2Ergo:İşNomos:Bilim (Yasalar)Ergonomi:İşbilim (yunanca)Ergonomi, insanın davranışsal ve biyolojik özelliklerini inceleyerek bunlara uygun yaşama ve çalışma ortamları yaratmayı amaçlayan bir bilim dalıdır.Kısaca fiziksel çevrenin insana uyumlaştırılması süreci diyebiliriz.Ergonomi ile uğraşanlara ergonomist adı verilir ve ergonomistin çalışma alanı işçi, işyeri ve iş dizaynıdır.
3Amaç,kaza ve yaralanmaları önlemek, yorgunluğu ve insan vücudunun aşırı kullanımını, işe devamsızlığı, zaman kaybını, kaza ve rahatsızlıklara bağlı tazminatları en alt düzeye indirmek, verimliliği, kaliteyi, güvenliği, konforu ve üretkenliği en üst düzeye çıkarmaktır.
4Ergonominin konularıGürültü, aydınlatma, ısı, titreşim, çalışma alanının dizaynı, el aletleri dizaynı, makina dizaynı, sandalye dizaynı, ayakkabı dizaynı ve iş dizaynı, mesai saatleri, vardiya, mola saatleri, yemek rejimi
5İş sisteminin insan üzerinde oluşturduğu zorlanmalar: 1)Fizyolojik (fiziksel yük)2)Psikolojik (zihinsel yük)
6İşyeri ortam koşullarını etkileyen faktörler 1)Hava ısısı:(Hafif fiziksel iş:18.3, büro işleri: ,ağır endüstriyel iş: )2)Nemlilik: Rölatif nem %70 olmalı3)Hava hareketleri4)Gürültü5)Aydınlatma
7Kötü çalışma koşullarında çalışmak zorunda kalanlar bel, el, bilek, eklem, sırt ve diğer organları ilgilendiren ciddi sakatlanmalar ile karşılaşmaktadırlar (yumuşak dokunun kümülatif travmatik rahatsızlıkları).
8Etyolojik faktörler (KTR için) Fazla kuvvet sarfetmeTekrarlayıcı ve süregen hareketlerKötü pozisyonlamaUzun süre bir yüzeye yaslanmaVibrasyonSoğuk havada çalışma
9Çok kuvvet sık tekrar gerektiren işlerde çalışanlarda, hafif kuvvet aztekrar gerektiren işlerde çalışanlaragöre KTR riski 30 kat yüksekbulunmuştur.
11Sandalye ileri geri gidebilmeli, 360 derece dönebilmeli, yüksekliği ayarlanabilmeli, bel eğimini desteklemeli, sırt desteği ayarlanabilmeli, oturma yüzeyi yandan kalçalara baskı yapmamalıdır.Kol destekleri çıkarılabilir olmalı,oturma alanı hava alıp verebilen bir kumaş ile kaplanmalıdır.
12Oturma postürü;Çalışanın masa altında ayaklarını uzatabileceği ve vücut hareketini kolayca değiştirebileceği alan olmalıdır.Ayaklar düz olarak yere temas etmeli,diz 90 derece açılı olmalı, sandalyede beli destekleyen parça olmalı, sırt dik, omuzlar rahat, dirsekler 90 derece açılı ve bilekler nötral pozisyonda tutulmalıdır.Eğer ayaklar yere temas etmiyorsa, ayaklara ek bir destek yerleştirilmelidir.
13Baş nötral pozisyonda tutulmalıdır. İşçi tüm alanlara rahatlıkla ulaşabilmeli ve bu sırada vücudu eğilip bükülmemelidir.Oturma postürü sürekli değiştirilmelidir.
14Klavye, fare,yazı ve okuma alanı, masa başında her iki ele kalem almış durumda, dirsekler vücuda bitişik, eller açılmış durumda iken, dirseği masadan kaldırmadan çizilen yayın içinde olmalıdır (Kol dairesi).Yine aynı pozisyonda fakat dirsekler açık ellerde kalemlerle uzanılan en uç noktaların olduğu alan ise telefon, hesap makinesi, ekran, kalemliğin konulduğu bölgedir.
