Afrika’nın çevrimiçi özgür konuşma ve anlaşmazlık manzarası yavaş yavaş ama sürekli olarak sıkılıyor. Yasal ve ekonomik açıdan konuşmanın maliyeti kıtada hızla yükselmektedir.
Çoğu hükümet, çok partili adaylarla seçimler düzenledikleri ve katılımcı idealleri itiraf ettikleri için demokratik olarak kabul edilirken, pratikte pek çoğu diktatörlüğe daha yakın çalışırlar ve her geçen gün dijital mekan üzerinde daha fazla kontrol sağlıyorlarmış gibi görünüyorlar.
Kamerun, Tanzanya, Uganda, Etiyopya, Nijerya ve Benin yakın geçmişte internet kapanmasına, blog ve sosyal medya kullanımına vergilerin dayatılmasına ve gazetecilerin tutuklanmasına tanık oldular. Medya çalışanları ve vatandaşlar, “yanlış bilgi” yayınlamaktan devlet sırlarını terörizme maruz bırakmaya kadar değişen suçlamalardan hapse atıldı.
Akra, Gana’da düzenlenen son Afrika’da İnternet Özgürlüğü Forumu’nda (FIFA), çeşitli Afrika ülkelerinden bir grup panelist, Afrika hükümetlerinin vatandaşları kontrol altında tutmak için dijital alanı kontrol etmekle ilgilendiklerinden korktuklarını söyledi.
Birçok ülke, özgür ifade hakkını garanti eden tüzük ve yasalara sahiptir. Örneğin Nijerya’da, Bilgi Özgürlüğü Yasası, vatandaşlara herhangi bir devlet kurumundan bilgi talep etme hakkı verir. 1999 Anayasasının 22. Bölümü basın özgürlüğü sağlar ve Bölüm 39, “her insanın, müdahale etmeden fikir ve bilgi tutma ve alma ve verme özgürlüğü de dahil olmak üzere ifade özgürlüğü hakkına sahip olacaktır…”
Nijerya, yetkililerin yukarıda belirtilen hakları reddetmek için kullandıkları başka yasalar da yayınladı.
Nijerya’nın Siber Suçlar Yasası’nın 24. Bölümü, “yanlış olduğunu bildiği mesajları yayan herkesi, rahatsız edici, rahatsızlık, tehlike, tıkanıklık, hakaret, yaralanma, cezai sindirme, düşmanlık, nefret, hasta irade ya da başka birine gereksiz kaygı veya böyle bir mesajın gönderilmesine neden olmak amacıyla suçluyor.”
“Rahatsızlık” veya “hakaret” gibi belirsiz ve öznel terimlerle yasalar yapmak endişe gerektirir. Hükümetler ve ajanları bunu ifade özgürlüğünü bastırmak için kullanırlar.
Hakaret tanımını kim belirler? Kamu yetkilileri kalın bir cilt geliştirmek için beklemeniz gerekir mi? Dünyanın birçok yerinde, vatandaşlar kamu görevlilerini eleştirme hakkına sahiptir. Neden Afrikalılar özgür ifadenin önemli bir parçası olarak hakaret etme hakkına sahip değil?
2017 ve 2016 yıllarında Nijeryalı çevrimiçi gazeteciler ve blogcular Abubakar Sidiq Usman ve Kemi Olunloyo, Siber Suçlar Yasası temelinde gazetecilik soruşturmalarıyla bağlantılı olarak siber takipçilik suçlamalarından rezerve edildi.
Sessizlik içinde acı çekmeyin — konuşmaya devam edin
Bu yasal zorlukların varlığı vatandaşlara seslerinin önemli olduğunu söyler. Tanzanya’nın “yanlış, aldatıcı, yanıltıcı veya yanlış” bilgilerinin çevrimiçi olarak Uganda’nın “dedikoduları” engellemeye yönelik sosyal medyada vergisine yayılması yasağından, dijital platformlarda yapılan gürültü baskıcı rejimleri korkutuyor. Bazı durumlarda, eylemlerini iptal etmelerine bile yol açabilir.
Etiyopya’nın Zone9 blogcularının deneyimi güçlü bir örnek sunuyor.
2014’te dokuz Etiyopyalı yazar, Etiyopya’nın eski hükümetinin insan hakları ihlalleri hakkında yazdıkları kolektif bir blog projesi yüzünden hapsedildi ve işkence gördü. Devlet, çevrimiçi faaliyetlerinden dolayı grubu “terörist” olarak etiketledi ve onları neredeyse 18 ay hapsetti.
