SÜLEYMAN HEDAYAT
Büyük ölçüde pandemi, kuraklık ve çatışmalar nedeniyle gıda güvensizliğinin artmasıyla Afganistan en kötü insani krizlerden biriyle karşı karşıya.
2022 yaklaşırken, dünyanın dört bir yanındaki insanlar pandeminin ortasında yeni yılın gelişini temkinli bir şekilde kutladı. Afganistan’da pandemi artık birincil endişe değil, daha doğrusu gıda ya da yokluğu.
2014’ten bu yana, 5 milyondan fazla Afgan için acil gıda yardımı tek gıda kaynağı oldu ve demokratik hükümetin Ağustos başında düşmesinden sonra durum daha da kötüleşti. 2021’in başlarında Afganistan’ın Kasım ayına kadar akut gıda güvensizliğinin sıcak noktalarından biri olacağı tahmin ediliyordu. Bu, Taliban’ın devralmasından önceydi; ne yazık ki, onların yönetimi zaten yetersiz gelir ve kaynaklarla yaşayan sıradan Afganları daha da zorladı. Entegre Gıda Güvenliği Aşaması Sınıflandırmasına (IPC) göre, ekonomik çöküş, çatışma ve kuraklık 6,8 milyondan fazla Afgan’ı Acil Durum veya Aşama 4 gıda güvensizliği düzeyine getirdi.
Aşağıda, gıda güvensizliğinin ana itici güçlerine bakacağız: Afganistan’da ortaya çıkan krizin kısa bir görünümü olan ekonomik çöküş, çatışma, kuraklık ve bölgeyi nasıl etkileyeceği.
Entegre Gıda Güvenliği Aşaması Sınıflandırmasına (IPC) göre, ekonomik çöküş, çatışma ve kuraklık 6,8 milyondan fazla Afgan’ı Acil Durum veya Aşama 4 gıda güvensizliği düzeyine getirdi.
ABD’nin (ABD) ve uluslararası güçlerin geri çekilmesinin ardından Taliban’ın Afganistan’ı ele geçirmesi, Afganistan çatışmasını yeni bir dinamiğe itti. Çoğunluğu kadın ve çocuklardan oluşan (2021’de) 4 milyondan fazla ülke içinde yerinden edilmiş insan, Taliban’ın katı kuralı ve ortaçağ yönetim uygulamaları göz önüne alındığında, yalnızca artacak. Eski hükümet yetkililerine, özellikle de güvenlik güçlerine mensup kişilere yönelik misilleme raporlarına ilişkin olarak; ve intikam cinayetleri, insanların güvenliklerinden endişe ederek topluluklarıyla tüm bağlantılarını kesmeyi seçmesiyle yerinden edilmelere neden oldu. Milyonlarca insan için yerinden edilme, tarım arazileri, işleri ve topluluklarında sahip oldukları herhangi bir destek mekanizması gibi gelir kaynaklarını kaybetmek anlamına gelir.
Güvenlik durumu, kuraklık gibi doğal kısıtlamalarla birleştiğinde Afganistan’daki gıda güvenliğini büyük ölçüde etkiledi. Afganların yaklaşık yüzde 70’i tarımla uğraşıyor ve Afgan hanelerinin yüzde 61’i geçimini tarımdan sağlıyor. Ancak kuraklık ve yağışlardaki keskin düşüş bu sektörü olumsuz etkiledi. Birleşmiş Milletler Çocuklara Yardım Fonu (UNICEF), 2021’in ilk yarısında, kuraklığın ek 110.000 çocuğu Ağır Akut Yetersiz Beslenme (SAM) veya ölme riskiyle karşı karşıya bırakacağı konusunda uyardı. 2021’in sonunda zaten bir milyondan fazla çocuğun SAM olması bekleniyordu. Bu, kuraklık ve çatışmalar nedeniyle ülkede yaygın olan yerinden edilme yükünü daha da artırdı.
Milyonlarca insan için yerinden edilme, tarım arazileri, işleri ve topluluklarında sahip oldukları herhangi bir destek mekanizması gibi gelir kaynaklarını kaybetmek anlamına gelir.
Afganistan, siyasi kargaşa ve hükümetin çöküşü gerçekleşmeden önce bile, zaten korkunç bir ekonomik görünüm ve çok sayıda zorlukla karşı karşıyaydı. Çöküş, durumu yalnızca bir kriz düzeyine getirdi ve çoğu kişi, hızlı önlem alınmadığı takdirde insani bir felakete dönüşeceğinden korkuyor. Ağustos ayından bu yana memurlar maaşlarını alamıyor. Ayrıca, işgücünün yüzde 22’sini ve memurların yüzde 21’ini oluşturan kadınlara yönelik artan bir endişe var. İşe gelmelerine izin verilmiyor, birçoğunun yerini zaten erkek atanmışlar alıyor. Taliban’ın eğitim ve istihdam konusundaki katı tutumu göz önüne alındığında, kadınlar en savunmasız durumdalar.
Özel finans kuruluşlarında bile mevcut fonların olmaması ve 9 milyar ABD dolarının üzerindeki Merkez Bankası varlıklarının askıya alınması, Afgan para biriminin (Afs) keskin bir şekilde değer kaybetmesine neden oldu. ABD Doları başına 80 Afs’den ABD Doları başına 110 Afs’ye düştü. Ayrıca, gıda ve diğer emtia fiyatları en az iki katına çıktı. 2 ABD dolarının altında bir gelirle yaşayan Afganların satın alma güçleri önemli ölçüde değer kaybetmiştir; örneğin, bir Afgan ailesinin temel dayanağı olan 200 gr buğday ekmeğinin fiyatı 10 Afs’den 20 Afs’ye yükseldi. Afganistan’ın 2001’den bu yana 70 milyar ABD dolarının üzerinde yardım aldığı göz önüne alındığında, uluslararası yardımın durdurulmasıyla durum daha da kasvetli hale geldi.