15Referans materyalleri ise göz seviyesinde veya daha yukarda olmalıdır. Telefon dominant olmayan el tarafına yerleştirilmelidir.
16AYAKTA ÇALIŞMA Eğer mümkünse uzun süreli ayakta çalışma önlenmelidir. Ayakta çalışmak gerekiyor ise, işçiye belirli aralıklarla oturabileceği bir sandalye veya tabure sağlanmalıdır.İşçiler sert olmayan bir malzeme üzerinde çalışmalıdırlar.Beton veya metal yüzeyler şokları absorbe edici malzeme ile kaplanmalıdır.Yerler temiz, düz olmalı ve kaygan olmamalıdır.
17Ayakta iş yapan işçiler alçak topuklu ve tabanı destekli iş ayakkabısı giymelidir. Yüz işe dönük olmalı,Vücut işe yakın olmalı,Eğer bir tarafa dönülecek ise bel ve omuz bükülerek değil, ayaklar üzerinde dönülerek sağlanmalı.
18Bilgisayar Kullananlarda En Sık Görülen Mesleki Kas İskelet Hastalıkları Boyunda kas zorlanması El bileğinde sinir sıkışması (karpal tünel sendromu) Başparmak ve el bileğinde tendon iltihaplanması Omuz ve dirsekte tendon iltihaplanması.
19BelirtileriAğrıKollarda ve parmaklarda uyuşma, karıncalanma, güçsüzlükHareket güçlüğüBaş ağrısıYorgunluk ve halsizlikAile ve iş yeri fonksiyonlarında bozulma
20Fiziksel Risk Etkenleri Tekrarlamalı ve zorlamalı klavye ve mouse kullanımıEl bileği ve elin, dirsekler, omuzlar ve boyunun kötüpozisyonlarda kullanımıKötü pozisyonda oturmaUzun süreli aynı pozisyonda çalışma
21Korunma ve Ergonomiİstanbul Tıp Fakültesi Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon Anabilim Dalında yapılan bir çalışmada, bir devlet kurumunda bilgisayar kullananlara 2 ay süreyle iş yerinde uygulanan, hastalık hakkında bilgilendirme, vücudu doğru kullanma ve egzersizleri kapsayan korunma ve ergonomi eğitiminin ağrıyı, sakatlığı ve depresyonu azaltmada etkin olduğu saptanmıştır.
22 Korunma ve Ergonomi Eğitimi Kapsamı Hastalıklar ve risk etkenleriBilgisayar kullanımı sırasında boyun, el ve el bileklerinin doğru pozisyonlarda tutma,Düzgün oturma,durmaErgonomik iyileştirmelerGünlük yaşamda vücudu doğru kullanmaİş yerinde de uygulanabilen egzersizlerSağlıklı yaşam biçimini geliştirmek ve fiziksel aktivite
24Monitör ve masa yerleşimi Göz sağlığı için monitörün önünde nasıl oturmalı?Monitöre uzaklık, görüntüye, ekran çözünürlüğüne, yazıların okunabilirliğine ve monitörün büyüklüğüne bağlıdır. Ortalama olarak göz-ekran uzaklığı cm olmalıdır.Ekran üzerine düşen yansımaları önlemek için monitörün eğim açısını değiştirmelisiniz.Sık sık göz kırpma işlemini yapmalısınız.15-20 dakikada bir gözlerinizi monitörden uzaklaştırmalı ve gözlerinizi uzak bir yere odaklamalısınız.Monitörünüzü temiz tutmalısınız.
25Monitördeki yansımaları en aza indirmeye çalışmalısınız. Monitörün tepe noktası göz seviyenizden daha aşağıda olmalıdırEkranda çok küçük karakterler kullanmayın.Ekran kontrastını gözünüzü yormayacak şekilde ayarlayabilirsiniz.Ekran filtresi kullanmanız monitörden gelen kimi zararlı ışınları önleyecektir.Bilgisayar kullanılırken ışık yandan gelmeli, bilgisayarın üzerinden gelmemelidir.
