya plastik maddeden mamul silindirik rotorları vardır.
Bu santrifüjler, uranyum hekzaflorürün aşındırıcı etkisine karşı iç tarafta yer almışlardır. Uygulamada, bu üniteler, yukarı aşağı veya karşı akımlı olarak çok yaygın şekilde kullanılır.
(2) Uranyum izotop separatörleri (gazlı dağıtma tipi). Bu teçhizatta uranyum hekzaflorür gazı ikiye ayrıştırılır. Bunlar uranyum 235'in birbirinden çok az farklı şekilleridir. Ayrıştırma, dağılma bölümüne (borulu olabilir) gözenekli bir zardan yayma işlemi ile sağlanır. Bu işlemin bir çok kez tekrarlanması ile saf uranyum 235 hekzaflörür elde edilebilir.
(3) "İbrikli"¨cihazlar (Becker süreci). Bir gaz dalgası (uranyum hekzaflörür ve helyum veya hidrojen) oldukça eğimleştirilmiş, ibriklere yüksek bir hızla sevk edilir. "Ayrıştırıcı bir tüp", uranyum hekzaflörürün zenginleştirilmiş kürelerini ayırır.
Elektromanyetik ayrım için kalutronlar da bu pozisyonda yer alır.
Aksam ve parçaların tarifedeki yerlerinin tayinine dair genel hükümler (XVI.Bölümün Genel Açıklamalar Notlarına bakınız) saklı kalmak kaydıyla, bu grupdaki cihazların aksam ve parçalarıda bu pozisyona dahildir.
(III) NÜKLEER REAKTÖRLER İÇİN IŞINLANMAMIŞ
YAKIT ELEMANLARI(KARTUŞLAR)
Nükleer reaktörler için ışınlanmamış yakıt elemanları (kartuşlar), elle tutmaya mahsus parçalarla irtibatlandırılmış, genellikle adi metallerden (zirkonyum, alüminyum, magnezyum, paslanmaz çelik vb.), bir muhafaza içinde üreyebilen ya da çatlayıp bölünebilen maddelerden meydana gelmiştir.
Bölünüp üreyebilen yakıt elemanları, hem metalik halde hem de karışım olarak (oksit, karpit,nitrit vb.)doğal uranyum, 233'lük ya da 235'lik veya plütonyum içinde zenginleştirilmiş uranyum, plütonyum içinde zenginleştirilmiş toryum ihtiva edebilirler. Çatlayıp yarılabilen yakıt elemanları (örneğin, toryum íhtiva eden veya fakirleştirilmiş uranyum ihtiva eden) reaktörün dış çevresine nötron reflektörü olarak kullanılmak üzere yerleştirildiğinde, nötronlardan bazılarını absorbe eder ve üreyebilen elementler haline gelmeye başlar.
Yakıt elemanlarının değişik tipleri vardır:
(1) Adi metallerle kaplanmış tüp ya da çubuk halinde, kolay tutuşabilen madenler veya maden alaşımları şeklinde olanlar. Metalik muhafaza, ısı değişimini kolaylaştırmak amacıyla tutturulur ve yakıt elemanına reaktöre girişin ve reaktörde çıkışın uygunluğu için bir destek veya başlık takılır.
(2) Bölünüp, üreyebilen yakıt elemanlarının, grafit çubuklar halinde yaygın şekilleri, sermetler veya diğer yaygın grafit veya grafit alaşımlarından tabakalar veya kapalı küreler şeklinde olanları. Bunlar yukarıdaki (1) nolu bentte tarif edilen yöntemle reaktöre tutturulurlar.
(3) Diğer bir tipi:
(i) Dış yüzü durgun metalle kaplanmış, çatlayıp yarılabilen veya bölünüp üreyebilen yakıttan (metal veya seramik bileşenli) meydana gelmiş bir seri tabakalar.
(ii) Uranyum dioksit ya da karpit parçaları ile dolu durgun metal tüpler; veya
(iii) Durgun metallerden oluşan bir muhafazaya alınmış, çatlayıp yarılabilen eleman yoğunluklu metal tüpler.
Tüm bu yakıt elemanları (kartuşlar), onları diğer parçalardan ayırmaya yarayan ve yerlerinde sabit durmalarını sağlayan destek elemanlarla birliktedirler; bir dış muhafazaya sahiptir. Yakıt elemanlarını oluşturan tüm tali elemanlar ortak bir kaide ve ortak bir baş üzerine monte edilmişlerdir.
Bu tali elemanlar (nükleer yakıtla doldurulmuş ve mühürlenmiş paslanmaz çelikten muhafazalar gibi vb.), nükleer reaktörden ayrı olarak bulunduklarında, yakıt elemanlarının (kartuşlar) aksam ve parçaları olarak tarifelenirler.
Küresel veya prizmatik yakıt elemanlarına girişte kullanılan Karbon alaşımları ya da karpit silikonları ile kaplanmış nükleer yakıt mikroküreleri ve ışınlanmış yakıt elemanları (kartuşlar) 28.44 pozisyonunda yer alır.
*
* *
Aşağıdakiler de bu pozisyon haricindedir:
(a) Prometalurjik işlemlerde ışınlanmış nükleer yakıt ayırımı için kullanılan fırınlar (duruma göre 84.17 veya 85.14 pozisyonları).
(b) Uçucu sıvıları tedrici hareketle ayrıştırma işlemleri, dışarı akıtma safhaları için veya ışınlanmış yakıtlar için separatörler (ağır su elde edilmesinde kullanılanlar hariç) (84.19 pozisyonu).
(c) Özellikle radyoaktif tozları bertaraf etmek üzere imal edilmiş hava filtreleri (fiziki veya elektrostatik tipler); radyoaktif iyodun tutulması için aktif kömür saflaştırıcıları; radyo aktif elementlerin ayrımı için iyon değiştirici cihazlar (elektrodiyaliz ile çalışan bütün aygıtlar dahil); kimyasal olarak ya da iyonize etme yoluyla çalışan, uçucu sıvıları işlemek için veya ışınlanmış yakıtlar için separatörler (84.21 pozisyonu).
84.02 - BUHAR KAZANLARI (AYNI ZAMANDA ALÇAK BASINÇLI SU BUHARI DA ÜRETEBİLEN MERKEZİ ISITMA İÇİN SICAK SU KAZANLARI HARİÇ); KIZGIN SU KAZANLARI.
- Buhar kazanları:
8402.11 -- Saatte 45 tondan fazla buhar üreten su borulu kazanlar
8402.12 -- Saate 45 tondan az buhar üreten su borulu kazanlar
8402.19 -- Diğer buhar üreten kazanlar (Karma kazanlar dahil)
8402.20 - Kızgın su kazanları
8402.90 - Aksam ve parçalar
(A) SU BUHARI VEYA BAŞKA BUHARLAR ÜRETEN KAZANLAR
Bu grup doğrudan kullanımlarında buhar gereken makinalara (buhar türbinleri gibi) su buharı veya başka buharlar (civa buharı gibi) üreten cihazlar ile buhar kuvveti ile işleyen diğer makinaları (buharla çalışır çekiç, buharlı pompalar gibi) veya merkezi ısıtma sistemi için buhar üreten kazanlar dahil olmak üzere ısıtma, pişirme, sterilize etme ve benzeri kullanımlara mahsus su buharı veya başka buhar üreten cihazları içine alır.
Belli bir makina, cihaz veya nakil vasıtasına yerleştirilmek maksadıyla özel şekilde imal edilmiş bulunan kazanlar da (lokomotif kazanları gibi) ayrı getirildikleri takdirde bu pozisyonda yar alır.
Buhar kazanları katı, sıvı veya gaz yakıtla ya da elektirikle ısıtılıyor olabilir.
Buhar kazanları, ısıtmanın daha etkili olmasını ve dolayısıyla buharlaşmanın hızlandırılmasını sağlamak bakımından geniş bir ısıtma yüzeyine sahip olabilecek değişik şekillerde imal edilmektedirler. Bunlardan başlıcaları:
(1) Ateş borulu kazanlar (lokomotif kazanları gibi), bu tip kazanlarda kazanın gövdesi borularla gazların bulunduğu bölüme bağlanmıştır.
(2) Su borulu kazanlar, bu tiplerde sistem, gaz boruları ile kaplanmış su borularından meydana gelmektedir. Bazılarında iç duvarlar su borularından tertip edilmiştir.
(3) Karma kazanlar, genellikle yukarıdaki (1) ve (2) tiplerinin bir bileşimi şeklindedir.
Bazı kazanlarda, boru sistemi buharı sudan ayırma işini veya su deposu işini gören bir veya daha çok silindirik gövdeye bir kollektörle irtibatlandırılmıştır. Güç devreli kazanlar olarak bilinen diğerlerinde, bazen buharlaşma silindiri bulunmamakta ve suyun dolaşımı bir pompa tarafından sağlanmaktadır.
Boyutları bakımından değişik kazanlar mevcuttur. Küçük kazanlar genellikle bir arada bulunan müşterek bir kaideye monte edilmiş veya bir iskelet üzerine donatılmış çeşitli parçalardan oluşurlar. Daha geniş olanları ise genellikle, tuğladan örülü bir bölme içinde ya da bir iskelet üzerine kuruluda olsa bir çok parçadan meydana gelmiş bulunmaktadır.
(B) KIZGIN SU KAZANLARI
Bunlar, içlerinde bulunan suların, buharlaşma-kaynaşma noktasının çok üzerinde (genellikle 180°C ya da daha fazla) ısıya tabi tutulduğu oldukça yüksek basınçlı kazanlardır.
Bu tip kazanlar yukarda kısım (A) başlığı altında anlatılan kazanlara yapısal olarak çok benzerler. Çalışmaları için gerekli basınç, örneğin, buhar silindirleri ya da bazı hallerde durgun gazlar aracılığı ile (genellikle nitrojen gibi) elde edilir. Kazanda üretilen yüksek ısılı su sürekli basınç altında kalmalıdır. Bu nedenle de yüksek ısılı su kazan içinde başlayıp gene kazan içinde tekrar dönen kapalı bir devre içinde dolaşımını sürdürür.
Kızgın su kazanları endüstri tesislerinde (motorlu taşıt gövdelerini kuru boyama tünelleri gibi) ya da geniş çaplı bölge ya da bina ısıtma şebekelerinde ısı üretiminde kullanılırlar. Bu durumda, ısı yüksek derecede ısıtılmış suya (birincil gaz) ısı birimi transferi ile suyu ikincil gaza dönüştürmek üzere ısı değiştiricileri aracılığıyla temin edilir.
*
* *
Bu pozisyondaki buhar kazanları, verimlerinin arttırılması veya düzenlenmeleri için oldukça geniş yardımcı cihazlarla donatılmışlardır. Bu gibi yardımcı cihazlar olarak, ekonomizörler, hava ön ısıtıcılar, sürşoförler, sürşoför soğutucuları, buhar akümolatörleri, buhar toplayıcılar, kurum temizleme cihazları, gaz tasarruf cihazları, su borulu ocak cidarları ve 84.04 pozisyonunda yer alan yardımcı cihazlarla, buhar kazanlarında suların tasfiyesine, havasının ve gazının alınmasına veya sertliğinin giderilmesine mahsus 84.21 pozisyonunda yer alan yardımcı cihazlar sayılabilir.
Bu tür yardımcı cihazlar, buhar kazanları ile birlikte bulundukları ve kazanlarla bir bütün teşkil ettikleri veya edecekleri anlaşıldığı takdirde, bir bütün olarak kazanlarla birlikte tarifelenir. Ayrı olarak bulundukları takdirde ise, her biri kendi pozisyonlarına verilir.
Aynı şekilde, buhar kazanları ile birlikte bulunan ocaklar, kazanla birlikte bir bütün teşkil etmek kaydıyla kazanla birlikte sınıflandırılır. Bu hususta, buhar kazanlarının bünyelerine dahil ocaklarla, tuğladan örülü bir bölme içine monte edilecek neviden olan buhar kazanlarına ait ocaklar arasında bir fark gözetilmez.
Buna karşılık, normal kaynama noktasının altında sadece su ısıtmaya mahsus kazanlar ve 84.03 pozisyonundaki merkezi ısıtma kazanları bu pozisyon haricinde kalır (aynı zamanda düşük basınçlı buhar üretmeye elverişli olsalar dahi).
AKSAM VE PARÇALAR
Makina ve cihazlara ait aksam ve parçaların Tarifedeki yerlerinin tayinine dair genel hükümler (XVI. Bölümün Genel Açıklama Notlarına bakınız) saklı kalmak kaydıyla, bu pozisyon, buhar kazanlarının aksam ve parçalarını da içine alır. Bunlar arasında, buhar kazanlarına ait gövdeleri ve tabanları, boru döşemeleri, su borusu kapakları kafaları, kazan silindirleri, buhar hazneleri, mekanik olmayan ateşleme kutuları, sigortalar ve eriyebilir fişler vb. sayılabilir.
Buhar kazanlarının aksamı olarak halini almamış bulunan ve monte edilmemiş olarak sunulan, eğilmiş veya kıvrılmış ancak başka şekilde işlem görmemiş ince ve kalın metal borular XV. Bölümde sınflandırılır.
84.03 - MERKEZİ ISITMA KAZANLARI (84.02 POZİSYONU
DIŞINDAKİLER).
8403.10 - Kazanlar
8403.90 - Aksam ve parçalar
Bu pozisyon, herhangi bir hacimde (73.21 pozisyonundaki yedek kazanlı ocaklar hariç), her türlü yakıtla çalışan (odun, kömür, kok, gaz, petrol gibi) ev, kat, fabrika, işyerleri, seralar vb.ni ısıtmakta kullanılan, suyun dolaşımı ile işleyen merkezi ısıtma kazanlarını içine alır. Bu pozisyon ayrıca elektrikli merkezi ısıtma kazanları da kapsar.
Bu kazanlar, basınç regülatörleri ve kalibreleri, su sayaçları, vanalar, valfler, gaz brülörleri vb. aksam, parça ve yardımcı cihazlarla mücehhez olabilir.
Sıcak su kazanları, düşük basınçlı buhar üretmeye elverişli olsa dahi bu pozisyonda yer alır.
AKSAM VE PARÇALAR
Aksam ve parçaların tarifedeki yerlerinin tayinine dair genel kurallar (XVI. Bölüm Genel Açıklama Notlarına bakınız) saklı kalmak kaydıyla, bu pozisyon, merkezi ısıtma kazanlarının, kazan muhafazası, duvarları, kapıları, bacaları veya sigortaları gibi parçalarını da kapsar.
Aşağıdakiler aksam ve parça olarak değerlendirilmez:
(a) Radyatörler ve merkezi ısıtma kazanlarıyla irtibatlandıran borular ve bağlantılar (genellikle 73.03 ila 73.07 pozisyonları).
(b) Genleşme depoları ve odaları (73.09, 73.10 veya 84.79).
(c) Ocaklar için gaz brülörleri (84.16 pozisyonu).
(d) Buhar ya da sıcak su vana ve valfleri vb. (84.81 pozisyonu).
84.04 - 84.02 VEYA 84.03 POZİSYONLARINDAKİ KAZANLARLA BİRLİKTE KULLANILMAYA MAHSUS YARDIMCI CİHAZLAR (EKONOMİZÖRLER, KIZGIN SU HASIL EDENLER, KURUM TEMİZLEME VE GAZ TASARRUF CİHAZLARI GİBİ); SU BUHARI VEYA DİĞER BUHAR GÜÇ ÜNİTELERİ İÇİN KONDANSÖRLER.
8404.10 - 84.02 veya 84.03 pozisyonlarındaki kazanlarla birlikte kullanılmaya mahsus yardımcı cihazlar
8404.20 - Buhar güç üniteleri için kondansörler
8404.90 - Aksam ve parçalar
(A) 84.02 VEYA 84.03 POZİSYONLARINDAKİ KAZANLARLA BİRLİKTE
KULLANILMAYA MAHSUS YARDIMCI CİHAZLAR
Bu gruba aşağıdakiler dahil bulunmaktadır:
(1) Ekonomizörler (ön ısıtıcılar), bunlar, ekzosdan çıkan gazlardan istifade ederek kazan suyunun önceden ısıtılmasına yaramakta ve bazı tipleri ise salıverilen su buharının fazlasını kullanma esasına dayanmaktadır. Ekonomizörler genellikle ekzos gazı veya su buharının içine boşaldığı dökme demir veya çelikten bir serpantin veya bir boru demetinden oluşur. Karma ekonomizör türünde atıl su buharı doğrudan kazanı besleyen suyun bulunduğu bir depoya doğrudan geçirilir.
(2) Hava ön ısıtıcıları (reşoferler); bunlar atıl gazların kullanılması suretiyle iş görmektedir. Bunlar, ısı değişimine mahsus çeşitli tiplerde tertibatla mücehhez bulunan hava depolarından müteşekkildir. Borulu tertibatı haiz olanlarında sıcak gazlar bu boruların içinden geçmek suretiyle deponun içindeki havayı ısıtmaktadır. Bölme tertibatını haiz olanlarda ise, deponun içindeki bölmelerden hava ve atıl gazlar ayrı ayrı geçmekte ve bu suretle atıl gazları ihtiva eden bölmeler, bitişiğinde bulunan bölmelerdeki havayı ısıtmaktadır. Diğer bazı tiplerinin içinde ise rotatif bir silindir bulunmaktadır.
(3) Süper ısıtıcılar (sürşoferler); bunlar, yüksek basınca dayanıklı çelikten mamul boruların teşkil ettiği bir serpantinden ibaret olup, kazandan çıkan doymuş buharı beraberinde sürüklediği su zerreleri burada tekrar ısınmak suretiyle bertaraf edilir ve bu suretle daha yüksek sıcaklıkta kuru bir buhar elde edilir. Sürşoferler, çoğunlukla esas buhar kazanının aksamını teşkil edecek şekilde olup bazı hallerde ayrı bir akışkan sisteme sahiptir. Fakat bazı hallerde ayrı bir tertibat halinde olup, hususi bir ocakla ısıtılmaktadır.
(4) Süper ısıtıcı soğutucuları; bunlar sürşoförler için de aşırı derecede sıcaklığın oluşmasına mani olan cihazlar olup, mutad olarak sürşoferin iki bölmesi arasına yerleştirilir. Genellikle dökme demirden mamul olan bu cihazın içinden geçen buharın sıcaklığını bir su akımı ile düşürülmüş olur.
(5) Buhar toplayıcı borular; bunlar, grup halinde bulunan buhar kazanlarından gelen buharları bir araya toplamaya mahsus silindirik cihazlardır.
(6) Buhar akümülatörleri; bunlar, buhar biriktirip saklamaya mahsus cihazlar olup, yüksek basınca dayanıklı çelikten mamul ve üzeri iyice izole edilmiş silindirik büyük depolardır.
(7) Buhar ve ısı akümülatörleri; bunlar, buhar kazanlarındaki fazla harareti toplayıp biriktirmeye mahsus cihazlardır.
(8) Borulu ocak cidarları; bunlar, dikey boru şebekesinden müteşekkil olup, içinden besleme suyu geçmekte ve buhar kazanı ocakların iç cidarlarının önüne monte edilecek şekilde hazırlanmış bulunmaktadır. Bunların iki fonksiyonu vardır: Bir taraftan içinden geçen ve buhar kazanını besleyen suyun önceden ısıtılmasını temin etmekte ve diğer taraftan da ocak cidarlarının fazla kızmasını önlemektedir.
(9) Kurum temizleme cihazlar (kurum üfleyiciler); (otomatik olsun olmasın) bunlar, buhar hasıl eden jeneratörlere ait tesislerin borulu kısımlarında (örneğin, sürşoferler, içinden su geçen kazan boruları, içinden alev veya sıcak gazlar geçen borular, ekonomizörler) meydana gelen kurum veya sair tortuları, buhar veya basınçlı havayı püskürtmek suretiyle bertaraf eden cihazlardır. Bu nevi cihazlar, sabit veya geri gelen neviden bir boru ile bu boruya bağlanmış bulunan ve bir sübap ve çok sayıda fıskiyeden müteşekkil olup, buhar veya tazyikli hava depolarına bağlanmak suretiyle çalışır. Diğer durumlarda ise kurum temizleyiciler geri alınabilir tipteki fıskiyeden oluşurlar.
(10) Gaz tasarruf cihazları; bunlar,ekzostan kaçan ve yanmamış halde olan gazları tekrar ocağa sevk ederek yanmalarını temine yarayan cihazlardır
(11) Çamur çekici cihazlar.
(B) SU BUHARI YA DA DİĞER BUHAR GÜÇ ÜNİTELERİ
İÇİN KONDANSÖRLER
Bunlar, çeşitli tipte buhar kondansatörleri olup, başlıca görevleri buhar makinalarının içindeki geri tepme basıncını ekzosdan çıkacakolan buharın soğutulması ve kondansasyonu ile azaltmaktan ibaret bulunmakta ve bu suretle makinanın gücünü arttırmaktadır. Bunlar arasında aşağıdakiler sayılabilir :
(1) Yüzey kondansörleri. Bu tip kondansörler, içinde boru şebekesi bulunan silindirik kapalı bir kaptan müteşekkildir. Silindirin içine gelen buhar, içinden soğuk su geçen boru şebekesinin yüzeyine temas ederek (veya bazen aksine olarak, boru şebekesinin içinden geçen buhar, silindirin içindeki soğuk suyun etkisiyle) soğumakta ve neticede tekrar sıvı haline gelmektedir (kondensasyon).
(2) Karıştırıcı kondansörler. Bu tip kondansörlerde, buhar doğrudan doğruya su ile karıştırılmakta ve kondansasyon bu suretle temin edilmektedir. "Ejekto- condenseur" denilen kondansatörler bu tipten olup, buharı içeren kondansatörün içine su püskürtme suretiyle (enjektörlü tulumbalarda olduğu gibi)kısmı bir hava boşluğu meydana getirilmektedir.
(3) Hava kondansörleri. Bu tip kondansörler, basınçlı hava alımı ile soğutulan ve yüzeyleri kanatlı olan boru şebekesinden müteşekkil kondansatörlerdir.
AKSAM VE PARÇALAR
Makina ve cihazlara ait aksamın tarifedeki yerlerinin tayinine dair genel hükümler (XVI. Bölümün Genel Açıklama Notlarına Bakınız) saklı kalmak kaydıyla, bu pozisyon, yukarıda belirtilen cihazların aksam ve parçalarını da içine almaktadır.
Bu pozisyona dahil cihazların aksam ve parçalarından olduğu anlaşılamayacak durumda bulunan, monte edilmemiş halde sunulan, bükülmüş veya kıvrılmış fakat başka şekilde işlenmemiş olan ince ve kalın borular Bölüm XV'de sınıflandırılır.
*
* *
Aşağıda yazılı olanlar da, kazan dairelerinde kullanılsın kullanılmasın, bu pozisyon haricindedir:
(a) Tulumbalar (buhar kazanlarını basınçlı su ile besleyen enjektörler dahil) vantilatörler ve 84.13 veya 84.14 pozisyonlarına dahil eşyalar.
(b) Brülörler, mekanik kömür taşıyıcılar, mekanik ızgaralar ve ocakların beslenmesi için benzeri diğer tertibat (84.16 pozisyonu).
(c) 84.19 pozisyonundaki damıtıcılar ve diğer kondansörler
(d) Su, gaz vb. için filtre cihazları (84.21 pozisyonu).
84.05 - GAZ VEYA SU GAZI JENERATÖRLERİ (ARITICILARI İLE BİRLİKTE OLSUN OLMASIN); SU İLE İŞLEYEN ASETİLEN JENERATÖRLERİ VE BENZERİ GAZ JENERATÖRLERİ (ARITICILARI İLE BİRLİKTE OLSUN OLMASIN).
8405.10 - Gaz veya su gazı jeneratörleri (arıtıcıları ile birlikte olsun olmasın); su ile işleyen asetilen jeneratörleri ve benzeri gaz jeneratörleri (arıtıcıları ile birlikte olsun olmasın)
8405.90 - Aksam ve parçalar
Bu pozisyon kullanım yeri ne olursa olsun, (aydınlatmada, sınai ısıtmada, gazla işleyen motorlarda, kaynak işlerinde, madenlerin kesilmesinde, kimyevi sentezlerde vb.), her nevi gaz (jeneratör gazı, su gazı ve bunların karışımı ile asetilen gazı gibi) üretimine mahsus cihazları içine almaktadır.
Motorlu kara nakil vasıtalarında kullanılmak üzere hususi surette imal olunan gaz jeneratörleri de bu pozisyonda yer almakta fakat bir bek ile techiz edildikten sonra aydınlatma lambası olarak kullanılacak şekilde olan asetilen jeneratörleri bu pozisyon dışında kalmaktadır (94.05 pozisyonu).
(A)GAZ JENERATÖRLERİ
Gaz jeneratörleri, esas itibariyle iç cidarları ateşe dayanıklı maddelerle kaplı veya su soğutmalı çift cidarlı silindirik şeklinde kapalı bir gövdeden müteşekkil olup, içinde sabit, hareketli veya döner şekilde bir ızgara ile emme veya püskürtme suretiyle su veya hava ile su buharı üfleyen bir tertibat bulunmaktadır. Izgaranın üzerine konulan kalın bir yakıt tabakasında, üzerinden geçen hava ve su buharının miktarına göre tamamlanmayan bir yanma temin edilmekte ve neticede cihazın üst kısmında fakir gaz olarak isimlendirilen karbonmonoksit, hidrojen ve azottan meydana gelen bir gaz karışımı toplanmaktadır.
"Tersine yanış" esasına dayanan bazı gaz jeneratör tiplerinde, içeri üflenen hava, silindirin üst kısmından iç cidarları boyunca aşağıya doğru sevk olunmakta ve hasıl olan gazlar ızgaranın alt kısmında toplanmaktadır. Bu katran vb. nin daha iyi yanmasını sağlar.
(B) SU GAZI JENERATÖRLERİ
Su gazı jeneratörleri, konstrüksiyonları bakımından gaz jeneratörlerine benzemekle beraber, bunların hava üfleme tertibatı ile su veya su buharı püskürtme tertibatı sıra ile işleyecek şekildedir. Su veya su buharı püskürtülmesi sırasında hidrojen ve karbonmonoksitten müteşekkil karışım bir gaz ortaya çıkar. Su gazı olarak isimlendirilen bu karışım gazın ısıtma gücü gazdan daha fazladır. Bu suretle elde edilen su gazı, hava fazında elde edilen üretici gazdan ayrı olarak toplanabilir veya iki gaz karıştılabilir. ya müstakil halde veya hava üflenmesi sırasında ayrıca elde edilen gazla karışım halinde toplanır.
*
* *
Gerek jeneratör gazları ve gerekse su gazı denilen gazları hasıl eden jeneratörler, çeşitli katı yakıtları (taşkömürü, kok, linyit, odun kömürü, odun, bitkisel veya sair döküntüler, vb.) yakmaya elverişli kılınabilecek durumdadır.
Bazı özel amaçlar (özellikle motorların beslenmesi) için kullanılacak olan jeneratör gazları ile su buharının bazı zararlı bakiyelerinden (toz, katran, kükürtlü bileşikler, vb.) temizlenmesi ve bazen de müteakip bir ısıtma veya soğutma işlemine tabi tutulması gerekmekte ve bu nedenle adı geçen gazları üreten jeneratörler genellikle saflaştırıcı (delikli karışımlardan, kok tabakalarından, su pülvarizatörlerinden müteşekkil) ve aynı zamanda soğutucu, kurutucu, tekrar ısıtıcı vb. gibi tertibatla mücehhez bulunmaktadır. Bu gibi cihazlar ve tertibat, jeneratörlerle birlikte bulundukları takdirde ve jeneratörlerde kullanılan neviden oldukları açıkça anlaşılmak kaydıyla bu pozisyonda yer alır. Ayrı olarak bulunanları ise kendi pozisyonlarına dahil olur.(Örneğin; saflaştırıcı cihazların 84.21 pozisyonunda yer alması gibi)
(C) SU İLE İŞLEYEN ASETİLEN JENERATÖRLERİ
Bunlar genellikle basit konstrüksiyonlu cihazlar olup su sızdırmayacak şekilde kapalı bir gaz toplama deposundan müteşekkil bulunmaktadır. Bu gaz toplama deposunun asetilen gazı ile dolup boşalması, otomatik bir şekilde jeneratör tertibatını harekete geçirmektedir. Bunların jeneratör tertibatı üç çeşittir:
(1) Kalsiyum karbür kütlesinin suya aralıklı olarak daldırılmasını temin eden tertibat.
(2) Kalsiyum karbürün tedrici olarak suya katılmasını ayarlayan tertibat.
(3) Kalsiyum karbür üzerine su püskürtülmesini temin eden tertibat.
(D) DİĞER SU GAZI JENERATÖRLERİ
Bu gruba dahil jeneratörler meyanında oksijen jeneratörleri (Örneğin; denizaltı gemilerinde kullanılanlar gibi) ve etilen jeneratörleri (Örneğin; suyun bazı kimyevi maddeler üzerine olan tesiri esasına dayanan jeneratörler gibi) sayılabilir.
AKSAM VE PARÇALAR
Makina ve cihazlara ait aksam ve parçaların tarifedeki yerlerinin tayinine dair genel kurallar (XVI. Bölümün Genel Açıklama Notlarına Bakınız) saklı kalmak kaydıyla bu pozisyondaki cihazların aksam ve parçaları da burada yer alır (jeneratör gövdeleri, ızgaraları, gaz kollektörleri ve su ile kalsiyum karbürün birbirleriyle temasını temin edici tertibat vb.)
*
* *
Aşağıdakiler de bu pozisyona dahil değildir:
(a) Gaz tribünlerine mahsus serbest pistonlu jeneratörler (84.14 pozisyonu).
(b) Kok kömürü fırınları (örneğin; havagazı jeneratörleri) (84.17 pozisyonu
(c) Elektrikli ve tedavi edici amaçla imal edilmemiş ozon meydana getiren ve yayan cihazlar (sanayiide kullanılmak ve konut alanlarının ozanizasyonu için) ve örneğin nitrojen dioksit, hidrojen sülfür veya prüsik asit üretimi için elektrolitik gaz jeneratörü (85.43 pozisyonu) ve ozon terapi cihazları (90.19 pozisyonu).
84.06 - BUHAR TÜRBİNLERİ.
8406.10 - Deniz taşıtlarına ait türbinler
- Diğer türbinler
8406.81 -- Gücü 40 MW'ı geçenler
8406.82 -- Gücü 40 MW'ı geçmeyenler
8406.90 - Aksam ve parçalar
Bu pozisyon, genişleme halindeki buharın kinetik enerjisinin, bir çarkın kanatları veya pervaneleri üzerinde meydana getirdiği itici bir kuvvetle çalışan buhar türbinlerini içine alır. Buhar türbinleri esas olarak aşağıda yazılı kısımlardan oluşmaktadır:
(1) "Rotor" denilen ve üzerinde bir veya daha fazla çark bulunan şaft kısmı. Çarkın çevresinde birbirine yakın mesafede kanatlar veya pervaneler bulunur. Bu kanatların veya pervanelerin yatay kesitleri genellikle kavisli olur ve bazen de kepçeli çarklar kullanılır.
(2) "Stator" denilen ve şaftın zarfını teşkil eden sabit kısım. Şaft, bağlanmış çarklar ve zarfın içinde dönmektedir. Zarfın içinde buharı doğruca çark kanatlarına sevke yarayan sabit kanatlar veya meme ağızları bulunur.
