Uzayda dünya dışı yaşam var mı ?
Bilim muhabiri ve film yapımcısı Ingo Knopf, 'Büyük olasılıkla uzayda dünya dışı yaşam yoktur. Henüz hiçbir izini bulamadık' dedi.
Bilim muhabiri ve film yapımcısı Ingo Knopf'un, 'quarks.de' haber sitesinde yayımlanan "Uzayda dünya dışı yaşam var mı?" başlıklı makalesi şöyle:
Büyük olasılıkla yaşam yoktur. Ama neden henüz hiçbir izini bulamadık?
Uzayda yaşam olduğundan neden bu kadar emin olabiliriz?
Cevap birkaç kelimeyle özetlenebilir: çünkü evren pratikte sonsuzdur. Mevcut tahminlere göre, her biri ortalama bir trilyon yıldızdan oluşan yaklaşık iki trilyon galaksi içeriyor.
Toplamda kabaca 1.000.000.000.000.000.000.000.000 yıldız var ve biz sadece gözlemlenebilir evrenden bahsediyoruz. Yani, yıldızların ışığının şimdiye kadar bize ulaştığı evrenin parçası. Evrenin bunun ötesinde ne kadar büyük olduğunu bilmiyoruz. Yıldızlar genellikle birkaç gezegen tarafından yörüngede bulunduğundan, evrende yıldızlardan daha fazla gezegen olması gerekir ve bu nedenle, dünyamıza benzeyen bazılarının olması ihtimali de yüksektir.
Yaşam kriterleri
Ayrıca bugün bildiğimiz kadarıyla mümkün olduğunu bildiğimiz hayatın yaratılması için birkaç koşulun daha yerine getirilmesi gerekiyordu. Örneğin, gezegenin yüzeyinde sıvı su ve onu tehlikeli kozmik ışınlardan koruyacak kadar güçlü bir manyetik alan olmalıdır.
Araştırmacılar, Samanyolu'nda yaklaşık 40 milyar yaşanabilir gezegen olabileceğini tahmin ediyor. Mevcut bilgi durumuna göre, tüm gözlemlenebilir evrende 5 trilyon civarında olması gerekir ...
Uzaydaki akıllı medeniyetler ne kadar olasıdır?
1960'larda Amerikalı gökbilimci Frank Drake, yalnızca Samanyolu'muzda teknik olarak kaç tane gelişmiş uygarlık olması gerektiğini hesaplamak için kullanılabilecek bir formül buldu. Adını verdiği 'Drake Formülü'nün büyük bir sorunu var: Bu formüle giren olasılıkların çoğu bilinmiyor veya sadece çok kaba tahminler.
Örneğin, değerlerden biri Dünya benzeri bir gezegende akıllı yaşamın ortaya çıkma olasılığıdır. Ancak, yeryüzünde zeki yaşamın nasıl ortaya çıkabileceğini ve olasılığın ne kadar yüksek olduğunu henüz anlamıyoruz!
Düşünce deneyi Drake'in formülü
Bu nedenle, Samanyolu'nda veya uzayda Drake formülüyle tam bir akıllı yaşam olasılığı ciddi olarak hesaplanamaz. Daha çok bir düşünce deneyi gibidir. Formül bunu açıkça ortaya koyuyor: Belirli bir gezegende zeki yaşamın ortaya çıkmasının çok küçük bir olasılığı bile uzayda akıllı yaşamın önünde bir engel değildir.
Çünkü bu düşük olasılık, bu kadar çok Dünya benzeri gezegen olduğu gerçeğiyle dengeleniyor. Bu, dünya dışı zeki yaşamın varlığının makul görünmesine neden olacak kadar genel olasılığı artırır.
Neden henüz uzaylılardan sinyal almadık?
Fakat uzayda teknik olarak gelişmiş başka medeniyetler olduğunu düşünüyorsanız, nasıl öğrenebiliriz? Soruyu açıklığa kavuşturmak için araştırmacılar, 1960'lardan beri SETI projeleri olarak adlandırılan dünya dışı yaşam belirtilerini sistematik olarak almaya çalışıyorlar. SETI, halk dilinde "Uzaylı aranıyor" olarak tercüme edilebilen "Dünya Dışı İstihbarat Arayışı"nın kısaltmasıdır.
