Қажылық жолдамасын сыйға беру қаншалықты дұрыс және бұл ретте нені ескеру керек

Қажылық – мұсылман баласының бес парызының бірі ғана емес, ол Жаратушыға жақындаудың, рухани тазарудың және өмірлік арманның орындалуының шыңы. Бүгінгі таңда елімізде қасиетті мекенге баруды аңсаған ата-анасына немесе жақындарына қажылық жолдамасын сыйға тарту үрдісі дәстүрге айналып келеді. Алайда, мұндай сыйлықты тарту ету тек қаржылық мүмкіндікпен шектелмейді. Мұнда сыйлаушының ниетінен бастап, қажылыққа баратын адамның физикалық дайындығына, шариғи талаптардың сақталуына және ұйымдастыру жұмыстарына дейін назар аударуды қажет ететін маңызды жайттар бар. Себебі, тиісті дайындық пен шынайы ықылас болмаған жағдайда, сауапты іс пен рухани сапардың мәні өзгеріп кетуі мүмкін.
Бұл мақалада біз қажылыққа жолдама сыйлаудың рухани артықшылықтарын саралай отырып, сапар кезінде туындауы мүмкін қиындықтар мен тәуекелдерге тоқталамыз. ҚМДБ мамандары мен теологтардың, сондай-ақ денсаулық сарапшыларының пікіріне сүйене отырып, қасиетті сапардың "алтын стандарттарын" талдаймыз.
Теолог Расим Челидзеқажылықтың мұсылман үмбеті үшін маңыздылығына тоқтала келе, оның тек діни парыз ғана емес, сонымен қатар үлкен рухани жауапкершілік екенін атап өтті. Маманның айтуынша, бүгінгі таңда қаржылық қиындықтарға қарамастан, мемлекеттік гранттар мен арнайы квоталар арқылы қасиетті мекенге бару мүмкіндігі артып келеді. Ол аталған үдеріс мұсылман қауымының рухани кемелденіп, мол игілікке кенелуіне септігін тигізетінін айтты.
"Қажылық – мұсылман баласын өмірінде тым болмағанда бір мәрте Меккеге баруға шақыратын, Ислам дінінің бес парызының бірі. Дегенмен, көптеген мұсылманның бұл діни міндетті өз қаражаты есебінен орындауға мүмкіндігі бола бермейді. Сондықтан соңғы отыз жылда гранттық немесе жеңілдікпен қажылыққа бару үрдісі белсенді дамып келеді. Сондай-ақ Сауд Арабиясы тарапынан тұрмысы төмен мұсылмандар үшін арнайы квоталар бөлінеді. Қажылық сапарларын ұйымдастырумен еліміздегі аккредиттелген туристік агенттіктер мен діни институттар айналысады. Әрине, Жаратушы алдындағы парызды өтеп, бұл дүние мен ақырет үшін рухани игілікке кенелу – әрбір мұсылман үшін аса маңызды оқиға", – деді Расим Челидзе.
Теолог жеңілдік бағдарламаларының материалдық тиімділігіне қарамастан, оның өзіндік қиындықтары бар екенін алға тартады. Расим Челидзенің пайымдауынша,бюджеттік сапарлар қаржылық тұрақтылықты сақтағанымен, квота тапшылығы, ұзақ кезек және тұрмыстық қолайсыздықтар сияқты кедергілер қажылықтың сапасына әсер етуі мүмкін. Сонымен қатар, маман тарихи деректерге сүйене отырып,қажылықты өмірде бір-ақ рет өтеудің маңыздылығынтүсіндірді.
"Мұндай сапарлардың материалдық тұрғыдан тиімді тұстарымен қатар, өзіндік қиындықтары да бар. Қажы үшін ең үлкен артықшылық – жеңілдік бағдарламасымен бару, өйткені бұл мұсылманның қаржылық тұрақтылығына нұқсан келтірмейді. Алайда, мұндай бағдарламалардың кемшілігі ретінде мыналарды атап өтуге болады: қажылықтан орын алудың қиындығы мен квота санының шектеулілігі, сондай-ақ кезекке тұрудың бірнеше жылға созылуы. Бұған қоса, ілеспе құжаттарды толтыру барысы мен қажылық кезіндегі жеңілдік иелеріне арналған тұрмыстық жағдайларды айтуға болады. Бюджеттік қонақүйлердегі тамақтану мен қызмет көрсету сапасы, сондай-ақ арзан секторларда адамдардың тым көп шоғырлануы денсаулыққа қауіп төндіріп, тұрмыстық қақтығыстардың туындауына әкеледі. Мүмкін, бұл кемшіліктердің барлығы мұсылман әлемінің қасиетті мекеніне жеңілдікпен бару мәселесін тереңірек пайымдауға өз әсерін тигізер. Айта кетерлігі, соңғы онжылдықтарда мұсылмандар арасында қажылыққа бірнеше мәрте бару үрдісі байқалуда. Мұндай іс-әрекетке ислам құқығында (фиқһ) тыйым салынбағанымен, ол Мұхаммед пайғамбардың (с.ғ.с.) өмір жолындағы қажылық үлгісіне мазмұндық тұрғыдан қарама-қайшы келуі мүмкін.Пайғамбарымыз өмірінде бір-ақ рет, яғни 632 жылы қажылық жасаған. Тарихшылар бұл сапарды "қоштасу қажылығы" деп атап, ол бір мәртелік қажылықтың жарқын үлгісіне айналды. 630 жылы Мекке алынып, әскери жорықтар аяқталған соң ол Мәдинаға оралады. 631 жылы қажылыққа Әбу Бәкірді жіберіп, 632 жылы қажылықты өзі өтейді. Сондықтан көптеген дін ғұламалары қажылықты бір-ақ рет өтеу туралы пікірді қолдайды және қажылық шығынын өтей алмайтын мұсылмандар үшін демеушілік жасауды құптайды. Мұндай демеушілік қолдаулар жоғарыда аталған көптеген кемшіліктерді жойып қана қоймай, мұсылман әлеміндегі әлеуметтік байланыстарды нығайтуға септігін тигізері анық", – деп түсіндірді теолог Расим Челидзе.
Қазақстандық қоғамда жақын адамдарына, әсіресе ата-анасына қажылық сапарын сыйға тарту үрдісі кең етек жайып келеді.Әлеуметтанушы Эльмира Отарбұл құбылыстың негізінде тек материалдық қолдау емес, әлеуметтік мән мен жауапкершілік жатқанын атап өтті. Оның пайымдауынша, бұл – отбасылық қарым-қатынастағы құрметті көрсету және жақын адамдардың ұзақ уақыт жоспарлаған мақсатын орындауға мүмкіндік беру тәсілі.
"Қажылық сапарын сыйлау – ата-анаға, туысқа немесе жақын адамға құрметтің бір көрінісі. Бұл – олардың жоспарлаған сапарына жағдай жасау. Алайдамұндай шешімнің артында дайындық, денсаулық, қаржылық және моральдық жауапкершілік мәселелері тұратынын да ескеру қажет. Қажылық – нақты талаптары бар сапар. Сондықтан оны сыйлық ретінде ұсыну кезінде адамның жеке дайындығы мен ниеті маңызды", – дейді әлеуметтанушы Эльмира Отар.
Мысалы, сапар сыйлаудың әлеуметтік артықшылықтары:
Дегенмен, сарапшы бұл қадамның әлеуметтік және дайындық тұрғысынан күрделі тұстары бар екенін ескертеді. Әлеуметтанушы Эльмира Отар бұл мәселенің әлеуметтік және құндылықтық тәуекелдеріне тоқталып, сыйлық ретінде ұсынудың бірқатар кемшілігін атап өтті. Сарапшының пайымдауынша, бұл құбылыс қоғамдағы теңсіздікті көрсетіп қана қоймай, сапардың бастапқы мәнін өзгертуі мүмкін. Ол кемшіліктер:
ҚМДБ Шариғат және пәтуа бөлімінің маманы Елбек Тасболатұлымұсылман қауымы үшін өзгеге қуаныш сыйлаудың сауабы мол екенін алға тартады. Оның пайымдауынша, қасиетті мекенге баруды мақсат тұтқан, бірақ жағдайы келмей жүрген жандарға қажылық сапарын сыйлау – нағыз бауырмалдықтың көрінісі.
"Дінімізде мұсылман бауырыңның жүрегіне қуаныш ұялату – ең ізгі әрі абзал амалдардың бірі болып саналады. Осы тұрғыдан алғанда, өмірінде қасиетті мекенге баруды армандап, бірақ мүмкіндігі болмай жүрген жандарға қажылық сапарын сыйға тарту – олар үшін ең үлкен қуаныш пен баға жетпес сыйлық", – деді Елбек Тасболатұлы.
ҚМДБ өкілі кез келген қайырымдылық істің қабыл болуындағы ең маңызды шарт – ниеттің тазалығы екенін ескертеді. Ол материалдық көмек берушіні мақтаншақтық пен риядан сақтандырып, игі істің берекесі тек шынайы ықыласқа байланысты екенін алға тартты.
"Алайда, мұндай сауапты істениеттің тазалығына ерекше мән берген жөн. Жасалған қайырымдылық тек Алланың ризашылығы үшін болуы шарт. Егер бұл амал елге көрсету немесе мақтан үшін жасалса, ол адамның ниетін бұзып, істеген ісінің сауабын жойып жібереді. Сондықтан, ізгі амалдың берекесі мен сауабын сақтау үшін шынайы ықыласпен жасалғаны абзал", – дейді Елбек Тасболатұлы.
Елбек Тасболатұлы қажылық сапарына ниет еткен жандарға маңызды кеңестер айтты. Оның сөзінше, қажылық – бұл тек саяхат немесе туристік бағыт емес, ең алдымен жауапкершілігі жоғары ұлы ғибадат. Осы орайда сарапшы шариғат талаптарына сай ескерілуі тиіс негізгі қағидаларды атап көрсетті.
"Қажылыққа ниет еткен әрбір мұсылман ең алдымен бұл сапардың жай ғана саяхат емес, ұлы ғибадат екенін терең түсінуі тиіс. Шариғатымыз бойынша, қажылыққа барарда ескерілуі тиіс ең бастыүш қағидабар:
Ең бастысы – сабыр мен көркем мінез. Қажылық кезінде түрлі қиындықтар, аптап ыстық немесе адамдардың көптігі орын алуы заңды. Сол сәтте мұсылман бауырына ашуланбай, кешірімді болу – қажылықтың қабыл болуының белгісі, – деп түсіндірді Елбек Тасболатұлы.
Фитнес-жаттықтырушы, нутрициолог Айжан Қалымовада қажылыққа жолдама сыйлаудың астарында терең рухани мән мен отбасылық құндылық жатқанын алға тартады. Оның пайымдауынша, бұл – баланың ата-ана алдындағы перзенттік парызының ең биік көрінісі және олардың рухани саулығына деген шынайы қамқорлығы.
"Ең алдымен, мұндай сыйлықтың рухани құндылығы өте жоғары. Себебі, Исламның бес парызының бірін өтеуге жәрдемдесу – діни тұрғыдан ең игі істердің бірі. Көптеген мұсылман үшін, әсіресе қаражат тапшылығынан жол шығынын өздігінен өтей алмай жүрген жандар үшін бұл – өмірлік арманының орындалуы. Сонымен қатар, балалары тарапынан жасалған мұндай қадам – ата-анаға деген шексіз құрметтің және олардың рухани амандығына деген шынайы қамқорлықтың ең биік көрінісі. Әлеуметтік тұрғыдан алғанда, бұл адамның рухани жаңғыруына және қоғамдағы беделінің артуына ықпал етеді", – дейді Айжан Қалымова.
Айжан Қалымова қажылықтың рухани артықшылықтарын айта келе, бұл сапардың ағзаға түсетін салмағы мен ұйымдастырушылық тұрғыдағы тәуекелдерін де назардан тыс қалдырмады. Маман сапарға шықпас бұрын денсаулық жағдайы мен шариғи талаптарды мұқият ескеру қажеттігін ескертіп, келесідей маңызды жайттарды атап өтті.
"Негізгі қауіп-қатер қажының физикалық жай-күйіне байланысты. Қажылық сапары үлкен күш-жігерді, ұзақ жаяу жүруді және аптап ыстықта болуды талап етеді, бұл дайындығы жоқ адамның денсаулығы үшін қауіпті болуы мүмкін. Сондай-ақ рухани дайындық мәселесі де аса маңызды: тиісті діни білім мен шынайы ниет болмаса, сапар күтілген рухани нәтиже бермей, жай ғана туристік саяхатқа айналып кетуі ықтимал. Бұдан бөлек, жауапсыз туроператорды таңдау немесе виза мен құжаттарды рәсімдеудегі кедергілер сияқты ұйымдастырушылық тәуекелдер де бар. Сонымен қатар, адамның жеке міндеттемелерін де ескеру қажет. Қажылық ережелері бойынша, қажының өтелмеген қарызы болмауы тиіс, ал ол сапарда болған уақытта отбасы толықтай материалдық тұрғыдан қамтамасыз етілуі шарт", – деп қосты Айжан Қалымова.


