Конституция мен оның жаңа жобасындағы айырмашылықтар. Салыстырмалы кесте

31 қаңтарда Конституциялық реформалар жөніндегі комиссияҚазақстанның жаңа Ата Заңының жобасынқоғам талқысы үшін жариялады.
Комиссия мүшелерінің айтуынша, Конституцияның 77 бабы өзгеріске ұшыраған. Нәтижесінде қазіргі қолданыстағы Ата Заң 9 бөлім, 99 баптан тұратын болса, оның жаңа жобасында 11 бөлім, 95 бап бар. Құжатта бөлім саны артқанымен, бап санының азаюына Мәжіліс пен Сенаттан тұратын парламенттің орнына бір палаталы Құрылтайды енгізуге байланысты баптардың, сондай-ақ қорытынды ережелер баптарының қысқаруы негіз болды.
Ал жаңадан қосылған екі бөлім "Қазақстан Халық Кеңесі" және "Конституцияға өзгерістер мен толықтырулар енгізу" деп аталған.
Бұл материалда Конституцияның қолданыстағы және жаңа жоба түріндегі нұсқаларын сарапшылармен бірге салыстыра отырып, ең негізгі өзгерістерге кесте форматында шолу жасадық.
Ал тұтас Конституциядағы өзгерістер бойынша жасалған толық салыстырмалы кестеніосы сілтемебойынша өтіп оқи аласыздар.
Мемлекет қызметінің қағидаттары мен стратегиялық бағыты айқындалмаған.
Қазақстан Республикасы қызметінің негіз құраушы қағидаттары:Егемендік пен Тәуелсіздікті қорғау; адам құқықтары мен бостандықтарын сақтау; заң мен тәртіп үстемдігін қамтамасыз ету; жалпыұлттық бірлікті бекемдеу; халықтың әл-ауқатын арттыру; жауапты әрі жасампаз отаншылдық идеясын орнықтыру; қоғамдық диалогты дамыту; еңбексүйгіштік, прогресс, білім құндылықтарын бекіту; жоғары экологиялық мәдениет қалыптастыру; тарихи-мәдени мұраны сақтау; төл мәдениетті қолдау.Мемлекет қызметінің стратегиялық бағыты:адам капиталын, білімді, ғылымды, инновацияны дамыту.
Халық мемлекеттік биліктің бірден-бір бастауыретінде белгіленген.
Оған қоса Қазақстан халқыныңЕгемендіктің деиесіекені айқындалған.
– Соңғы жылдары әр қазақстандықтың көңіліне ұялап, жанына жақын бола түскен Заң мен тәртіп, Адал Азамат, Таза Қазақстан сияқты құндылықтар жаңа Конституция жобасының преамбуласы негізіне айналды. Олар Конституцияның барлық нормасының өзегін құрап, болашақ ел дамуының берік моральдық-құқықтық іргетасын қалады. Бұл басты қағидаттар еліміз үшін бетбұрысты кезеңде ұлтымызды ұйыстырып, мемлекеттік шешімдердің әділдігіне деген сенімді нығайтып, әрі қарай орнықты дамуымызға бағдар бергенін атап өткен абзал. Олардың конституциялық деңгейде бекітілуі – жұртшылықтың көптен күткен үмітінің үдесінен шыққан шынайы жауап болмақ.
Жекелеген өңірлерінің экономикасын қарқынды дамыту мақсатында қаржы саласына қатысты арнаулы құқықтық режим немесе "қарқынды дамитын қала" арнаулы құқықтық режимі белгіленуі мүмкінекені жазылған.
Дінніңмемлекеттен бөлекекені айқындалды. Діни ұйымдардың қызметі мемлекетзаңдарына сәйкес жүзеге асырылады.
Қазақстанқарулы күшті бірінші болып қолданудан бас тартатыны жазылған.
Мемлекеттік рәміз атауы Гимн деп берілген.
Рәміз атауы қазақшаланып, Әнұран деп жазылды.
Қазақстандықтарға заңда көзделген реттерде заң көмегі тегін көрсетілетіні жазылған.
Әр адамға ұсталған сәтте бостандығын шектеунегізі мен құқықтары түсіндірілетіні жазылған.
Зияткерлік меншік заңмен қорғалатыны жазылды.
Сөз еркіндігі және ақпарат тарату басқа адамдардың ар-намысы мен қадір-қасиетіне, азаматтардың денсаулығы мен қоғамның адамгершілік болмысына нұқсан келтірмеуге, қоғамдық тәртіпті бұзбауға тиісекені жазылды.
Қарлығаш Жаманқұлова,"Әділ сөз" қорының президенті:
– Референдумда қабылданғаннан кейін Конституцияның жаңа редакциясы сөз бостандығына кепілдік береді. Сондай-ақ цензураға тыйым салу нақты түрде айқындалады. Менің ойымша, адамдар қолданыстағы Конституцияның 12-бабында бар нормаға алаңдаушылық білдіруде, яғни бір адамның құқықтары мен бостандықтары басқа адамның құқықтары мен бостандықтары басталатын жерде шектелетіні туралы қағидаға қатысты. Бұл ретте мұндай шектеулер Конституцияның қазіргі редакциясында да бар және олар Қазақстанның өз еркімен қабылдаған халықаралық міндеттемелеріне, соның ішінде Адам құқықтарының жалпыға бірдей декларациясына толық сәйкес келетінін тағы да айтамын. Ешбір бостандық басқа адамдардың құқықтары мен бостандықтарын тиісінше тану мен құрметтеуді қамтамасыз ету, сондай-ақ демократиялық қоғамдағы моральдың, қоғамдық тәртіптің және жалпы әл-ауқаттың әділ талаптарын қанағаттандыру мақсатынан өзге негіздер бойынша шектелмейді.
Неке – еркек пен әйелдің мемлекет заңға сәйкес тіркеген ерікті және тең құқықты одағыекені айқындалған.
Білім беру ұйымдарында(діни білім беру ұйымдарын қоспағанда)білім мен тәрбие беру жүйесі зайырлы сипатқа иеекені айқындалды.
Сот әрекетке қабілетсіз деп таныған, сотталғандығы заңда белгіленген тәртіппен жойылмаған немесе алынбаған, сондай-ақ сыбайлас жемқорлық қылмыс немесе сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылық жасауға қатысты кінәсін сот заңда белгіленген тәртіппен танығаназаматтардыңсайлануға құқығы жоқекені айқындалды.
Президенттің кезекті сайлауы желтоқсанның бірінші жексенбісінде өткізіледі.
Президенттің кезекті сайлауы оның өкілеттік мерзімі аяқталғанға дейінгі екі айдан кешіктірілмей өткізіледі.
ҚРпрезидентінҚРкәмелетке толған азаматтары конституциялық заңға сәйкес жалпыға бірдей, тең және төте сайлау құқығы негізінде жасырын дауыс беру арқылы жеті жыл мерзімге сайланыты туралы ереже өзгермейтіні нақтыланды.
Вице-президент туралы жеке бап енізілді. Оны Құрылтайдың келісімімен президент тағайындайды. Ол депутат болып сайланбайды, саяси партияға кірмейді және өзге ақы төленетін лауазымды атқармайды.Вице-президент президенттің тапсырмасымен халықаралық аренада Қазақстан Республикасының мүдделерін білдіреді,Құрылтаймен, Үкіметпен және басқа да мемлекеттік органдармен өзара іс-қимыл жасау кезіндепрезидентатынан өкілдік етеді, президенттіңтапсырмасымен Қазақстан Республикасы мен шет мемлекеттердің қоғамдық-саяси, ғылыми және мәдени-ағарту ұйымдарымен өзара іс-қимыл жасайды, президентайқындайтын өзге де өкілеттіктерді жүзеге асырады.
ПрезидентКонституциялықсотқаөтініш беру арқылы өз еркімен орнынан түсуге құқылыекені айқындалды.
Президент қызметінен мерзімінен бұрын босаған жағдайдаоныңөкілеттігі қалған мерзімге Сенаттөрағасына көшеді.
Президент қызметінен мерзімінен бұрын босаған жағдайдаоныңөкілеттігівице-президенткекөшеді. Құрылтай 7 күн ішінде сайлау өткізу туралы жариялап, одан кейінгі 2 ай ішінде президент сайлауы өткізіледі.
Заң шығарушы орган – Парламент, ол Сенат пен Мәжілістен тұрады.
Заң шығарушы орган – Құрылтай. Ол145депутаттан тұрады.
Парламентке жасы30-данасқан адамдар депутат бола алады.
Құрылтайға жасы25-тенасқан адамдар депутат бола алады.
Сенаттың он депутатын, оның ішінде бесеуін Қазақстан халқы Ассамблеясының ұсынысы бойыншареспубликапрезиденті тағайындайды.
ПрезиденттікквотажәнеҚазақстанхалқыАссамблеясыквотасыалыныптасталды.
– Жаңа Конституцияның орталық жаңалығы – Парламенттің бір палаталы Құрылтайға айналуы. Оның өкілеттіктері, заң шығару бастамасы, қарау және қабылдау рәсімдері бөлек бөлімде нақты көрсетілген. Парламенттің алдында үкіметтің жауапкершілігі мен есеп беру механизмдері күшейтілді. Халық Кеңесі халық мүддесін білдіретін, қоғамдық күн тәртібін қалыптастыратын ең жоғары консультативтік орган ретінде конституциялық мәртебе алды. Толық пропорционалды жүйеге көшу – маңызды жаңалық. Сайлау тек партиялық тізімдер бойынша өткізіледі. Бұл халықаралық стандарттарға сәйкес келеді және партиялардың сайлаушылар алдындағы жауапкершілігін арттырады. Бұрынғы бір мандатты кандидаттар енді праймериз және бәсекелес іріктеуден өтеді, бұл саясатқа кәсіби және ынталы кандидаттардың келуін қамтамасыз етеді.
Парламенттің құзыреті 8 тармақтан ғана тұрады.
Құрылтайдың құзыреті кеңейтіліп, 21 тармаққа дейін көбейді. Жаңа құзыреттер қатарында президентінің сайлауын жариялау,жалпыхалықтық референдум тағайындау туралы бастама көтеру, президентке вице-президентті тағайындауға келісім беру,Конституциялықсот судьяларын, Жоғарғы Сотының судьяларын тиіспеу кепілдігінен айыру,Үкіметке сенімсіздік вотумын білдіружәне басқалар бар.
Заң жобалары бойынша кеміндеекіоқылым өткізу міндетті.
Заң жобалары бойынша кемінде үш оқылым өткізу міндетті.
– Біздің партия депутаттардың санын оңтайландыру, заңдарды үш оқылымда қарау және тұрақты сараптамалық комитет құру ұсыныстарын да енгізді. Бұл лоббизмді шектеуге және заң сапасын арттыруға мүмкіндік береді. Парламенттің рөлін күшейтуге бағытталған маңызды қадам – Президенттік квотаны және Қазақстан халқы Ассамблеясы квотасын алып тастау. Енді Парламент тек сайлаушылардың еркімен құрылатын болады. Бұл шынайы саяси бәсекелестік пен демократиялық заңдылыққа жасалған іргелі қадам.
Қазақстан Халық Кеңесітуралы жаңа бап енгізілді. Ол– Қазақстан халқының мүддесін білдіретін жоғары консультативтік орган.Қазақстан Халық Кеңесімемлекеттің ішкі саясатының негізгі бағыттарықоғамдық келісімді, жалпыұлттық бірлік пен ынтымақты нығайту,Қазақстан Республикасы қызметінің негіз құраушы қағидаттарын және жалпыұлттық құндылықтарды ілгерілету жөнінде ұсыныстар мен ұсынымдар әзірлейді;Құрылтайға заң жобаларын енгізеді;жалпыхалықтық референдум тағайындау туралы бастама көтереді.
Конституциялықсот – конституциялық бақылауды жүзеге асыратын және бүкіл ел аумағындаелКонституциясының үстемдігін қамтамасыз ететін тәуелсіз мемлекеттік органекені нақтыланды.
Баспрокурордыпрезидент тағайындайтыны жәнебір адам бір реттен артықбаспрокурор болып тағайындалмайтыны нақтыланды.
Адам құқықтары жөніндегі уəкілдіпрезидент тағайындайтыны нақтыланды.
Адвокатура туралы жеке бап енгізілді.Оған сәйкес,адвокатура адамның мемлекет кепілдік берген сот арқылы қорғалу құқығын және заң көмегін алу құқығын іске асыруға жәрдемдесуді көздейді. Заң көмегін адвокаттар мен өзге тұлғалар заңға сәйкес көрсетеді.
Бақыт Нұрмұханов,Конституциялық комиссия төрағасының орынбасары:
– Конституцияның сегізінші бөлімі – "Сот төрелігі. Прокуратура. Құқық қорғау тетіктері" аясында сот төрелігінің конституциялық қағидаттары айтарлықтай күшейтілді. Сот ісін жүргізу нысандарының қатары артты, судьялардың тәуелсіздігі нығайды. сот жүйесінің кадр мәселелері шешілді. Сондай-ақ адвокатураның құқықтық мәртебесі алғаш рет Конституцияда нақты бекітілді. Бұл – адам құқықтары мен бостандықтарын қорғау кепілдіктерін арттыруға, сондай-ақ қоғамның сот жүйесіне деген сенімін күшейтуге бағытталған маңызды қадам. Конституцияның жергілікті мемлекеттік басқару мен өзін-өзі басқару мәселелеріне арналған тоғызыншы бөлімі Құрылтайдың құрылуы және елімізде жүргізіліп жатқан әкімшілік реформаны ескере отырып қайта қаралды".
Конституцияға өзгерістер мен толықтырулар енгізутуралы жеке бөлім енгізілді. Оған сәйкес,Конституцияғаөзгерістер мен толықтырулар жалпыхалықтық референдумда енгізіледі.


