

Atillanın batı seferi nasıl geçti?
Atilla
tahtını başlangıçta kardeşi Bleda ile paylaşmıştı ama 445de onu öldürerek
iktidarı tekeline aldı. Çevresine toplanan Gunlarla birlikte, esasen kendisine
katılan kabilelerle beraber Balkan Yarımadasına akınlar düzenleyerek
Konstantinopol surlarına dayandı.
Sirmiyadan Naissusa kadar iki defa tarumar edildiği için ele geçirdikleri ganimet umduklarından az olmuştu.
447de
Theodosios Atilla ile çok kötü şartlarda bir anlaşma imzalayarak, yıllık vergi
vermeyi ve Singidundan Naissusa kadar Güney Tuna sahillerini bırakmayı kabul
etti.
Ancak
onun yerine gelen Marcian, hediyenin dostlar için olduğunu, düşmanları için ise
silahları bulunduğunu kaydederek 450de bu anlaşmayı bozdu. Atilla sadece hemen
öfkelenen bir Asyalı değil, iyi bir diplomattı da. Batıda hala büyük başarılar
elde edeceğine kanaat getirerek ordusunu Galyaya doğru yola çıkardı.
Bu
yürüyüş için haklı sebepleri vardı. Prenses Honoria onunla evlenmek istiyor ve
daha önemlisi, kendi vatanından kovulan bir Fransız prensi ile Afrika eyaletinin
başkenti Karfageni zaptetmiş bulunan Vandal hükümdarı Genzerich kendisiyle
müttefik olmak istiyordu.
Romalıların korkması gerekmezdi ama iyi planlanmış bir yürüyüş beklenilmedik
sonuçlar da verebilirdi. Atillanın yegane güçlü ve karakterli düşmanı,
passionerlik seviyesi yüksek Ayeçeyustu.
Ayeçeyus (doğumu takriben 390) Alman bir babadan ve Romalı bir kadından dünyaya
gelmişti. Yeni neslin temsilcisi ve yaralı Bizansı ayağa kaldıracak yeni
passioner kitlenin mümessiliydi.
Yakışıklı ve güçlüydü. Ata binmede ve ok atmada üstüne yoktu. Harbe fırlatmada ise rakip tanımıyordu. Asi lejyonerler babasını gözleri önünde öldürmüşlerdi.
Şerefine düşkün ve ikbalperestti. Gunlara arasında daha önce iki defa
bulunmuştu. Birincisinde rehindi. İkincisinde ise sürgün. Germen ve Gun dilini
akıcı biçimde konuşurdu. Bunları aralarında İtalyanların bulunduğu
lejyonerlerden öğrenmişti.
Kısa sürede kariyer yapmış fakat gurur ve iktidar hırsı onu Afrika eyaleti genel valisi Bonifaçeyusa düşman etmişti. Bonifaçeyus namuslu, iyi kalpli ve tarihçi Prekopiusun dediği gibi son Romalıların temsilcilerindendi.
Ayeçeyus onu kafa kola alarak isyana teşvik etmeye girişmiş, Bonifaçeyus 429da
İspanyadan Vandalları yardıma çağırmış ama onlar gelir gelmez eyaleti
kendileri için işgal etmişlerdi.
Romaya
dönen Bonifaçeyus Afrikanın kaybedilmesinden bazı entrikalar çeviren
Ayeçeyusun sorumlu olduğunu ileri sürmüş, bunun üzerine o da Galyadaki
ordusuyla Roma üzerine yürümüştü.
Hassa
birliklerinin kumandanı olan Bonifaçeyus Ayeçeyusu mağlup etmişse de, aldığı
mızrak yarasından ötürü çok geçmeden 432de ölmüştü. Gunlara kaçan Ayeçeyus
hükümdar Rugila tarafından kabul edilmiş fakat onun 433de ölmesi üzerine
ülkesine dönerek 437de ikinci defa konsül seçilmişti.
O güne
kadar ancak sık sık konsül seçilenler imparator olabilirlerdi. Ne var ki
Ayeçeyus barbarları nefret ettikleri Roma için savaşmaya mecbur edecekti.
Eğer 5. yüzyılın ortalarındaki tarihi durumu göz önüne alırsak, Ayeçeyus ile Atilla arasında bazı paralellikler görürüz. Bir kere her ikisi de kan, din ve etnik açıdan kendilerine yabancı halkların teşkil ettiği askeri politik koalisyonların (kesinlikle kabileler federasyonu değil) başına geçmişlerdi.
Cermen,
Slavyan ve Ugor kabilelerinin teşkil ettiği doğu koalisyonunun başında eski
Türklerin torunları Gunlar; Cermen-Kelt ve Alan kabilelerinin teşkil ettiği
batı koalisyonunun başında ise işgalci ve köle tacirlerinin torunları Romalılar
vardı.
5.yüzyılın başlarında Galyayı işgal eden bütün barbarlar yanni Vizigotlar,
Burgundlar, Alanlar, Armorikanlar (Vallistden gelen Keltler, önce anakaraya göç
etmişler, daha sonra yarımadaya Bretanya ismi verilmiştir), Franklar ve
Almanların bir kısmı Ayeçeyus tarafından birbirine düşürülmüş sonra da
bastırılmıştı.
