Зауыттағы әрбір адам ел экономикасының іргетасын ұстап тұр – металлургтер отбасы

Рудный қаласындағы ERG Service кәсіпорнында шын мәнінде үлгі боларлық бір әулет еңбек етіп жүр. Бұл – әр мүшесі зауыттан өз орнын тапқан, бір бағытта маңдай тер төгіп, елдің дамуына үнсіз үлес қосып жүрген ұжымдай тату шаңырақ. Бірге өткізген еңбек жолы – жарты ғасырға жуық тәжірибе, талай сынақ пен қуанышқа толы өнегелі өмір. Бір қарағанда жай ғана сәйкестік сияқты көрінуі мүмкін. Бірақ отбасы үшін бұл жол – тағдырдың сыйы, жүректің таңдауы.
Біз Сейтжан Майлыбаевпен арнайы сұқбаттасып, отбасының өндірістегі бірлігін, өмірге, еңбекке деген көзқарасын, ұрпақ тәрбиесіндегі ұстанымын тыңдадық. Ол – РММЗ прокат цехының тәжірибелі шебері. Екі жоғары білімі бар: машина жасау және металлургия мамандықтары бойынша. Еңбек өтілі – 22 жыл. Жан жары Индира Убайдаева – электродвигательдерді оқшаулаушы маман. Ол бұл салада 18 жыл еңбек етіп келеді. Мыңдаған мотордың жұмысына жан бітіріп, кәсібіне деген адалдығын дәлелдеген жан.
Үлкен қызы – Гүлбану Нұртасова алғашқы еңбек жолын электр пештер пультінен бастап, бүгінде баллон толтыру цехында жұмыс істейді. Қауіпсіздік және қоршаған ортаны қорғау мамандығы бойынша білім алып, болашағын өндірістегі еңбекті қорғау саласымен байланыстыруды көздеп отыр. Кенже қызы – Фариза Нұртасова – зауыттағы фельдшер. Ол үшінші жыл қатарынан ұжымның саулығына жауап беріп, жанашырлықпен қызмет етіп жүр. Әрқайсы түрлі цехта еңбек еткенімен, оларды біріктіріп тұрған – ортақ құндылықтар мен өзара сенім. Жұмыстан тыс уақытта олар бірге саяхаттағанды, гүл өсіріп, бір дастархан басында бас қосқанды жақсы көреді. Биыл қыздары ата-анасына тосынсый жасап, оларды күзде Дубайға демалысқа жіберуді жоспарлап отыр.
Бұл отбасының шынайы бақыты – бірге болу, бір мақсатқа жұмылып, бір-біріне сүйену. Олардың күші – ынтымақта, ал ынтымақтың бастауы – жүрекпен сүйген еңбек.
– Металлургия саласына қалай келдіңіздер? Бұл саланы таңдауға не түрткі болды?
– Металлургия саласына келуіміз кездейсоқтықтан туған шешім емес, бұл – өмір жолымызды қалыптастырған саналы әрі тағдырлы таңдау. Әулетімізде еңбекке адалдық, маңдай термен табылған нанның қадірін білу – атадан балаға жалғасып келе жатқан берік ұстаным. Біз үшін металлургия – жай ғана кәсіп емес, бұл – ұрпақтан ұрпаққа жалғасатын еңбек дәстүрі, төзім мен табандылықты талап ететін рухани мектеп. Бұл салаға алғашқы қадамымызды сенімсіздікпен емес, шынайы жауапкершілікпен бастадық. Алғашында пештің ыстығы, темірдің оттай ызыңы, өндірістегі қатаң тәртіп сәл тосын көрінгенімен, уақыт өте келе осының бәрі үйреншікті тірлікке, тіпті жанымызға жақын өмір салтына айналды. Себебі біз бұл жерден тек кәсіби тәжірибе ғана емес, үлкен өмірлік сабақ алдық: кез келген жетістік табандылықпен, бірлікте және маңдай термен келеді екен.
Металлургия саласын таңдауға түрткі болған – қарапайым еңбек адамына деген құрмет. Зауыттағы әрбір адам – ел экономикасының іргетасын ұстап тұрған тұлға. Солардың қатарында болу, елге пайдалы болу – біз үшін үлкен мәртебе. Сонымен қатар, бір кәсіпорында бір отбасы мүшелері қатар еңбек ету – біздің арақатынасымызды бұрынғыдан да бекемдеп, ортақ құндылықтарымызды нығайтты. Қиын сәтте бір-бірімізге тірек болдық, қуанышта бірге марқайдық. Бүгінде таңертең зауыттың қақпасынан бірге кіріп, кешкісін бірге шығатын күндеріміздің әр сәті – біз үшін өмір жолымыздың шежіресіне айналған. Бұл – отбасылық береке мен еңбекке деген құрметтің үлгісі. Сондықтан металлургия – біздің кәсібіміз ғана емес, өмір салтымыз, жүрекпен таңдаған жолымыз.
– Бір отбасының бір кәсіпорында жұмыс істеуі – көпке үлгі. Бұл жағдай сіздердің арақатынастарыңызға қалай әсер етеді?
– Бір отбасының бір кәсіпорында еңбек етуі – біздің өміріміздегі ең үлкен бақ пен береке дер едік. Бұл – жай ғана жұмыс емес, жүректерімізді бір арнаға тоғыстырған, көзқарасымызды ортақ мақсатқа бағыттаған үлкен мектеп. Біз үшін өндіріс орны – үйдегідей ыстық, ал әрбір жұмыс күні – бірге өткен тағы бір тағылымды белес. Бір ортада жұмыс істеуіміз – өзара түсіністік пен қолдауды тереңдете түсті. Өйткені бір-біріміздің күнделікті атқарып жатқан қызметімізді іштен ұғынып, сезініп, құр сөзбен емес, нақты әрекетпен қолдау көрсете аламыз. Кейде біріміздің көңіліміз түсіп тұрса, екіншіміз демеу болып, алға жетелейміз. Біріміз жетістікке жетсек, сол қуаныш баршамызға ортақ болып, еңбекке деген ынтамыз арта түседі. Жұмыстан тыс уақытта да біз тек отбасы ретінде емес, бір бағытта еңбектеніп жүрген әріптес, серіктес, тірек ретінде бір-бірімізге сенім артамыз. Бұл сенім – қарым-қатынасымызды бұрынғыдан да нығайтып, арада кедергі қалдырмай, ашықтық пен шынайылықты орнықтырды. Біздің отбасымыз үшін ортақ кәсіпорын – тек табыс көзі емес, ол – өзара түсіністік пен сыйластықтың арқауы. Бірігіп еңбек ету арқылы біз тек металл құйып, темір балқытумен ғана айналысып жүрген жоқпыз, біз өзіміздің ішкі бірлігімізді, отбасы ұйытқысын да шыңдап келеміз. Сондықтан, расымен де, бір отбасының бір кәсіпорында жұмыс істеуі – үлкен жауапкершілікпен қатар, айналаға үлгі боларлық ерекше ынтымақтың көрінісі.
– Зауыттағы күндеріңіз қалай өтеді? Жұмыс кестесі мен отбасы уақытының тепе-теңдігін қалай сақтайсыздар?
– Зауыттағы күндеріміз тәртіп пен жауапкершілікке негізделген нақты бір ырғақпен өтеді. Таң қылаң бере оянып, күнделікті жұмысқа дайындықты отбасылық әңгімеден, бір-бірімізге тілек білдіруден бастаймыз. Өйткені біз үшін зауыт – жай жұмыс орны емес, өміріміздің бір бөлшегіне айналған орта. Әр күн – жаңа тапсырма, жаңа сынақ, жаңа мүмкіндік. Жұмысқа келгеннен бастап әрқайсымыз өз бағытымызға, міндетімізге бет аламыз. Жоғары дәлдік пен қауіпсіздікті талап ететін металлургия саласында әр қадам – маңызды. Сол себепті жұмыста бар назарымыз ісімізде, тәртіп пен тәртіпке бағыну – басты қағидамыз. Түс мезгілінде кейде жолымыз түйісіп жатса, қысқа ғана жылы лебіз айтып үлгереміз. Бірақ сырт көзге байқалмаса да, бір мекемеде жүргеніміздің өзі көңілге үлкен демеу. Ал отбасы мен жұмыстың арасындағы тепе-теңдікті сақтау – бұл біз үшін тек уақытты бөлу емес, бұл – шынайы ниет пен өзара түсіністіктің жемісі. Кешкісін үйге оралғанда біз жұмысты сыртта қалдырып, отбасылық жылулық пен жайлы ортаға бөленуге тырысамыз. Балаларымыздың әңгімесін тыңдап, дастархан басындағы уақытты қадірлейміз. Демалыс күндерін мүмкіндігінше бірге өткізіп, табиғатқа шығуға, бірге кітап оқуға немесе жай ғана әңгімелесуге мән береміз. Осылайша, біз зауыттағы қатаң ырғақ пен отбасы жылулығын бір-біріне қарсы қоймай, үйлестіре білуді өмірлік дағдыға айналдырдық. Уақыт тапшы болса да, бірлігіміз бен ниетіміз мол. Бәлкім, осының арқасында шаршау да жеңіл, өмір де мағыналы шығар.
– Металлургия ауыр әрі жауапты сала екені белгілі. Қиын сәттерде бір-біріңізге қалай қолдау көрсетесіздер?
– Иә, металлургия – ауыр әрі аса жауапты сала. Бұл салада тек физикалық күш емес, рухани төзім мен ішкі берік сенім де қажет. Темір балқып жатқан пештің ыстығы, жоғары температура, қауіпсіздік ережелері мен өндірістік талаптардың қаталдығы – мұның бәрі күнделікті өміріміздің бір бөлігіне айналған. Осындай жағдайда адамның жан дүниесі де әлсіреп, кейде қажып кететіні рас. Бірақ біз үшін ең басты күш – бір-бірімізге деген сенім мен қолдау. Біз отбасымызбен бірге бір өндірісте жұмыс істейтін болғандықтан, қиындықты да, қуанышты да бірге көтеріп келеміз. Қиын сәт туа қалса, көп сөздің қажеті жоқ – бір көзқарас, бір жылы сөз, үндемей иықтан қағу да жеткілікті. Біз бір-біріміздің көңіл күйін көзден-ақ түсінеміз. Біріміздің шаршағанымызды байқасақ, екіншіміз көмектесуге, көңілін көтеруге тырысамыз.
Үйге келгенде де жұмыс жайлы бөлісіп, ішкі қобалжуды сыртқа шығарып, жеңілдеп қалуға тырысамыз. Бір-бірімізді тыңдай білу, түсіне білу – ең үлкен қолдаудың бірі.Кейде бір ауыз "шаршама, бәрі жақсы болады" деген сөздің өзі таудай демеу болады. Өйткені біз тек әріптес емеспіз – біз ең алдымен отбасы мүшесіміз, бір-біріміз үшін тірекпіз. Бұл салада жұп болып, жан болып жүру – үлкен нығмет. Темір балқытатын жерде жүрсек те, жүрегіміздің жылуын жоғалтпауға тырысамыз. Қиындықтың артында береке бар екенін білеміз. Сол үшін қолымыздан келгенше бір-бірімізге арқа сүйеп, рухымызды бірге көтеріп келеміз. Ең бастысы – біз біргеміз, ал бірге болғанда кез келген ауырлық жеңілдей түседі.
– Өндірісте жұмыс істеген жылдар ішінде қандай маңызды тәжірибе жинақтадыңыздар?
– Өндіріс саласында өткізген жылдар – біздің өмірлік мектебіміз, мінезімізді қалыптастырып, болмысымызды шыңдаған кезеңдер. Бұл жылдар ішінде тек кәсіби шеберлік емес, ең алдымен, төзім, тәртіп, жауапкершілік және ұжымдық рух сынды қасиеттерді бойымызға сіңірдік. Металл балқыған пештің жанына тек еңбек етемін деген ниетпен емес, шынайы адалдықпен келу керектігін түсіндік. Біз үшін өндіріс – адамдардың өзара сыйластығын, бір-біріне арқа сүйеп жұмыс істеуді, кідірместен шешім қабылдай білуді үйреткен орта. Қауіпсіздік техникасынан бастап, жоғары технологиялармен жұмыс істеу, өндірістегі үдерістерді бақылау – мұның бәрі әрбір жұмысшыдан ерекше зейін мен білімді талап етеді. Жылдар өте келе біз сол талаптарға бейімделіп қана қоймай, оларды күнделікті тәжірибемізбен толықтыра білдік. Сонымен қатар, ұжымдағы қарым-қатынастың маңызын, әріптеске деген сенім мен сыйластықтың қандай шешуші рөл атқаратынын ұқтық. Әсіресе отбасымызбен бірге еңбек ету – жауапкершілікті еселеп арттырды. Біріміздің тәжірибеміз екіншімізге үлгі, бір-біріміздің табандылығымыз ортақ күшке айналды. Өндіріс бізге еңбектің қадірін ғана емес, уақыттың, ұйымшылдықтың және шын пейілмен жасалған істің нәтижесін бағалауды үйретті. Металл қалай ыстықта шынығып, мықты бола түссе – біз де осы салада шыңдалып, нағыз өмірлік тәжірибе жинадық деп нық сеніммен айта аламыз. Бұл жол – біз үшін мақтаныш, әрі келер ұрпаққа қалдырар үлгі.
– Кәсіпорында ата-анасымен бірге жұмыс істейтін жас буынға қандай ақыл-кеңес берер едіңіздер?
– Кәсіпорында ата-анасымен қатар еңбек етуді әрбір жас үшін тағдырдың үлкен сыйы деп білеміз. Бұл – тек еңбек жолының басы ғана емес, адамдық тәрбие мен өмірлік тәжірибенің тірі мектебі. Ата-анамен бірге бір салада жұмыс істеу – бір жағынан мақтаныш, екінші жағынан үлкен жауапкершілік. Сондықтан жас буынға айтарымыз – осы мүмкіндікті терең түсініп, қадірін біле біліңдер. Ең әуелі, еңбекке құрметпен қараңдар. Қанша заманауи технология келіп, жеңіл жолдар табылғанымен, шынайы табыс – адал маңдай тердің жемісі екенін ұмытпаңдар. Ата-анамен қатар жүріп, олардың жылдар бойы жинаған тәжірибесін көру, күнделікті мінезі мен еңбекке деген адалдығын байқау – кітаптан оқи алмайтын үлкен өмір сабағы.
Екіншіден, үлкенге қарап бой түзеу – қазақтың қанында бар қасиет. Ата-анаңның қасында жүріп, тек кәсіби шеберлікті емес, адамдық парасатты, қарапайымдылықты, ұқыптылық пен ұжыммен тіл табысуды үйренуге тырыс. Әр ісіне назар салып, әр сөзін зерделе – бұл сенің ертеңгі өз жолыңның іргетасы. Үшіншіден, еңбек – тек өзің үшін емес, ортақ мүдде үшін жасалатын іс. Ұжыммен тату бол, әріптестердің сенімін ақта, ата-анаңның абыройына көлеңке түсірмей, қайта сол абыройды өз тәртібіңмен, ниетіңмен, кәсібилігіңмен толықтыра біл. Қорыта айтқанда, ата-анамен бір кәсіпорында қызмет ету – бұл жай ғана жұмыс емес, бұл – ұрпақ сабақтастығының тірі үлгісі, үлкен өмірге деген алғашқы әрі нық қадам. Сол қадамды шын ықыласпен, шынайы еңбектен бастап, ұрпақ жалғастығын мақтанышпен өрбіте беріңдер.
– Қазіргі қоғамда қара жұмысқа, өндірістік еңбекке көзқарас қандай деп ойлайсыздар? Басшылық тарапынан жұмысшыларға қолдау бар ма?
– Қазіргі қоғамда қара жұмысқа, әсіресе өндірістік еңбекке деген көзқарас біртіндеп өзгеріп, бұрынғыға қарағанда шынайы бағасын ала бастағандай. Иә, ұзақ жылдар бойы ақылмен жасалатын қызметтер мен кеңсе жұмысын жоғары қою үрдісі байқалып келді. Бірақ соңғы жылдары ел экономикасын алға сүйреп тұрған негізгі күш – дәл осы өндіріс, нақты еңбек екенін көпшілік тереңірек түсіне бастады. Металлургия, құрылыс, ауыл шаруашылығы сияқты салада еңбек етіп жүрген қарапайым жұмысшылар – олар елдің іргетасын қалаушылар. Олар – таң атпай жұмысқа келіп, қара тер мен қажырлы күштің арқасында күн сайын нақты нәтиже шығарып жүрген, шынайы еңбектің иелері. Бұл – мақтануға тұрарлық миссия. Сондықтан біз қоғамның бұл салаға деген құрметінің артып келе жатқанына шын қуаныштымыз.
Ал енді басшылық тарапынан көрсетілетін қолдауға келсек, соңғы жылдары жұмысшылардың жағдайын жақсартуға бағытталған нақты шаралар қолға алынып жатқанын байқаймыз. Жалақыны уақытылы төлеу, қауіпсіз еңбек жағдайын жасау, арнайы киіммен, құрал-жабдықпен қамтамасыз ету, денсаулық сақтау, демалыс орындарымен қамту сияқты әлеуметтік мәселелер ескерусіз қалмайды. Әрине, әлі де жетілдіретін тұстар бар, бірақ ең бастысы – жұмысшының үніне құлақ асатын, пікірін ескеретін басқару мәдениеті қалыптасып келе жатыр.
Біз өзіміз еңбек етіп жүрген зауытта басшылықтың жұмысшыларға деген көзқарасын, қолдауын күн сайын сезінеміз. Әсіресе отбасымен жұмыс істейтін қызметкерлерге деген ерекше ықыласты, сенімді байқаймыз. Бұл – мотивацияның, ұжымдық ауызбіршіліктің негізі. Қорыта айтқанда, қазіргі қоғамда өндірістегі еңбек – барынша қадірленуге лайықты сала. Ал осы бағыттағы оң көзқарасты нығайтып, жұмысшы мәртебесін арттыра түсу – әрбіріміздің ортақ мақсатымыз болуы тиіс. Еңбектің ешқашан елеусіз қалмайтынына сенеміз.
– Алдағы уақытта қандай жоспарларыңыз бар? Жолдарыңызды немере-шөбере жалғастырады деген үміт бар ма?
– Алдағы жоспарларымыз – осы салада жинаған тәжірибемізді тек өз өмірімізбен ғана шектемей, кейінгі ұрпаққа аманат етіп қалдыру. Біз үшін металлургия – кәсіби жол ғана емес, бұл – өмір мектебі, шыдам мен жігердің шынайы мектебі. Сол себепті бұл жолды жалғастырар ұрпақ өсіп келе жатқанына үлкен үмітпен қараймыз. Қазірдің өзінде балаларымыз темірдің тегеурінін, еңбектің қадірін, күн сайын қайталанатын қарапайым тірліктің артындағы үлкен мағынаны көріп өсіп келеді. Олар зауытқа қарап, біздің таңмен таласа тұрып, күн еңкейгенше маңдай тер төгіп жүргенімізді көреді. Бұл – айтудан гөрі, үлгі арқылы үйретілетін тәрбие. Сол себепті біздің жүрегімізде үлкен сенім бар: ертең бұл жолды жалғайтын – өз немере-шөбереміз. Әрине, әр баланың өз қалауы, өз арманы болады. Біз олардың еркін таңдау жасауына қарсы емеспіз. Бірақ олар қай саланы таңдаса да, еңбекке адал болсын, адамдарға пайдалы болсын деген тілегіміз бар.
Ал егер металлургияны таңдаса – біз үшін бұл зор мәртебе болар еді. Онда бұл саланың шынайы құндылығы, рухы ұрпақтан ұрпаққа берілді деген сөз. Алдағы уақытта өзіміз де тоқтап қалмай, білімімізді толықтырып, технологияның жаңа мүмкіндіктерін меңгеріп, жастармен тәжірибе бөлісіп, ұжым ішіндегі татулық пен ынтымақты одан әрі нығайтуды мақсат етіп отырмыз. Ұзақ жылдар бойы қалыптасқан отбасылық еңбек дәстүрі үзілмей, келер буынға жол бастаса, одан асқан байлық жоқ деп білеміз. Бұл – біздің арманымыз ғана емес, борышымыз да.


