Agnes Lawrence Pelton: Mistik güçlerin etkisinde
Geleneksel gerçekçiliği reddetmek yerine, kendi sembolik sanatını, aşkın portallar ve temsilin kapsamını yalnızca gözüyle gördüklerini değil, aynı zamanda zihninin girintilerinde deneyimlediklerini de yansıtacak şekilde genişletmenin ve güncellemenin yolları olarak düşündü.
Michael Zakian
Agnes Pelton- Messengers, 1932
Tuval üzerine yağlı boya, 35 x 27
Phoenix Art Museum
Pelton, manevi dünyadan epey esinlenmiş, mistik görüntülerden oluşan parlak yağlı boya tablolar yapan bir modernist ... Agni Yoga ve astrolojinin yanı sıra Hristiyan temaları ve teozofi ile ilgilenir. Ellili yaşlarının başında New York City bölgesinden Cathedral City, California'ya taşınır ve burada güneşli hava ve çölün durgunluğu ona enerji verir. Ölene kadar orada yaşar. Daha iyi bilinen çağdaşı Georgia O'Keeffe gibi Pelton da Güneybatı Amerika'yı sever ve bölgenin turuncu tepelerini ve büyük gökyüzünü gösteren soyut resimler yapar..
Küçük Agnes için hayat biraz zordur. Almanya'da Amerikalı bir ailenin çocuğu olarak dünyaya gelir ve çocukken Amerika Birleşik Devletleri'ne taşınır. Çocukluğu felaketlerle gölgelenir. Babası, Agnes sadece dokuz yaşındayken aşırı dozda morfinden ölür. Büyükannesi, kadınların oy hakkını savunan Elizabeth Tilton, kocası, kölelik karşıtı Theodore Tilton, vaiz Henry Ward Beecher ve Elizabeth'in dahil olduğu, kamuoyuna çokça duyurulan bir seks skandalına karışır. Aile kiliselerinden aforoz edilir ve Theodore Paris'e taşınır. Agnes Pelton ve annesi Florence, skandalın dinmeye başlamasından sonra uzun yıllar büyükanne Elizabeth ile birlikte yaşarlar. Stuttgart Müzik Konservatuvarı'nda müzik eğitimi almış olan Florence Pelton, Pelton Müzik Okulu'nu aile evinden işletir.
Çocukken epey zayıf olan Pelton, sağlığını korumak için evde eğitim görür. Piyano çalmayı annesinden ve zamanın meşhur öğretmeni ve besteci Arthur Batelle Whiting'den öğrenir.. On dört yaşındayken Brooklyn'deki Pratt Enstitüsü'ne başlar. Arthur Wesley Dow ile çalışır. Asistanı olduğu Dow, ayrıca Georgia O'Keeffe ve diğer soyut sanatçılara da eğitim verir. Peyzajın yanı sıra Çin ve Japon sanatına meraklıdır. 1907'de Pelton, Amerikan Empresyonist manzara ressamı William Langson Lathrop'tan dersler alır. 1910 ve 1911 yıllarında İtalya'da eğitim gören Pelton, Roma'daki British Academy'de çalışmalar yapar.
1913'te eserleri, Amerikan Ressamlar ve Heykeltıraşlar Derneği tarafından düzenlenen Uluslararası Modern Sanat Sergisi olarak da bilinen Armory Show'da sergilenir. Sergi Amerika'da modern sanatın ilk büyük sergisdir ve en çok Marcel Duchamp'ın o sırada Amerikalı izleyiciyi şok eden ancak Modernist bir simge haline gelen bir tablo olan "Merdivenden İnen Çıplak" tablosunu sergilemesiyle ünlüdür.
Marcel Duchamp- Merdivenden İnen Çıplak No:2, 1912
Tuval üzerine yağlı boya, 57 7/8 x 35 1/8
Philadelphia Museum of Art
Pelton, 1921'de annesi ölünce Long Island'a taşınır. Dış sanat dünyasından kopar ama yine de çalışmalarını sergilemeyi başarır. 1926'da yirmi karma sergi ve on dört kişisel sergi açar. Ayrıca Hawaii, Beyrut, Suriye, Gürcistan ve Kaliforniya'ya gider. 1932'de en ünlü tablolarından biri olan "The Primal Wing'"i resmeder. Resim, bir kanat, bir Hristiyan meleği veya sadece maddi dünyadan hayatın fiziksel tezahürlerinin üzerinde yer alan mistik bir evrene uçma yeteneğini sembolize eder.
Pelton, çölü nadiren terk eder. 1930'larda Los Angeles'ta bir grup genç Modernist çalışsa da, onlarla ilişki kurmaz. 1938'de kendini manevi soyutlamaya adamış New Mexico sanatçılarının bir derneği olan Transandantal Resim Grubu'nun kurulmasına yardım eder. Onlarla hiç tanışmamış olmasına ve sadece mektup yoluyla iletişim kurmasına rağmen grubun ilk başkanı olur.
Agnes Lawrence Pelton- The Primal Wing, 1933
Tuval üzerine yağlı boya, 24 x 25.