Бір палаталы парламентке көшу өңірлік сепаратизмнің алдын алады – саясаттанушы

Қазақстан президенті Қасым-Жомарт Тоқаев өзінің дәстүрлі Жолдауын жариялап, ел дамуының негізгі бағыттарын айқындады. Мемлекет басшысы саяси жүйені жетілдіру, цифрлық технологияларды енгізу, энергетика мен су инфрақұрылымын жаңғырту, сондай-ақ халықаралық ұйымдарды реформалау мәселелеріне баса назар аударды.
Осыған байланысты Ресейдегі Мемлекеттік даму институтының директоры, саясаттанушы Дмитрий Солонников өз пікірін білдіріп, Жолдауда көтерілген бастамалардың маңызына тоқталды.
– Өз Жолдауында президент Қасым-Жомарт Тоқаев Қазақстан жасанды интеллект пен цифрлық өзгерістер дәуіріне қадам басқанын атап өтті. Бұл қадамдардың ел мен өңір болашағы үшін маңызы қандай деп ойлайсыз?
– Цифрлық технологиялар мен жасанды интеллект сөзсіз, әлемдік экономиканың және технологиялық дамудың басты қозғаушы күші. Олардан жаңа серпілістер, жаңа мүмкіндіктер күтіледі: басқару үдерістерін оңтайландыру, шешім қабылдауды жеңілдету, жаңа мамандықтардың пайда болуы, еңбек нарығында қайта бөліністер, өнімнің өзіндік құнын төмендету, құзыреттерді дамыту және тағы басқа.
Бір жағынан, бүкіл әлемде бұл салаға орасан зор инвестициялар құйылып жатыр. Екінші жағынан түпнұсқа, эксклюзивті өнімдер жасауға мүмкіндік береді. Осы бағытта өз орнын тауып, лайықты ұсынылған мемлекеттер болашақ экономикасында үлкен бәсекелік артықшылыққа ие болады.
Алайда екінші қыры да бар: көптеген экономистер цифрлық технологиялар мен жасанды интеллект саласында негізсіз үміттерге сүйенген алып қаржылық "көпіршіктер" пайда болып жатқанын айтады. Алдағы жылдары олардың жарылуы мүмкін, бұл үлкен шығындарға әкеліп соғады. Сондықтан, бұл секторға барынша назар аудару аса маңызды.
Бұл саламен жүйелі түрде, ұйымдасқан түрде айналысу қажет, әрі міндетті түрде мемлекеттің қатысуымен мүмкіндіктер мен қауіптерді бағалап, әлемдік бәсекелестікке дайындалып, ұлттық экономиканың орнын табуға және ықтимал дағдарыстарға алдын ала әзірленуге тиіс. Осыған орай арнайы басқару құрылымдары қажет. Қасым-Жомарт Тоқаевтың айтқаны мүлде дұрыс, бұл мемлекеттің жауапкершілік аймағы. Жеке инвестициялар мен жеке бастамалар қоғамды толықтай қорғап, серпіліс әкеле алмайды. Тарихта барлық іргелі технологиялар тек мемлекет қолдауымен жасалды. Осы тұрғыда Тоқаевтың ұстанымы толығымен дұрыс.
– Президент заң шығару органының тиімді әрі ашық жұмысын қамтамасыз ету үшін бір палаталы парламентке көшуді ұсынды. Бұл қадам Қазақстанның саяси жүйесінің дамуына қалай әсер етеді деп ойлайсыз?
– Бір палаталы немесе қос палаталы парламент туралы әңгіме және заң шығару билігінің тиімділігі мен ашықтығын арттыру – екі бөлек мәселе. Заң шығарушы билік екі палаталы жүйеде де тиімді әрі ашық бола алады, оған әлемде көптеген мысалдар бар.
Сонымен қатар, парламенттің жұмысын азаматтарға түсінікті әрі ашық ету маңызды. Соңғы жылдары Қасым-Жомарт Тоқаев осыған ерекше көңіл бөліп, конституциялық өзгерістер енгізді. Ал бір палаталы парламент құру – бөлек процесс.
Қос палаталы парламенттің мәні мынада: бір палата бүкіл елдің мүддесін білдірсе, екіншісі өңірлердің пікірін білдіреді. Сайлау бір мандатты округтер арқылы да, партиялық тізім бойынша да өтуі мүмкін. Ал тек тізім бойынша сайлауға негізделгенбір палаталы парламентке көшу бірыңғай саяси кеңістік құру және өңірлік сепаратизмнің алдын алудегенді білдіреді.
Яғни, негізгі идея депутаттар бүкіл елдің мүддесін ойлауы тиіс, ал өз өңірінің бюджетіне ғана басымдық беруге тырыспауы керек. Бұл өңірлік сепаратизмнің парламенттік салаға өтіп кету қаупіне қарсы қадам. Бұнда белгілі бір логика бар. Сепаратизмге қарсы әртүрлі тәсілдер бар, мүмкін бір палаталы модель де өз тиімділігін көрсететін шығар.
Алайда конституциялық өзгерістер қабылданбас бұрын қоғамда кең ауқымды талқылау жүргізу маңызды. Сонда ғана шешім жалпыға ортақ ретінде қабылданады.
– Жолдауда энергетикалық және су инфрақұрылымын жаңғыртуға ерекше назар аударылды. Мұндай бастамалардың орнықты даму мен "жасыл өткел" тұрғысынан маңызы қандай?
– Энергетика саласы өте маңызды, әсіресе цифрлық технологиялардың дамуына байланысты. Жасанды интеллект, дата-орталықтар, суперкомпьютерлер орасан зор энергияны қажет етеді. Цифрлық технологияларды белсенді дамытқан кейбір елдерде электр энергиясының бағасы бірнеше есе өсіп, бұл Қазақстан үшін де үлкен проблемаға айналуы мүмкін.
Жаңа қуат көздері мен энергия көздері жасалмаса, электр құны халық үшін қолжетімсіз болып, қымбатшылыққа байланысты цифрландыруды "жерлеуі" мүмкін. Сондықтан экономиканы дамыту туралы айтқандаең алдымен энергетика мәселесін шешуқажет.
"Жасыл күн тәртібі" өз үмітін көп жағдайда ақтамады: АҚШ пен Еуропада көптеген жобалар тоқтатылуда, ал электр энергиясы бағасының өсуі оның "көпіршік" екенін дәлелдеді. Осы тұрғыда Қасым-Жомарт Тоқаев ұсынған атом электр станцияларын салу бағыты дұрыс әрі болашағы зор.
Су ресурстары да кем емес маңызды мәселе. Қазақстан үшін үлкен аумақтарды ескерсек, бұл өмірлік мәнге ие: су қоймаларын сақтау, суару жүйелерін дамыту, Орталық Азия елдерімен ортақ ресурстарды пайдалану мәселелері. Бұл мемлекеттің ерекше назарында болуы тиіс.
– Мемлекет басшысы ұлттық жобаларды жүзеге асыруда мемлекет пен бизнестің серіктестігіне баса назар аударды. Бұл тұрғыда Қазақстанның әлеуетін қалай бағалайсыз?
– Мемлекет пен бизнес серіктестігі сөзсіз бүкіл посткеңестік кеңістікте дамудың негізгі драйвері ретінде қарастырылады. Бұл туралы Ресейде де, Беларусьта да, Орталық Азияда да, Оңтүстік Кавказда да жиі айтылады.
Бір жағынан, мемлекет стратегиялық даму бағыттарын айқындайды. Екінші жағынан жеке кәсіпкерлікке дамуға мүмкіндік беру маңызды. Мұнда кооперация, ашық заңдық және экономикалық ережелер жүйесі қажет. Мұның бәрі бірлесіп құрылып, жұмыс істеуі тиіс.
Бұл бүгінгі күннің басты бағыты, ал Қазақстанда бұл салада айтарлықтай даму болатыны анық.
– Президент БҰҰ Бас Ассамблеясында ұйымды реформалау жөніндегі бастамаларымен шығатынын мәлімдеді. Қазақстан әділетті және теңгерімді әлемдік тәртіпті нығайтуда қандай рөл атқара алады деп ойлайсыз?
– БҰҰ-ны реформалау – бүгінде елдердің бәрі талқылап отырған тақырып. Мәселе оны кім қалай түсінетінінде.
Батыс елдері Қауіпсіздік кеңесін өз елдері есебінен кеңейтуді ұсынады, мысалы, Германия мен Жапонияны қосу. Алайда бұл Батыс өркениетінің үстемдігін күшейтеді, өйткені Жапония іс жүзінде АҚШ-тың бақылауында.
Альтернативті тәсілді БРИКС елдері мен жаһандық Оңтүстік қолдайды: Африка мен Латын Америкаға – Бразилияға, Үндістанға тұрақты өкілдік беру. Мәселен, үнді өркениеті шынымен де ұсынылуға тиіс.
Қазіргі таңда БҰҰ дағдарысты бастан кешуде: көптеген ірі шешімдер Қауіпсіздік Кеңесін айналып қабылдануда. Мысалы, АҚШ пен Израильдің Иранға қарсы әрекеттері БҰҰ тарапынан санкцияланбаған. Шын мәнінде "күштілердің құқығы" үстемдік құруда, ал ұйым дәрменсіз болып отыр.
Дегенмен, әзірге БҰҰ-ның баламасы жоқ. ШЫҰ, БРИКС сияқты жаңа халықаралық құрылымдар пайда болуда, бірақолардың ешқайсысы БҰҰ-ның орнын баса алмайды. Сондықтан реформалау – қажеттілік.
Қасым-Жомарт Тоқаев Қазақстанның ұлттық ұстанымын да, Орталық Азия немесе ЕАЭО-ның ортақ көзқарасын да ұсына алады. Оның Бас Ассамблеядағы сөзін қатысушылар да, сарапшылар да жіті бақылайды. Әрине, бұл жағдайды бірден өзгертпейді, бірақ әр мәлімдеме маңызды. Бірақ әрбір осындай үндеу таразы басын бір жаққа қарай аударуы мүмкін ұсақ бөлшек іспетті. Сондықтан Қазақстанның ұстанымына барлығы мұқият назар аударады.