26Mouse ve klavye kullanımında dikkat edilecekler Doğru bir el-mouse yerleşimi için klavye ve mouse aynı yükseklikte olmalıdır.Mouse klavyenin yanında olmalıdır.Bileğinizi düz bir çizgide tutmalısınız.Mouse kullanırken bileğinizi sağa ya da sola doğru bükmemeye dikkat etmelisiniz.El ve avuç içinizi yukarı ve aşağı doğru döndürme hareketini fazla yapmamaya dikkat edin.Klavye ya da mouse ne fazla küçük ne de fazla büyük olmalıdır.
27Bel ağrısıİş yerinde ağırlık kaldırma, öne eğilerek çalışma, bel ve vücudun yanlış pozisyonlarda kullanılması gibi risk etkenlerine maruz kalma ve uygun olmayan çalışma koşullarına bağlı olarak gelişen mesleki bel ağrısı endüstride çalışanlarda en sık yaralanma ve sakatlanma nedenidir.Bedensel aktivite ile çalışanların yanında ofis çalışanları ve bilgisayar kullananlar da bel ağrısı için risk altındadır.
28Bel Gerçekleri Alt bel bölgesi yaralanmaya en yatkın bölgelerdendir. Bel ağrısı oluşumunda iş ile ilgili risk etkenleri önemli rol oynar.Bel ağrısı genellikle tek ani bir hareketten ziyade, tekrarlamalı, zorlamalı ve belin yanlış kullanımına bağlı hareketlerin birikimli etkisi ile oluşur.Ağrılı atakların çok büyük çoğunluğu iyileşir. Ağrı yerleştikçe tedavi zorlaşır.Bel ağrısı korunma ile çok büyük ölçüde engellenebilirBel ağrısı nedeniyle işten uzak kaldıkça işe dönüş zorlaşır.
29Fiziksel Risk Etkenleri Ağırlık kaldırma, indirme, taşıma, uzanma ve dönme gibi aktivitelerTekrarlamalı ve zorlamalı hareketlerBelin ve vücudun yanlış pozisyonda kullanımıUzun süreli aynı pozisyonda çalışmaVibrasyon
30Bel fıtığının oluşumunda etkili olan hareketler dizleri bükmeden öne eğilme, ağırlık kaldırma ve dönmedir.
31Riskin en fazla olduğu işler şunlardır: • İmalat sektörü • Yiyecek içecek üretim ve satış yerleri ve depolar • Hizmet ve temizlik işleri • Sağlık bakım işleri • Uzun yol sürücülüğüBu endüstriler yanında, ofis çalışanları ve bilgisayar kullananlar ve sporcular, diş hekimleri gibi meslek gurupları da risk altındadır.Tazminat ödenmesini gerektiren sakatlayıcı bel ağrısı en sıklıkla makine operatörleri, kamyon sürücüleri ve sağlık bakım personelinde görülür.
32Korunma ve ErgonomiKorunma ve ergonomi eğitimi ve ergonomik iyileştirmelerin bel ağrısı sıklığı ve maliyetini % 50’ nin üzerinde azalttığı gösterilmiştir.
34Bel Koruma ve Ergonomi Eğitimi Kapsamı Omurganın yapısı, bel ağrısının risk etkenleriDüzgün duruşİş yerinde doğru vücut mekaniklerini kullanmayı öğretmekGünlük yaşamda beli ve vücudu doğru kullanmaBeli, omurgayı ve kondisyonu iyileştiren, iş yerinde de uygulanabilen egzersizlerSağlıklı yaşam biçimini geliştirmek ve fiziksel aktivite
36Ağır işleri organize ederken aşağıdaki noktalara dikkat edilmelidir: Ağır iş işçinin fiziksel kapasitesini aşmamalıdır.Ağır işler gün içine yayılmalı ve arada hafif işler yapılmalıdır.Günlük çalışma içinde istirahat periyotları bulunmalıdır.
