Dolmabahçe Sarayı’nın Osmanlı Devleti’nin mahvına yol açan yapılardan biri olduğu tarih bilgisi olanların malumlarıdır.
Ruslarla Osmanlı Devleti arasındaki Kırım Savaşında, kâğıt üzerinde, Osmanlı devleti savaşın galibi olarak görünmüş ancak savaştan çok büyük zararla çıkmıştır. Avrupalıların Osmanlı Devleti’ne tam destek verdiği Kırım savası öncesinde (1853-1856), “savaşa hazırlık” için Osmanlı Devleti ilk defa dış borç almıştır.
Osmanlı Padişahlarından Sultan 1.Abdülmecit (1823-1861) zamanında batıdan yüksek faizle alınan söz konusu borçlar, şimdi İstanbul’un prestij binalarından olan Dolmabahçe Sarayı, Çırağan Sarayı[1] ve Beylerbeyi Sarayının yapımlarına harcanmış ve harcanan bu paralar Osmanlı Devleti’nin çöküşünü hızlandırmıştır.
MAAŞLAR TEHLİKEDE
Karaköy'den Sarıyer'e uzanan sahil şeridinin Kabataş ile Beşiktaş arasında kalan bölümünde, Marmara Denizi'nden Boğaziçi'ne deniz yoluyla girişte sol kıyıda, Üsküdar'ın karşısında yer alan cephesi ile, İstanbul Boğazı'nın Avrupa kıyısında 600 metre boyunca uzanmakta olan, Avrupa mimari üsluplarının bir karışımı olarak, Ermeni olan Garabet Amira Balyan ve oğlu Nigoğos Balyan tarafından 1843 - 1855 yılları arasında yapılan Dolmabahçe Sarayı, yaklaşık 5 milyon altına mal olmuş.
I.Abdülmecit döneminde üç milyon kese altın olan sarayın borcu, Maliye Hazinesi'ne aktarılmış, zor durumda kalan Maliye, aylıkları, ay başı yerine ay ortalarında, sonraları da 3-4 ayda bir ödemek durumunda kalmıştır. 5 milyon altına mal olan Dolmabahçe Sarayı'nda Sultan I.Abdülmecit sadece altı ay yaşayabilmiştir.
AT AHIRLARI OLAN SARAY
Maliyeti tam bilinemeyen, 1861-1865 yıllarında İstanbul'un Üsküdar/Beylerbeyi semtinde, II. Mahmud’un ahşap Sahil Sarayının yerinde Sultan Abdülaziz tarafından Sarkis Balyan'a yaptırılan Beylerbeyi sarayının inşası 4 yıl sürmüş ve yapımında 5.000 kişi çalışmıştır. Çalışan işçilere moral ve şevk vermek amacıyla müzisyenler sürekli müzik çalmışlardır. Cephe ve iç dekorasyonda Doğu ve Türk motifleri, Batı süs öğeleri ile birlikte kullanılmıştır. Denize düşkünlüğüyle bilinen Sultan Abdülaziz ayrıca tavanları bol miktarda deniz ve gemi tabloları ile döşetmiştir. İki katlı yapı haremlik ve selamlık bölümlerini ihtiva eden 26 oda 6 salon ve 6 banyodan ibarettir. Bugünküne göre oldukça mütevazıdır. Otantik mobilyalar, halılar, perdeler ve diğer eşya olduğu gibi korunmuştur. Denize bakan cephe süsleri, bakımlı bahçe ve orta bölümdeki havuzlu salon ile spiral merdivenler dikkat çeken yerlerdir. Arka yamaçta bir büyük havuz, teraslar ve türünün güzel örneği at ahırları yer almıştır.
SARAYA YAPILAN KAPILAR
Eski Çırağan Sarayı'nın paha biçilmez işlemeli kapılarından bin altın değerinde olan biri Vortik Kemhacıyan'ın elinden çıkmış. Sultan II. Abdülhamit bu kapılardan bir tanesini onları çok beğenen dostu Almanya İmparatoru Kayzer Wilhelm II'ye armağan etmiştir. Dünyanın her yanından nadide mermer, porfir[2], sedef gibi maddeler getirtilerek sarayın yapımı için kullanılmış. Yalnız sahil inşasında 400.000 Osmanlı lirası harcanmış. Yapımına 1863'te başlanan Çırağan Sarayı 1871'de bitirilirken 2,5 milyon altın harcanmış. Son kez 1876 yılının Mart ayında buraya gelerek bir süre dinlenen Sultan Abdülaziz, halk arasında Mevlevihane’nin yıktırılarak saray arsasına katılmasını uğursuzluk getireceği gibi dedikodular çıkması üzerine Çırağan Sarayı'nı terk ederek Dolmabahçe Saray'ına yerleşmiştir. 4 yılda 4 milyon altına mal olan yapının ara bölme ve tavanı ahşap, duvarlar mermer kaplıydı. Yapımı için Avrupa devletlerinden borç alınmıştır.
SARAYDA DÖNEN USULSÜZLÜKLER
Aynı Dolmabahçe Sarayı, Abdülmecid’in kardeşi olan ve Abdülmecid’in vefatı üzerine tahta geçen Abdülaziz'in (1830-1876) son dönemlerinde ise, yüksek dereceli memurların usulsüz atanmalarına, azillere, entrikalara ve rüşvetlere sahne olmuştur. Abdülaziz’in, istikraz(para olarak borç) işinden menfaat beklediğini açıkça ifade etmesi ile ordu ödeneğinden seksen bin altın talep etmesi, tahttan indirilmesine sebep olmuştur.
Abdülmecid döneminde Osmanlı topraklarında, özellikle Mısır ve Suriye’de İngiliz oyunları oynanmıştır.
Son sözü Sayın Ali Artun’a bırakmalı : “Bence Şefik Birkiye’nin ki gibi “çağdaş-Osmanlı” mimarlığı, mesleği ve tarihini özerkleştirmek bir yana, düpedüz mimarlığı lağvediyor. Sadece estetik olarak değil, kuramsal olarak da. Ayrıca, çağımızda işlev, stil, geometri gibi tarihsel bileşenlerinden koparak gösterileşen mimarlık, daha önce hiç bu kadar ideolojikleşti mi acaba? Hıristiyan ortaçağlarda bile, çağının egemen ideolojilerini bu çıplaklıkta temsil etti mi? Hatta temsil bir yana, onları yönetecek kadar yüceldi mi, etkinleşti mi?”[3]
Aynur Durmuş
Odatv.com
Kaynaklar:
[1] Sultan Abdülaziz, yeni sarayın inşaatını 1871'de tamamlatmış ancak stil olarak batı değil, doğu mimarisi seçilmiş ve Kuzey Afrika İslam Mimarisi uygulanmıştır. Sarayın müteahhitliğini Sarkis Balyan ve ortağı Narsisyan Kirkor yapmıştır. (Wikipedia alıntısıdır.)
[2] Çok ince taneli ve camsı bir hamurun içinde kendine özgü biçim gösteren, iri kristallerin bulunduğu kayaç.
[3] Başkanlık Sarayı ve Mimarlık Tarihi 29/8/2014/ skopbülten / Ali Artun
Cezaevinden çıkan erkek, eski eşi tarafından vuruldu...