Қазақстан қалай Еуразияның жетекші логистикалық хабына айналуда

Қазақстан өз географиялық орналасуын тиімді пайдалана отырып, Еуразия құрлығындағы басты көлік-логистикалық хабтардың біріне айналуға ұмтылуда.
Азия мен Еуропа арасындағы дәстүрлі бағыттарға балама ретінде қалыптасып келе жатқан Транскаспий халықаралық көлік бағыты (орта дәліз) елдің транзиттік әлеуетін айтарлықтай арттыруда. 2030 жылға қарай Қазақстан жыл сайынғы транзиттік жүк ағынын 100 миллион тоннаға дейін жеткізуді көздеп отыр.
2024 жылы Қазақстан арқылы өткен транзиттік жүк көлемі 7,1%-ға өсіп, 34,6 миллион тоннаны құрады. Оның ішінде 27,5 миллион тонна жүк теміржол арқылы, 6,7 миллион тоннасы автомобиль көлігімен тасымалданған. Қытаймен жасалған маңызды келісімге сәйкес, 2029 жылға қарай контейнерлік пойыздар саны жылына 600-ден 3 000-ға дейін көбейеді деп күтілуде.
Қазақстан қазіргі таңда Қытай, Еуропа, Ресей, Каспий маңы елдері, Парсы шығанағы және Оңтүстік Азияны байланыстыратын 13 халықаралық көлік дәлізі бойында орналасқан. Осы геостратегиялық артықшылық елді Еуразия кеңістігіндегі жүктер ағыны үшін маңызды торапқа айналдырды.
2025 жылдың алғашқы жартысында Қазақстан экономикасы 6%-ға өсіп, соңғы 12 жылдағы ең жоғары көрсеткішке қол жеткізді. Бұл өсім өнеркәсіп, құрылыс, сауда және логистика салаларындағы белсенділікке тікелей байланысты. Үкімет халықаралық сауда мен көлікті ұзақ мерзімді тұрақты дамудың негізгі тірегі ретінде қарастырып, ауқымды инфрақұрылымдық бағдарламаларды жүзеге асыруда.
Атап айтқанда, 2025 жылы елімізде 13 000 шақырым автожол мен 6 100 шақырым теміржол желісі жаңартылуда. Жалпы құны 2,3 трлн теңгеге бағаланған Қытай мен Өзбекстан бағыттарына арналған бес ірі теміржол жобасы іске асырылып жатыр. 2029 жылға қарай 11 000 шақырым теміржол жаңғыртылады деп жоспарлануда. Бұл Хоргос, Алматы және Астана сияқты хабтардан Ақтау портына дейінгі жеткізу уақытын айтарлықтай қысқартпақ.
Автомобиль жолдары да түбегейлі жаңартылуда. Қазіргі уақытта 9 000 шақырым жол жөнделіп жатыр, оның 1 083 шақырымы қайта құрылуда, ал 847 шақырымы 2025 жылдың соңына дейін аяқталады. «Орталық – Батыс» дәлізі жобасы аясында Астана мен Ақтау арасындағы арақашықтық шамамен 900 шақырымға қысқарады.
Қазақстан авиация саласында да ауқымды жаңғырту жұмыстарын жүргізуде. Қазіргі таңда үш жаңа әуежайдың құрылысы жүріп жатыр, бірнешеуі жаңартылуда. 2024 жылғы деректер бойынша, алты отандық әуе компаниясы 57 ішкі бағыт бойынша аптасына 669 рейс орындайды. Қазақстан әлемнің 31 елімен 119 халықаралық бағыт арқылы тікелей байланысты.
2025 жылы жаңа рейстер ашылып, Рим, Мюнхен, Шанхай, Гуанчжоу, Будапешт және Пусан қалаларына әуе қатынасы орнатылады. 2026 жылға қарай Қазақстан мен АҚШ арасында тікелей рейстер іске қосылмақ. 2029 жылға қарай елімізде жылына 500 мың тонна әуе жүгі өңделіп, 65 миллион жолаушы тасымалданады деп күтілуде. Қазіргі таңда үш ұшақтан тұратын жеке жүк тасымалдаушы авиакомпания жұмысын бастады.
Теңіз инфрақұрылымы да жаңғыртылуда. Ақтау портында тереңдету жұмыстары жоспарланған. 17 жаңа кеме (оның ішінде 4 паром) сатып алынып, флот кеңейтілуде. Құрық портында жылына 1 миллион тонна астық өңдеуге қабілетті жаңа терминал салынды. Сонымен қатар, жылына 11 миллион тонна жүк өңдейтін "Заржа" көпфункционалды терминалы іске қосылады. 2025 жылғы маусымда Ақтау портында заманауи контейнерлік хаб ашылып, контейнер айналымының қуаты 240 мың TEU-ге жетті.
Қазақстан шет елдерде де логистикалық инфрақұрылымын дамытып келеді. Грузияның Поти портында жаңа терминал ашылды, ал Қытай (Сиань, Ляньюньган), Ресей (Селетино), Өзбекстан (Ташкент), Әзербайжан (Әлят) және Венгрияда (Будапешт маңында) логистикалық хабтар құрылды.
Қазақстанның Астана халықаралық қаржы орталығы (AIFC) шетелдік инвестиция тарту және мультимодальды логистика саласында әріптестік жобаларды ілгерілетуде маңызды рөл атқаруда. AIFC бастамасымен бірнеше бірлескен кәсіпорын құрылды. Олардың қатарында Middle Corridor Multimodal Ltd. (Қазақстан, Әзербайжан, Грузия), Caspian Integrated Maritime Solutions (Қазақстан, БАӘ), KPMC Ltd. (Қазақстан, Сингапур) және SK-AIH Investment Fund Ltd. (Қазақстан, Әзербайжан) бар.
Аталған әріптестіктер тек инфрақұрылымдық жобаларды жүзеге асыруға көмектесіп қана қоймай, сонымен қатар Қазақстанды логистика мен сауда саласындағы шетелдік инвестиция үшін тартымды бағыт ретінде таныта түсуде.
Орталық Азияның ЖІӨ көлемі 400 миллиард доллардан асып, халқы 80 миллионнан асқан қазіргі кезеңде Қазақстан логистика саласындағы жетекші рөлін бекемдей түсуде. 2022 жылдан кейінгі жаһандық жеткізу тізбегінің қайта құрылу процесінде еліміз Шығыс пен Батысты байланыстыратын сенімді көпірге айналды. Құрлық, теңіз және әуе көлігін қамтитын мультимодальды желі Қазақстанды болашақта Еуразиядағы сауда мен байланыстың негізгі орталығына айналдырары сөзсіз.


