Guatr Nedir? Belirtileri, Nedenleri, Tanısı ve Tedavisi
Guatr hastalığı, çeşitli nedenlere sahip anormal şekilde büyümüş bir tiroid bezi tarafından üretilen bir boyun şişmesine verilen addır.
Guatr Nedir?
Guatr, “tiroid bezi” adı verilen boyundaki bezin şişmesidir (hipertrofisi). Tiroid bezi nefes borusunun önündedir ve büyüme ve metabolizmayı düzenleyen hormonların üretilmesi ve salgılanmasından sorumludur.
Nadiren de olsa, tiroid bezinin büyümesi kanserden kaynaklanır ve guatr yerine tiroid kanseri tanısına neden olur.
Şişkinlik derecesi ve guatr tarafından üretilen semptomların ciddiyeti kişiye bağlıdır. Bazı vakalar şişme miktarını küçük tutar ve diğerleri de trakeayı gerçekten daraltan ve nefes alma sorunlarına neden olan ciddi şişlikler içerebilir.
Çoğu vakalar, iltihaplanma içermeyen ya da tiroid işlevine zarar vermeyen, semptom üretmeyen ve genellikle belirgin bir nedeni olmayan ‘basit‘ guatrlar olarak kategorize edilmiştir.
Guatr Hakkında Hızlı Bilgiler:
Guatr ile ilgili bazı önemli hususlar aşağıda kısaca listelenmiştir. Daha ayrıntılı ve destekleyici bilgi bu yazının devamındadır.
- Guatr, boyunda bulunan tiroid bezinin büyüdüğü bir rahatsızlığı tarif eder.
- İyot eksikliği, dünyanın önde gelen guatr nedenidir.
- Gelişmiş ülkelerde, guatr genellikle bir otoimmün hastalıktan kaynaklanır.
- Vücudun kendisine saldırdığı otoimmünite, aşırı ya da düşük etkinlik gösteren tiroidine neden olur ve her ikisi de şişmeye neden olur.
- Guatr hastalığı genellikle fizik muayene ile teşhis edilir. Ancak, tiroid fonksiyon testleri ve taramaları kullanılabilir.
- Tedavi, guatr büyükse ve semptomlara neden olmazsa (genellikle semptom yoksa) gerekli değildir.
- Sentetik tiroid hormonu, düşük aktiviteli tiroid için bir tedavidir. Anti-tiroid ilaçlar, aşırı aktif bir bez için seçeneklerdir.
- Guatr ameliyatı, nadiren bir tedavi olarak kullanılır. Yutkunma veya nefes almada zorluk çeken vakalar için gerekli olabilir.
Guatr Sebepleri Nelerdir?
“Guatr neden olur?” İyot yetersizliği, dünya çapında “guatr” hastalığının başlıca sebebidir. Bununla birlikte, bu, nadiren tuza iyot ekleyen daha ekonomik olarak gelişmiş ülkelerde bir neden oluşturmamaktadır.
İyot; bitki gıdalarında tutarsız olarak bulunması nedeniyle, vegan diyetleri yeterli iyottan yoksun olabilir. Bu tuza iyot ekleyen ABD gibi ülkelerde yaşayan vejetaryen kişiler için daha az sorun oluşturur.
Guatr oranları, deniz ürünlerinde, iyot bakımından zengin topraklarda yetiştirilen bitki gıdalarında ve inek sütünde bulunan trace mineralinin eksik olduğu alanlarda daha yüksektir.
Dünyanın bazı yerlerinde, durumun prevalansı yüzde 80’e kadar çıkabiliyor. Bu popülasyonlar, günlük olarak iyot alımının 25 mikrogramın altına düşebileceği Güneydoğu Asya, Latin Amerika ve Orta Afrika’nın uzak dağlık bölgelerinde olma eğilimindedir.
Tiroid bezinin metabolizma hızını düzenleyen tiroid hormonları üretmek için iyot gerekir.
Gelişmiş ülkelerde guatrın başlıca nedeni, otoimmün hastalıktır. 40 yaşın üzerindeki kadınlar, aile tıbbi geçmişinde guatr olanlar, guatr riski altındadır.
Hipotiroidizm, zayıf bir tiroid bezinin sonucu oluşur ve bu guatra neden olur. Bez çok az tiroit hormonu ürettiği için şişmeyi sağlayacak daha fazla üretecek şekilde uyarılır. Bu genellikle Hashimoto tiroiditi veya hastalığından kaynaklanır ve vücudun bağışıklık sisteminin kendine saldırdığı ve tiroid bezinde iltihaplanmaya neden olduğu bir hastalıktır.
Ayrıca Bakınız: Hipotiroidizm Nedir?
Hipertiroidi hastalığı da guatrın bir nedenidir. Çok fazla tiroid hormonu üreten aşırı aktif bir tiroit bezinden dolayı bu hastalık oluşur. Bu genellikle Graves hastalığının bir sonucu olarak ortaya çıkar. Aynı zamanda vücudun bağışıklığının kendine saldırması ve tiroid bezine saldırdığı, şişmesine neden olan bir otoimmün bozukluktur.