"Aksiyonlu" (direkt etkili) türbinlerde, şaft zarlarının (stator) içi meme ağızları ile techiz edilmiştir. Zarfın içine giren buhar, bu ağızlardan geçerken genleşerek, büyük bir hız kazanarak bunlara çok yakın mesafede bulunan kepçeli çark kanatlarına çarpar. "Reaksiyonlu" türbinlerde çark kanatları, zarfın ağız kısmında bulunan aynı şekle haiz ve fakat tersine olarak monte edilmiş sabit kanatlara paralel bir şekilde döner. Bu tip türbinlerde sabit kanatlar o şekilde yerleştirilmiştir ki, bunların arasından geçen buhar karşısına gelen çark kanadına değil, onun yanındakine yanlamasına çarpar.
Daha yüksek güçte enerji hasıl etmek maksadıyla her iki sistem kombine edilmek suretiyle "birleşik türbinler" imal edilmekte ve genellikle buharın kademeli genişlemesini sağlamak için ortak bir şaft üzerine birden çok çark monte edilmektedir (çok fazlı türbinler gibi).
Türbinlerin yüksek devirli oluşu, onları bilhassa elektrik jeneratörleri (turbo jeneratörler), kompresörler, vantilatörler ve santrifüjlü tulumbalar gibi makinaları doğrudan doğruya hareket ettirmeye elverişli kılmaktadır. Türbinler, bazı özel maksatlarda (örneğin, gemilerde ve bazı lokomotiflerde) kullanılmaları halinde sürat azaltıcı veya geri hareketi temin edici tertibatla techiz edilmektedir. Bu tertibat ayrı alarak bulunduğunda bu pozisyon haricinde kalmaktadır (84.83 pozisyonu).
Bu pozisyon, aynı zamanda civa buharı ile işleyen türbinleri de içine almaktadır. Bunlar gerek inşaları ve gerekse kullanma yerleri itibarı ile su buharı ile işleyen türbinlere benzemekte ve sadece su buharı yerine civa buharı kullanılmaktadır.
AKSAM VE PARÇALAR
Türbinlerin önemli bölümlerinden bir tanesi olan, ve sabit hızın korunmasını türbine gelen buhar miktarının ayarlanması ile sağlayan yönlendirici bölüm bu pozisyonda yer alır.
Makina ve cihazlara ait aksam ve parçaların tarifedeki yerlerinin tayinine dair genel hükümler (XVI. Bölümün Genel Açıklama Notlarına Bakınız) saklı kalmak kaydıyla, türbinlere ait diğer aksam ve parçalar (rotor ve stator denilen kısımlar ile bunların segmanları, çarkları ve çark kanatları, vb.) da bu pozisyonda yer alır.
84.07 - KIVILCIM İLE ATEŞLEMELİ İÇTEN YANMALI DOĞRUSAL VEYA DÖNER PİSTONLU MOTORLAR (PATLAMALI MOTOR) (+).
8407.10 -Hava taşıtları için olanlar
- Deniz taşıtları için olanlar
8407.21 -- Dıştan takmalı motorlar
8407.29 -- Diğerleri
- 87. Fasıldaki kara taşıtlarında kullanılacak türde doğrusal pistonlu motorlar:
8407.31 -- Silindir hacmi 50 cm3'ü geçmeyenler
8407.32 -- Silindir hacmi 50 cm3'ü geçen fakat 250 cm3'ü geçmeyenler
8407.33 -- Silindir hacmi 250 cm3'ü geçen fakat 1000 cm3'ü
geçmeyenler
8407.34 -- Silindir hacmi 1000 cm3'ü geçenler
8407.90 - Diğer motorlar
Bu pozisyon, 95. Fasıldakiler hariç olmak üzere, kıvılcım ateşlemeli içten yanmalı doğrusal pistonlu motorları ve içten yanmalı döner pistonlu motorları (üçlü bir disk "piston" tipinde Wankel motorları gibi), motorlu kara taşıtlarına ait olanlar da dahil olmak üzere içine alır.
Bu motorlar genellikle şunlardan meydana gelirler: Silindir, piston, piston kolu, krankşaft, volan, emme ve ekzos subapları vb. bunlar, silindir içinde ateş alan parlayıcı gaz veya yakıt buharının genleşmesiyle meydana gelen kuvvetle işlerler.
Bu motorların karakteristik özelliği, silindir başlığına tespit olunan bujileri ve yüksek gerilimli elektrik akımı temini için motorla senkrone edilmiş elektrik tertibatını (manyeto, bobin, kontak kesiciler vb.) ihtiva etmesidir.
Bu motorların en çok rastlanılan tiplerinde, yakıt maddesi ile hava, pistonun emme kuvveti ile silindire geçmeden önce (örneğin, karbüratör içinde) birbiriyle karışmaktadır. Diğer bazı tiplerinde ise (örneğin, hava taşıtlarına ait motorlarda, otomobil, vb. motorlarında) yakıt maddesi silindir başlığına (kafasına) doğrudan doğruya bir enjektörle sevk olunmaktadır.
Bu motorlarda en çok kullanılan yakıt maddesi benzindir. Bununla beraber, gaz yağı, alkol, hidrojen, kömür gazı, metan, vb. gibi yakıtlar da kullanılmaktadır.
Gazla işleyen motorlar çoğunlukla, gazojen (gaz jeneratörleri) cihazıyla beslenmektedir. Gazojenler bazen motorun ayrılmaz bir parçasını teşkil edecek şekilde tek bir beden halinde olur. Fakat çoğunlukla müstakil halde bulunmakta ve dolayısıyla 84.05 pozisyonunda yer almaktadır.
*
* *
Bu motorlar bir veya daha fazla silindirli olabilir. Birden fazla silindirli olanlarda silindirlerin kolları bir tek şaft koluna bağlanmakta ve her biri ayrı olarak beslenen silindirler ise muhtelif
tarzda örneğin, düşey bir sıra halinde (kafaları aşağı veya yukarı gelmek suretiyle), yek diğerine eğilmiş vaziyette simetrik sıralar halinde (V-motorları), şaft kolunun iki yanında biri diğerine paralel iki sıra halinde veya bazı uçak motorlarında olduğu gibi yıldız biçiminde tertiplenmektedir. Döner pistonlu motorlar (Wankel motoru) da yukarıda izah edilen konvansiyonel pistonlu motorlarla aynı çalışma düzenine sahiptir. Bununla beraber, piston ve silindir kolu aracılığı ile şaft kolunun dönmesi yerine, döner pistonlu motor, özel olarak şekillendirilmiş bir yuva içinde üçlü bir disk tipine ("piston") sahip olup, doğrudan döndürme miline yöneliktir."Piston" da her biri birkaç bölümden oluşacak olan "yanma odası"na ayrılır.
Piston yanma bölümünü birkaç bölmeye ayırır ve her tam dönüş bir dört zamanlı devire karşılık gelir. Bu tür motorlarda bir veya daha fazla "piston"lar bulunabilir.
Bu pozisyonda yer alan motorlar, tarımsal makinelerde, uçaklarda, otomobillerde, motosikletlerde, motorlu bisikletlerde, traktörlerde, gemilerde, tulumbalarda, kompresörlerde ve elektrik jeneratörlerinin işletilmesi gibi bir çok yerde kullanılmaktadır.
Bu pozisyona dahil motorlar, enjeksiyon pompaları, ateşleme tertibatı, yakıt veya yağ depoları, su radyatörleri, yağ soğutucuları, su, yağ ve yakıt pompaları, vantilatörler, hava ve yağ filtreleri, durdurma tertibatı, hareket manivelaları ve starterler (elektrikli veya diğer neviden) ile techiz edilmiş olabileceği gibi, sürat eksiltici, arttırıcı veya değiştirici tertibat ile yani vites tertibatı ile ve esnek bir şaft ile donatılmış olabilir.
"Takma motor" denilen ve sandal gibi küçük deniz vasıtalarını yürütmekte kullanılan motorlar da bu pozisyona dahil bulunmaktadır. Bunlar, bu pozisyonda yer alan bir motor, bir pervane ve bir dümenden mürekkep bir bütün teşkil etmektedir. Bu tür motorlar tekneye dışarıdan kolaylıkla monte edilip çıkartılabilir şekilde yapılır. Ancak, motorlar, botun dışına sabitleştirilmiş dümen pervanesiyle birlikte, kombine olarak arkada tekneye monte edilecek şekilde imal edilmiş ve bottan ayrılmayacak şekilde monte edilmişse "takma motor" olarak kabul edilmez.
Tekerlekli şasiler veya kızaklı ayaklar üzerine monte edilmiş halde bulunan seyyar motorlar (üzerine monte edilmiş olduğu tekerlekli şasiyi veya kızağı belli bir mesafeye kadar yürütmeyi temin edici tertibatı haiz olanlar dahi) da bu pozisyonda yer alır. Fakat, bunların 87. Fasılda yer alan taşıt araçlarından sayılmaması gerekir.
*
* *
Motorlarda kullanılan akaryakıtların oktan, setan vb. derecelerini tayin için özel şekilde imal edilmiş bulunan ve kıvılcım ateşlemeli içten yanmalı pistonlu motorlardan, ateşlemeleri değişebilir hava tazyiki esasına dayanan motorlar bu pozisyon haricinde kalır (Fasıl 90).
AKSAM VE PARÇALAR
Makina ve cihazlara ait aksamın tarifedeki yerlerinin tayinine dair genel hükümler (XVI. Bölümün Genel Açıklamalar Kısmına Bakınız) saklı kalmak kaydıyla, bu pozisyonda yer alan motorların aksam ve parçaları 84.09 pozisyonunda yer alır.
*
* *
Altpozisyon Açıklama Notları.
8407.10 Altpozisyonu
"Hava taşıtları için motorlar" tabirinden, bir pervane veya bir rotoru ihtiva edecek şekilde dizayn edilmiş veya değiştirilmiş motorlar anlaşılır.
8407.31, 8407.32, 8407.33 ve 8407.34 Altpozisyonları
Bu alt pozisyonlar, dipteki ölü nokta ile üstteki ölü nokta arasında pistonla hareket eden, hacim ve kapasitesinin eşit olduğu katmerli silindirlerden meydana gelen motorlar içindir.
84.08 - SIKIŞTIRMA İLE ATEŞLEMELİ İÇTEN YANMALI PİSTONLU MOTORLAR (DİZEL VEYA YARI DİZEL).
8408.10 - Deniz taşıtları için olanlar
8408.20 - 87. Fasıldaki taşıtlarda kullanılan türde olan motorlar
8408.90 - Diğer motorlar
Bu pozisyon, sıkıştırmayla ateşlemeli içten yanmalı, pistonlu motorları kapsar (95. Fasıldakiler hariç) ayrıca, motorlu kara taşıtlarına ait olanlar da bu pozisyona dahildir.
Bu motorların mekanik yapıları, kıvılcım ile ateşlemeli içten yanmalı pistonlu motorların yapılarına benzer ve ana unsurları (silindir, piston, piston kolu veya krankşaft, volan, emme ve egzos subapları vb.) da aynıdır. Ancak farklı olarak bu gruba dahil motorlarda hava (veya bazen parlayıcı bir gazla karışım halinde olarak) önce silindire sevk olunmakta ve burada hızla sıkıştırılmaktadır. Bundan sonra atomize haldeki sıvı yakıt yanma odasına püskürtülmekte ve havanın sıkıştırılmasından meydana gelen ısının etkisi ile derhal ateş almaktadır. Oluşan basınç, kıvılcım ile ateşlemeli motorlardan oldukça fazladır.
Dizel motorların yanında, yarı dizel denilen, sıkıştırma ile ateşlemeli orta seviyede motorlar da bulunmakta ve bunlar daha düşük hava basıncıyla ateş almaktadır. Bu tipteki motorların harekete geçirilmeleri için silindir kafalarının önceden bir kaynak lambasıyla kızdırılması veya elektrik rezistanslı bir bujinin kullanılması gerekmektedir.
Sıkıştırma ile ateşlemeli içten yanmalı pistonlu motorlarda, petrolden veya taş kömürü katranından elde edilen ağır yağlar, gibi ağır akaryakıtlar ve linyit yağları, bitkisel yağlar (yer fıstığı yağı, hint yağı, palmiye yağları vb.) gibi yağlar kullanılmaktadır.
*
* *
Bu poizsyondaki motorlar bir veya daha fazla silindirli olabilir. Birden fazla silindirli olanlarda silindirlerin kolları, bir şaft koluna bağlanmakta ve her biri ayrı olarak beslenen silindirler ise muhtelif tarzda, örneğin, dikey bir sıra halinde (kafaları yukarı veya aşağı gelmek suretiyle), biri diğerine eğik vaziyette simetrik sıralar halinde (V-motorları), şaft kolunun iki yanında biri diğerine paralel iki sıra halinde tertiplenmektedir.
Bu pozisyonda yer alan motorlar, tarımsal makinalarda, otomobillerde, traktörlerde, lokomotiflerde veya gemilerde ya da elektrik jeneratörlerinde vb. bir çok yerlerde kullanılmaktadır.
Bu pozisyona dahil motorlar, enjeksiyon pompaları, ateşleme tertibatı, yakıt ve yağ depoları, su radyatörleri, yağ soğutucuları, su, yağ ve yakıt pompaları, vantilatörler, hava ve yağ filtreleri, durdurma tertibatı, hareket manivelaları ve starterler (elektrikli veya diğer) ile techiz edilmiş olabileceği gibi, sürat eksiltici, arttırıcı veya değiştirici tertibat ile veya vites tertibatı ile mücehhez bulunabilir.
Tekerlekli şasiler veya kızaklı ayaklar üzerine monte edilmiş halde bulunan seyyar motorlar (üzerine monte edilmiş olduğu tekerlekli şasiyi veya kızağı belli bir mesafeye kadar yürütmeyi temin edici tertibatı haiz olanlar dahil) da bu pozisyonda yer alır. Fakat bunların 87. Fasılda yer alan taşıt araçlarından olmaması gerekir.
*
* *
Motorlarda kullanılan akaryakıtların oktan, setan vb. derecelerini sıkıştırmayla ateşlemeli içten yanmalı pistonlu motorlardan, ateşlemeleri değişebilir hava tazyiki esasına dayanan motorlar bu pozisyon haricinde kalır. (Fasıl 90).
AKSAM VE PARÇALAR
Makina ve cihazlara ait aksam ve parçaların tarifedeki yerlerinin tayinine dair genel hükümler (XVI. Bölümün Genel Açıklama Notlarına Bakınız) saklı kalmak kaydıyla, bu pozisyonda yer alan motorlara ait aksam ve parçalar 84.09 pozisyonunda yer alır.
84.09 - SADECE VEYA ESAS İTİBARİYLE 84.07 VEYA 84.08 POZİSYONLARINDAKİ MOTORLARIN AKSAM VE PARÇALARI.
8409.10 - Hava taşıtları için olanlar
- Diğerleri:
8409.91 -- Sadece veya esas itibariyle kıvılcım ile ateşlemeli içten
yanmalı pistonlu motorlar için olanlar
8409.99 -- Diğerleri
Makina ve cihazlara ait aksamın tarifedeki yerlerinin tayinine dair genel Hükümler (XVI. Bölümün Genel Açıklama Notlarına Bakınız) saklı kalmak kaydıyla, 84.07 veya 84.08 pozisyonlarındaki pistonlu içten yanmalı motorların aksam ve parçaları (pistonlar, silindirler ve silindir blokları, silindir başları veya kafaları, silindir gömlekleri, emme ve egzos subapları, piston segmanları, hareket kolları, karbüratörler, yakıt memeleri vb.) da bu pozisyona dahil bulunmaktadır.
Ancak aşağıdakiler bu pozisyona dahil değildir:
(a) Enjeksiyon pompaları (84.13 pozisyonu)
(b) Motorlara mahsus şaft kolları (krankşaftlar), kamşaftlar ve dişli kutuları (84.83 pozisyonu); ve vites kutuları (84.83 pozisyonu).
(c) İçten yanmalı motorları ateşlemeye ve hareket ettirmeye mahsus elektrikli tertibat (ateşleme ve ısıtma bujileri dahil) (85.11 pozisyonu).
84.10 - SU TÜRBİNLERİ, SU ÇARKLARI VE BUNLAR İÇİN
REGÜLATÖRLER.
- Su türbinleri ve su çarkları:
8410.11 -- Gücü 1.000 kW'ı geçmeyenler
8410.12 -- Gücü 1.000 kW'ı geçen fakat 10.000 kW'ı geçmeyenler
8410.13 -- Gücü 10.000 kW'ı geçenler
8410.90 - Aksam ve parçalar (regülatörler dahil)
Bu pozisyon, hareket halindeki veya basınç altındaki su veya diğer sıvıların (akarsular ve su şütleri; su basıncı, yağ veya özel akışkanların basıncı) haiz bulunduğu enerjiyi kendi bünyelerinde hareket ettirici mekanik bir enerji haline getiren hidrolik türbinleri ve su çarklarını içine alır. Böylece bu çeşit makina ve motorlar hareket halindeki sıvıların bir çarkın çevresinde bulunan kanatlara, kepçelere, paletlere ve helezoni şekilde parçalar üzerine sevk edilmesi suretiyle işlemektedir.
(A) HİDROLİK TÜRBİNLER
Hidrolik türbinler, stator denilen bir kısım ile bunun içine tespit edilmiş bulunan ve rotor denilen kısımdan müteşekkil bulunmakta ve stator denilen kısım, içine giren suyu rotor çarkının kanatlarına vb. sevk etmektedir.
Hidrolik türbinler esas olarak üç tiptedir:
(1) Pelton tipi; bunlar, nispeten hacmi az fakat basıncı yüksek olan su şütleri veya şelaleler içindir. Rotor kısmı, çevresi bir çok küçük kepçelerle mücehhez bir çarktan müteşekkil bulunmakta ve stator kısmı ise, sağlam yapılı bir zarftan ibaret olup, içinden geçen suyun kepçelere değecek şekilde sevkini temine mahsus bir veya daha ziyade emme ağzını ihtiva etmektedir.
(2) Francis tipi; bunlar, hacimleri büyük ve fakat basınçları orta veya az olan su şütleri ve şelaleler içindir. Bunlar da bir rotor ile bir statordan müteşekkil olup, uskur biçiminde geniş ve sabit kanatları muhtevi olan rotor kısmı, monoblok halde dökme çelikten mamul bulunmakta ve stator kısmı ise, içine giren suyu rotor kısmının bütün kanatlarına muntazam bir şekilde ve huzme halinde sevke yarayan müteharrik tertibatlı geniş kanatlarla mücehhez helezoni bir borudan terekküp etmekte ve nihayetinde suyun dışarı çıkmasını sağlayan merkezi bir delik bulunmaktadır.
(3) Kaplan tipi; bunlar, düşük ve çok düşük basınçlı sular için olup, bundan önceki bentte izah olunan türbinlere benzemekte ve fakat hem statorları, hem de rotorları müteharrik kanatla mücehhez bulunmaktadır
Hidrolik türbinlerin esas kullanım yeri hidro-elektrik tesisleridir.
(B) SU ÇARKLARI
Bunlar, çok basit cihazlar olup, çevreleri ağaçtan veya madenden mamul kanatlarla (düz veya oyuk paletler veya kepçelerle) mücehhez bulunan büyük bir çarktan ve bu çarkın bağlı bulunduğu bir milden müteşekkildir. Çarkın mili genellikle kademeli bir dişli tertibatla mücehhez bulunmakta ve bu tertibat çarkın dönme süratini ayarlamaktadır. Bu çarkların meydana getirdiği mekanik enerji genellikle doğrudan doğruya küçük sanatlara mahsus atölyelerde, odun ve kereste biçmeye mahsus küçük değirmenlerde, un değirmenlerinde vb. kullanılmaktadır.
Gemilere mahsus kanatlı çarklar, görünüşleri itibariyle bunlara benzemekle beraber bu pozisyon haricindedir (84.87 pozisyonu).
Hidrometrik kanatlı çarklar da bu pozisyon haricindedir (90.15 pozisyonu).
AKSAM VE PARÇALAR
Makina ve cihazlara ait aksam ve parçaların tarifedeki yerlerinin tayinine dair genel hükümler (XVI. Bölümün Genel Açıklama Notlarına Bakınız) saklı kalmak kaydıyla, bu pozisyondaki hidrolik türbinler ve su çarklarının aksam ve parçaları (ör; rotorlar ve statorlar ile bunlara mahsus kanatlar ve kepçeler, helezoni boru şeklindeki statorlar, yükteki değişimlere dönüş hızını sabit tutmak için suyun akışını ya da rotor veya statorların alçalma, yükselme açılarını tipe göre otomatik olarak düzenleyen regülatörler, regülatörler için valf iğneleri) bu pozisyonda yer alır.
84.11 - TURBOJETLER, TURBO-PROPELLERLER VE DİĞER GAZ
TÜRBİNLERİ (+).
- Turbojetler
8411.11 -- İtici gücü 25 kN'u geçmeyenler
8411.12 -- İtici gücü 25 kN'u geçenler
- Turbo-Propellerler
8411.21 -- Gücü 1100 kW'ı geçmeyenler
8411.22 -- Gücü 1100 kW'ı geçenler
- Diğer gaz türbinleri
8411.81 -- Gücü 5.000 kW'ı geçmeyenler
8411.82 -- Gücü 5.000 kW'ı geçenler
- Aksam ve parçalar
8411.91 -- Turbojetlere veya turbo-propellerlere ait olanlar
8411.99 - Diğerleri
Bu pozisyon turbojetler, turbo propellerler (iticiler) ve diğer gaz türbinlerini içine alır.
Bu pozisyondaki türbinler genellikle, bir buhar türbini gibi, herhangi bir dış ısı kaynağı gerektirmeyen içten yanmalı motorlardır.
(A) TURBO-JETLER
Bir turbo-jet, bir kompresör, bir ateşleme tertibatı, bir türbin ve bir meme veya başlıktan müteşekkil olup, çıkış borusunda birbirine yaklaşan kanallardan meydana gelen bir sistemden oluşmaktadır. Türbinden çıkan sıcak basınçlı gaz, meme aracılığı ile yüksek süratli gaz akımı oluşturur. Bu gaz buharının reaksiyonu uçakta kullanılacak gücün motivasyonunda kullanılır. En basit türlerinde, kompresör ile türbin tek bir mil üzerinde yer alır. Daha kompleks türlerinde kompresör, çift makaralıdır. Bu makaraların her biri ayrı ayrı kendi türbinine, mille irtibatlandırılmıştır. Bir başka türünde ise, kompresöre bir vantilatör eklenmiştir ve bu vantilatör üçüncü bir türbin aracılığı ile ya da ilk kompresör makarasına bağlanarak kompresörü çalıştırır. Bu vantilatör, doğal bir pervane görevi görür ve motora ekstra bir güç sağlanır. Bu türlere bazen "bypass kanatlı jet" denir.
"Yanma sonrası" denilen cihazlar, kısa bir süre için muharrik kuvveti artırmak maksadıyla bazı turbo-jetlere seri halinde bağlanan yardımcı cihazlardır. Bunlar, kendi yakıtlarını turbo-jetlerden çıkan gazların içinde kalan oksijenden temin etmektedir.
(B) TURBO-PROPELLERLER
Bu tür motorlar, turbo-jetlere benzerler, ancak uçak motorlarının pistonunda kullanılanlar gibi konvansiyonel bir pervane ile techiz edilmiş olup, kompresörün kuvvetini azaltıcı başka bir türbini ihtiva etmektedirler. Bu türbin bazen, kompresöre ve kompresör türbini miline mekanik olarak irtibatlı bulunmadığı anlamına gelen "bağımsız türbin" olarak adlandırılır. Böylece kompresör türbininden ayrılan sıcak basınçlı gaz, turbo-jetlerde olduğu gibi bir meme vasıtasıyla değil, bağımsız türbin vasıtası ile şaft kuvveti meydana getirmekte kullanılır. Bazı durumlarda, bağımsız türbinden ayrılan gazlar, bir meme veya kafada genleştirilerek, jet kuvvetini artırmada ve pervanenin hareketinin sağlanmasında yardımcı olurlar.
(C) DİĞER GAZ TÜRBİNLERİ
Bu gruptaki türbinler, uçakların hareket kuvvetini sağlamakta kullanılanlar hariç olmak üzere, sanayiide kullanılmak üzere özel olarak imal edilmiş olan ve turbo-jetler ya da turbo-propellerin adaptasyonunda kullanılan türbinlerdir.
Bunların iki tür devirleri vardır:
(1) Basit devir, bir kompresör tarafından emilen ve basınç altında sıkıştırılan havanın, yanma işlemi ile ısıtılıp türbinden geçirilerek, sonunda çıkış borusundan atmosfere atıldığı sistemdir.
(2) Yenileyici devir, havanın emildiği, basınç altında sıkıştırıldığı ve bir jeneratörün hava borularından geçirildiği sistemdir. Bu devirde, hava çıkış türbini vasıtasıyla ön ısıtmaya tabi tutulur ve yakıt ilave edilmesi ile daha da ısınacağı yanma sistemine aktarılır. Hava, gaz karışımı, türbinden ve sonra jeneratörün sıcak gaz bölmesinden geçirilerek sonuçta çıkış borusundan atmosfere atılır.
Bu türbinler iki türde imal edilmişlerdir:
(a) Tek milli (şaftlı) gaz türbinleri, bunların içindeki kompresör ve türbin tek bir mil üzerine tespit edilmiştir. Kuvvet sağlayan türbin, kompresörü döndürür ve bir tertibatla irtibatlandırılmış bulunan dönen makinayı harekete geçirir. Bu tür bir harekete geçirme, elektrik jeneratörlerinde olduğu gibi, devamlı olarak sabit bir hızın verilmesinde en tesirli yöntemdir.
(b) Çift milli gaz türbinleri, kompresör, yanma bölmesi ve kompresör türbini, genellikle gaz jeneratörü tabir edilen bir başka türbinle birleştirilmiş haldedir. Bu ikinci türbin, gaz jeneratörünün çıkış kısmından gelen basınçlı ve ısıtılmış gazı alan ayrı bir mil (şaft) üzerine tespit edilmiştir ve kuvvet türbini olarak tabir edilen bu ikinci türbin bir pompa veya bir kompresör gibi harekete geçirici bir üniteyle irtibatlandırılmış bulunmaktadır. İki milli gaz türbinleri, dönüş hızını ve güç menzilini ihtiyaca göre ayarlayan varyasyonlar sağlar.
Bu tür gaz türbinleri, deniz taşıtlarında ve lokomotiflerde, elektrik jeneratörlerinde, petrokimya endüstrilerinde, boru hatlarında, gaz ya da sıvı yağın mekanik olarak harekete geçirilmesinde kullanılır.
Bu grup, içten yanma bölmelerini ihtiva etmeyen diğer gaz türbinlerini de içine alır. Bunlar, bir statör ile bir rotordan oluşur. Basit cihazlardır ve diğer makina ve cihazlar (gaz jeneratörleri, dizel motorlar, pistonsuz jeneratörler vb.) vasıtası ile sağlanan gazların meydana getirdiği enerjiyi kullanarak ya da sıkıştırılmış hava veya diğer sıkıştırılmış gaz ihtiva eden türbinlerde çalışmaktadır.
AKSAM VE PARÇALAR
Makina ve cihazlara ait aksam ve parçaların tarifedeki yerlerinin tayinine dair genel hükümler (XVI. Bölümün Genel Açıklama Notlarına Bakınız) saklı kalmak kaydıyla, bu pozisyona dahil motorların gaz türbinlerine mahsus rotorlar, jet motorlarına mahsus yanma bölgeleri ile gaz çıkış boruları, turbo-jetlere mahsus aksam ve parçalar (kanatlarıyla mücehhez olsun olmasın stator halkaları, kanatlarıyla mücehhez olsun olmasın rotor çarkları veya diskleri), turbojetlere mahsus yakıt besleme regülatörleri, yakıt püskürtme memeleri gibi aksam ve parçaları da bu pozisyonda yer alır.
o
o o
Altpozisyon Notu.
8411.11 ve 8411.12 Altpozisyonları.
İtici güç, çıkış borusunda her saniyede vuku bulan toplam akışı ve havanın girişteki hızı ile çıkış hızı arasındaki farkı ifade eder.
84.12 - DİĞER MOTORLAR VE KUVVET HASIL EDEN
MAKİNALAR.
8412.10 - Tepkili motorlar (turbojetler hariç)
- Hidrolik güç motorları ve makinaları
8412.21 -- Doğrusal hareketli olanlar (silindirler)
8412.29 -- Diğerleri
- Pnömatik güç motorları ve makinalar
8412.31 -- Doğrusal hareketli olanlar (silindirler)
8412.39 -- Diğerleri
8412.80 - Diğerleri
8412.90 - Aksam ve parçalar
Bu pozisyon, bundan önceki pozisyonlara (84.06 ilâ 84.08, 84.10 veya 84.11) veya 85.01 ya da 85.02 pozisyonlarına dahil bulunmayan motorlara ve kuvvet hasıl eden makinalara ait bulunmaktadır. Bu buhar türbinleri, kıvılcım ile sıkıştırma ile ateşlemeli içten yanmalı pistonlu motorlar, hidrolik türbinler, su çarkları, turbojetl.er, turbo-propellerler ve diğer gaz türbinleri haricinde kalan ve elektrikli olmayan bilumum motorlar ve kuvvet hasıl eden makinaları içine alır.
Bu pozisyona tepkili motorlar (turbo jetler hariç), pnömatik güç motorları ve makinaları, rüzgarla işleyen motorlar (yel değirmenleri), zemberekli motorlar, ağırlık esaslı motorlar vb ile belli hidrolik güç motorları ve bazı buhar güç üniteleri dahil bulunmaktadır.
(A) TURBO JETLER DIŞINDAKİ TEPKİLİ MOTORLAR
(1) Ram jetler.
Bu tür motorlar mekanik olarak çok basit motorlar olup, yalnızca çok hızlı hareket eden makinalarla çalışabilmektedir. Bunların turbo kompresörleri bulunmamakta ve besleyici hava sadece hareket hızının etkisiyle bir boru içinden geçerek yanma bölmesine girmekte ve burada sıkışmaktadır. Bu tür motorların hareket ettirici kuvveti, çıkış memesinden geçerken genişleyen gazların reaksiyonundan elde edilmektedir.
(2) Pulsojetler.
Bu tür motorların yukarıdaki bentte sözü edilen motorlardan farkı, gazların çıkış memesinden çıkışı devamlı bir akım halinde olmayıp, nabız atar gibi Fasılalı olmasından ibaret bulunmakta ve bu hal gazların ihtirak bölmesindeki yanma işinin Fasılalı olmasından ileri gelmektedir. Bu tür motorlarda, gazların çıkış memesinden Fasılalı olarak çıkışı besleyici havanın motora girmesini temin ettiğinden yukarıdaki bentte bahsedilen motorların aksine olarak, durdukları yerde hemen harekete geçirilebilmektedir.
Bunlar uçaklarda özellikle yardımcı havalanma motoru olarak kullanılmaktadır.
(3) Roket Motorları.
Bunlar, reaksiyonlu motorlar olup yanma işi hariçten hava beslenmesi olmadan vuku bulmakta ve yükünü yakıt maddesi ile yakıcı unsurlar teşkil etmektedir.
Bunların iki ana türleri bulunur.
(i) Sıvı yakıtlı motorlar; bu tür motorlar, yakıtların depolanmasına mahsus bir veya daha fazla tanklı yanma bölmesi ve bununla irtibatlandırılmış jet boruları, pompalar ve tüplerden meydana gelen bir sistemden müteşekkildir. Pompalar ayrı bir gaz jeneratörü ile beslenen bir türbinle harekete geçirilir. Bu tür roketlerin önemli bir kısmı enjeksiyon sisteminden meydana gelir. Yakıt maddesi olarak, etil alkol, hidrazin hidrat vb. ve yakıcı madde olarak da hidrojen peroksit, potasyum permanganat, sıvı oksijen, nitrik asit vb. kullanılır.