37Daha kolay taşıma sağlanmalı; Yükün ağırlık merkezi işçiye yakın olacak şekilde planlanmalıdır,Vücudun eğilmesini engellemek için depolama yapılan yer bel hizasında veya daha yukarda olmalıdır,Yükü bel yüksekliğine kadar mekanik kaldıraçlarla taşıyın,Yükü taşımak için birden fazla kişi gerekebilir.
38Yükü transfer etmek için kemer, kayış ve el tutamakları kullanılmalıdır. Yük taşıma için daha fazla kişi görevlendirin.Yük daima vücudun önünde bulunmalıdır.Tüm vücutla birlikte dönmek için yeterli alan sağlanmalıdır.
39Teknolojik altyapı oluşturmak ile ofis düzenini ergonomik açıdan yenilemek tamamen ayrı şeylerdir. Hata: Ekranın (monitörün) yerinin yanlış olması, çalışan kişinin bakış açısında ya da arkasında pencere olması nedeniyle oluşan yansıma.Sonuç: Ciddi zihinsel ve algısal yüklenme ve göz yorgunluğu.
40Hata: Ekran kullanımına uygun olmayan aydınlatma.Sonuç: Göz rahatsızlıkları, konsantrasyon,motivasyon zorluğu, çabuk yorulma.Hata: Çalışma alanının önünde ışık kaynağı(pencere, lamba, yansıtıcı vs.) oluşu.Sonuç: Ekran kullanıma uygun olsa bile çalışmaalanı yanlış aydınlatıldığı için, kamaşma ve gözrahatsızlıkları, baş ağrısı.
41Hata: Dinamik ve insan anatomisine uygun ortopedik, sağlıklı oturma olanağının olmaması. Sonuç: Kronikleşen sırt, boyun, bel rahatsızlıkları, kramplar, kas ağrıları ve gerilmeleri Hata: Ekran kalitesinde düşüklük, bozuk renkler, titreme ve yansıma.Sonuç: Gözlerde oluşan aşırı yüklenme, varolan göz rahatsızlıklarının (Miyop, astigmat gibi) derecesinin artması, konsantrasyonda güçlük.
42Hata: Yoğun bilgisayar donanımı ve sistemlerine ihtiyaç duyulan işlerde, çalışma esnasında ofis ortamındaki havanın kuruması nedeniyle, gerekli havalandırmayı sağlayan ve nemlendirme, su buharı seviyesini yükselten cihaz yada önlemlerin kullanılmaması sonucu oluşan çok kuru hava.Sonuç: Akciğer rahatsızlıkları, bronşit, soğuk algınlığı ve nezlenin artması, göz ve deri hastalıkları, göz kuruluğu, deri döküntüleri, alerjik duyarlılığın artması
43Hata: Çoğu ofisin küçük alanlara kurulu olması nedeniyle, teknolojik sistemler ile eski tip ağır mobilya, masa, koltuk gibi büro elemanlarının aynı anda kullanılması ve bu nedenle insan hareket alanının kısıtlanmasıSonuç: Çarpma, takılma ve düşme nedeniyle oluşan irili ufaklı yaralanmalar, sıyrık ve burkulmalar.Gördüğünüz gibi, ofis verimliliğini arttıracak temel öğe, teknolojik ürünlerin ofis içinde ergonomik kurulumudur.
44Bir çalışma ortamını iyileştirmeyi düşündüğünüz zaman şu kuralı unutmayın: Ortam rahat hissediliyorsa büyük ihtimal rahattır. Ortam konforsuz olarak hissediliyorsa hata işçilerde değildir, mutlaka birşeyler kötü dizayn edilmiştir.