Қазақстан Қытай, Азия және Еуропа арасындағы әуе жүк тасымалының стратегиялық орталығына айналып келеді – Жоан Пелисье

Airbus компаниясының Еуропа өңірі бойынша президенті Жоан Пелисье IATA қауымдастығының 81-жылдық жиналысында Қазақстандық журналистерге ел президенті Қасым-Жомарт Тоқаевтың халықаралық әуе хабын құру бастамасына қатысты өз пікірін бөлісті.
Жоан Пелисьенің айтуынша, Қазақстан соңғы жылдары Азия, Қытай және Еуропа арасындағы әуе жүк тасымалының аралық платформасына айналып келеді.
"Әлбетте, біз бұған қуаныштымыз. Қазақстанда азаматтық авиацияның дамуы біз үшін жаңа мүмкіндіктерге жол ашады. Бұған дейін біз Air Astana және Fly Arystan әуе компанияларына ұшақтарымызды ұсынып келгенбіз, болашақта жүк тасымалы операторларына да өз әуе кемелерімізді ұсына аламыз. Бұл салада біздің белсенділігіміз жоғары. Қазір бізде жолаушылар ұшағынан жүк тасымалдайтын әуе кемесіне айналдырылған A320 және A330 ұшақтары бар. Ал арнайы жүк тасымалына арналған A350 ұшағын алғашқы операторлар 2027 жылдың екінші жартысынан бастап қабылдай бастайды. Сондықтан да Қазақстанның әуе көлігі хабының талаптарына сай келетін кез келген әуе кемесін ұсынуға дайынбыз", – деді Жоан Пелисье.
Airbus компаниясының өңірлік президенті сұхбат барысында өзге де сұрақтарға жауап берді. Оның ең басты тақырыптарын оқырман назарына ұсынамыз.
– Қазақстанның Airbus компаниясының еуразиялық стратегиясындағы рөлі қандай?
– Біз үшін Қазақстан – Орталық Азия нарығындағы ең маңызды елдердің бірі. Мұнда біздің кеңсеміз және тікұшақ орталығындағы өкілдігіміз орналасқан. Онда көптеген қызметкерлеріміз жұмыс істейді. 2025 жылғы 1 қаңтардан бастап Airbus компаниясының Қазақстандағы басшысы ретінде Роман Блащишин тағайындалды. Бұрын ол қорғаныс және ғарыш салаларындағы ынтымақтастыққа жауап берсе, енді өнеркәсіп, бизнесті дамыту және саяси мүдделі тараптармен өзара әрекеттесу сияқты кез келген деңгейдегі қарым-қатынасты құра алады. Басқаша айтқанда, бұл өкілдік – бізді Қазақстанмен байланыстыратын басты құралымыз.
Мұның бәрі Қазақстан нарығының біз үшін қаншалықты маңызды екенін көрсетеді. Біз Қазақстан үкіметімен қарым-қатынасты одан әрі дамытуға дайынбыз.
– Қазақстанмен әріптестікті күшейту бойынша жоспарлар қандай?
– Қазіргі таңда Қазақстанда біз өз қызметіміздің үш саласында жұмыс істеп жатырмыз.
Олар – қорғаныс пен ғарыш жобалары, тікұшақ өндірісі және азаматтық авиация. Болашақта бұл тізімге жүк ұшақтарын жеткізу қосылады деп сенеміз. Сондықтан серіктестік қазірдің өзінде жоғары деңгейде дамып келеді, және ол қорғаныс саласында болсын, азаматтық салада болсын, біз оны одан әрі нығайтқымыз келеді.
Келесі жылы біз Қазақстанның Air Astana әуекомпаниясымен серіктестігіміздің 20 жылдығын атап өтеміз. Air Astana мен FlyArystan жыл сайын өз флоттарын Airbus ұшақтарымен толықтырып келеді. Біз бұл ынтымақтастыққа ризамыз.
– Airbus Орталық Азияны өзінің сервис орталықтарын орналастыру алаңы ретінде қарастыра ма?
– Қазірдің өзінде Қазақстанда тікұшақтарға қызмет көрсететін сервистік орталығымыз бар. Бұл Орталық Азиядағы тікұшақ паркін қолдайтын жалғыз орталық. Сондай-ақ, біз оны көршілес Өзбекстан мен Қырғызстан сияқты елдерге қызмет көрсету үшін де пайдаланамыз.Алдағы уақытта қорғаныс саласындағы C295 және A400M ұшақтары үшін де осындай тәжірибені зерттеп, іске асыруды жоспарлап отырмыз. Алдымен бұл ұшақтарды пайдалануға енгізу қажет. Кейін, әсіресе Қазақстанға осындай ұшақтар қажет болған жағдайда, оларға қызмет көрсетуге арналған сервистік орталық ашу мүмкіндігін қарастырамыз.
– Airbus үшін Қазақстанды Орталық Азияның басқа елдерінен ерекше ететін не?
– Қазақстан – Орталық Азия елдері арасында Airbus-пен алғашқы ынтымақтастық орнатқан мемлекет. Кейін Uzbekistan Airways компаниясымен де серіктестік басталды. Дегенмен, Қазақстан бірінші болып ынтымақтастық орнату ғана емес, өзге де ерекшеліктерге ие. Біз өзара серіктестікті жоғары бағалаймыз және жыл сайын бұл әріптестік одан әрі нығая түсуде. Әсіресе, Air Astana компаниясымен азаматтық авиация саласындағы өзара тиімді ынтымақтастығымыз Қазақстандағы қызметімізді кеңейтуге үлкен ынта береді.
– Airbus Қазақстанға жеткізілген әскери-транспорт ұшақтарын пайдалануға персонал дайындау ісіне қатыса ма?
– Қазақстан 2024 жылғы желтоқсанда алғашқы A400M ұшағын қабылдап, оны пайдаланатын елдердің қатарына жаңадан қосылды. Airbus персоналды оқыту және қолдау саласында ынтымақтастық орнатуға ұмтылады. Әскери әуе күштерінің ұшқыштары мен техниктері Airbus компаниясының Севильедегі Халықаралық оқу орталығында біліктілігін арттыру курстарынан өтті. Қазақстанда әскери әуе күштерінің ұшақты бастапқы кезеңде тиімді пайдалануы үшін жергілікті Airbus қолдау қызметі жұмыс істейді. Оның кейбір қызметкерлері – Қазақстан азаматтары, олар алдын ала жұмысқа қабылданып, арнайы оқытылған.
– Алдағы 10 жылда қандай технологиялық тенденциялар авиация саласына өз ықпалын тигізеді?
– Алдағы онжылдыққа көз жүгіртсек, Airbus авиация саласына болашақта айтарлықтай әсер ететін бірқатар негізгі технологиялық бастамаларды белсенді түрде қолдап, жүзеге асырып жатыр.
Біріншіден, біз экологиялық таза авиаотын – SAF (Sustainable Aviation Fuel) өндірісі мен қолданылуын кеңейтуге елеулі инвестиция салып жатырмыз. Қазіргі уақытта барлық Airbus ұшақтары құрамында 50% SAF бар отынды пайдалануға сертификатталған. 2030 жылға дейін бүкіл әуе паркімізді 100% SAF-пен үйлесімді етуге ұмтылып отырмыз.
Екіншіден, біз A220, A320neo сериясы және A350 секілді жаңа буынды ұшақтарды жасап, жеткізу арқылы жаһандық әуе паркін үнемі жаңартып келеміз. Бұл ұшақтар отын шығыны мен зиянды қалдықтарды айтарлықтай азайтады. Әуе компанияларына ең тиімді әуе кемелерін ұсына отырып, біз авиация саласының көміртек ізін қысқартуға тікелей үлес қосып отырмыз.
Үшіншіден, Airbus дәстүрлі ұшақтардың тиімділігін арттыратын технологияларды дамытуда көшбасшы. Бұл бағытта біз қозғалтқыш өндірушілермен тығыз ынтымақтастықта болып, жоғары тиімділікке ие жаңа буындағы екі контурлы қозғалтқыш технологияларын енгізіп жатырмыз. Сонымен қатар, The Wing of Tomorrow бағдарламасы аясында аэродинамиканы жақсарту бойынша айтарлықтай нәтижелерге қол жеткіздік, ал EcoPulse секілді жобалар арқылы гибридті электр қозғалтқыштарының әлеуетін зерттеп келеміз. Бұл жұмыстар отын шығынын азайтып, қысқа және орта мерзімді кезеңде ұшақтардың жалпы энергия тиімділігін оңтайландыруға бағытталған.
Сутегімен жұмыс істейтін қозғалтқыштар сияқты ұзақмерзімді технологияларды дамытумен қатар, біз SAF тиімділігін барынша арттыруға, ұшақ паркін жаңартуға және қазіргі әрі болашақ жобаларымызда озық тиімділік тәсілдерін енгізуге ерекше назар аударамыз. Дәл осы бағыттарға біз ресурстарымызды белсенді түрде инвестициялап, келесі онжылдықта авиацияның экологиялық көрсеткіштерін жақсартуға барынша күш саламыз.
– Авиация саласы 2050 жылға қарай зиянды шығарындылардың нөлдік деңгейіне қол жеткізе алады деп есептейсіз бе?
– Airbus 2050 жылға қарай авиация саласында көміртегі шығарындыларын нөлдік деңгейге дейін азайту жөніндегі бүкіл саланы қамтитын мақсат аясында өз жауапкершілігін толық сезінеді. Бұл мақсатты ATAG, IATA, ICAO секілді ұйымдар белсенді қолдап отыр және ол Еуропалық Одақтың "Жасыл келісім" бастамасымен үйлеседі. Біз бұл мақсатқа тек авиация саласының бүкіл құн тізбегі бойынша күш біріктіру арқылы ғана қол жеткізе алатынымызға сенімдіміз. Бұл – ұшақ өндірушілер, әуе компаниялары, отын жеткізушілер, реттеуші органдар мен үкіметтер арасындағы жаһандық деңгейдегі тығыз ынтымақтастықты талап етеді.
Airbus декарбонизацияға апаратын нақты және кешенді жолды қолдайды. Осы жол аясында біз ғылыми тұрғыдан негізделген, қатаң шығарындыларды азайту мақсаттарын көздеп отырмыз. Бұл мақсаттар тәуелсіз сарапшылар тарапынан расталған. Біздің стратегиямыз бірнеше бағытты қамтиды: отын үнемдейтін ұшақтарға көшуді жеделдету, таза авиаотынды (SAF) пайдалануды кеңейту, дәстүрлі авиациялық технологиялардың отын тиімділігін арттыратын инновацияларды үздіксіз енгізу, сондай-ақ сутегі қозғалтқыштары сияқты озық технологияларды дамыту.
2050 жылға қарай нөлдік шығарындыларға қол жеткізуіміз осы шешімдерді тиімді жүзеге асырып, кеңінен енгізуімізге байланысты. Бұл үшін тиісті инфрақұрылым мен нормативтік-құқықтық база қажет, ал біз өз тарапымыздан осы мақсатқа жетуге қажетті технологиялық әлеуетімізді барынша жұмылдырамыз.
– Airbus сутегі қозғалтқышымен жүретін коммерциялық ұшақтарды қолданысқа енгізуге қаншалықты жақын?
– Бұл – Airbus компаниясының көміртексіз авиацияны дамытудағы ең маңызды бастамаларының бірі. Инновациялық технологияларды коммерциялық деңгейге жеткізу үшін біз зерттеу мен әзірлемелерге айтарлықтай және тұрақты түрде инвестиция салып келеміз. Жуырда біз сутегі отынымен жұмыс істейтін ұшақтың жаңа тұжырымдамасын ұсындық. Бұл жобада отын элементтері (fuel cell) технологиясының мүмкіндіктеріне ерекше назар аударылған.
Бастапқы болжамымыз бойынша, мұндай ұшақ шамамен 2035 жылы қолданысқа енгізіледі деп жоспарланған. Алайда қазіргі болжамдар бұл бағыттағы маңызды қиындықтарды — сутегіні сақтау жүйесінен бастап, күштік қондырғыларды әзірлеуге дейінгі барлық қажетті авиациялық технологияларды дамыту қажеттігін ескереді. Сонымен қатар, сутегін өндіру, тарату және әуежай инфрақұрылымын қоса алғанда, толыққанды сутегі энергетикалық экожүйесін құру да аса маңызды.
Дегенмен, Airbus бұл мәселелерді шешу және сутегі қозғалтқышын дамыту идеясынан бас тартпайды. Сутегімен жұмыс істейтін алғашқы коммерциялық ұшақты қолданысқа енгізу мерзімі осы негізгі технологиялық және инфрақұрылымдық салаларда қол жеткізілетін прогреске тікелей байланысты болады. Біз бұл бағыттағы дамуымыз бен жетістіктеріміз туралы тұрақты түрде хабарлап отырамыз.
– Геосаяси жағдай мен сауда кедергілері (мысалы, Қытай мен АҚШ арасындағы қарым-қатынас) Airbus-тың жеткізу тізбегіне әсер етіп жатыр ма?
– Бүкіл аэроғарыш саласы сияқты, Airbus та жаһандық сауда жүйесінің даму үдерісін және қазіргі макроэкономикалық ахуалды – оның ішінде геосаяси мәселелер мен жоғары тарифтердің енгізілуін мұқият бақылап отыр. Біздің саланың жаһандық сипатын ескере отырып, біз 1979 жылғы келісімнің қағидаттарына қайта оралуға шақырамыз. Бұл ұзақ мерзімді келісім баж салығынан бос сауданы қамтамасыз етеді, ал оған біздің сала едәуір дәрежеде тәуелді.
Тарифтер мен жалпы сауда саясатының өзгерістері жеткізу тізбегімізге ықпал ететінін жақсы түсінеміз. Сол себепті біз әлем бойынша клиенттеріміз және жеткізушілерімізбен тығыз жұмыс істей отырып, өзгермелі нарық жағдайына бейімделуге және ең тиімді стратегияларды анықтауға күш салып келеміз. Airbus жаһандық деңгейде өз қызметін жалғастырып, жұмыс орындарын сақтап, инновацияларды қолдап, АҚШ, Еуропа, Азия және басқа да өңірлердегі аэроғарыш нарықтарына өнім жеткізуді қамтамасыз етіп отыр.
Қазіргі сауда шиеленістерінің нақты қаржылық және операциялық салдарын бағалау әлі ерте болса да, біз стандартты тәуекелдерді басқару аясында бірнеше ықтимал сценарийді қарастырып жатырмыз. Клиенттерге уақытылы жеткізуді қамтамасыз ету және бизнестің тұрақты жұмыс істеуін қолдау – біздің басымдығымыз. Біз аэроғарыш саласының бәсекеге қабілетті әрі тұрақты дамуын қамтамасыз ету үшін саясаткерлермен, салалық қауымдастықтармен және өзге де мүдделі тараптармен өзара іс-қимылды жалғастырамыз.
– Airbus Қазақстанның аэроғарыш секторында білім беру және инновациялық бастамаларды қолдауға ашық па?
– Airbus Қазақстандағы аэроғарыш секторын дамытуға бағытталған бірқатар нақты жобаларға қатысу арқылы бұл бастамаларды қолдауға белсенді түрде атсалысып келеді.
Аэроғарыш инфрақұрылымын дамыту саласындағы серіктес ретінде Airbus қазақстандық менеджерлер мен инженерлерге Франция мен Ұлыбританияда спутниктік бағдарламаларды басқару бойынша оқудан өту және тәжірибе жинақтау мүмкіндігін ұсынды. Қазіргі таңда бұл мамандар Қазақстанның ғарыш саласындағы ұйымдарында қызмет атқаруда.
Қазақстанмен бірлескен Airbus Helicopters Kazakhstan Engineering (AHKE) кәсіпорны өңірдегі тікұшақ мамандарын аттестациядан өткізумен қатар, Азаматтық авиация академиясының түлектеріне арналған екі жылдық практикалық оқу бағдарламасын іске асыруда.
Біз сонымен қатар жас таланттарды қолдау бастамаларына да қатысудамыз. Мысалы, біз Назарбаев Университетінің Mechaton 2025 іс-шарасына қатысып, механика және аэроғарыш мамандықтарының студенттеріне дәрістер мен тағылымдамалар ұсындық. Бұдан бөлек, қазіргі уақытта Қазақстанда ab-initio тікұшақ ұшқыштарын оқыту және қолдау көрсету мүмкіндіктерін зерттеп жатырмыз.
Airbus қажеттілікке және іске асыру мүмкіндігіне байланысты бірлескен жобалар аясында өз білімін және тәжірибесін бөлісуге әрдайым дайын.