(ii) Katı yakıtlı motorlar; bunlar silindirik bir basınç odası ile jet borusundan oluşurlar. Yanma bölgesi ile ateşleyici unsur bir bütün oluşturmaktadır. Bu tür motorlarda patlayıcı, bir tutuşturucu (genellikle amonyak perklorat) ve yakıttan (genellikle poliüretanlar) oluşur. Bazı tiplerinde 36. Fasılda yer alan patlayıcı maddeler türünden katı yakıtlar kullanılmaktadır.
Bu pozisyonda yer alan roketler, sadece gerçek anlamda muharrik bir ünite teşkil edenlerdir (uçaklar için motor veya havalanma motoru olarak kullanılan roketler, güdümlü mermilere takılmaya mahsus roketler veya uydu ya da uzay araçlarına mahsus roketler gibi).
Aşağıdakiler bu pozisyona dahil değildir:
(a) Şenlik fişeği füzeleri, cankurtaran ip ve halatlarını atmaya mahsus füzeler ve diğer benzeri piroteknik roketleri (36.04 pozisyonu).
(b) Uydu ya da uzay araçları (88.02 pozisyonu).
(c) Füze ile mücehhez güdümlü mermiler (93.06 pozisyonu).
(B) HİDROLİK GÜÇ MOTORLARI VE MAKİNALARI
Bu gruba aşağıdakiler dahil bulunmaktadır:
(1) Bazı motorlar (84.10 pozisyonundaki türbinler ve çarklar hariç). Deniz dalgalarının enerjisini mekanik kuvvet haline getiren bazı hidrolik motorlar, (bunların Savonius denilen rotor kısmı yarı üstüvane şeklinde iki kanatlıdır) ile med ve cezir esnasında su seviyesinin değişkenliğinden hasıl olan enerjiyi mekanik kuvvet haline getirenler.
(2) Su sütunlu motorlar adıyla bilinen ve basınçlı suyun pistonlar üzerine yaptığı tesirle çalışan motorlar. Bu tip motorlarda silindirlere gelen basınçlı su iki veya daha fazla pistonu iterek harekete getirmekte ve pistonlar da bağlı bulundukları şaftı (mili) etkilemektedir.
(3) Hidrolik silindirler. Bunlar, örneğin; pirinçten ya da çelikten imal edilmiş variller ve pistondan müteşekkildir. Pistona tek yanlı (tek tesirli) veya çift yanlı (çift tesirli) olarak uygulanan basınçlı yağ ya da diğer sıvılarla çalıştırılırlar ve basınç altında bulunan bu sıvı doğrusal bir harekete dönüşür. Bu silindirler, imalat aletlerinde, inşaat makinalarında, dümen mekanizmalarında vb. kullanılmaktadır.
(4) Hidrolik valfli çalıştırıcılar. Bunlar, metalle kaplanmış bir pistondan meydana gelirler ve müstakil halde bulunurlar. Piston koluna dikey haldeki bir mil, basınç altında tutulan sıvı ile meydana getirilen doğrusal hareketi döner harekete (rotatif) dönüştürür. Dönüş mekanizması da musluklu valfi çalıştırır.
(5) Hidrolik servis motorları. Bunların geri hareketi kontrol sisteminde veya düzenleyici sistemde nihai veya ara bir fonksiyonları bulunur. Bu motorlar, hava taşıtlarında vb. kullanılmaktadır.
(6) Hidrolik sistemler. Bunlar, hidrolik güç ünitesi (temel olarak bir hidrolik pompa, elektrik motoru, kontrol valfleri ve yakıt deposundan müteşekkil), hidrolik silindirler ve silindirler ile hidrolik güç ünitesinin irtibatlandırılmasında gerekli bulunan borular veya hortumlardan müteşekkil, bir bütün oluşturmak üzere bir araya getirilmiş fonksiyonel bir ünitedir (XVI. Bölümün 4. Not Hükmü Anlamında) (XVI. Bölümün Genel Açıklamalar Notlarına Bakınız). Bu sistemler, inşaat mühendisliği alanında vb. kullanılır.
(7) Hidrolik jet motorları (hidrojetler). Motorlu deniz taşıtlarına mahsus olan bu motorlar deniz ya da nehir suyunu kuvvetli bir pompa ile çekerek, botun arkasında veya altında bulunan ayarlanabilir tüp (veya tüplerden) yüksek hızla fışkırarak çalışırlar.
(C) PNÖMATİK GÜÇ MOTORLARI VE MAKİNALARI
Bu tür motorlar, kaynağı hariçte bulunan basınçlı hava veya basınçlı gazlarla işlemekte, gerek yapıları ve gerek fonksiyonları bakımından pistonlu buhar makinalarına ve bazı hallerde de buhar türbinlerine benzemektedir. Bu motorlar, lüzumu halinde, hava basıncını ve dolayısıyla genleşme enerjisini arttırmak ve aynı zamanda silindirlerin ani sıcaklık düşmesinden ileri gelen buzlanmasını önlemek maksadıyla brulör ile veya diğer ısıtıcı cihazlarla mücehhez olabilir.
Bu grupta yer alan motorlar, grizu patlamasına karşı emniyetli olmaları nedeniyle, kömür madeni ocaklarında lokomotiflerin ve bucurgatların motoru olarak kullanılır. Bundan başka, bazı lokomotiflerde, uçaklarda, denizaltı gemilerinde vb. bulunan içten yanmalı motorların ilk hareketini temin için yardımcı motor olarak ve aynı zamanda torpillerin hareketinde kullanılmaktadır.
Bu grup ayrıca aşağıdakileri de içine alır:
(1) Basınç altındaki havanın naklinde kullanılmaya mahsus kanatlı motorlar, dişli motorları, yaylı ve radyal pistonlu motorlar.
(2) Pnömatik silindirler, bunlar, pirinçten, çelikten vb. imal edilmiş variller ve bir pistondan müteşekkildir. Pistona tek yanlı (tek tesirli) veya çift yanlı (çift tesirli) olarak uygulanan basınçlı hava ile çalıştırılırlar ve basınç altındaki bu hava doğrusal bir harekete dönüşür. Bu silindirler, imalat aletlerinde, inşaat makinalarında, dümen mekanizmalarında vb. kullanılmaktadır.
(3) Pnömatik valfli çalıştırıcılar, bunlar, metalle kaplanmış bir pistondan müteşekkil olup, müstakil halde bulunurlar. Piston koluna dikey haldeki bir mil, basınç altında tutulan hava ile oluşturulan doğrusal hareketi döner harekete dönüştürür. Döndürme mekanizması da musluklu valfi veya döner mekanizmalı diğer cihazı çalıştırır.
(D) RÜZGARLA İŞLEYEN MOTORLAR (YEL DEĞİRMENLERİ)
Bu grup bir pervane veya rotorun kanatları üzerine çarpan rüzgarın etkisinin doğrudan doğruya mekanik bir kuvvet haline getiren bilcümle motorları (rüzgarla işleyen motorlar ve türbinler) içine almaktadır. Bunların pervane veya rotor kanatları ekseriya müteharrik olup, kademeli olarak ayarlanabilecek şekildedir.
Genellikle belli bir yükseklikte madeni bir pilon üzerine monte edilmiş olan pervane veya rotorlar, kaidelerine dik olarak fırıldak teşkil eden bir kuyrukla veya rüzgarın yönüne göre pervane veya rotoru çeviren benzeri diğer bir tertibatla mücehhez bulunmaktadır Elde edilen mekanik kuvvet, genellikle dikey vaziyetteki ana milden (şaft) yerde yatay vaziyette bulunan bir mile dişli tertibatla intikal etmektedir. Rüzgarla işleyen bazı motorlar (depresyonlu motorlar) oyuk satıhlı kanatları ihtiva etmekte ve oyukların içinde pervanenin dönmesinden hasıl olan basınçlı hava kapalı bir boru içinde aşağıda bulunan depresyonlu küçük bir türbine sevk olunarak onu çalıştırmaktadır.
Rüzgarla çalışan motorla genellikle düşük kuvvette motorlar olup, çoğunlukla arazi sulama tesislerindeki tulumbalarla drenaj tulumbalarının ve küçük elektrik jeneratörlerinin çalıştırılmasında kullanılmaktadır.
Rüzgarla işleyen bir pervane veya motor tertibatıyla mücehhez bulunan ve böylece bir bütün teşkil eden neviden elektrik jeneratörleri ile "moulinets" denilen ve uçakların gerisindeki hava akımından faydalanarak tek veya çift kanatlı bir pervane ile çalışan neviden küçük elektrik jeneratörleri bu pozisyon haricinde kalır (85.02 pozisyonu).
(E) ZEMBEREKLİ MOTORLAR VE KARŞILIKLI AĞIRLIK ESASINA
DAYANAN MOTORLAR VB.
Bu grupta, saatçi eşyasında olduğu gibi, kurulu bir zembereğin boşalmasından hasıl olan bir kuvvetle veya ağırlık sistemi ile (Örneğin; karşılıklı ağırlıkla veya benzeri diğer tertibatla) işleyen motorlar yer almaktadır. Bununla beraber, bunların bir eşapman ile mücehhez bulunan veya eşapmanla techiz edilecek şekilde imal edilmiş olanları bu pozisyon haricinde kalır (91.08 veya 91.09 pozisyonları).
Bu gruba dahil motorlar ve özellikle zemberekli olanlar bir çok cihazın (müzikli kutular, kaydedici cihazlar, dönen vitrin dekorasyonu, oymacı aletleri, döner, kebap şişleri, vb.) işletilmesinde kullanılır.
(F) PİSTONLU MOTORLAR (KAZANLARINDAN AYRI OLARAK)
Bu makinalarda mekanik kuvvet, bir silindir içindeki pistonun bir taraftan buhar kazanından gelen buhar basıncının ve diğer taraftan atmosfer basıncının (kondansörsüz makinalarda) veya kondansörün meydana getirdiği alçak basıncın tesiri altında bir ileri bir geri gitmesi suretiyle meydana gelmekte ve bu hareket bir bağlantı çubuğu, bir şaft kolu veya bir volan vasıtasıyla döner (rotatif) harekete çevrilmektedir.
Bu tip makinaların en basit türleri tek tesirli olanlarıdır. Bunlarda buhar basıncı pistonun yalnız bir yüzüne tesir eder. Diğer tiplerde (çift tesirli) ise buhar basıncı pistonun her iki yüzüne tesir etmektedir. Daha kuvvetli olan buhar makinalarında (bileşik, çift veya triple-genişlemeli buhar makinaları vb.) kazandan gelen buhar, çapları gittikçe artan iki veya daha fazla silindirin içinden geçmekte ve her silindirin piston kolu bir şaft koluna bağlanmış bulunmaktadır. Lokomotiflere ve gemilere ait buhar makinaları bu sonuncu tipte olanlardandır.
(G) SU BUHARI YA DA DİĞER GAZ GÜCÜ İLE ÇALIŞAN GÜÇ ÜNİTELERİ (KAZANLARI İLE BİRLİKTE)
Bu gruptaki makinalar, bir kazan (genellikle ateş borulu) ile birlikte tek ya da bileşik halde pistonlu buhar makinası techizatından müteşekkil bulunmaktadır. Bunlar, gerektiğinde sıkça, kuvvet hasıl edici olarak da kullanılan bir ya da iki volanla mücehhez olabilir.
Bu tür motorlar, biraz daha fazla veya az, fakat daimi olarak düşük ya da orta derecede kuvvet hasıl etmek maksadıyla kullanılırlar. Ancak, pratiktirler ve yapıları itibariyle kolaylıkla taşınabilir, yer değiştirilebilir ya da sökülebilirler.
AKSAM VE PARÇALAR
Makina ve cihazlara ait aksam ve parçaların tarifedeki yerlerinin tayinine dair genel hükümler (XVI. Bölümün Genel Açıklama Notlarına Bakınız) saklı kalmak kaydıyla, bu pozisyona dahil motorların aksam ve parçaları (jet motorlarına mahsus yanma bölmeleri ile gaz çıkış boruları, yakıt besleme regülatörleri, yakıt püskürtme memeleri, rüzgarla işleyen motorlara mahsus kanatlı havai çarklar, silindirler, pistonlar, sürgü valfleri, bağlantı çubukları vb.) da bu pozisyonda sınıflandırılır.
Genel olarak, buhar ya da diğer gaz gücü ile çalışan ünitelerin birleşmesinden meydana gelen kazanların aksam ve parçaları olarak (84.02 pozisyonu)veya bu pozisyondaki buhar gücü ile çalışan ünitelerin aksam ve parçaları olarak sınıflandırılırlar.
Bununla beraber, transmisyon milleri ve krank şaftlar bu pozisyona dahil değildir (84.83 pozisyonu).
84.13 - SIVILAR İÇİN POMPALAR (ÖLÇÜ TERTİBATI OLSUN OLMASIN); SIVI ELEVATÖRLERİ (+).
- Ölçü tertibatı olan veya ölçü tertibatı takılmak üzere imal edilmiş pompalar
8413.11 -- Servis istasyonları veya garajlarda kullanılan türde yakıt ve yağ dağıtım pompaları
8413.19 -- Diğerleri
8413.20 - El pompaları (8413.11 veya 8413.19 alt pozisyonundakiler hariç)
8413.30 - İçten yanmalı pistonlu motorlar için yakıt, yağ veya soğutma pompaları
8413.40 - Beton pompaları
8413.50 - Diğer doğrusal deplasmanlı (pozitif hareketli) pompalar
8413.60 - Diğer döner deplasmanlı (pozitif hareketli) pompalar
8413.70 - Diğer santrifüj pompalar
- Diğer pompalar; sıvı elevatörler
8413.81 -- Pompalar
8413.82 -- Sıvı elevatörleri
- Aksam ve parçalar
8413.91 -- Pompalara ait olanlar
8413.92 -- Sıvı elevatörlerine ait olanlar
Bu pozisyon, sıvıların bulundukları seviyeden yukarı çıkarılmasında veya devamlı bir şekilde bir yerden bir yere sevkinde (erimiş metal ya da ıslak beton dahil) kullanılan ve el kuvvetiyle veya diğer bir kuvvetle çalışan bir çok makina ve cihazları içine almaktadır.
Bu türlü makina ve cihazlardan motorları bünyelerinde olanlar bu pozisyonda yer alır. Garajlarda veya benzin istasyonlarında kullanılan ölçü tertibatlı tevzi tulumbaları (satış bedelini gösteren tertibatı bulunsun bulunmasın) ile, bu makinaya nakil vasıtasına, vb. konulmak maksadıyla özel şekilde imal edilmiş tulumbalar, örneğin, içten yanmalı motorlar için su, yağ ve benzin pompaları, sentetik ve suni lifleri bükme tezgahlarına mahsus pompalar vb. de bu pozisyona dahil bulunmaktadır.
Bu pozisyonda yer alan makina ve cihazlar çalışma tarzları bakımından aşağıdaki beş şekilde sınıflandırılır:
(A) DOĞRUSAL DEPLASMANLI (POZİTİF HAREKETLİ) POMPALAR
Bunlar, bir silindir içinde hareket eden bir pistonun emme veya basma tesiri ile işleyen ve sıvıları emme ve sonra basma işi subaplarla tanzim olunan pompalardır. Bunlardan, pistonun yalnız bir yüzündeki emme veya basma tesiri ile işleyenleri "tek tesirli pompalar" ve iki yüzündeki emme veya basma tesiriyle işleyenlere ise "çift tesirli pompalar" denilir. Sadece emici olan pompalarla sıvıların çıkarılabileceği irtifa, atmosfer basıncı dolayısıyla mahdut bulunmakta ve daha yüksek irtifaya çıkarılabilmesi için "emme basma pompalar" denilen türden pompalar kullanılmaktadır. Emme basma pompalar, aynı zamanda hem emme ve hem de basma etkisini kullanan pompalardır. Daha fazla randıman elde edilmesi istenilen hallerde birden fazla silindirli pompalar kullanılır. Bu silindirler düz bir sıra halinde veya yıldız şeklinde olabilirler.
Aşağıda yazılı olanlar, bu sınıfa dahil pompalardır:
(1) Diyaframlı pompalar. Bunlar, metalden, deriden veya sair maddelerden mamul bir diyaframa havi pompalar olup bu diyafram ya mekanik bir tertibatla doğrudan doğruya veya bir sıvının araya girmesi suretiyle titreşim ve alternatif şekilde devam eden bu titreşimin etkisiyle bir piston gibi vazife görür.
(2) Yağ yataklı pompalar. Bu tür pompalarda, başka sıvılarla karışmayan bir yağ tabakası diyafram vazifesi görmektedir. Bu kabil pompalar sulama ve drenaj işlerinde; kıvamlı sıvılar, asitler, vb. için kullanılır.
(3) Elektromanyetik pompalar. Bu tür pompalarda, pistonun ileri ve geri hareketi elektromanyetik etki ile (manyetik bir saha içine tespit edilen bir paletin rakkas gibi hareket etmesi suretiyle) elde edilmektedir.
(4) İki pistonun zorlama hareketi veya emme basma tulumbaları kullanılan makinalar. Bu gibi pompalar, ıslak beton (beton pompaları) nakli için kullanılırlar. Ancak, beton pompasıyla sabit bir şekilde donatılmış olan esas itibariyle özel bir amaçla imal edilmiş makinalar bu pozisyon haricinde kalır (87.05 pozisyonu).
(B) DÖNER DEPLASMANLI (POZİTİF HAREKETLİ) POMPALAR
Bu tür pompalarda da sıvıların içeri çekilmesi ve sonra dışarı verilmesi işi, emme ve basma fonksiyonlarıyla sağlanmakta ve fakat bu fonksiyonlar bağlı bulundukları mil ile birlikte devamlı şekilde dönmekte olan kamların veya benzeri tertibatın, içinde döndükleri silindirin cidarına bir veya daha fazla noktada temas etmeleri suretiyle olmaktadır.
Bu gruba dahil pompalar, rotatif mekanizmanın mahiyetine göre aşağıdaki şekilde sınıflandırılır:
(1) Dişli tertibatına haiz pompalar. Bu tür pompalarda sıvıların içeri çekilmesi ve sonra dışarı verilmesi işi, özel şekillerdeki dişliler vasıtasıyla sağlanmaktadır.
(2) Kanatlı pompalar. Bunların rotor kısmı, üzerinde hareket halinde iken şemsiye gibi serbestçe açılan kanatlar (paletler) bulunan eksantrik dönüşlü bir silindirden meydana gelir. Bu dönüş, kanatların iç yüzeylerle temas etmesini sağlayarak sıvının yer değiştirmesine yol açar. Bu gruba ayrıca, küçük ayarlanabilir kanatları bulunan bir çark veya silindirlere hamil kanatlara yerleştirilmiş veya pompanın gövdesine tespit edilmiş ve eksantrik hareketli dönen düz bir rotordan müteşekkil kanatlar da dahildir.
(3) Döner kamlı pistonlu pompalar. Bir mahfaza içinde, birbiri ile dönüşümlü olarak yer değiştiren unsurlardan müteşekkildir.
(4) Helezoni şekilde dişli mil tertibatlı pompalar. Bu tür pompalar, dişleri birbirine geçmiş vaziyette olarak dönen vida tipi dişli millerden müteşekkildir (iki ya da daha fazla vidalı pompalar, helezoni milli pompalar, sonsuz vidalı pompalar). Bu dişli millerin dönmesiyle hasıl olan basınç, sıvıları pompanın içine geçirmekte ve uzunlamasına olarak dışarı vermektedir.
(5) Peristeltik pompalar. Bunlar, esnek borulu, içinde sıvının yol alabileceği her iki ucunda makaralı rotor bulunan pompalardır. Makaralar, esnek boru içinde basınç sarf eder ve sıvı döner hareket aracılığı ile dışarıya sevk edilir.
(C) SANTRİFÜJLÜ POMPALAR
Santrifüjlü pompalarda, eksenden içeri alınan sıvılar rotor kısmının dönen kanatlarının etkisiyle dönmekte ve meydana gelen santrifüj etkisi altında, silindir gövdesine temas eden şekilde bir menfezi bulunan halka biçimli bir kollektöre sevk olunmaktadır. Kollektörler, bazen içine sevk olunan sıvının haiz olduğu kinetik enerjiyi yüksek basınca çevirmek amacıyla difüzör denilen ve ters istikamette çalışan tertibatla mücehhez bulunmaktadır.
Çok yüksek derecede basma basıncı elde etmek için kademeli santrifüjlü pompalar kullanılır. Bu tür pompaların içinde aynı mile bağlı kanatlı bir çok çarklar bulunmakta ve yüksek basınç bu suretle elde edilmektedir.
Santrifüjlü pompalar, elektrik motorları, içten yanmalı motorlar veya bir türbin vasıtasıyla çalıştırılır. Bu tür pompaların dönme hızlarının fazla oluşu, kendilerini çalıştıracak olan motor veya türbinlere doğrudan doğruya bağlanmasını mümkün kılar. Pistonlu ve döner tulumbalarda ise bir vites tertibatına ihtiyaç vardır.
Bu gruba ayrıca, su altı pompaları, merkezi ısıtma devridaim pompaları, oluklu pervaneli pompalar, yan oluklu pompalar, radyal akıntılı pervaneli pompalar da dahil bulunmaktadır.
(D) DİĞER POMPALAR
Aşağıdaki pompalar bu gruba dahildir:
(1) Elektromanyetik pompalar. Bunların hareketli bölümleri bulunmaz. Sıvı, elektrikli fenomenler aracılığı ile sirkülasyona girer. Bu pompalar, ne pistonun içeri ve dışarı hareketi elektromanyetik tesirle elde edilen türde pompalarla ne de mıknatıs yoluyla indüksiyon fonksiyonlu olanlarla karıştırılmamalıdır.
(2) Ejektörler. Bu tür pompalarda, hava, buhar ya da su vb. bir borudan fışkırtılarak, borunun çevresine sevk olunan sıvıları içeri çekici bir kinetik enerjiyi meydana getirir. Bu tür pompalar, kapalı bir gövde içine yerleştirilmiş ters konik ağızlı borulardan müteşekkil bulunmakta ve sıvıları emmeye ve sonra dışarı vermeye mahsus ağızları ihtiva etmektedir.
Suyun buhar kazanına geçirilmesine mahsus Giffard tipi enjektörler ve içten yanmalı pistonlu motorlar için enjeksiyon pompaları da aynı esasla çalışırlar ve bu pozisyonda yer alırlar.
(3) Emülsiyon pompaları (Gaz yükseltici pompalar). Bunlarda, çıkış borusundaki sıvı, basınçlı hava ile karıştırılarak emülsiyon haline getirilmekte ve bu suretle sıvının özgül ağırlığı azalmakta, böylece de yükseltici bir kuvvet meydana gelmektedir. Basınçlı hava kullanıldığında, pompa bir hava yükseltici pompa halini alır.
(4) Sıvıların üzerine hava veya su buharı ya da diğer basınçlı gazların doğrudan doğruya tesiri suretiyle çalışan pompalar. Aşağıdakiler bu tür cihazlardandır:
(a) Gaz yanmalı pompalar, sıvıları yükseltmek için uygun bir yakıt ya da gazların patlayıcı güçleri kullanılır.
(b) Pulsometreler (buhar pulsatörleri), bunlarda pompalanan sıvının dağıtılması, pulsatör bölmesine giren buhardan dolayı oluşan yer değiştirme ile sağlanır. Emme bölme içindeki buharın kondansasyonundan dolayı basınç azalması sonucu oluşur.
(c) Basınçlı hava hücreli elevatörler (Montejus), bunlarda basınçlı hava kullanılır.
(d) Hidrolik ramlar veya hidrolik kafalar, cihazın boşalma borusu içindeki sıvı akımının periyodik ve ani tutulması ile ortaya çıkan enerji ile sıvı harekete geçirilir.
(E) SIVI ELEVATÖRLERİ
Bu grupta aşağıdakiler sayılabilir:
(1) Elevatör tipi çarklar, kova, kepçe vb. ile mücehhez.
(2) Zincirli veya kablolu elevatörler, kova, kepçe, kauçuk çanak vb. ile mücehhez.
(3) Şeritli elevatörler, bunlar dokumaya elverişli maddelerde sonsuz şeritlerle, yumuşak metal sonsuz şeritlerden (ondüleli, çok hücreli veya helezoni şekilde kurulmuş) müteşekkil bulunmakta ve bunların dokuma, ondula ve helezon boşluklarına veya hücrelerine girmiş olan su bilahare santrifüj kuvvetiyle buralardan çıkarılmaktadır.
(4) Arşimet cenderesi tipindeki elevatörler.
AKSAM VE PARÇALAR
Makina ve cihazlara ait aksam ve parçaların tarifedeki yerlerinin tayinine dair genel hükümler (XVI. Bölümün Genel Açıklama Notlarına Bakınız) saklı kalmak kaydıyla bu pozisyona dahil eşyanın, tulumba gövdeleri, enerji kaynaklarından uzakça bir yere monte edilmiş olan pompaların pistonunu enerji kaynağı ile birleştirmek ve çalışmasını sağlamak maksadıyla özel şekilde imal edilmiş ince uzun gövdeler, (emici çubuklar, pompalama çubukları vb.) pistonlar, kanatlar (paletler), kamlar, sübaplar, helezoni dişli miller, kanatlı çarklar, difizörler, kovalar ve kovalı zincirler, sıvı elevatörlerine mahsus şeritler, basınçlı hava hücreleri gibi aksamı da bu pozisyonda kalır.
*
* *
Aşağıda yazılı olanlar bu pozisyon haricinde kalır:
(a) Seramik maddelerden mamul pompalar (Örneğin; asitler ve diğer aşındırıcı sıvılar için seramikten pompalar) (69.09 pozisyonu).
(b) El ile sıkılarak kullanılan türden gres tabancaları ve yağdanlıklar (82.05 pozisyonu) ve basınçlı hava ile çalıştırılan gres tabancaları (84.67 pozisyonu).
(c) 84.22 pozisyonuna dahil, şişe doldurma makinaları vb.
(d) Sıvıları püskürtmeye, dağıtmaya veya pülvarize etmeye mahsus cihazlar (84.24 pozisyonu).
(e) Pompa tertibatlı motorlu kara taşıtları (87.05 pozisyonu).
o
o o
Altpozisyon Açıklama Notu.
8413.11 ve 8413.19 Altpozisyonları
Bu altpozisyonlar, şekilleri ve kullanım amaçları ne olursa olsun, dışarıya verilen sıvının miktarına ait hacmini kontrol eden bir tertibatı haiz pompaları içine alır (bu kontrol tertibatı pompa ile aynı zamanda bulunsun bulunmasın).
Bu kontrol tertibatı çok basit olabilir (bir kalibreli ünite gibi) veya boşaltılmak üzere toplam bir miktar verildiğinde pompanın durmasını otomatik olarak kontrol eden daha kompleks mekanizmalardan müteşekkil olabilir (Örneğin; bir kalibreli silindirle (ölçüm silindiri) mücehhez bulunan ve bir taraftan istenilen miktara izin verirken diğer taraftan da gerekli miktar sağlandığında pompayı durduran bir geçiş tertibatını haiz dağıtım pompaları gibi) ya da volumetrik kontrol ile diğer doldurma işlemleri arasında irtibatı sağlayıcı (Örneğin; fiyat saptayıcı, fiyat toplayıcı pompalar, otomatik dozajlı pompalar, otomatik olarak karışım düzenleyici pompalar gibi) pompalardan olabilir.
Diğer yandan, örneğin; ölçüm tertibatı pompanın boru kısmına basitçe monte edildiğinde, her iki parça (pompa ve ölçüm tertibatı) bir arada bile olsalar kendi pozisyonlarında tarifelenirler.
Bu altpozisyonlar, örneğin; yakıt ve yağ dağıtım pompaları, yiyecek maddeleri için miktar gösteren pompalar, laboratuvarlarda ve çeşitli sanayii kollarında kullanılan pompaları içine alır.
84.14 - HAVA VEYA VAKUM POMPALARI, HAVA VEYA DİĞER GAZ KOMPRESÖRLERİ, FANLAR (VANTİLATÖR VE ASPİRATÖRLER); BİR ASPİRATÖRÜ OLAN HAVALANDIRMAYA MAHSUS DAVLUMBAZLAR (FİLTRELİ OLSUN OLMASIN).
8414.10 - Vakum pompaları
8414.20 - El veya ayakla çalıştırılan hava pompaları
8414.30 - Soğutma cihazlarında kullanılan kompresörler
8414.40 - Tekerlekli şasiler üzerine monte edilmiş çekilebilen hava
kompresörleri
- Fanlar
8414.51 -- Gücü 125 W'ı geçmeyen kendinden elektrikli motorlu masa,
yer, duvar, pencere, tavan veya çatı fanları
8414.59 -- Diğerleri
8414.60 - En büyük yatay kenarı 120 cm.yi geçmeyen davlumbazlar
8414.80 - Diğerleri
8414.90 - Aksam ve parçalar
Bu pozisyon, hava veya diğer gazları kapalı bir yerde sıkıştırmaya veya bu yerdeki hava ve başka gazları boşaltarak bir boşluk (vakum) temin etmeye mahsus elle veya sair bir kuvvetle çalışan makina ve cihazlarla hava ve diğer gazları harekete geçirmeye mahsus makina ve cihazları içine almaktadır.
(A) POMPALAR VE KOMPRESÖRLER
Bu pozisyonda yer alan hava pompaları, vakum pompaları ve kompresörler genellikle, bundan önceki pozisyonda geçen sıvı pompalarını (pistonlu, rotatif, santrifüjlü veya enjektörlü pompalar) ait esaslar dahilinde çalışmakta ve yapıları itibariyle de, geniş anlamda onlara benzemektedir.
Bununla beraber, bu tür pompaların özellik arz eden ve bilhassa yüksek derecede vakum meydana getiren bazı türleri (civa buharlı pompalar, sıvı yağ buharlı pompalar), moleküler pompalar ve tuzak pompaları (yakalayıcı pompalar vb). Difüzyon pompaları, bazen camdan imal edilmekte ve dolayısıyla bu pozisyon haricinde kalmaktadır (70. Fasıl).
Hava ve vakum pompaları; Kaynama, damıtma veya buharlaştırma işlerinin alçak basınç altında yapılmasını kolaylaştırmada, elektrik ampüllerinin ve tüplerinin, termosların ve diğer izotermik kapların havasının boşaltılmasında, vb. gibi bir çok maksatlarla kullanılır. Hava pompaları, basınçlı hava pompalama vazifesi görür (ör; pnömatik lastiklerin şişirilmesi için olanlar).
Sıvı pompalarının aksine, hava veya gaz kompresörleri (alçak basınçlı olanlarla fasılalı şekilde çalıştırılanlar hariç) üretilen hava ve gaz basıncı dolayısıyla meydana gelen oldukça kuvvetli derecedeki ısıyı gidermek için çoğunlukla su veya hava ile soğutma tertibatına haiz bulunmaktadır.
Bunlar, bir çok çeşitte olabilir. Örneğin; pistonlu kompresör, santrifüjlü, eksenel, döner kompresörler gibi. Egzoz gazı turbo kompresörü güç üretimini arttırmak için içten yanmalı pistonlu motorlarda kullanılan özel bir tür kompresör çeşididir.
Kompresörler, gazların basınç altında bunlara mahsus kapların doldurulmasında, kimyevi sentezlerde, soğuk hava tesislerinde, buzdolaplarında vb., basınçlı hava motorlarını, pnömatik borulu transportörleri, denizaltı balast tankları besleyen basınçlı hava veya gaz depolarının doldurulmasında vb. gibi bir çok yerlerde kullanılmaktadır.