45PSİKOLOJİK SORUNLARYorgunluk ve Bezginlik SorunuYapılan işlerin monoton oluşuİdarede disiplin eksikliğiİşçi çalıştırma gereksinimi ve işçi sayısı arasındaki dengesizliklerİşe alma ve işe özendirme için teknik önlemlerin yetersizliğiİşçi seçme ve başarılı işçileri değerlendirme tekniklerinin ihmal edilmesi
46Devamsızlık ve Psikolojik Nedenleri Haftada 75 saatin üzerinde çalışmalarKısa bir süre içinde çok iş değiştirmeKalabalık bir aile ortamı yada tam tersine yalnızlıkBoşanmış yada dul olmakSosyal ilişkileri zayıf olmakİşini sevmemek ve sıkıcı bulmakZeka ve beceriyi zorlayan işler yapmak yada tersine pek kolay ve sıkıcı işler yapmak
47İş Hevesi SorunlarıOrganizmanın gıda ve su gibi önemli fizyolojik gereksinimleriİş çevresindeki tehlikelere karşı güvenlik gereksinimleriToplum içinde bir yer edinmek, insanlar ile yakın ilişkiler kurabilmek ve yeterli ölçüde rahat yaşayabilmek için gerekli yatırım gereksinimleriKendine güven ve kişisel saygınlığını koruyabilmek gereksinimiKendini kanıtlamak ve şahsen duyduğu heves ve heyecanların öngördüğü atılımlar için olanak bulabilmek gereksinimi
48Ofis çalışma verimliliğini etkileyen faktörler Havalandırma ve ısıtma kalitesi Ofis içindeki çalışma birimlerinde ve ofis genelinde aydınlatma Gürültü ve ses yaratan kaynakların varlığıÇalışan sağlığı ve güvenliği anlayışıÇalışma alanında kişinin kimi veya kaç insanı görebildiği, iş arkadaşlarıyla iletişim mesafesi
49Çalışanın kişisel çalışma alanındaki taban alanı genişliği Diğer çalışanlarla iletişimin kolaylığı ve kalitesi.Çalışanların yer değişim sıklığıOfis ortamının kullanım ve görüntüsel olarak konforuÇalışılan alanın çevresinin kapatılma yada sınırlandırılma derecesiOfisin yerleşim düzeniÇalışanların konuşma mahremiyetiOfis bakım ve temizlik kalitesi
50ERGONOMİK GİRİŞİMLER1) Kullanılan araç gereçlerin kusurlu tasarımda ileri gelen sorunların giderilmesi2) Mesleklerin biyomekanik analizlerinin yapılması ve sonra işçilerin fonksiyonel kapasitelerine göre bu işlere yerleştirilmeleri3) İşçilerin değişik işlerde sırayla çalışmaları4) İşçilerin ergonomik prensipler açısından eğitimleri5) Kaldırılan cisimlerin küçük parçalara ayrılması6) İşçilerin çömelerek ve bel düz postürdeyken ağırlık kaldırmaları önemli yer tutmaktadır.
517) İşyerlerinde tekerlekli taşıyıcı ve kaldıraç sistemleri bulunmalıdır. 8) Mouse pad kullanımı9) Parlamayı önleyici lambalar10) Doküman tutacağı11) Ayak destekleri12) Ekran koruyucuları13)Elektronik doküman yönetimi
52Primer koruma----KTR oluşturması mümkün faktörlerin giderilmesi Sekonder koruma---Erken tanı ile sorunların fonksiyonel kısıtlılığa yol açmasını engellemekTersiyer koruma---Nüksleri engellemek
531)Eğitim programları-.İşe özgün olmalı ve işçilere biomekanik açıdan uygun pozisyon ve hareketmodifikasyonları öğretilmeli.2)Bilgilendirme ve tartışma seanslarından oluşmalı3)Birkaç hafta sonra işçi iş başındagözlemlenmeli.4)Gerekirse uyarıda bulunulmalı ve öğrendiklerinipekiştirmesi sağlanmalı5)Biomekanik modifikasyon yöntemleri,şirkettekiyöneticilere de öğretilmeli, böylece bu güvenliçalışma alışkanlıkları devamlılık kazanmalıdır.
54Boyun ve bel ağrılarını önlemek için 3R kuralı önerilmektedir. 3R---istirahat,gevşeme,iyileşmeİstirahat: 50 dakika çalışma-10 dakika istirahatGevşemeİyileşme