Бразилия мен Қазақстан: Жайылым шамалас болғанымен, неге мал санында айырмашылық үлкен?

Dala.Camp Forum 2026 аясында Қазақстандағы мал шаруашылығы саласының кәсіпкерлері қосылған құн тізбегіне қатысты мәселені талқылады. Сарапшылардың айтуынша, фермерлер бұл тізбекте бар болғаны 10 пайыз шамасындағы үлеске ие болса, оның 40 пайыз үлесін логистика мен сатумен айналысатындар көріп отыр.
Бұл ретте "Мал шаруашылығындағы қосылған құн тізбегі" тақырыбындағы талқылау саланың ішкі логикасына — генетика мен биологиялық қауіпсіздіктен бастап өңдеу, баға қалыптастыру және нарыққа шығуға дейінгі кезеңдерде қосылған құнның қалай қалыптасатыны, бөлінетіні және жоғалатынына арналды.
Turan Қазақстан мал өсірушілер қауымдастығының басқарма төрағасы Жәнібек Кенжебаев жүргізген пікірталасқа қатысқан спикерлер Қазақстандағы мал шаруашылығы әлі де ферма, бордақылау, өңдеу және өткізу секілді оқшау кезеңдерден тұратынын, ал қосылған құнның біркелкі қалыптаспай, тізбек бойында "ағып кететінін" атап өтті. Негізгі сын-қатер – фрагменттелген нарықтан әрбір буын жалпы экономиканы күшейтетін басқарылатын жүйеге көшу.
Талқылаудың өзегі – қосылған құн қай жерде жоғалады, толық вертикалды интеграциясыз тұрақты модель құру мүмкін бе және мал бағасын қалай болжамды етуге болады деген сұрақтар болды. Халықаралық тәжірибе биологиялық қауіпсіздік пен ветеринариялық стандарттардың тек бақылау құралы емес, баға қалыптастыру факторы екенін көрсетті. Реттеу мен нарық икемділігінің балансы да назардан тыс қалмады.
Әзербайжанның бас ветеринар дәрігері Галиб Абдулалиев биологиялық қауіпсіздіктің сауда артықшылығына айналуын атап өтті: жануарлардың генетикалық әлеуеті, сапалы жем-шөп, тиімді маркетинг және нарыққа қолжетімділік – ұсақ шаруашылықтар мен ірі өндірушілер үшін ортақ талап. Оның айтуынша, ауыл шаруашылығы өнімдерінің 75 пайыздан астамы ұсақ шаруашылықтардың үлесіне тиесілі, сондықтан олардың рөлі ерекше.
"Табысты мал шаруашылығын дамыту үшін жануарлардың генетикалық әлеуеті жоғары болуы керек. Мал басын жеткілікті әрі сапалы жемшөппен қамтамасыз ету маңызды. Ең бастысы – өнімді өткізетін нарықтың болуы және өз өніміміздің маркетингін жолға қою. Бұл кезеңдерді ұсақ фермерлік шаруашылықтар да, ірі өндірушілер де орындауы тиіс. Биологиялық қауіпсіздік осы жүйелердің барлығында – генетикада, азықтандыруда, ветеринарияда және саудада маңызды рөл атқарады", – деді ол.
Ал "Terra" компаниялар тобының бас директоры Ердос Тапаев мал шаруашылығында толық циклді иелену – әрдайым мақсат емес екенін және компаниялар тар салаларда кәсіби шоғырлануы керектігін айтты. Алайда нарықтық инфрақұрылым жеткіліксіз болған жағдайда көптеген кәсіпорындар бірігуге мәжбүр.
"Жері, репродукторлары, бордақылау алаңдары, ет комбинаттары және экспорттық нарықтары бар компаниялар бар. бірақ шаруалардың бәріне мұндай құрылымға, вертикалды жүйеге ие болуға ұмытлудың қажеті аз. Сондықтан, ұсақ шаруалар өзінің маманданған саласына көбірек көңіл бөлгені жөн. Ал назарын вертикалды жүйеге бұрып, ресусрын жан-жаққа жұмсайтын болса, тиімділік төмендейді. Сол үшін де әркім өз саласымен айналысқаны дұрыс. Осылайша, әлемдік деңгейдегі өзіндік құн қалыптасса, біз дәл осындай өзіндік құнмен нарықта бәсекеге қабілетті бола аламыз", – деді Ердос Тапаев.
Сессияда Түркістан облысындағы толық өндірістік циклді қалыптастыру тәжірибесі, климат, жем-шөп базасы, су ресурстары мен логистиканың өзіндік құнға ықпалы қаралды. "Қайып-Ата" ЖШС директоры Сырым Ертаев АҚШ пен Австралияның үздік тәжірибесіне негізделген мал биржасын құру жоспарын таныстырып, мәмілелердің ашықтығы мен заңдылығын, қатысушыларға арналған инфрақұрылымды қамтамасыз ету көзделетінін жеткізді.
Кооперация және салалық бірлестіктердің рөлі де назарда болды. Қазақстан мал өсірушілер одағының директоры Дәурен Салықов Қазақстанның пайдаланылмаған әлеуетін атап өтіп, жайылым көлемі бойынша елдің мүмкіндігі зор екенін, бірақ мал басы мен экспорт көлемінің әлі төмен екенін айтты.
"Бразилияда жайылым жерлерінің көлемі 196 млн гектарды құраса, Қазақстанда – 180 млн гектар шамасында. Соған қарамастан, Бразилияда мал басы 238 млн болса, Қазақстанда – 8,8 млн ғана. Айта кету керек, біздегі экспорт көлемі 30 мың тоннаны құраса, Бразилияда – 3,5 млн тонна. Рас, климатта айырмашылық бар, бірақ егер біз Бразилия жасап отырған шаруаның кем дегенде 50 пайызын атқара алсақ, оның өзі біз үшін өте жақсы нәтиже болар еді. Мысалы, Астанадан Бурабайға дейін 250 км жол жүрсеңіз, бірде-бір мал басын көрмейсіз. Міне, осындай бос жатқан жерді малмен толтыру – біздің тікелей міндетіміз болуы керек", – деді Дәурен Салықов.
Сессия қорытындысында спикерлер мал шаруашылығы – жеке кезеңдер жиынтығы емес, біртұтас жүйе деген ортақ пікірге келді. Әділ баға, инвестициялық тартымдылық пен тұрақты өсім тек жүйелі үйлестіру, ашық нарықтық механизмдер және бизнес, салалық бірлестіктер мен мемлекеттің серіктестігі арқылы мүмкін.