Daha az yaygın görülen guatr nedenleri aşağıdakileri içerir:
- Nodüller: Benign (iyi huylu) yumrular, tek veya çoklu.
- Sigara: Tütün dumanındaki tiyosiyanat, iyot emilimini etkiler.
- Hormonal değişiklikler: Gebelik, puberte ve menopoz tiroid fonksiyonlarını etkileyebilir.
- Tiroidit: Enfeksiyondan kaynaklanan iltihaplanma.
- Lityum: Psikiyatrik ilaç tiroid işlevini etkileyebilir.
- İyot tüketiminin aşırı olması: Çok fazla iyot, guatr hastalığına neden olabilir. Çok az iyot da sebep olabilir.
- Radyoterapi: Özellikle de boyun bölgesine radyasyon tedavisi.
Guatr Belirtileri Nelerdir?
Çoğu guatr vakası asemptomatiktir (belirtiler göstermemektedir). Aşağıdakiler guatr hastalarında görülen en yaygın semptomlardır:
- Gerginlik, öksürük, hırıltı gibi boğaz semptomları
- Yutma güçlüğü (disfaji)
- Ağır vakalarda solunum güçlüğü
Guatrın altında yatan nedene bağlı olarak başka semptomlar da görülebilir. Ancak, guatrın kendisi semptomatik değildir.
Örneğin; hipertiroidizm nedeniyle aşırı aktif tiroid, sinirlilik, çarpıntı, hiperaktivite, terleme artışı, ısıya aşırı duyarlılık, yorgunluk, iştah artışı, saç dökülmesi ve kilo kaybı gibi belirtilere neden olabilir.
Guatr hastalığı hipotiroidizm bir sonucu olduğu vakalarda, düşük aktiviteli tiroid, soğuk intolerans, kabızlık, unutkanlık, kişilik değişiklikleri, saç dökülmesi ve kilo verme gibi semptomlara neden olabilir.
Şişme olayının yanı sıra, birçok guatr vakası hiç semptom veya işaret taşımaz.
Guatr Teşhisi ve Tanı Testleri
Guatr tanısı, boyun fizik muayenesi, şişme için palpasyon ile mümkündür. Doktor, guatr hissetmek için yutkunmanızı isteyebilir.
Guatr teşhisi konduktan sonra doktor, örneğin hipertoni veya hipotiroidizm nedeniyle tiroid fonksiyonu ile altta yatan herhangi bir sorunun tespiti yapılır.
Tiroid fonksiyon testleri, tiroid stimüle eden hormon (TSH) ve tiroksin seviyelerini ölçen kan tetkikleridir (T4).
Aşırı aktif tiroidte TSH seviyeleri düşüktür veya var olmaz ve T4 seviyeleri yüksektir. Aktif olmayan tiroidte tersi doğrudur, TSH seviyeleri yüksek ve T4 düşüktür.
Başka bir hormon olan triiodotironin, Graves hastalığından şüphelenilen bazı aşırı aktif bezlerde ölçülür.
Bazı guatr hastalarında, aşağıdaki tanı testleri istenebilir:
- Radyoaktif iyot taraması: Radyoaktif iyot enjeksiyonundan sonra bezin detaylı bir görüntüsünü sağlamak amaçlanır.
- Ultrason taraması: Bezi ve guatr boyutunu değerlendirmek için kullanılır.
- İnce iğne aspirasyon biyopsisi: Bezden bir hücre örneği çıkarmak için bir biyopsi yapılır. Bu, örneğin kanserden şüphelenilirse yapılabilir.
Guatr Tedavisi
“Guatr nasıl tedavi edilir?” En basit guatrlar, birçok ülkede sofra tuzuna eklenen iyotun yeterli miktarda dolması ile önlenebilir. İyot eksikliği, vejetaryen diyetlerinde az miktarda iz mineralinin bulunmasına rağmen, gelişmiş ülkelerdeki çoğu insan için bir endişe değildir.
Guatr’ın aktif tedavisi semptomlara neden olan vakalar içindir. Aksi takdirde, herhangi bir işlem yapılmaz ve bazı basit guatrler kendiliğinden iyileşir.
Guatr küçükse ve tiroid fonksiyonu normalse, tedavi genelde önerilmemektedir.
Düşük tiroid veya hipotiroidizmin neden olduğu vakalarda, tedavide tiroid hormonunun sentetik bir replasmanı yapılır. Sentetik tiroksin dozajı, ölçümler normal tiroid fonksiyonunun eski haline geldiğini gösterene kadar hızlandırılır.
Aşırı aktif tiroid veya hipertiroidizm neden olduğu vakalarda, hormon düzeylerini yavaş yavaş azaltan thionamid tabletleri gibi anti-tiroid ilaçları şeklinde aşırı hormon üretimine karşı ilaç tedavisi yapılır.
Fazla hormon üretimini durdurmak için radyoaktif iyot, aynı zamanda hipertiroidizm için bir tedavi seçeneğidir.
Şişmenin boyutunu azaltmak için yapılan guatr ameliyatı, guatrın solunum ya da yutma güçlüğü gibi semptomlara neden olduğu vakalar içindir. Tiroidektomi, tiroid bezinin bir kısmını çıkarmak için genel anestezi altında yapılır.