SAKA KABİLELERİNİN KADERİ
Merkezî Asya’da Hun Devleti’nin kurulmasına bağlı olarak M. Ö. II. yüzyılda göçebe kabilelerin yeni göçleri başladı. Doğu Türkistan’daki otlak yerlerinden kovulan Usunlar, Çin kroniğinde Sa (Sak) olarak geçen Yedisu Sakalarına saldırdılar. Sakalar da birkaç yöne dağıldılar. Gittikleri yerlerden biri de Seyhun’du. M. Ö. 141–128’de ise Sakalar Yaksart’ı geçtiler ve Grek Baktriya’da İskender’in mirasçılarını bozguna uğrattılar. Böylece antik müellifler, daha önce tanımadıkları kabilelerden bahsetmeye başladılar. Strabon, Yaksart’ı geçen birkaç kabilenin adını zikretmektedir. Bunlar, Asiler, Pasianlar, Toharlar ve Sakaraullar’dır. Bir başka müellif Yustin ise Sakarauk, Asian ve Toharlar gibi İskit kabilelerinin adlarını saymaktadır. M. Ö. I. yüzyılda Roma tarihçisi Pompeya Troga’nın günümüze kadar ulaşmayan Tarihi’nin 42. kitabında şöyle satırlar vardır:
“… Asianlar, Toharların hâkimi olunca Sakaravakları yok ettiler…”
Bu kabileler hakkında elimizde güvenilir bilgi pek yoktur. Ancak Yaskart’ı geçmeden önce onların daha doğuda yaşadıkları bilinmektedir. Bunlar arasındaki esas Saka kabilesi ise Sarauk (Sakaravak ya da Sakarauk) idi. Eski Farsça’da “Sakarauka”, “açık renkli Sakalar” (başka
görüşe göre de “hükümdarın Sakaları”) anlamına geliyordu. Usunların Yedisu’dan Sa kabilesinin çıkarttığını anlatan Çin Kroniği, muhtemel işte bunları, Saka olarak adlandırıyordu. Yeni Çağ’ın ilk asırlarında Sakaların geleneklerini doğrudan devam ettirenlerin başında Yedisu’da Usunlar, Seyhun yakınlarındaki vahalarla Yedisu’nun batı kısımlarında Kanglılar gelmektedir. M. Ö. II. yüzyılda Kanglı Devleti’nin ortaya çıkışı da muhtemelen Tohar ve Sakarauk kabilelerinin bir kısmının buraya gelişleriyle bağlantılıdır. Bunlar Sart ve Yedisu Sakalarının
eski topraklarını Usunlarla paylaştılar. Bununla birlikte bölgedeki etnik, ırkî ve kültürel durumun gerçek anlamda değişimi, şüphesiz Büyük Kavimler Göçü ile bağlantılıdır.
IV. yüzyıl müellifi Orosius’un verdiği bilgiye göre M. Ö. IV–II. yüzyıllarda Yedisu bölgesine sahip olan kabileler, Sakarauk ve “hükümdarların Sakaları” idi. Bunlar daha sonra Asian ve Toharlarla birlikte Baktriya’yı ele geçirdiler.
Kazakistan’daki Saka kabileleri, Andronovo nüfusunun — Ari, Tur, Dahi ve Avesta’daki Danların — ahfâdı idiler. Andronovo ile Saka kültürleri arasında paralellik kuran arkeologlarla Saka dönemi ile Bronz Çağı insanları arasında genetik bağ kuran antropologlar da bu
sonucu doğrulamaktadırlar. Diğer taraftan Saka Çağı’nın başlamasıyla birlikte Aral Yanı ve Ural Yanı bozkırlarındaki halkta Merkezî Asya kökenli Mongoloid etkisinin görülmeye başlandığı tespit edilmiştir.
TARTARICA ATLAS, TATARLAR VE AVRASYA HALKLARININ TARİHİ TATARİSTAN CUMHURİYETİ DÜNÜ VE BUGÜNÜ
Tataristan Cumhuriyeti Ş. Mercanî Tarih Enstitüsü, Tataristan Cumhuriyeti Eğitim ve Bilim Bakanlığı, Kazan- Moskova – St. Petersburg – İstanbul, 2017 S. 65-66