Біз Қазақстанның орнықты дамуындағы сенімді әріптеспіз – АИИБ директоры

24-26 маусымда ҚХР астанасы – Бейжіңде Азия инфрақұрылымдық инвестициялар банкінің оныншы жыл сайынғы жиналысы өтеді. Банктің портфелінде қазақстандық 7 жоба бар болса, олардың жалпы құны 2 миллиард АҚШ долларынан астам. Бұл жобалар мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев басым бағыттар қатарына жатқызған көлік, энергетика және денсаулық сақтау салаларында жүзеге асырылады.
Информбюро порталы осы айтулы шара қарсаңында банктің инвестициялар жөніндегі директоры Константин Лимитовскиймен сұхбат құрды.
– Қазақстан Азия инфрақұрылымдық инвестициялар банкі (АИИБ) негізін қалаған мемлекеттердің бірі. Он жыл ішінде біздің елдің банк қызметіндегі рөлі қалай өзгерді?
– 2016 жылы Азия инфрақұрылымдық инвестициялар банкі құрылғаннан бері Қазақстан құрылтайшылардың бірі ретінде оның қызметінде маңызды рөл атқарады. Қазақстан алғашқы күннен бастап орнықты инфрақұрылымға және аймақтық дамуға бағытталған көп жақты институттың маңызын мойындады. Он жылда оның рөлі тек күшейе түсті.
2024 жылы АИИБ және Қазақстан үкіметі инфрақұрылымды орнықты дамытуды жеделдетуге және инклюзивтік экономикалық өсуді ынталандыруға бағытталған 2025-2029 жылдар кезеңіне арналған көп жылдық инвестициялық бағдарламаны бірлесіп әзірлеуге кірісті. Бұл ынтымақтастық экологиялық инфрақұрылымды қолдайтын, әлеуметтік инфрақұрылымның даму деңгейін жоғарылататын, аймақтық байланыстарды және Орталық Азия елдері мен басқа да аймақтардың ынтымақтастығын нығайтуға ықпал ететін инвестициялық жобалардың тиімді әрі сенімді желісін құруға ортақ ұмтылысты көрсетеді.
Қазақстан технологияларды пайдаланып инфрақұрылымды дамыту, жеке капиталды тарту және мемлекет-жеке сектор әріптестігін жасау үшін қолайлы орта құру жолында көш бастап келеді. Осындай жаңашыл бастамалардың қатарында мемлекеттік-жекеменшік әріптестік туралы заң бойынша қаржыландырылған еліміздегі бірінші аурухана, сондай-ақ маңызды көлік жобалары, соның ішінде сауданың дамуын тежейтін шектеулерді жоюға арналған теміржол айналма жолдары – AИИБ мақтан ете отырып қолдайтын нақты бастамалар.
АИИБ банктің негізін қалаушы мемлекет болып табылатын Қазақстанмен ынтымақтастықты дамытуға бейілділігін үнемі көрсетіп келеді.
– Қазіргі уақытта АИИБ портфелінде қазақстандық қанша және қандай жобалар бар? Бізге көлік, энергетика және денсаулық сақтау саласындағы жеті жоба туралы мәлім. Бұл жобалар қалай іске асып жатыр және әзірге жалпақ елге әлі хабарланбаған инвестициялық бастамалар бар ма?
– Қазіргі уақытта AИИБ-нің Қазақстанда көлік, энергетика және денсаулық сақтау саласын қамтитын, жалпы құны 2 миллиард АҚШ долларынан астам, мақұлданған жеті жобасы бар. Бұл бастамалар сәтімен іске асырылуда, мұның өзі орнықты даму және инфрақұрылымды жетілдіру саласындағы ұлттық мақсаттарға қол жеткізуге септігін тигізеді.
Бекітілген жобалардан басқа, АИИБ және Қазақстан үкіметі жаңа инвестициялық бастамалар портфелін дамытып келе жатыр. Қазіргі уақытта әзірленіп жатқан жобалардың қатарында – Алматы теміржол айналма жолдарын салу жобасы, оның арқасында халық көп шоғырланған қала аудандарынан жүк тасымалының қайта бағыттау және аймақтық сауда мен көлік байланысын қамтамасыз етуде шешуші рөл атқаратын М-32 (Ақтөбе – Қарабұтақ – Ұлғайсын) автокөлік жолы учаскесін қайта құру мүмкін болады.
Қарқынды дамып келе жатқан бұл портфель біздің Қазақстанның ұлттық басымдықтарынан айнымастығын және стратегиялық серіктес ретіндегі аймақтағы рөлін көрсетеді. Қазіргі уақытта біз Қазақстанмен автомобиль жолдары мен темір жолдар, денсаулық сақтау (атап айтқанда, аурухана салу), жаңартылатын энергия көздері және қаржы институттарын дамыту сияқты салаларда жаңа жобалар пакетін қалыптастыру бағытында белсенді жұмыс істеп жатырмыз.
– АИИБ қолдау көрсетуге дайын екенін білдірген басымдықты бағыттардың бірі – "Каспий жасыл энергетикалық дәлізі" жобасы. Бұл жоба бірқатар өңірлік мәселені шешуге арналған. Осы жайында толығырақ айтып берсеңіз.
– "Каспий жасыл энергетикалық дәлізі" жобасы – Орталық Азия мен Оңтүстік Кавказда жаңартылатын энергетика саласындағы трансшекаралық байланыстарды кеңейтуге бағытталған, өзгеріс әкелетін аймақтық бастама. AИИБ жобаны әзірлеудің бастапқы кезеңіне белсене қатысып жатыр және оны қолдауға өте мүдделі екенін танытты.
Дәліз тұжырымдамасында Қазақстан мен Өзбекстаннан Каспий теңізі және Әзербайжан аумағы арқылы Еуропаға жаңартылатын энергияны экспорттауға жол ашатын электр энергиясын жеткізуге арналған инфрақұрылым салу көзделген. Жобаны іске асыру Каспий өңіріндегі "жасыл" энергетиканың ауқымды әлеуетін ашуға мүмкіндік беріп, энергия жүйелерін көміртексіздендіруге, энергетикалық қауіпсіздікті нығайтуға және аймақтық ынтымақтастықты дамытуға ықпал етеді.
Жобаға АИИБ қатысуы оның басым бағыттарына, атап айтқанда, орнықты инфрақұрылымды және өңірлік интеграцияны ілгерілету мақсатына толығымен сәйкес келеді. Бұл жоба энергияның "жасыл" көздеріне көшудің және банктің негізін қалаушы бірнеше мемлекет арасындағы ұзақ мерзімді экономикалық ынтымақтастықтың озық үлгісі болуы мүмкін.
– Қазақстан президенті үкіметке ұлттық экономикаға жаңа инвестиция көздерін тартуды тапсырды. Қазақстан көлік, энергетика және әлеуметтік инфрақұрылымды дамыту мен жетілдіру жобаларын ілгерілетіп жатқаны белгілі. Бұлар – АИИБ қызығушылық танытанын салалар. Жақын арада қандай жаңа жобалар қолдау тауып, банк портфелін толықтыруы мүмкін?
– AИИБ Қазақстанның стратегиялық басымдықтарына сәйкес даму бағдарын анықтауда ұстанымы белсенді екенін көрсетті, ал біз елдегі қарым-қатынасымызды кеңейту үшін айтарлықтай әлеуеттің бар екенін көріп отырмыз. Қазіргі уақытта мақұлдаудан өткен жеті жобаға қоса, біз Қазақстанның инфрақұрылымдық базасын нығайтуға және орнықты экономикалық өсуіне жәрдемдесуге бағытталған бірқатар жаңа бастаманы қарастырып жатырмыз.
Атап айтқанда, біз темір жолдағы тар жерлерді жоюға және басқасына қоса, Алматыдағы теміржол айналма жолдарын салу жобасы мен М-32 автожолының негізгі учаскелерін қайта құруға бағытталған бағдарламаны әзірлеп жатырмыз. Нақтырақ айтатын болсақ, екі бастама да көліктің қолжетімді болуын жақсартуға, көлік инфрақұрылымының өткізу әлеуетін кеңейтуге, сондай-ақ ел іші мен өңірдегі тауар айналымының тиімділігін арттыруға бағытталған.
Сонымен қатар, біз үкіметпен жаңартылатын энергетика және әлеуметтік инфрақұрылым саласындағы жобаларға қолдау көрсету мүмкіндігі бойынша тұрақты диалог жүргізіп жатырмыз. Біздің үнемі дамып келе жатқан жобалар желісі арқылы АИИБ жеке капиталды тартуға және мемлекет пен жеке сектор әріптестігін дамыуға әқпал ететін ұзақ мерзімді қаржылық шешімдерді ұсынуға ұмтылады. Біз Қазақстанның орнықты дамуы жолындағы сенімді және икемді әріптес болып қала береміз.
– Биыл Бейжіңде Азия инфрақұрылымдық инвестициялар банкінің оныншы жыл сайынғы жиналысы өтеді. Кездесуде қандай тақырыптар талқыланады және олардың қайсы Қазақстанға тікелей қатысты?
– АИИБ оныншы жыл сайынғы жиналысы мекеме тарихындағы маңызды кезең болмақ, онда оның он жылдағы дамуы қорытындыланып, орнықты өсудің келесі кезеңінің бағдары белгіленеді. Биылғы жылдың тақырыбы – "Ертеңгі күннің инфрақұрылымы үшін қаржыны жұмылдыру". Осы орайда капиталды тарту, инновацияларды ынталандыру және жасыл, инклюзивті және технологияға бағдарланған инфрақұрылымға инвестиция салу ауқымын кеңейту қажеттілігіне назар аударылады.
Банктің негізін қалаушылардың бірі ретінде Қазақстан пікірталаста белсенді рөл атқарады деген сенімдеміз. Еліміз үшін тікелей маңызы бар тақырыптардың ішінде жаңартылатын энергетикаға жеделдетіп инвестиция тарту, өңірлік байланыстарды нығайту және Қазақстан мен АИИБ тығыз ынтымақтастық орнатқан бағыттардағы мемлекет пен жеке сектор әріптестігін кеңейту бар.
Жеке капиталды тартудың жаңа құралдары мен бастамаларына ерекше назар аударылады, бұл – Қазақстанның шетелдік инвестицияларды тарту аясындағы стратегиялық бағыты тұрғысынан алғанда өте өзекті мәселе. Осы жыл сайынғы кездесуде Қазақстан инвесторлардың, саясаткерлердің және даму бойынша әріптестерінің жаһандық аудиториясы назарына өзінің реформалар бағдарламасы мен банктік жобаларды қолдау бағдарламасын ұсынуға мүмкіндік алады.


Таяу Шығыс елдерінде қазақстандық 4 мың турист қалып қойған

Қазақстанның төрт мыңнан аса азаматы Таяу Шығыс елдерінен шыға алмай отыр. Әңгіме БАӘ, Қатар және Сауд Арабиясында жүрген туристер туралы болып отыр. Мұндай деректі "Туристік Қамқор" қоры келтірді, - деп хабарлайдыTengri Travel.
Қазақстанның төрт мыңнан аса азаматы Таяу Шығыс елдерінен шыға алмай отыр. Әңгіме БАӘ, Қатар және Сауд Арабиясында жүрген туристер туралы болып отыр. Мұндай деректі "Туристік Қамқор" қоры келтірді, - деп хабарлайдыTengri Travel.
Ұйым мәліметінше, адамдардың басым бөлігі баспанамен қамтамасыз етіліп, қауіпсіз жерде орналасқан.
"2026 жылғы 2 наурыздағы жағдай бойынша Таяу Шығыстағы ахуалдың ушығуына байланысты бірқатар әуекомпанияның рейстері тоқтатылды. Қазақстандық туристер Парсы шығанағы аймағында әуе кеңістігі ашылғанын күтіп, осы елдерде қалуға мәжбүр. Туркоды бар қазақстандық туристер қонақүйлерге орналастырылып, тамақпен қамтамасыз етілген", - деп хабарлады қор.
Қор дерегінше, қазіргі уақытта Таяу Шығыс елдерінде:
Самое важное о событиях в Казахстане и мире