Araştırmacılar bunun için, bazıları birkaç yüz metre büyüklüğünde tabakları olan radyo teleskopları kullanıyorlar. Bu, onları son derece zayıf radyo sinyallerini de alabilecek kadar hassas kılar. Bu arada, Rusya doğumlu Silikon Vadisi milyarderi Yuri Milner da dünya dışı zeka arayışına başladı. “Çığır Açan Listeler” projesi ile radyo sinyallerinin yanı sıra lazer sinyallerini de arayan bilim adamlarını finanse ediyor.
Çünkü bununla bile, teknik olarak oldukça gelişmiş medeniyetler uzayda uzun mesafelerde iletişim kurabilirler. Tüm çabalara rağmen, potansiyel bir istisna dışında henüz dünya dışı bir mesaj alınmadı.
Vay canına! - sinyal
15 Ağustos 1977'de, astronom Jerry Ehman, Ohio Eyalet Üniversitesi'ndeki radyo teleskopundan gelen alım verilerini değerlendirdi ve gözlerine neredeyse hiç inanamıyor: Çıktılarda, bir sinyal olağan sesten öne çıkıyor: olağanüstü derecede güçlü ve yalnızca bir dar frekans aralığı, bir radyo istasyonunun yalnızca belirli bir frekansta yayın yapması gibi. Jerry Ehman o kadar şaşırmış ki, çıktıya "Vay be!" Yazıyor, dolayısıyla adı da buradan geliyor.
Şimdi uzaylılardan mı geldi? Teorik olarak bu doğru olabilir, ancak maalesef o zamanki teknoloji yeterince hassas değildi. Bu nedenle sinyal, bir karar veremeyecek kadar gürültülüydü.
Daha önce bilinmeyen bir astronomik olaydan veya Dünya'dan da gelebilir. Ancak bu alternatif açıklamalar bile tamamen ikna edici değil. Şimdiye kadar bu türden başka bir sinyal alınmadı.
Büyük filtre
Geçen yüzyılın sonunda "büyük filtre" fikri ortaya çıktı. Bir medeniyetin ortaya çıkması ve sonra kendisini uzayda hissettirecek kadar uzun süre yaşayabilmesi için pek çok adımın üstesinden gelinmesi gerektiğini söylüyor: Önce uygun bir gezegen olmalı, sonra onun üzerinde ilkel yaşam ortaya çıkmalı.
Bu hayvan benzeri varlıklardan, alet kullanmayı öğrenen ve teknik ustalıklarını çok gelişmiş bir medeniyet yaratacak şekilde daha da geliştiren ortaya çıkması gerekirdi. Gezegeninin ötesinde iletişim kurmasına izin veren teknolojiyi icat etmesi için bu yeterince uzun sürmelidir. Ne de olsa bu medeniyet, ana gezegenini bile uzaya genişlemek için terk edebilir.
Aşağıdakilerden hangisi olası değildir?
Bu adımların her biri, galakside yaşayan uygarlıkların ortaya çıkmasını engelleyen bir tür engel olan "Büyük Filtre" olabilir. Çünkü bu adımlardan sadece biri son derece olası değilse, bu neden henüz dünya dışı yaşamla karşılaşmadığımızı açıklayabilir.
Belki de ilkel yaşam biçimlerinin ortaya çıkması ya da aletlerin kullanılması ya da mekanı sömürgeleştiren bir uygarlığa doğru başka bir adımın ortaya çıkması son derece düşük bir ihtimaldir. Olası son “filtre”, teknik olarak gelişmiş medeniyetlerin yalnızca sınırlı bir ömre sahip olmalarıdır, çünkü bir şey onların kaçınılmaz olarak nispeten kısa bir süre sonra kendi kendilerini yok etmelerine neden olur.
Belki kendimizi yok ediyor muyuz?
Bizim durumumuzda, zeki yaşamın ortaya çıkmasıyla bunu zaten başardığımız ve “büyük filtreyi” geçip geçmediğimiz veya büyük engelin hala önümüzde olup olmadığı belli değil. Öyleyse en büyük zorluğumuz, kısa süre sonra tekrar yok olmak istemiyorsak, geçim kaynağımızı kendimiz yok etmemek.
