Bu dönemde çocuk yılda 1,5-2,5 kg. kilo alırken, boyu yılda 8-12 cm. uzar. Baş çevresi 48-50 cm. arasındadır.Onikinci-onbeşinci aylarda çocuk genellikle yürür. Bu çocuğun bağımsızlığa doğru attığı ilk adımdır. Bir-üç yaş dönemi otonomi ve bağımsızlık dönemidir. Otonominin sağlanması için çocuk ve ebeveyn arasında olumlu, güvenli ve destekleyici bir ilişki kurulmalıdır. Çocuğun keşfetmesine olanak sağlamak için özgür olabileceği ancak güvenilir bir ortam sağlanmalıdır. Diğer çocuklarla iletişim kurması için desteklenmelidir. 1-3 yaş benmerkezcilik ve inatçılık özelliklerinin görüldüğü zorlu bir dönemdir. Bu dönemde negativizm en çok görülen sorundur.
Çocuğun istediği şey olsa bile “hayır” kelimesini sık kullanır. İnatçı ve kararlı tutumları, isteklerine “hayır” dendiğinde geçirilen öfke nöbetleri ve ağlama krizleri hep bu dönemin karakteristik özellikleridir. Çocuk öfke aracılığı ile kendisini kabul ettirmeye çalışır. Çocuk aç olduğunda, kendini güvensiz hissettiğinde daha çok öfke nöbeti geçirir. Öfke nöbetlerinin üzerinde durulmamalı, uyaranlar azaltılmalı ve kendisine zarar vermesi engellenmelidir.
Bu yaş grubu “paralel oyun” denilen dönemdedir. Yani birbirleriyle oyun kurmaktan çok, oyuncağa yönelik oyunlar oynarlar. Zaman zaman paylaşma konusunda yaşadıkları zorlukları arkadaşlarına fiziksel zarar verme boyutuna da taşıyabilirler (vurma, bağırma, ısırma vb.).
- Merdivenden yukarı ayak değiştirerek çıkar ve aşağı inerken her basamakta iki ayağını bitiştirir.
- Alt basamaklardan atlayabilir.
- Koşarken ve büyük oyuncakları itip çekerken önüne çıkan engelleri aşabilir, köşeleri dönebilir.
- Pedalları kullanarak üç tekerlekli bisiklete binebilir.
- Her iki elini işbirliği içinde ustaca kullanabilir.
- Makas kullanabilir.
- Yemek yerken kaşık ve çatalı rahatça kullanabilir,
- Dişlerini fırçalar.
Bilişsel ve Dil Gelişimi
- Adını, soyadını, cinsiyetini ve yaşını söyleyebilir.
- Bildiği birkaç çocuk şiirini ezbere okuyabilir.
- 10’a kadar ya da daha fazla ezbere sayabilir.
- 1–3 arası rakamları tanır.
- Ana renkleri tanır.
- Bedeninin parçalarını bilir.
- ‘Ne’, ‘nerede’, ‘kimle’ başlayan pek çok soru sorar.
Bu dönemde başarılması gereken en önemli görev tuvalet alışkanlığının kazanılmasıdır. Her çocukta farklı olmakla birlikte bu eğitim için en uygun zaman 18-24 aydır. Bazen bu 30 aya kadar uzayabilmektedir.
Tuvalet eğitimine hazır oluşluk kriterleri değerlendirilmelidir:
- Anal ve üretral sfinkter kontrolünün kazanılmış olması
- En az 2 saat kuru kalabiliyor olması
- Yürüme, oturma, çömelme becerisi kazanmış olması
- Sıkılmadan 5-10 dakika tuvalette oturabilmesi
- Altını ıslattığında rahatsız olması
Tuvalet eğitiminin bir hastalıktan sonra, hastaneye yatma gibi stresli olaylar öncesi ve sonrasında ve ev dışında bir yerlere gidildiğinde verilmemesi gerektiği unutulmamalıdır. Çocuk için ayaklarının yere basabileceği bir oturak ya da klozet adaptörü kullanılacaksa küçük bir tabure kullanılması kendisini güvende hissetmesi açısından önemlidir. Tuvalet eğitimine başlamadan önce çocuğun çiş ve kakanın tuvalete yapıldığını ebeveynlerinden görmesi, bunun normal olduğunu fark etmesi sağlanmalıdır. Tuvalet
eğitimine başlanırken bez çıkarılmalı ve bir daha kesinlikle takılmamalıdır. Eğer bez gündüz çıkarılıp gece takılırsa çocuk çişini ne zaman tutup ne zaman bırakacağı konusunda kararsızlık yaşar. Çocuğun ritmine göre 1-2 saatte bir çocuğu tuvalete oturtarak çişini yapması beklenmelidir. Çişini veya kakasını tuvalete yapan çocuklar ödüllendirilmeli, desteklenmeli, coşkuyla tebrik edilmelidir.
Tuvalette suyla oynamasına izin verilebilir, kakalara bay bay yaparak sifonu çekmesi sağlanabilir. Çişini ya da kakasını ortalığa yaptığında asla azarlanmamalı, “çok kötü kokuyor, pis oldu” gibi olumsuz ifadeler kullanılmamalıdır. Bir sonraki sefer tuvalete yapma konusunda teşvik edilmeli, ödüller kullanılmalıdır. Tuvalet eğitimi verirken bir yöntem seçilmeli ve o yönteme sadık kalınmalıdır. Aksi halde çocuğun kafası karışacaktır. Uzun uğraş verdikten sonra yaklaşık 1,5 ay geçtiği halde başarılı bir tuvalet alışkanlığı sağlanamadıysa eğitime ara verilmelidir.