Қазақстанда наурыздағы ҰБТ басталды

Бүгін наурызда өтетін ҰБТ басталды, ол 6 сәуірге дейін жалғасады. 184 мыңға жуық адам ҰБТ-ға қатысуға өтініш берді, бұл былтырғымен салыстырғанда 20 мыңға көп, - деп хабарлайдыTengri EducationҒылым және жоғары білім министрлігінің баспасөз қызметіне сілтеме жасап.
Бүгін наурызда өтетін ҰБТ басталды, ол 6 сәуірге дейін жалғасады. 184 мыңға жуық адам ҰБТ-ға қатысуға өтініш берді, бұл былтырғымен салыстырғанда 20 мыңға көп, - деп хабарлайдыTengri EducationҒылым және жоғары білім министрлігінің баспасөз қызметіне сілтеме жасап.
Олардың 74,4 пайызы қазақ тілінде, 25,5 пайызы орыс тілінде, 216 адам ағылшын тілінде тестілеуден өтуге өтініш білдірді.
Талапкерлер өтініш беру барысында тестілеу күнін, уақытын және пунктін өздері таңдады.
"Ең көп таңдалған бейіндік пәндер комбинациясы – "Математика-Физика", оны талапкерлердің 18,7 пайызы таңдаған. Яғни, бұл – болашақ мұғалімдер, инженерлер, механиктер, техниктер мен технологтар, энергетиктер, құрылысшылар. Ал 16,6 пайызы "Биология-Химия", 10,3 пайызы "Шығармашылық емтихан" пәндерін таңдады, сәйкесінше болашақ медициналық қызметкерлер мен шығармашылық саласының мамандары" - дейді министрлік өкілдері.
ҰБТ барысында калькулятор, Химиялық элементтердің периодтық жүйесі (Менделеев кестесі) және тұздардың ерігіштік кестесі тестілеу бағдарламасында қолжетімді болады. Тест тапсырушылар тестілеу аяқталғаннан кейін 30 минут ішінде апелляцияға өтініш бере алады. Апелляцияға өтініш берген тестіленушілердің сертификаты апелляциялық комиссияның шешімінен кейін талапкердің жеке кабинетінде шығады.
2026 жылы Ұлттық бірыңғай тестілеудің форматы өзгеріссіз қалады. Талапкерлер үш міндетті пәнді және таңдауы бойынша екі бейіндік пәнді тапсырады. ҰБТ тапсырмаларының жалпы саны – 120.
"Оның ішінде "Қазақстан тарихы" пәні бойынша 20 тапсырма, "Оқу сауаттылығы" мен "Математикалық сауаттылық" пәндерінен 10 тапсырмадан, сондай-ақ екі бейіндік пәннің әрқайсысынан 40 тапсырмадан беріледі. ҰБТ бойынша ең жоғары балл да өзгермейді және 140 балды құрайды," - дейді ведомство өкілдері.
Тестілеу уақыты – 4 сағат (240 минут). Бұл ретте ерекше білім беру қажеттіліктері бар балалар үшін ұсынылатын қосымша 40 минут уақыт сақталатынын айта кету керек.
Наурыздағы ҰБТ-ға шартты түрде ақылы негізде күндізгі оқу нысаны бойынша жоғары оқу орындарына қабылданғандар, былтыр мектеп түлектері, колледж түлектері, Қазақстан азаматы болып табылмайтын ұлты қазақ тұлғалар, шетелде білім алған Қазақстан азаматтары, мектеп бітіретін түлектер жоғары оқу орындарына ақылы негізде түсу үшін қатысады.
Самое важное о событиях в Казахстане и мире


Ұлы Жеңістің 80 жылдығына арналған әскери парад: Фоторепортаж

Бүгін Астанадағы "Қазақ елі" алаңында Ұлы Жеңістің 80 жылдығына арналған әскери парад өтті.
Informburo.kz салтанатты шарадан арнайы фоторепортаж ұсынады.
Әскери парадты Қазақстан Республикасы қарулы күштері құрлық әскерлерінің бас қолбасшысы генерал-майор Мереке Көшекбаев басқарды.
Мемлекеттік туды және Жеңіс туын алаңға Қазақстан Республикасы Мемлекеттік күзет қызметінің ту ұстаушылар тобы алып келді.
Жеңістің Қызыл туы – осыдан 80 жыл бұрын әйгілі отандасымыз Рақымжан Қошқарбаев пен оның майдандасы Григорий Булатов Рейхстагқа тіккен тудың көшірмесі.
Мемлекет басшысы – Қазақстан қарулы күштері жоғарғы бас қолбасшысы Қасым-Жомарт Тоқаев Ұлы Жеңістің 80 жылдығына арналған әскери парадтасөз сөйледі. Президент сөзінде сұрапыл соғыс жылдарындағы отандастардың ерлігін атап өтіп, соғыс бейбітшіліктің баға жетпес байлық екенін ұғындырғанын айтты.
"Биыл Ұлы Жеңіске – 80 жыл! Баршаңызға Ұлы Жеңіс күні құтты болсын! Бұл мейрам – халқымыздың жауынгерлік рухының символы. Біз елдік үшін күрескен батыр бабаларды ұлықтаймыз. Отан қорғау жолында опат болған боздақтарға тағзым етеміз. Бейбіт күнді қырағы күзетіп тұрған сарбаздарға құрмет көрсетеміз. Ұлы Отан соғысы бүкіл адамзат үшін өте қиын сынақ болды. Оның зардабы көптеген елге ауыр тиді, солардың ішінде Қазақстан да бар. Қаһарлы күндер соғыстың тек қасірет әкелетінін көрсетті. Бейбітшіліктің баға жетпес байлық екенін ұғындырды. Ұлы Жеңіс – тарихымыздың ажырамас бөлігі және күллі әлем үшін үлкен сабақ", – деді президент.
Парадқа Қазақстан Қарулы күштерінің барлық түрінен 4 мыңнан аса әскери қызметкер қатысты.
Сондай-ақ арнайы 200-ден аса әскери қару-жарақ пен техника, 66 әскери авиация ұшағы мен тікұшақ әкелінген.
Cоғыс кезінде ең көп шығарылған әрі аса танымал болған Т-34 танкі.
Парад барысында Ұлттық ұланның заманауи бронды техникасының 13 бірлігі көрсетілді. Олардың қатарында "Барыс" 6×6, "Алан-2", сондай-ақ жауынгерлік қорғаныс деңгейі жоғары "Cobra II" броньды машиналары болды.
Алғаш рет механикаландырылған колонналардың сапын "Бук", "Тор" зенитті-ракета кешендері, "Барыс", "Алан", "Айбар", "Таймас", "Террекс" дөңгелекті ұрыс машиналары, минаны залалсыздандыратын роботтары бар арнаулы автокөліктер толықтырып отыр.
Бұдан бөлек, қауіпті аймақтар арқылы 17 адамға дейінгі жеке құрамды тасымалдауға қабілетті "Урал ВВ" арнайы машинасы да ұсынылды.
Сонымен қатар отандық қорғаныс өнеркәсібі кешенінің кәсіпорындары шығаруды жоспарлап отырған ұрыс машиналары, роботтандырылған қайық және ұшқышсыз басқарылатын ұшу қондырғылары таныстырылды.
Әуе кеңістігінен А-400 әскери-көлік ұшағы, L-410 жолаушылар ұшағы және Би-300 патруль ұшағы ұшып өтті.
Ұлы Жеңістің 80 жылдығына арналған әскери парадқа ел өңірлерінен алты соғыс ардагері келіп қатысты.
Мерекеде майдангерлерге ерекше құрмет көрсетілді.
Сондай-ақ парадқа құрметті қонақ ретінде халық қаһармандары, соғыс батырларының ұрпақтары мен қазақстандық ғарышкерлер шақырылған. Атап айтқанда, Мұхтар Алтынбаев, Сәт Тоқпақбаев, Бақытжан Ертаев, Қайрат Үмбетов, Азамат Жұмаділов сынды халық қаһармандары, соғыс батыры Сағадат Нұрмағамбетовтың қызы Айсұлу Нұрмағамбетова, Иван Панфиловтың немересі Алуа Байқадамова, сонымен қатар қазақстандық ғарышкерлер Тоқтар Әубәкіров, Талғат Мұсабаев және Айдын Айымбетов әскери парадты тамашалады.
Салтанатты іс-шараға Қазақстанға мемлекеттік сапармен келген Вьетнам коммунистік партиясы орталық комитетінің бас хатшысы То Лам қатысты.


"Ана ашуын ұрудан алады". Тоқсаныншы жылдардың балалары неге қатігез әке-шешеге айналды