Ана тілді қадірлеу – біздің тек ұлттық емес, әрі діни парызымыз – ҚМДБ маманы

Бүгінгі таңда қоғамымызда діни сауаттылықты арттыру, ұлттық құндылықтарды дәріптеу және ұлтаралық татулықты сақтау – басты назардағы мәселелердің бірі. Қоғамдағы рухани тұрақтылықты қамтамасыз етуде дін мамандарының, әсіресе Қазақстан мұсылмандары діни басқармасы өкілдерінің атқарып отырған жұмысы айрықша маңызға ие.
Осы ретте біз ҚМДБ Шариғат және пәтуа бөлімінің маманы Елбек Тасболатұлымен сұхбаттасып, дін мен дәстүр сабақтастығы, діни ағартушылықтың рөлі, жастар тәрбиесі мен қазіргі заманғы діни ахуал жайлы бірқатар өзекті сауалдарға жауап алдық.
– Ислам діні ұлтаралық татулық, көпэтносты қоғамдағы бейбіт өмір туралы не дейді? Құран мен сүннетте бұл мәселе қалай көрініс табады?
– Ислам діні – тек бір ұлттың немесе бір аймақтың ғана емес, бүкіл адамзаттың игілігі үшін түскен ұлы дін. Оның басты қағидаларының бірі – адамдар арасында бейбітшілік пен өзара түсіністік орнату, түрлі ұлт пен ұлыс арасында татулық пен ынтымақтастықты сақтау.
Ұлттар мен ұлыстарға бөлінуіміздің мәні – бір-бірімізді тану, түсіну, бірлік пен бейбіт өмір сүруді үйрену. Демек, әр адам өз ұлтын жақсы көріп, тілі мен мәдениетін қадірлеп, еліне адал қызмет ететін патриот болуы керек. Алайда бұл өз ұлтыңды басқа ұлттардан жоғары қою, өзгелерді кемсіту немесе бөлектеу дегенді білдірмейді. Ислам діні мұндай ұлтшылдықты құптамайды, керісінше, әділдік пен теңдікті басты орынға қояды. Исламда "жаман ұлт" деген түсінік жоқ. Қай ұлттан шықса да, адамды жақсы не жаман ететін – оның іс-әрекеті мен ниеті.
Сол себепті дініміз әрбір мұсылманды әділеттілікке, сабырлыққа, өзге ұлт өкілдеріне құрметпен қарауға шақырады. Осы тұрғыдан алғанда, ұлтаралық татулық пен келісім – Ислам дінінің қолдайтын әрі дамытатын негізгі құндылықтарының бірі. Бұл қағиданы ұстана отырып, кез келген көпэтносты қоғам бейбіт өмір мен рухани дамудың үлгісіне айнала алады.
– Қазақстан – көпұлтты, көпконфессиялы мемлекет. Мұндай қоғамда бірлік пен келісімді сақтау үшін діни институттар қандай рухани рөл атқара алады деп ойлайсыз?
– Көпұлтты және көпконфессиялы мемлекет жағдайында діннің, әсіресе ресми діни мекемелер мен діни институттардың қоғамдағы бейбітшілік пен тұрақтылықты сақтаудағы рөлі айрықша маңызды. Дін – адамдарды рухани тәрбие мен адамгершілікке баулитын, жүректерге сабыр мен мейірім ұялататын үлкен күш. Сондықтан ол әлеуметтік келісім мен ұлтаралық татулықты нығайтудың тиімді құралы ретінде қарастырылады.
Алайда, қазіргі таңда дін атын жамылып, өз мақсаттарын жүзеге асыру үшін әрекет ететін түрлі теріс ағымдар мен экстремистік, террористік ұйымдар қоғам үшін аса қауіпті факторға айналып отыр. Олар әлемнің түкпір-түкпірінде ғана емес, кейде өз елімізде де іріткі салуға әрекет етеді. Бұл ерекше ескеруді талап ететін мәселе.
Мұндай жағдайларда халықтың діни сеніміне селкеу түсірмеу, ел ішіне іріткі салуға жол бермеу – ресми діни мекемелер мен имамдардың басты міндеттерінің бірі.
Сондықтан бүгінгі күні діни институттар халық арасында ағартушылық жұмыстарды белсенді жүргізіп, әсіресе діни сауаты төмен азаматтармен жүйелі түрде жұмыс істеуі қажет.
Бұл бағытта олар тек діни білім берумен шектелмей, қоғамдағы бірлік пен ынтымақтастықты нығайтуға, жастарды теріс ағымдардан қорғауға, дұрыс діни көзқарас қалыптастыруға күш салуы тиіс. Қоғамдағы тұрақтылық – тек құқықтық немесе саяси саладағы іс-шаралардың нәтижесі емес, ол рухани тұтастықпен де тығыз байланысты. Ал бұл тұтастықтың діңгегі – діннің бейбітшілікке үндейтін, адамды ізгілікке тәрбиелейтін мәңгілік құндылықтары.
– Исламдағы "үмбет" ұғымы этносқа емес, рухани ортақтыққа негізделеді. Бұл ұғым қазіргі қоғамдағы ұлтаралық келісім идеясына қалай үндеседі?
– Ислам дініндегі "үмбет" ұғымы – бүкіл мұсылман қауымын біріктіретін рухани тұтастықтың нышаны. Бұл ұғым мұсылмандардың ұлт, тіл, нәсілге бөлінбей, бір Аллаға иман келтірген бауырлар ретінде бір-бірін қолдап, құрметтеп, өзара мейірімді қарым-қатынаста өмір сүруі керектігін білдіреді. Исламда мұсылман адам қай ұлттан шыққанына қарамастан, үмбеттің толыққанды мүшесі саналады. Бұл – діннің әмбебап әрі біріктіруші сипатының бір көрінісі.
Үмбет ұғымы мұсылмандар арасындағы шынайы бауырмалдықты, өзара жауапкершілікті, қолдау мен түсіністікті нығайтуға бағытталған. Мұның өзі ұлтаралық келісім мен бейбіт қатар өмір сүру идеясымен тығыз үйлеседі.
Сондықтан бұл түсінік бүгінгі көпұлтты қоғамдарда аса маңызды рөл атқарады. Ол адамдарды тек діни тұрғыдан ғана емес, рухани, мәдени, адами тұрғыдан да жақындастырады. Исламдағы үмбет концепциясы – ұлтаралық татулықты нығайтып, бірлік пен келісімді сақтауға негіз болатын басты құндылықтардың бірі.
– Ұлтаралық келісімнің тұрақтылығы үшін діни білім беру мен уағыздардың мазмұны қаншалықты маңызды? Діни қызметкерлер бұл бағытта қандай жауапкершілікке ие?
– Ұлтаралық татулықты сақтау ісінде діни білім берудің маңызы айрықша зор. Дін – адамдарды тек рухани жетілдіру құралы ғана емес, сонымен қатар қоғамдағы бейбіт өмір мен келісімді қалыптастырушы маңызды тетік. Бүгінгі таңда әлемде діни сауатсыздықтың салдарынан түрлі теріс ағымдар мен адасқан идеологиялар қоғам ішіне іріткі салуға тырысуда. Өкінішке қарай, кейде мұндай теріс пиғылды топтар дінді бетперде етіп, Құран аяттары мен хадистерді бұрмалап түсіндіреді. Олар дінді өз мақсаттарына пайдалануға тырысып, халықтың сеніміне селкеу түсіреді.
Осындай жағдайда дін саласында терең білім алған, ғылыми негізде білім тарататын ғалымдар мен білікті мамандардың араласуы аса қажет. Тек осындай мамандар ғана теріс ағым өкілдеріне дәлелмен, сауатты уәжбен жауап бере алады және қоғам мүшелерін адасудан сақтап қала алады.
Сонымен қатар, имамдар мен діни қызметкерлер де бұл бағытта белсенді болуы керек. Олар халық арасында діни сауаттылықты арттырып, жастарға дұрыс діни түсінік беру жолында жүйелі жұмыс жүргізуі тиіс. Қате бағыттағы адамдарға ескерту жасап, қажет болған жағдайда пікірталасқа шығып, шындықты дәлелдер арқылы көрсету – олардың маңызды міндеттерінің бірі. Бұл – діни қызметтің негізгі миссиясы: қоғамды рухани тұрғыда қорғау, адасқан топтардан арашалау және халықтың бірлік пен татулықта өмір сүруіне жол ашу.
– Кейбір қоғамдарда діни ұрандар ұлтаралық араздықты күшейту үшін қолданылып жатады. Мұндай жағдайлардың алдын алу үшін дін өкілдері қандай позиция ұстануы керек деп санайсыз?
– Кейбір қоғамдарда дінді ұлтаралық араздық туғызу құралы ретінде пайдалануға тырысатындар расымен бар. Олар өз мақсаттарына жету үшін дін атын жамылып, халықты адастыруға тырысады. Мұндай ұрандар мен шақырулар – шын мәнінде діннің мәніне мүлдем қайшы, үстірт ойға, таяз пікір мен дүмшелікке негізделген әрекеттер. Ислам діні мұндай көзқарасты мүлдем қолдамайды.
Керісінше,Ислам – бейбітшілік пен татулықтың діні. Ол өзге дін өкілдерімен сабырлы, сыйластыққа негізделген қарым-қатынас орнатуға үндейді. Бұл қағидалар Құран Кәрім мен Пайғамбарымыз Мұхаммедтің (с.ғ.с) сүннетінде анық әрі нақты түрде көрініс тапқан. Ал діннің шынайы мәнін білетін ресми діни институттар мен білікті дін қызметкерлері мұндай арандатушылыққа қарсы тұрып, қоғамда тыныштық пен келісімді сақтауға атсалысып келеді.
Олар халыққа дұрыс діни түсінік беріп, Исламның шынайы бейнесін көрсету арқылы түрлі араздыққа жол бермеуге бар күшін салады. Сондықтан мұсылман қауымы дін атын жамылған теріс әрекеттерден аулақ болып, шынайы діннің бейбітшілікке, әділдік пен өзара құрметке негізделетінін әрдайым есте ұстауы қажет.
– Бейбітшілік пен татулық туралы айтқанда, Исламда бүлік пен араздықтың салдары туралы ескертулер жиі кездеседі. Бұл ұстанымдарды қазіргі жастарға қалай түсіндіруге болады?
– Бейбітшілік пен татулықты сақтау – Ислам дінінің негізгі әрі тұрақты ұстанымдарының бірі. Ислам – адамзат баласын татулық пен ынтымаққа, әділдік пен мейірімге үндейтін дін. Құран Кәрімде Алла Тағала мұсылмандарды бөлінушілікке емес, бірлікке шақырып, оның маңызын айқын етіп көрсеткен. Мәселен, "Әли Имран" сүресінің 103-аятында былай делінеді: "Барлығың Алланың жібіне жабысыңдар, бөлінбеңдер!". Бұл аятта Алла Тағала мұсылман үмбетіне бірлікті ту ету қажеттігін ескертеді. Бөлінушілік – тек діни ғана емес, әлеуметтік және ұлттық тұтастыққа да үлкен зиянын тигізетін құбылыс. Сондықтан қоғамда татулық пен өзара түсіністікті сақтау – әрбір саналы адамның борышы.