Жетісу облысындағы Панфилов ауданы қалай дамып жатыр? Фоторепортаж

Жетісу облысының шекаралық аймағы Панфилов ауданы – халқының саны және әлеуметтік-экономикалық дамуы жағынан алдыңғы қатардағы аудандардың бірі. Ауданда 142 мың адам тұрады. Облыс құрылғалы үш жыл ішінде аталған ауданда 6 жаңа мектеп, 21 медицина нысаны салынған.
Информбюро тілшісі Панфилов ауданының әлеуметтік және инвестициялық объектілері туралы пресс-турға қатысып, аймақтың тыныс-тіршілігімен танысып қайтты.
Алматыдан 300 шақырымдай жерде жатқан Панфилов ауданының орталығы Жаркент қаласына ат басын бұрдық. Алдымен "Жайлы мектеп" ұлттық жобасы аясында салынған 1200 орынды орта мектепте болдық. Жаңа құрал-жабдықтармен жабдықталған бұл заманауи білім ордасында балалардың алаңсыз білім алып, шығармашылық еркін дамуына барлық жағдай жасалған. Мектепте 64 сынып бар, соның алтауы – touch-экрандары бар жаңа модификациядағы кабинеттер. Онда оқушылар химия, физика, биология пәндерін, робототехника, STEM, нанотехнологияны меңгереді. Сонымен қатар екі информатика кабинеті, 258 орындық кең акт залы, екі спорт залы, екі оқу залы бар кітапхана, 230 орындық асхана, би залы бар.
"Мүмкіндігі шектеулі балалар үшін ерекше жағдайлар жасалған. Оқушылардың қауіпсіздігін қамтамасыз ету мақсатында ғимаратта бейнебақылау, дыбыстық хабарлау жүйесі орнатылған. Материалдық жабдықтарға бай шеберханалар, кітап оқуға, оқушылардың шығармашылық дамуы мен демалуына арналған коворкинг аймақтары, сондай-ақ балалар мен спорт алаңдары жасақталған. Балалар бір ауысымда оқиды. Ал түстен кейін мектептің хореография залында би, спорт зал мен алаңдарда волейбол мен баскетбол және басқа да тегін үйірмелерге қатысады. Барлық пәннен ақысыз қосымшалар жүргізіледі", – деді мектеп директоры Айгүл Дәрубаева.
Әр кабинет жаңа құрал-жабдықтармен жабдықталған. Сабақ оқуға, тәжірибе жасауға қажеттің бәрі бар. Химия пәні кабинетіне кіргенде 9-сынып оқушылары сабақ өтіп жатты. Тақтаға жазылған формулаларды зертханада сынап көретіндерін айтып, "Жайлы мектеп десе жайлы мектеп" деп баға берді.
Көркем еңбек пәнінде балалар станоктарды, әртүрлі техниканы қолданып ағаштан, темірден, гипстен әртүрлі бұйым жасайды. Өздері жасаған қолөнер бұйымдарын қайырымдылық жәрмеңкесінде сатып, жиналған қаржыны жағдайы төмен отбасыларға берген екен. Пән мұғалімі жаңа нәрсені үйренуге балалардың қызығушылығы жоғары екенін айтып отыр. Түстен кейін өтетін үйірмеге де балалар ертерек келіп алып, кеш батқанша қол еңбегімен айналысады.
Оқу мекемесі 2024 жылы қараша айында ашылған. Қазіргі таңда білім алып жатқан 1071 оқушыға 92 мұғалім сабақ береді. Мектеп автобусы қашықтан келетін 60-қа жуық баланы тегін тасымалдайды. Мұғалімдер біліктілігін арттыру курстарынан өтіп тұрады.
Мектептен шығып екі мәрте Социалистік Еңбек Ері Н. Головацкий атындағы ауылдың күрделі жөндеуден кейін жаңартылған мәдениет үйіне бардық. Кезінде Николай Головацкийдің арқасында салынған мұндай көрнекті мәдениет ошағы кез келген ауылда кездеспейді.
Ауыл тұрғындары жеке меншікке өткен, жөндеусіз жүдеу күйге түскен мәдениет нысанының болашағы үшін алаңдап, аудан және облыс басшылығымен болған кездесулерде күрделі жөндеу қажет екені туралы мәселені бірнеше рет көтерді. Осы орайда облыс әкімі Бейбіт Исабаев мәдениет ошағының жай-күйіне назар аударып, осы мәселенің шешілуіне ықпал етті. Мәдениет үйінде ардагерлер фестиваліне дайындалып жатқан "Алтын қазына" ансамблі мүшелерінің дайындығына куә болдық. Ғимаратта орналасқан ауыл кітапханасының жұмысымен таныстық.
"Бұл мәдениет үйі 1992 жылы қолданысқа берілді. 2023-2024 жылдары 601 млн теңгеге күрделі жөндеу жұмыстары жүргізілді. Материалдық-техникалық базасы жаңартылып жатыр. Мәдениет үйінде алты үйірме жұмыс істейді. Кітапхана мен Головацкий музейі бар. Бұл дизайны ерекше мәдениет үйі, Қазақстанда басқа еш жерде жоқ", – деді Панфилов аудандық мәдениет, тілдерді дамыту, дене шынықтыру және спорт бөлімінің басшысы Толқын Көшербаева.
Мәдениет үйінің жанында 210 орындық "Жаскент" жекеменшік балабақшасы орналасқан. Бір кездері "Қорғас" ХШЫО-ның бұрынғы әкімшілік ғимараты болған бұл нысанды кәсіпкер Тұрсын Кончибаева сатып алып, мемлекеттік-жекеменшік серіктестік негізінде 200 млн теңгеден астам сомаға күрделі жөндеу жүргізген. Ғимаратқа газ кіргізіп, балабақша ашып, жиырмадан астам адамды жұмысқа орналастырды.
Панфилов өңірдегі жасыл аудан саналады. Көгалдандыру бағытында "Таза Қазақстан" бағдарламасы аясында ауданда 15 мыңға жуық ағаш егілген. БАҚ өкілдері де Талды ауылдық округінде демеушілер салып берген "Тау самал" мәдениет және демалыс саябағына барып, ағаш екті. Мұндағы іргелі жұмыстар жайлы округ әкімі Қуандық Әшіржанов айтып берді.
"Біздің Талды ауылы – Панфилов ауданының үлгілі елді мекендерінің бірі, мұнда бес мыңнан астам адам тұрады. Жергілікті тұрғындардың өмір сүруіне қолайлы жағдай жасалып, ауылда мектеп, екі балабақша, амбулатория, мәдениет үйі жұмыс істейді. Жақын арада газдандыру жұмыстары басталады. Сонымен қатар әлеуметтік осал топтар санатындағы азаматтарға арнап 16 үй салынып жатыр. Сондай-ақ бүгінгі таңда 300 орындық жаңа мектеп тұрғызыла бастады", – деді ол.
Тілшілер қауымы аталған мектептің құрылыс алаңына барды. Аудан әкімінің орынбасары Дидар Ешеновтің айтуынша, білім беру нысанының құрылысы 2024 жылғы маусым айында басталған. Осы жылдың тамыз айында пайдалануға беріледі деп жоспарланып отыр. Құрылыс орнында 96 адам жұмыс істеп жатыр.
"Бұл мектеп арнайы мемлекеттік қор қаражаты есебінен салынып жатыр. Жалпы құны – 2,7 млрд теңге. Құрылыс жұмыстары тамыздың соңында аяқталуға тиіс, дегенмен бүгінгі күні құрылыс жұмыстары жұмыс кестесінен едәуір алда келеді. Сондықтан құрылысты бірінші тамызда аяқтаймыз деген жоспар бар. Бүгінде сыртқы және ішкі әрлеу, ауланы абаттандыру жұмыстары жасалып жатыр", – деген Дидар Ешенов жаңа білім ордасының жабдықталуы жайлы мектептен еш кем түспейтінін және оқушылардың, ата-аналар мен мұғалімдердің үміттері толығымен ақталатынын жеткізді.
Мектеп қабырғасында пән кабинеттерінен бөлек керамика, аспаздық, тігін секілді шеберханалар болады.
Журналистер былтыр көпбалалы отбасыларға 160 пәтер, сондай-ақ демеуші компанияларының есебінен екі пәтерлі үйлер салынған жаңа шағын ауданда болды. 2024 жылы 620 пәтер пайдалануға берілген. Қазіргі таңда ауданда 4500-ге жуық адам үй кезегінде тұр.
Келесі нысан – жаңадан салынған Алтүй ауылындағы жаңа дәрігерлік амбулатория. Оның штатында 18 маман бар – жалпы практикадағы екі дәрігері, 6 медбике. Бүгінгі таңда зертхана, күндізгі стационар сияқты стандартты медициналық қызметтерден басқа, оңалту орталығының жұмысы қарастырылған.
"Ауданда 2023 жылы – үш, 2024 жылы екі медициналық пункт салынды. Биыл осындай үш ғимарат салынады деп жоспарланы отыр. Ауылда 11 медициналық мекеме салынып жатыр, соның ішінде бес дәрігерлік амбулатория салынып бітті. Әр амбулатория тәулігіне 25 науқасты қарай алады. Дәрігерлер жеткілікті. Амбулаторияда меңгеруші, жалпы практика дәрігері және медбикелер бар", – деді Панфилов аудандық аурухананың бас дәрігері Айдын Елікбаев.
Панфилов ауданында үш жылдың ішінде бізде кәсіпкерлердің көмегімен 6 спорт кешені пайдалануға берілген. Соның бірі – Үлкен Шыған ауылындағы 90 орындық спорт кешені. Мұнда кең тараған спорт түрлерінен он секция жұмыс істейді. Спорттың алты түрінен 197 бала жаттығады.
Пресс-тур соңында Панфилов ауданының әкімі Марат Сағымбек ауданның әлеуметтік-экономикалық дамуы туралы кеңінен айтып берді.
"Панфилов ауданы шекаралық аймақта орналасқандықтан экономикалық даму жағынан мүмкіндігі жоғары аудандардың бірі саналады. Соңғы үш жылдың ішінде тек білім саласының өзінде 6 елді мекенге жаңа мектептер салынып, пайдалануға берілді. Үш жылда 6 мектеп күрделі жөндеуден өтіп, қолданысқа берілді. Биыл Дәнеш Рақышев атындағы мектептің жаңа құрылысын тамыз айының аяғына дейін бітіріп, 1 қыркүйекте іске қосамыз. Денсаулық сақтау саласында үш жылдың ішінде 21 елді мекенде жаңа ғимараттар салынды, 7 елді мекендегі медицина ғимараттары күрделі жөндеуден өтті. Біздің аудан халық өсімі жағынан бірінші орында, жылына кем дегенде 3200-3500 бала дүниеге келеді. Сондықтан перзентхана ғимаратын да жөндеуді жоспарлап отырмыз", – деді аудан әкімі.
Марат Сағымбек жол мәселесі де шешілетін айтып отыр. Көктал мен Сарыөзек арасындағы 78 км және Көктал мен Айдарлы ауылындағы 15 км жолға күрделі жөндеу жұмыстары басталды.
"Ауылішілік жолдар да назардан тыс қалмайды. Газбен қамту бойынша биыл 25 елді мекенге көгілдір отын жеткізуге қаражат бөлінді. Бес елді мекенге су құбыры жүргізілді. Ауданымызда жұмыссыздық мәселесі толық шешілді деп айтуға болады. Керісінше, жұмыс күші жетпей жатыр. Алынып жатқан зауыт, фабрикалар, кәсіпорындар бар. Ауданда 27 білікті дәрігер тапшы. Сырттан келетін дәрігерлерге жағдай жасау мақсатында бес үй бердік. Облыс әкімінің шешімімен оларға берілетін қаржылай қолдау сомасы он миллион теңгеге дейін көтерілді.  Мамандар келіп жатыр, оны үй кезегіне тұрған жас мамандар санынан көріп отырмыз", – деді Панфилов ауданының әкімі Марат Сағымбек.
Пресс-турдың екінші күні БАҚ өкілдері Панфилов ауданындағы Қытаймен шекаралас аумақта орналасқан арнайы экономикалық аймақтың жұмысымен танысты. Бұл туралы Информбюроның келесі материалынан оқи аласыздар.


Зеңбірек ату, көшеде дастархан жаю және Фанас шамдары. Әлем халқы Оразаны қалай қарсы алады

Рамазан айы – бүкіл әлем мұсылмандары үшін тек құлшылық кезеңі ғана емес, бұл – сан ғасырлық тарихы бар мәдени антропологиялық феномен. Ислам діні тараған аймақтардың географиялық және этникалық ерекшеліктеріне қарай, бұл айды өткізудің өзіндік дәстүрлері қалыптасқан. Төменде төрт түрлі мәдениеттің Рамазанды қарсы алудағы бірегей ерекшеліктеріне ғылыми және тарихи деректер негізінде талдау жасаймыз.
Түркиядағы Рамазан – империя асқақтығы мен халық қарапайымдылығының симбиозы. Мұндағы дәстүрлердің басым көпшілігі Османлы сарай мәдениетінен бастау алады.
"Махья" өнері (Аспандағы жазулар): Бұл дәстүр XVII ғасырда Сұлтан Ахмет мешітінің мұнараларына алғаш рет май шамдармен жазу ілінгеннен басталады. Тарихи деректер бойынша, махьяшылар ай бойы мешіт мұнараларына "Хош келдің, Рамазан" немесе "Жақсылық жаса" деген секілді ғибратты сөздерді шамдармен өреді. Бүгінде бұл дәстүр заманауи диодты шамдармен жалғасып, Стамбулдың түнгі панорамасын ерекшелендіреді.
Рамазан барабаншылары және "Маниялар": Сағат болмаған заманда халықты сәресіге ояту үшін пайда болған барабаншылар бүгінде Түркияның тірі символы. Олар жай ғана дабыл қақпайды, олар түрік фольклорының ерекше жанры – "Манияларды" орындайды. Бұл маниялар әлеуметтік сынды, әзілді және діни үгітті қамтиды.
"Тіс жалдау" дәстүрі: Осман дәуірінен келе жатқан, қазір қайырымдылық ретінде сақталған бұл дәстүр бойынша, үй иесі, бай адамдар ауызашарға келген қонақтарға "менің асымды жеп, тістеріңді тоздырдыңдар" деген ілтипатпен сыйлық немесе ақша береді. Бұл – жомарттықтың ең жоғары деңгейі.
Гастрономия: Түрік ифтар дастарқаны "Рамазан пидесісіз", яғни күнжіт сепкен нансыз өтпейді. Ауызашардың басында міндетті түрде "Ифтариелік" – ірімшік, зәйтүн, құрма, бал жиынтығы ұсынылады.
Мысыр – Рамазан айын әлемдегі ең шуақты және ең жарқын мерекеге айналдырған ел. Мұндағы мерекелік атмосфера басқа араб елдеріне қарағанда әлдеқайда жоғары.
Фанас шамдарының құпиясы: Фанас – Египет Рамазанының ажырамас бөлігі. Тарихи деректер бұл дәстүрді 969 жылы Фатимид халифасы әл-Муизз Лидиниллаһтың Каирге келуімен байланыстырады. Халық оны қолына жарық шамдар ұстап қарсы алған. Содан бері фанас жасау – үлкен өнер. Бүгінде Каирде Рамазан алдында арнайы шам базарлары ашылады, ал шамдардың көлемі кішкентай ойыншықтан үлкен ғимараттың биіктігіне дейін жетеді.
"Маидат әл-Рахман" – Мейірім дастарқаны: Египетте Рамазан айында жомарттық институты өте дамыған. Көше бойында ұзыннан-ұзақ дастарқандар жайылып, кез келген жолаушы немесе кедей адам тегін ас іше алады. Бұл шараларды ірі кәсіпкерлер де, қарапайым көршілер де бірігіп ұйымдастырады.
Зарб және Ифтар пушкасы: Каирде ауызашар уақытын хабарлайтын зеңбірек ату дәстүрі бар. Бұл дәстүр XIX ғасырда Мұхаммед Әли паша тұсында кездейсоқ пайда болып, бүгінде сүйікті рәсімге айналған.
Малайзияда Рамазан "Булан Пуаса" деп аталады және ол тропикалық экзотикамен астасып жатыр.
Бубур Ламбук феномені: Бұл – жеті түрлі дәмдеуіш, ет және көкөністер қосылған күріш ботқасы. Куала-Лумпурдағы "Kampung Baru" мешітінде бұл тағамды дайындауға жүздеген волонтер қатысады. Бұл тағамның ерекшелігі – ол сатылмайды, тек тегін таратылады. Антропологтар бұл дәстүрді малай халқының "Gotong-royong" философиясының көрінісі деп бағалайды.
Базар Рамазан: Малайзиядағы ең үлкен туристік Рамазан базарлары. Мұнда жүздеген тағам түрлері сатылады. Бұл базарлар тек сауда орны емес, мәдени алмасу алаңына айналған.
Діни төзімділік: Малайзия көпконфессиялы ел болғандықтан, Рамазан айында мұсылман емес азаматтардың мұсылман достарын ифтарға шақыруы немесе бірге ауызашар жасауы – ұлттық бірліктің нышаны.
Қазақ даласында Рамазан айы – көшпелілер мәдениеті мен ислам құндылықтарының тамаша үйлесімі.
Жарапазан – бірегей фольклорлық мұра: Жарапазан парсының "шахр-и рамазан" сөзінен шыққан – қазақ халқының Рамазан айындағы рухани бренді. Бұл жай ғана өлең емес, бұл – үй иесіне бақ-береке тілеу, ислам қағидаларын жырмен жеткізу формасы. Жарапазан тек қазақ, қырғыз және ішінара өзбек халқына тән. Оның тәрбиелік мәні – жастарды қайырымдылыққа, сөз өнеріне баулу.
Ауызашар этикасы: Қазақ ауызашары – бұл үлкен әлеуметтік жиын. "Ауызашар" беру – қазақ үшін міндетті жомарттық. Дастарқанға міндетті түрде ұлттық тағамдар – бауырсақ, ет, қымыз, шұбат қойылады. Бұл көшпелілердің ақ пен етке негізделген тамақтану мәдениетінің оразамен ұштасуы.
Шілдехана мен Қадір түнінің ерекшелігі: Қазақтар Қадір түнін "Қыдыр ата келетін түн" деп ерекше қастерлеп, таңға дейін ұйықтамай, рухани әңгімелер айтып, дұға жасаған. Бұл түнде үйді тазалап, жаңа киім кию дәстүрі де болған.
Береке асы – Сәресі: Қазақ халқында "Сәресі ішкеннің берекесі бар" деген сенім күшті. Ертеде малшылар қауымы сәресіде қуатты ас ішіп, күні бойы далада жұмыс істеуге дайындалған.