Жаркентте 28 жастағы әйел кішкентай баласын жылу батареясына байлап қойып, ұрған. Бұл жантүршігерлік оқиғаның видеосы жуырда әлеуметтік желіде тарады. Бейнежазбаға байланысты Жетісу облысы Панфилов аудандық полиция қызметкерлері жедел тексеру жүргізіп, күдіктіні уақытша ұстау изоляторынақамады. Ал балалар оқиғаның мән-жайы анықталғанға дейін Отбасын қолдау орталығына орналастырылды. Қамқоршылық және қорғаншылық органдары балалардың анасын ата-ана құқығынан айыру мәселесін қарастырып жатыр.
Жетісу Облысының Полиция Департаменті (@zhetysu.police)'in paylaştığı bir gönderi
Соңғы уақытта балаларды ұрып-соғу, қорлау фактілері бар бейнежазбалар желіде жиі жарияланып жүр. Ата-ана өз баласына неге қол көтереді? Қатыгездіктің түп-төркіні неде? Зорлық-зомбылық көріп өскен баланың болашағы қандай болады? Мұндай жағдай олардың психикасы мен өміріне қалай әсер етеді? Осы сұрақтарға психолог мамандар жауап берді.
Психолог Гүлжан Амангелдиевазорлық-зомбылықты жеке адамның немесе бір сәттік оқиғаның мәселесі деп қарастыру қате екенін айтады. Оның сөзінше, бұл – ұрпақаралық психологиялық жараның көрінісі. Ол көп жағдайда аналар баласын әдейі ренжітуді мақсат етпейтінін, керісінше өз ішіндегі өңделмеген қорқыныш, дәрменсіздік пен ашуды көтере алмай қалатынын атап өтеді.
Маман 90-2000 жылдары елімізде болған әлеуметтік күйзеліс пен эмоцияны емес, аман қалуды алға қойған тәрбиенің әсерінен бір буынның өз сезімдерін тану қабілеті әлсірегенін айтады. "Шыда", "ұят болады", "үндемей күте тұр", "түсіну керек"  сияқты мәдени тыйымдар ашу, ыза, өкпе, реніш пен қуанышты реттеу дағдыларының қалыптаспауына әкелген.
"Әйел ана атанған кезде жылдар бойы басылған сезімдер қайта оянады, өйткені өзінің бала кезіңдегі ішкі жаралы сезімдері қайта қозғалады. Бала ананың ішіндегі жаралы баласын оятып, ішкі конфликтілерін қайта өмірге әкеледі. Көп ата-ана психологиялық кітаптарды оқығанмен, ол кейде жеткіліксіз болады. Бізге эмоцияларды реттеуге көмектесетін ересек адам, тірек керек. Тірек тек ақша табу емес, ең алдымен эмоциялық қолдау болуы керек.Сондықтан мәселе тек "жаман ана", "қатігез ана" деп атауда емес, бұл ана неге осындай жағдайға жетті деген сұрақта.Ол қолдаусыз қалған, ашуын қалай дұрыс өңдеу керегін ешкім үйретпеген болуы мүмкін. Психоанализде "контейнер" деген ұғым бар: ашу, ыза сияқты сезімдерді белгілі бір формаға салып, түсіндіріп, олармен қалай өмір сүруге, қалай басқаша көрсетуге болатынын үйрету. Бұл қабілеттер психикада қалыптаспаған кезде зорлық пайда болады", – дейді маман.
Сондықтан Гүлжан Амангелдиева баланы қорғау тек жазалау арқылы емес, ананың психикалық күйімен жүйелі түрде жұмыс істеу, ерте психологиялық қолдау көрсету және ұрпақаралық травманы үзу арқылы ғана мүмкін екенін айтады. Әйтпесе зорлық бір отбасынан екіншісіне, бір ұрпақтан келесі ұрпаққа жалғаса беретін құбылыс болып қала береді.
"Бұл ана өз балалық шағында зорлықты немесе немқұрайлықты бастан өткерген болуы мүмкін. Көбіне солай болады. Егер адам зорлық көріп, ішіндегі ашу-ызаны шығара алмаса, түсінбесе, ол саналы түрде емес, кейін өз баласына да сол үлгіні қайталауы мүмкін.Әрине, кейбір ата-аналар өзімен әдейі жұмыс істеп, "мені ұрды, бірақ мен балама қол көтермеймін" деп таңдау жасайды.Әдетте олардың жанында әжесі, көршісі немесе басқа бір ересек адам эмоционалды тірек қызметін атқарған", – дейді маман.
Психологтың айтуынша, ана ересек болса да, ішкі жан дүниесі жаралы күйде қалса, жалғыз өзі бала тәрбиелеуі қиынға соғады. Эмоцияны реттеу қабілеті дамымаған жағдайда, ашу сөзбен емес, әрекет арқылы шығады. Ашудың шынайы себебі басқа адамдарға бағытталуы мүмкін болғанымен, ол көбіне әлсізге бағытталады.
"Мұнда аналық идентификацияның дағдарысы да бар. "Мен жақсы ана болуым керек "деген ішкі қысым бар. "Жақсы ана" мен "жаман ана" арасындағы ішкі конфликтіні көтере алмаған кезде, адам өзін қолдай алмай қалады, сенімінен айырылады. Сол сәтте сөздің орнына іс-әрекет жүреді.Шын мәнінде, ол баланы емес, өз ішіндегі жаралы баланы "ұрып" жатады, бірақ оны өзі де түсінбейді.Көбіне ашу мен өкпенің нақты объектісі – күйеу, ана немесе басқа ересек адам болады. Бірақ оларға қарсы шығуға қорқыныш, ұят, авторитет, тастап кетеді деген үрей кедергі жасайды. Ал әлсізге тиіскенде, "мені тастамайды" деген ішкі иллюзия пайда болады. Сондықтан бұл – үлкен драма", – Гүлжан Амангелдиева.
Гүлжан Амангелдиева қазір қоғамда біреулердің ананы айыптап, біреулердің түсінуге тырысатынын, алайда бұл жалғыз жағдай емес екенін айтады. Сол себепті "Қалай жазалаймыз?" дегеннен бұрын "Қандай көмек керек?" деген сұрақтың маңызын атап өтеді. Оның пікірінше, ана өз сезімін танып, өзіне "Мен қазір не сезініп тұрмын?", "Үзіліс жасай аламын ба?", "Серуендеп келейін бе, біреумен сөйлесейін бе?"  деп сұрай алуы керек, ал бұл – психологиялық жұмыстың алғашқы қадамы.
"Екінші маңызды нәрсе – қазақ қоғамындағы әйелдің өзіне демалуға ішкі рұқсат беруі. Біреудің рұқсатын күтпей, "мен шаршадым" деп айта алу, жолдасымен келісіп, уақытша жауапкершілікті бөлісу. Өйткені мәселе тек психологияда емес, денсаулық, гормондар, витаминдер де үлкен рөл атқарады. Адам – био-психо-әлеуметтік тұтас жүйе, сондықтан әлеуметтік өмірді, физикалық жағдайды және психологиялық күйді бірге қарастыру қажет. Бұл идеал ана болу туралы емес. Конфликттер болады, бірақ оларды шешу жолы әрекетпен емес, сөзбен болуы керек. Барлығы өз балалық шағын, ата-анасымен қарым-қатынасын түсінуден басталады.Көп аналар баласымен емес, өз ішіндегі жаралы баламен күресіп жүреді. Осыны ұққан кезде ғана "ашуландым – ұрдым" деген циклды тоқтатуға болады. Менің ойымша, біз мемлекет ретінде психологиялық көмекке жүгінуді қалыпты нәрсе ретінде қабылдауды үйренуіміз керек. Некеге дейін жұптарды терапиядан өткізу, ата-ана болуға психологиялық дайындық енгізу маңызды.Қазір біз көбіне дене дайындығымен немесе тек медициналық есепке тұрумен шектелеміз. Ал жүйелі алдын алу болса, қоғамның ішкі мәдениеті де өзгере бастар еді", – дейді маман.
Гүлжан Амангелдиева пікірінше, бұл жағдай – бір ананың мәселесі емес, Қазақстандағы үлкен әлеуметтік проблеманың көрінісі.
"Тек жазалау, аналық құқығынан айыру дұрыс шешім емес.Керісінше, отбасын сақтап қалу үшін ұзақ мерзімді терапия, әлеуметтік қолдау, қарым-қатынасты қалпына келтіру жолдарын қарастыру керек. Баланы анадан айыру – ең ауыр шешім. Ал қарым-қатынасты түзету арқылы мыңдаған баланы өз отбасында қалдыруға болар еді. Бұл бір-екі әңгімемен шешілетін мәселе емес. Өзгеріс – ұзақ процесс. Егер бәрі оңай болса, біз интернеттегі әдемі ойларды оқып-ақ өзгеріп кетер едік. Өкінішке қарай, психикаға терең әрі ұзақ жұмыс қажет", – дейді маман.
Балалар психологы Айзада Жайыққызывидеода көрсетілген ананың әрекеті зорлық-зомбылықтың ең ауыр түрлерінің бірі екенін айтады.
"Мұндай жағдайда балада қорқыныш қалыптасады, қауіпсіздік, үлкендерге деген сенім жоғалады, өзін кінәлау сезімі пайда болады, яғни іштей "мен жаманмын" деген сенім қалыптасады. Сондай-ақ, айналасына агрессия көрсетіп, тіпті тұйықталуы да мүмкін.Баланың миы мұндай жағдайды ауыр психологиялық жарақат ретінде сақтап қалады. Бұл ересек өмірге де әсерін тигізуі мүмкін", – дейді маман.
Сол себепті психолог жұмысты ананың жай-күйінен бастау керек екенін айтады.
"Неге ана мұндай әрекетке баруы мүмкін? Көбіне мұндай іс-әрекетке баратын аналар өздері де бала кезінде ұрып-соғу мен қорлауды көрген болуы мүмкін. Бейсанадағы сол модель кейінгі өмірінде қайталанады. Ұйқысыздық, айналасынан қолдаудың болмауы, тұрмыстық қиындықтар ананың ішкі ресурсын тауысады. Нәтижесінде ашу ең әлсіз адам – балаға бағытталады. Анада депрессия, постнаталдық психоз, импульсті бақылау бұзылыстары болуы мүмкін. Бұл жағдайда міндетті түрде маман көмегі қажет", – дейді маман.
Айзада Жайыққызы бұл жағдайда ана ересек адам ретінде өз эмоциясын басқара алмай отырғанын айтып, баланың қорқынышсыз, қауіпсіз ортада өсуі тиіс екенін ескертеді. Психолог мұны бала тәрбиелеп отырған әрбір ата-ана мен әрбір ересек адам ескерсе екен дейді, себебі мұндай жағдайлар баланың болашағына үлкен зардап тигізуі мүмкін.


Өнерін ұнатқандар мен бөксеге сын айтқандар. Джей Ло қалай қазақ қоғамын екіге жарды

1 тамыз күні Астанада америкалық әнші, актриса әрі әлемдік шоу-бизнестің жұлдызы Дженнифер Лопес (J.Lo) алғаш рет Қазақстанда жеке концертін өткізді. Астана Аренада өткен кешке 25 мыңнан астам жанкүйер жиналды. Бұл шоу көпшіліктің есінде ұзақ сақталары анық. Алайда концерттен кейін әлеуметтік желілерде қызу пікірталас туындап, қоғам екіге жарылды: бірі Джей Лоның кәсіби шеберлігін жоғары бағаласа, енді бірі оның сахналық образдарын сынға алды.
Желіде Джей Лоның дауысы, сахналық қойылымы, бишілермен үйлесімділігі мен шоу сапасына, әнішінің еңбекқорлығына тәнті болған қазақстандықтар аз емес.
Көпшілік мұндай деңгейдегі шоуды алғаш рет көргенін айтып, шоу-бизнес өкілдеріне үлгі болғанын жазды.
"Бізде әлемдік сахна көрмеген кісілігі басым әншілер көп. Қалтасына он теңге түссе, ойына келгенін істеп, халықтың төбесіне секіреді. Одан қалса, бір-бірінің артын шұқиды. Біздің өнер "иіскетумен, иіскейіннен" ары аса алмай жатыр. Студияда түнімен фонограмма жазғанына масаттанып жүрген әншілерге Джей Ло – сабақ. Сахна – тек шынайы еңбекті ғана көтереді. Шамалары жетсе, сәусілдетіп киетін көйлектерін киіп, Дженнифердің елінде өнер көрсетсін! Көрсетсін де, сол елдің халқын біздікіндей тәнті етсін! Сөздің тоқетері, Джей Ло ешкімді қазақтықтан айырған жоқ. Ол – дамыған елдің өнерін көрсетті. Бар болғаны – сол ғана. Әңгіме біздің саналы түрде оны қабылдауымызда. Ешкімнің мойынынан бұрап қазақ ете алмаймыз. Өйткені, өзіміз қазақ бола алмай жүрміз!", – депжаздыАжар Момбек есімді Facebook қолданушысы.
Көрермендердің айтуынша, сахна техникасы, дыбыс сапасы және хореография – бәрі халықаралық стандартқа сай болды. Тіпті концерттен соң әйелдер қауымы спортпен шұғылдануға мотивация алғанын жазып жатты.
"Джей Лоны көрген бүкіл қазақ қыздары ертең спорт залға баратын болды ғой", – депжаздыThreads қолданушысы.
Сонымен қатар, шоу кезінде Дженнифер Лопестің бірнеше рет сахнаға іш киімге ұқсайтын костюммен шығуы желі қолданушыларының бір бөлігінің наразылығын тудырды.
"Иә, ол жаста денені уыста ұстап, олай қимыл-қозғалыс жасау - ерен еңбек, маңдай тер. Харизмасы да ұшан-теңіз. Бірақ юбка, шалбармен де шығады ғой, ол әнші. Тек “купальникпен” емес. Келген еліндегі жергілікті халықтың менталитеті ескеріліп, сахналық киімдеріне жабықтау элементтерді қосса, оның да елге деген кұрметінің белгісі болар еді. Бір жерін жарқыратып жүрсе, әрине назар әуелі сол жерге түседі де, “ұлы өнер” соның тасасында қап кетеді", – депжаздыFacebook қолданушысы Ләззат Ахатова.
Желі қолданушылары Дженнифер Лопес пен Димаш Құдайбергеннің өнерін салыстырып жатты.
"Димаштікі гипер вокал яғни адамзат әншілік өнерінің ең шегі. Димаш даусына ешкім шекара қоя алмайды, сондықтан оның өнеріне қай елге барса да кедергі жоқ – есік ашық, өйткені Димаш даусы – жалпы адамзаттық ән салу өнерінің жеткен жетістігі, бағындырған биігі (...) Ал Лопес өнері дауыс атаулыдан жұрдай болғандықтан – мұндай биіктіктен ада. Оныкі – тек тән қоздырушы ғана. Дені стриптиз элементерінен тұратын оның өнері түйсіксіз надан тобырдың төмен талғамын қанағаттандыруға арналған. Сондықтан ол әнді кешіріңіздер, көтпен салады және бұлай айтуды ол өте шебер меңгерген. Әдетте мұндай концерттерге рухани мүгедектер, тирандар, абьюзерлер, коррупционерлер, педофилдер, өз ұлтын жек көретін нигилистер, наркомандар мен арабқұлдар жалпы мұндай комплексін жарияға салмай ішінде сақтайтын "скрытый извращенецтер" құмар келеді. Өйткені мұнда алапат арсыздық, жойқын есіріктік бар. Ал "извращенецтерге" бұдан артық не керек?!", – депжаздыақын, өнертанушы Ерлан Төлеутай.
Дженнифер Лопестің концертіне барған адамдарды да сынға алғандар болды.
"Сахнаға Джей Ло шыққан жоқ. Сахнаға біздің дүниенің алдында дірілдеген әлсіздігіміз, біздің ұлтсыздыққа деген құмарлығымыз шықты деп ойлаймын. Көп адамдардың әлеуметтік желідегі жазбаларына қарасақ. Көзіміз – жарыққа, құлағымыз – даңғазаға, жанымыз  жалаңаш бейнеге байланыпты-мыс... Бірақ, ешкім байқамады. Ол кеште біз Джей Лоны көрген жоқпыз. Біз өз бейшаралығымызды көрдік десек болар? Ол қазақша ән айтқан жоқ. Айтпайды да. Айтуға міндетті де емес. Бірақ біз... Жаппай барып, қол шапалақтауға міндетті болдық па?! Ол шоу үшін келді. Біз шоу үшін рухымызды сатып алдық па?", – дептолғандыАсылхан Дәрібаев есімді желі қолданушысы.
Тіпті Абайдың 180 жылдығына арналған іс-шаралармен тұспа-тұс келгені үшін Дженнифер Лопестің Алматыдағы концертіне бойкотжариялағандарда болды.
Бұл пікірлер қоғамда мәдениетаралық қарым-қатынас пен сахнадағы еркіндік мәселесіне қатысты пікірталастың әлі де өзекті екенін көрсетеді.
Мәдениеттанушы Әсия Бағдәулетқызыәлемдік поп мәдениетке қазақ дәстүрлі сахнасының шарттары мен талаптарын қою орынсыз екенін айтады.
– Дженифер Лопестің киімінен, концертінің датасынан қандай да бір диверсия көріп аттандаған адамдарға таң қаламын. Олардың көбі біздің реал өмірден басқа бір кеңістік пен уақытта өмір сүретіндей. Джей Ло не әлемдік поп-мәдениет өкілдерінің өнімдерін тұтынатынымыз құпия емес еді ғой. "Санын жалтыратты" дей ме, "бұтын ашты" дей ме, оның ешқайсысы жаңалық емес: Джей Ло бүгін Джей Ло болған жоқ. Әні мен биін онсыз да теледидар мен интернет арқылы тұтынып өскен ұрпақ та, әлі тұтынатын ұрпақ та жетіп артылады.
Сондай-ақ әлемдік поп мәдениетке қазақ дәстүрлі сахнасының шарттары мен талаптарын қою орынсыз да қисынсыз. Бұл өз заңдылықтары мен этикалық талаптары бар, әр түрлі жазықтықтарда, қатар өмір сүре беретін өнер формалары. Біз кеңістік (география) ғана емес, уақыттың да өніміміз. Сондықтан ұлттық мәдениетіміз бен музыкамызбен қатар өз дәуіріміздің әлемдік мәдениетін тұтынуымыз заңды. Өзіміз аңсайтын демократиялық құндылықтар да, ашық қоғам да әлеммен терезесі тең, ашық байланыста болуды меңзесе керек.
Үшіншіден, поп-мәдениетті онсыз да тұтынамыз, Лопес деңгейіндегі әлемдік жұлдыздарды көру үшін Дубайға, не Батысқа арнайы ұшып барып, басқа елдің экономикасына қаржы тастап келіп жатқан отандастарымыз қаншама. Қайта осындай жұлдыздарды елге тартып, сондай шоулардан ел экономикасына пайда ойлағанымыз қисынды емес пе? Қыруар қаражат жұмсап концерттік залдар салдық, сол табыс әкелмей қаңырап тұру керек пе? Әлде фонограммаға тойғызатын, жалқау пост советтік эстраданың “шығармашылығы” үшін ғана салынды ма? Бұл сияқты бір концертке қанша адам ағылады, соның айналасында қанша бизнес жүреді, сонымен бірге сахнаның артында келешекте өз елімізде осындай шоулар жасауға, әншілерімізді әлемге шығаруға пайдасы тиетін қаншама пайдалы байланыстар орнайды. Ал тыңдарман осындай шоуларды жиірек көрсе, отандық поп-мәдениетке де талабы артады, отандық әртістер де бәсекеге ұмтылады.
Түптеп келгенде, Лопес әлемдік деңгейде мойындалған әртіс, сондай деңгейдегі әртістердің Қазақстанның сахналарына келіп ән салып, шоу жасап жатқаны біздің жаһанның бір бөлігі екеніміздің белгісі.
Өз басым Джей Лоның тыңдарманы емеспін, Қазақстанда болсам концертіне баруым да екіталай, бірақ сол концертке барғандарды жазғыру, немесе "кім ұйымдастырды?" деп кінәліні іздеу қисынсыз. Джей Лоның концертіне де, Абайдың тойына да үлгеретін, дәстүрлі музыканы да, поп музыканы да қатар тыңдайтын ұрпақтың өкілімін деп есептеймін өзімді. Алайда адамдарды біріктіретін, көңілдерін көтеретін концертке өз талғамының ғана өлшемімен қарайтындар, сынайтындар қай буында да (аға буында да, орта буын, не жастар арасында да) бар, және оған да плюрализмнің белгісі деп әсіре эмоциясыз қарай білуіміз керек.
Ал антрополог, мәдениеттанушы Динара Әбілденованыңпікірінше, мұндай түрлі пікірлердің туындауы мемлекеттің өзі зайырлы дей тұра біресе дінді, мәдениетті тірек құралы ретінде пайдалана отырып, енді бір жерде оған қарсы шығып отыруының салдарынан екенін айтады.
–Мәдени құндылық, этикалық шекара бұл жазылмаған нормалар категориясына кіреді. Еш жерде жазылмаған ережелер болғандықтан әр адам өзі өсіп, тұрып жатқан шектелген ортасына қарай белгілі бір әрекет, киіну салтын қалыпты деп санауы мүмкін. Біздің қоғамды алсақ, бір ортақ мәдени құндылық бар деп айту қиын. Әлеуметтік, экономикалық, наным-сенім жағынан әртүрлі көзқарасты адамдар бар, әрі ол қалыпты құбылыс. Жекелеген индивидтің, белгілі бір ортаның сенімін басқаларға таңып қою дұрыс емес. Әрі бұл нормалар заңда жазылып, тыйым салынған әрекеттер қатарына жатпайды да.
Жалпы мұндай түрлі пікірлердің болуы – мемлекетіміздің өзі зайырлы дей тұра біресе дінді, мәдениетті тірек құралы ретінде пайдалана отырып, енді бір жерде оған қарсы шығып отыруының салдарынан.