*
* *
Bu pozisyon, ayrıca gaz türbinleri için serbest pistonlu jeneratörleri de içine alır. Bu tür kompresörler, içinde biri diğerine paralel ve fakat aksi yönde hareket eden pistonlara havi yatay vaziyette bir motor silindirinden müteşekkil olup, baş tarafları daha büyük kuturda uzayarak kompresör silindirlerini meydana getirmekte ve bunların içinde de motor pistonlarıyla irtibatı olan bir kompresör pistonu bulunmaktadır. Motor silindirinin içindeki pistonlar, silindire giren sıvı yakıtın yanması ile silindirin iki başına doğru itilmekte ve dolayısıyla kompresör pistonlarının da kompresör silindirlerinin bitimlerine doğru itilmesi sağlanmaktadır. Kompresör pistonlarının bu suretle itilmesi, silindir başlarında bulunan kapalı havayı sıkıştırmakta ve meydana gelen basınç pistonların geri hareketini temin etmektedir. Bu geri hareket, evvelce motor pistonlarının hareketi sırasında motor silindirine alınmış olan havayı ve yanmadan meydana gelen sıcak gazları sıkıştırarak çıkış sübapından dışarı fırlatmaktadır. Sıcak gazların bu yüksek basıncı, bu tür kompresörlerin gaz türbinlerinde kullanılmasını mümkün kılmakta ve böylece bunlar, gaz türbinlerinin mutad yanma bölmeleri ile mutad kompresörlerin yerini almaktadır.
Bu pozisyonda yer alan pompalar, 84.13 pozisyonundaki pompalarda olduğu gibi, bir bütün teşkil edecek şekilde motor veya türbinle techiz edilmiş olabilir. Türbinler genellikle yüksek basınçlı kompresörler için kullanılmakta olup, işleme tarzları çok kademeli gaz türbinlerinin tersinedir.
(B) FANLAR
Fanlar, bünyelerine yerleştirilmiş şekilde bir motorla techiz edilmiş olsun olmasın, nispeten düşük basınç altında ve geniş hacimde hava veya gaz vermeye yahut sadece çevresindeki havayı harekete geçirerek bir hava cereyanı meydana getirmeye mahsus makine ve cihazlardır.
Birinci tipte olanlar, bir yerin havasını çıkarmada veya bir yere hava üflemede (örn; rüzgar tünellerinde kullanılan endüstriyel üfleyiciler) kullanılmakta olup, bir karter veya kapalı bir kanal içinde dönen motorlu bir pervaneden teşekkül etmekte ve işleyiş tarzları rotatif veya santrifüjlü kompresörlerin esasına dayanmaktadır.
İkinci tipte olanlar ise, daha basit yapılı olup, sadece açık havada dönen motorlu bir pervaneden ibaret bulunmaktadır.
Fanlarler, diğerleri meyanında özellikle maden ocaklarının, kapalı yerlerin, gemilerin, siloların vb. havalandırılmasında; kapalı yerlerdeki toz, su buharı, duman, sıcak gazlar vb. maddelerin emilerek dışarı atılmasında (aspirasyonunda); bir çok maddelerin (deri, kağıt, dokumaya elverişli maddelerden mamuller, boyalar, vb.) kurutulmasında; ocak bacalarının çekişini düzenlemede ve benzerlerinde kullanılmaktadır.
Bu grup, ayrıca evlerde odaların havalandırılmasında kullanılan fanları da içine alır (eğme veya sallama tertibatı olsun olmasın). Örneğin; tavan fanları, masa fanları, duvara destekle tutturulmuş fanları, pencere camına, duvar içine monte edilmek üzere yuvarlak olarak imal edilmiş fanlar, vb. gibi.
Motorlarından ve karterlerinden başka unsurlarla (toz toplayıcı koniler), filtreler, ısıtıcı ve soğutucu unsurlar, ısı ayarlayıcı tertibat, vb.) mücehhez bulunan fanları, içerdikleri bu unsurlar dolayısıyla başka pozisyonlarda yer alan daha kompleks makine ve cihazlar karakterini kazanmış oldukları takdirde bu pozisyon haricinde kalır. Örneğin; hava ısıtıcıları, elektrikli olmayan ısıtıcılar (73.22 pozisyonu), klima cihazları (84.15 pozisyonu) toz filtre cihazları (84.21 pozisyonu), ısı değişikliğini gerektiren işlemleri yapmaya mahsus cihazlardan hava soğutma cihazları (84.19 pozisyonu), binalar ve müştemilatının havasını soğutmaya mahsus cihazlar (84.79 pozisyonu), ile bünyesinde fanlar bulunan elektrikli ısıtıcı cihazlar (85.16 pozisyonu).
(C) BİR FANI OLAN HAVALANDIRMAYA MAHSUS
DAVLUNBAZLAR (FİLTRELİ OLSUN OLMASIN)
Bu grup; evler, lokantalar, kantinler, hastanelerdeki ocaklarda kullanılmaya mahsus, bir fanı olan davlunbazlar ile bir fanı bulunan labaratuvar ve endüstri davlunbazlarını içine alır.
*
* *
Diğer makina ve cihazlarda kullanılmak üzere özel olarak imal edilmiş bulunan kompresörler, hava pompaları ve fanlar, ait oldukları makine ve cihazların aksamı olarak değerlendirilmeyip, bu pozisyonda yer alırlar.
AKSAM VE PARÇALAR
Makina ve cihazlara ait aksam ve parçaların tarifedeki yerlerinin tayinine dair genel hükümler (XVI. Bölümün Genel Açıklama Notlarına Bakınız) saklı kalmak kaydıyla, bu pozisyondaki eşyanın aksam ve parçaları (pompa ve kompresör gövdeleri, pistonlar, sübaplar, rotorlar veya kanatlı çarklar, kanatlar, vb.) da bu pozisyonda yer alır.
*
* *
Aşağıda yazılı olanlar bu pozisyona dahil değildir:
(a) Egzoz gazı türbinleri (84.11 tarife pozisyonu)
(b) Emülsiyon pompaları (84.13 pozisyonu).
(c) (Pnömatik elevatörler ve transportörler (84.28 pozisyonu).
(d) Tohumların, hububatın, baklagil kuru sebzelerin temizlenmesine, tasnif edilmesine veya ayıklanmasına mahsus makina ve cihazlar (84.37 pozisyonu).
84.15 - KLİMA CİHAZLARI (MOTORLU BİR VANTİLATÖRÜ İLE NEM VE ISIYI DEĞİŞTİRMEYE MAHSUS TERTİBATI OLANLAR) (NEMİN AYRI OLARAK AYARLANAMADIĞI CİHAZLAR DAHİL) (+).
8415.10 - Pencere veya duvar tipleri [tek bir gövde halinde(self
contained veya split sistem)]
8415.20 - Motorlu taşıtlarda şahıslar için kullanılan türde olanlar
- Diğerleri:
8415.81 -- Bir soğutucu ünite ve soğutma-ısıtma çevrimini tersine
değiştiren bir valf içerenler (ters çevrimli ısı pompaları)
8415.82 -- Diğerleri (Bir soğutucu ünite içerenler)
8415.83 -- Bir soğutucu ünite içermeyenler
8415.90 - Aksam ve parçalar
Bu pozisyon, kapalı yerlerde arzu edilen ısı ve nem şartlarını sağlamaya mahsus bazı cihazları içine almaktadır. Bu cihazlar, aynı zamanda havanın temizlenmesine ilişkin unsurları da içerebilir.
Bu cihazlar, büroların, evlerin, umuma mahsus kapalı yerlerin (salon vb.) gemilerin, motorlu taşıtların, vb. hava şartlarının düzenlenmesinde ve aynı zamanda özel hava şartlarını gerektiren bazı sanayii kollarında (dokuma sanayii ile kağıt, tütün ve gıda maddeleri sanayiinde, vb.) kullanılmaktadır.
Bu pozisyon sadece aşağıda yazılı olan şartları haiz olanları içine alır:
(1) Motorlu bir fanı ihtiva etmek, ve
(2) Hem sıcaklığı değiştirmek (ısıtıcı bir unsuru veya soğutucu bir unsuru veya her ikisini) ve hem de nemi değiştirmek (nem verici bir unsuru veya kurutucu bir unsuru veya her ikisini) üzere tasarlanmış olmak ve
(3) Yukarıda (1) ve (2) bentlerde yazılı unsurların her ikisini bir arada ihtiva etmek.
Bu cihazlarda, havayı nemlendirici veya kurutucu unsurlar, ısıtıcı veya soğutucu unsurlardan ayrıdır. Ancak, bir taraftan havanın sıcaklığını değiştirirken aynı anda kondansasyon suretiyle nemini de değiştiren bazı tipleri vardır. Bunlar, odanın havasını hem soğutur ve hem de kuruturlar (soğuk bir bobin üzerinde su buharının kondansasyonu suretiyle). Böylece, odanın havasını düzenlerler ya da dışarıdaki havanın gireceği bir ağıza sahipseler, odanın havasına taze hava karışımı da verirler. Genellikle, buğulanmayı sağlamak üzere, damlayan suları toplamaya mahsus kaplarla mücehhezdirler.
Bu cihazlar tek bir gövde halinde pencere ve duvar tipleri gibi tüm gerekli parçaları ana gövde içerisinde barındıran yapıda olabilmektedir. (Bu tip cihazlar duvar içi olarak anılırlar) Alternatif olarak, split sistemler şeklinde de bulunabilirler, bu türler birbirlerine bağlı olarak çalışmaktadırlar. Örnek olarak, iç mekanda kullanılan bir evaporatör ünitesinin bağlı olduğu, dışarıda monte edilmiş bir kondenserele çalışan cihazlar.Bu Split sistemlerde kanallar bulunmamakta ve ayrı alanların havalandırılması için ayrı bir evaporatör ünitesine ihtiyaç duymaktadırlar. (Örnek olarak her bir oda için)
Şu halde, bu pozisyonda yer alan cihazların yapıları itibariyle havanın cereyanını temin eden motorlu¨bir fandan başka en az aşağıdaki unsurları ihtiva etmesi gerekmektedir.
Havayı ısıtıcı bir tertibat (içinden sıcak su, su buharı veya sıcak hava geçen boru tertibatı ile veya elektrik rezistansı vb. ile çalışan tertibat) ve havayı nemlendirici (genellikle su püskürtücü tertibattan müteşekkil) veya havanın nemini giderici tertibat; veya
Soğutucu bir evaporatör (kondansasyon yoluyla havanın hem ısısını hem de nemini değiştiren türden); veya
Soğutucu elemanın diğer bazı tipleri, havanın nemini değiştirmeye mahsus ayrı bir cihazla beraberdir.
Bazı hallerde, havanın nemini giderici tertibat, emici maddelerin higroskopik özelliklerinden faydalanmaktadır.
Bu fasıl aynı zamanda, ısıtma ve soğutma işlemlerini eş zamanlı gerçekleştirmek üzere tek bir sistem olarak tasarlanmış ve ısıtma/soğutma döngüsünü sağlamak için bir valf üzerine sabitlenmiş olarak çalışan tersine çalışmaya müsait ısı pompalarını da kapsamaktadır. Soğutma işlemi sırasında, ters çevrimli valf sıcak ve yüksek basınçlı havayı yoğunlaşma sırasında ortaya çıkan ısının dışarıdaki havaya verildiği dış üniteye yönlendirir ve sonra sıkıştıtılmış soğutucu gaz ısıyı emdiği ve buharlaştığı ve fan tarafından çevresindeki havayı soğutan iç üniteye gelir. Isıtma işlemi sırasında valfin ısıtma/soğutma döngüsü içerisinde tersine çalışması ile soğutucu gazın ters akışı sağlanarak ısının içeriye verilmesi temin edilir.
Klima cihazlarının ısıtıcı veya soğutucu unsurları harici bir kaynaktan beslenecek bir şekilde olabilmektedir. Bu cihazlar genellikle havayı filtre edici bir tertibatla da mücehhez bulunmaktadır. Bu tertibat, dokumaya elverişli maddeler, cam yünü, çelik veya bakır yünü, metal deplüvayye, vb. gibi süzücü maddelerin (çoğunlukla sıvı yağlar emdirilmiş olarak) bir veya daha fazla tabakasından müteşekkil olup içinden geçen havada mutlaka (süspansiyon halinde) bulunan toz vb. gibi maddeleri bertaraf etmektedir. Klima cihazları ayrıca, havanın ısı ve nemini ayarlamaya veya otomatik olarak kontrole mahsus tertibatla da techiz edilebilmektedir.
Bu pozisyon ayrıca, havanın nemini ayrı olarak düzenlemek üzere tespit edilmiş bir tertibatı bulunmamasına rağmen, kondansasyon suretiyle nemi değiştiren cihazları da içine alır. Bunlara örnek olarak, pencere veya duvara monte edilmiş tek bir gövde halindeki tipleri, motorlu havalandırma tertibatı ve soğutucu evaporatörden müteşekkil bulunan ve soğuk hava depolarına mahsus tipler sayılabilir. Ayrıca, kapalı bir yeri (kamyon, treyler veya konteyner) ısıtma, soğutmaya mahsus, bir kompresör, bir kondansör ve motordan müteşekkil bulunan üniteler de bu pozisyona dahil bulunmakta ve bunların motoru, eşyaların bulunduğu kompartımanın dışında bir yere monte edilmiş halde ve bir vantilatör ile, konteynerde bir evaporatörde bulunmaktadır.
Bununla beraber, kapalı bir bölmede (kamyon, treyler veya konteyner vb.) OoC'ın altındaki bir derecede soğutma işlemi yapan ve dışarıdaki sıcaklık çok düşük olduğunda belli limitler dahilinde bu bölmede, dereceyi yükseltmek üzere ısıtıcı bir sistemle mücehhez bulunan soğutucular bu pozisyon haricinde kalır. Çabuk bozulabilir ürünlerin nakliyeleri sırasında soğuk tutulmalarına mahsus, ısıtma fonksiyonu cihazın esas fonksiyonuna göre tali halde olan, soğutucu veya dondurucu bu gibi cihazlar 84.18 pozisyonunda yer alır.
AKSAM VE PARÇALAR
XVI. Bölüm Not 2 (b) hükümleri uyarınca, bu pozisyon split-sistem klima cihazları için ayrı ayrı sunulan iç ve dış birimleri kapsar.
Müstakil bir birime yerleştirmek için tasarlanmış olsun veya olmasın, klimaların diğer parçaları XVI. Bölüm Not 2(a) hükümleri uyarınca (84.14, 84.18, 84.19, 84.81, 84.79 vb. pozisyonlar) veya eğer Not 2(a) uygulanabilir değilse, XVI. Bölüm, not 2(b) veya 2(c) uyarınca, sadece veya esas itibariyle parçası olduğu klima cihazı ile birlikte kullanıma uygun olup olmamasına göre sınıflandırılır.
*
* *
Aşağıdakiler bu pozisyon haricinde kalır:
(a) Hava ısıtıcıları ve sıcak hava distribütörleri (73.22 pozisyonu)(aynı zamanda soğuk hava veya kondisyone hava verebilen distribütörler dahil).
(b) Tesine çevrilemez Isı pompaları (84.18 pozisyonu) ve klima cihazları için soğutucular (84.18 pozisypnu)
(c) Motorlu bir fan ihtiva etmesine rağmen havanın ya nem yada ısısını değiştirmeye mahsus aletler (84.79, 85.16 pozisyonları v.s.)
o
o o
Altpozisyon Açıklama Notları.
8415.10 Altpozisyonu
Tek bir gövde halinde yada split tip tüm pencere veya duvar tipi klima cihazları bu alt pozisyon altında sınıflandırılır.
Tek gövdeli klimalarda, gerekli tüm parçalar gövde içerisinde yer almakta olup, bu cihazların gövdesi tüm parçaları içinde barındıran tek bir yapı şeklindedir.
Split tip klimalarda havalandırılacak alanlar için ayrı ayrı evaparatörler kullanılır ve bu tipteki klimalar borusuzdur.
Bu alt pozisyon ayrıca soğutulacak çeşitli alanlara evaporatörden gelen soğutulmuş havayı taşıyan boruları içeren merkezi tip borulu klima cihazlarını içermez.
8415.20 Altpozisyonu
Bu altpozisyon, esas itibariyle yolcu taşıyan her türlü motorlu araçlar için fakat aynı zamanda şoför mahalli ile yolcuların oturdukları kısımları havalandırmak için diğer türdeki motorlu taşıtlara yerleştirilebilen makina ve techizatı kapsar.
8415.90 Altpozisyonu
Bu alt pozisyon, tek başına sunulduklarında, 8415.10 altpozisyonunda yer alan split-sistem klima cihazlarının hem iç hem de dış mekan ünitelerini kapsar. Bu üniteler, iç ve dış mekan üniteleri arasında soğutma gazının geçtiği elektrik tesisatı ve bakır borular ile bağlantılı olacak şekilde tasarlanmışlardır.
84.16 - AKARYAKIT, TOZLAŞTIRILMIŞ KATI YAKIT VEYA GAZ YAKITLI OCAK BRULÖRLERİ: MEKANİK KÖMÜR TAŞIYICILARI (BUNLARIN MEKANİK IZGARALARI, MEKANİK KÜL BOŞALTICILARI VE BENZERİ CİHAZLARI DAHİL).
8416.10 - Akaryakıt brulörleri
8416.20 - Diğer yakıt brulörleri (kombine brulörler dahil)
8416.30 - Mekanik kömür taşıyıcılar (bunların, mekanik ızgaralar, mekanik kül boşaltıcılar ve benzeri cihazları dahil)
8416.90 - Aksam ve parçalar
Bu pozisyon her tür ocakların mekanik bir şekilde veya otomatik olarak yanmasını ve beslenmesini ve aynı zamanda meydana gelen kül ve cürufun boşaltılmasını temine mahsus cihazları içine almaktadır.
(A) OCAK BRULÖRLERİ
Bunlar, ocağın içine uzun bir alev fışkırtan cihazlar olup, ocakların ızgara ve kül boşaltma tertibatına olan ihtiyacını bertaraf etmektedir. Bunlar aşağıdaki tipleri içine alır:
(1) Ağır yakıtlarla işleyen brulörler (atomizerler).
Bu tür brulörlerin bazılarında ağır yakıtlar, ocakların içine basınçlı hava ile ve diğerlerinde ise yüksek basınçlı su buharı ile veya mekanik bir tertibatla püskürtülmektedir. Bunlardan, püskürtme işi mekanik bir tertibatla olanlar, genellikle bir motor, bir pompa ve bir püskürtücüden mürekkep bir ünite teşkil etmektedir.
(2) Tozlaştırılmış kömürle işleyen brulörler.
Çoğunlukla geniş ebatta olan bu tür brulörlerde toz halindeki kömür, aynı zamanda yanma işini de temin eden kuvvetli bir hava cereyanı aracılığı ile ocakların içine püskürtülmektedir. Bunlar, bazen bir kömür taşıyıcı ve bir de öğütme tertibatı ile mücehhez bulunmaktadır. Diğer bazı tiplerinde ise yumuşak türden kömürler, önce toz haline getirilmekte ve sonra ocağın içine alçak ve yüksek basınçlı buharla püskürtülmektedir. Bu işlemler münavebeli bir şekilde devam edecek tarzda tertiplenmiş bulunmaktadır.
(3) Gaz brulörleri.
Bu tür brulörler, kuvvetli hava basıncı ile kullanılan yüksek basınçlı tipler ile normal hava cereyanı kullanan düşük basınçlı tipleri içine alır. Hava ve gaz halindeki yakıtlar ya ortak merkezli veya aynı noktaya sevk edilecek şekilde tertibatlı bir meme vasıtasıyla püskürtülmektedir.
(4) Kombine brulörler.
Bunlar, akaryakıtlarla, tozlaştırılmış kömür ve gaz halindeki yakıtlarla veya bunlardan, herhangi ikisi ile işleyebilecek tipte olan brulörlerdir.
(B) MEKANİK KÖMÜR TAŞIYICILAR, MEKANİK IZGARALAR
MEKANİK KÜL BOŞALTICILARI VE BENZERİ CİHAZLAR
Bunlar, katı yakıtlarla çalışan ocakların beslenmesini ve yanmakta olan yakıtların uygun bir şekilde yayılmasını temin eden çeşitli mekanik cihazlardır. Bunların iki esas unsurunu teşkil eden mekanik kömür taşıyıcılar ile mekanik ızgaralar çoğunlukla kombine halde olup, aynı zamanda mekanik kül ve cüruf boşaltıcı tertibatla da mücehhez bulunmakta ve böylece komple halde otomatik ocakları teşkil etmektedir. Diğer bazı türlerde, bir mekanik veya otomatik unsur mekanik olmayan bir unsuru da kapsayacak şekilde kombine halde bulunabilir.
(1) Mekanik kömür taşıyıcılar.
Bunlar, birbirinden çok farklı tiplerde olup, genellikle bir kömür hunisi ile verilecek kömür miktarını tanzim ve ocak ızgarasının üzerine sevkini temin etmeye mahsus, el ile veya otomatik olarak çalışan, çeşitli tertibattan (Arşimed cenderesi, mekanik kürekler, kayarak işleyen tablalar, itici pistonlar, vb.) müteşekkil bulunmaktadır. Bu cihazlar bazen kömür parçalarını aynı büyüklükte ufalayan tertibatla da techiz edilmektedir. Merkezi ısıtma tesisatına (evlerde kullanılanlar dahil) mahsus mekanik kömür taşıyıcılar da bu pozisyona dahildir.
(2) Mekanik ızgaralar.
Bunlar, değişik şekillerde olup, ocağın içinde ileri doğru hareket ederek kömürü ateş tabakasının üzerine müsavi bir şekilde yaymakta ve bu suretle iyice yanmasını temin etmektedir. Bunların en çok kullanılan tipleri, sonsuz bant esaslı mafsallı döner ızgaralar ile meyilli kademelerden müteşekkil titreşimli sabit ızgaralardır. Bu cihazlar, çoğunlukla kül ve cüruf boşaltıcı tertibatla techiz edilmekte ve bu tertibat bazılarında müstakil bir mekanik cihaz halinde bulunmaktadır. Böylece ve müstakil halde olan bu gibi mekanik tertibat da bu pozisyonda yer almaktadır.
AKSAM VE PARÇALAR
Makina ve cihazlara ait aksam ve parçaların tarifedeki yerlerinin tayinine dair genel hükümler (XVI Bölümün Genel Açıklamalar Notlarına Bakınız)saklı kalmak kaydıyla bu pozisyona dahil cihazların aksam ve parçaları da bu pozisyonda yer alır (brulör kafaları veya memeleri, mekanik kömür taşıyıcılara mahsus itici pistonlar ve tablalar; mekanik ızgaralara mahsus şasiler, mafsallı bağlantılar ve bağlantı parçaları, mekanik ızgaralara mahsus makaralar ve yatakları vb.).
*
* *
Mekanik olmayan ızgaralar ile ızgara çubukları, sınai maksatlar için olsun olmasın, bu pozisyona dahil değildir. Bazı tip buhar kazanlarının ayrılmaz parçasını teşkil etmek üzere imal edilmiş bulunan metal bir gövde içine sabit bir şekilde yerleştirilmiş vaziyetteki ocaklar da bu pozisyon haricinde kalmakta ve buhar kazanlarının aksamından sayılarak 84.02 pozisyonunda yer almaktadır. Aynı şekilde, belli bazı ve cihazlar için özel surette imal edildiği anlaşılabilen ve mekanik olmayan ızgaralar da ait oldukları makina ve cihazların aksamı olarak tarifelenmektedir (örneğin, 84.05 pozisyonundaki gaz jeneratörlerine mahsus olanlar gibi). Diğer taraftan, tuğla vb. ile inşa olunan ocak ve benzerlerine yerleştirilen neviden genel kullanıma mahsus demirden ateş çubukları ve ızgaralar da mahiyetlerine göre 73.21, 73.22 veya 73.26 pozisyonlarından birine tatbik olunur.
84.17 - SANAYİ VE LABORATUVARLARA MAHSUS ELEKTRİKLİ OLMAYAN FIRINLAR VE OCAKLAR (ÇÖP YAKMA FIRINLARI DAHİL).
8417.10 - Metallerin, metal cevherlerinin, piritlerin kavrulması,
ergitilmesi veya başka şekillerde ısıl işlem görmesine mahsus
fırınlar ve ocaklar
8417.20 - Ekmekçilik fırınları (bisküvi fırınları dahil)
8417.80 - Diğerleri
8417.90 - Aksam ve parçaları
Bu pozisyon sanayiide veya laboratuvarlarda kullanılan elektrikli olmayan fırınları ve ocakları içine almaktadır. Bunlar, yakıtların yanmasıyla (ya doğrudan doğruya içinde veya ayrı bir bölmede) kapalı bir yerde yüksek veya oldukça yüksek bir sıcaklık elde etmek maksadına yönelik cihazlardır. Bu tür fırınlar, çeşitli müstahsalların ısıl işleme (pişirme, eritme, kalsinasyon, ayrıştırma vb.) tabi tutulmasında kullanılır. Bu gibi işlemlere tabi tutulacak müstahsallar fırının doğrudan doğruya tabanına veya pota ve karnilere yahut sehpa vb., üzerine konulmaktadır. Buharla ısıtılan fırınlar da buraya dahildir.
Bazı tip fırınlarda (tünel biçimi fırınlar) ısıl işlemlere tabi tutulacak, eşya, örneğin, taşıyıcı bantlar vb. üzerinde daimi surette hareket halinde olur.
Bu pozisyona dahil fırınlar arasında aşağıdakiler sayılabilir:
(1) Maden cevherlerinin veya piritlerinin kavrulmasına mahsus fırınlar ve ocaklar.
(2) İzabe fırınları (dökümhanelere mahsus tasfiye fırınları dahil).
(3) Metallerin sertleştirilmesine, tavlanmasına veya benzeri ısıl işlemlere tabi tutulmasına mahsus fırınlar.
(4) Semantasyon fırınları.
(5) Ekmek, pasta, bisküvi imaline mahsus fırınlar.
(6) Kok fırınları.
(7) Odunun kömürleşmesine (karbonizasyonuna) mahsus fırınlar.
(8) Çimento imali ile alçı imaline mahsus döner fırınlar.
(9) Cam, seramik sanayilerinde kullanılan fırın ve ocaklar (tünel biçimi fırınlar dahil).
(10) Emaye eşyaya mahsus pişirme fırınları.
(11) Radyoaktif elementler içeren cam veya toprak yakmaya mahsus, radyoaktif grafit veya filtrelerin yakılmasına mahsus, pirometalurjik süreçler vasıtasıyla ışınlanmış nükleer yakıtın ayrıştırılmasına mahsus, çatlayıp yarılabilen elementlerin ısı işlemlerine veya ergitmeye, yarı yarıya eritilerek yapıştırılmaya tabi tutarak yeniden işleyip kullanışlı hale getirmeye mahsus, özel suretle imal edilmiş fırınlar.
(12) Ölü yakma fırınları.
(13) Artık maddeleri yakmak üzere özel suretle imal edilmiş benzeri makina ve cihazlar ile yakıp kül haline getirmeye mahsus makinalar.
Esasını ateşe dayanıklı maddeler veya seramik maddeler teşkil eden fırınlar ile fırınların inşasında veya iç kısmının kaplanmasında kullanılan ateşe dayanıklı maddelerden veya seramikten bloklar, tuğlalar vb. bu pozisyon haricinde kalmakta (Fasıl 69) iken bunlarla birlikte gelen metal parçalar genelde XV. Bölümde tarifelenmektedir. Diğer taraftan, esası metal olan fırınların ayrılmaz parçasını teşkil eden veya bu nevi fırınlar için özel şekilde imal edilmiş bulunan ateşe dayanıklı maddelerden veya seramikten mamul iç kaplamalar ile diğer aksamı, ait oldukları metal fırınlarla (monte edilmiş halde olsun olmasın) birlikte bulundukları takdirde bu pozisyonda yer alır.
Sanayide kullanılan fırınların bir çoğu, özellikle, termik işleme tabi tutulacak eşya ve müstahsalların fırına konulmasını veya buradan çıkarılmasını; kapı, kapak, taban ve diğer hareketli kısımların çalıştırılmasını veya fırının muhtelif yönde eğilmesini temine mahsus tertibatı ihtiva etmektedir. Bu tür tertibat, tabi oldukları fırınların ayrılmaz bir parçasını teşkil eden türden olduğu taktirde onlarla birlikte tarifelenir. Aksi halde 84.28 pozisyonunda yer alır.
AKSAM VE PARÇALAR
Makina ve cihazlara ait aksam ve parçaların tarifedeki yerlerinin tayinine dair genel hükümler (XVI. Bölümün Genel Açıklama Notlarına Bakınız) saklı kalmak kaydıyla, bu pozisyona dahil eşyanın aksam ve parçalarıda burada yer alır (ocak veya fırın kapıları, damperler, yan siperleri, gözetleme pencereleri, metal eritme fırınlarına mahsus kemerler, borular vb.).
*
* *
Aşağıda yazılı olanlar bu pozisyon haricinde kalır:
(a) Sanayiide ve laboratuvarlarda kullanılan tipler haricinde kalan fırınlar (73.21 pozisyonu).
(b) 84.19 pozisyonuna dahil türden olan cihazlar (akaryakıtlar için kraking cihazları, otoklavlar, etüvler ve kurutma fırınları dahil).
(c) Konvertisörler (84.54 pozisyonu).
84.18 - BUZDOLAPLARI, DONDURUCULAR VE DİĞER SOĞUTUCU VE DONDURUCU CİHAZLAR (ELEKTRİKLİ OLSUN OLMASIN); ISI POMPALARI (84.15 POZİSYONUNDAKİ KLİMA CİHAZLARI HARİÇ).
8418.10 - Birden fazla dış kapılı kombine haldeki soğutucu-
dondurucular
- Ev tipi soğutucular
8418.21 -- Kompresörlü olanlar
8418.29 - Diğerleri
8418.30 - Yatay tip dondurucular (hacmi 800 litreyi geçmeyenler)
8418.40 - Dikey tip dondurucular (hacmi 900 litreyi geçmeyenler)
8418.50 - Dondurucu ve soğutucu ekipmanlar ile mücehhez depolama ve teşhir amaçlı diğer mobilya (konsol, dolap, teşhir tezgahları, vitrinler ve benzerleri)
- Diğer soğutucu veya dondurucu cihazlar; ısı pompaları
8418.61 -- Isı pompaları (84.15 pozisyonunda yer alan klima cihazları
hariç)
8418.69 -- Diğerleri
- Aksam ve parçalar
8418.91 -- Soğutucu veya dondurucu cihazlara mahsus mobilyalar
8418.99 -- Diğerleri
(I) BUZDOLAPLARI, DONDURUCULAR VE DİĞER SOĞUTUCU VEYA
DONDURUCU CİHAZLAR
Bu pozisyon, esas olarak, devri şekilde birbirini takip eden işlemlerle önceden sıvı hale getirilmiş bir gazın (amonyak, kükürt dioksit, veya metil klorür) veya uçucu bir sıvının ya da özellikle gemilerde kullanılan bazı tiplerde olduğu gibi, suyun buharlaşması sonucu meydana gelen ısının emilmesi neticesinde aktif soğutma unsuru olan evaporatör üzerinde düşük derecede bir ısı (OoC veya daha aşağı) meydana getiren makina ve cihazları içine almaktadır.
Aşağıda yazılı olanlar bu pozisyon haricinde kalır.
(a) Sıcaklık düşüklüğü soğutucu mahlutlarla (buz ile sodyum klorür veya buz ile kalsiyum klorür mahlutları gibi) temin olunan mekanik kaplar (82.10 veya 84.19 pozisyonları).
(b) Soğuk su cereyanı esasına dayanan basit sıcaklık eşanjörleri (84.19 pozisyonunun Açıklama Notuna Bakınız).
(c) Soğutucu tertibatla techiz edilecek şekilde olmayan türden yalıtılmış kabinler, buz saklamaya mahsus dolaplar vb. (genellikle 94.03 pozisyonu).
Bu pozisyonda yer alan buzdolapları ve soğutma tertibatlı diğer makina ve cihazlar başlıca iki tipte olur:
(A) KOMPRESÖRLÜ OLANLAR
Bunların esas unsurları şunlardır:
(1) Kompresör, bunun görevi evaporatörden çıkan genleşmiş haldeki gazı (buharı) emmek ve basınç altında kondansatöre sevk etmektir.
