Zekaya olan ilgi bir asırdan daha eskilere dayanmaktadır. Ancak psikolog Alfred Binet'ten hangi öğrencilerin eğitim yardımına ihtiyacı olup olmadığını belirlemesi istenince ilk zekâ (IQ) testi ortaya çıktı.
Sınırlamaları olmasına rağmen Binet'in IQ testi, zekayı değerlendirmenin ve karşılaştırmanın bir yolu olarak dünya çapında iyi bilinmektedir. Aynı zamanda, bugün hala kullanımda olan birkaç IQ testinin geliştirilmesine de zemin hazırladı.
Zekâ Değerlendirmelerinin Tarihçesi
1800'lerin sonlarında, diferansiyel psikolojinin kurucusu Sir Francis Galton, insan zekasıyla ilgili ilk çalışmalardan bazılarını yayınladı. Galton, zekanın kalıtsal olduğunu ve insanların sensorimotor görevlerde nasıl performans gösterdiğine bakılarak test edilebileceğini öne sürdü.
Duyu-motor görevler, beynin bir mesaj almasını ve ardından bir yanıt üretmesini içeren görevler veya egzersizlerdir. Bir örnek, bir araba sürmek ve önünüzdeki aracın yavaşladığını (bir mesajın alınması) fark ederek, frenlere basmanıza neden olur (üretilmiş bir yanıt).
Galton ayrıca topladığı verileri açıklamak için istatistikleri kullanmayı severdi, ancak bu bilgiler her zaman onun inançlarını doğrulamazdı. Örneğin, başlangıçta kafa şekli ve büyüklüğünün zekâ ile ilişkili olduğunu düşünmesine rağmen, veriler bu görüşü desteklemiyordu.
Galton'un çocukken bile yüksek zekaya sahip olduğu düşünülüyordu ve bazıları, 8 yaşından küçükken IQ'sunun "200'den çok uzakta olmadığını" öne sürüyordu. IQ puan derecelendirmelerine göre, bu onu zekâ için "son derece yetenekli" kategorisine sokardı.
O zamanın diğer psikologlarının, zekayı ölçmek için basit zihinsel testlerin kullanılabileceğini öne süren James McKeen Cattell gibi kendi fikirleri vardı ancak, ilk IQ testi ancak birkaç yıl sonra ortaya çıktı.
Alfred Binet ve İlk IQ Testi
Alfred Binet, deneysel psikolojinin gelişmesinde önemli bir rol oynayan Fransız bir psikologdu. Başlangıçta hukuk alanında bir kariyer peşinde koşmasına rağmen, Binet, Galton'un zihinsel süreçleri ölçme girişimleriyle giderek daha fazla ilgilenmeye başladı - o kadar ki hukuk kariyerini terk etti ve aynısını yapmaya başladı.
O zaman, Fransız hükümetinin tüm çocukların okula gitmesini gerektiren yasaları vardı. Bu nedenle, ekstra yardıma ihtiyaç duyacak çocukları belirlemenin bir yolunu bulmak önemliydi. 1904'te, bu çabanın bir parçası olarak, Fransız hükümeti Binet'ten hangi öğrencilerin okulda zorluk yaşama ihtimalinin en yüksek olduğuna karar vermesinde yardım etmesini istedi.
Binet ve meslektaşı Theodore Simon, dikkat, hafıza ve problem çözme becerileri gibi sınıfta açıkça öğretilmeyen alanlara odaklanan sorular geliştirmeye başladılar. Daha sonra hangi soruların akademik başarıyı en iyi tahmin ettiğini belirlemek için çalıştılar.
Binet ve Simon nihayetinde, "can sıkıntısı" ve "yorgunluk" arasındaki farkı sormak veya sınava giren kişiden hareketli bir nesneyi tek gözle takip etmesini istemek gibi 30 soru içeren bir test buldular. Bu Binet-Simon Ölçeği olarak bilinir hale geldi ve ilk bilinen IQ testiydi.
Binet, bazı çocukların daha gelişmiş soruları yanıtlayabildiğini çabucak fark etti. Bu gözleme dayanarak, belirli bir yaş grubundaki çocukların ortalama yeteneklerine dayanan bir zekâ ölçüsü olan zihinsel yaş kavramını önerdi.
Binet-Simon IQ Testinin Sınırlamaları
Bu Binet-Simon Zekâ Ölçeği (bazen Simon-Binet Ölçeği olarak da adlandırılır ), bugün hala kullanılan zekâ testlerinin temeli oldu. Yine de, bu ölçeğin birçok sınırlaması vardı.