29 миллион теңге жымқырған: Астанада мектеп директоры мен бас бухгалтер сотталды

Мектеп директоры мен бас есепшісіне қатысты үкім шықты, - деп хабарлайдыTengrinews.kzтілшісі Астана қаласының қылмыстық істер жөніндегі ауданаралық сотына сілтеме жасап.
Мектеп директоры мен бас есепшісіне қатысты үкім шықты, - деп хабарлайдыTengrinews.kzтілшісі Астана қаласының қылмыстық істер жөніндегі ауданаралық сотына сілтеме жасап.
Сот мәліметінше, мектеп директоры бас бухгалтермен бірлесіп, қызметтік өкілеттіктерін пайдалана отырып, 2015 жылғы қазаннан 2024 жылғы тамызға дейін мекемеде іс жүзінде жұмыс істемеген алты еден жуушыны негізсіз табельге енгізіп отырған. Нәтижесінде шамамен 29 миллион теңге көлемінде қаражатты иемденіп, ұрлық жасаған.
Бұдан бөлек, мектеп директоры 2015–2024 жылдар аралығында заңсыз жеке-дара шешім қабылдап, 501 білім алушыға білім беру қызметтерінің ақысына жалпы сомасы 183 миллион теңге көлемінде жеңілдіктер беру туралы бұйрық шығарған. Мектеп жарғысына сәйкес мұндай жеңілдіктер қарастырылмаған, себебі оқу ақылы негізде жүзеге асырылған.
"Осылайша, С. қызметтік өкілеттіктерін қызмет мүдделеріне қайшы пайдаланып, өзге тұлғаларға пайда мен артықшылықтар беру мақсатында әрекет етіп, мектептің құқықтары мен заңды мүдделеріне елеулі зиян келтірген", - деп хабарлады сот.
Сонымен қатар, 2018 жылғы 1 қаңтардан 2024 жылғы 31 мамырға дейін мектеп директоры мен бас бухгалтері мектеп жанынан "0" сыныптарды ұйымдастырып, ата-аналардан ақылы қызметтер үшін қолма-қол ақшаны бақылау-касса аппаратын қолданбай қабылдаған. Түскен қаражат мектептің есепшотына енгізілмей, бухгалтерлік есепте көрсетілмеген. Нәтижесінде 305 миллион теңге көлемінде қаражатты иемденіп, жұмсаған.
"Бұған қоса, 2021–2024 жылдары мектеп директоры жазғы лагерь қызметтері үшін алынып, есепте көрсетілмеген, аса ірі мөлшердегі 25 миллион теңге қаражатты иемденген.
Сондай-ақ, 2017 жылғы қазаннан 2024 жылғы мамырға дейін директор шетелдік мұғалімдердің жалақысын жасанды және негізсіз түрде көтеру арқылы, делдалдар арқылы мектеп қаражатын жалпы сомасы 75 миллион теңгеге иемденгені анықталды.
Мектеп бухгалтері 2017–2024 жылдары қылмыстық жолмен алынған бюджет қаражатын заңдастыру мақсатында шамамен 176 миллион теңгені жеке депозиттік шотына аударып, 9 миллион теңге көлемінде сыйақы алған".
Сотталушылар кінәсін мойындамады. Қорғау тарапы олардың әрекеттерінде қылмыс құрамы болмауына байланысты ақтауды сұрады. Сотталушылардың кінәсі жәбірленуші өкілдерінің, куәлардың айғақтарымен, мамандардың қорытындыларымен және сотқа дейінгі тергеп-тексеру барысында алынған заттай дәлелдемелермен дәлелденді.
Сот оларды сеніп тапсырылған мүлікті иемдену және ысырап ету, лауазымдық өкілеттіктерін асыра пайдалану және қылмыстық жолмен алынған мүлікті заңдастыру бойынша кінәлі деп таныды.
"Мектеп директорына 8 жыл бас бостандығынан айыру жазасы тағайындалды, сонымен қатар екі қабатты тұрғын үйі, автотұрақ орны мен зергерлік бұйымдары тәркіленді. Жаза тағайындау кезінде сот айыпталушының мзейнеткерлік жаста болуын ескерді (65 жас).
Бухгалтерге 7 жыл бас бостандығынан айыру жазасы тағайындалып, автокөлігі, автотұрақ орны мен зергерлік бұйымдары тәркіленді. Кәмелетке толмаған үш баласының болуына байланысты бас бостандығынан айыру жазасын өтеу 1 жылға кейінге қалдырылды", - делінген сот мәліметінде.
Азаматтық талап 588 миллион теңге көлемінде қанағаттандырылды. Үкім заңды күшіне енген жоқ.


Қазақстанда емханалардағы педиатриялық учаскелер жабылып жатыр: не өзгереді?

Қазақстанда 2026 жылдың аяғына дейін емханаларда әлі де жұмыс істеп тұрған педиатриялық учаскелерді қысқарту жоспарланып отыр. Балалар ата-анасымен бірге отбасылық дәрігерге тіркелетін болады, - деп хабарлайдыTengrinews.kzтілшісі.
Қазақстанда 2026 жылдың аяғына дейін емханаларда әлі де жұмыс істеп тұрған педиатриялық учаскелерді қысқарту жоспарланып отыр. Балалар ата-анасымен бірге отбасылық дәрігерге тіркелетін болады, - деп хабарлайдыTengrinews.kzтілшісі.
Әлеуметтік желілерде алматылық әйел кішкентай баласы тіркелген емханада педиатриялық учаскені қысқартып жатқанын айтып шағымданған. Денсаулық сақтау министрлігінің Салидат Қайырбекова атындағы Ұлттық денсаулық сақтауды дамыту ғылыми орталығы жанындағы БМСК орталығының жетекшісі Әсел Хасенова бұл жалғыз жағдай емес екенін айтты.
"2027 жылға қарай ел бойынша әлі жұмыс істеп тұрған педиатриялық және терапевтік учаскелердегі пациенттерді жалпы практика дәрігерлеріне (ЖПД) көшіру туралы тапсырма бар", - деп түсіндірді Хасенова.
Бұл жұмыс қазірдің өзінде жүріп жатыр. Педиатриялық учаскелер біртіндеп қысқартылып жатыр. 2024 жылы Қазақстанда олардың саны 1770 болса, қазір - 1421.
Бұл шешімнің мәнін спикер былай түсіндірді:
"Біз 15 жылдан аса уақыт бойы алғашқы медициналық-санитарлық көмек жүйесі дәл жалпы практика дәрігері жүзеге асыратын отбасылық тәсілге негізделуі керек деп айтып келеміз. Балалар ата-анасынан бөлек өспейді. Балаға әсер ететін барлық қауіп факторлары ең алдымен оның ортасына байланысты", - деді ол.
Әсел Хасенова балалар көмексіз қалмайтынын айтты. Барлық емханада ерте даму және араласу орталықтары немесе кабинеттері жұмыс істейді, педиатриялық учаскелер таратылғаннан кейін де балалар дәрігерлері сол жерде қабылдауын жалғастырады.
"Учаскеде педиатр кішкентай пациенттерді қабылдаумен қатар, есептілік пен құжаттарды толтырады, бұл күнделікті жұмыс уақытты алады. Қазір дәрігерлерді осы жүктемеден босатып, олардың толықтай балалармен жұмыс істеуіне мүмкіндік беріп отырмыз", - деді сарапшы.
Хасенованың айтуынша, жаңадан келген балалар қазірдің өзінде педиатриялық учаскелерге емес, ата-анасы немесе заңды өкілі тіркелген жалпы практика дәрігеріне ғана бекітіледі.
"Педиатриялық учаске қысқартылған жағдайда да дәл солай болады. Біртіндеп олардың саны азаяды, ал балалар ата-анасының бірі тіркелген учаскеге ауыстырылады", - деп түсіндірді БМСК орталығының жетекшісі.
Ол дені сау балаларды жалпы практика дәрігері қарайтынын нақтылады. Егер ол баланың жағдайына байланысты қандай да бір мәселені балалар дәрігері бағалауы керек деп есептесе, баланы педиатрға жолдайды.


Дамир Садыров ойлап тапқан джиу-джитсу әдісі оны қалай әлем чемпионы атандырды

Қазақстандық джиу-джитсу шебері, әлем чемпионы әрі халықаралық төреші Дамир Садыров жаңа техникалық әдіс ойлап тапты. Алдыңғы үшбұрыштан кері үшбұрышқа өту әдісін халықаралық федерацияның өзі мақұлдаған. Бұл әдіс жоғары деңгейдегі жекпе-жектерде Дамир Садыровтың шеберлігін дәлелдеп үлгерген және қазір оны шәкірттеріне де үйретіп жүр. Спортшының айтуынша, ол әдісті бейнематериалдар мен нұсқаулықтар арқылы басқа мектептерге де енгізуді жоспарлап отыр.
Осы орайда Информбюро тілшісі спортшының өзімен сұхбаттасып, бұл әдіс туралы кеңінен сұрап білді.
– Бала кезден спорт өмірімнің ажырамас бөлігі болды. Мектепте жүргенде дзюдоға қатыстым. Бұл олимпиадалық спорт түрі маған тәртіпті, тепе-теңдік ұстауды және күрестің мәнін түсінуді үйретті. Жиырма жасымда алғаш рет джиу-джитсу залына барып, бұл спорттың жай ғана хобби емес, менің өмірлік жолым екенін түсіндім.
Маған жол көрсеткен ұстазым, еліміздегі үздік мамандардың бірі – Рустам Балабаев. Оның қол астында мен ақ белдіктен қара белдікке дейін жетіп, джиу-джитсудың техникалық әрі философиялық қырларын терең меңгердім. Бұл жылдар қажырлы еңбекке, халықаралық сапарларға, жарыстар мен үздіксіз жаттығуға толы болды.
– Спортта қандай жетістіктерге жеттіңіз?
– 2017 жылдан бастап ұлттық және халықаралық турнирлерде белсенді өнер көрсете бастадым. 2019 жылы ACBJJ әлем чемпионы атанып, өз салмақ дәрежемде де, абсолютті категорияда да алтын алдым. 2019 және 2022 жылдары Абу-Дабиде өткен AJP әлем чемпионатында жеңіске жеттім. UWW, JJIF, ACBJJ әлем біріншіліктерінде жүлдегер атандым. Қазақстан чемпионы атанып әрі бірнеше дүркін жүлдегері болдым. 2024 жылы АҚШ-та өткен IBJJF және NAGA турнирлерінде жүлделі орындарға ие болдым. Ең жарқын жеңістерім деп осыларды атар едім.
– Сіз спортшы ғана емес, халықаралық деңгейдегі төрешісіз...
– Спортшы бола жүріп төрешілікке қадам бастым. Қазір JJIF, JJAU, AIGA, IBJJF, AJP және ADCC бағыттары бойынша халықаралық сертификатым бар. Әлем және Азия чемпионаттарында, сонымен қатар Моңғолия, Қырғызстан, Өзбекстан, Сауд Арабиясы мен Қазақстандағы ұлттық біріншіліктерде төрелік еттім.
Бұл – біліміме, әділдігіме және тәжірибеме берілген баға. Мені финалдық жекпе-жектерде төрелік етуге шақырады. Жас төрешілерге де білгенімді үйретемін. Мақсатым – аймақтағы төрешілік деңгейін жаңа биікке көтеру.
– Иә, менің жұмысым тек татамимен шектелмейді. Жаңа буын спортшыларын тәрбиелеп жүрмін. Олардың ішінде әлем чемпионаттарының жүлдегерлері Ринат Горбачёв пен Мариан Урдабаева бар. Жаттықтырушы ретінде техниканы ғана емес, тәртіпті, қарсыласты құрметтеуді, ойлау мәдениетін де сіңіруге тырысамын.
Мариан Урдабаева дзюдодан бірнеше дүркін ел чемпионы. Джи-джитсудан Қазақстан чемпионы, әлем чемпионаты және Азия ойындарының бірнеше дүркін жүлдегері. Ол екі түрлі спорт түрінен медаль алды.
– Джиу-джитсу спортында өзіңіздің авторлық әдісіңізді ойлап тауыпсыз. Бұл қандай техника?
– Иә, күресе жүріп бірқатар техникалық комбинациялар жасадым. Соның ішінде ерекше тәсіл – қарсылас қолын құлыптап тұрған кезде алдыңғы үшбұрыштан кері үшбұрышқа өту әдісі. Бұл әдіс басқа елдердің бапкерлерінің де қызығушылығын тудырды.
Бұл – менің жылдар бойы спаррингтер мен жарыстардағы тәжірибемнің нәтижесі. Алдыңғы үшбұрышқа (front triangle) түскенде қарсылас қолдарын құлыптап, тұншықтыруды бөгейтін жағдай жиі кездесетін. Дәстүрлі әдістер әрдайым нәтиже бере бермейтін, сондықтан мен өзгеше жол іздеуге кірістім.
– Барлығы классикалық алдыңғы үшбұрыштан басталады. Қарсылас қолдарын құлыптағанда мен күшімді артық жұмсамаймын, оның орнына бұрышты өзгертемін. Үшбұрыш ішінде қалған қолды иықтан жоғары, шынтақ тұсынан іштен іліп, бейтараптаймын. Қарсылас басын көтермеуі үшін төменге басамын. Сол сәтте оның қалпын бұзамын. Осыдан кейін бүйірге ығысып, иыққа сүйеніп, аяқтардың орнын ауыстырып, кері үшбұрышқа (reverse triangle) өтемін. Бұл жерде тұншықтыру басқа қырынан жүреді.
Одан кейін қарсыластың әрекетіне қарай сабмишнді аяқтаудың үш нұсқасы бар: классикалық артқы үшбұрышты аяқтарды қыса отырып орындау. Егер қарсылас өте мықты болса, оның қолын шынтақтан жоғары ұстап, өз тіземді қоса қысып, артерия аймағында жоғары қысым жасау. Үшінші нұсқа – қарсыластың аяғын іліп алып, оны "қошқар мүйіз" позициясына орау. Бұл кезде көкетке максималды қысым түсіп, қарсылас тыныс ала алмай қалады да, тұншығады. Бұл оған қауіп төндіріп, қарсылас бағдарын жоғалтады.
– Мұны техникалық тұрғыда орындау қаншалық қиын?
– Бұл әдісті орындау үшін денені жақсы бақылап, тепе-теңдікті сезіну керек. Бірақ басты үш элементті дұрыс қойсаң – басты бақылау, бұрышты өзгерту және қыспақтың тығыздығы – әдіс әсіресе тәжірибелі қарсыластарға қарсы қолданғанда көмектеседі.
– Иә, бірнеше рет жасадым. Бұл әдіс жоғары деңгейдегеі жарыстарда өте жақсы көмектеседі, себебі стандартты тәсілдерді барлығы бұрыннан біледі. Техникалық арсеналын кеңейту үшін өз шәкірттеріме де үйретемін.
– Бұл әдіс ресми оқу құралдарының бір бөлігіне айналуы мүмкін деп ойлайсыз ба?
– Әбден мүмкін. Қазір көп бапкерлер стандарттан тыс шешімдерге қызығушылық танытып жүр. Өзім де бейнематериалдар мен әдістемелік нұсқаулықтар дайындап жатырмын, сонда бұл әдісті әртүрлі мектептерде қолдануға болады.
– Мен үшін джиу-джитсу – тек спорт емес, үлкен мектеп. Өзімді спортшы, бапкер, төреші әрі жекпе-жек өнерінің тұрақты өкілі ретінде көремін. Мақсатым – джиу-джитсуды дамыту, елдер мен федерациялар, буындар арасында көпір болу. Жарысқа қатысып немесе білгенімді үйретіп қана қоймай жаңа мүмкіндіктердің есігін ашып жүрмін.


