Rick Fox'un hayatında pek çok olağanüstü an olduğu şüphesiz... Elbette çocuklarının doğumu ve 2000'lerin başında bir parçası olduğu efsanevi Los Angeles Lakers'la yaşadığı üç NBA şampiyonluğu üst sıralara yazacağı anlardan... Geçen hafta bu önemli anlara muhtemelen bir yenisi eklendi. Kurucusu olduğu ve karbondioksiti emen beton üreten girişim 12 milyon dolar ön yatırım aldı.
“Eğlence dünyasından, sinemaya ve TV'ye kadar birçok harika yolculuğun ve sektörün parçası oldum. Oscar ödüllü aktörler ve yönetmenlerle setlerde bulundum, NBA şampiyonu takımların bir parçası oldum. Hayatımda beni bu ekibin bir parçası olmaktan daha değerli hissettiren başka bir şey olmadı.”
Fox elde ettiği bu başarıyla gelen mutluluk ve gurur hissini böyle anlatıyor. Yola çıktığı yeni mücadele yalnızca yeni girişimi Partanna'yı büyütmeyi değil aynı zamanda iklim değişikliği ile mücadelede bir katkı sağlayabilecek bir şey ortaya koymayı hedefliyor. Ancak bu onun için kişisel de bir mücadele...
Herkes gibi pandemi sürecinde evinde oturup düşünürken...
Çoğumuz gibi Fox da pandeminin başlarında evde oturmuş dünyanın karşı karşıya olduğu zorlukları düşünüyordu. Büyüdüğü ve şimdi yaşamını sürdürdüğü Bahamalar ise sadece bir salgının ortasında değildi. 2019'da meydana gelen Dorian Kasırgası'nın yol açtığı yıkım hâlâ küçük ada ülkesini sersemletiyordu:
“Bu durum beni karşı karşıya olduğumuz daha büyük kriz hakkında düşünme noktasına getirdi; o da iklim değişikliğinin tutarlı etkisi ve her yıl çocukluğumda hissettiğimden daha farklı bir düzeyde meydana gelen fırtınalar.”
Sonra menajeri aradı. O da 2018'de Malibu'yu adeta yakıp geçen Woolsey Yangını nedeniyle evinden olmuştu. İyileşme sürecinde yolu bir yıl boyunca yeni bir beton formülasyonu üzerinde çalışan mimar Sam Marshall ile kesişti. Fox o konuşmayı “Bir gün menajerim beni aradı ve 'Hey, bu beyefendiyle tanışmalısın' dedi. Adeta bir ağaç gibi hareket eden bir beton formülü üzerinde çalışıyor” ifadeleriyle hatırlıyor. “Bu sözü asla unutmayacağım çünkü duştan yeni çıkmıştım ve kurulanırken kendi kendime 'Ağaç gibi davranan beton... Nasıl oluyor acaba?' diye düşünüyordum” şeklinde konuşan Fox, “Ama sonra eğer işe yararsa dünyayı nasıl inşa ettiğimizi değiştirmenin ön saflarında yer alabileceğini de düşündüm” diyor.
Mimar Sam Marshall yıllardır farklı beton uzmanlarıyla çalışıyor ve yatırım arıyordu. TechCrunch+'ın haberine göre, Fox'la 2021'de Partanna'yı kurdu; şimdi ise şirket, Cherubic Ventures'tan 12 milyon dolarlık tohum yatırım aldığını açıkladı. PitchBook verilerine göre yatırımcı şirketin değeri 190 milyon dolar değerinde.
Peki nedir bu betonun alametifarikası? Partanna'nın betonunun anahtarı olan iki bileşen var. Bunlardan ilki cüruf olarak bilinen ve çelik üretimiyle açığa çıkan bir atık. US Geological Survey'e göre dünyada her yıl, 190 milyon ila 280 milyon ton çelik cüruf üretiliyor. Diğeri ise dünya çapında 16 binden fazla arındırma tesislerinden elde edilen tuzlu su. Bu iki bileşen çoğu betonda kilit bağlayıcı madde olan Portland çimentosunun yerini almakta.
Kısa bir not: Çimento ve beton kavramlarını birbirinin yerine kullanmak yaygın bir hata. Çimento agregayı yani küçük taşları bir arada tutan bağlayıcı bir maddedir. Beton ise çimento ile agrega karıştırıldığında ortaya çıkmakta.
Portland çimentosu fosil yakıtların (genellikle kömür) yakılması ve kireçtaşı ile diğer minerallerin olağanüstü sıcaklıklara çıkarılmasıyla yapılır. Büyük miktarlarda karbondioksit, hem fosil yakıtın yanmasından hem de sonuçta ortaya çıkan kimyasal reaksiyondan kaynaklanıyor. Çimento endüstrisi, dünyadaki karbon kirliliğinin en az yüzde 8'inden sorumlu. Haliyle bu alanda atılacak her olumlu adım oldukça kıymetli.
Normal betondan 100 kat daha fazla
Partanna'nın betonu ise bağlayıcı olarak magnezyum ve cüruflu çimento kullanıyor. Cüruf ve tuzlu suyu elde edip birleştirmek için gereken ilk enerjinin haricinde, söz konusu çimentosuyu hazırlamak için çok fazla enerji gerekmiyor. Ayrıca beton kürleştiğinde meydana gelen kimyasal reaksiyonlar nedeniyle atmosferdeki karbondioksiti emer. Sıradan bir çimento bunu belli bir dereceye kadar yapıyor Fox ise “CO2'yi normal bir beton bloktan 100 kat daha hızlı emiyoruz” ifadelerini kullandı. Bu sonuç Partanna'nın betonunun karbon negatif olduğunu gösteriyor.
Partanna ayrıca betonun üretiminde önlenen ve yok edilen karbondioksit verilerini de paylaşmakta. Buna göre betonun tek bir bloğu 14.3 kilogram CO2'yi önlüyor; bu da betonun ortalama kullanım ömrü boyunca emdiği CO2'nin yüzde 80'ine denk geliyor. Basit bir hesapla 1250 metrekarelik bir evin neredeyse 130 metrik ton CO2'yi ortadan kaldırdığını ortaya koymakta.
Bahamalar gibi ada ülkeleri için bu çok önemli bir nokta. Ülke kasırgalara dayanacak kadar dayanıklı bir yapı malzemesi olarak betona güvendi ancak aynı zamanda betonun deniz seviyesi yükselmesiyle adanın varlığını tehdit ettiğinin de farkındalar. Partanna'nın blokları hem karbon kirliliğini hem de üretimde kullandığı malzemelerle atıkları da ortadan kaldırıyor. Dolayısıyla Bahama hükümeti Partanna ile anlaşmaya vardı. Şirket ülkedeki bin evin yapımına beton tedarik edecek.
Proje dünyanın tuzdan arındırma tesisleri açısından zengin bir diğer bölgesi olan Orta Doğu'da da dikkat çekiyor. Geçen yıl Mısır'da düzenlenen küresel iklim toplantısı COP27'de Fox, Suudi Kamu Yatırım Fonu'na ait bir gayrimenkul geliştiricisi olan Red Sea Global ile bir mutabakat metni imzaladı. Fox beton endüstrisinin karbon ayak izinde önemli bir azalma sağlanacağını hayal ediyor ve ilk resim bu hayalin ulaşılamaz olmadığını gözler önüne sermekte.
Kaynak: TechCrunch+ / Metin Aktaşoğlu yerelleştirdi