Örneğin Binet, psikometrik araçlarının tek, kalıcı ve doğuştan gelen bir zekâ düzeyini ölçmek için kullanılabileceğine inanmıyordu. Bunun yerine, zekanın tek bir sayı ile ölçülemeyecek kadar geniş bir kavram olduğunu öne sürdü.
Binet, zekanın karmaşık olduğu konusunda ısrar etti:
- Birçok faktörden etkilenir
- Zamanla değişir
- Sadece benzer geçmişe sahip çocuklarda karşılaştırılabilir
Binet-Simon testi, bu karmaşıklığı mutlaka hesaba katmadı ve eksik bir zekâ ölçüsü sağladı. Bazı psikologlar, daha eksiksiz bir resim sağlamak için gereken değişiklikleri yapmaya koyuldu ve bu da daha yeni, daha kapsamlı IQ testlerinin oluşturulmasına yol açtı.
Stanford-Binet Zekâ Ölçeği
Stanford Üniversitesi psikoloğu Lewis Terman, Binet'in orijinal testini alan ve Amerikalı katılımcılardan oluşan bir örnek kullanarak bunu standartlaştıran bir profesyoneldir. Başlangıçta bu, Revize Stanford-Binet Ölçeği olarak biliniyordu, ancak şimdi daha yaygın olarak Stanford-Binet Zekâ Ölçeği olarak biliniyor.
İlk kez 1916'da yayınlanan Stanford-Binet testi, orijinal testten uyarlandı, yani Fransızca terimler ve fikirler İngilizce'ye çevrildi. Ayrıca, daha doğru bir puan sağlamak için bire karşı iki ölçüm ölçeği kullanan yeni terimler içeriyordu.
Stanford-Binet zekâ testi, bireyin testteki puanını temsil etmek için zekâ bölümü (IQ) olarak bilinen tek bir sayı sağladı. Başlangıcından bu yana yıllar boyunca bir dizi revizyondan geçmesine rağmen bugün popüler bir değerlendirme aracı olmaya devam ediyor.
IQ puanı, sınava giren kişinin zihinsel yaşının kronolojik yaşına bölünmesi ve ardından bu sayının 100 ile çarpılmasıyla hesaplandı.
Örneğin, zihinsel yaşı 12 ve kronolojik yaşı 10 olan bir çocuğun IQ'su 120 (12/10 x 100) olacaktır.
Ordu Alfa ve Beta Testleri
Birinci Dünya Savaşı'nın başlangıcında, ABD Ordusu yetkilileri, çok sayıda acemi askeri tarama ve sınıflandırma göreviyle karşı karşıya kaldı. 1917'de, Acemilerin Psikolojik Muayenesi Komitesi'nin başkanı olarak psikolog Robert Yerkes, Ordu Alfa ve Beta testleri olarak bilinen iki IQ testi geliştirdi.
Ordu Alfası yazılı bir test olarak tasarlandı, Ordu Beta ise İngilizce okuyamayan veya konuşamayan askerler için resimlerden oluşuyordu. Testler 2 milyondan fazla askere uygulandı.
Alfa ve Beta testlerinin amacı, Ordunun hangi erkeklerin belirli pozisyonlar ve liderlik rolleri için uygun olduğunu belirlemesine yardımcı olmaktı. Savaştan sonra, testler ordunun dışında çok çeşitli durumlarda kullanımda kaldı.
Örneğin, yeni göçmenleri Amerika Birleşik Devletleri'ne girerken taramak için IQ testleri kullanıldı. Bu testlerin bir sonucu olarak, tüm popülasyonlar hakkında zararlı ve yanlış genellemeler yapıldı ve Kongre'nin "genetik olarak düşük" IQ'ya sahip olduğu düşünülen gruplar için ayrımcı göç kısıtlamaları getirmesine yol açtı.
Wechsler Zekâ Ölçekleri
Binet'e çok benzeyen Amerikalı psikolog David Wechsler, zekanın farklı zihinsel yetenekler içerdiğine inanıyordu. Ancak Stanford-Binet'in sınırlamalarından memnun değildi, bu nedenle 1955'te Wechsler Yetişkin Zekâ Ölçeği (WAIS) olarak bilinen yeni zekâ testini yayınladı.
Wechsler, özellikle çocuklarla kullanılmak üzere iki farklı test geliştirdi: Wechsler Çocuklar için Zekâ Ölçeği (WISC) ve Wechsler Okul Öncesi ve Birincil Zekâ Ölçeği (WPPSI). Testin yetişkin versiyonu, orijinal yayınından bu yana revize edilmiştir ve şu anda WAIS-IV olarak bilinmektedir.