Милан-Кортина Олимпиадасы: Билет бағасы қанша, Қазақстан намысын кім қорғайды және жүлдегерлер қанша сыйақы алады

6 ақпанда Италияда Милан-Кортина 2026 қысқы Олимпиада ойындары басталады. Төрт жылдықтың дүбірлі додасы Милан және Кортина-д’Ампеццо қалаларында өтеді. Биыл қысқы ойындарға әлемнің 93 елінен 3500-ден астам спортшы қатысады. Ал Қазақстаннан қанша адам баратыны әзірге белгісіз. Қаңтар біткенше спортшылар халықаралық жарыстарға қатысып, Олимпиада лицензиясын алуға тырысады.
Осы орайда Информбюро порталы 25-рет өткелі жатқан қысқы Олимпиада ойындары қалай өтетіні және Қазақстан құрамасының дайындығы туралы материал әзірледі.
Италия тарихта төртінші рет Олимпиада ойындарын өткізгелі отыр. Миланда бірінші рет болмақ. Ал Кортина-д’Ампеццо араға жетпіс жыл салып бұл жарысты екінші рет қабылдайды.
Милан-Кортина 2026 ресми белгілері (маскот) – Тина және Мило атты екі ақкіс. Олардың эскизін мектеп оқушылары салған.
Олимпиадада 16 спорт түрінен 116 медаль жиынтығы сарапқа салынады. Спорт түрлері: биатлон, бобслей, тау шаңғысы, керлинг, конькимен жүгіру спорты, шаңғы жарысы, шаңғы қоссайысы, фристайл, трамплиннен секіру, шана спорты, скелетон, ски-альпинизм, сноуборд, мәнерлеп сырғанау, шайбалы хоккей және шорт-трек. Бұл Олимпиада ойындарының ерекшелігі спорт бағдарламасына алғаш рет ски-альпинизм енгізіледі.
Сайыстар Италияның әртүрлі қалалары мен өңірлерінде өтеді. Олимпиада ойындарының ашылу салтанаты Миланда "Сан-Сиро" стадионында өтеді. Ал әйгілі Пьяцца-дель-Дуомо алаңында марапаттау рәсімдері мен тікелей көрсетілімдер өтеді. Арена ди Верона тарихи амфитеатрында Олимпиада ойындарын ресми түрде жабылады. Олимпиада қалашықтары Милан, Ливиньо және Кортина-д’Ампеццода орналасады.
Олимпиада медалі екі жарты бөліктен тұрады. Олар спортшының мансап жолын және осы жолда оның жанында болған барлық адамды бейнелейді. Медаль қайта өңделген металдан жасалған.
"Дизайн эмоция мен командалық рухты айшықтап, Милан мен Кортина қалаларының бірлігін ғана емес, жеңіс пен оған жету жолындағы күш-жігердің мәнін де бейнелейді. Медальдар екі бөліктен құралған, оларды Олимпиада және Паралимпиада құндылықтары біріктіреді. Бұл – спорттағы ұзақ жолдың нәтижесі және сол жолда спортшының жанынан табылған жандардың еңбегіне деген құрмет", – делінген Милан-Кортина ойындарының ұйымдастыру комитетінің хабарламасында.
Билеттер тек цифрлық форматта сатылады. Олимпиада ойындарының ресми билет платформасы мен Халықаралық Олимпиада комитетінің ресми серіктесі On Location сайтынан алу керек. Басқа сайттардан алсаңыз билет жарамсыз болуы мүмкін.
Сатып алу үшін міндетті түрде тіркелу қажет. Ең арзан билет 30 еуродан басталып, 1400 еуроға дейін жетеді. Ашылу ашылу салтанатының билеттері 260 еуродан басталып, 2026 еуроға дейін, ал Верона аренасындағы жабылу рәсімі 950 еуродан басталып, 2900 еуроға дейін жетеді.
Барлық билет тек цифрлық форматта беріледі. Жарыстарға кіру үшін Milano Cortina 2026 мобильді қосымшасын қолдану қажет. Билет QR-кодын жарыстың басталуына 24 сағат қалғанда көруге болады. Қағаз билет мүлдем жоқ. Жоспарыңыз өзгерсе билетті қайтара аласыз. Бірақ 5% комиссия төлеуіңіз қажет.
Туризм және спорт министрі Ербол Мырзабосыновтың айтуынша, ұлттық құрама спортшылары 10 спорт түрі бойынша 58 медаль жиынтығы үшін бақ сынайды. Атап айтқанда, биатлон, конькимен жүгіру, мәнерлеп сырғанау, шорт-трек, тау шаңғысы, шаңғы қоссайысы, шаңғы жарысы, трамплиннен секіру, фристайл-могул және фристайл-акробатика.
Биатлон, шаңғы жарысы, фристайл-могул және фристайл-акробатика секілді спорт түрлерінен лицензиялық іріктеу әлі аяқталған жоқ. Әлем кубогі кезеңдері біткен соң халықаралық рейтинг жарияланып, үздік спортшылар Олимпиада жолдамасын алады. Ұлттық құрама тізімі мен лицензия саны қаңтар айының соңында анықталады.
Мәнерлеп сырғанаудан Михаил Шайдоров пен Софья Самоделкина жекелей сында ел намысын қорғайды.
Шорт-тректен сайысқа төрт спортшы қатысады:
Биылғы қысқы ойындарға Қазақстан атынан 35 спортшы қатысады деп жоспарланып отыр. Бұл – 2022 жылғы Бейжің Олимпиадасымен шамалас көрсеткіш.
Медальға үміткерлер қатарында мәнерлеп сырғанаушы Михаил Шайдоров пен Софья Самоделкина, конькиші Евгений Кошкин және шорт-трекшілер бар.
Михаил Шайдоров – мәнерлеп сырғанаудан әлем чемпионатының күміс жүлдегері. Софья Самоделкина мәнерлеп сырғанаудан Қазақстан тарихында алғаш рет әйелдер арасында Гран-при кезеңінде жүлдегер атанды. Денис Никиша 2024 және 2025 жылдары қатарынан екі мәрте шорт-тректен әлем чемпионатының күміс жүлдесіне ие болды. Сондай-ақ, Евгений Кошкин конькимен жүгіруден Әлем кубогі кезеңдерінде екі алтын медаль жеңіп алды.
Жақында Қазақстан ұлттық құрамасының формасы таныстырылды. Комиссия бекіткен эскиз Халықаралық Олимпиада комитетімен келісіліп жатыр. Спорттық киім жиынтығы 22 атаудан тұрады. Оның ішіне Олимпиаданың ашылу және жабылу салтанаттарына арналған салтанатты форма, жарыс кезеңінде пайдаланылатын жылы сырт киімдер, сондай-ақ оқу-жаттығу жиындары мен күнделікті қолдануға арналған жаттығу және күнделікті киімдер кіреді. Форма демеушілер есебінен сатып алынған.
Ал ашылу салтанатында Қазақстан туын кім ұстап шығатыны әзірге белгісіз. Туды шорт-трекшілер Яна Хан мен Денис Никиша ұстап шығады деген ақпарат тараған болатын. Алайда туризм және спорт министрлігі мұны жоққа шығарып, ресми ақпарат енді жарияланатынын мәлімдеді.
Қысқы Олимпиада ойындарына спортшыларды дайындауға 13,3 млрд теңге бөлінді. Олимпиадаға спортшылар жарыс басталардан бір апта бұрын барып, жергілікті климатқа бейімделеді.
Мемлекет тарапынан Олимпиада жүлдегерлеріне қомақты сыйақы қарастырылған:
Қазақстан 1994 жылдан бері қысқы Олимпиада ойындарына қатысып келеді. Содан бері сегіз Олимпиадада сегіз медаль жеңіп алды: бір алтын, үш күміс және төрт қола. Қысқы Олимпиада ойындарының алтыны әзірге шаңғышы Владимир Смирновтан өзге ешкімге бұйырмады. 1994 жылы Лиллихаммерде (Норвегия) қазақстандық шаңғышы Владимир Смирнов Олимпиада чемпионы атанып қана қоймай, екі күміс медаль алды. Осылайша бір ғана спортшының арқасында Қазақстан жалпы есепте 12-орынға жайғасты. Норвегияға Қазақстан атынан 29 спортшы барды.
1998 жылы Жапонияда өткен Нагано Олимпиадасына Қазақстаннан 60 спортшы барды. Коньки тебуден Людмила Прокашева мен шаңғы сайысында Владимир Смирнов қола жүлдегер атанды. Осылайша, Қазақстан жалпы есепте 20-орын иеленді.
2002 жылы АҚШ-та Солт-Лейк-Ситиге Қазақстаннан 52 спортшы қатысқанымен, ұлттық құрама жүлдесіз оралды. 2006 жылғы Турин Олимпиадасында да 55 спортшы медаль ала алмады.
2010 жылы Ванкуверде Қазақстан көптен күткен медальға қол жеткізді. Биатлоннан 15 шақырым қашықтыққа сынға түскен Елена Хрусталева күміс жүлдегер атанды. Бұл Олимпиадаға 37 қазақстандық спортшы қатысты. Жалпы есепте ұлттық құрама 25-cатыға жайғасты.
2014 жылғы Сочи Олимпиадасына 51 спортшы қатысып, Денис Тен мәнерлеп сырғанауден тарихи қола жүлдеге қол жеткізді. Жалпы есепте Қазақстан 26-орын иеленді.
2018 жылы өткен Пхенчхан Олимпиадасында Юлия Галышева фристайл могулдан қола жүлдеге ие болды. Қазақстаннан 46 спортшы қатысып, ұлттық құрама жалпы есепте 28-орыннан көрінді.
2022 жылы Бейжіңде өткен қысқы Олимпиада ойындарында қазақстандық 34 спортшы бақ сынап, ешқайсы жеңіс тұғырына көтеріле алмады.


180 киіз үй, ерекше рекордтар және ұлттық ойындар. Қазақ халқы Абай тойын қалай өткізді

1-10 тамыз аралығында Абай Құнанбайұлының 180 жылдығына арналған онкүндік өтті. Жер-жерде хакімнің өмірі мен шығармашылығына арналған түрлі іс-шаралар өтті. Театр қойылымы, ақындар айтысы, ғылыми конференция, көрмелер мен концерттер әр күннің шырайын келтірді. Informburo.kz Абай тойының ел есінде қалатын талай қызыққа толы сәттерін баяндайды.
Абай тойы аясында Семейде "Абай QUIZ" республикалық зияткерлік ойыны өтті. Оған еліміздің 10 өңірінен 180 команда, яғни 1 080 ойыншы жиналды. 4,7 миллион теңгелік жүлде қоры сарапқа салынды.
Бас жүлде астаналық "Brainstorm" командасына бұйырды. 2-орын – "Алматы Микс", 3-орын – семейлік "Тұрақсыз тіркестер" тобының үлесіне тиді.
Ұйымдастырушылар бұл шараны ең көп ойыншы қатысқан интеллектуалды ойын ретінде Қазақстан рекордтар кітабына ұсынбақ.
Ұлы Абайдың 180 жылдық мерейтойына орай Қарауылда 180 киіз үй тігілді.
Ақынның туған жеріне Сенат төрағасы Мәулен Әшімбаев бастаған делегация келді. Олардың қатарында парламент депутаттары, Бас мүфти Наурызбай қажы Тағанұлы, халық жазушысы Төлен Әбдік, Жазушылар одағының төрағасы Мереке Құлкенов, облыс әкімі Нұрымбет Сақтағанов бар.
Сахнада Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың құттықтау хаты оқылды. Онда Абай мұрасының әмбебап құндылығы мен аймақты ұлттық құндылықтар мекені ретінде өркендету басымдық екені айтылды.
Абайдың 180 жылдығына арналған мерейтойда "Жеті қазына" ұлттық спорт фестивалі ел есінде ерекше қалмақ. Демеушілер мерейтойдың бас жүлде жеңімпаздарына – 10 автокөлік, қалған жеңімпаздарған 90 жылқы сыйлады.
Фестиваль алаңында бір күнде жорға жарысы, 16 шақырымдық топ бәйге мен 25 шақырымдық аламан бәйге, қазақ күресінің "Түйе палуан" және "Өгіз палуан" бәсекелері, ультрамарафон, тоғызқұмалақ ойыны өтіп, көрерменнің арқасын қоздырды.
Топ бәйге мен аламанда Алматы облысы мен Павлодардың жүйріктері, жорғада қырғыз сәйгүлігі үздік шықты.
Қазақ күресінен "Түйе палуан" атағын маңғыстаулық Нұрдәулет Жарылғапов, ал "Өгіз палуанды" алматылық Жігер Еркінұлы иеленді.
Ең төзімді спортшы атағы батысқазақстандық Баубек Ильясовқа бұйырды. Ол Семейден Қарауылға дейінгі 180 шақырымдық ультрамарафонды 19 сағат 9 минутта жүгіріп өтті. Абайдың сүйікті ойыны тоғызқұмалақта шымкенттік Ғалымжан Темірбаев ешкімге дес бермеді.
Елордадағы MEGA Silk Way орталығында Абай Құнанбайұлының 180 жылдығына орай ерекше арт-инсталляция қойылды. Ұлы ақынның портреті 3000 рубик текшесінен құрастырылып, небәрі бес сағат ішінде жиналды. Биіктігі – 3 метр, ені 2 метр болатын бұл туындыны спидкубер жастар құрастырып шыққан.
Жобаны ұйымдастырған Әлихан Ертұрсынның айтуынша, рубик текшесі логика мен шығармашылықты тоғыстырған өнер нысанына айналды.
Түркістандықтар Абайдың 180 жылдығына орай 180 "Абай жолы" романының топтамасын басып шығарып, жастар мен тұрғындарға таратты.
Абайдың 180 жылдығы Ақтөбеде ерекше сәттермен есте қалды. Дәл мерейтой күні өңірде 35 сәби дүниеге келіп, олардың екеуіне ұлы ойшылдың құрметіне Абай есімі берілді. Бірінші Абай таңғы сағат 5:15-те, ал екіншісі – Абай Абайбекұлы – екі сағаттан кейін, 7:00-де өмірге келген. Тағы бір қызығы, екеуі де – ата-анасының тұңғышы.
Жас аналар Айзана мен Ақгүлді қуанышымен құттықтау үшін қала әкімінің орынбасары Әсет Оралбаев перзентханаға барып, шаһар басшысының атынан домбыра сыйлады.
Абай ауданындағы Қарауылтөбеде "Абай елі" стелласы ашылды. Стелланың авторы – мүсінші Нұрбол Қалиев. Бұл орын енді ауыл қонақтары үшін Қарауылдың көркем көрінісін биіктен тамашалайтын жаңа тартымды нүктеге айналмақ.
Стелла төрт тұғырдан тұрады: қауырсын қалам – "Өлең сөздің патшасы, сөз сарасы" ұстанымының символы; қалқан – ел қорғаған батырлар мен бүгінгі ерлердің айбыны; домбыра – Абайдың жаны мен әнінің өзегі; ақбесік – ұлыларды тудырған қасиетті бесік. Ескерткіштің ең биігі – ғаламшар мен оны айнала қалықтаған қарлығаш, тыныштық пен тұрақтылықтың белгісі.
Мерейтой аясында "Абайға құрмет" акциясы басталды. Әр өңір Абай облысына бір нысан салып береді. Маңғыстау облысы – Достық үйін, Шымкент қаласы – шығармашылық орталық, Түркістан облысы – көрме орталығын, Астана – келешек мектебін, Ақтөбе облысы – жекпе-жек орталығын, Павлодар облысы – үстел теннисі орталығын салып берсе, Шығыс Қазақстан облысы қаладағы Ертіс өзенінің жағалауын абаттандырып бермек.
Сонымен қатар меценаттардың көмегімен "Абай-Шәкәрім" кесенесінің жанынан 60 гектар аумақта "Этно ауыл Жидебай" бой көтереді.
Жалпы алғанда ұлы ақынның 180 жылдық мерейтойына ел бойынша 5 мыңнан аса түрлі форматтағы іс-шара ұйымдастырылды. Олардың қатарында "Абай академиясы" атты энциклопедиялық порталдың таныстырылуы, зағип жандар мен нашар көретін азаматтарға арналған кітапхананың ашылуы, "Адамзаттың Абайы" республикалық ақындар айтысы, "Құнанбай" көркем фильмінің көрсетілімі, "Адамзаттың бәрін сүй бауырым деп" халықаралық ақындар фестивалі, "Асыл сөзді іздесең Абайды оқы" республикалық жыр мүшәйрасы, Қалибек Қуанышбаев атындағы қазақ ұлттық музыкалық драма театрында Мұхтар Әуезовтің "Абай" спектаклі, Роза Бағланова атындағы "Қазақконцерт" мемлекеттік академиялық концерттік ұйымындағы концерт, "Абай оқулары" республикалық байқауы және тағы басқа ауқымды іс-шаралар өтті.