Әсіресе жастар арасында бейбітшілік пен бірліктің маңызын кеңінен түсіндіру – уақыт талабы. Жастарға бейбіт өмірдің артықшылықтарын нақты мысалдармен ұғындырып, бөлінушіліктің қандай зардаптарға апарып соғатынын көрсету арқылы олардың ой-санасына оң ықпал етуге болады. Тарихтағы алауыздықтар мен кикілжіңдердің салдарын баяндау – тәрбиелік тұрғыдан да, қоғамдық тұрақтылықты сақтау жолында да аса маңызды. Сондықтан қоғамның барлық саласында, әсіресе білім беру мен діни ағарту жұмыстарында жастарды бейбіт өмірге, ынтымақ пен келісімге баулу – келешек үшін жасалатын үлкен игілік.
– Мешіт мінберінен айтылатын уағыздарда этностар мен тілге қатысты тақырыптарға қалай зер салу керек деп есептейсіз? Қоғамдық бірлікті сақтау үшін қандай шектеу мен даналық қажет?
– Мешіттер мен түрлі діни жиындарда этносаралық татулық, өзара сыйластық және тіл мәселесі бұрыннан бері күн тәртібінен түскен емес. Имамдар мен дін өкілдері жамағатқа бірлік пен бейбіт өмірдің маңызын түсіндіру барысында тілдің де алатын орнын жиі айтады. Осы орайда қазақтың "Өзге тілдің бәрін біл, өз тіліңді құрметте" деген дана сөзі аса орынды. Бұл нақыл – тілді тек қатынас құралы емес, ұлттың рухани тірегі ретінде бағалаудың көрінісі. Халықтың ана тілі – Жаратушы Алланың берген үлкен нығметтерінің бірі. Құран Кәрімде де әр ұлт пен халықтың өз тілімен жаратылғаны туралы айтылып, тілдің Алладан келген сый екені ескертіледі. Бұл – әрбір адамның өз ана тіліне деген құрметін арттыруға, оны сақтап, дамытуға деген жауапкершілікті ұғындырады. Сондықтан ана тілімізді қадірлеу – біздің әрі діни, әрі ұлттық парызымыз.Ислам діні адамды тек бір тілде сөйлеуге міндеттемейді, қайта өз тілін сақтай отырып, басқа тілдерді үйренуге, өзге ұлт өкілдерімен сыпайы әрі түсіністікке негізделген қатынас орнатуға үндейді. Өз тіліне құрмет – өз тамырына, өз болмысыңа құрмет. Ал өзге тілдерді меңгеру – өзгеге құрмет, ынтымаққа ұмтылу. Бұл – Ислам дінінің бауырмалдық, кешірімділік және толеранттылық қағидаттарының бір көрінісі.
– Діни сауаттылықты арттыру – ұлтаралық татулықты нығайтуға үлес қоса ала ма? Бұл ретте ҚМДБ қандай бағдарламалар немесе жобалар жүргізіп жатыр?
– Діни сауаттылық – ұлтаралық татулық пен қоғамдық тұрақтылықты нығайтудың маңызды рухани тетігі. Ол адамды тек діни тұрғыдан ғана емес, адамгершілік пен өзара сыйластыққа тәрбиелеу арқылы көпэтносты қоғамда бейбіт қатар өмір сүруге жол ашады. Діни тұрғыдан сауатты адам – өзінің де, өзгенің де құндылықтарын бағалай білетін, ар-ождан мен парасаттылықты ту еткен тұлға. Осы бағытта елімізде ауқымды жұмыстар атқарылып келеді. Әсіресе Қазақстан мұсылмандары діни басқармасының бұл саладағы қызметі ерекше. Басқарма қамқорлығындағы еліміздегі жалғыз Ислам жоғары оқу орны – "Нұр-Мүбәрак" Египет ислам мәдениеті университеті, сонымен қатар медреселер, колледждер мен мешіт жанындағы сауат ашу курстары – барлығы да діни білім беру арқылы қоғамға үлес қосып отыр. Бұл оқу орындарында білім алып жатқан жастар мен ересектер дінді дұрыс түсініп, радикалды көзқарастардан алшақ болуға, ұлтаралық келісімге негізделген ортақ құндылықтарды құрметтеуге тәрбиеленуде.Діни сауаттылық – тек намаз оқу мен ғибадат жасауды үйрету емес, ол адамға шынайы мұсылман болудың мәнін ұғындырып, өзін құрметтеуге, өзгеге мейірімді болуға, қоғамда жауапкершілікпен өмір сүруге баулу. Сондықтан діни ағарту жұмыстары – біздің рухани және әлеуметтік тұрақтылығымыздың негізгі тіректерінің бірі. Бұл – Қазақстандағы діни институттар атқарып отырған жүйелі әрі үздіксіз қызметтің жарқын нәтижесі.
– Қазақ халқының дәстүрлі діндарлығы мен ислам этикасы ұлтаралық мәмілеге қандай үлес қосып отыр? Бұл ерекшелік еліміздегі дінаралық және ұлтаралық үйлесімділікке қалай ықпал етуде?
– Қазақ халқының дәстүрлі діндарлығы мен ислам этикасы – ұлттың рухани болмысының өзегі әрі бүкіл адамзатқа үлгі боларлық құндылық.Бұл қасиеттер әсіресе сын сағаттарда, тарихи қиын кезеңдерде анық көрініс тапты. Соның айқын мысалы – Кеңес үкіметі тұсындағы ұлттар тағдыры. XX ғасырдың 30–50 жылдары аралығында Қазақстанға күштеп жер аударылған 2 миллионнан астам өзге ұлт өкілдері қазақ жерінен пана тапты. Қазақ халқы сол бір ауыр кезеңде өзі де ашаршылық пен қуғын-сүргіннің тауқыметін тартып отырса да, жатсынбай, бөтенсітпей, сырттан келген жандарға құшағын ашты. Дастарханындағы соңғы нанын бөліп беріп, баспанасын бөлісті, жүрегінің кеңдігімен, адамгершілігімен бауырына басты.
Қазақ ешкімді ұлтына, нәсіліне немесе дініне қарап кемсітпеді, қайта бәріне бірдей қарап, қолындағы барымен бөлісті. Бұл – жәй мейірімділік емес, ғасырлар бойы қанға сіңген имандылық пен ізгілік жолының жемісі.
Мұндай кеңпейілділік пен кісілік – қазақтың тереңнен бастау алатын ұлттық дәстүрі мен ислам дінінің этикалық ұстанымдарының жарасымды тоғысуының жарқын көрінісі. Ислам – адам баласына тек мұсылман ретінде емес, алдымен адам ретінде қарап, кісілік пен қайырымдылықты өмірлік қағида еткен дін. Қазақ халқы бұл қағидаларды тек сөз жүзінде емес, іс жүзінде дәлелдеп берді. Осы асыл қасиеттер – бүгінгі күнде де қоғамымызда ұлтаралық татулық пен конфессияаралық келісімді сақтаудың берік іргетасы болуға лайық. Өткеннің өнегесінен сабақ алып, болашақ ұрпаққа осы рухани мұраны жеткізу – әрқайсымыздың қасиетті парызымыз.
– Қазіргі ақпараттық кеңістікте ұлтаралық немесе діни араздық тудыратын арандатушы пікірлер жиі кездеседі. Дін өкілі ретінде сіз мұндай жағдайда қандай ұстанымда болар едіңіз?
– Өкінішке қарай, қазіргі таңда ақпарат кеңістігі шексіз түрде дамып, интернет пен әлеуметтік желілер адамдардың күнделікті өмірінің ажырамас бөлігіне айналды. Бұрын тек кітап пен ұстаз арқылы алынатын білімнің орнына қазір кез келген ақпарат санаулы секунд ішінде әлемге таралады. Бұл – бір жағынан үлкен мүмкіндік болса, екінші жағынан өте үлкен қауіп. Себебі интернет бетінде кез келген адам түрлі жалған ақпараттар мен арандатушылық мазмұндағы бейнематериалдарға тап болуы әбден мүмкін.
Мұндай жағдайда қоғамда ағартушылық жұмыстарының рөлі бұрынғыдан да маңызды бола түседі. Атап айтқанда, дәстүрлі ислам құндылықтарын, қазақтың бай рухани мұрасын, ұлттық болмыс пен тәрбиелік мәні зор салт-дәстүрлерді кеңінен насихаттау – бүгінгі күннің басты міндеттерінің бірі. Өйткені адам баласы рухани негізге, ішкі иммунитетке ие болмаса, кез келген теріс идеологияның ықпалына тез түсіп кетуі мүмкін.Қазақтың дәстүрі мен ислам дінінің этикалық ұстанымдары бір-бірімен астасып, үйлескен рухани жүйе ретінде ғасырлар бойы халқымызды адамгершілікке, сабырға, ізгілікке тәрбиелеп келеді.
Осы құндылықтар насихатталған жағдайда, халықтың рухани иммунитеті күшейеді. Адам өзін де, өзгені де тануға, ажыратуға, дұрыс пен бұрысты саралауға үйренеді. Сонда ғана азаматтарымыз теріс бағыттағы идеологияларға бой алдырмай, жалған ұрандар мен арандатушылыққа ермей, саналы әрі салиқалы таңдау жасай алатын деңгейге жетеді деп сенеміз. Бұл – тек дін мамандарының ғана емес, бүкіл қоғамның, әсіресе отбасы, мектеп, мешіт пен медиа өкілдерінің бірлесе атқаратын ортақ миссиясы.
– Дәстүрлі ислам мен ұлттық сана арасында тепе-теңдік сақтаудың маңыздылығы туралы не айтар едіңіз? Бұл ұстаным ұлт бірлігін нығайтуға қалай әсер етеді?
– Ислам діні – бүкіл адамзат баласына, барлық дәуір мен қоғамға арналған кемел дін. Ол белгілі бір ұлтқа немесе кезеңге ғана емес, бүкіл адамзатқа ортақ рухани бағдар ретінде түсірілген. Ислам өз табиғатында халықтардың мәдени ерекшеліктеріне, тілдік айырмашылықтарына, тарихи тәжірибесіне құрметпен қарайды. Сондықтан ол қандай да бір ұлттың дәстүрін жоюды көздемейді, керісінше, сол дәстүрдің шариғатқа қайшы келмейтін тұстарын қолдап, жетілуіне ықпал етеді. Біз, қазақ халқы, XIII ғасырдан бері мұсылманбыз. Осы ғасырлар бойы ислам дінін қабылдай отырып, өзіміздің ана тілімізді, рухани дүниетанымымызды, салт-дәстүрімізді сақтап келеміз. Бұл – дін мен дәстүрдің бір-біріне қарама-қайшы емес, қайта өзара үндесе отырып дамуының айқын дәлелі. Қазақы дүниетаным мен ислам құндылықтарының сабақтасуы нәтижесінде біз бүгінгі рухани мәдениетімізді қалыптастырдық.
Ислам – адамзатты ізгілікке, әділетке, мейірім мен бейбітшілікке үндейтін дін. Ал қазақтың дәстүрі – кісілікке, кеңпейілділікке, үлкенді сыйлап, кішіні құрметтеуге негізделген. Екеуінің тоғысуы біздің ұлттық болмысымызды байытып, ұрпақтан-ұрпаққа жеткен рухани мұраны сақтауға жол ашты. Осы үйлесімділік пен тұтастық бізді өркениетті елдердің қатарына қосып, рухани бай, мәдениеті терең ұлт ретінде қалыптастырды.
Сондықтан біздің дініміз де, ұстанған жолымыз да, ата-бабадан жалғасып келе жатқан салт-дәстүріміз де алдағы уақытта да жалғасын тауып, ұрпақ тәрбиесінде маңызды рөл атқара беретініне сенеміз. Осы құндылықтарды сақтай отырып, біз адамгершілік пен ізгіліктің биік үлгісінде қала береміз.