Николас Мадуро тұтқында, елде төтенше жағдай. Венесуэланы алда не күтіп тұр?

АҚШ Венесуэлаға шабуыл жасап, оның президенті Николас Мадуроны қолға түсірді. Кейінірек Нью-Йоркте Мадуро мен бірінші ханым Силия Флореске қару-жарақ пен есірткіге қатысты қылмыс бойынша айып тағылды. АҚШ перезиденті Дональд Трамп билік "тиісті түрде" берілмейінше елді "басқаруға" уәде берді. Informburo.kz болған оқиғаға шолу жасады.
3 қаңтар күні ел астанасы Каракастың оңтүстігінде орналасқан әскери база маңында жарылыстар болған. Соның салдарынанқаладағы кейбір аудандар жарықсыз қалған. Осыған байланыстыВенесуэла президенті Николас Мадуро елде төтенше жағдай жариялады.
Ал жергілікті уақыт бойынша сағат 02:01-де америкалық әскерилер Каракастағы Николас Мадуроның үйіне басып кірді. АҚШ президентінің айтуынша, Мадуро болат бункерге кіруге тырысқан, бірақ есігін жауыпүлгермеген.
Николас Мадуроның орналасқан жерін анықтауға Венесуэла үкіметіндегі Орталық барлау басқармасының (ЦРУ) дереккөзі көмектескен. Ал оны ұстауға АҚШ армиясының терроризмге қарсы күрес жөніндегі жоғары деңгейлі "Дельта Форс" бөлімшесі жұмылдырылған. Әскерилер Мадуро мен әйелін Бруклиндегі федералдық мекеме – астаналық тергеу изоляторына апарды.
Кейінірек Трамп Truth Social платформасында "Николас Мадуро USS Iwo Jima линкорының бортында" деген жазуы бар фотосуретті жариялады. Мадуро мен жұбайы 5 қаңтар күні жергілікті уақытпен сағат 12:00-де сот алдына шығады.
Дональд Трамптың мәлімдеуінше, опреация кезінде бірде-бір америкалық әскери қызметкер қаза таппағанын және жараланғандардың аз болған. Ал Венесуэланың қорғаныс министрі Владимир Падрино мемлекеттік телеарнада жасаған мәлімдемесінде Мадуроның қауіпсіздік қызметкерлерінің елеулі бөлігі, сондай-ақ сарбаздар мен бейбіт тұрғындар қаза тапқанын хабарлады.
BBC деректеріне сүйенсек, Каракастың бес нүктесіне шабуыл жасалған:
Reuters-тіңжазуынша,қазір Венесуэлада вице-президенті Дельси Родригес уақытша президент болып отыр. Ол Мадуроны босатуды талап етіп, оны "жалғыз президент" депатады.
Ал Венесуэла үкіметі шабуылды "Венесуэланың стратегиялық ресурстарын, атап айтқанда мұнай мен пайдалы қазбаларды" басып алу және "елдің саяси тәуелсіздігін күшпен жою" әрекеті деп бағалады.
АҚШ президенті Дональд Трамп Atlantic басылымына берген сұхбатында Венесуэланың уақытша президенті Делси Родригес АҚШ-пен ынтымақтастықтан бас тартса, өте қымбат құн төлейтінінмәлімдеді.
"Тіпті ол Мадуроның жағдайынан да ауыр болуы мүмкін", – деді Дональд Трамп.
Америкалық ресми тұлғалар Венесуэлаға әрі қарай әскери араласуды жоспарламағанын айтқанымен, Трамп онда америкалық әскерлерді орналастыру туралы сұраққа "Біз онда солдаттардың пайда болуынан қорықпаймыз" депжауап берді.
Трамп сондай-ақ инфрақұрылымды жөндеу және "елге пайда әкеле бастау" үшін америкалық мұнай компанияларының баратынын мәлімдеді. Сонымен қатар жер қойнауынан өндірілетін байлықтың Венесуэла мен АҚШ халқына бұйыратынын жеткізді. Сондай-ақ ол АҚШ-тың басқа елдерге мұнай сататынын мәлімдеді.
Венесуэла дәлелденген мұнай қоры бойынша әлемде бірінші орында, бірақ бұл "ауыр" мұнай деп аталады. Оны өңдеу қиынырақ, бірақ дизель отыны мен асфальт өндіруге жарамды. Алл АҚШ әдетте бензин өндіруге қолданылатын "жеңіл" мұнай өндіреді.
АҚШ Бас прокуроры Пэм Бонди Мадуро мен оның әйеліне есірткі терроризмін жасауға сөз байласу және кокаин тасымалдау, пулеметтер мен жарылғыш құрылғыларды сақтау, сондай-ақ АҚШ-қа қарсы пулеметтер мен жарылғыш құрылғыларды сақтауға сөз байласу бойынша айыптар тағылғанын мәлімдеді.
Николас Мадуро орталықшыл-солшыл президент Уго Чавестің басшылығы тұсында танымал болып, 2013 жылы оның орнына президент болды.
Мадуро АҚШ-қа жүз мыңдаған венесуэлалық мигранттардың келуіне және елге есірткінің, атап айтқанда фентанил мен кокаиннің тасымалдануына байланысты Трамппен текетіресте болды.
Алайда, есірткіге қарсы күрес сарапшылары Венесуэла негізінен басқа елдерде өндірілген есірткіні контрабандалық жолмен тасымалдаушы ел ретінде әрекет ететінін, ал фентанил негізінен Мексикада өндіріліп, АҚШ-қа әдетте ортақ құрлық шекарасы арқылы кіретінін айтады.
Трамп венесуэлалық екі есірткі тобын – Tren de Aragua және Cartel de los Soles ұйымдарын шетелдік террористік ұйымдар тізіміне енгізіп, соңғысын Николас Мадуро басқаратынын мәлімдеді.
Мадуро болса картель басшысы екенін үзілді-кесілді жоққа шығарып, АҚШ "есірткіге қарсы соғысын" оны тақтан тайдыру және Венесуэла мұнайын иемдену әрекетіне сылтау ретінде пайдаланып отыр деп айыптады.
Соңғы айларда америкалық әскерилер есірткі контрабандасына қатысты деген кемелерге жиырмадан астамсоққы жасаған, нәтижесінде 100-ден астам адам қаза тапқан.
Соққылар туралы алғашқы хабарламаларға Венесуэланың ескі одақтастарыөте өткір реакциябілдірді.
Ресей Венесуэлаға қарсы жасалған "қарулы агрессия актісіне" алаңдаушылық білдіріп, оны қатаң айыптады. Сондай-ақ Мәскеу АҚШ басшылығын ұстанымын қайта қарап, егемен мемлекеттің заңды түрде сайланған президенті мен оның жұбайын босатуға шақырды.
"Қытай АҚШ-тың егемен мемлекетке қарсы күш қолдануын және оның президентіне қатысты әрекеттерін терең күйзеліспен қабылдап, батыл түрде айыптайды", – деп мәлімдеді Қытай Сыртқы істер министрлігі. Қытайдың пікірінше, Вашингтонның әрекеттері "халықаралық құқықты және Венесуэланың егемендігін бұзады, сондай-ақ Латын Америкасындағы бейбітшілік пен қауіпсіздікке қатер төндіреді".
Куба мен Иран да АҚШ-тың әрекеттерін айыптады. Маусым айында америкалық бомбалауға ұшыраған Тегеран бұл шабуылды Венесуэланың "ұлттық егемендігі мен аумақтық тұтастығын өрескел бұзу" деп атап, БҰҰ Қауіпсіздік кеңесін араласуға шақырды. Венесуэланың жақын одақтасы Куба "батыр венесуэла халықына қарсы жасалған мемлекеттік терроризмді" айыптады. Сонымен қатар Куба операция кезінде 32 куба азаматы қаза тапқанын айтып, 5 және 6 қаңтар күнін аза тұту күні депжариялады.
Бұған дейін Трамп есірткі саудасына байланысты әскери күш қолданамын деп қоқан-лоқы жасаған Мексика да АҚШ-тың Венесуэладағы әскери әрекеттерін қатаң сынға алып, олардың "аймақтық тұрақтылықты елеулі түрде шайқалтатынын" мәлімдеді.
Венесуэламен шекаралас Колумбия президенті Густаво Петро АҚШ-тың әрекеттерін Латын Америкасының егемендігіне "қол сұғу" деп атап, бұл гуманитарлық дағдарысқа әкелетінін ескертті.
СаясаттанушыДосым Сәтпаевтыңжазуынша, Николас Мадуро мен Дональд Трамп арасындағы текетірес 2019 жылы Трамптың алғашқы президенттік мерзімінде басталған. Ол кезде Трамп оппозиция өкілі Хуан Гуайдоны қолдады. Мадуро екінші мерзімге инаугурацияланғаннан кейін Гуайдо өзін Венесуэланың уақытша президенті деп жариялаған еді. Алайда сол жолы да Мадуро билікті сақтап қалды. 2024 жылы іс жүзінде оппозициялық кандидат Эдмундо Гонсалес жеңіске жеткенімен, қамауға алу қаупіне байланысты елден кетуге мәжбүр болды. Яғни, қақтығыс көптен бері пісіп-жетілген.
"Трамп үшін кем түспейтін тағы бір маңызды мақсат – геосаяси мүдде болды. Оған тек "шағын жеңісті соғыс" қажет болған жоқ, мұндай әдісті одан бұрын да көптеген америкалық президенттер қолданған. Трамптың басты мақсаты Мадуроны көрнекі трофейге айналдыру еді. Бұл – АҚШ-тың жуырда қабылданған жаңа ұлттық қауіпсіздік стратегиясын іс жүзінде жүзеге асырудың нәтижесі. Аталған стратегия мәні жағынан XIX ғасырдың бірінші жартысында АҚШ президенті Джеймс Монро жариялаған Монро доктринасының қайта жандануы іспетті. Ол доктрина АҚШ-ты Латын Америкасындағы үстем күш деп жариялап, континент елдерінің ішкі істеріне араласуға құқық берген болатын", – деп жазды саясаткер.
Досым Сәтпаев XIX ғасырдағыдай бір елдің мүддесі өзге мемлекеттердің егемендігінен жоғары қойыла бастағаны геосаяси шындыққа айналып бара жатқанын айтады.
"Мадуроны демонстративті түрде құлату – соңғы онжылдықтарда Латын Америкасында экономикалық әрі саяси ықпалын айтарлықтай күшейткен Қытайға да анық сигнал. Венесуэла үшін Қытай оның мұнайын сатып алатын негізгі серіктестердің бірі болған. Алайда Трамп Мадуроның дәстүрлі одақтастары Ресей мен Қытайға арқа сүйей алмайтын сәтті таңдады. Бұл, өз кезегінде, басқа латынамерикалық елдерге кімнің төңірегіне топтасу керек және кімге қарсы тұру қажет екенін көрсететін белгі болды. Қалай десек те, турбуленттілік күшейіп келеді", – деп жазды саясаткер.


Ислам "бір реттік некеге" рұқсат ете ме? Шариғаттағы үйленуге қатысты ұстаным қандай