Ona
karşı çıkan sadece yerli halkı teşkil eden Bagaudların bir kolu idi. Ayeçeyus
Atillanın kendisine gönderdiği Gun birliklerinin yardımıyla onları itaat altına
alabilmişti.
Atilla
ise Bizanslı casuslar tarafından tahrik edilen Akassirlerin yaşlı
savaşçıların- muhalefetini bastırmak istiyordu. Neticede Greklerin kendisine
birinci hizmeti için hediye vermediklerinden dolayı çünkü ikincisinde
vermişlerdi- küskün olan yaşlı bir komutan Atillaya gelerek onunla anlaşmaya
vardı.
Sonunda
korkunç bir çarpışma oldu ve her yerde vuku bulduğu gibi binlerce kelle kesildi,
binlerce insan ölümden kurtularak itaat altına girdi.
Atilla
ve Ayeçeyus çocukluk arkadaşıydılar. Hiç kavga etmemişlerdi. Fakat hükümdarlar
da en az tebaları kadar onlara bağımlıydılar...
...
Gunlar
(artık Atillanın çeşitli kabilelerden teşekkül eden ordusu için bu kelimeyi
kullanmak istiyoruz) Galyaya giderken yollarının üzerinde bulunan Burgundları
darmadağın edip, hükümdarlıklarını ortadan kaldırdılar.
Daha
sonra güzergahları üzerindeki bütün şehirleri yerle bir ederek Orleana kadar
gelip, oradan geri döndüler.
451de
Gunlar Katalaun Vadisinde Ayeçeyusun üzerlerine doğru gelen ordusuyla savaşı
kabul ettiler. Çarpışmalar çok kanlı geçmesine rağmen, kimse kesin bir zafer
elde edemedi. Atilla geri çekilince Ayeçeyus da onu takip etmedi.
452de
Atilla yeniden hücuma geçti. Fakat bu defa doğrudan İtalyaya girip en muhkem
Aquileia kalesini zaptetti. Bozkırlı Gunların kale fethedemediklerini
hatırlayacak olursak, bu defa Ostrogot ve Gepidlerin devreye sokulduğu ve Po
Ovasına kadar her yerin yağmalandığı anlaşılır. Mallarını vermek suretiyle
halkın hayatını kurtarabilmek için Mediolan ve Paviya teslim oldu. Çünkü
Ayeçeyusun Gunları durdurabilmek için yeterli askeri yoktu.
Romalılar barış isteyerek Atillaya İtalyadan çıkıp gitmesi için fidye-i necat teklif ettiler. Ordusunda salgın hastalıklar başgösterdiği için Atilla teklifi kabul etti ve böylece Gunlar İtalyayı terk etti.
453de
Atilla İldiko isminde çok güzel bir Burgund kızıyla evlendi ise de zifaf
gecesinde öldü. Bir yıl sonra Gunlar dağılmaya başladı. Yine aynı yılın 24
Ekiminde İmparator Valentinias, Ayeçeyusu kabul merasiminde kendi eliyle
hançerleyip öldürdü.
Kültürlü Romalılar imparatorun sol eliyle kendi sağ elini kestiğini belirttiler
ve gerçekten de öyle idi...
Yukarıdan beri anlatılanlardan şu sonucu çıkarabiliriz ki, tam olarak tasvip edilmemiş de olsa Atilla ismi Tanrının Kırbacı (Flagellum Dei) anlamındadır.*
Atilla
elbette son derece akıllı, iradeli ve kabiliyetliydi. Kendini ve halkını
kurtarabilmek için etnik durumu öylesine iyi değerlendirdi ki, sonunda arkasında
büyük bir güç oluştu.
Ancak
aşağıda, düşme ihtimaline karşı ağ germeden yukarıda akrobasi gösterisi yapan
akrobat durumundaydı. Atılacak yanlış bir adım ölüm demekti.
Pannonyadaki Gunların çevresi düşman tebaalarca sarılmıştı ve bu yüzden
kendilerini sevmeyen çoğunluğun dümen suyuna girmek zorundaydılar.
Katalaun meydanında Ayeçeyusa tazyik edenler Gun müttefikleri değil, savaşta büyük yararlıklar gösteren bagatırlar olmuştu.
Gunların büyük bir kısmı İtalyada alışık olmadıkları bir iklim sebebiyle
salgın hastalık yüzünden ölmüştü. Onların yerini dolduracak asker de yoktu.
Zaten Kuzey Karadenizdeki Akassirler, daha önce de belirtildiği gibi
ümitsizdiler.
Atilla
öyle bir zamanda ölmüştü ki, taht, veliaht olan oğulları ve yakınları için bir
ölüm tuzağıydı. Halkını yirmi yıllığına ölümden ve mahvolmaktan kurtaran
Atillanın en büyük yararı, Avrupa halkları arasında efsane olmayan bir hatıra
bırakmasıdır.
Ancak
Gunların istilasıyla başlayan büyük halk göçleri onların ortadan kaybolmasından
sonra da devam etmiştir. Çünkü bu dünya çapında bir olaydı.
(L.N.Gumilöv, Hazar Çevresinde Bin Yıl, S.181-186)