

Fransa Cumhurba?kan?'n?n Ermenistan'a yapt??? resmi ziyaret anlaml?, heyecan verici ve gerçekten görkemli bir jest. Fransa'n?n atalar?n?n muhte?em Kilikya Ermeni krall???yla kurduklar? yo?un ili?kileri görebilmek için ta Haçl? Seferleri'ne dönmek gerek. Fransa 1. Dünya Sava??'n?n sonunda Rus müttefikiyle beraber yeni Ermeni devletini vaftiz etmi?se de, Kemalist Türkiye'yle Leninist Rusya aras?ndaki anla?man?n bu cumhuriyetin, örnek bir göçün simgesi olan Ermeni diasporas?n?n kalbi haricinde bir yerde ya?amas?n? engelledi?ini biliyoruz.
Tüm bunlar yap?lan resmi ziyarete ciddi bir sembolik anlam yüklemeye yeterdi asl?nda. Oysa bu giri?im ?u anda, Türkiye'yle AB aras?ndaki müzakerelerin çok hassas bir an?nda, büyük Ermeni-Türk kavgas?n?n alevlerini canland?rma riski ta??yor. Ve bizim bu konu üzerinde t?pk? bir cerahati ak?t?r ve temizlercesine konu?mam?z gerek. Önce soyk?r?m meselesini ele alal?m. Bu terim ilk olarak Polonyal? Yahudi avukat Rafael Lemkin taraf?ndan Nürnberg mahkemelerinde, görülmemi? bir ?iddetteki, planlanm?? kitle katliam?n? nitelemek amac?yla belirlenmi?ti. Türkler ve Kürtlerin 1915'te önceden planl? bir i? yapmad???n? veya Nazi Almanlar? ve çe?itli suç ortaklar?n?n yapt??? gibi yok etme amac?n?n bir süreklilik ta??mad???n? kan?tlamak mümkün olsa bile, bu terimin kullan?lmas?yla Ermeni halk?na sa?lanacak yat??t?r?c? etkiyi ya da sonuna kadar hak ettikleri sembolik pansuman? vermeyi reddetmek, her ?ey bir yana insani bir davran?? olmayacakt?r.
Ama 2. Dünya Sava?? sonras?nda Yahudileri soyk?r?m terimi sadece kendi ya?ad?klar?na özgüymü? gibi bir inanca iten bak?? aç?s?ndan ç?kmak istiyorsak, Ermeni trajedisini bir bütün olarak ele almal?y?z. Türk ordusunun ve Kürt çetelerin, imparatorlu?un do?usundaki Ermeni nüfusun neredeyse tamam?n? birkaç ay içinde katletmesiyle i?lenen suçun tabii ki hiçbir mazereti yok. Yine de bu suçun 1878 Berlin Kongresi'yle, Rusya'n?n 19. yüzy?ldan itibaren kom?u Türkler ve Perslerden Ermeni topraklar?n?n neredeyse üçte birini ilhak etmesi ve Osmanl? yönetimi nezdinde Ermeni haklar?n? temsil ve müdafaa i?ini kendine mal etmesiyle ba?lad???n? da unutmayal?m.
O andan itibaren Ermeniler, Osmanl?lar?n gözünde bir zamanlar yüksek olan statülerinden yava? yava? dü?meye ba?lad?. Ermeni seçkinler kitleler halinde Türk devletindeki görevlerinden, bilhassa maliyeden çekilmeye zorlan?rken, önemli bir k?sm? da vatanseverli?inden din de?i?tirerek Müslüman olur.
Türk, Kürt ve Ermenilerin t?pk? Bosna veya Makedonya'daki H?ristiyanlar ve Müslümanlar gibi iç içe ya?ad??? eski Ermeni ülkesindeyse Ermeni cemaat yüzünü gitgide H?ristiyan Ruslara çevirmeye ba?lar.
Oysa o s?ralarda Jön Türk hareketi nedeniyle büyük reformlar laikli?in ba?lang?c?n? haber vermekte, bu sayede Ermeni mebuslar 1908'den sonra ?stanbul'daki mecliste koltuk sahibi olabilmektedir. Büyük yang?n 1911'de ba?lar. Makedonya ve Bulgaristan'da, Balkanlar'da ya?ayan çok say?da Türk ve Müslüman, ordular?n?n yenilmesi üzerine katledilir ve bu durum baz? askerlerde intikam iste?i uyand?r?r. Ermeni gençli?iyse ölüm dö?e?indeki imparatorluktan ayr?lma ve kurtar?c? gibi gördükleri Rus ordusunu bekleme arzusunu aç?kça göstermektedir. Bu gerçekle?meyince sivil Ermeni halk, ac?mas?z bir misilleme kar??s?nda savunmas?z kal?r. Göçmen Kürt a?iretlerin, Ermeni çiftçilerin topraklar?n? ele geçirme iste?i i?leri daha da kötüle?tirir.
Ermenistan'?n da sorumluluklar? var
Büyük dram?n korkunç hikâyesi i?te böyle. Günümüzde her iki ülke de aç?k bir tarih tart??mas? dahilinde kendi aç?s?ndan ya?ad?klar?n? anlatabilmeli. Türk kamuoyunun sadece propagandalar?n de?il, iyile?tirilmemi? bir travman?n da sonucu olan amnezisinden kurtulabilmesi de, kimseyi küçük dü?ürmeyecek böyle bir ko?ulla mümkün. Onlar da buna ba?lad? zaten: Ankara hükümeti art?k tarihçilerin toplant?lar?na izin veriyor, Türk mahkemeler Ermeni sorununu büyük bir cesaretle gündeme getiren yazarlar? bir bir akl?yor.
Ama hayallere kap?lmayal?m: Türkiye bu olay?n AB üyeli?ine kar?? kullan?ld???n? hissederse, o dönemin gerçek tarihi tüm karma??kl???yla gizli kalmaya devam ederse ve Avrupa'n?n ilk H?ristiyan devletinin uzun süreli bir karanl?ktan sonra nihayet yeniden ortaya ç?km?? hali olan Ermeni devleti örne?in Azerbaycan'da, uluslararas? hukuka boyun e?mez ve hukukun sadece tek tarafl? i?lemesini isterse, bu süreç devam etmez. Bilhassa Fransa'daki bizler, hem Ermeni hem Türk halk?n?n bir zamanlar en yak?n dostlar?m?z olduklar?n? akl?m?zdan ç?karmayal?m. Yani Fransa'n?n yapmas? gereken ?ey basit: ?kisini bar??t?rmal?y?z. Fransa'da, hem Ermeni hem de Türk halk?n?n bir zamanlar en yak?n dostlar?m?z oldu?unu unutmayal?m. (5 Ekim 2006)