Halk arasında dübür, basur, mayasıl olarak bilinen hemoroid, anal bölgede (bağırsak son kısmı) genellikle kabızlık sonucu oluşan toplar damarlardaki şişmelerdir. Anal bölgede, kabızlık sonucu oluşan basınç nedeniyle toplar damarlardaki kanın dönüş yapamaması ve orada birikmesi ile oluşur. Aşırı ıkınmaya bağlı olarak olaya zamanla bağ dokusunun esnekliğini yitirmesi ve sarkması da eklenir.
Bu olaya bazı araştırmacılar “makat bölgesinin varisidir” demektedir. Terim olarak doğru olmasa da, uzun süreli tedavilerde bacak varisleri ile hemoroid tedavileri benzerlikler göstermektedir.
- Kabızlık
- Kolit (bağırsak iltihabı)
- Proktit (makat iltihabı)
- Enterit (ishal)
- Yetersiz makat hijyeni (temizliği)
- Kalıtsal (ebeveynden çocuklara geçmesi)
- Hamilelik
- Prostat büyümesi
- Uzun süre ayakta ya da oturarak çalışmak
- Portal hipertansiyon (karaciğerde siroza bağlı yüksek tansiyon)
- Kronik öksürük (devamlı öksürük)
- Şişmanlık
- Aşırı ıkınmak
- Tuvalette gereğinden fazla oturmak (gazete okumak vb.gibi)
- Bol kahve ve alkol tüketimi (özellikle bira vb.gibi mayalı içecekler)
- Bazı sporlar (ata binmek, bisiklet sürmek vb.gibi sporlar)
- Batın içi tümörler (karın içi kanserler)
- Dışkılama zamanının geciktirilmesi
BELİRTİLERİ
- Rektal kanama ( makattan kanama)
- Makatta ele gelen şişlik (özellikle tuvaletten sonra)
- Akıntı, makatta ıslaklık
- Kaşıntı
ÇEŞİTLERİ
- İç Hemoroidler:
Genellikle hastalığın erken evrelerinde görülür. Hasta tuvaletten sonra fışkırır tarzda ya da damla şeklinde kanamadan bahseder. Dışarıya çıkan ya da hastanın eline gelen meme yoktur. Muayenede anal kanalda hemoroid yastıkçıkları hissedilebilir. Anoskopla bakılırsa belirginleşmiş pakeler görülür.
- Dış Hemoroidler:
Genellikle iç hemoroidlerle birlikte görülür. Hemoroid memeleri makat dışına çıkmıştır. Makatın fizyolojisi bozulmuştur. Makatı destekleyen yastıkçıklar aşağıya doğru kayarak artık ele gelir hale gelmiştir.Ayrıca dış hemoroidler
- Basit
- Komplike (karmaşık)
- Tromboze (şiş ve ağrılı)
- Kronik
olarak sınıflandırılır.
DERECELENDİRİLMESİ
- 1. DERECE: Hasta genellikle farketmez. Ara sıra tuvalet sonrası kanama olabilir. Ancak doktor muayenesinde anoskop (makatın içini gösteren alet) ile saptanabilir.
- 2. DERECE: Tuvaletten sonra makattan dışarı pokeler (hemoroid tomurcukları) çıkar. Ele gelir. Tuvaletten çıkınca kaybolur. Kanama ve tuvaletten sonra ağrı ile kendini belli eder.
- 3. DERECE: Burada en önemli olan tuvalet sonrası çıkan hemoroidlerin elle içeri atılmadıkça dışarıda kalmalarıdır. Artık her tuvalet hasta için bir eziyet olmaya başlamıştır. Çıkan pokelerin üzerinde iltihap olabilir.
- 4. DERECE: Artık hemoroid pokeleri tuvalet sonrası elle içeri atılsa bile, bir süre sonra tekrar dışarı çıkmaya başlamıştır.
TEDAVİSİ
- En önemlisi bağırsak fonksiyonlarının düzenlenmesidir. Böylece altta yatan kabızlık önlenmiş olur.