(2) Kondansör, (sıvılaştırıcı) kompresörden basınç altında buraya gelen gaz soğuyarak tekrar sıvı haline gelmektedir.
(3) Evaporatör, bu cihazın esas soğutucu unsuru olup,bir boru sisteminden meydana gelmiştir. Kondansatörden çıkan soğutucu sıvı bir dedantörle ayarlanarak belli bir akım ve belli bir basınç altında bu boru sisteminin içinden geçer ve evaporatörün etrafındaki havanın ve daha büyük soğutma tesislerinde ise,boru sisteminin etrafında dolaşan suyun veya kalsiyum klorür solüsyonunun ısısını emerek hızla tekrar gaz haline gelir.
Gemilerde kullanılan bazı tür soğutucu cihazlarda soğutucu sıvı olarak su veya deniz suyu kullanılmaktadır. Bunlarda kompresör ve kondansatör bulunmamakta ve suyun (veya deniz suyunun) buharlaşması, buhar kondansatörü ile birlikte çalışan bir enjektörün meydana getirdiği vakumun etkisiyle olmaktadır. Buhar kondansatörü, meydana gelen su buharını tekrar sıvı haline getirerek devri sisteme dahil etmeyip doğruca dışarı atmaktadır.
(B) EMME ESASLI TİPLER
Bu tip soğutucu cihazlarda kompresörün yerini jeneratör denilen ve içinde doymuş amonyak çözelti bulunan bir unsur alır. Gaz veya sıvı haldeki yakıtlarla yahut bir elektrik tertibatıyla ısıtılan amonyak çözeltisi gaz haline geçerek basınç altında kondansatöre sevk olunur. Kondansatörde toplanan gaz, amonyak sıvı hale geldikten sonra cihazın evaporatör kısmına geçer ve burada, yukarıda bahsedilen basınç esaslı (kompresörlü) tiplerde olduğu şekilde soğutma fonksiyonu icra eden devrini tamamladıktan sonra tekrar gaz haline geçer. Evaporatörden genleşmiş halde çıkan gaz, amonyak emici denilen (absorber) ve jeneratörü besleyen kısımda bulunan fakirleşmiş amonyak çözeltide yeniden çözünür. Jeneratörün emici kısımdan beslenmesi ya erimenin meydana getirdiği, vakumun tesiri ile veya bir pompa yardımı ile olur. Bazı tiplerde, jeneratörler aynı zamanda emici kısmın işini de görecek şekilde imal edilmiş bulunmakta ve bu fonksiyon ısıtma işine Fasılalı olarak ara verildiği anlarda olmasıdır.
Bu grupta yer alan soğutucu cihazların bazıları kuru emme esasına dayanmakta olup, bunlarda amonyak gazı çözelti içinde değil, bir katı (örneğin; kalsiyum klorür veya silika-jel) tarafından emilmiş haldedir.
*
* *
Yukarıda bahsedilen tiplerdeki makina ve cihazlar ancak aşağıda yazılı şekillerde bulundukları takdirde bu pozisyonda yer alır:
(1) Müşterek bir kaide üzerine monte edilmiş bir kompresör (motoru olsun olmasın) bir kondansatörden oluşan üniteler (evaporatörle mücehhez olsun olmasın) veya tek bir beden içine yerleştirilmiş emme esaslı üniteler. Bunlar, genellikle evlerde kullanılan buzdolapları ile diğer frigorifik mobilyalara konulmaktadır. Bazı kompresörlü tipte olanlar "sıvı soğutucu üniteler" olarak bilinir. Bunlar, kondansatörü bulunsun bulunmasın temel bir kaide, kompresör ve evaporatörün devamında bir ısı eşanjörü ile sıvıyı soğutmak üzere taşıyan boru sisteminden müteşekkildir. Sıvı soğutucu üniteler "Chiller" denilen ve klima cihazlarında kullanılan soğutucu ünite içerirler.
(2) Soğutucu cihazlarla techiz edilmiş (dahilen veya haricen) veya techiz edilmek maksadıyla imal edilmiş neviden evlerde kullanılan tiplerdeki buzdolapları, frigorifik vitrinler ve dükkân tezgahları, dondurmaları ve dondurulmuş gıda maddelerinin muhafazaya mahsus frigorifik kaplar, su ve meşrubat için musluk tertibatı, frigorifik depolar, süt soğutucuları, bira soğutucuları, dondurma imaline mahsus cihazlar, vb. gibi buzdolapları ile diğer frigorifik eşya ile birleştirilmiş mobilyalar.
(3) Müşterek bir kaide üzerine monte edilmemiş veya tek bir beden içine yerleştirilmemiş halde bulunan, yani birbirinden ayrı olmakla beraber birlikte çalıştırılmak üzere imal edilmiş türden olan daha büyük tiplerdeki soğutucu tesisler. Doğrudan soğutucu mahiyette (soğutma techizatlı bir evaporatörlü) ya da bazen içinden soğuk tuzlu su geçen boru tertibatı ile de mücehhez bulunabilen bu tür frigorifik tesisler soğuk hava depolarında veya bazı sanayi kollarında (kalıp halinde buz imalinde, gıda maddelerinin ani olarak dondurulmasında, çikolata hamurunun çabuk soğutulmasında, petrol tasfiye hanelerinde, parafinin petrolden ayrılmasında, kimya sanayiinde vb.) kullanılmaktadır.
Bu gibi tesislerin meydana getirdiği düşük sıcaklıktan istifade edilmesi için zaruri olan bazı yardımcı tertibat (çabuk donmayı sağlayıcı tüneller ve raflı odalar, çikolata ve şekerleme mamulleri için soğutucu masalar vb.) da, tesisle birlikte bulunmak şartıyla bu pozisyonda yer alır.
*
* *
Bu pozisyon, ayrıca genellikle, elektrik anahtarları, bir kontrol kutusu, elektromanyetik valf, bir termostat, bir veya daha fazla sıvı gaz tankından müteşekkil olup, kapalı bir yerdeki sıvı gazın buharlaştırılması suretiyle çalışan soğutucu cihazları da içine alır. Bu parçalar, ancak birlikte bulunmak suretiyle bu pozisyonda yer alırlar.
(II) ISI POMPALARI
Bir ısı pompası, uygun bir ısı kaynağından (esas olarak yer altı veya yer üstü suyu, hava veya toprak) ısı çekmeye mahsus bir tertibattan müteşekkildir ve böylece daha kuvvetli bir ısı kaynağına inmek üzere bu ısıyı gaz, elektrik vb. gibi enerji kaynakları üretmekte kullanır.
Sıvı ısı taşıyıcı unsur, genellikle, ısıyı kaynaktan ısı pompasına ve ısı pompasından da işlemin yapılacağı ortama nakleder.
Isı pompaları iki çeşittir: Kompresörlü pompalar ve emme esaslı pompalar.
Kompresörlü pompalar aşağıdaki zaruri parçalardan meydana gelir:
(1) Evaporatör, kaynaktan enerjiyi çeker ve onu sıvı ısıtıcıya nakleder;
(2) Kompresör, mekanik anlamda evaporatörden, buharlaşan sıvıyı çeker ve yüksek basınç altında kondansatöre nakleder;
(3) Kondansatör, buharı sıvılaştırıp, ısıyı işlemin yapılacağı ortamda kullanılır hale getiren ısı değiştiricidir.
Emme esaslı ısı pompalarında kompresör, su ve bir soğutucu içeren ve bir yakıcının da bulunduğu bir kazanla yer değiştirmiştir.
Isı pompaları genellikle iki faktörün yardımı vasıtası ile düzenlenmiştir. Birinci faktör başlangıçtaki ısı kaynağı ve ikinci faktör ise işlemin yapılacağı dereceyi ayarlayıcı faktördür. Bu cihazları meydana getiren ana unsurlar şunlardır:
(i) Hava-su ya da hava-hava ısı pompaları, atmosferdeki ısıyı alıp ılık su ya da ılık havaya çevirir.
(ii) Su-su ya da su-hava ısı pompaları, yer altından veya yer üstü su kaynaklarından ısı elde ederler.
(iii) Toprak-su ya da toprak-hava ısı pompaları, bunlarda ısı toprakta yer alan boru şebekeleri aracılığı ile elde edilir.
Isı pompaları, bir bütün oluşturan düzeneklerin çeşitli parçaları olarak cihazın ayrı bir parçası durumunda bulunabilir. Bunlar, monoblok durumdadır ve bir çok ayrı parçadan müteşekkil bulunmaktadır. Belli bazı ısı pompaları, tesisin bir parçası olacak şekilde imal edilmişlerse evaporatörsüz bulunabilirler. Böyle durumlarda, ısı pompaları bütünün asıl karakterine sahip parçalar olarak bu pozisyonda yer alır.
Isı pompaları, evlere sıcak su sağlanmasında veya binaların ısıtılmasında kullanılır. Tersine çevrilebilir hareketli olmayan ısı pompaları genellikle bu tür amaçlarda kullanılmaktadır.
Ancak, motorlu bir fan ile havanın hem sıcaklığını, hem de nemini değiştirmeye mahsus parçalardan müteşekkil bulunan tersine çevrilebilir hareketli ısı pompaları bu pozisyon haricinde kalır. Bunlar, 84.15 pozisyonundaki klima cihazları ile birlikte değerlendirilirler.
AKSAM VE PARÇALAR
Makina ve cihazlara ait aksam ve parçaların tarifedeki yerlerinin tayinine dair genel hükümler (XVI. Bölümün Genel Açıklama Notlarına bakınız.) saklı kalmak kaydıyla, bu pozisyona dahil eşyanın evlerde kullanılmaya mahsus ya da sanayiide kullanılmaya mahsus türden olsun, aksam ve parçaları da bu pozisyonda yer alır. Örneğin; kondansatörler, emiciler, evaporatörler, jeneratörler, kabinler, raflar ve diğer soğutucu cihaz mobilyaları (Yukarıda 2 Nolu Bende bakınız.) gibi. Bunlar bir evaporatör ya da soğutma ünitesine henüz monte edilmemiş halde, ancak bu tür makina ve cihazlarda kullanılmak üzere imal edildikleri açıkça anlaşılabilen cihazlar durumundadır.
Kompresörler, buzdolaplarında kullanılmak üzere özel suretle bulunsalar dahi 84.14 pozisyonunda yer alırlar. Genel kullanıma mahsus türden aksam ve parçalar (borular, depolar vb.) ise kendi uygun poizsyonlarında sınıflandırılırlar.
*
* *
Aşağıda yazılı olanlar bu pozisyona dahil değildir:
(a) Soğutucu tertibatla veya soğutucu ünitenin evaporatörü ile mücehhez klima cihazları (84.15 pozisyonu).
(b) Gazları sıvı hale getiren cihazlar ("Linde" cihazları gibi) (84.19 pozisyonu).
84.19 - ISI DEĞİŞİKLİĞİ YOLUYLA (ÖZELLİKLE ISITMA, PİŞİRME, KAVURMA, DAMITMA, REKTİFİYE ETME, STERİL HALE KOYMA, PASTÖRİZE ETME, ETÜVLEME, KURUTMA, BUHARLAŞTIRMA, KONDANSE ETME VEYA SOĞUTMA GİBİ ) MADDELERİN İŞLENMESİ İÇİN MAKİNALAR VE TESİS VEYA LABORATUAR CİHAZLARI (ISITMASI ELEKTRİKLE OLSUN OLMASIN) (85.14 POZİSYONUNDAKİ OCAKLAR, FIRINLAR VE DİĞER CİHAZLAR HARİÇ)(EV İŞLERİNDE KULLANILMAYA MAHSUS MAKİNE VE CİHAZLAR HARİÇ); ELEKTRİKLİ OLMAYAN ŞOFBENLER VE DİĞER SU ISITICILAR.
- Elektrikli olmayan anında veya depolu su ısıtıcıları
8419.11 -- Gazla çalışan anında su ısıtıcılar
8419.19 -- Diğerleri
8419.20 - Tıbbi, cerrahi veya laboratuar sterilizatörleri
- Kurutucular
8419.31 -- Tarım ürünleri için olanlar
8419.32 -- Ağaç, kağıt hamuru, kâğıt veya kartonlar için olanlar
8419.39 -- Diğerleri
8419.40 - Damıtma veya rektifiye tesisleri
8419.50 - Isı değiçtiriciler (eşanjörler)
8419.60 - Hava veya diğer gazları sıvılaştırmaya mahsus makinalar
- Diğer makina, tesis ve cihazlar
8419.81 -- Sıcak içecek yapmaya veya yiyecekleri pişirmeye veya
ısıtmaya mahsus olanlar
8419.89 -- Diğerleri
8419.90 - Aksam ve parçalar
Aşağıda yazılı olanların bu pozisyon haricinde kaldığı göz önünde bulundurulmalıdır:
(a) 73.21 pozisyonundaki ev işlerinde kullanılan sobalar, ocaklar, ızgaralar
(b) 73.22 pozisyonundaki ısıtması elektrikli olmayan sıcak hava distribütörleri ve hava ısıtıcıları
(c) 74.18 pozisyonundaki evlerde kullanılan pişirme ve ısıtma cihazları.
(d) Fraksiyonel damıtmaya (ağır su üretimi gibi) ve rektifikasyona mahsus, özellikle izotopik ayırımlar için hazırlanmış arıtma cihazları ve "çift ısı" metodu uygulayan izotopik değişim cihazları (84.01 pozisyonu).
(e) Buhar kazanları, kızgın su kazanları (84.02 pozisyonu) ve bunlara mahsus yardımcı cihazlar (84.04 pozisyonu).
(f) 84.03 pozisyonundaki merkezi ısıtma kazanları.
(g) Sanayiye ve laboratuvarlara mahsus fırınlar ve ocaklar (ışınlanmış nükleer yakıtların ayrılmasında kullanılanlar dahil) (84.17 veya 85.14 pozisyonları).
(h) 84.18 pozisyonundaki soğutucu makinalar ve ısı pompaları.
(ij) Çimlendirme makinaları ile civciv çıkarma ve büyütme makina ve cihazları (84.36 pozisyonu).
(k) Hububat tanelerini nemlendirmeye mahsus cihazlar (84.37 pozisyonu).
(l) Şeker pancarının suyunu çıkarmaya mahsus difüzörler (84.38 pozisyonu).
(m) Dokumaya elverişli ipliklerin, mensucatın ve bunlardan mamul hazır eşyanın, ısıl işlemlere tabi tutulmasına mahsus makina ve cihazlar (iplik tavlama ve havlarını yakma makinaları gibi) (84.51 pozisyonu)
(n) Yarı iletken cihazların üretiminde kullanılan kimyasal buhar çöktürme alet ve cihazları. (84.86 pozisyonu)
(o) Endüksiyon ya da dieletrik kaybıyla maddelere ısısal işlem uygulamak için kullanılan endüstriyel ya da laboratuarlarda kullanılan ekipmanlar, (mikrodalga ekipmanlar da dahil) (85.14 pozisyonu)
(p) Restoran ve benzeri yerlerde kullanılan türden endüstriyel ve ticari kullanım için mikrodalga fırınlar (85.14 pozisyonu)
(q) Sadece suyla ısıtılmak üzere dizayn edilmiş ve bir kazan yapısında olan daldırma ısıtıcılar yanında katı yakıt, yarı akıcı (katı olanlar hariç) malzemeler veya gazları ısıtmaya uygun yapıda olan daldırma ısıtıcılar (85.16 pozisyonu)
(r) 85.16 pozisyonundaki ev işlerine mahsus elektro termik cihazlar, elektrikli hava ısıtıcıları, elektrikli toprak ısıtıcıları.
Yukarıda bahsedilen istisnalar dikkate alınmak kaydıyla, bu pozisyon, katı veya sıvı ya da gaz halindeki maddeleri çok ileri derecede bir ısıl işleme tabi tutmak veya aksine soğutmak suretiyle onların sadece sıcaklık derecelerinde değişiklik meydana getirilmesini ya da sıcaklık değişikliğine esaslı bir şekilde bağlı bulunan bir değişime uğramasını (ısıtma, pişirme, kavurma, damıtma, rektifiye etme, steril hale koyma, pastörize etme, etüvleme, buhara tabi tutma, buharlaştırma, kurutma, kondense etme, soğutma vb. suretiyle) sağlayan makina ve cihazları içine almaktadır. Buna karşılık, ısıtma veya soğutma işlemi zorunlu olmakla beraber tali derecede önem arzeden ve esas mekanik fonksiyonun icrasını kolaylaştırma maksadına matuf bulunan türden olan makina ve cihazlar, örneğin, bisküvi, vb.yi çikolata ile kaplamaya mahsus makinalar ve "conches" denilen cihazlar (84.38 pozisyonu), çamaşır yıkama makinaları (84.50 veya 84.51 pozisyonları), yol yüzeyini asfaltlamaya mahsus makina ve cihazlar (84.79 pozisyonu) bu pozisyon haricinde kalır.
Bu pozisyona dahil olan makina ve cihazlar mekanik tertibatla mücehhez bulunabilir veya bulunmayabilir.
Herhangi bir ısıtma tertibatını da (kömürle, akaryakıtla, gaz halindeki yakıtlarla, buharla, elektrikle vb.) ihtiva edebilir. Ancak, elektrikle ısıtılan şofbenler ve diğer su ısıtıcıları 85.16 pozisyonunda yer alır.
Şurası kayda değer ki bu pozisyon yalnızca ev işlerinde kullanılan tipler haricinde kalan makina ve cihazları içine almaktadır. (Bu açıklama notunda bahsedilen şofbenler ve diğer su ısıtıcılar hariç).
Bu pozisyonda yer alan makina ve cihazlar aşağıda yazılı olan gruplara ayrılabilir.
(I) ISITMAYA VEYA SOĞUTMAYA MAHSUS CİHAZLAR
Bu grupta bir çok kullanım yeri olan cihazlar yer almakta ve bunlar çeşitli sanayii kollarında maddeleri ısıtma, kaynatma, pişirme, konsantre etme, buharlaştırma, buğulama, soğutma vb. gibi basit işlemlere tabi tutmak maksadıyla kullanılmaktadır. Burada yer alan cihazlar arasında aşağıdakiler sayılabilir:
(A) Isıtmaya veya soğutmaya mahsus çeşitli kaplar, tekneler,vb.:
(1) Arasından su buharı, soğuk tuzlu su ve diğer ısıtıcı veya soğutucu maddeler geçirílmek suretiyle, ısıtma veya soğutma işini dolaylı olarak yapan çift cıdarlı veya çift tabanlı kaplar, tekneler, vb.. Buna karşılık, arasından ısıtıcı veya soğutucu maddeler geçirme tertibatı bulunmayan türden olan çift cidarlı veya çift dipli kaplar XIV. veya XV. bölümlerde yer alır (örneğin, 73.09 pozisyonu gibi) veya soğutucu bir cihazın (direk soğutucu) evaporatörünü ihtiva ediyorsa 84.18 pozisyonunda yer alır.
(2) Vasıtasız ısıtma tertibatı ile mücehhez bulunan tek cidarlı kaplar, tekneler vb. (delikli su buharı boruları ile ısıtılanlar dahil). Mutad olarak ev işlerinde kullanılan tiplerde olduğu açıkça belli olanlar bu pozisyon haricinde kalır ve genellikle 73.21 pozisyonunda yer alır. Sınai tipteki kaplar, tekneler vb. genellikle ebatlarının büyüklüğü, yapılarının daha dayanıklı oluşu veya filtre tertibatlı ya da kondansasyon için kubbeli şekilde imal edilmiş olmaları veya çalkalayıcı ve eğerek boşaltıcı gibi tertibatla mücehhez bulunmaları ile ayırt edilir.
Bu gruba dahil kaplar (tek veya çift cidarlı), çoğunlukla yüksek basınç altında (otoklavlarda olduğu gibi) veya belli maksatlarla ve özellikle kimya sanayinde veya buna bağlı sanayide çok düşük basınç altında (vakumda) çalışabilecek şekilde imal olunmaktadır.
Mekanik tertibatla mücehhez bulunmakla beraber vasıtalı veya vasıtasız şekilde ısıtma tertibatını ihtiva etmeyen kaplar, diğer pozisyonlarda daha özel bir şekilde yer alan makinalardan olmadığı takdirde 84.79 pozisyonuna dahil olur.
İçerdikleri zararlı mikro-organizmaların yok edilmesi maksadıyla yenilecek ve içilecek ürünlerin (süt, tereyağ, şarap, bira vb.) belli bir sıcaklık derecesine kadar ısıl işleme tabi tutulmasında kullanılan ve bazen düşürülmüş basınç altında çalışan pastörizatörler bu gruba dahil ısıtcı cihazlardandır.
(B) Isı değiştiriciler (eşanjörler). Bu tür cihazlarda, araları ince bir madeni bölme ile biri diğerinden ayrılmış bulunan iki kanalın birinden sıcak ve diğerinden ise soğuk halde bir madde (sıvı, buhar, hava veya diğer gazlar) birbirine paralel şekilde ve fakat çoğunlukla aksi yönde cereyan etmekte ve bu suretle sıcak maddenin bir kısım sıcaklığı diğerine geçerek onu ısıtmakta ve dolayısı ile kendisi soğumaktadır. Bu tür cihazlar aşağıda yazılı olduğu gibi üç tipte bulunmaktadır:
(i) Aynı merkezli boru sistemleri: Bunlarda akıcı maddelerden biri merkezdeki borunun içinden ve diğeri onun etrafında bulunan boru şebekesinin içinden geçmektedir.
(ii) Kapalı bir kap içine tesbit edilmiş bir boru şebekesinden müteşekkil olanlar: Bunlarda, akıcı maddelerden biri boru şebekesinin içinden ve diğeri de kapalı kabın içinden geçmektedir.
(iii) Orta yerinden madeni bir bölme ile iki paralel hücreye ayrılmış olanlar.
Bu açıklama notunun ilk paragrafında yer aldığı üzere (istisna (e)), buhar kazanlarına mahsus yardımcı cihazların bir çoğu, örneğin, ekonomizörler, reşoferler, kondansörler vb. sıcaklık eşanjörleri gibi aynı prensibe dayanarak çalışmakta olmalarına rağmen bu pozisyon haricinde kalır (84.04 pozisyonu).
Yukarıda sayılan istisnalar dikkate alınmak kaydıyla, bu açıklama notunun (I). grubu altında yer alan cihazlar olarak şunlar sayılabilir:
(1) Sodyum klorür ile buz karışımı gibi, soğutucu karışımlarla çalışan soğutma kapları (82.10 pozisyonuna girenler hariç).
(2) Azot veya diğer gazlara mahsus kondansatörler.
(3) Sütü pastörize etmeye, konsantre etmeye soğutmaya vb'ye. mahsus cihazlar (soğutma tertibatlı küvler dahil).
(4) Peynir imalinde kullanılan pişirme kazan ve küvleri.
(5) Meyve sularının, şarap ve benzerlerinin konsantre edilmesine veya soğutulmasına mahsus cihazlar.
(6) Tarımda kulanılan türden olanlar (hayvan gıdası olarak patates ve diğer yumrulu müstahzarları pişirmeye mahsus otoklavlar ile bal peteklerinin eritilip yeniden dökülmesi için benmariler ve bunların basit pres tertibatlı olanları).
(7) Un sanayi için soğutma kolonları.
(8) Gıda sanayinde gıda maddelerinin pişirilmesine, hazırlanmasına veya konserve edilmesine mahsus otoklavlar, buğulama, kaynatma, pişirme,kızartma vb. cihazları (jambon, ezme, vb. için pişirme kasaları; konserve için balık kızartma cihazları; meyve ve sebzeler için pişirme cihazları ve ağartma otoklavları; konserve kutularını sterilize etmeye ve soğutmaya mahsus cihazlar ve otoklavlar; reçel kaynatmaya mahsus kazanlar; şekerciliğe mahsus kazanlar vb.).
(9) Bira fabrikalarına mahsus ısıtma tertibatlı maserasyon kapları ve köpürtme tekneleri; şerbetçi otunun dekoksiyonuna mahsus kaplar, pastörizatörler, soğutucular vb..
(10) Şeker sanayine mahsus defekatörler, şekerli usareyi koyulaştırmaya (konsantre etmeye) mahsus cihazlar, vakumlu kaynatma kapları, karbonatlama tekneleri (küvleri), sülfatasyon ve rafinasyon tekneleri, müstakil halde bulunan kalorizatörler.
Şeker pancarının usaresini çıkarmaya mahsus difüzör ve kalorizatör ile birlikte bulunan difüzyon aleti bu pozisyon haricindedir (84.38 pozisyonunun, (V) (B) (3) nolu açıklama notuna bakınız). Bununla birlikte; ayrı durumda sunulan kalorizatörler bu pozisyonda yer alır.
(11) İç yağlarının eritilmesine ve yağlı cisimlerin sabunlaştırılmasına mahsus otoklavlar; margarinin katılaştırılmasına mahsus kaplar (bu kaplar, basınçlı hava ile soğutulan döner bir silindirle mücehhez bulunmakta ve margarin bunun üzerinde katılaşmaktadır).
(12) Kağıt hamurunun kimyevi usüllerle hazırlanmasında veya odunun hidrolizinde kullanılan tekneler, küvler, otoklavlar vb.
(13) Boyama tekneleri, küvleri vb.
(14) Kauçuğun vulkanizasyonuna mahsus otoklavlar.
(15) Metal satıhların temizlenmesine veya üzerindeki yağlayıcı maddelerin çıkarılmasına (degrasajına) mahsus tekneler vb.
(16) Daldırma bobinleri, birbirine paralel veya örgü şeklinde yerleştirilmis ve her birinin sonuna bal peteği yapısında bir konnektör tespit edilmiş plastik tüplerden meydana gelmiştir. Bir banyoya batırıldığında, bu tertibat, tüplerin içinde dolaşan buhar veya akışkan aracılığı ile ısıyı sabit bir sıcaklık veya serinlikte tutarlar.
(17) Kahvehanelerde, lokantalarda, kantinlerde vb. yerlerde kullanılan ve normalde evlerde kullanılan tiplerden olmayan ısıtma ve pişirme cihazları, örneğin, kahve perkolatörleri; çay, kahve ve süt ısıtmaya mahsus musluklu cihazlar; buharla pişirme cihazları; tabakları sıcak tutmaya mahsus cihazlar; sıcak dolaplar; tabak vb. kurutmaya mahsus dolaplar; yağda kızartma kapları vb..
(18) Ödeme kabul eden aygıtı bulunmayan sıcak ve soğuk içecek hazırlayan otomatik makineler
Yukarıda sıralanan ve esas itibariyle sınai maksatlarda kullanılanlardan başka, evlerde kullanılan neviden olsun olmasın, elektriksiz şofbenler ve diğer su ısıtıcılar da bu pozisyonda yer almakta ve bunların elektrikle ısıtılan neviden olanları ise 85.16 pozisyonuna dahil bulunmaktadır.
*
* *
Şurası kayda değerki, evlerde kullanılan türden perkolatörler ve düdüklü tencere denilen türden buhar basınçlı pişirme kapları bu pozisyon haricindedir (Bölüm XV).
(II) DAMITMA VEYA REKTİFİYE ETME CİHAZLARI
Bu grup, katı veya sıvı haldeki maddelerin damıtılmasında (taktir edilmesinde) ve rektifikasyonunda kullanılan cihazları içine almaktadır. Ancak bunların seramikten (69.09 pozisyonu) veya camdan (70.17 veya 70.20 pozisyonları) mamul bulunanları bu pozisyon haricindedir.
(A) Basit damıtma cihazları.
Bu cihaz; esas olarak içinde damıtılacak sıvıların buharlaştırıldığı kapalı bir kazan veya imbik gövdesi ile kazandan çıkan buharı tekrar sıvı hale getirmeye (kondanse etmeye) mahsus bir soğutucu tertibattan ve damıtıkların içinde toplandığı bir kaptan oluşmaktadır. Bunlar, ya gerektikçe çalıştırılan türden olur (örneğin, doğrudan doğruya ısıtılan ya da içinden buhar borusu şebekesi geçirilmek suretiyle ısıtılan imbikler gibi) veya devamlı olarak çalıştırılan türden bulunur. Devamlı olarak çalıştırılan damıtma cihazları çoğunlukla içinde bulunan bir buhar borusu şebekesi ile ısıtılmakta ve damıtılacak sıvı ile devamlı surette beslenmektedir. Devamlı olarak çalışan damıtma cihazları birbirine seri halinde bağlanmış da olabilir. Bu takdirde, birinci cihaz doğrudan doğruya veya içinden geçen bir buhar borusu şebekesi vasıtasıyla ısıtılmakta ve bundan sonra gelen seriye dahil cihazlar bir önceki cihazın damıtma mahsulü ile beslenmekte ve ısıtma işi de yine bir önceki cihazın damıtma buharı ile temin edilmektedir.
(B) Fraksiyonlu damıtma veya rektifikasyon cihazları.
Bu tür damıtma cihazları, devamlı olarak çalışan daha komplike cihazlar olup, dikine monte edilmiş fraksiyonlu damıtma kolonları ile mücehhez bulunmakta ve bu suretle kompleks karışımlar halindeki sıvıları içeren unsurların aynı işlem sırasında birbirinden ayrılması temin edilmektedir. Oysa bu ayırma işi yukarıda bahsedilen basit damıtma cihazları ile ancak birbirini takip eden çok sayıda damıtma işlemleri ile yapılabilmektedir. Bu gruba dahil cihazların en çok kullanılan modelinde kolonların içi yatay vaziyette yerleştirilmiş halka şekilde kaplarla bölmelere ayrılmış bulunmakta ve halkaların ortalarındaki boşluğun üzeri kampana şeklinde ve tepesi delik bir kapakla techiz edilerek bölmelerin birbiri ile irtibatı sağlanmaktadır. Bu suretle kolonun bir bölmesinden yükselen buhar kampananın tepesindeki delikten yukarıdaki bölmeye geçerken daha önce bu bölmeye geçen buharın sıvı hale gelen kısmı ile temasa gelmekte ve bu suretle bir kısmı sıvı hale geldikten sonra kurutularak yukarıdaki bölmeye geçmektedir. Böylece kolon içindeki buhar, bölmelerden geçerek yükseldikçe sıcaklık derecesi azalmakta ve sonuçta terkibinde bulunan çeşitli unsurlar kendi kaynama derecelerine uygun noktaya yükseldikçe birbirinden ayrılmaktadır.
Katı haldeki maddelerin (kömür, linyit, odun vb.) damıtılmalarına mahsus makina ve cihazlarda aynı esaslar dahilinde çalışmakta ve fakat bu maddelerin ısıtılması işi 84.17 pozisyonunda yer alan fırınlarda yapılmaktadır. Bu itibarla, bu pozisyon yalnızca, bu fırınlardan çıkan uçucu unsurların kondansasyonunu ve rektifikasyonunu temin eden cihazları içine almaktadır.
Bu pozisyonda yer alan cihazların esas kısımları genellikle metalden (paslanmaz çelik, bakır veya nikel gibi) imal olunmakta fakat iç kısımları çoğunlukla camla veya ateşe dayanıklı maddelerle kaplanabilmektedir. Alçak veya yüksek basınç altında çalışan türden damıtma cihazları vakum pompaları veya komprasörlerle techiz edilmiş bulunabilir.
Devamlı olarak çalışmayan türden damıtma cihazları (imbikler), özellikle uçan yağlar, ispirtolu içkiler vb. imalinde; devamlı olarak çalışan türden olanlar (basit veya fraksiyonlu) ise, bir çok sanayide ve örneğin, sınai alkollerin, yağ asitlerinin, sıvı havanın, sentetik motor yağlarının ve kimyasal müstahsalların damıtılmalarında; ham petrolün tasfiyesinde; odun, kömür, linyit, taş kömürü katranı, şist vb.nin damıtılmasında kullanılır.
