1- Özel öğrenme güçlüğü, özgül öğrenme güçlüğü ve disleksi aynı şey mi, bunların türleri neler, bu konuda kafalar biraz karışık.”Disleksi nedir?” sorusunu bu çerçevede açıklayabilir misiniz?
Evet, aynı şeydir. Rapor özgül öğrenme güçlüğü olarak verilmektedir. Fakat bilinilirliğinden ve daha genel olarak okuma-yazma alanında fark edildiğinden dolayı tanı disleksi olarak da geçmektedir.
Disleksi temel olarak nörolojik temelli okuma, yazma, matematik gibi becerilerde görülen gelişimsel bir öğrenme güçlüğüdür. Bir çocuğun disleksi tanısı alabilmesi için normal ya da üstün bir zekaya sahip olması ve hiçbir duygusal, fiziksel bozukluğun bulunmaması gerekir.
Disleksi 4 başlık altında açıklanabilir.
1-Diskalkuli; aritmetik ve matematik becerilerin kazanılmasında güçlük çekme, temel matematik becerileri içeren işlemlerin oldukça yavaş ve zor çözülmesi ile matematiksel kavramları öğrenmede zorluk çekme şeklinde karşımıza çıkar.
2-Disgrafi; yazı yazmayı etkileyen bir bozuklukur. Yaşa göre yazma beklenenden daha yavaştır ve yazı biçimsel olarak daha düzensizdir.
3-Disleksi; okumada zorluk çekme, harfleri eksik okuma, ek değiştirerek veya ekleyerek okuma, yaşına göre yavaş ve heceleyerek okuma ile ortaya çıkan bir durumdur.
4-Dispraksi; kaba motor işlevlerde zorluk çekme, organizasyon sağlayamama, boylamsal kavramlarda sıkıntı çekme şeklinde kendini belli eder.
2- Disleksi belirtileri nelerdir? Disleksi ne zaman anlaşılır?
- Kelimeleri tersten okuma,
- Heceleri ve harfleri karıştırma,
- Duraksayarak okuma,
- Bazı harflerle sayıları karıştırma (Örneğin “E” harfini ters yazabilir. "E" yerine “3” rakamını kullanabilirler. Özellikle küçük “b” ve “d” harfi, noktalı harflerle noktasız harfleri karıştırma görülür. Kuyruklu harflerde zorluk çekerler.).
- Bir çocuğun bezden geç çıkması ya da geç yürümesi,
- Ayakkabılarını bağlayamaması ve ters giymesi,
- Kıyafetinin düğmelerini ilikleyememesi,
- Çatal-kaşık gibi ince motor nöronlarını kullanamaması disleksi olasılığı için belirleyici olabilir.
Anaokulunda bir çocuğun boyama kitabını taşırmadan boyayabilmesi gerekir. Ama genel olarak kendini ilkokul birinci sınıfta belli eder. Bu dönmede çocuklar akıcı olmasa da artık okuma-yazmayı yavaş yavaş öğrenmiş olmalı. Eğer aksi bir durum varsa disleksi olma ihtimali çok yüksektir.
3- Disleksi neden olur? Disleksi sonradan olur mu?
Doğuştan gelen, genetik akışlı nörolojik bir durumdur.
4- Disleksi için sıklıkla “dahi hastalığı” ifadesi kullanılıyor. Disleksinin zeka gelişimi ile bir ilgisi var mı?
Hayır, yanlış kullanılan bir terimdir. Zeka gelişimi ile bir ilgisi yoktur.
5- Disleksi hastalığı olan çocukların hayatları hangi alanlarda diğer çocuklardan farklıdır? Sadece okuma-yazma özelinde değil; günlük hayatlarına bakarsak disleksi olan çocuklar yaşıtlarına göre neler yapabilir, neler yapamazlar?