- Diyette bol lifli gıdalara ayrıcalık verilmelidir.
- Günlük sıvı alımı arttırılmalıdır.
- Mayalı içecekler (bira vb.gibi) tüketilmemelidir.
- Tuvaletimiz geldiğinde en kısa zamanda boşaltılmalıdır.
- Yürüme, yüzme gibi düzenli spor yapılmalı, düzenli tuvalete çıkılmalıdır.
- Yumuşatma
- Oturma
CERRAHİ TEDAVİ YÖNTEMLERİ
Yeni baslayan 1. derece hemoroidler medikal tedavi ile geçebilir. Kendinizi koruduğunuz takdirde bu hastalıkla bir daha karşılaşmayabilirsiniz.
2. ve 3. derece hemoroidler yine medikal tedavilerle düzelebileceği gibi sebat eden hemoroidler için;
-
LASTİK BAND LİGASYON:
İç hemoroidlerde kullanılır. Hemoroidler bir alet yardımı ile toplanıp arkasına band atılır. Gangrene olan hemoroid zamanla düşer.
-
İNFRARED KOAGÜLATÖR:
Halk arasında lazer olarak bilinir. Aslında sadece hemoroide neden olan damarları kurutan ışık kaynağıdır.
-
LAZER:
Halen bu hastalıkla uğraşan doktorların(proktologlar) tercih etmediği bir yöntemdir. Çünkü uzun süreli takiplerde sonuçların yüz güldürücü olmadığı söylenmektedir. Halk arasında lazer sihirli bir kelime gibi kullanılsa da, aslında lazerin tek etkisi ısı oluşturmak, yani yakarak kesmektir. Bu da anal bölgede ileri dönemde darlıklara neden olabilmektedir.
-
HAL: (Hemoroidal Arter Ligasyonu)
Bir alet yardımı ile sadece hemoroide sebep olan damar bağlanarak tedavi edilmektedir.Çok sık kullanılan bir ameliyattır. Çok hafif bir anestezi altında uygulanabilir. İşlem yaklaşık 15 dakikalık bir işlemdir. Hemoroid memelerini besleyen arterlerin bağlanması ile kan akımı azaltılarak memeler küçültüldüğü gibi, plikasyon denilen özel dikiş metodu ile sarkan doku da yaklaşık 1-2 cm yukarıya toplanmaktadır. Çok ileri evre hemoroidlerde de etkili olsa da, estetik sonuç hastayı tatmin etmeyebilir.
-
SKLEROTERAPİ:
Sık kullanılan ameliyatsız tedavi yöntemlerinden biridir. Anoskopla makata girilerek, irileşmiş olan ve kanamaya neden olan iç hemoroid pakesinin etrafına çeşitli maddeler enjekte edilerek damarların kurutulması sağlanır. En sık kullanılan madde Aethoxysklerol’dür. Ki bu madde, bacaklardaki varislerin ameliyatsız tedavisinde de 40 yılı aşkın süredir kullanılmaktadır.
İşlem anestezi gerektirmemesi, ayaktan tedavi olarak uygulanabilmesi, hastanın aynı gün normal hayatına dönebilmesi, herhangi bir kesi olmadığı için pansuman ve bakım gerektirmemesi nedeniyle üstün ve seçkin bir hemoroid tedavi yöntemidir. Nüks oranı cerrahi yöntemlere göre daha fazladır ancak bu yöntem de tekrarlanabilir bir yöntemdir.
-
PAKE EKSİZYONU (Klasik Hemoroid Ameliyatı) :
En eski yöntemlerden birisidir. Çıkan hemoroidlerin tek tek kökünden bağlanıp çıkarılmasıdır. Ameliyat sonrası ağrılı bir süreç ve zahmetli pansumanlar, oturma banyoları gerektirmesi, işe ve normal yaşama dönüşün oldukça uzun sürmesi nedeniyle günümüzde giderek azalan sayılarda uygulanmaktadır.