"Иран мен Аятолла режимі – екі бөлек ұғым. Саясаттанушылар Таяу Шығыста қашан тыныштық орнайтыны туралы

Иран көшелері бүгінде соғыс алаңына айналды. Елде интернет бұғатталған, барлық 31 провинцияның халқы наразылыққа шығып жатыр, ал ауруханалар жаралыларға толған. Желтоқсан айының соңынан бері 2600-ден астам адам қаза тапты. АҚШ президенті Дональд Трамп "көмек жолда" деп мәлімдесе, Иран билігі шерушілерді өлім жазасына кесетінін жеткізді. Таяу Шығыстағы дүмпудің мән-жайы мен ықтимал салдары туралы Informburo.kz шолу жасады.
28 желтоқсанда Иран астанасы Тегерандағы шағын кәсіпкерлер көшеге шығып, ұлттық валютасы риал құнының кезекті рет күрт құлдырауына наразылық білдірді. Соңғы бір жылда риал бағамы рекордтық деңгейге дейін төмендеп, инфляция 40 пайызға дейін шарықтаған. Бұл халық күнделікті тұтынатын азық-түлік бағасының өсуіне әкеп соқты. Осылай басталған наразылық көп өтпей барлық 31 провинцияға таралып, елдегі діни билеушілерге қарсы саяси сипат алды. Иран әуе кеңістігін жапты. Батыс елдері азаматтарын елден кетуге шақырды.
Қауіпсіздік күштері наразылықты күшпен баса бастады.ВВСтаратқан деректерге сүйенсек, 7 қаңтарға дейін кем дегенде 34 шеруші қаза тапқан. Алайда, ең қанды қақтығыстар 8-9 қаңтар күні орын алған көрінеді. Ол кезде бүкіл ел бойынша мыңдаған адам көшеге шығып, жоғарғы көшбасшы аятолла Али Хаменеидің биліктен кетуін талап етті.
Шағын елді мекендердегі адам өлімі ірі қалалардағыдай ауқымды деңгейге жеткен. АҚШ-та орналасқанHRANAирандық құқық қорғау ақпарат агенттігінің жазуынша, наразылық басталғалы 18 күн ішінде бүкіл ел бойынша барлығы 617 наразылық акциясы тіркелген. 187 қалада өтіп жатқан көтерілісте 18 470 адам ұсталған, 2054 адам ауыр жарақат алған. Ал қаза тапқандардың жалпы саны 2615 адамды құрайды. Олардың ішінде 2435-і – наразылыққа қатысушылар, 13-і – бала. Бұған қоса, қаза болғандар арасында наразылыққа қатыспаған 14 бейбіт тұрғын бар. Сонымен қатар қауіпсіздік күштерінің 153 қызметкері мен үкімет жақтастары қаза тапты. Сондай-ақ тағы 882 өлім жағдайы бойынша тергеу амалдары әлі де жалғасып жатыр.
BBC Persian қызметіне анонимді түрде сұхбат берген жас ирандық әйел өткен аптадағы оқиғаларды "нағыз соғыс" депсипаттады. Оның айтуынша, наразылық білдірушілер арасында бұрын-соңды болмаған ауызбіршілік байқалған. Алайда, биліктің өлім жазасы мен жаппай қуғындауынан қорыққан ол басқалар сияқты осы аптада елден қашуға мәжбүр болған.
"Мен Иранда қалғандардың тағдыры не болатынынан қатты қорқамын", – дейді ол.
Дегенмен, құрбандардың нақты санын анықтау өте қиын, өйткені бұл көрсеткіш алдағы күндері тағы өсуі мүмкін. Себебі 8 қаңтардан бастап Иран билігі елдегі интернетті толықтай бұғаттаған. Кейбір ирандықтар ақпараттық оқшаулауды айналып өту үшін Илон Масктің Starlink спутниктік интернетін пайдалануда, бірақ бұл терминалдарға Иранда тыйым салынған және билік оларды қадағалап, тауып алуға тырысып жатқаны хабарланды. Құқық қорғау ұйымдары мен халықаралық ақпарат агенттіктерінің ел ішіне кіруге және оқиға орнынан тікелей репортаж жүргізуге мүмкіндігі жоқ.
Иран билігі қаза тапқандар туралы ресми деректерді әлі жариялаған жоқ. Дегенмен, жергілікті БАҚ өкілдері қауіпсіздік күштерінің 100 қызметкері опат болғанын хабарлады.
Иран президенті Масуд Пезешкиан елде болып жатқан тәртіпсіздіктерге шетелдік мемлекеттермен байланысы бар "террористерді"кінәлады.Оның айтуынша, олар базарларды, мешіттер мен мәдени нысандарды өртеп жатыр.
"Бұл – шетелде дайындықтан өткен террористер тобы. Олар Рашттағы және басқа қалалардағы базарларды, мешіттер мен мәдени нысандарды өртеді", – деп мәлімдеді Масуд Пезешкиан 12 қаңтар күні эфирге шыққан телесұхбатында.
90 миллионға жуық халқы бар Иранды 86 жастағы жоғарғы көшбасшы аятолла Әли Хаменеи басқарады. Елде парламент болғанымен, оған Хаменеиге адал депутаттардың ықпалы зор. Наразылықтарды басу секілді маңызды мәселелерде соңғы сөзді әрқашан Хаменеи айтады.
1979 жылғы Ислам революциясына дейін Иран Батыстың негізгі одақтасы болған. Революция нәтижесінде шах тақтан тайдырылып, билікке діни шииттік режим келді. Иранның соңғы шахы Мұхаммед Риза Пехлевидің үлкен ұлы Реза Пехлеви қуғынға ұшырады. Содан бері ел басқаруда қатаң діни қағидалар қолданылады. Режимді сынауға рұқсат жоқ.
Жаппай наразылық басталғалы АҚШ-та тұратын шахзаде Реза Пехлеви Х желісінде Иран халқына бірнеше ретүндеужасап, билікке жұмыла қарсылық білдіруге шақырды. Тіпті,  11 қаңтар күні Fox News арнасында көрсетілген Sunday Morning Futures бағдарламасына берген сұхбатында елге оралуға дайын екенін дежеткізді.
АҚШ президенті Дональд Трамп Иран билігі бейбіт шерушілерді өлтіруді тоқтатпаса, ел ісіне араласатынын бірнеше рет ескертті.
2 қаңтарда олTruth Socialжелісінде: "Біз әрекет етуге дайынбыз, шерушілерге көмекке келеміз", – деп жазды .
11 қаңтарда Иранмен сауда жасайтын елдерге АҚШ-пен арадағы сауда үшін 25 пайыздық баж салығын енгізетінін жариялап, Тегеранға қысымды күшейтті.
13 қаңтарда ирандықтарды наразылықты жалғастыруға шақырып: "Институттарды өз бақылауларыңа алыңдар. Қандықолдардың есімін есте сақтаңдар, олар бұл үшін есеп береді. Иран билігі шеруге шыққандарды өлтіруді тоқтатпайынша, ешбірімен кездеспеймін. Көмек жолда", – деп жазды.
Иран билігі 14 қаңтар күні 26 жастағы Эрфан Солтани есімді азаматты шеруге қатысқаны үшін өлім жазасынакескен. Осы жағдайдан соң Дональд Трамп CBS News телеарнасына берген сұхбатында: "Егер оларды дарға асатын болса, сіздер бірдеңенің куәсі боласыздар... Егер олар осыған барса, біз өте қатаң шаралар қабылдаймыз, – депмәлімдеді.Иран билігі Солтаниді өлтіріп-өлтірмегені әлі расталмады. Алайда CNN Трамптың "өлім тоқтатылғанын" мәлімдегенінжазды.
Еске салайық, 1979 жылы Иранда болған революциядан кейін АҚШ пен Иран басты қарсыластарға айналды. Вашингтон Иранды Газадағы ХАМАС, Ливандағы Хезболла және Йемендегі хуситтерді қолдауы арқылы Таяу Шығыстағы жағдайды тұрақсыздандырып отыр деп айыптайды. Сонымен қатар АҚШ Иранның ядролық бағдарламасына үзілді-кесілді қарсы. 2025 жылдың маусымында АҚШ Иранның ядролық нысандарын бомбалады, ал халықаралық санкциялар ел экономикасына ауыр соққы болып тиді.
Карнеги халықаралық бейбітшілік қорының өкілі,Иран бойынша ең танымал америкалық сарапшылардың бірі Карим СаджадпурCNN арнасына берген сұхбатында Трамптың мәлімдемелері наразылыққа шыққандарға үміт бергенінайтты.
"Соңғы екі аптада президент Трамп Иран билігі бейбіт шерушілерді өлтіретін болса, АҚШ шара қабылдайтынын айтып, 7 рет сес көрсеткенін есептеп шықтым. Бұл 2 мыңнан астам адам қаза тапқанға дейін болған еді... Меніңше, көптеген адам оның сөзін шын қабылдады және кем дегенде осы бір қатыгез режимге қарсы тұруға көмектесетін америкалық қорғаныстан үміттенеді", – деді Карим Саджадпур.
Дегенмен сарапшылар елдегі жаппай көтеріліс билікті ауыстыра алмайтынын айтады.Ирантаншуы Қуанышбек Қари12 қаңтар күні Ara Media Youtube-арнасына бергенсұхбатында:
"Иран билігі орнында қалды. Қанша адам билік тақтан таяды деп күтті, тіпті билік кететіні туралы дезиформация да тарады. Бірақ әзірге олай емес. Осы жолы құламағанымен, алдағы бір толқуларда елдің ішіндегі сыртқа күштердің бірлесуімен, бәлкім, билік тақтан таятын шығар. Себебі жаздағы 12 күндік соғыстан кейін АҚШ пен Израиль үшін халықаралық құқық, елдің ішкі ісіне араласпау дегендер екінші әлде үшінші қатарға сырғыған сияқты", – деді.
Алсаясаттанушы Асхат ҚасенғалиFacebook парақшасында Иранның мемлекет ретінде хаосқа түсуіне Таяу Шығыстағы ойыншылар мүдделі емес екенінжазды:
"Картаны алып қарасақ, Иран құрлықта тікелей Ирак, Түркия, Әзербайжан, Армения, Пәкістан, Түркіменстан, Ауғанстанмен шекараласып жатқанын көре аламыз. Теңіз арқылы да бірқатар елмен шектеседі. Иранда хаос, азамат соғысы болса, бұл бірден көршілес елдерге әсер етеді. Аталған елдердің кейбірінде онсыз да жағдай тұрақсыз. 90 млн халқы бар Иран сияқты елдің астан-кестеңі шықса, көрші елдерге кететін босқындар легі мен олар экспорттайтын хаос та ауқымды болмақ. Сол үшін де бұл аймақтағы елдер Ирандағы жағдай аса ушыққанын қаламас", – дейді ол.
Алайда Иран мемлекеті мен "аятолла режимі" деген екі түсінік екенін атап өткен саясаттанушы көрші елдердің Иранның мемлекет ретінде сақталуын қолдаса да, аятолла режимінің билікте қалуын қолдауы екіталай екенін жазды.
"Себебі 1979 жылдан кейін орнаған теократиялық билік тек Израильге ғана емес, жалпы Таяу Шығыстағы өзге елдерге де қауіп төндірумен келеді. Ішкі саясатына араласуда. Ливанда "Хезболла", Сирияда Асад режимі, Йеменде "хуситтер", Иракта да шииттік топтарды қолдады, қолдауда. Бұл аталған елдер үшін үлкен мәселе. Бұның артында сол аятолла құрған жүйе тұр. Таяу Шығыстағы елдердің көбі Ирандағы режимнің ауысқанына қарсы болмас. Бірақ оны аса үлкен хаоссыз іске асыру мүмкін бе? Міне, бұл үлкен мәселе. 1979 жылы құрылған режим, өзінің барлық потенциалын сарқып бітуге дайын. Бұл ең алдымен құндылықтарға қатысты. Кезінде Троцкий коммунистердің әлемдік революциясын жасауды ойлаған еді. Сол сияқты Ирандағы теократиялық билік те, 80-ші жылдары "Ислам революциясын экспорттауды" армандады. Соның аясында пропаганданы құрды. Бірақ бұл құндылықтар енді өміршең емес. Енді аятолла режимі өзге аймақта революция жасаудың орнына, өзін сақтап қалу үшін жанталасып жатыр", – дейді ол.


Қазалы 2025: Қазақ халқы биыл кімдермен мәңгіге қоштасты?

