Anlatımı ve kurgusuyla inanılmaz bir kitaptır Hazar Sözlüğü; üç farklı kitaptan oluşur kendi içinde ve sırasıyla Hıristiyan, Yahudi ve İslam kaynaklarına göre Hazar Sorunu'nu (Hazarlar'ın hangi dini seçeceği sorunu) anlatır. Bunu yaparken de anlatımında maddeler halinde bir sözlük biçimini tercih eder. Üç kitaptaki madde başlıkları da aynıdır ve her dinin kendi tanıklığını ve yaklaşımını ifade eder. İlk kitabı okurken normal bir sözlüğün maddelerini okur gibi hissedersiniz, ama diğer kitaba geçtiğinizde aynı maddeler ve farklı maddeler arasında bağlantılar kurmaya başlarsınız. Üçüncü kitapla birlikte okuduğunuz bütün maddeler bir bütün oluşturmaya başlar ve kitabın son sayfasına geldiğinizde sözlük bir cinayet romanına dönüşür. Daha ne olsun...
NOT: Sözlüğün eril ve dişil basım olmak üzere iki versiyonu vardır. Versiyonlar arasında sadece bir paragraf farklıdır. Ben eril versiyonu okumuştum, dişili henüz okumadım dolayısıyla bu farkın nasıl bir etki yaptığını bilmiyorum olaya. Ama Milorad Pavic yaptıysa, mutlaka bir etkisi olmuştur...
Bazarov'un FelsefesiBabalar ve Oğullar, Ivan Sergeyeviç Turgenyev
"Şurada kapladığım yer, benim bulunmadığım, benimle ilgisi olmayan evrenin geri kalan parçası ile karşılaştırılırsa ne küçük! Bu benim yaşam payıma düşen zaman parçası, benden önce geçmiş, benden sonra geçecek zaman ile ölçülürse hemen hiç gibi bir şey... Ama yine de bu atom içinde, bu matematik noktanın içinde kan dolaşıyor, beyin çalışıyor ve bir takım istekler duyuluyor... Ne korkunç iş! Ne boş şey!" (Bazarov)
Gecelerin Kitabı'yla birlikte ikileme oluşturan bu seri belki de Marquez'in Yüzyıllık Yalnızlık'ından daha iyidir. Yine onun gibi Büyülü Gerçekçilik akımında yazılan kitapta gerçekleşen her doğaüstü olay hiçbir şaşkınlık yaratmaz yaşayanlarda, dolayısıyla doğaüstülük de kalmaz aslında. Ama biz okuyucuyu yeterince şaşkınlığa düşürür bu durum zaten. Bir ailenin bir kuşak süresince yaşamına odaklanan kitap Büyülü Gerçekçilik akımının en iyi örneklerinden biri olarak okunmayı hak eder.
varoluşNietzsche Ağladığında, Irvin D. Yalom
"Zaman hapishanesinden kaçmanın bir yolu yok muydu?"
"Şİmdiki anı yaşamıyorum. Ya geçmişte ya da asla olamayacak bir gelecekte yaşıyorum."
"Zaman sonsuza dek doymayacak kadar açgözlüdür. Durmadan yer, yutar; ama geri verdiği hiçbir şey yoktur."
"Zaman ezeli; zaman sonsuza dek geriye uzanıyorsa, olabilecek her şey, zaten daha önce olmuş şeyler değil midir? Şu anda geçen her şey, daha önce de aynı şekilde geçmiş değil midir?"
Tanrı/lar için kurban kesip (belli bir yaşa gelmiş büyük veya küçükbaş hayvanı), etini eşit parçalara bölüp, dağıtmak ve yemek (hatta kesme ritüeli de aynıdır; toprak kazılır, hayvanın kanı buraya akıtılır vs. şeklinde devam eden ritüel), tanrılara yakarmadan önce elleri yıkamak ve ellerini göğe doğru kaldırıp dua etmek gibi daha nice ilahi din uygulamalarının kökenlerini bulabileceğiniz eserdir. sahip olduğu trajik kurgunun etkisi batı edebiyatının klasiklerinde ağır bir şekilde hissedilir. Okuduğunuz kitaplardaki, oynadığınız oyunlardaki kahramanların isimleri hep bu destana gönderme yapar. Okudukça hem yaşantınızla hem de inançlarınızla ilgili bir çok şeyin İslamiyet ve Hıristiyanlıktan bin yıl önce zaten var olduğunu görürsünüz. O yüzden okumak şarttır, ama Odysseia'ya göre biraz durağan bir anlatımı vardır.
"Aynanın kendisine yansıttıklarına, bir önceki an ve bir sonraki an içinde göz kırpmıştı."Hazar Sözlüğü, Milorad Paviç
"Çünkü zaman, geciken sonsuzluğun bir parçasından başka bir şey değildir."
"Binlerce, yüzbinlerce gece, zaman içinde kuşlar gibi, takvimlerde ve duvar saatlerinde peşpeşe birbirlerini izleyecekleri yerde, aynı anda gerçekleşirler."
"İnsan daha hızlı yürüse ve daha geniş ve daha derin arayıp tarasaydı, sonsuzluğun bütün gecelerinin bu gece, bir defada, uçsuz bucaksız bir mekanda gerçekleştiğini görecekti."
"Bu uçsuz bucaksız beden mekanda değil zamanda uzanır."
Derviş'denDerviş ve Ölüm, Meşa Selimoviç
"Zamanı hesaplamalıyım, beni ilgilendiren biricik şey zamandır, çünkü bu, benim zamanımdır."
"Çevremizde sessizce çürüyor zaman."
"İşte böyle. Sonunda ne oldu? Hiçbir şey. Akşam karanlığı, gece, günün ilk ışıkları, gün; sonra yine akşam karanlığı, gece... Hiçbir şey."
Türk edebiyatında Muhsin Çelebi gibi bir kahraman çok az bulunur. O gerçek bir kahramandır, çünkü onda bir ulusun yüksek değerlerini ve insanlığı bulursunuz. Ne yazık ki 90'dan sonra doğanlar onu hiç tanımıyorlar, Pembe İncili Kaftan'ına ne olduğunu hiç merak etmiyorlar...
Orhan Pamuk kitaplarının en sevdiğim özelliklerinden biri her kitabının kronolojik olarak birbirlerine gönderme yapmasıdır. Bu göndermeleri fark etmek beni çok mutlu eder. Bunun dışında kendisi, sevseniz de sevmeseniz de iyi bir romancıdır. Benim Adım Kırmızı'dan sonra çok takip edemesem de genelde romanlarının dramatik alt yapısı ve tahlilleri sağlamdır. Türk edebiyatı açısından okunması gereken bir yazardır.