-
LONGO: (Stapler Hemoroidopeksi)
Son zamanlarda (1999′dan bu yana) 3. ve 4. derece hemoroidlerde kullanılan bir yöntemdir. Uzun dönem sonuçları henüz olmamasına rağmen kısa dönem sonuçları iyidir. Bir alet yardımı ile makat bölgesinin hemoroidlerine müdahele edilmektedir.
Ameliyat sonrası ağrı olmaması, özel bir bakım gerektirmemesi, normal yaşama erken dönüş ve hastalığın tekrarlamasının çok az olması nedeni ile günümüzde hemoroid tedavisinde çok tercih edilen bir yöntemdir.
- Ameliyat sonrası ilk tuvalet kanlı olabilir. Bazen bu bir hafta sürebilir. 1 haftadan uzun sürerse mutlaka doktorunuza görününüz.
- Ameliyat sonrasındaki günlerde posalı yiyecekleri tercih ediniz. Komposto (özellikle kayısı kompostosu) önerilir.
- Kabızlık varsa mutlaka doktorunuza başvurunuz. Özellikle kabızlık durumunda makat bölgesini zorlamayınız.
- Ömür boyu mutlaka her sabah aç karnına bir bardak su içiniz. Ayrıca gün içinde sebze ya da salata tüketiniz.
- Kendinizi iyi hissettikten sonra düzenli yürüyüş yapınız.
- Hergün aynı saatte tuvalete çıkmaya özen gösteriniz.
- İlerleyen zamanlarda en ufak sıkıntınızda doktorunuzla iletişim kurup sorununuzu anlatınız.
- Önerilere mutlaka uyunuz.
- Basurda hemen ameliyat mı gerekir?
Hemoroid her insanın yaşamı boyunca karşılaşabileceği bir hastalıktır. Bu nedenle hastaların tedavi için mutlaka araştırıp, sorup, herşeyi enine boyuna düşündükten sonra karar vermesi gerekir. Çoğu kez ilaç tedavileri ve diyet değişiklikleri şikayetlerin düzelmesini sağlayabilir. O yüzden ameliyat kararı çok acele verilmemeli, ancak gerekiyorsa da geciktirilmemelidir.
- Basur ameliyattan sonra tekrarlar mı?
Genellikle yetersiz tedavi (ameliyat) ya da hastanın doktor tavsiyelerine dikkat etmemesinden dolayı tekrarlama söz konusu olabilir. Burada en büyük sorun kabızlığın çözümlenememesidir.
- Basurun erkek, dişi ya da üreyen cinsi var mı?
Böyle bir sınıflama yoktur. Hemoroidin erkeği, dişisi ya da üreyeni olmaz.
- Kansere yol açar mı?
Hayır ancak hemoroid ameliyatında özellikle 40 yaşını geçmiş kişilere mutlaka kolonoskopi yaptırmak gerekir. Çünkü hemoroidle birlikte kanser de bulunabilir.
- En iyi yöntem hangisi? Ameliyat mı?
Hemoroidin derecesine göre değişir. Modern cerrahide mümkün olduğunca ameliyatsız yöntemler uygun vakalarda denenmeli, ancak ileri evre ve gerekli vakalarda klasik cerrahi uygulanmalıdır.
- Ameliyat lokal anestezi ile yapılır mı?
Tabii ki olur. Ama genelde tercih edilmez. Çünkü lokal anestezi (bölgeyi uyuşturmak) ile yapılan ameliyatlarda tekrarlama oranı genellikle yüksektir. Kaldı ki, çok ağrılı bir bölge olması sebebiyle, özellikle yaşlı ve kalp hastalığı olan kişilerde çok ciddi sorunlar gelişebilir. Bu nedenle, hangi yöntem olursa olsun, herhangi bir poliklinik veya muayenehane ortamında değil, ameliyathane olanakları olan tam teşekküllü bir merkezde ameliyat olunması önerilir.
- Gebelikte hemoroide ne önerilir?
Diyet ve oturma banyoları önerilir. Mümkün olduğunca cerrahi tedavilerden kaçınılmalıdır. Çünkü doğumla beraber hemoroid de gerileyecektir.