2025 жылы Қазақстан қоғамы ел дамуына елеулі үлес қосқан көптеген танымал тұлғадан айырылды. Informburo.kz порталы биыл өмірден озған белгілі азаматтарды еске алады.
Танымал күйші, сазгер, жыршы ақын Мұрат Сыдықұлы 6 қаңтар күні 85 жасқа қараған шағындадүниеден озды.
Мұрат Сыдықұлы – 1940 жылы Арал ауданы, Бөген ауылдық кеңесіне қарасты "Қарашалаң" елді мекенінде балықшы, өнерпаздар отбасында дүниеге келген.
Ол 1980 жылы өзінің отбасы мүшелерінен тұңғыш "Сыдықовтар жанұялық ансамблін" құрып аудан, облыс жұртшылығына концерттер беріп, өнер сүйер қауымның мақтанышына айналды. Халықтың, қазақ, орыс, батыс композиторларының және өзінің ән-күйлерін шебер орындайтын дәрежеге жетті.
Мұрат Сыдықұлы әндер, күй-толғаулар, өлең-жырлар жазумен 1958-1959 жылдардан бастап шұғылданған күйші, композитор, жыршы-ақын. Виртуоз орындаушы ретінде Республикалық, Бүкілодақтық, Халықаралық өнер байқауларының лауреаты.
Оның Қазақстан композиторлар Одағынан жоғары бағаланған "Қайдасың сен", "Балықшы қыз", "Сыр гүлі", "Сырдария", "Шаттанамын", "Шалқи бер, дала", "Аққуым менің", "Майдангерлер мәңгі жасайды", "Туған жер" т.б. әндері мен "Арал толқыны", "Біздің Ғани", "Әке арманы", "Қайран ағалар", "Балдыз", "Өмір толғауы", "Тойға шашу", "Балтабай", "Мұраттың төкпесі", "Қос тұйғын" тағы басқа күйлері халқымыздың рухани байлығына қосылған асыл қазыналар. Көптеген туындыларын ауылдың әнші, күйші, жыршыларынан бастап еліміздің атақты өнер шеберлері орындап, облыстық, республикалық радио, телевидениенің "Алтын қорына" жазылған.
Қазақстанның Халық жазушысы, Абай атындағы Мемлекеттік сыйлық лауреаты, Түркияның Халықаралық "Түрік дүниесіне қызмет" сыйлығының иегері, Улан-батордағы Халықаралық Шыңғыс хан Академиясының құрметті академигі Мұхтар Мағауин 10 қаңтарда 85 жасқа қараған шағындадүниеден өтті.
Жазушы 1940 жылы 2 ақпанда Семей облысының Шұбартау ауданында туған. 1962 жылы Қазақ мемлекеттік университетінің филология факультетін, 1965 жылы аспирантурасын бітірген.
Еңбек жолы 1965 жылдан басталады. "Қазақ әдебиеті" газетінде бөлім меңгерушісі, 1967-71 жылдары "Жазушы" баспасында бас редактордың орынбасары, Қазақ КСР Ғылым академиясының М.Әуезов атындағы Әдебиет және өнер институтында аға ғылыми қызметкер болып, сонымен қатар Мәскеуде М.Горький атындағы Әдебиет институтында қазақ фольклоры мен қазақ әдебиеті тарихы бойынша арнайы лекциялық курстар жүргізді. 1983-84 жылдары еркін шығармашылық жұмыста, 1984-86 жыладыр "Жазушы" баспасының бас редакторы, 1987 жылы еркін шығармашылық жұмыста, 1988-2006 жылдары "Жұлдыз" журналының бас редакторы болды.
Филология ғылымдарының докторы, профессор, ашаршылық жылдардың куәгері Мекемтас Мырзахметұлы 11 қаңтарда 95 жасқа қараған шағында өмірден өтті.
Мекемтас Мырзахметұлы 1930 жылы 9 мамырда Түркістан облысы Түлкібас ауданы Майтөбе ауылында туған.
Профессор Абай мұрасын терең зерттеп, ақын шығармаларындағы философиялық ойларды Жүсіп Баласағұн мен Қожа Ахмет Яссауи дүниетанымымен сабақтастыра талдады. "Абай" энциклопедиясын құрастыруға қатысып, Мұхтар Әуезовтің 20 томдық және 50 томдық шығармалар жинағын жарыққа шығаруға елеулі үлес қосты.
Мекемтас Мырзахметұлы – 1930 жылдардағы қазақ даласында болған ашаршылықтың тікелей куәгері болған адам. Әкесі Мырзахмет 1933 жылы дүниеден өткен. Ашаршылық жылдары анасы сегіз айлық қызы мен төрт жарым жастағы Мекемтасты алып, көрші ауылға қарай жолға шығады. Жолда аш қасқырларға тап болады. Сонда анасы қызын қасқырларға қалдырып, ұлын аман алып қалуға мәжбүр болған.
Қазақстандық белгілі педиатр дәрігер, ҚР еңбек сіңірген ғылым қайраткері , академик Камал Ормантаев 12 ақпан күніқайтыс болды.
Камал Ормантаев 1936 жылы Қызылорда облысында дүниеге келген. 1953 жылы Алматы мемлекеттік медицина институтының педиатрия факультетіне түсіп, медицина саласындағы жолын бастады. 1968 жылы осы институттың балалар хирургиясы кафедрасын басқарды, бұл қазақстандық балалар хирургиясының ғылыми мектебінің қалыптасуына негіз қалады.
Қазақстандағы балалар хирургиясының негізін қалаушы, педиатр-дәрігер, медицина ғылымдарының докторы, профессор, ғылым қайраткері, Қазақстан Республикасы Ұлттық ғылым академиясының академигі, Қазақстанның профилактикалық медицина академиясының академигі және вице-президенті, 1999 жылғы Қазақстан Республикасының Мемлекеттік сыйлығының лауреаты.
Ол 20 мыңға жуық күрделі операция жасап, мыңдаған баланың өмірін сақтап қалған. Оның еңбегінің арқасында 1 500-ден астам дәрігер дайындалып, олардың көпшілігі Қазақстанда ғана емес, шетелде де жетекші маман атанды.
Жазушы, драматург, мемлекеттік сыйлықтың лауреаты Дулат Исабеков 21 ақпан күні 83 жасқа қараған шағында өмірден озды.
Жазушы 1942 жылы 20 желтоқсанда Оңтүстік Қазақстан облысы Арыс ауданына қарасты "Ленин жолы" ауылында дүниеге келген. 1963 жылы әл-Фараби атындағы Қазақ мемлекеттік университетін тәмамдаған. Сол жылы жазушының "Жолда" атты алғашқы әңгімесі Қазақстан жазушыларының "Замандастар" жинағына енсе, "Шойынқұлақ" әңгімесі "Лениншіл жас" газетінде жарияланып, оқырман қауымға кеңінен танылды.
Жазушының "Гауһар тас", "Дермене", "Пері мен періште", "Тіршілік", "Өкпек жолаушы", "Біз соғысты көрген жоқпыз", "Қарғын", "Ақырамаштан наурызға дейін", "Ескерткіш", "Социализм зәулімі", "Конфронтация", "Талахан-186", "Бонапарттың үйленуі", "Ай-Петри ақиқаты", "Кемпірлер", "Шалдар", "Тыныштық күзетшісі" секілді шығармалары әр жылдары жарық көрді. Повестері мен әңгімелері неміс, чех, венгр, болгар, қытай, түрік, өзбек және ағылшын тілдеріне аударылып, шетел оқырмандарына да кеңінен танылды.
Дулат Исабеков шығармаларының негізінде "Гауһар тас" (1975), "Дермене" (1994), "Тауқымет" ("Тіршілік" повесі бойынша, 1998), "Лоторея" ("Ержеткенше" повесі бойынша, 2013), "Балуан Шолақ" ("Жаужүрек" пьесасы бойынша, 2019) көркем фильмдері түсірілді. Сондай-ақ "Әпке" пьесасының желісімен телесериал жарық көрді. Дулат Исабеков – қазақ сахнасы тарихында өзіндік орны бар 26-ға жуық пьесаның авторы.
Жазушы әрі этнограф Болат Бопайұлы 19 наурызда 65 жасқа қараған шағындадүниеден өтті.
Болат Бопайұлы 1960 жылы Қытай Халық Республикасы, Алтай аймағында дүниеге келген. 1986 жылы Іле педагогикалық университетін, 1998 жылы әл-Фараби атындағы Қазақ мемлекеттік ұлттық университетін бітірген. "Шыңжаң жастар-өрендер баспасында" редакторлық қызмет атқарған.
"Қазақтың алғыстары мен қарғыстары", "Қазақ ырымдары" атты кітабы қазақ және орыс тілінде жарық көрді. Этнографтың соңында "Қазақ мінезі", "Қазақ кәдесі", "Қазақы түс жору", "Бастаудан бақиға дейін",  "Қазақтың гүл мәдениеті",  "Қазақ наурызнамасы",  "Қазақ аспан есебі" сияқты оннан астам кітабы қалды.
Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері, Еңбек ері, ҚР мемлекеттік сыйлығының лауреаты, көрнекті жазушы, драматург Әкім Тарази 22 сәуір күні 92 жасқа қараған шағындаөмірден өтті.
Әкім Уртайұлы Әшімов (Әкім Тарази – әдеби бүркеншік есімі) 1933 жылы Алматы қаласында дүниеге келген. Ол бүкіл саналы ғұмырын қазақ әдебиеті мен мәдениетінің дамуына арнады. Еңбек жолын мұғалімдіктен бастап, алғашқы туындыларын "Ара" журналында жариялаған.
Әдебиеттегі алғашқы қадамы – 1966 жылы жарық көрген "Құйрықты жұлдыз" повесі. Кейінірек ол "Қара жұлдызға жол", "Қасірет", "Москва — Баласағыз" романдарын, "Күлкісіз комедия", "Жақсы адам", "Жолы болғыш Бүкен" пьесаларын жазды. Сонымен қатар "Іздер көкжиекке кетеді", "Қараш асуындағы атыс", "Ләйләнің тілегі" фильмдерінің сценарий авторы атанды.
ҚР Мемлекеттік сыйлығының, Ш.Уәлиханов атындағы сыйлықтың, Жамбыл атындағы сыйлықтың, Махамбет атындағы сыйлықтың лауреаты, академик, ғалым, Сейіт Қасқабасов 28 сәуірде 85 жасқа қараған шағындадүниеден озды.
Сейіт Қасқабасов 1940 жылы 24 маусымда Семей қаласында дүниеге келген. 1964 жылы Абай атындағы Қазақ педагогика институтын үздік тамамдаған.  ҚР Министрлер Кабинеті жанындағы Жоғары аттестация комиссиясының төрағасы, Л.Н.Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті шығыстану факультетінің деканы, Қазақстан Республикасы Ұлттық Ғылым Академиясы Әдебиет және өнер институтының директоры қызметтерін атқарған.
Танымал еңбектерінің қатарында "Казахская волшебная сказка" (1972), "Қазақтың халық прозасы" (1984), "Родники искусства" (1986), "Колыбель искусства" (1990), "Казахская несказочная проза" (1992),"Абай және фольклор" (1995), "Золотая жила" (2000), "Жаназық" (2002), "Қозы Көрпеш-Баян Сұлу. Қыз Жібек. Қазақтың ғашықтық жырлары" (2003), "XV-XVIII ғасырлардағы қазақ әдебиеті" (2005), "О фольклоре и не только" (2005) "Елзерде" (2008) сияқты монографиялар мен зерттеулер кітабының және 300-ден аса еңбектің, соның ішінде фольклор, әдебиет пен өнер бойынша 9 монографияның авторы.
Қазақстанның халық жазушысы, ақын Темірхан Медетбек 10 мамыр күні 81 жасына қараған шағында дүниеден өтті.
Темірхан Медетбек 1945 жылғы наурызда Түркістан облысы Түркістан ауданына қарасты Аманкелді атындағы колхозда дүниеге келген. Бала кезінен поэзияға құштар болып өскен ол Қазақ мемлекеттік университетін тәмамдап, шығармашылық жолын ерте бастады.
Ақынның "Жанымның жапырақтары", "Сапар алдында", "Алыс шақырымдар", "Мәртебе", "Әуедегі толқындар", "Дауыс", "Көгершін қауырсындары", "Аңқа кептірген аңызақ", "Сырым бар саған айтатын", "Тағдырлы жылдар жырлары", "Көк түріктер сарыны" атты жыр жинақтары оқырман арасында кеңінен танылды. Сонымен қатар "Менің Абайым", "Баба дәстүрдің мұрагері кім?", "Сегіз қырлы сексен сырлы әлем бұл" атты публицистикалық кітаптары әдеби қауымның назарын аударды.
Темірхан Медетбек танымал ақын-жазушылардың шығармасын қазақ тілінде сөйлетіп, аударма саласында да елеулі еңбек сіңірді. Ақынның өз өлеңдері де қырғыз, өзбек, украин, орыс, қытай, татар тілдеріне аударылған.
Танымал журналист, публицист Мақсот Ізімұлы 9 маусым күні 65 жасқа қараған шағындадүниеден озды.
Мақсот Ізімұлы 1960 жылы 27 маусымда Атырау облысы, Қызылқоға ауданы, Жасқайрат (қазіргі Х.Досмұхамбетов) ауылында дүниеге келген. 1983 жылы ҚазМУ журналистика факультетін тәмамдаған.
Еңбек жолын аудандық "Қазсельхозтехника" бірлестігінде автомобиль жөндеуші ретінде бастаған. Кейін облыстық "Орал өңірі" газетінде, "Зерде" журналының фантастика және публицистика бөлімінде, "Ана тілі", "Заң", "Түркістан", "Аруана" газеттерінде, "Жалын" журналында, "Қазақ энциклопедиясының" бас редакциясында, сондай-ақ "Арыс" баспасында бас редактор қызметтерін атқарған.
Мақсот Ізімұлының прозалық шығармалары 1998 жылы жарық көрген "Аяқталмайтын әңгіме" және 2003 жылғы "Бедеріндей кесте" жинақтарын қамтиды. 2004 жылы Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігінің тапсырысы бойынша шыққан "Нарық нақыштары" антологиясына әңгімесі енген.
Қазақстанның халық жазушысы, белгілі драматург, талантты сазгер, Исраил Сапарбай 18 шілдеде 85 жасына қараған шағындақайтыс болды.
Исраил Сапарбай 1941 жылы 15 мамырда Өзбек КСР-нің Самарқанд облысы Кушрабад ауданында дүниеге келген. Шымкент педагогика институтының тіл-әдебиет факультетін тәмамдаған.
Алғашқы өлеңдері 1975 жылы "Көктем тынысы" ұжымдық жинағында жарық көріп, республикалық "Жалын" бәйгесінің жүлдегері болды.
Ақын 70-ке тарта әннің және 150-ге жуық ән мәтінінің авторы. Оның "Ауылдан келген ару", "Әмір-Темір", "Абай-Тоғжан", "Сыған серенадасы", "Махаббат мейрамы" пьесасы театр сахнасында қойылып келеді.
Жазушының шығармаларының қатарында "Аққу арман", "Раушан ғұмыр", "Бозқараған", "Қызыл-жасыл дүние", "Жүрегіме ұя салған қарлығаш", "Қызыл жел", "Ғашықтың тілі", "Бармақтай бақ", "Махаббат пен Ғадауат" сияқты өлеңдер мен жинақтар бар.
Ұшқыш-ғарышкер, Халық қаһарманы, авиация генерал-лейтенанты, техника ғылымдарының докторы Талғат Мұсабаев 4 тамыз күні 74 жасындаөмірден өтті.
Талғат Мұсабаев 1951 жылы 7 қаңтарда Алматы облысы Жамбыл ауданына қарасты Фабричное ауылында дүниеге келген.
Ол – ғарышқа ұшқан екінші қазақ. Аңыз тұлға  үш мәрте ғарышты бағындырған. Бірінші рет 1994 жылы ұшқанда ғарышта 126 күн өткізген. Екінші рет 1998 жылы ұшып, 208 күн сапарда болған. Гиннестің үздік табыстар кітабына бір айдың ішінде 5 рет, 30 сағат 8 минут ұзақтығымен ашық ғарышқа шыққаны жазылған. 2001 жылы ғарышқа үшінші рет ұшқанда ғарышта 8 күн болған.
Қаламгер, Қазақстан Жазушылар одағы мен Журналистер одағының мүшесі Мұрат Тастағанов 17 қазан күнідүниеден өтті.
Мұрат Мырқанұлы 1953 жылы Шығыс Қазақстан облысы Күршім ауданының Сарықамыс қыстағында дүниеге келген. Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің журналистика факультетін тәмамдап, еңбек жолын "Коммунизм туы" газетінде бастаған. Кейін өңірлік баспасөзде ұзақ жылдар қызмет атқарып, қазақ журналистикасының дамуына айтарлықтай үлес қосты.
"Мәңгі жас ғұмыр", "Марқакөлім – мөп-мөлдірім, мерейім", "Алтын тау – Алтай" жыр жинақтарының авторы, 60-тан астам әннің сөзін жазған. Ол Күршім ауданының Құрметті азаматы атанып, туған өлкесінің рухани өміріне өлшеусіз үлес қосты.
"Қазақ тілі" қоғамының Өскемен қалалық ұйымын басқарып, сөздің киесін, тілдің қадірін ұлықтады. Кейін облыстық теле-радиокомпанияда, Семейдегі "Ертіс өңірі" газетінде және Әміре Қашаубаев атындағы филармонияда қызмет етіп, мәдениет пен өнердің дамуына елеулі еңбек сіңірді.
Қазақстан Жазушылар одағының Басқармасы көрнекті жазушы, эссеист, әдебиеттанушы-ғалым, филология ғылымдарының кандидаты, Қазақстан Жазушылар одағының мүшесі, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері Мақсат Тәж-Мұрат 30 қазан күні 67 жасқа қараған шағындадүниеден өтті.
Мақсат Тәж-Мұрат 1959 жылы қарашада Атырау облысына қарасты Қосшағыл поселкесінде дүниеге келген. 1978-1983 жылдар аралығында ҚазМУ-дің журналистика факультетінде оқыған. 1983-1990 жылдар аралығында "Білім және еңбек" журналында әдеби қызметкер, "Социалистік Қазақстан" газетінде тілші, "Горизонт"-"Өркен" газетінде редактордың орынбасары, "Жалын" журналының жауапты секретары, Қазақстан ЛКЖО ОК жастар бұқаралық ақпарат құралдары секторының меңгерушісі болып істеді.
1990-1999 жылдары ҚазМУ-дің филология факультетінде аспирант, аға оқытушы, доцент болды. 2006-2007 жылдары "Қазақ әдебиеті" газеті бас редакторының орынбасары, 2007-2009 жылдары "Ана тілі" газетінің бас редакторы. 2009 жылы Астана қаласына ауысып, 2013 жылға дейін "Астана" журналының бас редакторы болып істеді.
Мақсат Тәж-Мұрат – "Шәңгерей: жасампаздық өмірі", "Батыс Алаш-Орда: биобиблиографиялық сөздік тәжірибесі", "Ғұмар Қараш: өмірі мен шығармашылығы", "Кәбиса жыл: зерттеу, эссе, әдеби толғамдар", "Қаһармандық анатомиясы. Мәншүктің мәлімсіз майданы", "Димаш. Когда жаждут крика" кітаптарының және мерзімді басылымдар бетінде жарияланған жүзге тарта мақаланың авторы.
Танымал филолог, әдебиет сыншысы, "Қазақстан" РТРК" АҚ Басқарма төрағасы болған Ғалым Доскен 11 қараша күні 65 жасындадүние салды.
Ғалым Доскен 1960 жылы 19 шілдеде дүниеге келген, Абай атындағы Қазақ педагогикалық институтының түлегі.
2001-2002 жылдары "Қазақстанның республикалық телевидение және радио корпорациясы" ЖАҚ басқарма төрағасының бірінші орынбасары, 2002-2006 жылдары "Қазақстан" РТРК" АҚ басқарма төрағасы болды. Ал 2007 жылдан бастап "Ел" продюсерлік орталығының көркемдік жетекшісі болып қызмет атқарды.
Ол "Сәулені күту", "Ұлы дала астаналары", "Маңғыстау қабірлерінің түсі", "Жоғалған жарық хроникасы" сынды деректі фильмдердің авторы. Сонымен қатар, "Тоғыз құйрықты ақ түлкі", "Сиқырлы флейта", "Билейтін құс" кітаптарын жазып, "Жезтырнақ" балетінің либреттосын жазған.
Ақын, ҚР Мемлекеттік сыйлығының иегері Күләш Ахметова 14 қараша күні 80 жасқа қараған шағындабақилық болды.
Ақын 1946 жылы 25 сәуірде Қырғыз Республикасының Талас ауданы, Киров ауылында дүниеге келген. 1961 жылы Жамбыл медициналық училищесін, 1973 жылы ҚазМҰУ-ді тәмамдаған. Еңбек жолын Үшарал медицина пунктінің меңгерушісі ретінде бастап, кейін журналистика саласына ауысты.
Күләш Ахметова қазақ поэзиясына терең мазмұнды, лирикалық әрі азаматтық бағыттағы көптеген жырлар қалдырды. Ол "Сен менің бақытымсың" туындысы үшін Қазақстан Ленин комсомолы сыйлығын, "Құт" жинағы үшін Мемлекеттік сыйлықты, "Болашақ" поэмасы үшін халықаралық К. Симонов сыйлығын алды. Сонымен қатар "Құрмет" және "Парасат" ордендерімен марапатталып, Жамбыл облысының Құрметті азаматы атанды.
Ғалым Жабайхан Әбділдин 3 желтоқсан күні 93 жасқа қараған шағындадүниеден озды.
Жабайхан Әбділдин 1933 жылы Павлодар облысында дүниеге келген. 1954 жылы С. М. Киров атындағы ҚазМУ-дың философия-экономика факультетін бітірген. Ол – философия ғылымының докторы, профессор, Ұлттық ғылым академиясының академигі және вице-президенті, Қазақстандағы диалектикалық логика мектебінің негізін салған ғалым.
Профессордың ғылыми еңбектері негізінен диалектикалық логиканың өзекті мәселелерін зерттеуге арналған. Оның ғылыми басшылығымен 10 ғылым докторы, 40-қа тарта ғылым кандидаты дайындалды. Ғылымға қосқан зор үлесі үшін "Барыс" және "Парасат" ордендері секілді жоғары мемлекеттік наградалармен марапатталған.
Халық әртісі, Қазақстанның Еңбек ері, кино және театр актері, режиссер, профессор, Асанәлі Әшімов 21 желтоқсан күні 88 жасындадүниеден өтті.
Асанәлі Әшімов 1937 жылы 8 мамырда Жамбыл облысы, Сарысу ауданы, Жайылмада дүниеге келген. 1961 жылы Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясының театр факультетін бітірген.
Мұхтар Әуезов атындағы Қазақ ұлттық драма театры сахнасында М. Әуезовтің "Абайында" Керім, "Еңлік-Кебегінде" Кебек, "Қара қыпшақ Қобыландысында" Айшуақ, Ғ. Мүсіреповтің "Қозы Көрпеш-Баян сұлуында" Қодар, Ш.Айтматовтың "Көктөбедегі кездесуінде" Иосиф Татаевич, Шекспирдің "Юлий Цезарінде" Юлий Цезарь, М. Фриштің "Дон Жуанның думанында" Дон Жуан, Ә. Нұрпейісовтің "Қан мен терінде" Еламан сияқты образдарды сомдап, қазақ театрының көрнекті актері ретінде танылды. Қара шаңырақ сахнасындағы соңғы күрделі жұмысы – Г. Гауптманның "Ымырттағы махаббат" драмасындағы доктор Клаузен болды.
Актердің "Қыз Жібек", "Атаманның ақыры", "Сарқырама", "Трансібір экспресі", "Нан дәмі", "Алатаудың ай мүйізі", "Жаушы", "Бұлғар даласынан ескен жылы жел" сынды фильмдердегі рөлі көрермен көзайымына айналған.
Сонымен қатар Асанәлі Әшімовтың режиссерлігімен Н. Гогольдің "Ревизор", Ғ. Мүсіреповтің "Амангелді", И. Оразбаевтің "Мен ішпеген у бар ма?!", С. Ванустың "Сұлтан болсам егер мен", Ж. Аймауытовтың "Ақбілек" туындылары сахналанды. "Жылан жылы", "Шоқан Уәлиханов", "Қозы Көрпеш – Баян Сұлу" сияқты фильмдержарыққа шықты.