Bu gruba ayrıca, fraksiyonel damıtma işlemlerinde, ışınlanmış yakıtlar veya dışarı atma süreci için seperatörler de dahildir.
(III) BUHARLAŞTIRMA VE KURUTMA CİHAZLARI
Bu grupta yer alan cihazlar, buharlaştırılacak veya kurutulacak maddelerin cinslerine ve ısıya karşı olan hassaslık derecelerine göre çeşitli şekillerde (bazen vakumda çalışacak şekilde) olup, ya doğrudan doğruya veya vasıtalı olarak ısıtılmaktadır. Bununla beraber, bu pozisyon, yalnızca nisbeten düşük ısılarda buharlaştırma veya kurutma vazifesi gören cihazlara tatbik edilmekte olduğundan bunlar çok daha yüksek ısı hasıl eden 84.17 pozisyonunda yer alan sınai fırınlarla karıştırılmamalıdır.
Bu gruba dahil cihazlardan en çok kullanılanları arasında şunlar sayılabilir:
(A) Evaporatörler. Sıvıların konsantre edilmesinde kullanılan bu tür cihazlar, ya doğrudan doğruya veya vasıtalı olarak yani içinden buhar geçen ve geniş bir ısıtma düzeyini ihtiva eden bir boru şebekesi ile ısıtılan kaplardan ibaret bulunmaktadır. Bu kapların ağızları, buharlaşma esnasında meydana gelen buharların dışarı çıkmasını temin maksadı ile genellikle açık veya buhar salıverme tertibatı ile mücehhez olur. Bu cihazlar tek veya çok sayıda tesirli olabilir, yani seri halinde bağlanmak suretiyle tesirleri arttırılabilir. Bu sonuncu halde olanlar, yapıları ve çalışma tarzları bakımından seri halinde bağlanmış basit damıtma cihazlarına benzemekte ve fakat meydana gelen buharın kondansasyonuna veya reküperasyonuna ait tertibatı ihtiva etmemektedir.
(B) Laboratuvarlarda kullanılan liyofilizasyon cihazları ve dondurma suretiyle kurutucu cihazlar. Bunlar, antitoksinler, bakteriler, virüsler, plazmalar ve serumlar gibi biyolojik müstahsalların suni kurutma işlemiyle stabilize edilmesini ve muhafazasını temine mahsus cihazlardır. Bu suretle işleme tabi tutulacak biyolojik müstahsallar önce dondurulmakta ve sonra çok alçak basınç altında yavaş yavaş ısınmaya terkedilerek buzun buharlaşması sağlanmakta ve bu suretle biyolojik müstahsallar susuz hale getirilmektedir.
(C) Tünel şeklinde kurutucu cihazlar. Bunlar müteharrik halde taşıyıcı bantlarla mücehhez tünel şeklinde büyük odalardan müteşekkil olup, kurutulacak eşya bu odaların içinden belli bir süratle hareket eden taşıyıcı bantlar üzerinde aksi istikametten gelen sıcak hava ceryanına maruz bırakılmak suretiyle kurutulur. Kurutma tünelleri bir çok sanayide örneğin, seramik sanayinde; cam sanayinde; gıda sanayinde (tütsülenmiş balık, tütsülenmiş et, vb. imaline mahsus tütsüleme tertibatı ile mücehhez olanlar dahil); ağaç, ot, vb.nin kurutulmasında kullanılmaktadır.
(D) Döner kurutma cihazları. Bunlar dıştan veya içten ısıtma tertibatına haiz döner silindirlerden veya tamburlardan müteşekkil olup çeşitli sanayide(kağıt imalinde, patates flokonları imalinde,vb.) kullanılmaktadır.
(E) Tablalı kurutma cihazları. Bunlar, içleri yatay vaziyette bir çok tabla veya raflarla mücehhez metal odalardan müteşekkildir. Tabla veya raflar yarıkları ihtiva etmekte ve aynı zamanda ısıtma tertibatlıda olabilmektedir. Bu tablalar müteharrik vaziyette merkezi bir mile bağlı bulunmakta ve kurutulacak maddeler ajitatör tertibatı ile mücehhez milin harekete geçmesiyle sıcak tablalar üzerine yayılmakta ve yarıklardan düşerek altındaki tablaya ve oradan tekrar bir alttaki tablaya düşmek suretiyle kurutulmaktadır. Bu tip kurutma cihazları özellikle bira sanayinde çimlenmiş arpanın (maltın) kurutulmasında kullanılmaktadır.
(F) Püskürtmeli kurutma cihazları. Fonksiyon bakımından evaporatörlere benzeyen bu tür kurutma cihazları, içinde büyük bir hızla dönen yatay vaziyette bir disk bulunan matal bir odadan müteşekkil bulunmakta ve ayrıca bir ısıtma tertibatı ve birde sıcak hava cereyanı meydana getiren bir fanı ihtiva etmektedir. Hızla dönen diskin ortasına incecik bir iplik halinde aktarılan sıvılar santrifüj kuvvetinin tesiriyle diskin çevresine doğru dağılmakta ve diskin çevresinde damlalar haline gelen sıvılar burada sıcak hava cereyanı ile karşılaşarak derhal kuruyup toz haline dönüşmektedir. Bu tür cihazların diğer bir tipinde ise, kurutulacak sıvılar kapalı bir kabın içine püskürtülmekte ve kabın içinde pülvarize haldeki sıvı karşı taraftan fışkırtılan sıcak hava cereyanı ile karşılaşarak kuruyup toz haline gelmektedir. Bu tipte olanlar özellikle süt tozu imalinde kullanılır.
Ayrıca, radyoaktif maddelerin veya çatlayıp yarılabilen elementlerin kurutulmalarına mahsus ya da radyoaktif eriyiklerin veya çatlayıp yarılabilen elementlerin eriyiklerinin buharlaştırılmasına mahsus makina ve cihazlar da bu gruba dahildir.
Bununla beraber aşağıda yazılı olanlar bu pozisyona dahil değildir.
(a) Radyoaktif tortuları kurutmaya mahsus santrifüjler (84.21 pozisyonu).
(b) Şişeleri ve diğer kabları kurutmaya mahsus makina ve cihazlar (84.22 pozisyonu).
(c) İpliklerin, mensucatın ve dokumaya elverişli maddelerden diğer mamullerin kurutulması için özel surette imal edilmiş makina ve cihazlar (84.51 pozisyonu).
(IV) KAVURMA CİHAZLARI
Bunlar, çoğunlukla silindir veya küre şeklinde rotatif kablardan müteşekkil olup, içine konulan maddelerin (çiğ kahve, kakao tanesi, hububat, ceviz vb. sert kabuklu meyveler vb. ) silindir veya kürenin sıcak cidarları ile temasa gelmesi veya ısıtıcı bir cihazın (gaz ve akaryakıt brulörleri veya kok ocağı) içinden geçirilerek kızdırılan havanın doğrudan doğruya silindir veya kürenin içine püskürtülmesi suretiyle belli bir ısıya maruz bırakılmasını ve dolayısıyla kavrulmasını sağlamaktadır. Bu tür cihazlar çoğunlukla, içine konulan maddelerin aynı nisbet dahilinde kavrulmalarını temin etmek ve yanmalarını önlemek maksadıyla karıştırıcı bir tertibatla mücehhez bulunmaktadır. Bunların diğer bazı tipleri ise, içinde delikli, yana yatan veya rotatif halde raflar bulunan ve sıcak gazlarla ısıtılan bölmelerden müteşekkildir.
Bu grupta yer alan cihazları 84.17 pozisyonundaki sanayii ve laboratuvarlara mahsus fırınlarla karıştırmamak gerekir.
(V) BUHARA TABİ TUTMA CİHAZLARI
Bu grupta yer alan cihazlar (açıklama notunun başlangıç kısımlarında tanımlanan genel tipleri) genellikle içine konulan maddeleri nemli bir sıcaklığa (basınçlı bir su buharı ile beslemek suretiyle veya maddelerin kendi bünyelerinde mevcut nemin meydana getirdiği buharın tesiri ile) maruz bırakmak suretiyle işleme tabi tutan kapalı kablardan müteşekkildir.
Çeşitli imalat safhalarında, kullanılan cihaz grupları, örneğin, bitkisel ve hayvansal hülasaların hazırlanmasında; çeşitli gıda maddelerinin hazırlanmasında; su buharının kullanılmasını gerektiren degresaj, temizleme, vb. işlerinde kullanılmaktadır. Bu cihazların bazıları, işleme tabi tutulacak maddelerin uzunca bir süre su buharının etkisine maruz bırakmaya mahsus büyük odalardan müteşekkil olup, yığın halindeki dokumaya elverişli maddelerin tavlanmasında, ağacın dilimler halinde kesilmesinden veya yaprak halinde açılmasından önce buharla işleme tabi tutulmasında vb. kullanılır.
İplik ve mensucatın tavlanmasında veya diğer maksatlar için buharla işleme tabi tutulmasında kullanılan türden olan makina ve cihazlar bu pozisyon haricinde kalır (84.51 pozisyonu).
(VI) STERİLİZASYON CİHAZLARI
Bu cihazlar mutad olarak su buharı veya kaynar su ile veya bazen de sıcak hava ile ısıtılan kaplardan veya odalardan müteşekkil olup, sterilize edilecek olan sıvı veya katı haldeki maddeler, terkipleri değişmeksizin, fiziki yapıları bozulmaksızın, zararlı mikrop vb.nin yok edilmesine yetecek bir sıcaklıkta ve muayyen bir süre içinde bu kablarda veya odalarda tutulmaktadır.
Sıvılara mahsus olan sterilizatörlerin çoğu, yukarıda (I) nolu bentte bahsedilen cihazlara ve özellikle pastorizatörlere benzemekte ve bazıları bu maksatla da kullanılabilmektedir. Büyük tipte olan bazı sterilizatörler hareketli yük taşıyıcı bant ile mücehhez bulunmakta ve sterilize edilecek maddeler ve eşya, cihazın içinde bu bandın üzerinde dolaştırılmakta ve bunu takiben gerekliyse soğutucu bir cihazın içinden de geçirilmektedir. Bu gibi soğutucu tertibat sterilizatörün bir kısmını teşkil edecek şekilde olabileceği gibi, müstakil halde de olabilir.
Bu grupta yer alan sterilizatörler yalnız sanayide kullanılan türden olanları (örneğin, süt, şarap, meyve suları, hidrofil pamuk vb. için) değil, aynı zamanda hastanelerde, ameliyathanelerde vb. kullanılan türden olanları da içine alır.
(VII) HAVAYI SIVI HALE GETİRMEYE MAHSUS CİHAZLAR;
LABORATUVARLARA MAHSUS CİHAZLAR
Bu pozisyon, havayı sıvı hale getirmeye mahsus Linde veya Claude tiplerindeki cihazları içine almaktadır.
Bundan başka, özellikle labaratuvarlarda kullanılmak maksadı ile imal edilmiş bulunan ve genellikle küçük boyutta olan cihazlar (otoklavlar, damıtma cihazları, sterilizatörler, buhara tabi tutma cihazları, kurutma cihazları vb.) da bu pozisyonda búlunmaktadır. Buna karşılık, esas itibarıyla teşhir edilmek maksadıyla imal olunan ve 90.23 pozisyonunda yer alan türden bulunan cihazlarla 90. Fasılda daha özel bir şekilde yer almış bulunan ölçmeye, kontrol etmeye, vb.işlere mahsus cihazlar bu pozisyon haricindedir.
AKSAM VE PARÇALAR
Makina ve cihazlara ait aksam ve parçaların tarifedeki yerlerinin tayinine dair genel hükümler (XVI. Bölümün Genel Açıklama Notuna Bakınız) saklı kalmak kaydıyla,bu pozisyondaki makina ve cihazların aksam ve parçaları,örneğin, damıtma cihazlarının ve rektifikasyon kollarının bazı parçaları (imbik gövdeleri, kolan gövdeleri, kolan bölmelerinde bulunan kampana şeklindeki tepeleri delik kapaklar ve borudan bazı aksam gibi); kurutma cihazlarına mahsus döner tablalar ve tamburalar; kavurma cihazlarına mahsus tamburalar ve küreler vb.de bu pozisyonda yer alır.
Bununla beraber şekil verilmiş veya işlenmiş ve fakat bu pozisyondaki makina ve cihazların aksamı olduğu anlaşılabilecek şekilde imal edilmemiş halde bulunan madeni borular ve tüpler bu pozisyon haricindedir (XV.Bölüm).
84.20 - KALENDERLER VE DİĞER HADDE MAKİNALARI (METAL VEYA CAM HADDE MAKİNALARI HARİÇ) VE BU MAKİNALARIN SİLİNDİRLERİ.
8420.10 - Kalenderler veya diğer hadde makinaları
- Aksam ve parçalar:
8420.91 -- Silindirler
8420.99 -- Diğerleri
Bu pozisyon tipleri ve kullanıldığı sanayii kolları dikkate alınmaksızın her tür kalenderleri ve hadde makinalarını içine almaktadır. Metallerin işlenmesinde ve haddelenmesinde (84.55, 84.62 veya 84.63 pozisyonları) ve cam sanayinde kullanılanlar (84.75 pozisyonu ) hariç.
Bu makinalar, esas itibarıyle biri diğerine paralel iki veya daha fazla silindirden müteşekkil olup, kendi mihverleri etrafında ve birbirine az çok temas edecek şekilde dönmekte ve bu suretle kendi ağırlıklarının meydana getirdiği basınç ile buna ilave olarak diğer faktörlerin (sürtünme ,ısı veya nem vb.) tesiriyle aşağıda yazılı işlemleri yerine getirmektedir:
(1) Önceden pat haline getirilen kauçuğun veya diğer plastik maddelerin levha ve yaprak haline sokulması; bisküvi, şekerleme, ve çikolata hamurlarının yassı şekle sokulması.
(2) Levha ve yaprak halindeki maddelerin (maden ve cam hariç) satıhları üzerinde bazı işçilik (düzleme, basitçe ütüleme, perdahlama, cilalama, kabartma yapma, izleme, hareleme, vb.) meydana getirilmesi.
(3) Apreleme,sıvama veya emdirme maddelerinin tatbiki.
(4) Kumaşların astarlanması.
Bu pozisyonda yer alan makina ve cihazlar çeşitli sanayi kollarında (örneğin kağıt ,dokuma, deri, linoleum sanayilerinde, plastik maddeler ve kauçuk sanayinde vb.) kullanılmaktadır.
Kalender makinalarına bazı sanayii kollarında özel isimler verilmektedir (çamaşırhanede kullanılanlara ütü makinası ve dokuma sanayiinde kullanılanlara finisaj presi veya dipleme makinası, kâğıt sanayiinde kullanılanlara süper kalender denildiği gibi). Bu tür makinalar, kalender adıyla anılsın veya anılmasın bu pozisyonda yer alır.
Kalender makinaları çoğunlukla, diğer makinaların (kâğıt imaline mahsus makinalar gibi) yardımcı birimlerini oluştururlar bu tür diğer cihazlarla birarada bulunduklarında XVI. Bölümün (3) ve (4) nolu notları uyarınca ilgili pozisyonlarında yer alırlar.
Diğer taraftan, daldırma banyoları veya silindirler, sarma veya kesici tertibatları gibi yalnızca yardımcı cihazlarla techiz edilmiş bulunan kalender makinaları bu pozisyonda yer alır.
Bu pozisyon ayrıca, ev işlerinde kullanılmaya mahsus türden olsun olmasın, kalender türünde düzleme veya ütüleme makinalarını da içine alır.
Makina ve cihazlara ait aksam ve parçaların tarifedeki yerlerinin tayinine dair genel hükümler (XVI. Bölümün Genel Açıklama Notlarına Bakınız.) saklı kalmak kaydıyla, bu pozisyondaki makina ve cihazların aksamı da burada yer alır. Bu pozisyona dahil kalenderler ile, hadde makinalarına ait olduğu anlaşılabilen silindirler bu tür aksamdandır. Bunlar, madenden, ağaçtan, basınçlı kartondan veya diğer uygun maddelerden olabileceği gíbi, çeşitli boy ve kuturda içleri boş veya dolu ve yüzeyleri kullanılacağı amaçlara göre cilalı, oluklu izlenmiş mahkuk halde motifli veya üzerleri diğer maddelerle (deri, mensucat, kauçuk vb.) kaplanmış da olabilir. Madeni olan kalender silindirleri genellikle dahilen su buharı, sıcak gazlar, vb. ile ısıtılacak şekildedir. Özel işlere mahsus bazı kalender makinalarına ait takım halindeki silindirlerin terkipleri ve üzerlerinin kaplanışı çeşitli olabilir.
*
* *
Az çok kalender makinaları ile hadde makinalarına benzemekle beraber, yukarıda sayılan işleri görmeyen makina ve cihazlar bu pozisyon haricindedir.
Bunlar arasında aşağıdakiler sayılabilir:
(a) Mensucat, kâğıt, vb. için birbirinden ayrı duran ısıtılmış silindirlerden müteşekkil basit kurutucu cihazlar (84.19 veya 84.51 pozisyonları).
(b) Şarap ve benzerlerinin imalinde kullanılan silindirli fulvarlar (84.35 pozisyonu).
(c) Silindirli ezme ve ufalama makinaları (84.36, 84.74 veya 84.79 pozisyonları).
(d) Un değirmenlerine mahsus silindirli öğütme makinaları (84.37 pozisyonu).
(e) Çamaşırhanelerde kullanılan silindirli sıkma makinaları (84.51 pozisyonu).
(f) Metal haddeleri (84.55 pozisyonu).
(g) Metal levha ve yaprakları düzlemeye (84.62 pozisyonu).veya kabartmalı hale getirmeye vb. mahsus makinalar (84.63 pozisyonu).
(h) Levha veya diğer düz şekilde cam imaline mahsus hadde makinaları ile camın işlenmesine mahsus kalenderler (84.75 pozisyonu).
84.21 - SANTRİFÜJLER (SANTRİFÜJ KURUTMA MAKİNALARI DAHİL); SIVILARIN VEYA GAZLARIN FİLTRE EDİLMESİNE VEYA ARITILMASINA MAHSUS MAKİNA VE CİHAZLAR.
- Santrifüjler (santrifüj kurutma makinaları dahil):
8421.11 -- Krema ayırıcılar (ekremözler)
8421.12 -- Çamaşır kurutma makinaları
8421.19 -- Diğerleri
- Sıvıların filtre edilmesine veya arıtılmasına mahsus makina ve cihazlar:
8421.21 -- Suyun filtre edilmesine veya arıtılmasına mahsus olanlar
8421.22 -- İçeceklerin (su hariç) filtre edilmesine veya arıtılmasına
mahsus olanlar
8421.23 -- İçten yanmalı motorlar için yağ ve yakıt filtreleri
8421.29 -- Diğerleri
- Gazların filtre edilmesi veya arıtılmasına mahsus makina ve
cihazlar:
8421.31 -- İçten yanmalı motorlar için hava filtreleri
8421.39 -- Diğerleri
- Aksam ve parçalar:
8421.91 -- Santrifüjlere ait olanlar (santrifüj kurutma makinalarına ait
olanlar dahil)
8421.99 -- Diğerleri
Bu pozisyon, aşağıda yazılı olanları içine almaktadır:
(I) Dönerek çalışan ve bu suretle meydana gelen santrifüj kuvvetiyle, bazı ıslak veya nemli maddelerin nemini bertaraf eden yahut dansitileri veya ağırlıkları farklı unsurlardan müteşekkil bulunan bazı mahlutları tamamen veya kısmen unsurlarına ayıran makina ve cihazlar.
(II) Sıvıların veya gazların filtre edilmesine veya arıtılmasına mahsus makina ve cihazlar, (örneğin; filtreli huniler, süt süzgeçleri, boyaları filtre etmeye mahsus süzgeçler hariç (genellikle 73. Fasılda yer alır.)
(I) SANTRİFÜJLER (SANTRİFÜJLÜ KURUTMA MAKİNALARI DAHİL)
Bu tür makina ve cihazların çoğu esas itibariyle kollektör denilen ve genellikle silindir şeklinde sabit bir gövde ile bunun içinde büyük bir hızla dönmekte olan delikli levha, tambura, sepet, tas, vs. den müteşekkil bulunmakta ve santrifüj kuvvetiyle etrafa fırlayan maddeler silindir şeklindeki sabit gövdenin cidarlarına çarparak aşağıda toplanmaktadır. Bunların bazı tiplerinde mahrût haldeki maddeleri teşkil eden çeşitli ağırlık veya dansitedeki unsurlar, gövdenin muhtelif seviyelerine seri halinde tespit edilmiş bulunan ters mahrûtlar vasıtasıyla birbirinden ayrılarak toplanmakta ve diğer tiplerinde ise, katı haldeki unsurlar dönen delikli tamburalar, sepetler, vs. nin içinde kalmakta ve sıvı haldeki kısımlar santrifüj tesiriyle deliklerden fırlayarak sabit gövdenin cidarlarına çarpmaktadır. Bu sonuncu tipte olan santrifüjler, sıvıların bazı maddelere iyice nüfuz etmesini temin maksadı ile kullanılmaktadır (Örneğin; boyama veya yıkamada olduğu gibi).
Bu gruba dahil makina ve cihazlar arasında aşağıdakiler sayılabilir:
(1) Çamaşırhanelere, boyahanelere, kâğıt hamuru imalathanelerine, un değirmenlerine mahsus santrifüjlü kurutma cihazları.
(2) Şekerin arıtılmasına mahsus santrifüjler.
(3) Sütün kremasını ayıran santrifüjler ve sütün arıtılmasına mahsus santrifüjler.
(4) Sıvı yağların, şarabın, ispirtolu içkilerin, vb. nin arıtılmasına mahsus santrifüjler.
(5) Petrol ürünlerinin dehidritasyonuna veya parafininin alınmasına mahsus santrifüjler.
(6) Şarabın, iç yağının, nişastanın, vb. dehidritasyonuna mahsus santrifüjler.
(7) Pamuk barutu imaline mahsus azotlama santrifüjü.
(8) Maya kültürlerine mahsus santrifüjlü ayırma cihazları (seperatörler).
(9) Kimya sanayiine mahsus santrifüjler örneğin; antibiyotikler için yüksek devirli santrifüjler gibi).
(10) Başlıca laboratuvarlarda kullanılmakta olan ve sıvıları dekantasyona hazır vaziyette kat kat ayıran santrifüjler.
(11) Plazmayı kandan ayıran santrifüjler.
(12) Radyoaktif tortuları kurutmaya mahsus santrifüjler.
(13) Balı petekten ayırmaya mahsus santrifüjler.
AKSAM VE PARÇALAR
Makina ve cihazlara ait aksam ve parçaların tarifedeki yerlerinin tayinine dair genel hükümler (XVI. Bölümün Genel Açıklama Notlarına Bakınız) saklı kalmak kaydıyla, santrifüjlerin aksam ve parçaları (örneğin, levhalar, tamburalar, sepetler, taslar ve kollektörler vb.) da bu pozisyonda yer almaktadır.
*
* *
Santrifüj esasına göre çalışan diğer bazı tiplerdeki cihazlar bu pozisyon haricindedir, örneğin:
(a) Uranyum izotoplarının ayrılmasına mahsus, "gaz" santrifüjleri olarak adlandırılan özel santrifüjler (84.01 pozisyonu).
(b) Sıvılar için santrifüjlü pompalar (84.13 pozisyonu).
(c) Santrifüjlü hava pompaları ve üfleyiciler (84.14 pozisyonu).
(d) Değirmenciliğe mahsus santrifüjlü elek (veya kalbur) cihazları (84.37 pozisyonu).
(e) Metaller için santrifüjlü döküm makinaları (örneğin, dökme demirden boru imali için) (84.54 pozisyonu) ile santrifüjlü beton döküm makinaları (örneğin, beton boru imali için) (84.74 pozisyonu).
(f) Santrifüjlü öğütme makinaları (84.74 pozisyonu).
(g) Yarı iletken wafer üretiminde kullanılan santrüfüjlü kurutucular.
(II) SIVILARIN VEYA GAZLARIN FİLTRE EDİLMESİNE VEYA
ARITILMASINA MAHSUS MAKİNA VE CİHAZLAR
Bu gruba dahil makina ve cihazların çoğu hareket edici kısımları olmayan ve tamamen statik unsurlardan müteşekkildir. Sıvıların veya gazların filtre edilmesine veya arıtılmasına mahsus her tür makina ve cihazlar (fiziki veya mekanik, kimyevi, manyetik, elektro manyetik, elektro statik vb. usullerle çalışanlar) bu pozisyonda yer alır. Bu pozisyona sadece sanayiye mahsus büyük tipte olanlar değil, içten yanmalı motorlara mahsus filtre cihazları ile evlerde kullanılan küçük tiplerde olanlar da dahil bulunmaktadır. Bununla beraber, sadece metal mensucat veya diğer süzücü bir unsurla mücehhez bulunan huniler, kaplar, depolar vb. bu pozisyon haricindedir ve aynı zamanda genel kullanıma mahsus kaplar, depolar vb. de, içine bilahare süzücü maddeler (çakıl, kum, odun kömürü vb.) konularak filtre gibi kullanılmak maksadına matuf olsun olmasın, bu pozisyona dahil değildir.
Bu pozisyonda yer alan filtre veya arıtma (tasfiye) makina ve cihazları, sıvılara veya gazlara mahsus olmak üzere iki ayrı tipte olur:
(A) Sıvılar için filtre veya arıtma makina ve cihazları (suyun sertliğini gidermeye mahsus olanlar dahil).
Burada yer alan filtre cihazları, sıvıların içinde süspansiyon halinde bulunan katı, yağlı, koloidal vb. unsurları bertaraf etmekte ve bu iş sıvıların, cihazın içindeki süzücü madde tabakalarından (mensucat, keçe, tel mensucat, deri, gre, porselen, kiselgur, fırınlanmamış metal tozlar, kağıt hamuru, selüloz, amyant, odun kömürü, hayvansal karalar, kum vb. den müteşekkil) geçirilmesi suretiyle temin olunmaktadır. İçme sularının filtre edilmesinde kullanılan maddelerin bazıları (porselen ve odun kömürü gibi), aynı zamanda bakterileri vb. de bertaraf etmekte ve bu sebeple bu gibi süzücü maddeler kullanılan filtre cihazlarına bazen "su arıtma cihazı" denilmektedir. Filtre cihazları, hamur halindeki bazı maddelerin (seramik hamurları, maden cevheri konsantreleri vb.) içindeki suyun süzülmesinde de kullanılmaktadır. Sıvıların filtre edilmesine mahsus makina ve cihazlar, elde edilmek istenilen randımana göre, ya filtre edilecek sıvının kendi ağırlığı ile çalışan tipte ve basınçlı filtreler ya da emici bir tesirle çalışan tipte olur.
Bu grupta diğerleri meyanında aşağıdakiler yer alır:
(1) Evlerde kullanılan türden su filtreleri. Basınçlı filtre cihazları, ana borulara veya musluklara takılmak üzere dizayn edilmiş ve genellikle metal bir kap içine yerleştirilmiş seremikten silindir bir unsur içermektedir. Bununla beraber, esas itibariyle seramikten veya camdan olan su filtreleri bu pozisyon haricindedir (sırasıyla Fasıl 69 veya 70).
(2) İnsan yapımı tekstil imalatında kullanılan mum filtreler. Dönmekte olan çözeltiyi süzen paslanmaz konteyner gövde içeren tekstil unsurlarıdır.
(3) İçten yanmalı motorlara, mekanik aletlere vb. mahsus yağ filtreleri. Bunlar esas itibariyle iki tipte olur:
(i) Genellikle birleştirilmiş keçe katmanları, metalik süzgeç, çelik
yün, vb. süzme unsurları içerenler.
(ii) Yağdan demir parçacıklarını çekmeye yarayan daimi mıknatıs
veya elektro mıknatıs içerenler.
(4) Buhar kazanı sularına mahsus filtre cihazları. Bunlar, genellikle içinde birbiri üzerine konulmuş çok sayıda tabakalar halinde filtre edici maddeler bulunan büyük boyutlu kaplardan müteşekkil olup, giriş ve çıkış borularından başka aksi yönlü su cereyanı ile filtre edici maddelerin temizlenmesini sağlayan bir boru şebekesini ve valfleri de ihtiva etmektedir.
(5) Filtre presler. Bunlar seri halde yan yana sıralanmış hücreleri havi bir şasi ile hücrelere yukarıdan takılıp çıkarılabilen ve üzeri filtre edici maddelerle (mensucat, selüloz, vb.) kaplanmış bulunan levha ve çerçevelerden müteşekkildir. Levha veya çerçeveler şasideki hücrelere vidalarla veya diğer sıkıştırma tertibatı ile tespit edilmektedir. Süzülecek sıvılar, üzeri filtre edici maddelerle kaplı levha veya çerçeveleri içeren hücrelerin içinden özel bir pompanın meydana getirdiği çok kuvvetli bir basınç altından geçirilmektedir. Hücreler bazen buharla veya diğer suretle dahilen ısıtılmaktadır. Filtre edilen sıvılar cihazın altında bulunan bir kanala dökülür ve arta kalan tortular ise filtre levha veya çerçeveleri arasında kek tabakası halinde kalır. Filtre presler bir çok sıvıların filtre edilmesi veya berraklaştırılması maksadı ile çeşitli sanayiide kullanılmaktadır. (Kimya sanayiinde, şeker sanayiinde, bira ve şarap sanayiinde; sıvı yağların arıtılmasında; metal cevherlerinin konsantre edilmesinde; seramik sanayiinde; dokumaya elverişli suni lifler imalinde vb.).
(6) Vakumlu döner tamburalı filtre cihazları. Bunlar, üzeri filtre bezi ile kaplanmış bir tamburadan (kasnaktan) müteşekkil olup, filtre edilecek sıvı, muhtevi kabın içine daldırılmış bulunmaktadır. Sıvı, tamburanın bez kaplı yüzünden içeriye vakum tesiriyle emilerek çekilmekte ve bezin dışında biriken tortular mekanik bir fırça tertibatı ile bertaraf edilmektedir.
(7) Belli aralıklarla çalışan vakumlu filtre cihazları. Bunlar, alt ve üst kaideleri filtre bezi ile kaplanmış olan ve müşterek bir vakum borusuna seri halinde ve aralıklı bir şekilde geçirilmiş bulunan küçük bölmelerden veya kapsüllerden müteşekkildir. Bu tür filtre cihazları, süzülecek olan sıvıların bulundukları kaplara daldırılmakta ve vakumun tesiri ile sıvılar bölme veya kapsüllerin bezle kaplı yüzeylerinden içeri çekilerek müşterek borunun son bulduğu vakumlu kapta toplanmaktadır.
(8) Kimyevi tesirli su arıtma cihazları. Suyun sertliğini gidermeye mahsus permütit veya zeolit esaslı cihazlar ve kireçli suların arıtılmasına mahsus cihazlar vb. gibi.
(9) Elektro-manyetik esaslı su arıtma cihazları. Bu tür arıtma cihazlarında, arıtılacak su alternatif bir manyetik sahanın tesirine maruz bırakılmakta ve bu suretle suyun içindeki kalkerli tuzların kristalleşmesi ve dolayısıyla boruların iç cidarlarında kabuk bağlaması önlenerek temizlenmesi kolay bir çamur haline gelmektedir.
Bu pozisyon, aynı zamanda diyalizör denilen özel tipteki filtre cihazlarını da içine alır. Bu tür filtre cihazları esas olarak yarı geçirgen olan zarlardan müteşekkil bulunmakta ve sıvılar zardan güçlükle geçtiğinden içinde bulunan koloidal haldeki zerrelerin ayrılması mümkün olmaktadır.