Ақтөбе тұрғыны "Нұр Ғасыр" мешітінде қызға тиісіп, "бір реттік неке" ұсынған. Кейін бұл оқиға көпшілік арасында кең тарап, талқыға түсті. Осы орайда Информбюро тілшісі ислам дінінде "бір реттік неке" бар ма, жоқ па деген сұраққа жауап іздеді.
Публикация от Emmanuella Nauryzbaeva (@emmanuellanauryzbaeva)
Қазақстан мұсылмандары діни басқармасы бұл оқиғаға байланысты мәлімдеме жасады.
"Мешіт – құлшылық пен тәрбие ордасы. Онда келген әрбір азамат өзін әдеппен, ізетпен ұстауға міндетті. Ислам шариғатында өзгеге тіл тигізу, орынсыз сөз айту, әсіресе әйел затына қолайсыз пікір білдіру – мұсылман әдебіне сай келмейтін және айыпталатын іс-әрекет. ҚМДБ қыз балаға орынсыз сөз айтқан азаматтың әрекетін айыптайды. Өйткені, мұндай әрекет мұсылмандыққа жат, әрі адамгершілік қағидаттарына да сай емес", – делінген хабарламада.
ҚМДБ жамағатты сабыр мен парасаттылыққа шақырып, жалған ақпарат пен арандатушылық әрекеттерге ермеуге үндейді.
ҚМДБ шариғат және пәтуа бөлімінің маманы, ұстаз Елбек Тасболатұлы исламда уақытша неке деген мүлдем жоқ екенін, уақытша некенің үкімі қандай екенін айтты.
"Ақ неке – ер мен әйел затының отбасын құру мақсатында жасалатын қасиетті келісім шарт. Сондықтан да, ақ некенің басқа келісім шарттардан қарағанда өзгеше талаптары бар. Мысалы, неке қимақшы болған ер мен әйел бір-біріне жақын туыс болмауы, қалындық тарапының қамқоршысының (әкесі, атасы, ағасы,баласы арнайы тәртіппен) келісімі, күәлардың қатысуы, екі тараптың разылығы және басқа да шарттар қойылады. Біздің ұстанатын бағытымыз – көпшілік ғұламалардың жолы. Яғни уақытша неке мүлдем дұрыс емес", – деді ұстаз.
Елбек Тасболатұлы исламда уақытша неке есепке алынбайтынын, бұндай неке қиылған болып есептелмейтінін айта кетті. Мұндай ұғым төрт мәзһабта да жоқ. ҚМДБ ханафи мәзһабын ұстанғандықтан бұндай некені жоққа шығарады.
"Бір реттік неке" кейбір жат ағымдардың өздеріне жасап алған дүниесі. Мұндай неке қоғамда бұзақылықтың, арсыздықтың жайылуына себеп болады. Сондықтан жезөкшелікке ұқсайтын дүние болып есептеледі немесе діннің атын жамылып жезөкшелікті адалға шығарып алу деп есептесек те болады. Салдары өте ауыр. Мұндай неке есептелінбегендіктен жезөкшелікпен қатар дінде қатаң тыйым салынған зинамен айналысу және оны діннің атымен ақтап алу болып есептеледі. Бұл күнәнің үстіне күнә, азғындық үстіне азғындық болмақ. Дініміз бұндай нәрсеге қатаң тыйым салады. Сондай азғындыққа түсіп қалмау үшін ресми орындардан, мешіттен дінге қатысты мәселенің мән-жайын анықтап алу керек", – деді Елбек Тасболатұлы.
Үкімі:"бір реттік неке" зина, харам болып есептеледі.
Жалпы неке сөзінің негізі – "никах" деген араб сөзі. Ислам дінінде үйленудің өзіндік парызы мен шарттары бар. Парызы екеу: біріншісі – үйлену сөзі, ұсыныс, екіншісі – ұсынысты қабыл алу.
Аталған шарттардың бірі кем болған жағдайда Әбу Ханифа мәзһабы бойынша неке дұрыс болып саналмайды.
Мұхаммед пайғамбар (с.ғ.с) өзінің ұлағатқа толы хадистерінде де үйленудің, жұбайлық өмірдің өзінің сүннетінен екендігін баса айтады. Үйленуді, шариғат жолымен некелесуді мойындамаған жанды өз үмбетінен деп есептемейтіндігін ескертеді.
ҚМДБ некесі қиылмаған "азаматтық неке" шариғатта некесіздікке жатады дейді.
"АХАТ бөлімінде ресми тіркелмей немесе мұсылманша неке қиылмай жақындасу зина ұғымына кіреді. Осылайша, екі тарап "ерлі-зайыпты болуға дайындық, тәжірибе" деген желеумен ауыр күнә болып саналатын зинақорлықты ақтауға тырысады. Негізінде мұсылман шариғатында халал мен харам анық ажыратылып көрсетілген", – делінген ҚМДБ хабарламасында.
"Азаматтық некенің" шариғатқа қайшылықтары:
Үкімі:АХАТ бөлімінде ресми тіркелмей немесе мұсылманша неке қиылмаған "азаматтық неке" – зина, харам болып саналады.


Министр, судья, партия хатшысы. Әлемде жасанды интеллект қандай қызметтерге тағайындалды

Таныстыру рәсімі Астанада Digital Bridge халықаралық форумы аясында өтті. Бұл – Қазақстанда лауазымға ие болған алғашқы нейрожелі. Ол ішкі және сыртқы нормативтік құжаттарды, 2008 жылдан бергі директорлар кеңесінің шешімдерін және қордың құрылған сәтінен бастап жинақталған басқа да материалдарды талдайды.
Әлемнің өзге де елдерінде жасанды интеллект басқару саласында қолданылып қана қоймай, қызметке тағайындалып, түрлі лауазымға ие болып жатыр. Иформбюро порталы осындай қызмет атқарып жүрген жасанды интеллект негізіндегі нейрожелілер туралы шолу әзірледі.
Samruk-Kazyna Artificial Intelligence – жасанды интеллект негізінде әзірленген және өңір бойынша директорлар кеңесінің дауыс беру құқығы бар алғашқы цифрлық тәуелсіз мүшесі. SKAI корпоративтік басқарудың ашықтығы мен сапасын арттырудың жаңа құралы болып отыр. Нейрожелі құжаттарды, директорлар кеңесінің шешімдерін және қор құрылғаннан бергі жинақталған басқа да материалдарды талдайды. Бұл – кеңестің әлдеқайда ұтымды әрі сараланған шешімдер қабылдауына мүмкіндік береді.
"Самұрық-Қазына" қауіпсіздікті назардан тыс қалдырмады. SKAI қордың портфельдік компаниясы – "Қазақтелекомның" екінші суперкомпьютері Al Farabium-ның жабық контурында жұмыс істейді. Осылайша ақпарат ел аумағынан тысқары тарамайды, ал жоғары есептеу қуаты талдаудың сенімділігі мен жылдамдығын қамтамасыз етеді.
Жүйенің негізі ретінде қазақстандық Alem LLM тілдік моделі қолданылған. Енді технология мен адамдар шешімді бірлесе қабылдайды. SKAI директорлар кеңесінің алдағы отырысында қолданылмақ.
Шэньчжэньде DeepSeek үлгілерінің негізінде құрылған "AI кадрлары" (AI civil servants) муниципалдық қызметтерде жұмыс істей бастады. Бұл жасанды интеллект-қызметкерлер құжаттарды өңдейді, жүктелген міндеттерді жасауға көмектеседі, шағымдарды талдайды, тапсырмаларды бөледі. Бұл министр сияқты жоғары лауазым болмаса да, жасанды интеллект мемлекеттік басқару саласында жұмыс істеп, процестерге қатысып отыр.
2023 жылы Футянь ауданында жасанды интеллект негізінде "виртуалды партия хатшысы" тағайындалды. Ол тұрғындарға кеңес беріп, мемлекеттік қызметтер бойынша жауаптар ұсынды. Бұл PR-жоба болғанымен, БАҚ оны "виртуалды шенеунік" деп атап кетті. Виртуалды мемлекеттік қызметшілер тапсырмаларды орындағанымен адамның бақылауында болады. Шешімді адамның өзі қабылдайды.
Албанияда жасанды интеллект министр болып тағайындалды. Diella атты виртуалды министр елдегі мемлекеттік сатып алуларды қадағалайды. Осылайша Албания жасанды интеллектіні министр лауазымына тағайындаған әлемдегі алғашқы мемлекет атанды.
Diella албан тілінде "күн" деген мағынаны білдіреді. Албания премьер-министрі Эди Раманың айтуынша, енді мемлекеттік тендерлерді өткізу үдерісі біртіндеп Diella-ның құзырына беріледі.
"Осыдан соң Албания мемлекеттік тендерлерде жемқорлықтан толық арылған елге айналады. Барлық қаражат ашық әрі қатаң бақылауда болады. Бұл – қиял емес, нақты қадам", – деді Эди Рама.
Жасанды интеллект қазірдің өзінде жұмысын бастап, барлық үкімет отырыстарына қатысып жатыр. Виртуалды министрді қолдау үшін жаңа бөлім құрылып, мемлекеттік құрылымдарға нейрожелілер енгізіледі. Бұл тендерлердің ашықтығы мен әділдігін қамтамасыз етпек.
Виртуалды министр парақорлық пен лоббизмге жол бермейді. Жақында ғана Албанияның бұрынғы президенті сыбайлас жемқорлық күдігімен қамауға алынғандықтан, бұл жаңалық елде өзекті бола түсті.
Diella қазірдің өзінде e-Albania атты электронды мемлекеттік қызметтер платформасын басқарып отыр. Жасанды интеллект бейнесінде дәстүрлі албан киіміндегі қыз бейнеленген.
Сот саласына да жасанды интеллект еніп жатыр. Қытай сот жүйесі цифрлық инновацияларды қолдану тұрғысынан әлем бойынша көш бастап тұр. Бұл елде цифрлық сот зертханасы жұмыс істейді.
Қытайдың кейбір аймақтарында, мысалы Шанхай мен Ханчжоу соттарында жасанды интеллект виртуалды көмекші ретінде сотқа қатысады. Олар алдыңғы істерді талдайды, заң баптарын тізеді, үкім нұсқаларын ұсынады. Мысалы, қылмыстық істерде жасанды интеллект айыпталушының кінәсін дәлелдеуге қатысты деректерді жүйелеп береді.
Сондай-ақ, кейбір аймақтарда жасанды интеллект "виртуалды сот офицері" қызметін атқарады. Ол сот залында бейне-аватар ретінде көрініп, іс барысын түсіндіреді, сұрақтарға жауап береді. Бірақ, соңғы шешімді әрдайым судьяның өзі қабылдайды.
2023 жылы Ұлыбританияның Брайтон қаласында кәсіпкер Стив Эндакот "AI Steve" атты жасанды интеллект жобасын іске қосты. Жоба мақсаты – жасанды интеллект көмегімен тұрғындармен тікелей диалог құрып, пікірлеріне құлақ асу.
AI Steve – чат-бот пен нейрожелінің қосындысы. Брайтон тұрғындары онлайн түрде AI Steve-ке сұрақ қойып, ұсыныстарын айтады. Жасанды интеллект оларға жауап беріп қана қоймай, тұрғындардың идеясын жинап, сараптайды. AI Steve ресми түрде парламент мүшесі емес, бірақ ол 2024 жылғы Ұлыбритания парламенттік сайлауында "AI Steve" атауымен тәуелсіз кандидат ретінде тіркелді. Егер ол сайлауда жеңсе, ресми мандат Стив Эндакотқа берілетін еді. Бірақ, ол барлық шешімді AI Steve-тің алгоритмдеріне сүйеніп қабылдайтынын мәлімдеді.AI Steve – әлемдегі алғашқы жасанды интеллект-кандидат. Ол әлі ресми саясаткер болған жоқ, бірақ Ұлыбританиядағы сайлауға қатысуы жасанды интеллектінің саяси жүйеге тікелей кіре бастағанын көрсетті.
Ресейде алғаш рет жасанды интеллект мемлекеттік қызметшіні алмастырды. Амур облысындағы кәсіпкерлердің құқықтарын қорғау жөніндегі уәкіл Игорь Радченко 2025 жылғы көктемде осындай тәжірибе бастаған. Сәуірде ол GigaChat және DeepSeek нейрожелілеріне негізделген екі AI көмекшісін іске асырды. Мекеме заң кеңесшісіне мардымды жалақы төлей алмаған соң, оның орнын жасанды интеллектімен алмастырған. AI көмекші кәсіпкерлердің өтініштерін өңдеумен айналысады. Жасанды интеллект қолданысқа енгізілгелі өтініштерді қарау уақыты екі күннен бір сағатқа дейін қысқарды.
Жасанды интеллект омбудсменге оңтайлы әрекет ету бағытын ұсынады, тиісті заңдарға сілтемелерді жинайды және сотқа өтініш беруге немесе хат жобасын жасауға көмектеседі.
Бұл тәжірибе нәтиже күткеннен асып түсетінін көрсетті. Омбудсмен бизнес мүддесін қорғайтын арбитраж сотқа былтыр небәрі 19 іс түскен болса, 2025 жылдың бірінші жартыжылдығында сотқа 30 шағым түскен.
Бұл ретте жетекші заң кеңесшісі жұмыстан босатылмаған. Оның орнына ол Амур облысының азаматтық палатасындағы осындай бос лауазымға ауыстырылған.
Эстония – электронды үкімет жүйесі дамыған елдердің бірі және алғашқылардың бірі болып сот жүйесіне жасанды интеллект енгізді. 2019 жылы Эстония әділет министрлігі "робосудья" (AI judge) жобасын таныстырды. Негізгі мақсаты – қарыз қайтару, келісімшарт бұзылуы, шағын төлемдер секілді ұсақ азаматтық дауларды жылдам шешу.
Бұл робосудья 7 мың еуроға жетпейтін азаматтық істерді қарайды. Әдетте компаниялар мен тұтынушылар арасындағы даулар немесе шағын коммерциялық даулар болуы мүмкін. Жасанды интеллект материалдарды талдап, алгоритм бойынша шешім шығарады. Шешім шыққан соң тараптардың бірі келіспесе, оны адам судья қарауы үшін апелляцияға бере алады. Бұл жерде жасанды интеллект соңғы шешімді шығара алмайды, бәрібір іс адам бақылауында болады.
Бұл жобаның артықшылығы – жасанды интеллект қарапайым істерді тез шешеді. Ал судьялар ұсақ істерге уақыт кетірмей, күрделі істерге көбірек көңіл бөледі. "Робоcудья" жүйесі пилоттық режимде ғана қолданылды. Толыққанды ұлттық деңгейде енгізілген жоқ. Десе де, Эстония үкіметі оны жетілдіріп жатыр.
Айта кететін жайт:Албанияда жасанды интеллект ресми түрде министр атанса, қалған елдерде жергілікті деңгейде "вируталды әкім", "виртуалды судья" секілді эксперименттер жасалып жатыр. Жасанды интеллект толықтай жауапкершілікке ие бола алмайды, тек көмекші құрал ретінде қолданылады.


