Kurtuluş savaşına omuz verenler
Tarih 1921 yılının ilk ayları, en sıkıntılı günler, var olan olanaklar sıralanıyor, Yokların miktarı belli değil. Maddi sıkıntı had safhada; Sovyetler ile görüşmeler Çiçeri'in salvolarına rağmen Yusuf Kemal ve ekibin ikinci Sovyet elçisi Midiva'nin verdiği mesaj çerçevesinde Çiçerin'i geçerek bizzat Stalin (Stalin Rusça'da çelik adam anlamında kullanılır) ile görüşmeler başlar ve Ankara'nın isteği olan Misak-ı Milli anlayışına çok yakın görüşler ortaya çıkar.
Çiçerin ve yardımcısı Ermeni asıllı Karahan devre dışı bırakılır. Görüşmeleri bizzat Stalin idare eder pürüz olan Batum konusu açıldığında Yusuf Kemal görüşlerini iletir ve o konuda da görüş sağlanır. Peki Çiçerin ve yardımcısı Karahan ne diyordu? Birinci Moskova görüşmelerinde aynen şöyle diyorlardı: "Van ve Muş bölgesine kadar olan bölge arazisini Ermenilere verilmezse size yardım etme olanağımız olmayacaktır."
Peki Stalin bu çizgiye nasıl geldi? Azerbaycan Devlet Başkanı Neriman Nerimanof'un Lenin'e yazdığı bir mektuptan bahsetmek lazım.
Mektubun bir bölümünden alıntı:
"Aziz Viladimir İliç Lenin,
Şüphesiz onlar, (Anadolu ve Mustafa Kemal için söylüyor) itilaf devletlerinin aleyhindedirler. Bizimle birlikte, İngiltere'ye karşı kanlarının son damlasına kadar vuruşmaya hazırdırlar. Fakat Moskova, Ermeni meselesi yüzünden Türkleri kendinden uzaklaştırırsa, onlar incinir ve üzülür, İngiltere ile anlaşma yolları arayabilirler, O zaman neler olabileceğini düşünmek gerekir.
Müslüman doğu dünyasında, Avrupa emperyalizminin esaretinden kurtulmak için ayağı kalkan Türklerin özgürlükleri uğruna savaşları gibi, şöhretleri de gittikçe artmaktadır. Kutsal savaş ilan etmekle biz, kendimizde buna destek vermiştik. Eğer şimdi Türklerden yüz çevirirsek, Doğu milletleri arasında bütün nüfuzumuzu kaybederiz, hem de bizim için felaketli sonuçlar verecek Doğu cephesi açmış oluruz. Yine İngiltere bu durumdan yararlanarak yine de Polonya ve Romanya'nın katılması ile Batı cephesi açarsa, zorluk içerisinde olduğumuz bu zamanda halimizin ne olacağını düşünmek bile istemiyorum." Mektup bu şekilde devam ediyor.
Lenin mektubun köşesine bir not yazdı: "Yoldaş Stalin. mektup hakkında görüşünüzü yazın. Mektubu, Merkez komitenin bütün üyelerine verin. Onlara rica ediniz ki, mektubu okusunlar ve aşağıdaki bölüme okuduklarını yazarak imzalasınlar. Sonra mektubu bana göndermenizi rica ederim.19 Şubat 1921."
Bu mektup okunduktan sonra, Stalin ertesi gün, Lenin'e bir not gönderir:
"Lenin yoldaş, ben, yalnız dün öğrendim ki, Çiçerin, ne hikmetse Türklere aptalca ve provokatörce bir talep ileterek, Van, Muş ve Bitlis’i boşaltmalarını istemiştir. Bu emperyalist Ermeni talebi, bizim talebimiz olamaz. Çiçerin'in milliyetçi ruhlu Ermeni telkinleri doğrultusunda Türklere nota göndermesini yasaklamak gerekir."
Bundan sonra Ankara'nın istekleri doğrultusunda Moskova antlaşması 16 Mart 1921'de imzalanır. Bu antlaşma yardım antlaşmasıdır. On milyon altın rubleden başlar, silah, mühimmat ve askerin çorabına varıncaya kadar sıralanır. On milyon paranın beş milyonunu hemen verirler. Bunu bir milyonunu Almanya'ya silah almaya gönderilir, geri kalan dört milyon altın ruble Yusuf Kemal Ankara'ya dönerken yanında getirir.
Değerli okurlarım Ulusal savaşın her günü bir sıkıntı, bir acı ve katlanılması zor olan güçlüklerle doludur. Ankara temsilcileri Moskova ile görüşmeler yaparken Ankara'da maddi sıkıntılar en had safhada kendini gösterir. 19 Şubat 1921'de Mustafa Kemal Azerbaycan Devlet Başkanı Nerimanov'a bir mektup gönderir ve borç para isteminde bulunur. Mektup 17 Mart 1921 tarihinde TBMM'si temsilcisi Memduh Şevket Bey tarafından Nerimanov'a verilir. Nerimanov, hükümet içinde bazı bakanların karşı çıkmalarına rağmen Mustafa Kemal Paşa'nın isteğini karşılar ve karar alır. Hazırda bulunan 500 kilo altının derhal Ankara'ya ulaştırılmasını sağlar. Nerimanov, Mustafa Kemal Paşa'ya 23 Mart 1921 tarihli o meşhur mektubunu yazar:
"Paşam, Türk milletinde bir anane vardır. Kardeş, kardeşe borç para vermez. Kardeş her durumda kardeşin elinden tutar. Biz kardeşiz, her zaman elinizden tutacağız ve tutmaya devam edeceğiz. Bu gün yaptığımız bir kardeşin yaptığından başka bir şey değildir."
Bu yardımlar petrolle birlikte devam eder. Mayıs ayının 21’inde 62 vagon petrol gönderilmiştir. Azerbaycan temsilcisi Hüseyinov Kazım Karabekir'e çektiği telgrafta diyor ki: "Türkiye'nin bağımsızlık mücadelesinde hayatlarını kaybetmiş askerlerin çocukları için kurulacak yetimhaneye gelir sağlamak için her ay üç tank gazyağı göndermeyi taahhüt ediyoruz."
Tarih bilinci toplumsal sorgulama bilincidir. Tarih bilincinden yoksun olanlar, yurt kavramını bilmezler. Günlük yaşarlar. Kim gelirse onun vagonuna binerler. Sonuç acı ve gözyaşıdır.
Son olarak yazıyı Mehmet Akif'in sözüyle bitirelim. "Tarih tekerrür diye tarif ediyorlar/ hiç ibret alınsaydı, tekerrür mü ederdi?
Saygılarımla.