Serotonin
Nöron isimli sinir hücreleri arasında iletiyi sağlayan bir maddedir. Sinir hücreleri birbirleriyle sadece serotonin değil, noradrenalin, dopamin, GABA ve başka bir çok madde aracılığıyla iletişim kurarlar.
Serotonin popüler olmuştur, çünkü birçok psikiyatrik hastalığın ortaya çıkış sebebi olarak serotonin yetersizliği ya da işlev sorunu sorumlu gösterilmektedir.
Serotoninin az veya çok olması kişinin hayatında neler değiştirir?
Sinir hücrelerinde serotoninin etki göstermesi için hücre üzerinde serotonini tanıyan bir reseptör olması gerekir. Bu reseptörlerin farklı alt tipleri vardır. Bazı reseptörlere serotonin bağlanması o hücrenin hareketlenmesi ve kendinden sonraki hücreyi ateşlemesine, bazı reseptörlere serotonin bağlanması ise hücrenin susmasına yani ateşlemenin bitmesine sebep olabilir. Serotonin ilgili hücreyi hareket geçirdikten sonra serotoninin hücre arası boşluğa bırakan ilk hücre serotonini hücre içerisine geri alır, çünkü beyinde ekonomi vardır. Serotonini beyin hücresi kendi ürettiğinden bu değerli molekülünü bir sonraki ateşlemede kullanmak ya da yıkıp başka bir sinir ileticiye döndürmek için serotonin taşıyıcısıyla içeri alır. Birçok ilaç bu taşıyıcıya bağlanıp taşıyıcıların hücre içine serotonini geri almasını engeller böylece hücre arasındaki boşlukta serotonin artar ve sonuçta serotoninlerini geri alamayan hücre yeni üretime geçmek durumunda kalır. Başka bir deyişle serotonin geri alım engelleyicisi olarak bilinen ilaçlar hücrenin kendi serotonin üretimini arttırmasını teşvik eder.
Serotonin seviyesini arttırmak için;
- Beyin, barsak ve pıhtılaşmayı sağlayan trombosit hücrelerinde bulunur. Bu sebeple serotonin taşıyıcısını engelleyerek etki gösteren ilaçlar ishal, mide bulantısı yapabilirler.
- Serotonin dışarıdan alınmadan vücutta hücre içerisinde üretilerek elde edilir. Dışarıdan serotonin üretimine ham madde olabilecek ürünleri alabiliriz. Soya fasulyesi, hindi, muz gibi ürünlerde serotonin olsa da bunlar kan-beyin bariyerini geçemez ama triptofan kaynağı olabilirler. Serotoninin hammaddesi triptofan isimli bir aminoasiddir. Yumurta, peynir, somon, badem-ceviz-fındık gibi tohum yemişler triptofan kaynağı olabilir.
- Probiyotik ürünlerin tüketilmesi barsaktaki mikrobiyatayı düzenleyerek serotonin üretimini arttırabilir.
- Olumlu düşünmek serotonini arttırabilir (Perreau-Linck E ve ark. 2007). Örneğin bilişsel terapide düşünce hataları düzeltilip olaylara farklı ve olumlu bakış açıları getirilmesi serotonini arttırabilir.
- Parlak güneş ışığına maruz kalmak serotonini arttırabilir. Kışın depresyonun artması güneş ışığının yetersizliğine bağlı serotonin üretiminin yetersizleşmesindendir.
- Egzersiz yapmak serotonin üretimini arttırır. Birçok tedavi kılavuzunda hafif düzeyde depresyon olgularında günlük en az 20 dakika aerobik egzersizin depresyonu iyileştirdiği önerilmektedir. Egzersizin süreklilik göstermesi tedavi edici etkiye sebep olur.
- Serotonin yetersiz olduğunda depresyon, kaygı bozuklukları ve takıntılar gelişebilir.
- Serotonin fazlalığında aşırı terleme, mide bulantısı, ishal olabilir.