Гонконг тұмауы: Ыстықты қалай түсіреміз және оны Осельтамивир расымен емдей ме

Соңғы апталарда ата-аналарды алаңдатқан басты сауалдар:"Бұл Гонконг тұмауы ма? Неге баланың ыстығы ешқандай дәріге түспейді?"болып тұр.
Балабақша топтары жартылай бос: көп бала 39-40 градус қызумен бірнеше күн қатарынан ауырып жатыр. Ал ересектер әлсіздік пен буын сырқырауына шағымданып отыр.
Әлеуметтік желіде "жаңа вирус", "инфекциялық ауруханада кезек көп" деген жазбалар көбейген сайын ел арасында алаңдаушылық та арта түсті. Бәрі бір-бірінен естіп,осельтамивир деген дәрініжаппай сатып алып жатыр. Дәріханадан бұл дәріні бірден табу қиын. Бұл шынымен жаңа вирус па? Қалай емделу керек? Осельтамивир шынымен ем бе? Педиатр Мадина Мұсахан егжей-тегжейлі түсіндіріп берді.
Педиатр Мадина Мұсахан Гонконг тұмауына (H3N2) қатысты дүрбелеңге негіз жоқ екенін айтады.
"Ол тұмау бұрыннан бар. Халық арасында оны әр кезеңде әртүрлі атап жатады. Негізінде жыл сайын қайталанып отыратын бір вирус – сол бір тұмау. Бұл жаңадан шыққан үлкен пандемиялық ауру емес", – дейді маман.
Дәрігердің айтуынша, тұмаудың белгілері ЖРВИ-ға қарағанда айқынырақ және ауырлау өтеді.
"Мысалы, ЖРВИ кезінде қызу 3-4 күнге созылса, тұмау кезінде  39-40°С-қа дейін көтеріліп, 5-7 күнге дейін түспеуі мүмкін. Интоксикация да күштірек болады. Бала "аяқ-қолым, ішім, бүкіл денем ауырып тұр" деп шағымдануы мүмкін. Бұл тұмауға тән белгі. Тұмаудан кейінгі қалпына келу кезеңі де кейде ЖРВИ-ға қарағанда ауырлау болады", – дейді маман.
Педиатрдың айтуынша, тұмау симптоматикалық түрде ғана емделеді. Яғни:
Ибупрофеннің дозасын дәрінің концентрациясына және баланың салмағына қарай есептеу керек. Мысалы:
"Дәрі мөлшері міндетті түрде салмаққа сай болуы тиіс. Балаға жиі-жиі су ішкізіп, бөлмені салқындатып, ауаны ылғалдандырып отырған дұрыс. Егер баланың қызуы 6 сағатқа дейін түспей, дәрі беру арасындағы интервал сақталмаса, парацетамол мен ибупрофенді алмастырып беруге болады. Парацетамолдың дозасы – 15 мг/кг. Екі препаратты дұрыс интервалмен кезектестіре қолдануға болады. Егер бала өзін өте нашар сезініп тұрса, температурасы 37°С болса да, түсіру қажет жағдайлар кездеседі.Тұмаудың негізгі белгісі – жоғары температура, ал басты міндет – оны дұрыс түсіру, балаға су беру және үй жағдайын реттеу", – дейді педиатр.
Желі қолданушылары тұмаумен ауырмау үшін құрамында осельтамивирі бар дәрі ішу керек екенін жазып жатыр. Оның қатарында флувир, флукап, освир, неодокс және тағы да басқа препараттар бар. Алайда педиатр мұның шындыққа жанаспайтынын айтады.
"Тұмау – кәдімгі вирус, оны түбегейлі емдейтін арнайы дәрі жоқ. Осельтамивир профилактика үшін көмектеспейді. Оны ауырғаннан кейін алғашқы 24-48 сағатта ғана беру ұсынылады. Бірақ ол ауруды толық тоқтатпайды. Мысалы, бала 5-7 күн ауыратын болса, дәрі ең көп дегенде ауруды 1 күнге ғана қысқартуы мүмкін. Осельтамивир бергеннен кейін келесі күні температура бірден жоқ болып кетеді деген түсінік дұрыс емес. Сондықтан бұл препарат міндетті емес, онсыз да толық жазылып шығуға болады", – дейді маман.
Мадина Мұсаханның айтуынша, тұмаудың алдына алуға тек вакцина көмектеседі.
"Тұмауға қарсы вакцина салдыру уақыты – қыркүйек-қазан айлары. Поликлиникаларда үшвалентті вакцина салынады. Вакцинаны ауырмай тұрғанда салдыру керек. Қазір мемлекеттік емханаларда вакцина салынбайды, бірақ жеке орталықтарда салдыруға болады. Егер биыл ауырып қойған болсаңыз, вакцина салдырудың пайдасы жоқ. Келесі жылы алдын ала салдырған жөн", – деп түсіндірді педиатр.
Астана қаласының бас санитариялық дәрігері Айгүл Шагалтаева таратқан дерекке сүйенсек, зерттелген 285 үлгінің 116-сында H3N2 – Гонконг тұмауы анықталған.
Гриппке және COVID-19-ға теріс нәтиже көрсеткен материалдар ішінен:
Бұл көрсеткіштер бір ғана H3N2 емес, түрлі респираторлық вирус циркуляцияда екенін көрсетеді.


Вице-президент институты: Қазақстан мен шетел тәжірибесі және сарапшылар пікірі

Президент Қасым-Жомарт Тоқаев Қызылордада өткен Ұлттық құрылтайдың V отырысында Қазақстанда вице-президент лауазымын қайта енгізудіұсынды. Бастама бойынша, ол президенттің тапсырмасымен халықаралық форумдарда және шетелдік делегациялармен келіссөздерде Қазақстанның мүддесін қорғайды. Сондай-ақ Парламентте президенттің мүддесіне өкілдік етеді.
Қасым-Жомарт Тоқаевтың айтуынша, вице-прездиентті парламенттің келісімімен, депутаттардың көпшілік дауысы арқылы президент тағайындайды. Ал өкілеттік ауқымын мемлекет басшысының өзі айқындайды.
Атап айтқанда, вице-президенттің негізгі функцияларына:
Вице-президенттің қызметтік функционалына қатысты негізгі ережелер алдағы уақытта Конституцияда нақты көрсетіледі.
Aqorda (@akordapress)'in paylaştığı bir gönderi
Қазақстан тарихында вице-президент лауазымы осыдан 30 жыл бұрын – 1991-1996 жылдары аралығында болды.
1990 жылғы 20 қарашада Қазақ КСР Жоғарғы кеңесі "Қазақ КСР мемлекеттік билік пен басқару құрылымын жетілдіру және Қазақ КСР Конституциясына өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы" заң қабылдап, алғаш рет вице-президент лауазымын енгізді. Бұл Кеңес одағы ыдырауға бет алған, республикаларда жаңа саяси институттар қалыптаса бастаған уақыт еді.
1991 жылғы 1 желтоқсанда өткен Қазақ КСР президентінің жалпыхалықтық сайлауындаЕрік Асанбаеввице-президент болып сайланды. Ол бұған дейін Қазақ КСР Жоғарғы кеңесінің төрағасы қызметін атқарған.
10 желтоқсанда бұл лауазым ресми түрде Қазақстан Республикасының вице-президенті деп атала бастады. Ал 16 желтоқсанда Қазақстан тәуелсіздігін жариялады. Осылайша, вице-президент институты тәуелсіз мемлекеттің алғашқы билік құрылымдарының бірі ретінде қалыптасты.
Конституциялық мәртебесі:1992 жылғы 2 шілдеде Конституцияға енгізілген өзгерістерге сәйкес, президент пен вице-президентті Қазақстан азаматтары жалпыға бірдей, тең және тікелей сайлау арқылы 5 жыл мерзімге сайлайтын. Вице-президент лауазымына үміткерді президенттікке үміткер ұсынатын.
1993 жылғы 28 қаңтарда қабылданған жаңа Конституция бойынша:
Алайда бұл лауазымның ғұмыры ұзаққа созылмады. 1995 жылы 30 тамызда елде жаңа Конституция қабылданып, вице-президент лауазымы туралы баптар алынып тасталды. Ал 1995 жылы 24 қарашада президент әкімшілігі туралы жаңа ереже бекітіліп, онда вице-президент туралы мүлде айтылмады.
1996 жылы 22 ақпанда Ерік Асанбаев Қазақстанның Германиядағы елшісі болып тағайындалып, вице-президент институты жойылды.
Вице-президент лауазымы әлемнің көптеген мемлекетінде бар. Ең танымал мысал – АҚШ. Онда вице-президент президенттің міндетін уақытша атқарады және Сенат төрағасы болып саналады.
Сонымен қатар Бразилия, Аргентина, Колумбия, Панама, Коста-Рика, Доминикан Республикасы, Үндістан, Индонезия, Вьетнам, Иран, Қытай, Әзірбайжан, Ангола, Кения, Нигерия сынды бірқатар елде вице-президент институты жұмыс істейді.
Кей елдерде вице-президенті президентпен бірге халық сайласа, кей елдерде президент өзі тағайындайды.
Өзбекстан, Қырғызстан, Ресейде вице-президент институты КСРО тарағаннан кейін бір-екі жыл ғана жұмыс істеп, таратылған.
Саясаттанушы Досым Сәтпаевтыңжазуынша, Қазақстанда алғашқы вице-президент лауазымы 1996 жылы президентке орынбасардың және әлеуетті бәсекелестің қажеті болмағаны үшін жойылған.
"Қазір, сірә, Тоқаев бәсекелестіктен азырақ қорқады және көбіне мұрагерлер туралы, сондай-ақ вице-президент пен жаңа бірпалаталы парламент спикері арасындағы жаңа тежемелік әрі тепе-теңдік жүйесінің болашақ құрылымы жайлы ойлайтын секілді", – деді саясатанушы.
Дегенмен, саясаттанушы бұл лауазымның екінші жағы да бар екенін жазды.
"Тәжірибе көрсеткендей, егер кез келген қолдан жасалған саяси конструкция нақты саяси конъюнктураға бейімделіп, жиі конституциялық өзгерістер арқылы қалыптасса, халықтың сенім мандатын алмаған жеке тұлғаларға ғана арқа сүйесе және бұл жүйені мықты саяси институттар демеп тұрмаса, ол өте нәзік әрі тұрақсыз болады. Негізінде, сайлау және сот жүйелері осындай саяси-құқықтық тірек бола алар еді. Ұлттық құрылтай отырысында депутаттар конституциялық сот судьяларының кандидатураларын мақұлдайтыны, ал жоғарғы сотқа тағайындаулар президенттің ұсынысы бойынша жүретіні туралы тезистер айтылды. Сондай-ақ парламент орталық сайлау комиссиясына тағайындауларға келісім береді. Жалпы алғанда, бұл жаман емес сияқты. Бірақ бір "әттеген-ай" бар. Енді парламенттің өзі тек партиялық тізім бойынша сайланатын болады, бұл іс жүзінде оны атқарушы билік тармағына көбірек тәуелді етеді. Ал атқарушы билік болса, дәл сондай басқарылатын партиялық алаңды қалыптастырудың барлық құралдарын өз қолында сақтап қалды", – деп жазды Досым Сәтпаев.
Алсаясаттанушы,ғалым Нүркен Айтымбетоввице-президент лауазымының қайта құрылуы мен оның Қазақстанның Ата заңымен бекітілуі бүгінгі күні уақыт талабына сай бірнеше қажеттіліктерден туындап отырғанын айтты.
"Бұл, ең алдымен, елімізде соңғы жылдары басталған мемлекеттік басқару жүйесін реформалау үрдісінің жалғасын табуымен тікелей байланысты. "Күшті Президент – ықпалды Парламент – есеп беретін Үкімет" ұстанымы негізінде президенттік басқару жүйесінің тиімділігін күшейтуден туындап отыр. Президенттің айтуы бойынша, жаңа конституциялық өзгерістер президенттік билік институтын әлсіретпей, керісінше күшейте түспек. Қазақстан алдағы уақытта президенттік басқару жүйесіне негізделген республика ретінде одан әрі дамитын болмақ", – деді саясаттанушы.
Сарапшының айтуынша, вице-президент лауазымын қайта енгізуге түрткі болып отырған факторлардың бірі – соңғы жылдары мемлекет басшысының шетелге ресми сапарларының жиілеуі. Оның сөзінше, президент мемлекетаралық келісімдер мен жоғары деңгейдегі кездесулерге байланысты уақыттың едәуір бөлігін шетелде өткізеді. Осындай кезеңдерде ел басқару тізгінін сенімді тұлғаға табыстау қажеттілігі туындайды.
"Тағы бір мәселе – алда президент сайлауы жақындап келеді. Саяси өзгерістерге сәйкес президент бұдан былай тек бір ғана мерзімге сайлана алады. Олай болса, мемлекет басшысына қазірден бастап өзінің мұрагерін дайындау қажет. Жаһандық тұрақсыздық жағдайында болашақта елімізде болатын билік транзитінің қолайлы өтуі – мемлекеттің тұрақтылығының басты кепілі. Осыған байланысты билік қызметінің ашықтығы мен тиімділігін қамтамасыз ету, қоғаммен сенімді диалог орнату, сондай-ақ құқықтық және саяси жүйелерді нығайту тұрақты дамудың маңызды факторы болып саналады", – деді саясаттанушы.
Саясаттанушы, Қазақстандық қоғамдық даму институты сарапшысы Риззат Тасымда қазіргі жағдайда вице-президент лауазымын қайта енгізу жүйені алдағы транзиттік кезеңге институционалдық тұрғыда дайындаудың тиімді құралы екенін айтты.
"Ең басты мәні – кадрлық және саяси резервті жүйелі түрде қалыптастыру. Яғни, келешекте ел басқаруға дайын кандидаттардың легін ашық, заңды әрі саяси тұрғыдан "пісіріп" шығаратын механизм пайда болады. Ол кез келген тұрақты саяси жүйеге тән эволюциялық қадам. Екіншіден, егер вице-президент институты іске сәтті қосылса, премьер-министрдің де, болашақта Құрылтай спикерінің де саяси аясы кеңейеді. Неге десеңіз, кез келген әлемдік саяси жүйеде жазылмаған, бірақ бәріне белгілі бір "қағида" бар: қанша жерден тиімді жұмыс істесең де, беделің мен танымалдығың президенттен асып кетпеуі тиіс. Бұл көптеген лауазымды тұлғаның әлеуетін толық ашуға бейсаналы түрде тосқауыл болды. Енді сол "саяси соққыны", яғни қоғамдағы артық назар мен символикалық бәсекелестікті вице-президент өз мойнына алатын сияқты. Ал басқа институттар: Үкімет те, Құрылтай да өз функцияларын артық саясиландырмай, кәсіби деңгейде орындауға мүмкіндік алады", – деді сарапшы.
Жалпы алғанда, сарапшының пайымдауынша, ықтимал конституциялық өзгерістерден кейін кей ауқымды әрі стратегиялық мәселелер вице-президенттің құзыретіне берілуі мүмкін. Осы тұрғыдан алғанда, вице-президент лауазымы формалды қызметпен шектелмей, нақты саяси салмағы бар институтқа айналуы ықтимал.
Сарапшы вице-президент институтын енгізу қазіргі реформалар логикасында саяси жүйені сақтандыруға, билік сабақтастығы мен тұрақтылықты қамтамасыз етуге бағытталған қадам екенін, алайда оның тиімділігі бұл тетіктің қалай іске асырылатынына тікелей байланысты екенін атап өтті.