Yeni nesil uzay teleskopları, "Büyük Filtre"nin çoktan arkamızda mı yoksa hala önümüzde mi olduğuna bir cevap verebilir. Çünkü onlarla birlikte teknik olarak çok gelişmiş medeniyetlerden birçok işaret yakalarsak, bu olumlu bir işaret olur. Bu, zeki yaşamın ortaya çıkışındaki en zor adımın üstesinden şimdiden geldiğimiz anlamına gelir. Böylece çok uzun süre devam etme potansiyeline sahip oluruz.
Ancak teknik olarak gelişmiş medeniyetlerle aynı anda karşılaşmadan diğer gezegenlerde ilkel yaşam bulursak, sonuç iç karartıcı olur. Bu, uzayda yaşamın ortaya çıkışının nispeten sık olduğu, ancak ondan gelişen medeniyetlerin hızla kendi kendini yok ettiği anlamına gelir. Aksi takdirde birçoğunu bulmanız gerekirdi.
Dünya dışı yaşam neye benzeyebilir?
Yeryüzünde bile “yaşamın” tam olarak ne olması gerektiğini tanımlamak zordur. Canlı organizmaların karşıladığı kriterler arasında büyüme, üreme, metabolizma ve çevreden enerji alımı yer alır. Ve canlıların dış dünya ile hücre zarı gibi bir sınırı vardır. Mineral tuz çözeltilerinden büyüyen kristaller, büyüme ve dış dünyadan net bir sınır belirleme gibi bu kriterlerin bazılarını hali hazırda karşılamaktadır, ancak yine de üremeden yoksundurlar. Örneğin virüsler onları kontrol edebilir, ancak kesinlikle çoğalabilecekleri konakçı hücrelere ihtiyaçları vardır. Bu yüzden mi virüsler hayat değil mi? Onlarla birlikte, canlı ve cansız arasındaki ayrım daha az nettir. Örnek, hayatı tam olarak tanımlamanın ne kadar zor olduğunu gösteriyor.
Diğer gezegenlerde, örneğin "yaşamın" yeryüzünden tamamen farklı kimyasal işlemlerle gerçekleştiği düşünülebilir. Bir "yaşam kimyası" da prensipte silikonun karbon yerine merkezi elementlerden biri olduğu düşünülebilir. Biyokimyasal olarak temelde bu kadar farklı yaşam formlarını asla kanıtlamadığımız için, bir sonraki duyuruya kadar spekülasyon olarak kalırlar.
Bu nedenle araştırmacılar, uzayda yaşam arayışlarında, dünyasal yaşamdan bildiklerimiz gibi “biyo-imzalar” üzerinde yoğunlaşıyorlar. Biyolojik imza, "yaşamın izi" için daha bilimsel bir terimdir. Bunlar, genellikle bakteriler tarafından üretilen metan gibi basit moleküller veya genetik materyalimizi oluşturanlar gibi daha karmaşık organik moleküller olabilir. Ancak fosilleşmiş bakteri veya yeryüzündeki çok sayıda kaya katmanında bulunanlar gibi daha yüksek organizmaların izleri de olabilir.
Güneş sistemimizde hayat var mı?
Dünyanın dışında yaşamı aradığımızda, önce bildiğimiz hayatın en önemli temellerinden birini ararız: su. Bu nedenle Merkür göz ardı edilir: çok küçüktür ve bu nedenle çok az yerçekimine sahiptir. Bu nedenle, bir zamanlar üzerinde var olan tüm su, bu nedenle uzaya buharlaştı.
Venüs, güneşten biraz daha uzakta yörüngede dönüyor. Merkür'den daha büyüktür ve bu nedenle üzerinde bir miktar su vardır, ancak maalesef sülfürik asit bulutları şeklindedir. Ek olarak, Venüs'ün yüzeyinde yaklaşık 450 derece sıcaktır ve atmosferik basınç Dünya'dakinden neredeyse 100 kat daha yüksektir.
Ay bize çok yakın. Ancak yüzeyindeki her damla su anında buharlaşır. Bu nedenle çok kurudur ve su ancak orada - eğer varsa - gölgeli kraterlerde veya yüzeyin altında buz olarak var olabilir.
Mars'ta hâlâ hayat keşfedilmedi
Uzun zamandır astrobiyologların hayal gücünü harekete geçiren bir gezegen, komşu gezegenimiz Mars'tır. Astrobiyologlar, uzayda yaşam arayan araştırmacılardır. Yüz yıldan biraz daha uzun bir süre önce, Mars uygarlığının devasa bir sulama sistemi kurduğuna inanılıyordu. Bunlar, nihayetinde optik illüzyon olduğu ortaya çıkan ünlü Mars kanallarıdır. İlk Mars sondaları yalnızca tozla kurutulmuş bir çöl gezegeni buldu.