WAIS-IV
WAIS, kronolojik ve zihinsel yaşa göre puanlama yapmak yerine, sınava giren kişinin puanını aynı yaş grubundaki diğerlerinin puanlarıyla karşılaştırarak puanlanır. Ortalama puan 100 olarak sabitlenmiştir ve puanların üçte ikisi 85 ile 115 arasında bir yerde bulunan normal aralıktadır.
Bu puanlama yöntemi zekâ testinde standart haline gelmiştir ve Stanford-Binet testinin modern revizyonunda da kullanılmaktadır. WAIS-IV, beş tamamlayıcı testle birlikte 10 alt test içerir ve dört ana zekâ alanında puan sağlar:
- Sözlü anlama
- Algısal akıl yürütme
- Çalışan bellek
- İşleme hızı
WAIS-IV ayrıca genel zekanın bir özeti olarak kullanılabilecek iki geniş puan sağlar. Tam Ölçekli IQ puanı, performansı dört endeks puanının tamamında birleştirirken, Genel Yetenek Endeksi altı alt test puanına dayanır.
IQ Testi Etrafındaki Tartışmalar
IQ testinin geçerliliği konusundaki görüşler, hatta bazen uzmanın politik bakış açılarına ve cinsiyetine göre bile değişir. Bu testlerin zekayı doğru bir şekilde ölçüp ölçmediği veya sonuçların kişinin motivasyon düzeyi, eğitim kalitesi, sağlık durumu, koçluk ve daha fazlası gibi dış etkilerden etkilenip etkilenmediği konusunda endişeler mevcuttur.
IQ testlerinin güvenilir olup olmadığı konusunda da sorular var. Aynı test sonuçları zaman içinde tekrarlandığında güvenilirlik mevcuttur. Wechsler Kısaltılmış Zekâ Ölçeği - İkinci Baskı (WASI-II) içeren bir pilot çalışma, bazı test koşullarında iyi güvenilirlik ve diğerlerinde zayıf güvenilirlik buldu.
IQ testlerini çevreleyen tartışmalardan bazıları, bunların doğal olarak belirli etnik gruplara, yani Siyahlara ve Hispaniklere karşı önyargılı oldukları fikri etrafında dönüyor. Bu, bu gruplara karşı haksız kararların alınmasına ve onları dezavantajlı duruma düşürmeye neden olur.
IQ Testi Kullanımları
Aynı zamanda, diğerleri IQ testlerinin özellikle belirli durumlarda bir miktar değer sunduğuna inanıyor. Bu testlerin günümüzde kullanılma yollarından bazıları şunlardır:
- Cezai savunma uygulamaları : IQ testleri bazen ceza adaleti sisteminde bir sanığın duruşmada kendi savunmasına katkıda bulunup bulunamayacağını belirlemeye yardımcı olmak için kullanılırken, diğerleri test sonuçlarını Sosyal Güvenlik Engellilik biçimindeki menfaatleri güvence altına almak amacıyla kullanmıştır .
- Öğrenme güçlüğünün belirlenmesi : WAIS-IV'teki alt test puanları, öğrenme güçlüğünün belirlenmesinde faydalı olabilir. Örneğin, bazı alanlarda düşük puan, diğerlerinde yüksek puanla birleştiğinde, kişinin öğrenmeyle ilgili belirli bir zorluğu olduğunu gösterebilir .
- Terapötik etkileri değerlendirmek için : IQ testleri, öğretmenlerin ve terapistlerin belirli bir terapi türünün işe yarayıp yaramadığını ölçmelerine yardımcı olabilir. Örneğin araştırmalar, bu testlerin klinisyenlerin uygulamalı davranış analizi terapisinin otizm teşhisi konan çocuklar üzerindeki etkisini daha iyi anlamalarına yardımcı olabileceğini ve beceri kazanımını ve gelişimini destekleyip desteklemediği konusunda fikir verdiğini öne sürüyor.
- Yapay zekâ gelişimini teşvik etmek için : İnsanlar üzerinde IQ testinin arkasındaki aynı teori ve ilkelerden bazıları, bilgisayar sistemlerinde yapay zekanın (AI) kullanımını geliştirmeye yardımcı olmak için kullanılmaktadır. AI, arama motoru sonuçlarını ve ürün önerilerini kişiselleştirmek için çevrimiçi olarak kullanılır. Akıl hastalığının tahmininde bile yardımcı olabilir.