Қызылшамен ауырғандардың 78 пайызы екпе алмаған. Ата-аналар неге вакцинаға қарсы?

Қазақстанда жыл басынан бері 3 мыңнан астам адамның қызылша жұқтырғаны анықталды. Әсіресе бес жасқа толмаған балалар арасында бұл жұқпалы ауру кең таралып отыр. Қызылша ЖРВИ, тұмау сияқты басталғанымен, асқынса түрлі қабынуға әкеледі. Сондықтан дәрігерлер қызылшадан қорғану үшін вакцина алу қажет дейді. Алайда кейбір ата-ана вакцинаның тиімділігіне күмәнмен қарап, баласына салдырғысы келмейді.
Осы орайда Информбюро порталы қызылша бойынша эпидахуалдың ушығуына не себеп, вирустың таралуына қалай тосқауыл қоюға болады деген сұрақтарға жауап іздеді.
Қызылша – жоғары контагиозды, яғни өте жұқпалы вирус. Тек адамнан адамға ауа тамшылары арқылы таралып және жоғарғы тыныс жолдарына әсер етеді. Асқынған жағдайда ми қабығы мен тінінің қабынуына әкеп соқтыратын менингит және энцефалит, яғни орталық жүйке жүйесінің ауыр асқынуларына, тіпті өлімге әкелуі мүмкін.
Бұл аурумен ауырған адаммен қатынаста болған 10 адамның 9-ы ауруға шалдығуы мүмкін. Қызылша бұрын ауырмаған және вакцина алмаған барлық жастағы адамдарға қауіпті. Сонымен қатар, жүкті әйелдер ауырған жағдайда тек әйелге ғана емес, жатырдағы нәрестеге де жұғуы ықтимал.
Алматы қаласының №21 қалалық емхананың директорының емдеу-профилактика ici бойынша орынбасары Дина Абдикаримованыңайтуынша, қызылшамен ауырған науқас аурудың алғашқы белгілері пайда болғанға дейін екі күн бұрын және бөртпелер шыққаннан кейін бес күнге дейін қоршаған ортаға жұқпалы болады. Ауру көпшілік ойлағандай бөртпемен басталмайды.
"Қызылша басқа жедел респираторлы аурулар сияқты жоғарғы температура, құрғақ жөтел, мұрыннан су ағу, көзге конъюктивит шығу, яғни көздің қызарып қабынуы секілді белгілермен басталады. Ең негізгі белгі – азу тістердің түбінде дақтарды байқауға болады. Екі күннен кейін аурудың келесі кезеңі басталып, балалардағы қызылшаны нақты ажыратуға мүмкіндік беретін белгілерге арнайы бөртпе қосылады. Бөртпелер – ұсақ папулярлы элементтері бар гиперемиялық дақтар. Олар денеге бірден емес, кезең кезеңімен таралады. Бірінші күні құлақтың артындағы аймақ, бас терісі, бет, мойынға, екінші күні кеуде, іш және арқаға, иыққа, ал үшінші күні қол-аяққа таралады. Қызылшаға қарсы вакцина алмағандарда бұл ауру асқынып, тыныс жолдарында пневмония, отит, ларингит, жүйке жүйесінде энцефалит тудыруы мүмкін. Аса қауіпті жағдайда соқырлық, тромбоцитопения және кейін, уақыт өте келе байқалатын жедел склерозды панэнцефалит тудыруы мүмкін", – деді дәрігер.
Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының дерегінше, 2025 жылы әлемде 247 мыңнан астам адамның қызылша жұқтырғаны расталған. Халықтың екпемен аз қамтылуы аурудың өсуіне себеп болып отыр. Қазақстанда қызылшамен сырқаттану дерегі 2024 жылмен салыстырғанда 2025 жылы 6,8 есеге төмендеді. Алайда биыл жағдай ушыға бастады. 2026 жыл басталғалы 3 343 адамның қызылша жұқтырғаны анықталды. Тоғыз өңірде, атап айтқанда Астана қаласында, Алматы қаласында, Жамбыл, Атырау, Ұлытау, Қарағанды, Алматы, Ақтөбе, Қостанай облыстарында вирустық инфекция кең таралып отыр. Қызылшамен көбінесе бес жасқа толмаған балалар (72%) жиі ауырады.
Қызылшаның таралуына екпе алмағандардыңДСМ Санитариялық-эпидемиологиялық бақылау комитетінің төрағасы Сархат Бейсенованыңайтуынша, науқастардың 78 пайызы екпе алмаған. Олардың 56%-ы екпеден өз еркімен бас тартса, 14%-ы екпе алуды денсаулығына байланысты кейінге қалдырған. Ал 30%-ы – егу жасына жетпеген балалар.
Бас санитарлық дәрігер эпидахуалды тұрақтандыру мақсатында арнайы қаулы қабылдады. Енді балаларды қосымша иммундау шаралары күшейтіледі және ауру ошағы анықталған орындарға шектеулер енгізіледі.
"Аталған қаулыға сәйкес, мынадай шаралар жоспарланған: қызылша, қызамық және паротитке қарсы иммундау іс-шаралары. Ұйымдасқан ұжымдарда, әскери бөлімдерде және білім беру мекемелерінде қызылша тіркелген жағдайда, вакцина алмаған адамдар уақытша шеттетіліп, эпидемияға қарсы алдын алу шаралары жүргізіледі. Балаларды стационарларға жоспарлы түрде жатқызуға қойылатын талаптар да ескерілген. Енді қызылшаға қарсы екпесі бар балалар ғана стационарға жатқызылады", – деді комитет төрағасы.
Балалар, мұғалімдер және тәрбиешілер ЖРВИ мен қызылша белгілеріне тексеріледі. Балабақшада не мектепте қызылша анықталса екпе алмаған балалар сабаққа қатыса алмайды. Балабақша топтарында вакцина алған балалардың үлесі 90 пайыздан төмен болмауға тиіс.
Мысалы, инфекция жұқтырған баланың сыныбын тексеріп, мектеп бойынша екпе алмағандар анықталады. Олар сабақтан уақытша шеттетіледі, себебі бұл уақытта оларға екпе салу мүмкін емес.
Вакциналау баланы қызылша және басқа инфекциялық аурулардан қорғаудың ең сенімді және дәлелденген жолы болып отыр. Сархат Бейсенованың сөзінше, Қазақстанда қолданылатын вакциналар Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының халықаралық стандарттары мен ұсынымдарына сәйкес келеді сапасы мен қауіпсіздігі қатаң бақылаудан өтеді.
"Нысаналы жастағы балаларды жоспарлы иммундау жүргізіліп жатыр. 2025 жылы қызылшаға қарсы бір жастағы 323,7 мыңнан астам бала және алты жастағы 348,3 мыңнан астам бала егілді. Иммундау аясында 18 жасқа дейінгі 214 мыңнан астам балаға вакцина салынды", – деді Сархат Бейсенова.
Дәрігер Дина Абдикаримова қызылша өте тез жұқпалы ауру болғандықтан, одан сақтану мүмкін емес екенін айтып отыр. Қазіргі уақытта вакцина – қызылшаны тоқтатудың тек жалғыз жолы. Оның тиімділігі 97-99 пайызды құрайды. Алайда вакцина алған балалар да ауыруы мүмкін, бірақ бұл балаларда қызылша ауруы асқынуларға әкелмейді. Вакцина қызылшаның ауыр түрінен және өлімнен сақтайды.
"ҚҚП (қызылша, қызамық, паротит) вакцинасының құрамында тірі, бірақ әлсіретілген вирус бар. Ол ауру тудырмайды, бірақ ағзаны вируспен таныстырып, оған қарсы антиденелер (иммунитет) түзуге мәжбүрлейді. Ал ағза вируспен кездескенде ағзада тез арада вирусқа қарсы антиденелер түзіліп, оның тез жойылуына әсер етеді.  Қызамыққа қарсы вакцинаны балаларға бір жасында және алты жасында салынады. Екі доза алғаннан кейін адамдардың көпшілігінде өмір бойына дерлік иммунитет қалыптасады. Ұжымдық иммунитет негізі аурудың ары қарай тарап кетпеуі үшін және қандай да бір медициналық себептерге байланысты вакцина ала алмайтын балаларды қорғау үшін қажет", – деді Дина Абдикаримова.
Қазақстанда кез келген адам қызылшаға қарсы вакцинаны тегін ала алады. Әдетте бала бір және алты жасқа толғанда қызылшаға қарсы тегін вакциналау жүргізіледі. Ешқашан вакцина алмаған ересектер де тіркелген емханасына барып, екпені тегін салдыра алады.
Қызылшаға қарсы вакцина тегін болғанына қарамастан кей ата-ана баласына екпе салдырудан бас тартады.
"Вакцинадан бас тарту себебі көп. Көбіне ата-ана вакцинаға күмәнмен қарайды. Интернет желісінде медицинадан хабары жоқ адамдар вакцинаға қарсы шығып, оны салдырмауға үндейді. Әлеуметтік желілерде кейбіреулер оқырман жинау үшін негізсіз, тіпті ғалымдардың аттарын жамылып, олардың айтпаған сөздерін айтты деп жалған ақпарат таратады. Ал қарапайым халық сол адамның айтқан сөздерін шын көреді. Қазақта "шымшық сойса да қасапшы сойсын" деп бекер айтпаған. Ата-анаға айтарым, аурудың алдын алу үшін де, емдеу үшін де дәрігерге құлақ асу керек", – деді Дина Абдикаримова.
Дәрігер "вакцина аутизмге әкеледі" деген пікір шындыққа жанаспайды дейді.
"Бұл ақпараттың негізі жоқ, дәлелденбеген. Тек аутизм ауруы көп жағдайда бір жаста, вакцина алатын кезбен сәйкес біліне бастайды. Сол себептен көп жағдайда ата-ана аутизм туындаған кезде вакцинаға күмән келтіреді", – деді ол.
Адам қызылша белгілерін байқаса дереу дәрігерге хабарласып, оқшаулануы қажет. Әсіресе, вакцина алмаған адамдар, балалар және жүкті әйелдер үшін вирустық инфекцияны жұқтыру қаупі жоғары.
"Қызылшамен ауырған адаммен байланыста болғанын білген жағдайда және қызылшаға қарсы вакцина алмаған болса, инфекцияны болдырмау үшін байланыста болғанан кейін 72 сағат ішінде қызылшаға қарсы вакцинаны алу үшін дәрігерге барыңыз. Иммуноглобулин жұқтырған адаммен байланыста болғаннан кейін алты күн ішінде қабылданса, адам инфекцияның алдын алады. Қазіргі жағдайда тек екпе ғана аурудан қорғайды. Ал қызылша жұқтырған жағдайда аурудың асқынып кетпеуіне вакцина үлкен әсер етеді. Ауырған адамдарда тек симптоматикасын және соның асқынуынан туындаған ауруларды емдеумен ғана шектелеміз. Сонымен қатар ағзаның вируспен күресуіне көмектесу үшін витаминдер мен көп мөлшерде сұйықтық тағайындалады", – деді Дина Абдикаримова.
Айзат Серікбаеваүш жарым жасар ұлының ақпан айында ауырып, бір апта ауруханада емделіп, қалған уақытта үйде болғанын айтып отыр.
"Астанадан Шымкентке ұшақпен барып келдік. Шымкентте сол уақыттарда қызылша өршіп тұрды. Балам бір жасында екпе алды. Аурудың алғашқы күндері дене қызуы көтеріліп, әлсіздік болды. Үш-төрт күннен кейін бөртіп бастады. Ауруханада жатып шыққан соң 6-7 күні бөртуі қайтты. Балам ауырғанда қатты қорықтым. Осыдан кейін балаларға қарауға жауапкершілік күшейді. Олардың күнделікті тазалығына мән беретін болдық", – деді Айзат Серікбаева.
Қызылшаның алдын алу үшін елімізде жоспардан тыс иммундау шаралары жүргізіліп жатыр. Баласына вакцина салдырудан бас тартқан ата-ана ойын өзгертіп, келісімін берсе баласына екпе салдыра алады. Баланың вакцина салдырған-салдырмағанын eGov арқылы тексеруге немесе педиатрдан нақтылауға болады.