Disleksi hastalık değildir. Bu çocuklar sadece akademik anlamda bir zorlanma yaşarlar. Bunun dışında yaşıtlarıyla aralarında bir farklılık yoktur.
6- Disleksi ile beraber görülen diğer sorunlar nelerdir?
Disleksik olan çocuklarda eş tanı olarak dikkat eksiklliği ve hiperaktivite bozukluğu görülebilmektedir.
7- Disleksi testi nedir? Nerelerde yaptırılır?
Disleksi tanılama aşamasında TILLS (Bütünleşmiş Dil ve Okur-Yazarlık Testi) testi kullanılmaktadır. Türkiye'de ve dünyada kullanılan, nokta atışı yapan özgül öğrenme güçlüğü tanılama testidir. Türkiye Disleksi Vakfı ve eğitimini tamamlayan temsilcilerimiz tarafından uygulanmaktadır. Türkiye’nin bütün illerinde temsilcilerimiz bulunmaktadır.
8- Çocuğunun disleksi olduğunu düşünenler hangi doktora başvurmalı?
Disleksi (özgül öğrenme güçlüğü) tanısını çocuk psikiyatristleri tarafından konulmaktadır.
9- Disleksinin tedavisi nedir? Disleksi tedavi edilmezse ne olur?
Tanılama yapıldıktan sonra özel eğitime başlanması gerekmektedir. Aksi durumda akademik hayatında başarısızlığın sürekliliği söz konusudur.
10- Disleksi eğitimi nedir? Kaç yaşındaki çocuklara, nerelerde verilir?
Disleksi raporu alan çocukların raporlarında yazan eksikliklerine göre bir eğitim metodu belirlenir. Her disleksik çocuk bireysel olarak değerlendirilir ve buna göre eğitimi planlanır.
6 yaşından 18 yaşına kadar özel eğitim alabilirler.
11- Disleksik çocuklar hangi okullara gönderilmeli? Disleksikler nasıl ders çalışmalı?
Disleksik çocuklar eğitim aldıkları okullara giderken özel eğitim almaya devam etmelilerdir. Okulda verilen eğitime devam ederken özel eğitimde doğru metot belirlenerek temelin sağlamlaştırılması gerekir. Ders çalışma programı öğretmen, aile ve çocuk ile iş birliği içinde yapılmalıdır.
12- Disleksi tanısı konan çocukların ve ailelerin yaşadığı zorluklar neler?
Akademik olarak zorlanmanın yanında çocuklarda kitap okumada, yazı yazmada, okula gitmekte isteksizlik görülebilir. Aileler için ise öncelikle durumu kabullenme ve doğru metot ile eğitim veren bir kurumla iş birliği yapmaları önemlidir. Zaman zaman da çocuklar akran zorbalığı yaşamaktadır.
13- Aileler disleksi hastalığı olan çocuklarına nasıl davranmalı?
Disleksi hastalık değildir! Çocukların doğru eğitimi almalarına destek olmaları, onlara suçlayıcı bir tavırla yaklaşmamaları ve iş birliği içinde olmalılardır.
14- Önerebileceğiz herhangi bir disleksi oyunları ya da etkinlikleri var mı?
Diğer çocukların katıldığı bütün ekinliklere katılmaları, sosyal izolasyon yaşamamaları için önemlidir. Disleksik çocuklar için spor aktiviteleri, bir enstrüman aleti çalmaları destekleyicidir.
15- Türkiye Disleksi Vakfı olarak eklemek ya da duyurusunu yapmak istediğiniz herhangi bir şey var mı?
Disleksi bir hastalık değildir; nörolojik bir durumdur. Disleksik çocuklar zeka ile ilgili bir problem yaşamazlar. Her disleksik çocuk kendi için uygun olan metot ile eğitim aldığında yaşıtları gibi akademik başarıya ulaşabilir ve ileride dilediği mesleği seçebilir. İhmal etmeden şüpheler doğrultusunda tanılama yoluna gidilmelidir.