The San Diego Museum of Art
Pelton, çalışmalarında genellikle dağları, bulutları, suyu ve yıldızları göstererek doğayı kutlar. 1920'lerin natüralist unsurları, Pelton'un çalışmalarının ortak üslup seçimlerine iyi bir örnektir. Amerikan Güneybatı manzarasının etkisi, eserlerinin altındaki dramatik tepelerde görülebilir.
Pelton, sanatında kişisel ruhsal gelişimini ifade eder. Babasının trajik ölümü ve büyükannesinin karıştığı skandalla gölgelenen zorlu çocukluğu, Pelton'ın, resimlerine çevirdiği maneviyata içe dönük bir yaklaşım aramasına neden olur.Teozofi, astroloji ve Doğu dinleri okur ve çalışmalarında tasavvufu benimser. Wassily Kandinsky'nin 1911'de çığır açan "Sanatta Maneviyata İlişkin" kitabı ona ilham verir ve sanatçıların manevi fikirleri biçim ve renkle sunması gerektiği fikrine bağlı kalır.
Sanatçı, imgelerin kendisine rüyalarda ve meditasyonlarda geldiğini söyler. "Orbits" (Yörüngeler) tablosu, gece gökyüzüne karşı mücevherli yıldızlarıyla bir rüya hissi verir. Alt kısımdaki yanık turuncu renk ateşi simgeler ve Pelton'ın Agni Yoga'ya olan ilgisiyle ilişkilendirilebilir. Agni, ateş anlamına gelen Sanskritçe bir kelimedir ve Hinduizm'in "Vedik" ateş tanrısı anlamına gelir. Agni Yoga'nın takipçileri, ilahi ateşle birleşmeye yol açan manevi bir yol uygularlar.
Agnes Pelton- Orbits, 1934
Tuval üzerine yağlı boya, 36 1/4 x 30
Oakland Museum of California
Pelton'un resimlerinde görebileceğiniz parıltı ve parlaklık kasıtlıdır. Yağlı boyanın ince tabakalar halinde uygulandığı özenli bir sırlama tekniği kullanır. Sanatçı, başka bir katman eklemeden önce bir katın kurumasını bekler. Boya, keten tohumu yağı veya diğer yağlarla inceltilir ve hem şeffaf hem de opak katmanlar halinde uygulanır. Jan van Eyck gibi Rönesans sanatçıları ve Johannes Vermeer gibi daha sonraki Hollandalı ressamlar da bu tekniği kullanırlar. Katmanlar kuruduktan sonra optik değişir ve ışık katmanlardan farklı şekillerde kırılır. Sonuç, Pelton'un çalışmasında gördüğünüz havadar, büyülü etkilerdir.
Pelton günlüğünde, dünyayı ilahi olanla birlik içinde ve “materyalizmin baskısının ötesinde” deneyimlemek istediğini yazar. New York'ta yaşayan portreleri ve daha sonra Cathedral City'de çöl manzaraları yapmasına rağmen, ilahi resimlerini kendisi için yapar. Pelton, kişisel ruhsal uygulamalarında deneyimlediği iç huzuru ifade etmek için diğer dünyaya ait temaları araştırır.
Eserlerindeki biyomorfik formlar ve hassas ışık katmanları aracılığıyla soyutlamaya yaklaşımı, modern sanatın radikal kargaşası kadar yeni manevi düşünceye de yanıt verir. Rus okültist Helena Blavatsky tarafından önerilen Teozofik doktrinlerden, 1920'de teozofist Helena Roerich ve sanatçı Nicholas Roerich tarafından tanıtılan Agni Yoga'dan ve İsviçreli psikolog Carl Jung'un son çalışmalarından yararlanarak, sembolik olarak zengin bir görsel dil geliştirir.
Agnes Pelton- Departure, 1952
Tuval üzerine yağlı boya, 24 × 18
Collection of Mike Stoller and Corky Hale Stoller.
Sanat tarihçisi Susan L. Aberth, Desert Transandantalist katalog makalesinde “Pelton, yoksulluğa ve marjinalleşmeye rağmen vizyonuna sadık kalma konusunda güçlü bir iradeye sahipti” diye yazar. “Ezoterik olanı daha soyut bir deyimle yakalama arayışında yalnız olmadığını, kuşkusuz daha iyi tanınacak ve sonunda sanat tarihi haklarından yararlanacak olan kadın sanatçıların yörüngesinin bir parçası olduğunu anlamanın zamanı geldi.” diye ekler.
Bir ressam olarak Pelton, kendine has hayat tarzı ve fırçası ile erkek egemen sanat hareketlerinden ve dinden sıyrılarak, bağımsızlığını bulur.
Kaynakça
Zakian, Michael; Agnes Pelton Poet of Nature, 1995, Palm Springs Desert Museum; University of Washington Press
Vicario,Gilbert; Desert Transcendentalist, 2019, Hirmer Publishers
İzleme tavsiyesi: https://youtu.be/SFsrXxi12sk