(B) Gazlar için filtre edici veya arıtıcı vb. makina ve cihazlar.
Bu gruba dahil filtre veya arıtma cihazları, gazların içinde süspansiyon halinde bulunan katı veya sıvı halde maddelerin gazlardan ayrılmasını sağlayan cihazlardır. Ayırma işi ya kıymet ifade eden maddelerin tekrar elde edilmesi (örneğin, ocak ve fırınlardan çıkan gazlardan elde edilen kömür ve metal zerreleri gibi) veya zararlı maddelerin bertaraf edilmesi (örneğin, gazların veya dumanların içindeki toz, katran ve diğerlerinin çıkarılması, buhar makinalarına ait buharların içindeki sıvı yağların bertaraf edilmesi gibi) amacıyla yapılır.
Bu tür cihazlar arasında aşağıdakiler sayılabilir:
(1) Sadece fiziki veya mekanik tesirle iş gören filtre ve arıtma cihazları; Bunlar iki tipte olur, birinci tipte olanlarda ayırıcı yani filtre edici unsur, sıvılara mahsus filtre cihazlarında olduğu gibi, emici bir satıhdan veya kütleden (keçe, mensucat, metalik sünger, cam yünü, vb.) müteşekkildir. İkinci tipte olanlarda ise, arıtma işi, gazlarla birlikte sürüklenmekte olan katı zerrelerin çeşitli tertibat ile suretlerinin birden azaltılması ve böylece kendi ağırlıklarının tesiri ile cihazın altındaki bir depoya düşmeleri ve buradaki yağlı bir yüzeyin üzerine yapışmaları suretiyle olur. Bu ikinci tipte olan cihazlar, çoğunlukla bir fanla veya su püskürtücü bir tertibatla mücehhez bulunmaktadır.
(1) Birinci tipe dahil cihazlar:
(i) İçten yanmalı motorlar için hava emici filtreler. Bunlar, çoğunlukla yukarıda bahsedilen iki tipin terkibinden meydana gelmektedir.
(ii)Torbalı filtreler. Bunlar, kapalı bir kap içine yerleştirilmiş olan mensucatdan mamul seri halinde torbalardan oluşmakta ve çoğunlukla torbalarda toplanan zerrelerin düşmesini temin eden sallayıcı bir tertibatı ihtiva etmektedir.
(iii) Ekran filtreler. Bunlar, gazların geçirildiği hücrenin ağzını örtecek şekilde iki kasnak arasında hareket ederek bir perde vazifesi gören sonsuz bir filtre süzgecinden müteşekkil bulunmakta ve içinden geçen gazlardaki yabancı madde zerreleri, aralarına takılıp kalmakta ve zaman zaman ayrı bir tertibatla üzerinden kazınarak alınmaktadır.
(iv)Döner tamburalı filtreler. Özellikle kum püskürtme makinalarında kullanılan bu tür filtre cihazları, üzeri filtre bezi ile kaplanmış halde delikli bir tamburadan müteşekkil olup, süzülecek hava bunun içine emme suretiyle çekilmektedir. Tambura, dış tarafında bulunan bir kazıma tertibatına sürtünerek dönmekte ve bu suretle tamburanın üzerindeki filtre bezinde toplanmış olan toz vb. zerreleri bertaraf edilmektedir.
İkinci tipte olanlar arasında da şunları sayabiliriz:
(v)Toz ayırıcılar, duman filtreleri, vb. Bunlar, havanın veya diğer gazların içinde bulunan toz vb. zerrelerinin hızını azaltmak maksadıyla kullanılan çeşitli engel tertibatının, örneğin, engelli levhalar (baffle-plates), delikleri karşı karşıya gelmeyecek şekilde tertiplenmiş delikli bölmeleri, engel kanatları ile mücehhez dairevi veya spiral şeklinde boru şebekesi veya birbiri üzerine konulan engel halkalarından müteşekkil konileri ihtiva etmektedir.
(vi) Siklon denilen arıtma cihazları. Bunlar genellikle silindir şeklinde bir kabın içine yerleştirilmiş olan madeni saçtan mamul koni şeklinde bir gövdeden müteşekkil bulunmakta ve arıtılacak gazlar silindirin içine koninin sivri tarafının bulunduğu yerden bir boru vasıtası ile sevk olunmaktadır. Silindirin içinde koninin sivri tarafına çarparak çalkantılı bir hal alan gaz akımı koninin geniş kısmına yaklaştıkça hızı azalmakta ve dolayısıyla beraberinde sürüklediği toz zerreleri silindirin dibine düşmektedir.
(2) Hava veya diğer gazlar için elektrostatik filtreler. Bu tür filtre cihazlarının esas unsuru, genellikle seri halinde dikey vaziyette tertiplenmiş olan ve statik elektrik enerjisi ile yüklü bulunan tellerden müteşekkildir. Cihazın içine sevk olunan havada süspansiyon halinde bulunan toz zerreleri elektrik tesiri ile bu teller tarafından yakalanmakta ve üzerinde biriken tozlar zaman zaman yardımcı bir tertibatla temizlenmektedir.
(3) Gaz emici veya temizleyici kuleler. Bunlar, fakir gaz ile hava gazının tasfiyesinde kullanılan cihazlar olup, içinde kok kömürü veya diğer dolgu maddeleri bulunan yüksek irtifada metal kolanlardan teşekkül etmekte ve tepelerinde su püskürtme tertibatı bulunmaktadır.
(4) Hava veya diğer gazlara mahsus kimyevi tesirli diğer filtre ve arıtma cihazları. (motorlu taşıtların ekzos gazlarındaki karbonmonoksidi karbondioksite çeviren katalitik konvertörler dahil).
*
* *
Bu gruba ayrıca, nükleer endüstride kullanılan şu makina ve cihazlar da dahildir: Radyoaktif tozları bertaraf etmek üzere imal edilmiş özel hava filtreleri (fiziksel veya elektrostatik); radyoaktif iyotları tutmaya mahsus aktif yanmış kömür temizleyicileri; radyoaktif elementlerin ayırımı için iyon değiştirici cihazlar (elektrodiyaliz vasıtası ile çalışan cihazlar dahil; ışınlanmış yakıtlar veya dışarı akıtma işlemi için seperatörler (kimyevi işlemlerle veya iyon değiştiriciler aracılığı ile çalışanlar dahil) (çözücülerle çökeltme vb. yoluyla).
AKSAM VE PARÇALAR
Makina ve cihazlara ait aksam ve parçaların tarifedeki yerlerinin tayinine dair genel hükümler (XVI. Bölümün Genel Açıklama Notlarına Bakınız) saklı kalmak kaydıyla, yukarıda sayılan tiplerdeki filtre ve arıtma cihazlarının aksamı da bu pozisyonda yer alır.
Bu parçalar diğerleri meyanında şunları içerir: seri halinde küçük silindirlerden müteşekkil vakumlu filtre cihazlarına mahsus küçük üstüvaneler veya kapsüller; filtre preslere mahsus şasiler, levhalar ve çerçeveler; sıvı veya gaz filtrelerine mahsus rotatif (döner) tamburalar; hava veya diğer gazlara mahsus filtrelerin kanatlı veya delikli levhaları vb. bu tür aksam ve parçalar olarak sayılabilir.
Bununla birlikte şurası kayda değer ki, kağıt hamurundan filtre edici blok ve levhalar 48.12 pozisyonunda ve diğer maddelerden (seramikten, mensucattan, keçeden vb.) mamul filtre edici aksam da mamul bulundukları maddeye göre tarifelenir.
*
* *
Aşağıda yazılı olanlar da bu pozisyon haricindedir:
(a) Uranyumu izotoplarına ayırmaya mahsus gaz difüsyon cihazları (84.01 pozisyonu).
(b) 84.15 pozisyonuna dahil klima cihazları ile 84.79 pozisyonunda yer alan havanın nemini giderici cihazlar.
(c) Şarap, elma şarabı, vb. imalinde kullanılan presler (84.35 pozisyonu).
(d) Böbrek diyaliz cihazları (90.18 pozisyonu).
84.22 - BULAŞIK YIKAMA MAKİNALARI; ŞİŞELERİ VEYA DİĞER KAPLARI TEMİZLEMEYE VEYA KURUTMAYA MAHSUS MAKİNALAR; ŞİŞELERİ, KUTULARI, ÇUVALLARI VEYA DİĞER KAPLARI DOLDURMAYA, KAPAMAYA, MÜHÜRLEMEYE, VEYA ETİKETLEMEYE MAHSUS MAKİNALAR; ŞİŞELERİ, KAVANOZLARI, TÜPLERİ VE BENZERİ KAPLARI KAPSÜLLEMEYE MAHSUS MAKİNALAR; DİĞER PAKETLEME VEYA AMBALAJLAMA MAKİNALARI (ISI İLE BÜZÜLEREK AMBALAJLAMAYA MAHSUS MAKİNALAR DAHİL); İÇECEKLERİ GAZLANDIRMAYA MAHSUS MAKİNALAR. (+)
- Bulaşık yıkama makinaları
8422.11 -- Evlerde kullanılanlar
8422.19 -- Diğerleri
8422.20 - Şişeleri veya diğer kapları temizlemeye veya kurutmaya mahsus makinalar
8422.30 - Şişeleri, kutuları, çuvalları veya diğer kapları doldurmaya, kapamaya, mühürlemeye, veya etiketlemeye mahsus makinalar; şişeleri, kavanozları, tüpleri ve benzeri kapları kapsüllemeye mahsus makinalar; içecekleri gazlandırmaya mahsus makinalar
8422.40 - Diğer paketleme veya ambalajlama makinaları (ısı etkisiyle büzülüp sararak ambalajlamaya mahsus makinalar dahil)
8422.90 - Aksam ve parçalar
Bu pozisyon, evlerde kullanılan tiplerde olsun olmasın, elektrikli olanları da dahil olmak üzere, kurutma tertibatı bulunsun bulunmasın bulaşık yıkama makinalarını (tabak, bardak, çatal, kaşık vb. için) içine alır. Ayrıca şişelerin ve diğer kapların temizlenmesine veya kurutulmasına ve bu gibi kabların doldurulup kapatılmasına (içkileri gazlandırmaya mahsus olanlar dahil) ve genel olarak eşyanın satışı, nakli veya stok edilmesi bakımlarından ambalajlanmasına (ısı etkisiyle büzülüp sararak ambalajlamaya mahsus makinalar dahil) mahsus olan çeşitli tiplerde geniş bir makina ve cihazlar topluluğunu içine almaktadır. Böylece bu pozisyonda yer alan makina ve cihazlar aşağıdaki şekilde sıralanabilir:
(1) Şişeleri, kavanozları, konserve kutularını, süt güğümlerini, fıçıları, yayıkları, ve diğer kapları temizlemeye, yıkamaya, çalkalamaya veya kurutmaya mahsus makina ve cihazlar (buharla iş gören türden olsun olmasın). Bunlar, bazen dezenfekte veya sterilize edici tertibatla da mücehhez bulunabilir.
(2) Şişeleri, kavanozları, çanakları, tüp ve ampulleri, madeni kutu ve bidonları, karton kutuları, kağıttan veya mensucattan torba ve çuvalları veya diğer kapları doldurmaya mahsus makina ve cihazlar. Bunlar, çoğunlukla otomatik hacim veya ağırlık kontrol tertibatı ve tıpalama, kapama veya lehimleme mekanizmaları gibi yardımcı cihazlarla donatılmış bulunmaktadır.
(3) Şişe ve kavanozları kapamaya, mantar veya kauçuk tıpa ile tıpalamaya veya kapsüllemeye mahsus makina ve cihazlar; konserve kutu ve tenekelerini kapamaya ve mühürlemeye mahsus makina ve cihazlar (lehimleme suretiyle kapatanlar dahil).
(4) Ambalajlama veya kartonlama makina ve cihazları (şekil verici, baskı yapıcı, bağlayıcı, zamklayıcı, kapayıcı ve ambalajlamayı diğer suretlerle tamamlayıcı tertibatla mücehhez olanlar dahil). Dolu konserve kutu ve tenekelerini, şişeleri ve diğer kapları, dış ambalajlar (sandık, kafes vb.) içine yerleştirmeye mahsus makina ve cihazlarda burada yer alır.
(5) Etiketlemeye mahsus her tür makina ve cihazlar (etiketleri baskı yapıcı, kesici ve zamklayıcı tertibatla mücehhez olanlar dahil).
(6) İçecekleri gazlandırmaya mahsus makina ve cihazlar. Bunlar, gerçekte şişe doldurma ve kapama makinaları olup içecekle birlikte aynı anda karbondioksit gazını da enjekte etmeye mahsus tertibatı ihtiva etmektedir.
(7) Balyalama ve çemberleme makina ve cihazları (elle çalıştırılan portatif olanlar dahil). Bunlar, balyalama veya diğer çemberleme işlerinde kullanımları esnasında dayanıklı kalabilmeleri için levhalarla veya benzeri tertibatla techiz edilmiş olabilirler.
Bu pozisyona dahil makina ve cihazlar çoğunlukla yukarıda bahsedilen işlerden bir kaçını birden yapmakta ve aynı zamanda vakumda veya kontrol altına alınmış bir atmosferde doldurma veya kapama işini yapan tertibatla da mücehhez bulunabilmektedir.
Ambalajlama ve paketleme gibi esas fonksiyonlarına ilave olarak başka işleri de yapan makina ve cihazlar, bu gibi ilave işler, ambalajlama ve paketleme gibi esas işlere nazaran tali mahiyette olduğu takdirde bu pozisyondadır. Böylece, eşyayı ticari teamüllere uygun şekillerde ambalajlamaya mahsus makina ve cihazlar tartma veya ölçme gibi tertibatla mücehhez olsun olmasın bu pozisyonda yer alır. Aynı şekilde, önceden hazırlanmış maddeleri esas karakterini değiştirmeden kesmek, şekil vermek veya pres etmek suretiyle tali bir derecede işleme tabi tutan tertibatla mücehhez makina ve cihazlarda bu pozisyona dahil bulunmaktadır (örneğin, tereyağını veya margarini muayen bloklar halinde kalıpladıktan sonra paketleyen makina ve cihazlar gibi). Bununla beraber, esas fonksiyonu paketleme ve ambalajlama gibi işler olmayıp, ham veya yarı mamul maddeleri mamul hale getirmek olan makina ve cihazlar bu pozisyonun haricinde kalmaktadır (örneğin, sigara imal eden ve aynı zamanda paketleyen makinalar gibi).
AKSAM VE PARÇALAR
Makina ve cihazlara ait aksam ve parçaların tarifedeki yerlerinin tayinine dair genel hükümler (XVI. Bölümün Genel Açıklama Notlarına Bakınız) saklı kalmak kaydıyla yukarıda geçen makina ve cihazların aksam ve parçaları da bu pozisyonda yer alır. Bununla beraber, şurası kayda değer ki bu pozisyona dahil makina ve cihazların tali tertibatını teşkil eden ve müstakil halde geldikleri zaman kendi pozisyonlarında yer alan cihazların, örneğin, tartı aletlerinin (84.23 pozisyonu), karton kutu ve kağıt torba imaline mahsus cihazların (84.41 pozisyonu) ve matbaa makinalarının (84.43 pozisyonu) aksam ve parçaları bu pozisyon haricindedir.
*
* *
Aşağıda yazılı makina ve cihazlar bu pozisyon haricindedir:
(a) Ev işlerinde kullanılan ve ağırlığı 10 kg'ı geçmeyen neviden olan şişe veya konserve kutusu doldurmaya ve kapamaya mahsus cihazlarla ev işlerine yarayan diğer mekanik cihazlar (82.10 pozisyonu).
(b) Ot ve saman balyalama presleri (84.33 pozisyonu).
(c) Kağıt torba ve karton kutu imaline mahsus makina ve cihazlar (84.41 pozisyonu).
(d) Doldurulmuş çuval, vb. ambalajları kapamaya mahsus dikiş makinaları (84.52 pozisyonu).
(e) Madeni kırpıntı ve hurdaları sıkıştırarak balya vb. haline getirmeye mahsus presler (84.62 pozisyonu).
(f) Sandık çivileme makinaları (84.65 pozisyonu).
(g) Mektupları zarflamaya mahsus makina ve cihazlarla haberleşme maddelerini kağıt bant ile sarmaya mahsus makina ve cihazlar (84.72 pozisyonu).
o
o o
Altpozisyon Açıklama Notu.
8422.11 Altpozisyonu
Bu altpozisyon elektrikle çalışan türden olsun olmasın, ev tipinde olan ve kullanım amacına bakılmaksızın bulaşık yıkama makinalarını içine alır. Bu gibi makinaların haricen yerden yükseklikleri aşağıdaki ölçülerde olmalıdır:
Eni: 65 cm'ye kadar
Boyu: 95 cm'ye kadar
Derinliği: 70 cm'ye kadar
Bir raf ya da masa üzerine tespit edilenlerin boyutları daha küçük olabilir.
84.23 - TARTI ALET VE CİHAZLARI (HASSASİYETİ 5 SANTİGRAM VEYA DAHA İYİ OLAN TERAZİLER HARİÇ) (TARTARAK SAYAN VE KONTROL EDEN BASKÜL VE TERAZİLER DAHİL.); HER TÜR TARTI ALET VE CİHAZLARINA MAHSUS AĞIRLIKLAR.
8423.10 - İnsan tartan basküller (bebekleri tartmaya mahsus olanları dahil); evlerde kullanılan teraziler
8423.20 - Taşıyıcı bantlar üzerindeki maddeyi tartmaya mahsus
basküller
8423.30 - Sabit ağırlıkları tartan basküller ve maddeyi belirli bir
ağırlığa göre tartarak çuval ve diğer kaplara doldurmaya
mahsus baskül ve teraziler (hazneli tartı cihazları dahil)
-Diğer tartı alet ve cihazları:
8423.81 -- Tartma kapasitesi 30 kg'ı geçmeyenler
8423.82 -- Tartma kapasitesi 30 kg'ı geçen fakat 5.000 kg'ı
geçmeyenler
8423.89 -- Diğerleri
8423.90 - Her türlü tartı alet ve cihazlarına mahsus ağırlıklar; tartı alet ve cihazlarının aksam ve parçaları
Bu pozisyon 5 santigram veya daha iyi ağırlıkları tartabilen (90.16 pozisyonu) hassas teraziler hariç olmak üzere, aşağıda yazılı tartı alet ve cihazlarını içine alır:
(A) Eşyanın ağırlığını doğrudan doğruya tayin edenler, elektronik olarak veya değil (trans ducer vasıtasıyla) eşyayı değişebilir ağırlıklar ile karşılıklı olarak dengelemek suretiyle tartanlar (kefeli teraziler, vb.); taksimatlı bir mil üzerinde hareket eden, bir ağırlık vasıtasıyla tartanlar (uzun kollu kantarlar, basküller vb.) veya yay, manivela, karşılıklı ağırlık tertibatı, hidrolik veya sair tertibatla otomatik olarak tartanlar (ibreli veya katranlı veya diğer gösterici bir tertibatla mücehhez).
(B) Ağırlık tayini esasına göre çalışan, fakat otomatik gösterici tertibatı eşyanın ağırlığı ile doğrudan doğruya alakası bulunan başka birimleri (hacim, adet, fiyat, uzunluk, vb.) gösteren tartı alet ve cihazları.
(C) İmal edilen eşyanın önceden tespit olunan bir ağırlığa göre kontrolünü yapan (fazlasını veya noksanını gösteren veya göstermeyen) veya eşyayı aynı ağırlıkta kısımlara ayırarak ambalajlamaya hazır hale getiren tartı alet ve cihazları.
Bu pozisyonda yer alan çeşitli tartı alet ve cihazları arasında aşağıdakiler sayılabilir:
(1) Yaylı el kantarları.
(2) Evlerde ve dükkanlarda kullanılan teraziler.
(3) Mektup veya posta paketleri için teraziler.
(4) İnsan tartan basküller (madeni para ile çalışsın çalışmasın) bebekleri tartmaya mahsus olanları dahil.
(5) Platformlu seyyar basküller.
(6) Köprü tipi basküller (hidrolik esaslı olanlarla diğer suretle çalışanlar) ve platformlu diğer tartı cihazları.
(7) Taşıyıcı bantlar, havai hatlar vb.i üzerinde taşınan eşyayı tartmaya mahsus cihazlar.
(8) Tartarak sayan basküller.
(9) Sabit ağırlık baskülleri (eşyanın istenilen ağırlıkta olup olmadığını tayine yarayan basküller), top halindeki mensucat veya benzer eşyanın her tarafının aynı ağırlıkta imal edilmekte olup olmadığını devamlı şekilde tartarak kontrol eden cihazlar.
(10) Değirmen oluklarından (hunilerinden) çıkan müstahsalları otomatik olarak tartmaya mahsus cihazlar (muayyen bir terkibe dahil edilmek üzere çok sayıda oluktan çıkan çeşitli müstahsalları ayrı ayrı tartmaya ve bu suretle dozlandırmaya mahsus türden olanlar dahil).
(11) Eşyayı belli bir ağırlığa göre tartarak çuval veya sair kaplara dolduran cihazlar (fakat, eşyanın satış ve dağıtımı, piyasaya arzı için alışılmış şekilde ambalajlarını da yapan neviden olanlar hariç).
(12) Devamlı şekilde akan sıvıları otomatik olarak tartmaya mahsus cihazlar.
(13) Toplayıcı ve etiket yapıştırıcı ile birlikte bir yazıcı, bir hesap makinası ve bir tartısı bulunan, eşyayı tartmaya, önceden paketlenmiş olanları etiketlemeye mahsus tam otomatik cihazlar.
Yukarıda sayılan çeşitli tartı alet ve cihazları tartı neticesini gösteren kartları basıp vermeye, seri halindeki tartı neticelerini kaydetmeye veya toplamaya, tartı neticelerini projeksiyonla göstermeye veya sayıları büyütmeye vb. ne mahsus tertibatla mücehhez olabilir.
Bu pozisyon imal edildikleri madde ne olursa olsun, bilumum tartı alet ve cihazlarına mahsus her tür tartıları da içine almaktadır. Bunlar münferit halde olabileceği gibi, takım halinde (kutu ve mahfaza içinde olsun olmasın) de olabilir. 90.16 pozisyonundaki hassas terazilerin, bunlardan ayrı olarak bulunan tartıları da bu pozisyonda yer alır. Bununla beraber hassas terazilerle bir arada bulunan tartılar ait oldukları terazi ile birlikte sınıflandırılır. Kollu el kantarlarına mahsus topuzlar ile kol üzerinde hareket eden ağırlıklar ve bunların basküllerde kullanılan türden olanları da bu pozisyonda yer alır (platinden mamul bulunanlar dahil).
AKSAM VE PARÇALAR
Makina ve cihazlara ait aksam ve parçaların tarifedeki yerlerinin tayinine dair genel hükümler (XVI. Bölümün Genel Açıklama Notlarına Bakınız) saklı kalmak kaydıyla, bu pozisyondaki tartı alet ve cihazlarının aksam ve parçaları da burada yer almaktadır. Bu tür aksam ve parçalar olarak:Örneğin, baskül ve kantar kolları (taksimatlı olsun olmasın); terazi kefeleri ve baskül platformları; kaideler, mesnetler ve gövdeler; manivela mesnedi olarak kullanılan sert çelikten damaklar, mihverler ve mihver yatakları (akikten ve diğer kıymetli taşlardan olanlar 71.16 pozisyonunda yer alır); hidrolik amortisörler (ibrelerin sallanmasını kesiciler); ağırlık gösteren kadranlar; vb. sayılabilir.
*
* *
Aşağıda yazılı olanlar bu pozisyon haricindedir:
(a) Hidrostatik ve dansimetrik teraziler (90.16 pozisyonu ).
(b) Mekanik parçaları dengelemeye mahsus makinalar (90.31 pozisyonu).
(c) Esas fonksiyonu insan, hayvan ve eşyayı tartmak olmayıp, eşyanın çekme ve basınç kuvvetini ve ağırlıktan başka diğer kuvvetleri ölçmek olan dinamometreler (90.24 veya 90.31 pozisyonları).
o
o o
Altpozisyon Açıklama Notu.
8423.20 Altpozisyonu.
Bu alt pozisyonda yer alan taşıyıcı bantlar üzerindeki maddeyi devamlı tartmaya mahsus terazilerdir. Bunlar, toplayıcı veya tamamlayıcı türde olabilir ve kovalara, zincirlere vb. geçecek şekildeki maddelerin ağırlıklarını ölçüp, kayıt ederler.
84.24 - SIVI VEYA TOZ HALİNDEKİ MADDELERİ PÜSKÜRTMEYE, DAĞITMAYA VEYA PÜLVERİZE ETMEYE MAHSUS MEKANİK CİHAZLAR (EL İLE KULLANILAN TÜRDE OLSUN OLMASIN); YANGIN SÖNDÜRME CİHAZLARI (DOLDURULMUŞ OLSUN OLMASIN); PÜSKÜRTME TABANCALARI VE BENZERİ CİHAZLAR ; BUHAR VEYA KUM PÜSKÜRTME MAKİNALARI VE BENZERİ PÜSKÜRTME MAKİNALARI (+).
8424.10 - Yangın söndürme cihazları (doldurulmuş olsun olmasın)
8424.20 - Püskürtme tabancaları ve benzeri cihazlar
8424.30 - Buhar veya kum püskürtme makinaları ve benzeri makinalar
- Diğer cihazlar
8424.81 -- Tarıma veya bahçeciliğe ait olanlar
8424.89 -- Diğerleri
8424.90 - Aksam ve parçalar
Bu pozisyon, buhar ve sıvıların veya katı haldeki maddelerin (kum taneleri, toz, granül veya saçma halindeki maddeler ve madeni aşındırıcılar gibi) fışkırtma, dağıtma veya püskürtme suretiyle dağılmasını veya yayılmasını temin eden makina ve cihazları içine alır (sıvıyı toplayan kaplar olsun olmasın).
Ancak, çeşitli materyallerin(örneğin; taş, bileşik, kauçuk, cam, metal) kusursuz kesimi için tasarlanmış su jeti (su püskürtmeli) veya suyla aşındırıcı jet (water-abrasive jet) kesme makineleri bu pozisyon haricindedir. Bu makineler genellikle 3000-4000 bar basınç altında, ses hızının 2-3 katı hızında su akışı ile veya ince aşındırıcılarla karıştırılmış su ile çalışmaktadırlar (84.56 pozisyonu).
(A) YANGIN SÖNDÜRME CİHAZLARI (DOLDURULMUŞ OLSUN OLMASIN)
Bu grup, tek bir beden teşkil eden ve içine konulan köpük meydana getirici veya diğer ateş söndürücü kimyevi maddeleri kullanmak suretiyle iş gören türden olan doldurulmuş veya doldurulmamış haldeki yangın söndürme cihazlarını içine alır. Tıpa, musluk, müsademe kapsülü veya diğer açma tertibatıyla mücehhez olan basit şekildeki yangın söndürme cihazları da buraya dahil bulunmaktadır.
Aşağıda yazılı olanlar bu pozisyon haricindedir:
(a) Yangın söndürme bombaları ve yangın söndürme cihazlarında olduğu gibi yerleştirilecek şekilde ambalajlanmış haldeki kimyevi müstahsal ve müstahzarlar (38.13 pozisyonu).
(b) Yangın söndürmede kullanılan sarnıçlı veya sarnıçsız pompalar (otomobil tipi olmayanlar) ve motopomplar (84.13 pozisyonu) ile bunların motorlu kara taşıtları üzerine monte edilmiş olanları (87.05 pozisyonu).
(B) PÜSKÜRTME TABANCALARI VE BENZERİ CİHAZLAR
Püskürtme tabancaları ve el ile kumanda edilen benzeri cihazlar, mutad olarak bir taraftan eğilip bükülebilen bir boru ile tazyikli hava veya buhar kaynağına diğer taraftan, ya doğrudan doğruya veya bir boru vasıtasıyla püskürtülecek maddeleri içeren bir depoya bağlanacak şekilde imal edilmekte ve namludan çıkan sıvının istenilen şekilde fışkırtılması veya püskürtülmesini temin eden bir tetik tertibatıyla veya diğer tertibatla mücehhez bulunmaktadır. Bu grupta yer alan cihazlar; yağlı boyaların, badana boyalarının, verniklerin, sıvı yağların, plastik maddelerin çimento ve kireç kaymağının, madeni tozların, dokumaya elverişli madde tozlarının vb. nin püskürtülmesinde kullanıldığı gibi, sadece basınçlı hava veya buharın kuvvetli bir şekilde fışkırtılması suretiyle bina cephelerinin, heykel ve benzerlerinin temizlenmesinde de kullanılmaktadır.
Matbaa makinalarında leke giderici olarak kullanılan türden olan ve matbaa makinalarından ayrı olarak bulunan püskürtme cihazları ile erimiş haldeki madenleri püskürtmeye mahsus tabancalar da bu gruba dahil cihazlardandır. Bu son tipteki tabancalar, şalumo (üfleç) esaslı olur veya elektrikli ısıtma tertibatı ile birlikte basınçlı hava püskürtücü bir mekanizmanın müşterek tesiri ile çalışan türden bulunur.
El ile kumanda edilen püskürtme tabancaları, kendi bünyesinde yer alan elektrik motorlu pompa, püskürtülecek madde için (boya, cila, vb.) kaptan müteşekkil bulunurlar ve bu pozisyonda yer alırlar.
(C) KUM VEYA BUHAR FIŞKIRTMA MAKİNA VE CİHAZLARI VE BENZERLERİ
Kum fışkırtma makinaları ile, benzerleri çoğunlukla ağır yapılı makinalar olup, bazen bir kompresörle mücehhez bulunmaktadır. Bunlar, yüksek basınçla fışkırttıkları kum, madeni aşındırıcı maddeler vb. tanelerinin etkisiyle özellikle madeni eşyanın temizlenmesinde (dekupajında) cam, taş, vb. üzerine hak yapılmasında veya yüzeylerinin donuklaştırılmasında (matlaştırılmasında) kullanılır. Bu tür makinalar, genellikle kum ve toz kalıntılarını bertaraf etmek maksadıyla aspiratörlerle de mücehhez bulunmaktadır. İşçilik görmüş madeni eşya üzerindeki yağların temizlenmesinde kullanılan türden olan buhar fışkırtma makinaları da bu gruba dahildir.
(D) POMPALAR, PULVARİZATÖRLER VE TOZ PÜSKÜRTÜCÜLER
Bunlar, özellikle tarımda, bahçevanlıkta veya evlerde haşarat veya parazitleri imha edici maddeleri püskürtmede veya dağıtmada kullanılan cihazlar olup,el ile kullanılan pompaları (basit pistonlu püskürtücü, pompalar dahil), pedalla çalışan tipte olanlarını (hazneli veya haznesiz), körüklü toz püskürtme cihazlarını, sırtta kullanılan türden pülvarizatörler ile portatif tiplerdeki pülvarizatörleri içine alır. Bunlardan başka,pompalama veya püskürtme vazifesi görmekle beraber cihazı da göreceği işle ilgili olarak sınırlı bir sahada hareket ettirecek şekilde olan bir motorla mücehhez bulunan seyyar püskürtme makinaları da bu pozisyonda yer alır. Buna karşılık, 87.05 pozisyonu anlamındaki özel kullanıma mahsus motorlu kara taşıtlarından sayılanlar bu pozisyon haricindedir.
Bu pozisyon, püskürtmeye veya fışkırtmaya ya da püskürtme başının yönünü otomatik olarak değiştirmeye mahsus mekanik tertibat ile (suyun basıncı ile çalışan basit mekanizmalar dahil) mücehhez bulunan aşağıda yazılı tiplerdeki basit veya hareketli cihazları da içine almaktadır:
(1) Çimenlikleri, meyve bahçelerini, tarla vb.yi sulamaya mahsus püskürtmeli cihazlar (döner-rotatif püskürtme cihazları, sallantılı püskürtme cihazları vb.)