Иран мен Израиль соғысы: АҚШ-тың ядролық нысандарға шабуылының Қазақстанға қандай әсері бар

Қазіргі уақытта Иран, Израиль және АҚШ арасындағы қарым-қатынас халықаралық саясаттағы ең қауіпті және күрделі текетірестердің біріне айналып отыр. 2025 жылы бұл шиеленіс тек саяси айыптаулар немесе санкциялармен шектелмей, тікелей әскери іс-қимылдарға ұласты. Төменде осы үш елдің арасындағы соғыс жағдайына шолу ұсынамыз.
Иран мен Израиль арасындағы қарым-қатынас онсыз да ұзақ жылдар бойы жаулық сипатта болды. Израиль Иранның ядролық бағдарламасын өзіне тікелей қауіп ретінде қарастырса, Иран Таяу Шығыстағы Израильдің әскери әрекеттерін ислам әлеміне қатер деп бағалайды. Ал АҚШ бұл екі ел арасындағы шиеленісте Израильдің басты одақтасы ретінде әрекет етіп отыр. 2025 жылы бұл текетірес шегіне жетіп, аймақтық әскери қақтығыстарға ұласты.
2025 жылғы сәуірде Израиль Иранның келесі нысандарына соққы жасады:
2025 жылы сәуірдің ортасында Израиль әскери-әуе күштері Иран аумағындағы бірнеше стратегиялық нысандарға, оның ішінде ядролық инфрақұрылымға соққы жасады. Бұл шабуыл бірнеше толқында жүзеге асты:
Израильдің F-35I Adir жойғыш ұшақтары (америкалық F-35-тің арнайы модификациясы) Иордания мен Сауд Арабиясының әуе кеңістігі арқылы өтіп, Ирандағы негізгі ядролық нысандарды нысанаға алған. Шабуыл төмен биіктікте, радарға ілінбеу үшін арнайы жасақталған маршрутпен жүзеге асты.
Шабуыл алдында Иранның әуе шабуылына қарсы қорғаныс жүйелері кибершабуылмен әлсіретілді. Израильдің Unit 8200 әскери кибербөлімі Иранның зымыранға қарсы қорғаныс жүйесін уақытша істен шығарғаны хабарланды. Сонымен қатар жарылыс жасаушы дрондар да пайдаланылған.
"Біз Иранның ядролық қару жасау әрекетіне жол бере алмаймыз. Бұл – алдын алу шарасы. Израиль өз халқының қауіпсіздігін қамтамасыз ету үшін кез келген қадамға баруға дайын", – деді Израиль премьер-министрі (2025 жылы қызмет атқарып отырған).
Израиль бұл әрекетті "шектеулі, бірақ дәл бағытталған операция" деп атады және оны толыққанды соғыс емес, стратегиялық қорғаныс деп сипаттады.
Иран шабуылды "соғыс актісі" деп жариялап, 48 сағат ішінде жауап беруге уәде етті. Салдарынан Израильдің солтүстігіндегі әскери базаларға Ливан арқылы "Хезболла" қозғалысы зымыранмен соққы берді.
Иранның өзі Израильдің Хайфа мен Тель-Авив маңындағы стратегиялық нысандарына баллистикалық зымырандар ұшырды (жолдас сәтті немесе сәтсіз болғаны туралы деректер әртүрлі). Парсы шығанағындағы америкалық әскери базалар да қысымға ұшырай бастады.
Көптеген әскери сарапшы бұл шабуылды "Израильдің 1981 жылғы Ирактағы Осирак реакторына шабуылына ұқсас операция" деп бағалады.Кейбірі бұл әрекет Иранның ядролық бағдарламасын бірнеше айға шегіндіруі мүмкін десе, басқалары "бұл – соғысқа апаратын жол" деп қауіптенеді.
Экономистер мұнай бағасының күрт өсуі жаһандық инфляцияны күшейтетінін болжауда.
Израильдің Иранға сәуір айындағы соққысы – Таяу Шығыстағы геосаяси ахуалды түбегейлі өзгерткен бетбұрыс болды. Бұл оқиға тек екі ел арасындағы қақтығыс емес, аймақтық және жаһандық деңгейдегі қауіпсіздік балансына әсер ететін күрделі жағдайға айналып отыр.
Иран 2025 жылғы сәуір айында Израильдің ядролық және әскери нысандарына жасаған соққысына жауап ретінде бірқатар жан-жақты, үйлестірілген әскери және саяси қарсы шаралар қабылдады. Бұл жауап тек Израильге бағытталып қана қойған жоқ, сонымен қатар АҚШ-тың Таяу Шығыстағы мүдделеріне де жанама түрде әсер етті.
Иранның жауап операциясы (2025 жылғы сәуір-мамыр):
Иран өзінің Fateh-110, Zolfaghar және Shahab-3 баллистикалық зымырандарын пайдалана отырып Израиль аумағына тікелей соққы берді.
Израиль Iron Dome жүйесі арқылы шабуылдардың 70 пайызын тосқауылдап үлгерген, бірақ кейбір нысандарға нақты соққы жеткені расталды.
"Хезболла" және "Ирактағы шии топтары" арқылы жанама шабуылдар
Иранның ықпалындағы "Хезболла" қозғалысы Ливан жағынан Израильдің солтүстігіне ондаған зымыран атты. Сонымен қатар, Ирактағы "Хашд аш-Шааби" тобы АҚШ базаларына шабуыл жасады:
Мақсат – Парсы шығанағындағы мұнай саудасы мен тасымал қауіпсіздігіне қысым жасау.
Иранның Shahid Kaveh атты әскери кибертобы Израильге қарсы бірнеше кибероперация жүргізді:
"Израиль жасаған агрессияның жауабы сөзсіз болатынын айттық. Бүгін біз тек әділ қарсы шараны іске асырдық. Біз ешқашан бастамашы емеспіз, бірақ жауапсыз да қалмаймыз", – деді Иранның Жоғарғы көшбасшысы аятолла Әли Хаменеи.
"Біздің әрекетіміз – Біріккен Ұлттар Ұйымының жарғысына сәйкес өзін-өзі қорғау шарасы. Израиль халықаралық құқықты бұзды. АҚШ бұл заңсыздықты қолдап отыр".
Әскери сарапшылардың пікірінше, Иран өзінің асимметриялық соғыс стратегиясын қолданды: – тікелей шабуыл + делдал топтарды пайдалану + кибер және ақпараттық шабуыл. Израиль үшін бұл шабуыл Иран тарапынан нақты қауіптің бар екенін көрсетті. АҚШ Иранға қарсы жаңа санкциялар салды, бірақ тікелей әскери жауап бермеді.
2025 жылғы сәуір айында Израиль соққысына Иранның берген жауабы әртараптандырылған, көп бағытты және стратегиялық түрде үйлестірілген әрекеттер жиынтығы болды. Бұл тек әскери қақтығыс емес, кибер, саяси және ақпараттық деңгейде де кеңінен өрбіген қарсы операция болды. Қақтығыс өңірлік соғысқа айналу қаупін тудырған сәт ретінде тарихта қалуы мүмкін.
2025 жылы Иран мен Израиль арасындағы қақтығыс ушығып, қарулы соққыларға ұласқаннан кейін, АҚШ бұл текетіресте шешуші дипломатиялық әрі әскери ойыншы ретінде араласты. АҚШ Израильдің негізгі стратегиялық одақтасы ретінде әрекет етіп, бір жағынан Иранның агрессиясына жауап қатты, екінші жағынан қақтығыстың жаһандық соғысқа ұласуына жол бермеуге тырысты.
АҚШ-тың араласуы: 2025 жылғы сәуір-маусым
NSA және Cyber Command Израильдің кибершабуылдан қорғанысын күшейтуге көмектесті.
Израильдің сәуір айындағы шабуылдарының тиімді болуына АҚШ барлауының рөлі зор болғаны айтылды.
"Америка Құрама Штаттары Израильдің өзін қорғау құқығын толық қолдайды. Бірақ біз Иранмен тікелей соғысқа ұласатын жолды қаламаймыз. Біз әр тарапты жауапкершілікпен әрекет етуге шақырамыз", – деді АҚШ президенті.
2025 жылғы сәуірдің соңында АҚШ қаржы министрлігі:
АҚШ-тың өзіне бағытталған шабуылдар мен жауаптары
АҚШ 2025 жылғы Израиль-Иран қақтығысында белсенді, бірақ абайлап әрекет ететін тарап ретінде көрінді. Ол Израильді толық қолдаса да, Таяу Шығыстағы кең ауқымды соғысқа тартылып кетуден сақ болуға тырысты. Әскери жағынан араласуы нақты шекарамен шектелді – барлау, қорғаныс, логистика және делдалдық. Бұл ұстаным АҚШ-тың 2020-жылдардағы сыртқы саясатындағы өзгерісті – тікелей соғыстан гөрі, серіктестерге қолдау көрсету арқылы әрекет етуді айқын көрсетіп отыр.
БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесі шұғыл отырыс өткізіп, тараптарды сабырға шақырды. Дегенмен, АҚШ пен Ресей арасындағы пікір қайшылығы қарар қабылдауға кедергі келтірді.
Түркия қақтығысты тоқтату үшін екі жаққа да дипломатиялық диалог ұсынды. Қытай Парсы шығанағындағы қауіпсіздіктің бұзылуынан алаңдап, бейбіт келіссөздер жүргізуге шақырды. Ресей АҚШ пен Израильдің әрекеттерін "арандату" деп бағалап, Иранға жанама қолдау білдірді.Қазіргі әскери жағдай (2025 жылғы маусымдағы дерек):
Иран мен Израиль арасындағы 2025 жылғы қарулы қақтығыс – геосаяси ғана емес, экономикалық және қауіпсіздік тұрғысынан Қазақстанға да жанама әсерін тигізетін маңызды оқиға. Қазақстан қақтығыс аймағынан алыс орналасқанына қарамастан, аймақтық тұрақсыздық, энергетикалық нарықтар мен геосаяси одақтастықтар арқылы бұл жағдайдың салдарын сезінуі мүмкін.
Иран мен Израиль арасындағы қақтығыс Парсы шығанағындағы мұнай тасымалына қауіп төндіргендіктен, дүниежүзілік нарықта мұнай бағасы күрт көтерілді. Қазақстан – мұнай экспорттаушы ел. Сол себепті бағаның өсуі бюджет кірісін арттыруы мүмкін, бұл жағынан оң әсер береді.
Энергия тасымалдау инфрақұрылымына қауіп артса немесе Иран арқылы өтетін логистикалық жолдар бұзылса, Қазақстанның мұнай экспортындағы балама бағыттарда қысым көбеюі мүмкін (әсіресе Каспий арқылы). Мұнай бағасымен бірге инфляция да артуы мүмкін, бұл ішкі нарыққа кері әсер етеді.Әлемдік азық-түлік және қаржы нарықтарына қысым
Геосаяси дағдарыстар әлемдік логистика мен сақтандыру шығындарын арттырады. Бұл Қазақстанға келетін импорттың бағасын қымбаттатуы мүмкін. Әсіресе Таяу Шығыстағы азық-түлік сатып алушылар нарығындағы тұрақсыздық, Қазақстанның астық экспортына әсер етуі мүмкін (Иран – Қазақстаннан бидай алатын негізгі елдердің бірі).
Қазақстан мен Иран арасында Астрахань – Бендер-Аббас бағыты бойынша жүк тасымалы, логистика және бидай, металл өнімдері бойынша сауда байланысы бар. Қақтығыс Иранның ішкі нарығы мен порттарына қауіп төндіріп, екіжақты сауда айналымының баяулауына әкелуі мүмкін.
Сауда көлемі аз, бірақ технологиялық және медициналық ынтымақтастық бар. Қақтығыс Израиль экономикасына әсер етсе, бұл байланыстар да тоқтап қалуы мүмкін.Қауіпсіздік және діни-саяси тұрақтылық
Қақтығыс діни сипатқа да ие (шииттік Иран мен еврей Израиль), сондықтан мұсылман елдеріндегі радикалды топтардың белсенділігі артуы мүмкін. Қазақстан үшін бұл ішкі діни тұрақтылықты сақтау, діни экстремизмге қарсы шараларды күшейту қажеттігін тудыруы мүмкін. Радикалды идеологиялар мен шеттен келетін ықпалдарға қарсы ақпараттық, құқықтық және идеологиялық қауіпсіздік мәселесі өзекті бола түседі.Геосаяси тепе-теңдік пен сыртқы саясат
Қазақстан үшін бейтараптық пен көпвекторлы саясатты сақтау маңызды. Қақтығыс ушыққан жағдайда: Ресей мен Қытай Иранды жақтаса,АҚШ пен Батыс Израильді қолдайды. Қазақстан екі жақпен де ынтымақтастық орнатқан ел ретінде бұл жағдайға абай қарауға мәжбүр. Аса сақ дипломатиялық риторика қажет болады.
Осылайша Қазақстан тікелей соғысқа тартылмаса да, жанама түрде энергетика, сауда және қауіпсіздік салаларында ықпал сезінеді.