Zadul Mead ve İbn Kayyım
Eserleri tanımak ve iyi bir fikir sahibi olmak için eserlerin müellifleri ile ilgili bilgi sahibi olmak gerekir. Bu meyanda İbn Kayyım; muhakkik imam, usulcü bir hafız, fakih ve gramer konusunda otoriter bir alimdir. İbn Kayyim el-Cevziyye, itikadi konulara ilişkin eserlerinde akaid meselelerini Selefiyye anlayışına göre inceleyen ve kelamcıları aşırı derecede eleştiren alimlerdendir. 1292'de Şam/Dımeşk'te dünyaya gelmiştir. 1350 yılında vefat etmiştir. "Kitap ve Sünnet'in hakemliğine başvurma, şeriatın ruhunu anlama, toplumsal olguları bu bağlamda dikkate alıp değerlendirme ve buna bağlı olarak taklidin yol açtığı fikrî donukluk ve durgunlukla mücadele etme oluşturmaktadır. Bu noktada İbn Kayyım özellikle akidenin Selef mezhebine dönmek suretiyle ıslahı, taklide karşı fikir hürriyetinin hâkim kılınması, dini oyuncak haline getirenlerin uydurdukları hilelerle mücadele ve şeriatın ruhunu anlama gibi hususlar üzerinde durmuştur."(TDV ansk.)
İbn Kayyım Zadul Mead adlı eseriyle Hz. Peygamber'in siretinden hareketle akaidi, hadisi ve fıkhı birleştiren yeni bir telif türü denemiştir.
Eser uzunca bir mukaddimenin ardından Resulü Ekrem'in biyografisiyle başlar; eserde onun nesebi, süt anneleri, dadıları hakkında bilgi verilir. Daha sonra ilk vahyin gelişiyle hicretinden bahsedilir. Ardından çocukları, hanımları, amcaları, kendisine hizmet edenler, kâtipleri, müezzinleri, kumandanları, şairleri, gazveleri, gönderdiği seriyyeler, silâhları, binekleri, giyim kuşamı, yemesi içmesi, evliliği ve hanımlarıyla geçimi, uyuması, yürümesi, oturması, tıraş olması, konuşması ve susması, gülmesi ve ağlaması, hitabeti gibi konular üzerinde durulur; abdesti, namazı, zekâtı, orucu, haccı, umresi, kurbanı, zikirleri, duaları, cihadı, kendisinin gönderdiği heyetler, ona gelen ve giden elçiler hakkında bilgi verilir. Nikâh, talâk, alışveriş ve diğer konulara dair verdiği hükümler ele alınır. Eser "büyü'" bahsiyle sona ermekteyse de müellif eserinin değişik yerlerinde selem, et'ime ve fitne gibi konulara göndermeler yaptığı halde kitabın matbu nüshalarında bu başlıkların yer almaması eserin tamamlanmadığını göstermektedir.
İbn Kayyım zaman zaman Selef âlimlerinin ve mezheplerin fikirlerini de dikkate almış, özellikle Hanbelî mezhebinin ve hocası İbn Teymiyye'nin yolunu izlemiş, birçok konuda onun ictihadlarını benimsemiş ve muhaliflerine karşı hocasından daha itidalli davranmış.
Müslümanların ilk dönem eserlere tekrar dönmesi ve istifade etmesi meselesi için nerden başlanacağı sorusuna verilecek iyi cevaplardan biri de Zadul Mead adlı eserden başlamaktır. İslamın anlaşılıp yaşanması noktasında çok önemli bir yere sahip olan eser gerek konuları gerekse de getirdiği delillerin sıhhati anlamında sağlam bir eserdir. Kişisel görüşlerden ziyade hadis ve sünnet merkezli bir yaklaşımı esas alan eser hem siyer hem sünnet hem de fıkıh kitabı olarak istifade edilebilecek bir eserdir.
Kendisinden sonra neşredilen birçok esere kaynaklık eden eserin Türkçe birkaç farklı tercümesi ve muhtasar baskıları da mevcuttur. Ele aldığı konuların dinin gereklilikleri olan ana konular olması ve dilinin net ve anlaşılır olması hasebi ile her seviyeden insanın istifade edebileceği bir eserdir.
Ferhat ÖZBADEM - 31.03.2015