Bununla birlikte, bu arada, Mars Kutuplarında kalın su buzu katmanlarının biriktiğini ve daha fazla buz ve belki de yerdeki sıvı su şüphesinin olduğunu biliyoruz. 3,5 milyar yıldan fazla bir süre önce, Mars'taki etkileyici vadiler ve kanyonların gösterdiği gibi, Mars'ta büyük nehirler bile akabilirdi. Çevre koşulları açısından, erken dünyaya benzeyebilirdi ve o dönemde ortaya çıkmış olabilecek yaşam formları bugün hala yeryüzünde uyuyor olabilir. Ancak şimdiye kadar hiçbir Mars sondası, geçmişte veya bugün var olan Mars'ta yaşam olduğuna dair net bir kanıt bulamadı.
Mars'ta Metan
Ancak Mars'ın olası bir biyolojik imzası çok fazla heyecana neden oldu: Mars gezgini Curiosity, 2004 yılında Mars atmosferinde metan izleri tespit etti. Volkanik aktivite gibi jeolojik süreçlerle açığa çıkmış olabilir, ancak aynı zamanda Mars'ta uzun zamandır beklenen sıcak yaşamın başlangıcı da olabilir. Çünkü metan, yeryüzündeki bakteriler tarafından büyük miktarlarda salınır. Ne yazık ki, metan ölçümleri şüphenin ötesinde henüz doğrulanmadı. 2017 yılından bu yana son derece hassas metan ölçüm cihazları ile Mars'ı çevreleyen Avrupa İz Gaz Orbiter, atmosferde herhangi bir metan izi tespit edemedi.
Bu nedenle, Mars gezgininin metan ölçümleri için iki olası açıklama şu anda tartışılıyor: Mars'ta yere yakın bir yerde metan üretilebilir, ancak daha yüksek atmosferik katmanlara ulaşmadan önce çok hızlı bir şekilde yeniden parçalanabilir. Çünkü Trace Gas Orbiter onu sadece orada tespit edebilir. Ya da bir ölçüm hatası ... Yaklaşan Mars görevleri, diğer şeylerin yanı sıra, Mars'taki "metan bulmacasını" temizlemeye çalışacak.
Güneş sistemimizde
yaşam için daha fazla aday
Mars'ın ötesinde, güneş sistemimizde hayat sıkı olacak: Büyük, gaz tabanlı Jüpiter ve Satürn gezegenlerinde bu düşünülemez. Ve Uranüs ve Neptün'de hava aşırı derecede soğuk: atmosferdeki sıcaklıklar eksi 200 santigrat derecenin altına düşüyor. Neptün'de atmosferdeki basınç o kadar yüksektir ki, ülkemizde su buharından kar taneciklerinin oluşmasına benzer şekilde, atmosferin karbon içeren kısımlarından elmaslar oluşabilir.
Yani hayatı imkansız kılan gerçekten aşırı koşullardan bahsediyoruz. Astrobiyologlar şu anda güneş sistemimizdeki çeşitli uydulara umut veriyorlar: Örneğin Satürn ayı Enceladus ve Jüpiter'in uydusu Europa'da çok fazla su var gibi görünüyor: Her ikisi de bir buz tabakasıyla kaplı, ancak altları Muhtemelen devasa okyanuslarda sıvı su var.
Öyleyse, güneş sistemimizde hâlâ yaşamı keşfediyor olabiliriz. Ama eğer öyleyse, o zaman büyük olasılıkla çok ilkel bir biçimde. Ya da derin denizimizdekiler gibi en yüksek canlılar, örneğin kurbağa balığı ya da tamamen karanlıkla baş edebilen kendi kendini aydınlatan denizanası.
(Yazar Hakkında Bilgi: Ingo Knopf, Bilim muhabiri ve film yapımcısı. Aslen bir biyokimyacı, ama futbol dışında her şeyle ilgileniyor: insanların kökenlerinden sosislere, karanlık maddeden psikolojiye kadar...)
Kaynak: quarks.de
Bu yazı Timeturk.com'dan alınmıştır.