(2) Metal cevherlerinin (altınlı kumlar vb.) kuvvetli su fışkırtması suretiyle bulundukları yerlerden çıkartmaya mahsus hidrolik tabancalar ile kâğıt sanayiinde kullanılmaya mahsus, su fışkırtarak ağaç kabuklarını soyma makinaları.
Motorlu kara taşıtlarının ön camlarını ve farlarını yıkamaya mahsus mekanik tertibat ile zararlı otları imha etmede ve diğer tarımsal maksatlarda kullanılan türden olan alev saçıcı cihazlar da bu pozisyonda yer alır.
Aşağıda yazılı olanlar bu pozisyona dahil değildir:
(a) İçine basınç altında haşerat öldürücü sıvı veya gaz doldurulmuş bulunan basit bir püskürtme düğmesini havi kaplar (38.08 pozisyonu).
(b) Püskürtme başları (eğer musluk, subap ya da sıvı akışını düzenleyen diğer aletler takılmış ise Bölüm XV ya da 84.81 pozisyonu).
(c) Tıbbi aletler (90.18 pozisyonu)
(d) Koku, parfüm spreyleri vb. tuvalet vaporizatörleri (96.16 pozisyonu).
(E) SULAMA SİSTEMLERİ
Sulama sistemleri, genellikle çeşitli sistemlerin birleşmesinden oluşur:
(i) Kontrol istasyonu (delikli filtreler, gübreleme enjektörleri, dönüşsüz valfler, basınç regülatörleri, sayaçlı valfler, basınç gösteren kalibreler, hava delikleri vb.);
(ii) Yer altı şebekesi (dağıtım boru ve şebekeleri, suyu kontrol istasyonundan sulama bölgesine kadar taşırlar.) ve,
(iii) Yer üstü şebekesi (su toplayıcılarla irtibatlandırılmış suyu toplama hatları).
Bu gibi sistemler, XVI. Bölümün 4 no.lu Not Hükmü anlamında fonksiyonel üniteler olarak bu pozisyonda yer alırlar (Bu bölümün Genel Açıklama Notlarına bakınız.)
*
* *
Bu pozisyon, ayrıca aşağıdakileri de içine alır.:
(1) Parafinli mum ya da erimiş mum ile spreyleme suretiyle çeşitli nesneleri (kapları; kartonları, kutuları vb.) kaplama makinaları
(2) Bir elektrik kablosu ile yüksek tansiyonlu bir jeneratöre ve boya taşıyıcı ayarlanabilir bir tüple boya taşıyıcısına irtibatlandırılmış bir sprey tabancasından müteşekkil bulunan elektrostatik boyama cihazları. Boyanacak alan ile nesneye basınçlı hava ile boyayı püskürtecek olan tabanca arasında elektrostatik alan yaratılır ve boyanacak alan püskürtülen boyayı çeker.
(3) Özellikle, tozları ya da sıvıları püskürtmek ya da dağıtmak üzere imal edilmiş sanayii robotları.
AKSAM VE PARÇALAR
Makina ve cihazlara ait aksam ve parçaların tarifedeki yerlerinin tayinine dair genel hükümler (XVI. Bölümün Genel Açıklama Notlarına bakınız) saklı kalmak kaydıyla, bu pozisyona dahil makina ve cihazların aksam ve parçaları da burada yer alır. Böylece diğerleri meyanında püskürtme cihazlarının hazneleri, püskürtme ağızları, ranpaları ve döner püskürtme başları, 84.81 pozisyonuna dahil muslukçu eşyasından mutad bulunmamak kaydıyla, bu pozisyonda yer almaktadır.
*
* *
Aşağıda yazılı olanlar da bu pozisyon haricindedir:
(a) El basıncı ile kullanılan yağdanlıklar ve gres tabancaları (82.05 pozisyonu) ve basınçlı hava ile çalışan gres tabancaları ile diğer basınçlı yağlama cihazları (84.67 pozisyonu).
(b) Buhar kazanlarına mahsus buhar fışkırtmalı kurum temizleme cihazları (84.04 pozisyonu).
(c) Ocakların beslenmesine mahsus brulörler (84.16 pozisyonu).
(d) Su, buhar, kum vb. fışkırtılması suretiyle fıçı veya diğer kapları temizlemeye mahsus cihazlar (84.22 pozisyonu).
(e) Mürekkep püskürtmeli baskı makinaları ( 84.43 pozisyonu)
(f) Sprey tipinde otomatik satış cihazları (84.76 pozisyonu)
(g) Yol ya da benzeri yüzeyler üzerine beton veya harç yaymaya ya da çakıl serpmeye mahsus makina ve cihazlar (84.79 pozisyonu).
(h) Kamyon üzerine monte edilmek üzere tasarlanmış kar temizlemekte kullanılan tuz ve kum serpme makineleri (84.79 pozisyonu).
(ij) Yarı iletken waferlerın ve düz panel göstergelerin haklanması, develope edilmesi, soyulması veya temizlenmesinde kullanılan püskürtme cihazları; elektro kaplama öncesinde yarıiletken parçalardan arta kalan metallerden pislikleri ayırmakta kullanılan deflash makineleri.(yüksek basınçlı püskürtme yoluyla)(84.86 pozisyonu).
(k) Metallerin veya karbütlerin sıcak olarak püskürtülmesine mahsus elektrikli makina ve cihazlar (85.15 pozisyonu).
(l) Aşındırıcı madde tozları fışkırtarak dişleri frezelemeye mahsus dişçi cihazları(90.18 pozisyonu) ile aerosolterapi cihazları (nebülizatörler) (90.19 pozisyonu).
o
o o
Altpozisyon Açıklama Notları.
8424.20 Altpozisyonu
Bu altpozisyon, 84.24 pozisyonu ile ilgili Açıklama Notu Bölüm (B)'de tanımlanan cihazları içine alır.
8424.81 Altpozisyonu
Bu alt pozisyon, hepsi birden kendilerini açıkça tarım veya bahçecilikte kullanıma uygun hale getiren fiziksel özellikler gösteren (3 bar çalışma basıncı, 5 litre kapasite, ayarlanabilir püskürtme delikleri gibi) bir huni ve takılı bir basınç pompası içeren bir basınç tankı, taşıma kayışı, esnek boru sistemi ve ayarlanabilir uçlu pirinç füzeli elde taşınan püskürtme kolundan oluşan basınçlı püskürtücüleri (püskürtme tabancası olarak pazarlanabilen) kapsar.)
84.25 - PALANGALAR VE AĞIR YÜK KALDIRICILARI (SKİPLİ YÜK KALDIRICILARI HARİÇ): BUCURGATLAR VE IRGATLAR; KRİKOLAR.
- Palangalar ve ağır yük kaldırıcıları (skipli yük kaldırıcıları ve taşıtların kaldırılmasına mahsus ağır yük kaldırıcıları hariç):
8425.11 -- Elektrik motorlu olanlar
8425.19 -- Diğerleri
- Diğer bucurgatlar ve ırgatlar:
8425.31 -- Elektrik motorlu olanlar
8425.39 -- Diğerleri
- Krikolar; taşıtların kaldırılmasında kullanılan ağır yük kaldırıcıları
8425.41 -- Servis istasyonları veya garajlarda kullanılan türdeki sabit
kriko sistemleri
8425.42 -- Diğer krikolar ve ağır yük kaldırıcıları (hidrolik)
8425.49 -- Diğerleri
Bu pozisyon, kaldırma veya boşaltmaya mahsus basit yapılı makina ve cihazları içine alır. 84.26 pozisyonunun Açıklama Notu hükmüne göre gerekli değişiklikler yapılmak şartıyla, kendinden hareketli veya diğer müteharrik makinalar, çeşitli iş gören makinalar ve kaldırma, yükleme, boşaltma vb. mahsus makina ve cihazlar olarak, XVII. Bölümdeki kara taşıtlarına veya gemilere monte edilmek ya da diğer makina ve cihazlarla birleştirilmek üzere imal edilmiş bulunanları da bu pozisyonda yer alır. Ancak, eğer bir bucurgat, bir traktörün mutad olarak çalışan bir parçası ise, komple olarak (bucurgat ve traktör) 87.01 pozisyonunda yer alır.
Bu pozisyonda yer alan makina ve cihazlar aşağıda yazıldığı şekilde gruplandırılabilir:
(I) PALANGALAR VE DİĞER AĞIR YÜK KALDIRICILARI
(SKİPLİ YÜK KALDIRICILARI HARİÇ)
Bu pozisyona dahil palangalar ve ağır yük kaldırıcıları, az ya da çok kompleks halde kaldırma mekanizmaları olup, makaraların halat, zincir, vb. ile kaldırma işini kolaylaştırmada mekanik bir fayda hasıl edecek şekilde (örneğin, muhtelif kuturda makaralar, dişli çarklar veya dişli tertibatı kullanmak suretiyle) tertiplenmesinden meydana gelmektedir.
Bu gruba diğerleri meyanında aşağıdakiler dahildir:
(1) Zincir baklaları makaraların kenarında özel suretle yapılmış olan çıkıntılara geçmek suretiyle çalışan palangalar.
(2) Makara tertibatı bir tambura içine yerleştirilmiş bulunan ve halatı bu tamburanın üzerine sarılarak çalışan türden olan palangalar. Bu tür monoblok palangalar genellikle pnömatik veya elektrikli olup, çoğunlukla havai bir ray üzerinde hareket eden bir şaryo üzerine monte edilmiş haldedir.
(3) Üzerinde zincir mafsallarının girmesine mahsus yuvalar bulunan ve bir krank kolu veya manivela ile çalıştırılan dişli tertibatından müteşekkil mafsallı zincir sistemindeki palangalar.
Ait olduğu palangalardan ayrı olarak bulunan, makaralar ile makara takımları bu pozisyon haricindedir (84.83 pozisyonu).
Mataforlar da bu pozisyonda yer almaktadır. Bunlar, rıhtım üzerinde veya gemilerde sandal vb. denize indirilip çıkarılmasına mahsus palangalar olup sağa sola dönebilen ve öne arkaya hareket edebilen iki mesnetle mücehhez bulunmaktadır.
(II) BUCURGATLAR VE IRGATLAR
Bucurgatlar, el veya motor kuvveti ile çalıştırılan kastanyolalı yatay bir tamburadan müteşekkil olup, kablo veya halat bunun üzerine sarılmaktadır. Irgatlar da, aynı tarzda olup, bucurgatlardan farkı, tamburalarının dikey vaziyette oluşundadır.
Bu tür cihazlar arasında aşağıdakiler sayılabilir:
(1) Gemilerin yükleme, boşaltma işlerine mahsus makaralı serenlerini çalıştırmaya; gemi çapalarını denizden çekmeye; dümen tertibatını işletmeye; deniz taşıtlarını rıhtıma bağlayan veya yedeğe alan halatları, balık ağlarının, tarak gemilerinin taraklarının bağlı bulunduğu kablolar, vb. çekmeye mahsus bucurgatlar ve ırgatlar. Bunların motorları çoğunlukla cihazla birlikte monoblok halde inşa edilmiş bulunmaktadır.
(2) Traktör vb. için bucurgatlar.
(3) Maden kuyularının ağızlarında kullanılan yüksek güçte büyük bucurgatlar.
(4) Döner platformlarının işletilmesinde veya vagonların manevrasında kullanılan ırgatlar. Bunların manevrasında kullanılan ırgatların kabloları, çekme işini kolaylaştırmak maksadıyla hat boyunca yer yer tesbit edilmiş bulunan ve genellikle rulmanlar üzerinde serbestçe dönen dikey vaziyetteki babalardan geçirilmektedir. Bu babalar 73.25 veya 73.26 pozisyonunda yer alır.
(5) Tel çekme ve germe makinalarına mahsus bucurgatlar.
(III) KRİKOLAR
Krikolar, ağır yükleri kısa bir yüksekliğe kaldırmaya mahsus cihazlardır. Bu pozisyon,dişli bir mili veya kriko kaidesine tesbit edilmiş haldeki bir somunu döndürme suretiyle kaldırma işini yapan kastanyolalı veya dişli krikolar ile, teleskopik dişli krikolar denilen ve iki veya daha fazla konsantrik dişliden müteşekkil olup,dişli mili krikonun kaidesine tespit edilmiş haldeki bir somunun içinde dönen tipteki krikoları içine alır.
Bunlardan başka birde hidrolik veya pnömatik krikolar vardır. Bu tür krikolar da kaldırma işini yapan piston, bir pompa veya kompresör vasıtası ile elde edilen basınç ile bir silindir içinde itilmek suretiyle çalışmaktadır. Pompa ve kompresör krikonun gövdesinde olabileceği gibi, müstakil halde de olabilir.
Özel kullanım yerleri olan krikolar arasında aşağıdakiler sayılabilir:
(1) Otomobil vb. için portatif krikolar.
(2) Garaja sabit küçük şaryolu krikolar (sandık vb.nin kaldırılmasında kullanılır.)
(3) Garajlar için kriko esaslı sabit kaldırıcı cihazlar (çoğunlukla hidrolik)
(4) Karoserinin bir tarafı kalkarak yükünü boşaltan türden olan kamyonlara mahsus kriko tertibatı.
(5) Tekerlekli vinçler, ağır yük kamyonlarını, vagonları, seyyar atölyeleri, top arabalarını vb.ni bulundukları yerde sabit bir şekilde tutmaya mahsus krikolar.
(6) Demiryolu raylarını kaldırmaya mahsus krikolar.
(7) Demiryolu vagonlarını kaldırmaya mahsus krikolar.
(8) Taban krişlerinin, metal inşaat aksamının, vb. nin yerlerine konmasında kullanılan yatay hareketli krikolar.
AKSAM VE PARÇALAR
Makina ve cihazlara ait aksam ve parçaların tarifedeki yerlerinin tayinine dair genel hükümler (XVI. Bölümün Genel Açıklama Notlarına Bakınız) saklı kalmak kaydıyla, bu pozisyondaki cihazların aksam ve parçaları 84.31 pozisyonunda sınıflandırılır.
*
* *
Aşağıdakiler de bu pozisyona dahil değildir:
(a) 84.12 pozisyonundaki hidrolik veya pnömatik silindirler.
(b) 86.08 pozisyonundaki demiryolu sinyal cihazları ve seviye kontrol dişli tertibatı.
84.26 - GEMİ VİNÇLERİ ("DERRİCKS"); VİNÇLER ("CRANES") (TAŞIYICI HALATLI VİNÇLER DAHİL); HAREKETLİ KALDIRMA ÇERÇEVELERİ, ŞASİSİ "STRADDLE" TİPİ OLAN AYAK MESAFELERİ AYARLANABİLEN LASTİK TEKERLEKLİ TAŞIYICILAR VE VİNÇLİ YÜK ARABALARI
- Gezer köprü vinçleri, sabit veya raylar üzerinde hareket eden taşıyıcı vinçler, Gantri vinçler, köprü vinçler, hareketli kaldırma çerçeveleri ve şasisi "straddle" tipi olan ayak mesafeleri ayarlanabilen lastik tekerlekli taşıyıcılar
8426.11 -- Sabit bir mesnet üzerine tesbit edilmiş, gezer köprü vinçler
8426.12-- Hareketli kaldırma çerçeveleri ve şasisi "straddle" tipi olan ayak mesafeleri ayarlanabilen lastik tekerlekli taşıyıcılar
8426.19 -- Diğerleri
8426.20 - Kule vinçler
8426.30 - Seyyar dirençli vinçler
- Kendinden hareketli diğer makina ve cihazlar:
8426.41 -- Lastik tekerlekli olanlar
8426.49 -- Diğerleri
- Diğer makina ve cihazlar
8426.91 -- Kara taşıtlarına monte edilmek üzere imal edilmiş olanlar
8426.99 -- Diğerleri
Genel olarak bu pozisyon, aralıklı olarak çalışan kaldırma veya boşaltma makina ve cihazlarını içine alır.
Genel olarak bu pozisyon, sadece, sabit vaziyette olan makina ve cihazları değil, aynı zamanda kendinden hareketli veya diğer suretle müteharrik mahiyette olanları da içine alır. Ancak, XVII. Bölüme dahil taşıt araçları üzerine monte edilmiş vaziyette bulunan ve aşağıda bahsedilen bazı makina ve cihazlar bu hükmün istisnasını teşkil etmektedir.
Bu istisnalar şunlardır:
(a) 86. Fasıla dahil türden olan makina ve cihazlar.
Açıklıkları ne olursa olsun, her tür demiryolu şebekesi üzerinde işlemek üzere inşa edilen ve tren katarlarına bağlanmaya elverişli türden olan vagonların üzerine monte edilmiş haldeki kaldırma, yükleme veya boşaltma işlemine mahsus makina ve cihazlar 86.04 pozisyonunda yer alır. Kaldırma işi gören vinçli vagonlar, demiryolu inşasında ve tamirinde kullanılan vinçli veya bucurgatlı vagonlar ve demiryolu istasyonlarında yükleme ve boşaltma işlerinde kullanılan türden vinçli vagonlar bu gruba dahil makina ve cihazlardır. Buna karşılık, demiryolu şebekesinde işleyen türden olmayan vagon veya platformlar üzerine monte edilmiş halde bulunan kaldırma, yükleme ve boşaltma makinaları 86.04 pozisyonunda değil bu pozisyonda yer alır. Taş ocaklarında inşaat şantiyesinde vb. yerlerde kullanılan türden olan ray üzerinde yer değiştirecek şekilde monte edilmiş haldeki vinçler bu kabildendir.
(b) 87. Fasıla dahil motorlu taşıtlar veya traktörler üzerine monte edilmiş olan makina ve cihazlar.
(1) Traktör üzerine monte edilmiş makina ve cihazlar.
Kaldırma, yükleme ve boşaltma işlerine mahsus makina ve cihazlar (özellikle hafif ağırlıkta vinçler ve transportörlü yükleme cihazları), tarımda kullanılan traktörlere monte edilen tarımsal makina ve cihazlar gibi, stantard tipteki traktörler üzerine çoğunlukla gerektiğinde tekrar çıkarılmak ve bu suretle traktörlerin müstakil olarak kullanılmalarını sağlamak amacı ile geçici olarak monte edilmiş halde bulunmaktadır. Bu türden olan kaldırma, yükleme ve boşaltma işlerine mahsus makina ve cihazlar, bu pozisyondaki makinaları oluşturmaları kaydıyla bu pozisyonda ya da bu makinaların parçaları iseler 84.31 pozisyonunda yer alırlar (traktörlerle birlikte bulunsalar dahi, üstüne monte edilmiş olsun olmasın). Traktörler ise ayrı olarak 87.01 pozisyonuna verilmektedir.
Diğer taraftan bu pozisyon, bir bütünün ayrılmaz bir parçasını oluşturmak üzere özel olarak bir araya getirilmiş bulunan sürücü kaidesi, kontrol mekanizması, çalışma aletleri ve bunları harekete geçirici tertibattan müteşekkil kendinden sevkli makina ve cihazları içine alır. Bu durum, örneğin, bu pozisyonda sözü edilen işlerden (kaldırma, boşaltma vb.) bir veya daha fazlasını yapmak üzere imal edilmiş makina ve cihazların, özel suretle inşa edilmiş bulunan traktörler üzerine ayrılmaz bir parçası olarak ve traktörle birlikte bir bütün teşkil edecek şekilde monte edilmesi şeklindedir. Bu pozisyonda yer alan türde komple makina ve cihazlara asli niteliklerini veren parçalara haiz, ancak, komple halde değil ayrı olarak bulunan, örneğin, sürücü kaideleri de bu pozisyonda yer alır. Sürücü kaideler, yapıları itibariyle çok çeşitli işlerde kullanılan parçalarla techiz edildiklerinden 84.25 ilâ 84.30 pozisyonlarında tarifelenebilirler.(Tarifenin Yorumuna İlişkin Kuralların 3 (c) hükmüne göre veya XVI. Bölümün 3 Nolu Not Hükmüne göre).87.01 Pozisyonunda yer alan traktörler ile bu pozisyonda yer alan sürücü kaideler arasındaki farkın daha iyi ayırd edilebilmesi için, 87.01 pozisyonun açıklama notuna bakınız.
(2)Otomobil şasileri veya kamyonlar üzerine monte edilmiş haldeki makina ve cihazlar.
Bu pozisyonda yer alan bazı kaldırma veya boşaltma makina ve cihazları (alelade vinçler, tamir etmede kullanılan hafif vinçler vb.) çoğunlukla otomobil şasisi, kamyon, vb. üzerine monte edilmiş halde bulunmaktadır. Bu tür makine ve cihazlar motorla birlikte vites kutusunu, vites değiştirme kollarını, fren ve direksiyon tertibatı gibi kendinden hareketli vasıtaların esas unsurlarını ihtiva etmektedir. Yukarıda sayılan makina ve cihazlara muhtevi bulunan bu nevi özel amaçlı otomobil şasileri ve kamyonlar ister kaldırma, boşaltma makina ve cihazları bunların üzerine sadece monte edilmiş halde olsun ister bütün halde birbirinin ayrılmaz parçasını teşkil edecek şekilde komple olarak inşa edilmiş bulunsun 87.05 pozisyonunda yer alır. Ancak asıl olarak taşıma işinde kullanılmak üzere inşa edilmiş bulunan taşıtlar 87.04 pozisyonuna dahil bulunmaktadır.
Buna karşılık, yukarıda bahsedilen kendinden hareketli taşıt araçlarının esas aksamını teşkil eden unsurlardan sadece bir veya birkaçını ihtiva eden kaldırma, yükleme ve boşaltma makina ve cihazlarının (çoğunlukla vinçler) tekerlekli bir şasi üzerine monte edilmiş olanları, bu halleri ile kendi başlarına yolda gidebilecek durumda olsalar dahi bu pozisyonda yer almaktadır.
Bu pozisyonda yer alan vinçler, genellikle yüklenmiş halde iken hareket etmezler, etseler dahi hareketleri sınırlıdır ve asıl fonksiyonları olan kaldırma fonksiyonuna yardımcı mahiyettedir.
(c) 89. Fasıla yüzen yapılar üzerinde yer alan makina ve cihazlar.
Dubalar ya da diğer yüzücü vasıtalar (kendinden hareketli türden olsun olmasın) üzerine monte edilmiş halde bulunan bütün kaldırma, yükleme veya boşaltma işlerine mahsus makina ve cihazlar 89. Fasıla dahil bulunmaktadır (gemi vinçleri, vinçler vb. gibi).
Bir çok makina ve cihaz, 84.29 veya 84.30 pozisyonlarında yer alan makina ve cihazların işlerini görmekle beraber (kazma, tesviye, delme vb.), aynı zamanda bu pozisyonda veya 84.25, 84.27 veya 84.28 pozisyonlarında yer alan makina ve cihazlara ait işlerden (kaldırma, yükleme vb.) bazılarını da görecek şekilde imal edilmiş bulunmaktadır. Bu gibi makina ve cihazlar, Tarifenin Yorumuna İlişkin Genel Kuralların 3 (c) hükmüne göre veya XVI. Bölümün 3 Nolu Not Hükmüne göre tarifelenir. Bu tür makina ve cihazlara örnek olarak kazma ve kürek gibi iş gören uç tertibatı çıkarılarak vinç gibi kullanılabilen türden olan mekanik kazma ve kürek makinaları; maden kömürü, kaya ve madenleri parçaladıktan sonra yükleyen makinalar; kanal açan ve kanalizasyon borularını kaldırıp kanalların içine yerleştiren makinalar verilebilir.
*
* *
Bununla beraber, çeşitli makina ve cihazlara veya XVII. Bölümdeki taşıt araçlarına monte edilmek üzere imal edilmiş bulunan kaldırma, yükleme, boşaltma vb. işlere mahsus makina ve cihazlar ayrı olarak bulunduklarında bu pozisyonda yer alır.
*
* *
Bu pozisyonda yer alan makina ve cihazların mekanizmalarında genellikle palangalar, bucurgatlar veya krikolar bulunmakta ve yapıları çoğunlukla çelik vb.den mamul önemli miktarda statik aksamı ihtiva etmektedir.
Bu tür statik aksam (teleferiklere mahsus pilonlar, vinç ayakları ve kürsüleri vb.) ait oldukları kısmen veya tamamen bitmiş kaldırma makinaları ile birlikte bulundukları takdirde bu pozisyonda yer alır.
Müstakil halde bulunanlar ise, komple tesisin işlemesinde esas fonksiyona haiz bulunan hareketli aksama (çarklar, silindirler, makaralar, kızak veya klavuz rayları vb.) takılı bulunduğu veya bunlara takılacak şekilde imal edilmiş olduğu takdirde 84.31 pozisyonunda sınıflandırılmakta, aksi taktirde bu pozisyon haricinde kalmakta ve 73.08 pozisyonunda sınıflandırılmaktadır.
Bu pozisyon aşağıdakileri içine alır:
(1)Köprü vinçleri, bunlar, bir kiriş veya köprü üzerinde yatay şekilde hareket eden bir palanga veya bucurgata bağlı bulunan kuvvetli bir kaldırıcı tertibattan müteşekkil olup, bunların kiriş veya köprüleri birbirinden oldukça açık mesafede bulunan iki ray üzerinde hareket eden ayaklar üzerine monte edilmiş şekildedir. Nükleer reaktörlerde, yakıt elemanlarını değiştirme veya çıkarmaya mahsus benzer tipteki köprü vinçleri de bu pozisyonda yer alır.
(2)Gantri vinçler ve gezer köprü vinçleri, bunlarda kiriş veya köprüler, karşılıklı iki duvara tesbit edilmiş veya uygun iki madeni iskelet üzerine döşenmiş havai raylar üzerinde gidip gelecek şekilde yerleştirilmiştir.
(3)Taşıyıcı vinçler, sabit vaziyette veya ray üzerinde hareket edecek şekilde olan bu tür vinçlerin kaldırıcı tertibata muhtevi kirişi, vinç gövdesinden tek taraflı olarak yatay şekilde ileri doğru uzanmış vaziyette bulunmakta ve kaldırıcı tertibatı bir şaryo üzerine monte edilmiş halde bu kiriş üzerinde boydan boya gidip gelmektedir. Bunların inşaatta blok halindeki taşların kaldırılıp yerine yerleştirilmesinde kullanılan türleri olduğu gibi, başlıca gemi inşaatında kullanılan daha büyük ve ağır türleri de bulunmaktadır.
(4)Hareketli kaldırma çerçeveleri, bunlar, özellikle konteynerleri kaldırmaya mahsus makinalar olup, lastik tekerlekler üzerine tesbit edilmiş halde bulunurlar. Bu makinalar durgun vaziyette iken çalışacak şekilde ya da kısa mesafelerde yükleri ile birlikte hareket edebilecek şekilde imal edilmiş halde kendinden hareketli olabilirler. Bir çok durumda, her biri tekerlek setlerine tespit edilmiş iki dikey vaziyetteki parça (bazen teleskopik tipte) tarafından desteklenmiş yatay kirişlerden müteşekkil basit taşıyıcılar mahiyetindedir.
(5)"Straddle" tipi olan ayak mesafeleri ayarlanabilen lastik tekerlekli taşıyıcılar, bunlar, "straddle" tipinin şasisinden müteşekkil olup, genellikle yükseklik ayarlamaya mahsus dikey vaziyetteki teleskopik unsurlarla mücehhezdir. Bu şasiler, genellikle hem sürme tertibatı hem de fren tertibatı için kullanılan, normalde dört veya daha fazla lastik tekerleklere monte edilmişlerdir. Böylece, çok küçük bir çapta manevra yapmayı mümkün kılarlar.
Özel şekilde imal edilmiş olmaları nedeniyle, kendilerini bir yük üzerinde pozisyon almaya, özel kavrama tertibatları ile bu yükü kaldırıp kısa mesafelere taşımaya ve neticede indirmeye müsait bulunmaktadırlar. Bunlardan bazıları, yükü kaldırma ve indirme işinde kullanılmak için nakil araçları üzerine doğrudan yerleştirilebilecek kadar geniş ve yüksek olurlar.
Bu tipteki taşıyıcılar, fabrikalarda, ambarlarda, limanlarda, hava alanlarında, vb. uzun yükleri (profil şekilleri, ağaç gövdelerini, keresteleri, vb.) kaldırmada veya konteynerleri istiflemede kullanılır.
(6)Kule vinçler. Bu vinçler esas olarak ve genellikle ayrı ayrı bölümlerden oluşan belirgin bir yükseklikte, sabit veya ray üzerinde hareket kabiliyeti olan, yük taşıyan bölüm, vinç, servis platformu, vinç operatörü için özel bir bölüm, dengenin sağlanması için karşı ağırlık kolu (ağırlıklarla birlikte), vincin sağa sola dönmesini sağlayan ve vincin alt veya üst kısında bulunan bir düzenek ile teçhiz edilmiş ana yatay bir vinç kolundan oluşurlar. Kule, vinç kolunun yükselmesini sağlayan böylece vincin çalışma yüksekliğinin arttırılmasında kullanılan hidrolik silindirler veya krikolar ve yükselebilen bir çerçeve ihtiva edebilir.
(7)Ayaklı kaideler üzerine monte edilmiş vinçler, bunlar, çoğunlukla limanlarda kullanılan türden olan uzun kollu vinçler olup, dört yüksek ayaklı bir kaide üzerine oturtulmuş bulunmakta ve ayaklar ray üzerinde hareket etmektedir. Bu rayların açıklığı bir veya daha fazla demiryolu hattını içine alacak derecededir.
(8)Uzun kollu vinçler, bu tür vinçler, yükleri kaldırmakla beraber çoğunlukla imkan nisbetinde yan taraflara bırakılmasını mümkün kılar. Bunlar, esas itibariyle yüklerin aktarılacağı yerin mesafesine göre ayarlanabilen uzun bir koldan müteşekkil bulunmakta ve kaldırıcı kablo veya halat, kolun ucundakı makara blokunun içinden geçmekte ve bir bucurgatla işlemektedir. Bunların kolları, çalışma sahasını genişletmek ve kaldırma gücünü arttırma maksadıyla çeşitli şekilde mafsallı ve mesnetleri ise sabit şekilde ve bazen oldukça yüksek irtifada pilondan müteşekkil olabilir.(Demiryolu tamir vinçleri, vinçli kamyonlar, seyyar vinç vb. hakkında bu pozisyona ait Açıklama Notunun başlangıç kısmına bakınız.)
(9)Kablolu veya kablo hatlı vinçler, bunlar, malzemenin kaldırılıp taşınmasına mahsus tesisat olup, sabit veya sallantılı pilonlar üzerine oturtulmuş bir veya daha fazla taşıyıcı kablo ile bunun üzerinde gidip gelen şaryolu bucurgattan müteşekkil bulunmaktadır. Bu tür vinçler büyük inşaat şantiyelerinde, barajlarda, köprü inşaatında, taş ocaklarında vb. yerlerde kullanılmaktadır.
(10)Gemilere mahsus yük bucurgatları, bunlar, biri sabit ve dikey vaziyette ve diğeri bunun kaidesine bir mil ile bağlı bulunan hareketli vaziyette iki direkten müteşekkil olup, hareketli direk, sabit direğe palanga tertibatı ile bağlanmış bulunmaktadır (duba vb. üzerine monte edilmiş haldeki benzeri mekanizmalar hakkında bu pozisyona ait Açıklama Notunun başlangıç kısmına bakınız).
(11)Vinçli yük arabaları, bunlar, yük arabaları şasileri üzerine monte edilmiş vaziyetteki hafif bir vinç vasıtasıyla hava alanlarında, limanlarda, ambarlarda veya fabrikalarda kısa mesafelere yük taşıma maksadıyla imal edilmişlerdir. Genellikle kutu biçimli bir çerçeve, uzun bir tekerlek kaidesi ve dengenin bozulmasını engellemeye mahsus geniş bir hattan müteşekkildir.