Şu anda özgürleştirilen grubun altı üyesi FIFA konferansı sırasında Gana’da önde gelen uluslararası katılımını gerçekleştirdi: Atnaf Berhane, Befeqadu Hailu Techane, Zelalem Kibret, Natnael Feleke Aberra ve Abel Wabella katıldı. Tutuklamalar öncesinde grupla birlikte çalışmış olan (ancak tutuklanmamış) Jomanex Kasaye de katıldı.
Birçok üye, Hikayeler yazmak ve Amharic’e çevirmek için Global Voices ile işbirliği yapmıştı. Topluluğun üyeleri olarak Global Voices, tutuklandıkları ilk geceden itibaren davaları hakkında konuşmak için küresel insan hakları topluluğunu kampanya düzenledi ve seferber etti.
Aylarca hikaye yazıp Twitter’da davalarını tanıttıktan sonra, yüzlerce binlerce çevrimiçi destekçinin yanı sıra hükümetler ve önde gelen insan hakları liderlerinden tutuklanmaları ve hapis cezalarını uluslararası kınamak başladı. Dünyanın dört pusula noktasından Etiyopya hükümetinin Zone9 blog yazarlarını serbest bırakmasını talep eden güçlü bir çığlık ortaya çıktı.
Blogcular, FIFA’daki konuşmalarında Global Voices topluluğuna üyeliğinin hapiste kaldıkları süre boyunca görünürlüğün anahtarı olduğunu söylediler. Panel oturumlarında, Global Voices’in kampanyasını onları hayatta tutmak için kullandılar.
Panel moderatörü Berhan Taye, gruptan cezaevi deneyimlerini tekrar gözden geçirmelerini istedi. Konuştukları gibi, sahnedeki ışıklar söndü. Sesleri odayı sessiz bir güçle doldurdu.
Global Voices’in Amharic sitesini yöneten Abel Wabella, sahte bir itiraf imzalamayı reddettikten sonra dayandığı işkence yüzünden tek kulağındaki işitme duyusunu kaybetti.
Atnaf Berhane, işkence seanslarından birinin gece 2’ye kadar sürdüğünü ve birkaç saat uykudan sonra devam ettiğini hatırlattı.
Zelalem Kibret’i tutuklayan güvenlik ajanlarından biri bir zamanlar Kibret’in öğrettiği üniversitede öğrencisiydi.
Jomanex Kasaye, arkadaşları tutuklanmadan önce Etiyopya’yı terk etmenin zihinsel ızdırabını — güçsüzlüğün ıstırabı — arkadaşlarının hayatta kalmayacağı korkusu ve sonsuz gerginliği anlatıyor.
Zone9 blogcuları alçakgönüllülükle şunları söyledi: “Biz güçlü veya cesur insanlar değiliz… sadece başkalarına ilham verdiğimiz için mutluyuz.”
Yine de, Zone9 blogcuları vatanseverliği hem sözleriyle hem de eylemleriyle yeniden tanımladılar. Birinin ülkesini sevmek, konuştuğu için ellerinde acı çektikten sonra bile büyük cesaret ister.
Ugandalı gazeteci Charles Onyango-Obbo, aynı zamanda FIFA’da da katılıyor, Nijeryalı yazar Chinua Achebe tarafından popüler bir Igbo atasözünü paylaştı:
Avcı kayıp olmadan ateş etmeyi öğrendiğinden, kuş Eneke de tünemeden uçmayı öğrendi.
Özünde, dijital alanları özgür ve güvenli tutmak için, bu mücadeleye katılan kişilerin yeni yöntemler geliştirmeleri gerektiğini kastetti.
Sahra altı Afrika’da ve dünyanın dört bir yanındaki konuşma özgürlüğünün ön saflarında bulunan aktivistler silolarda çalışmayı ya da hayal kırıklığı ve yenilgiyle sessiz kalmayı göze alamazlar. Gücümüz ve birliğimizle, çevrimiçi alanlar canlı anlaşmazlıklarla demokrasiyi derinleştirmek için özgür kalacaktır.
Kaynak https://globalvoices.org/2018/10/12/why-are-african-governments-criminalising-online-speech-because-they-fear-its-power/