Eski zamanda “esir pazarları” vardı, ayrıca köle ticareti yapılıyordu. Yani, tıpkı mal ve eşya gibi insanlar da alınıp satılıyordu.
Bu durum, bundan altmış-yetmiş yıl kadar evvel yasaklandı. Üstelik, Birleşmiş Millet tarafından; resmî olarak veya kâğıt üzerinde gûyâ ortadan kaldırılmış oldu.
Ne var ki, kölelikten de beter bir “insan ticareti”nin önüne bir türlü geçilemedi; nitekim hâlen de geçilebilmiş değil.
Bu kısacık girizgâhın ardından, şimdi de yerini “modern köleliğe” bırakan “köle ticareti” meselesinin tarihî seyrine bakalım.
* * *
Evet, tarihin derinliklerinde kalmış bir insanlık ayıbı olan “kölelik sistemi ve köle ticareti” uygulaması, Birleşmiş Milletlerin 7 Eylül 1956'da almış olduğu bir kararla yasaklanarak ortadan kaldırıldı.
Bu tarihten evvel ve daha eskilere dayanan uygulamalara bakıldığında, eşya ve hayvan ticareti yapar gibi insan ticaretinin yapıldığı görülmektedir.
İslâmdan önceki eski medeniyetlerde (Roma, Yunan, Mısır, İran) köle ticareti serbestçe yapılabiliyordu. Hatta, sırf bu maksatla "köle pazarları" kuruluyordu.
Literatürde, buna "memlûkiyet" denir. Zenginler, parayla mülk edinir gibi insan satın alıyor ve onları istediği tarzda çalıştırabiliyordu. İslâmiyet, köleliği temelinden yasakladı. Dahası, kölelerin azad edilmesi, yani hürriyetlerine kavuşturulması teşvik edildi. (Bkz: Nisa 92 ve Maide 89. âyetler.)
Bununla beraber, kölelik izlerinin ve etkilerinin tümüyle hayattan silinmesi kolay olmamıştır.
Dinî bağların nisbeten zayıf olduğu topluluklarda, yerleşik âdetler ve hariçteki gayr-ı İslâmî uygulamaların da etkisiyle, kölelik izlerine hatta Osmanlı coğrafyasında da rastlanılmıştır.
Ne var ki, farkına varıldığında, derhal bunun men'edilmesi cihetine gidilmiş yasaklayıcı fermanlar yayınlanmıştır. Sultan Abdülmecid'in 1847'deki fermânı gibi...
Birinci Dünya Savaşı sonrasında teşekkül eden Milletler Cemiyeti (Cemiyet-i Akvâm) de 1926'da köleliği yasaklayan bir karar aldı. Ancak, bu teşkilâtın herhangi bir yaptırım (müeyyide) gücü olmadığı için, fazla etkili olamadı.
Köleliğin dünyada yasaklanması, kısmen yaptırım gücü de olan BM'nin kuruluşundan yaklaşık on sene kadar sonra ancak mümkün olabilmiştir.
1945'te kurulan Birleşmiş Milletler Cemiyeti, 1956'da almış olduğu bir kararla, köleliğin, köle ticaretinin ve köleliğe zemin hazırlayan bütün uygulamalara kesin sûrette yasak getirildi.
Buna rağmen, insanlara (kadın, erkek, çocuk...) günümüz dünyasında bile kölelikten de beter muamelelerin yapıldığı yerler yok değil. Sadece, yapılan uygulamanın adı "kölelik" değil, o kadar.
İnsan hayatını hiçe sayan organ mafyalarıyla, seks ticareti yapanlarla, insanları kobay olarak kullananlarla, sömürgecilik ruhunu sürdürenlerle, ekonomide sömürü çarkını çevirenlerle, sivil mâsumların üzerine ateş yağdıran zalim yönetimlerle ve katliâma varan cinayetlerden zevk alan terör örgütleriyle, vesaire, bütün bunlarla Birleşmiş Milletler dahil olmak üzere, günümüz modern dünya devletleri henüz baş edebilmiş değil.
Köle ticaretinden bir nebze kurtulan insanlık âlemi, günümüzde pençesine düştüğü modern köleliğin esaretinden kurtulmanın da çaresini arıyor.
Temennimiz odur ki, o çareyi bulsun da en kısa zamanda hayata geçirsin.