Азық-түлік нарығындағы импортқа тәуелділік мәселесі қашан шешіледі

Қазақстанда екі жылдан бері отандық азық-түлік өндірушілер өндіріс пен азық-түлік қауіпсіздігін дамытуға қатысты аса маңызды мәселелерді шешуге тырысқанымен, үкімет тарапынан қолдау таппай келе жатқан мәселелер бар. Олар туралы Информбюро тілшісіне Қазақстан сүт одағының директоры Владимир Кожевников айтып берді.
Оның сөзінше, азық-түлік саласының салалық одақтары екі жылдан бері отандық өнімдерді сатуды жандандыру, бәсекелестікке лайықты жағдай жасау, сондай-ақ Қазақстанға азық-түлік әкелуді бақылауды күшейту бойынша ұсыныстарын қайта-қайта көтеріп келеді. Дегенмен, Салалық одақтар альянсы мемлекеттік органдар өкілдерінің олардың бастамаларын талқылау барысында өзекті мәселелерге тереңірек үңілгісі келмейтініне және маңызды ұсыныстарды формальды себептермен қабылдамайтынына қайран.
"Азық-түлік секторының салалық одақтары үкіметтің отандық тауар өндірушілерді қолдау мәселелері бойынша кейбір заңнамалық актілерге өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы заң жобасына қатысты қорытынды жобасын алды. Бұл заң жобасы отандық өндірісті қолдауға, өндірушілер мен олардың өнімдерін сататын сауда желілері арасындағы өзара қарым-қатынасты мемлекеттік реттеуді күшейтуге бағытталған. Онда сауда желілерінде отандық азық-түлік өнімдерінің үлесін бақылау, сондай-ақ шекарада өнімдердің "сұр" импортына қарсы күресті жандандыру және бұл үшін әртүрлі мемлекеттік органдардың ресурстарын жұмылдыру туралы ұсыныстар бар. Өкінішке қарай, салалық одақтар "Атамекен" ҰКП арқылы алған үкіметтің қорытынды жобасында заң жобасындағы дерлік барлық ұсынысқа теріс қорытынды берілгені белгілі болды", – деді Владимир Кожевников.
Үкіметтің қорытындысы – кез келген заң жобасымен жұмыс істеудегі маңызды кезең. Ұсынылған нормаларды мақұлдай отырып, заң жобасында көтерілген мәселелерді шешуге жауапты министрліктер мен ведомстволар бұл заңнамалық бастамалармен жұмыс істеуге дайын екенін және мәселенің өзектілігін растайтынын білдіреді. Бірақ бұл жағдайда мәселенің өзектілігі анық болса да, Қазақстан өз азық-түлік өндірісінен мүлде айырылып қалу қаупінде тұрса да, ұсыныстардың басым бөлігі қолдау таппаған.
Саудада отандық азық-түлік өнімдерінің орнын жақсартуға және олар үшін әділ жағдайлар жасауға бағытталған ұсыныстар заң жобасында шамамен 40 тармақтан тұрады және бірнеше тақырыптық блокқа топтастырылған. Бірінші блок – бұл отандық өндірушілер мен сауда желілері арасындағы қарым-қатынасты реттеу, ол көптен бері өз шешімін күтуде. Салалық одақтардың өкілдері мұны мүмкіндігінше тезірек реттеу маңызды деп санайды.
Мамандардың айтуынша, нарықта әрдайым күштінің ережесі жүреді, ал қазіргі уақытта мұндай күш сауда желілерінің қолында. Өндірушілер оларға толықтай тәуелді және желілер бұл мүмкіндікті пайдаланып, тауарларды сату үшін тиімсіз шарттарды ұсынады.
Бірнеше жылдан бері бөлшек саудада импорттық азық-түліктің отандық өнімдерден басым екенін байқауға болады. Салалық одақтардың пікірінше, бұл қазақстандық өндірушілердің нашар жұмыс істейтінінен немесе аз өндіретінінен емес, сауда желілерінің импорттық тауарларды сатудан көбірек пайда көретінінен. Оларға отандық өндірушілер қызықсыз: отандық өнімдерге ең нашар сөрелер мен ең тиімсіз шарттар ұсынылады. Нәтижесінде, біздің өндірушілер өз өнімдерін толық көлемде сата алмай, өндірісті дамыту, салық төлеу, жұмыс орындарын құру сияқты маңызды функцияларын орындай алмайды. Бұл сауда желілерін алаңдатпайды да, өйткені нарықтық жағдайда әркім өз мүддесі үшін жұмыс істейді. Бірақ бұл мемлекет үшін маңызды мәселе, себебі бюджет тапшылығын толтыруға бағытталған салықтарды, әсіресе ҚҚС-ты көтеру ұсынылып жатқанда, оны толықтыратын негізгі ресурс – отандық өндірушілер.
Жаңа Салық кодексінің жобасында салықтарды арттыру жөніндегі ұсыныстар халық пен бизнестің қатты сынына ұшырап отыр. Алайда, бұған балама ұсыныстар жоқтың қасы. Дегенмен, отандық өндірісті дамыту мемлекеттік бюджетті толтыру мәселесін айтарлықтай шеше алар еді. Сондықтан, салалық одақтардың өкілдерінің пікірінше, мемлекеттік органдар ең алдымен отандық өндірістің мүдделерін қорғап, содан кейін ғана Қазақстанның жаһандық нарықтағы орны туралы ойлануы керек.
Тұтынушылардың мүддесі тұрғысынан алғанда да бұл мәселе өте өзекті. Бір қарағанда, арзан импорт – тұтынушылар үшін пайдалы сияқты көрінуі мүмкін. Бірақ көбіне төмен баға өнімнің сапасының нашарлығынан болады. Себебі, қазақстандық азық-түлік өнімдерінен айырмашылығы, импорттық тауарлар үнемі тексеріліп отырмайды. Импорттаушылардың тауарларының бір партиясы тексерілгеннен кейін, олар бір жыл бойы тауардың құрамын және сапасын тексерусіз елге кіргізе алады.
Сонымен қатар, көптеген импорттаушылар бағаны демпинг әдісімен төмендетеді. Мысалы, Владимир Кожевников құрғақ сүтке қатысты жағдайды мысал ретінде келтірді. Бір кездері Қазақстан бұл өніммен өзін толық қамтамасыз еткен еді. Алайда, кейіннен АҚШ-тан төмен бағамен үлкен көлемде құрғақ сүт әкелінді. Нәтижесінде, отандық өндірушілер баға демпингін көтере алмай, өндірістерін тоқтатуға мәжбүр болды. Бүгінде Қазақстандағы құрғақ сүт өндірісі қажеттіліктің тек 5%-ын ғана қамтиды.
Баға демпингі импорттық азық-түлік өнімдерін өндірушілер мен жеткізушілер тарапынан жиі байқалады. Белгілі бір деңгейде бұл – қалыптасқан схема. Нарыққа жаңа ойыншы өз тауарының бағасын әдейі төмендетіп кіреді, осылайша, тұрақтап қалу үшін әрекет етеді. Ал бәсекелестерінен құтылған соң бағасын қайтадан көтереді. Нәтижесінде, импорт отандық өндірісті әлсіретіп, жойып жіберуі мүмкін. Бұл әсіресе азық-түлік қауіпсіздігі тұрғысынан алаңдаушылық туғызады. Салалық мамандар дабыл қағып, бұл мәселеге назар аударуға шақыруда. Өйткені, егер белгілі бір геосаяси өзгерістерге байланысты Қазақстан нарығынан негізгі импорттаушылар кетіп жатса, азық-түлік дүкендеріміздің сөрелерінде не қалады? Біз тіпті қысқа уақытқа да өзімізді азық-түлікпен қамтамасыз ете алмауымыз мүмкін.
Отандық өндірушілерге жағдай жасауды жақсарту бойынша заңнаманы жетілдіру ұсыныстары талқыланып жатқанда, олардың кейбірі қабылданбай, кері қайтарылып жатқанда, еліміздегі азық-түлік өндірісінің жағдайы нашарлай түсуде. Мәселен, Солтүстік Қазақстан облысындағы ет өнімдерін өңдеумен айналысатын алғашқы өндіріс кешендерінің бірінің директоры Светлана Меденникованың айтуынша, соңғы бірнеше жылда жергілікті өндірушілердің саны азайып келеді. Ал соңғы екі жылда жағдай одан бетер нашарлаған.
"Сауда желілері әлі де импорттық өнімдерді сатуға мүдделі. Қазіргі уақытта, әсіресе шекара маңындағы аймақтарда, сауда сөрелеріндегі импорттың үлесі 70 пайызға жетіп отыр. Қазақстандық өнімдерге бөлшек сауда орындарынан орын табу өте қиын. Ең қынжылтатыны, сауда желілері мен ритейлерлер қазақстандық өндірушілермен ынтымақтасуға, олардың өнімдерін сатуды бастауға ешқандай қызығушылық танытпайды. Олар негізінен Ресей, Беларусь және басқа импорттық тауарларға шоғырланған. Импорттық тауар жеткізушілерімен сауда желілерінде бірлескен бөлімдер ашып, әртүрлі акциялар ұйымдастыруда. Ал қазақстандық өндірушілер сауда желілеріне де, өз мемлекетіне де қажет емес сияқты", – дейді Светлана Меденникова.


Қазанның соңында қандай жаңа фильмдерді тамашалауға болады? Информбюро шолуы

20-26 қазан аралығында Қазақстан кинокөрермені онға жуық жаңа фильмді тамашалай алады. Олардың қатарында әлемдік өнер тарихындағы ең құпия туынды туралы деректі кино, Брюс Спрингстиннің шығармашылығы жайлы биографиялық драма, балаларға арналған мультфильмдер және отандық кинотуындылар жобалар бар.
Режиссері:Райан КрегоБұл – "Gabby’s Dollhouse" анимациялық сериалының толықметражды нұсқасы. Габби әжесімен бірге Кэт‑Францискоға барғанда сүйікті қуыршақ үйшігін жоғалтып алады. Кейін оны мысықтарға құмар Вера алғанын біледі. Габии үйшікті қайтару үшін ойыншық мысықтарымен бірігіп, ерекше саяхатқа аттанады.
Брюс Спрингстиннің 1982 жылғы "Небраска" альбомының пайда болу тарихына арналған биопик. Фильмнің негізгі оқиғалары 1981 жылы болған: турдан кейін Спрингстин Нью‑Джерсиге оралып, қалай атақты әнжинағын өмірге әкелгенін көрсетеді.
Бұл бөлімде тылсым әлемнің қорғаушысы Финник өзінің көрінбейтін қасиетін жоғалтып алады. Соны қалпына келтіру үшін досы Кристинамен бірге сиқыршы іздеп, саяхатқа аттанады.
Картина 2011 жылдың 12 қарашасында Таразда орын алған қайғылы оқиғаға негізделген. Полиция капитаны Ғазиз Байтасов өлімге бас тіккен террористі тоқтату үшін басын қатерге тігіп, бейбіт тұрғындарды құтқарып қалған. Фильм желісі осы оқиғадан екі күн бұрын басталады. Туынды бір адамның ерлігін және терроризмге қарсы күресті еске салуға арналған.
Манга әлеміндегі танымал кейіпкер Дэнджи жаңа фильмде Резе есімді қызбен танысады. Бірақ көрермен бірден байқай алмайтын бұл жаңа кейіпкердің өз құпия мақсаты бар. Аниме жанкүйерлері Chainsaw Man франшизасының осы бөлімін асыға күтіп жүр.
Хамит түрмеден қашып шыққан соң, өзінің жалғыз мұрагерін құтқарғысы келеді. Сол кезде бала сүймеген ерлі‑зайыптылар дәл сол сәбиді тауып алады. Екі әке арасында балаға талас басталады. Бір жағында сатқындық пен билік, екінші жағында балаға деген махаббат пен отбасылық құндылықтар тұрған осы туынды "Кім шын әке бола алады?" деген сұраққа жауап іздейді.
Теңізші Алексей Алехин белгісіз князьдікке тап болып, жетім қалған кішкентай айдаһарды құтқарады. Кейін оны асырап алады. Осы оқиғадан кейін капитанның өмірінде бір‑біріне ұқсамайтын сынақтар пайда болады: Филимон князді қайғыдан арылту, жеңілмес Бамбуланы жеңу, елді дұшпандар мен сатқындардан қорғау, әрі ханшайыммен кездесу. Фильм отбасылық құндылық пен жауапкершілік туралы.
Басты кейіпкер – бірнеше дипломы бар, бірақ жұмыссыз жігіт Бақыт. Ол Астанаға көшіп, ауырған інісін емдетіп, қарт анасын бағуды армандайды. Күтпеген жерден мұнай компаниясының басшысы Әлібектің көмекшісі болып жұмысқа орналасып, сұлу әрі өршіл Әнімге ғашық болады. Бірақ жаңа қызмет, пәтер мен көлік алғанына қарамастан, ол өзінің бақытын музыкада табады.
Бұл – қазақ киносының алғашқы музыкалық jukebox фильмі. Фильм үшін 13 әнді симфониялық оркестрмен қайта өңдеген. Фильм композитор Шәмші Қалдаяқовтың 95 жылдығына орай түсірілген.
Таффитиге атасы басқа жануарлармен араласуға тыйым салады. Ол үнемі: "Дүние қауіпке толы" деп айта береді. Бірақ Таффити кездейсоқ ебедейсіз және көп сөйлейтін қабанмен танысқан соң, бәрі өзгереді. Жаңа достар бір-бірінен көп нәрсе үйренеді.