Pan Avrupa Menşe Kümülasyonu (PAMK) ülkeleri arasındaki ticarette kullanılan EUR.1 Dolaşım Belgesi ile birlikte gönderilen eşya, Türkiye'nin Serbest Ticaret Anlaşması'nın (STA) olduğu bir Akdeniz ülkesine aynı halde veya kümülasyon çerçevesinde işlendikten sonra tercihli rejimden yararlanmak üzere yine EUR.1 Dolaşım Belgesi ile ihraç edilemez. Onun yerine kullanılması gereken belge: EUR-MED Dolaşım Belgesidir. Kullanımına fazlaca aşina olmayan ihracatçılarımızın bu belgeyi bilinçli kullanımını önemsediğimden basit örneklerle tanıtmaya çalışacağım. Bu arada, geçen yazımda anlattığım Menşe Kümülasyonlarından PAMK ülkelerini hatırlatmakta yarar görüyorum: Türkiye, AB üyesi ülkeler ve EFTA ülkeleri (İsviçre, Norveç, İzlanda, Lichtenstein)
AB üyesi/PAMK ülkesi Almanya'dan, EFTA üyesi/PAMK ülkesi İsviçre'ye EUR.1 düzenlendiğini varsayalım. İsviçre bu eşyayı EUR.1 Dolaşım Belgesi beraberinde PAMK/PAAMK üyesi Türkiye' ye gönderdiğinde Türkiye, bu eşyayı Akdeniz ülkesi/PAAMK üyesi Fas'a EUR.1 yapıp gönderemez. Gönderse bile Fas Gümrük İdaresi bu belgeyi Tercihli Ticarete konu yapamaz; gümrük vergisi tahakkuk ettirir. Fas' dan da “Bana EUR-MED gönderin” talebi gelir. Oysa Almanya İsviçre' ye gönderirken EUR-MED Dolaşım Belgesi düzenlese idi Türkiye de Fas' a ihraç ederken EUR-MED düzenleyebilirdi. Böylece Fas, tercihli ticaretten yararlanamayacak; EUR.1 ile sağlanamayan fayda, EUR-MED ile sağlanmış olurdu.
Bir PAMK ülkesinden Türkiye' ye EUR.1 Dolaşım Belgesi ile ithal edilen eşyanın, Türkiye'de kümülasyon çerçevesinde işlenip ya da aynı haliyle bir Akdeniz ülkesine tercihli rejimden yararlanmak üzere EUR.1 Dolaşım Belgesi ile ihraç edilemeyeceği temel prensibini başka bir örnek vererek pekiştirebiliriz: EFTA üyesi/PAMK ülkesi Norveç'den gelen kumaş PAMK/PAAMK ülkesi Türkiye'de gömlek haline getirildiğinde bu gömlekler PAAMK üyesi/Akdeniz ülkesi İsrail'e EUR.1 beraberinde gönderilmez. Norveç Türkiye'ye gönderdiği kumaş için EUR-MED düzenlemiş olsaydı Türkiye de İsrail' e EUR-MED düzenleyebilir ve tercihli ticaret sürdürülmüş olurdu.
PAMK ülkesinden gelen eşyanın, Türkiye'nin STA'sının olduğu bir Akdeniz ülkesine aynı halde ya da işlendikten sonra ancak ve ancak EUR-MED Dolaşım Belgesi beraberinde ihraç edilebileceği kuralını öğrendik. Aynı mantıkla, ithal edilen eşyanın ihraç edildiğini ya da girdi olarak kullanıldığını düşündüğümüzde de bir PAMK ülkesinden Türkiye' ye EUR.1 Dolaşım Belgesi beraberinde ithal edilen girdilerin ülkemizde kümülasyon çerçevesinde işlenip bir Akdeniz ülkesine tercihli rejimden yararlanmak amacıyla ihracı halinde de dolaşım, tercihli ticarete konu olamaz; ancak, eşya EUR-MED ile gelmişse EUR-MED ile gönderilebilecek ve ancak o zaman tercihli ticarete konu olabilecektir. PAMK ülkeleri arasındaki ticarette EUR-MED Dolaşım Belgesinin kullanımında zorunlu ana özellik şudur: Eğer Türkiye' den ihraç edilen bir eşyanın üretiminde STA kapsamındaki Akdeniz ülkelerinden birinin ya da daha fazlasının eşyası ithal edilerek kullanılmış ise EUR-MED düzenlenmelidir.
Bunu yine bir örnekle pekiştirelim: Akdeniz ülkesi/PAAMK üyesi İsrail, yine bir PAMK/PAAMK üyesi Türkiye'ye iplik gönderirken EUR-MED Dolaşım Belgesi beraberinde göndermiş olmalıdır. Türkiye bu ipliği kumaş haline getirip, bu kumaşları PAMK üyesi İsviçre'ye ihraç ederken EUR-MED Dolaşım Belgesi düzenlediğinde İsviçre' deki ithalatçı, tercihli ticaretten faydalanabilecektir.
Türkiye'den Türk Menşeli eşyayı Fas'a gönderirken bile Fas' ın bu eşyayı daha sonra bir AB üyesi ülkeye göndermesi durumunda (ki bu satış ihtimalini bugünden bilemeyeceğimiz için) EUR.1 ile gönderilemeyeceğini düşünüp, işin başında EUR-MED Dolaşım Belgesi ile göndermemizde yarar vardır. Bu bilgi, Fas'tan talep edilerek de uygulanabileceği gibi Fas' ın “ben bu eşyayı EUR.1 ile çekemiyorum bana EUR-MED gönderin” noktasında da uygulanabilir. EUR.1 geri istenir, “Sonradan Verilmiştir” ibaresiyle EUR-MED düzenlenir.
PAMK ve PAAMK kümülasyonlarının uygulama usul ve esaslarının verildiği 26.11.2009 tarih, 27418 sayılı Resmi Gazete' de yayımlanmış olan Pan Avrupa Akdeniz Menşe Kümülasyonu Sistemi Kapsamı Ticarette Eşyanın Tercihli Menşeinin Tespiti Hakkında Yönetmelik'te de belgeler “EUR.1 ve EUR-MED Dolaşım Belgeleri” olarak kardeş belge gibi tanımlanmaktadır. Yeter ki aralarındaki bu ufak ama önemli nüansları bilerek belge düzenleyin ki tercihli ticaret avantajından ithalatçınızı uzaklaştırmayalım. Tercihli ticarette tercih edilmeye devam edilen ihracatçılar olun… Hepinize bol ihracatlar diliyorum.