"Ақпараттық терапия бастауы": Сарапшылар Informburo.kz сайтының бұлжымас қағидалары туралы

Informburo.kz ақпараттық-талдамалық мультимедиялық порталы 2015 жылғы 4 мамырда өз жұмысын бастады. Бұл жоба қоғамға қажетті ақпаратты бір жерде, бір сайтта ұсынуды мақсат етеді. Порталдың бастаушысы және алғашқы бас редакторы, марқұм Михаил Дорофеевтің айтуынша, басты мақсат "қазақстандықтарға барлық ақпаратты жедел, тиімді әрі сапалы түрде алуға көмектесу" болған. Осылайша, Informburo.kz қазақстандықтар үшін сенімді ақпарат көзіне айналды.
Қазақстан мен әлемдегі ең маңызды оқиғалар туралы ақпарат беретін портал редакциясы 10 жылдан бері 24/7 режимінде қызмет атқарып келеді. Осы уақыт ішінде портал өз оқырмандарына объективті, қолжетімді және жан-жақты ақпарат ұсынуды басты мақсат етіп қойды. Портал өз даму жолында редакция құрамының өзгеруі, жетістіктер мен жеңістер, сондай-ақ қиындықтар мен шығындарды бастан өткерді. Есесіне, ол ең қиын кезеңдерде де жұмысын тоқтатпай, журналистиканың негізгі қағидаттарына – объективтілік, шынайылық, өзектілік, фактілердің тексерілуі және эксклюзивтілікке адалдығын сақтап қалды. Осы орайда қазақстандықтарға айтар ойын біздің портал арқылы білдіріп келген танымал тұлғалар жүрекжарды тілегін айтты.
Аида Балаева,мәдениет және ақпарат министрі:
– Қазақстанның мәдениет және ақпарат министрі Аида Балаеваның айтуынша, негізін тәжірибелі әрі сараптамалық жаңалықтар жасаудың хас шеберлері қалағандықтан, Informburo.kz жобасының іске қосылған күннен бастап табысқа жетуге зор мүмкіндігі болған. Ал жаңалық журналистері – бұл үлкен журналистиканың авиациясы.
"Ең алдымен, әрине, бұл бірінші бас редактор марқұм Михаил Дорофеев туралы. Михаил Викторұлы журналистиканың жоғары стандарттарын енгізіп қана қоймай, көптеген жобаның авторы болды және бірқатар кәсіби маман тәрбиеледі. Мен үшін Informburo.kz – отандық интернет-журналистиканың табысты дамуының бір мысалы. Қазіргі уақытта Informburo.kz – елдің ең үздік бұқаралық ақпарат құралдарының бірі, ол ең кең ауқымды мәселелерді қамтып, кәсіби журналистер ұжымы өзекті аналитикалық материалдарымен және эксклюзивті зерттеулерімен танымал," – деп атап өтті министр.
Ведомство басшысы кәсіби және тәуелсіз бұқаралық ақпарат құралдарының кез келген демократиялық қоғамды құруда маңызды рөл атқаратынын атап өтті. Олар қоғамды объективті ақпаратпен қамтамасыз етеді, бұл "халыққа билікті бақылауға" және әртүрлі пікірді еркін жеткізуге көмектеседі.
"Informburo.kz порталына объективті, кәсіби медиаресурс болуды жалғастыруын тілеймін. Редакция сапалы журналистика қағидаттарына адал болып, технологиялық тұрғыдан дамып, аудиторияның сенімін сақтап қалсын. Ал оқырмандарға сыни ойлау, шындыққа қызығушылық және қоғам өміріне белсенді араласуды тілеймін", – деді Аида Балаева.
– Informburo.kz – бұл жай ғана жаңалық таратушы емес, бұл – ойландыратын, ұлтты тәрбиелейтін, қоғамның ішкі тынысын дөп басып, жүрекке жеткізетін рухани алаң. Соңғы он жыл ішінде сіздердің жазған әрбір материалыңыз халықтың сана-сезіміне әсер етіп, жаңаша ойлауға жетелеп отырды. Бұл – бүгінгі күннің ең маңызды миссияларының бірі деп білемін. Психоаналитик ретінде мен адам санасының терең түкпірлерін зерттей отырып, қоғамдағы ақпараттың рөлін ерекше бағалаймын. Өйткені сапалы, адал әрі шынайы ақпарат – бұл да бір терапияның түрі. Ол адамға ішкі тыныштық табуға, болмысты дұрыс түсінуге және шынайы өмірмен үйлесуге көмектеседі. Informburo.kz дәл осындай ақпараттық "терапияны" оқырманға ұсынып келеді.
Сіздердің мақалаларыңыздан шынайылықты, жауапкершілікті, әрбір сөзге деген мұқият көзқарасты байқаймын. Бұл – кәсібилік пен жан жылуының үндестігі. Қарапайым жаңалықтың өзінен терең мән табуға мүмкіндік беретіндеріңіз үшін алғысымды білдіремін. Осы он жыл ішінде сіздер – бір ғана ақпарат құралы емес, нағыз қоғамдық пікір қалыптастырушы беделді институтқа айналдыңыздар. Бұл – үлкен еңбек пен қажырлы командалық жұмыстың нәтижесі.
Алдағы уақытта да жаңалық атаулыға бейжай қарамайтын, қоғамның шынайы келбетін айқын көрсететін сапалы контентпен қуанта беріңіздер. Ақпарат майданындағы кәсіби адалдығыңыз бен адамзаттық ұстанымыңыз ешқашан өзгермесін! Сіздерге шығармашылық шабыт, биік жетістіктер мен мызғымас сенім тілеймін! Әр мақалаларыңыз санаға сәуле, жүрекке жылу сыйлай берсін!
– Ең бастысы – Informburo.kz сенім артатын ресурстардың бірі. Осы 10 жыл ішінде сіздер тек жаңалықтармен қамтып қоймай, қиын және қолайсыз мәселелерден қашпай, сезімтал тақырыптарды көтердіңіздер. Бұл – пісіп-жетілген, жауапкершілігі мол және әлеуметтік маңызды медианың белгісі. Сіздің дауысыңыз естіледі, демек ол біздің азаматтарымыз үшін маңызды.
Тәуелсіз медиа тек ақпараттық кеңістіктің бөлігі емес. Бұл демократия мен қоғамдық сенімнің негізі. Елде адал және өзінің қағидаттарына берік журналистер болған кезде, азаматтар олардың дауысы маңызды екенін, әділетсіздік жария болуы мүмкін екенін және шешімдер талқыланатынын сезінеді. Осындай медиа жетілген қоғамды қалыптастырып, елдің дамуына әсер етеді.
Informburo.kz порталына өзінің сипатын сақтап қалуды, батыл болуды және ең бастысы объективті болуды тілеймін. Қайрат пен сенімділікті жоғалтпаңыздар. Ал оқырмандарға маңызды тақырыптарға деген қызығушылық, сыни ойлау қабілеті және ел өміріне белсенді араласуды тілеймін. Шулы ақпарат пен кликбейтті шынайы маңызды мәселелерден ажырату және кез келген ақпаратты сыни тұрғыда қабылдау қабілеті қазір жетіспейді.
Мерейтойыңызбен! Сізге жаңа жетістіктер, жарқын жобалар мен елдің ақпараттық кеңістігінде шынайы, қуатты дауыс тілеймін.
Марат Пашимов,Кардиология және ішкі аурулар ҒЗИ басқарма төрағасы:
Құрметті Informburo.kz редакция ұжымы! Сіздерді еліміздегі жетекші ақпараттық платформалардың бірі – Informburo.kz порталының 10 жылдық мерейлі белесімен шын жүректен құттықтаймын!
Бұл мерейтой – жай ғана жылдардың жиынтығы емес, кәсіби шеберлікпен, табанды еңбекпен, ұлтқа деген адалдықпен өрілген берекелі онжылдық. Ақпарат тарату – аса жауапты әрі нәзік іс. Ол қоғамның рухани-әлеуметтік, интеллектуалдық және мәдени ахуалына тікелей әсер ететін күш. Informburo.kz осы он жыл ішінде дәл осы миссияны абыроймен атқарып, сан мыңдаған оқырманға бағыт-бағдар беріп, заманауи журналистиканың биік талаптарына сай қызмет етіп келе жатқанын мақтанышпен айтуға болады.
Медицина саласының өкілі әрі осы саладағы іргелі ғылыми-зерттеу институтының басшысы ретінде мен ақпараттың, әсіресе, денсаулыққа қатысты деректердің дәлдігі мен шынайылығына ерекше мән беремін. Бұл жай кәсіби талап қана емес, бұл адам өміріне деген жауапкершілік. Осы орайда, Informburo.kz ұжымы денсаулық сақтау тақырыптарына ерекше ұқыптылықпен қарап, тексерілген деректер мен кәсіби сараптамаларға сүйене отырып, халыққа пайдалы әрі нақты ақпарат жеткізіп отырғанын зор ризашылықпен атап өткім келеді.
Сіздер пандемия кезінде де, күнделікті өмірде де медициналық білім мен ақпаратты қарапайым халыққа түсінікті тілде жеткізе отырып, үлкен ақпараттық-көпір бола білдіңіздер. Бұл тек журналистік емес, азаматтық және гуманистік миссияның биік үлгісі деп бағалаймын.
Informburo.kz порталы бүгінгі таңда тек жаңалық тарату орталығы емес, қоғамдық пікірдің өрісін кеңейтетін, ғылыми ой мен салмақты сараптама ұсынатын алаңға айналды. Бұл – қазақстандық журналистиканың интеллектуалдық даму жолында маңызды қадам. Сіздердің түрлі сала мамандарын – дәрігерлерді, заңгерлерді, педагогтарды, экономистерді, әлеуметтанушыларды сөзге тарта отырып, халықтың көзқарасын байытып, ұлттың ақпараттық иммунитетін нығайтып жатқандарыңыз – аса бағалы еңбек.
Ақпарат саласында сенім мен шынайылық – ең басты капитал. Сіздер осы капиталды он жыл бойы үнемі молайтып келесіздер. Енді осы сенімге сүйене отырып, бұдан да биік белестерді бағындырып, қазақстандық медианың жаңа дәуірінде алдыңғы қатардан көрінетініңізге сенемін. Сіздерге шын жүректен зор денсаулық, шығармашылық шабыт, мызғымас серпін және ел болашағына қызмет ететін тың бастамалар тілеймін! Әрбір мақалаларыңыз – санаға сәуле, жүрекке жылу сыйлай берсін.
Аружан Саин,қоғам қайраткері, "Мейірімділік" ҚҚ және "Мектеп OnLine" білім беру жобасының негізін қалаушы және директоры:
– Тәуелсіз, адал, қағидаттарына берік БАҚ-сыз саналы әрі жетілген азаматтық қоғам болуы мүмкін емес. Дәл осы өткір тақырыптарды көтеруден қорықпай, шындықты айтып, әдетте дауысын естімейтіндерге сөз беретін журналистер мейірімділік, әділеттілік және жауапкершілік мәдениетін қалыптастырады. Informburo.kz – көрілім санынан тыс сенімге кіріп, адамдардың құрметіне бөленген портал. Осы үшін сіздерге алғыс айтамыз.
Адам әрдайым назардан тыс қалмауы керек. Кез келген реформа, экономика, рейтингтерінің артында бала, отбасы, қарт адамның тағдыры тұр. БАҚ күрделі мәселелер туралы айтуды жалғастырса, ауыртпалықтан қашпаса – бұл қоғамның тірі екенін білдіреді. Ал мұндай қоғамның болашағы бар. Себебі көмек көрсету – бұл әлсіздік емес, керісінше күш.
Командаға шынайылық, батылдық және кәсібилікті сақтауды тілеймін. Өсіп, дамып, өз жұмысыңыздан мақтаныш пен қуаныш сезімін алыңыздар. Ал оқырмандарға айналада болып жатқан оқиғаларға деген қызығушылықты сақтауын және кішкентай істердің күшіне сенуін тілеймін. Әрбір материалдарыңыз кем дегенде бір тағдырды жақсылыққа өзгертетін болсын – сонда барлығын бекер істемеген боласыздар.
Мерейтой құтты болсын, Informburo.kz! Сіздердің бар болғандарыңызға, қайырымдылықты қолдағандарыңызға рақмет – баға жетпейді! Біздің қорымыздың қамқорлығындағылардың оқиғасын бөліскендеріңіз үшін және қордың жобалары мен іс-шаралары туралы оқырмандарға жеткізгендеріңіз үшін ДОМ қоры атынан үлкен алғысымызды қабыл алыңыздар! БАҚ-тың қолдауы және көп жылғы ынтымақтастығымыз болмаса, қазір қордың көрсетіп жатқан көмегі мүмкін болмас еді! Рақмет!
– Informburo.kz ұжымы, сіздерді 10 жылдық мерейтойларыңызбен құттықтаймын! Адам өмірі үшін 10 жыл аса көп болмауы мүмкін, бірақ Қазақстанда бұл медиа, бизнес және тәуелсіз басылым үшін елеулі кезең. Informburo.kz осы уақыт ішінде нарықтағы көшбасшылардың біріне айналды және журналистика саласында жоғары стандарттарды көрсетіп келеді. Журналистік этикаға мән беріп, маңызды жобалар жасап жүргендеріңіз ерекше атап өтерлік.
Қазақстанға сіздердің әлеуметтік бағыттағы жобаларыңыз, арнайы шығарылымдар мен сұхбаттарыңыз қажет. Сіздер әрдайым тәуелсіз басылым ретінде тексерілген фактілерге сүйене отырып, нейтралитет сақтайсыздар. Өкінішке орай, мұндай басылымдар елімізде аса көп емес, сондықтан басқа басылымдар сіздерге қарап үлгі алса жақсы болар еді.
Ақпараттық қолдауларыңыз үшін рақмет айтамын, біз бірге жүзеге асыратын жобалар үшін де. Ұзақ және гүлденген ғұмыр, тамаша жобалар және әрдайым шындық пен ақиқаттың жағында болуды тілеймін!
– Informburo.kz – Қазақстанда беделді және тарихы тереңге бойлаған медиа бренд. Менің телевизиялық журналист ретіндегі мансабымның бастауы осы "Информбюромен" байланысты болды. 1990 жылдардың соңында және 2000 жылдардың басында Informburo.kz порталының дамуы Михаил Дорофеевтің жетекшілігімен жаңа деңгейге көтерілді. Ол порталдың қоғамдық-саяси маңызын арттырып, сандық кеңістікте мықты орынға ие етті. Михаил Дорофеев көптеген адам үшін мұғалім, дос және тәлімгерге айналды, оның Informburo.kz порталына қосқан үлесі өлшеусіз. Ол редакцияның жұмысын жаңа форматта, заманауи әдістермен және өзгеше құрылыммен қайта құрды. Осылайша, әрбір жаңа бас редактор осы өзгерістерді одан ары күшейтіп, бүгінгі таңда сапалы, заманауи және ең бастысы, оқырмандарға қажетті портал болып қалыптасты.
Қазақстанда белсенді және тәуелсіз медиа ортаның сақталуы өте маңызды. Бұл ең алдымен аудиторияның сеніміне және таңдау еркіндігіне байланысты. Ақпараттың жеделдігі мен өзектілігі – әрбір БАҚ-тың басты бағыты, және сіздер бұл жағынан шеберлік танытып отырсыздар.
Құрметті әріптестерім, жоғары рейтингті сақтап, жағымды жаңалықтардың көп болуын және цензураның аз болуын тілеймін. Біздің елімізде тәуелсіз медиа өзін сенімді әрі еркін сезінсін деген тілектемін.
Зульфат Манапов,Алматы облысы полиция департаменті жергілікті полиция қызметі басқармасының Ерекше тапсырмалар жөніндегі аға инспекторы, полиция майоры:
– Құрметті Informburo.kz редакция ұжымы! Сіздерді еліміздің ақпараттық кеңістігінде өз орны бар, беделді де сенімді ақпарат көзінің бірі – Informburo.kz порталының 10 жылдық мерейтойымен шын жүректен құттықтаймын! Он жыл – бұл тек мерзімнің өлшемі емес. Бұл – күн сайын үздіксіз еңбектің, жауапкершіліктің, ізденістің, халық алдындағы адалдықтың нәтижесі. Informburo.kz осы уақыт аралығында ел ішіндегі маңызды тақырыптарды ашық көтеріп, қоғамдық санаға қозғау салып, азаматтық пікірдің қалыптасуына ықпал еткен, халықпен санаса алатын медиа платформалардың біріне айналды.
Құқық қорғау саласының өкілі ретінде мен ақпараттың қоғамдағы рөлі мен салмағын терең түсінемін. Себебі қоғамдық тәртіп пен тұрақтылық тек заңмен ғана емес, азаматтардың санасы мен мәдениетіне де тікелей байланысты. Ал сананы тәрбиелеу жолында сапалы әрі шынайы ақпараттың маңызы орасан. Сіздердің мақалаларыңыз қоғамдағы әділдік сезімін нығайтып, ел ішіндегі ашықтықты арттыруға септігін тигізіп келеді.
Informburo.kz порталында құқық, заң, қоғамдық қауіпсіздік, адам құқығы, жастар тәрбиесі секілді тақырыптардың кең қамтылуы – бұл ұлт болашағына алаңдаушылық пен кәсіби жауапкершіліктің айғағы. Әрбір мақалаңыз – тек жаңалық емес, ол – азаматтық санаға әсер ететін қуатты құрал. Әсіресе құқықтық мәдениетті арттыруға бағытталған материалдарыңыз халықтың заңға деген сенімін күшейтуге ықпал етуде.
Полиция майоры ретінде мен үшін қоғам мен құқық қорғау құрылымдарының арасында сенімді байланыс орнату – күнделікті қызметімнің маңызды бөлігі. Бұл сенім тек әрекетпен емес, ашық әрі шынайы ақпарат арқылы да қалыптасады. Informburo.kz – осы сенімді нығайтып отырған маңызды дәнекердің бірі. Сіздердің адал еңбектеріңіз, кәсіби принциптеріңіз және халық алдындағы ашық ұстанымдарыңыз – бүгінгі заман журналистикасының үлгісі. Қай тақырыпты жазсаңыз да, оның астарында терең талдау мен шынайы жанашырлық жатқанын байқаймыз.
Қадірлі редакция! Алдағы уақытта да ел мүддесі үшін қалам тербеп, әділдік пен ақиқат жолынан таймай, жаңа белестерді бағындыра беріңіздер! Сіздерге зор денсаулық, ұжымдық бірлік, шығармашылық табыс пен үздіксіз даму тілеймін! Ақпарат әлеміндегі адал еңбектеріңіз елмен бірге жасай берсін!
Алмаз Шарман,Қазақстанның профилактикалық медицина академиясының және Ұлттық дұрыс тамақтану орталығының президенті:
– 10 жыл ішінде Informburo.kz Қазақстан медиакеңістігінде берік және құрметті орынға ие болды. Басылым объективті журналистика принциптеріне адал болып, цифрлық дәуірдің қарқынды өзгерістеріне бейімделе алды. Әсіресе, дәстүрлі жаңалықтар ұсыну мен қазіргі блогосфераға тән элементтер арасындағы теңгерімді табу қабілетін жоғары бағалаймын. Бұл стиль Informburo.kz порталын танымал етіп, ақпаратты кең аудитория үшін қолжетімді және тартымды етеді. Меніңше, басылымның жауапты медиатұтыну мәдениетін қалыптастыруға қосқан үлесі жоғары бағаға лайық.
Ежелгі заманнан бері адамзат ойы мен сезімін жеткізуге ұмтылуда – үңгірдегі суреттер мен иероглифтерден бастап, қолжазбалар, баспа және заманауи электрондық форматтарға дейін. Тәуелсіз медиа қоғам диалогының басты өткізгіштері, объективті ақпарат көздері және қоғамның әлемді сезінуінің көрінісі болды және солай қала береді. Бүгінгі күні, коммуникация жылдам сандық ағынға айналғанда, сапалы контентке – дәл, қысқа және сыналған ақпаратқа қол жеткізу ерекше маңызды. Тәуелсіз медиа әртүрлі көзқарасты тыңдауға, ешкімнің мүддесіне тәуелді болмай, сенімді фактілер негізінде пікір қалыптастыруға мүмкіндік береді. Бұл кез келген қоғамның демократиялық және интеллектуалдық дамуының негізгі іргетасының бірі.
Ақпаратты тарату жылдамдығы экранға жанасу арқылы өлшенетін заманда оқырманның назарын көбінесе шындық емес, эмоционалды әсер мен визуалды көрініс жаулап алатындықтан, кәсіби бағытты сақтау ерекше маңызды. Журналистер үшін бұл басты мақсаттан адаспай, шындық, адалдық және оқырманға құрмет көрсету дегенді білдіреді. Оқырмандарға келсек, маңызды мен екінші дәрежеліні ажырата білу, ақпаратты сыни тұрғыдан қабылдау және тексерілген көздерге сену керек. Informburo.kz порталына стилін сақтай отырып, журналистік тереңдік пен жеделдікті жоғалтпауын, жауапты медиаға үлгі болып қалуын тілеймін. Ал оқырмандарға – қызығушылық, ақпаратты саналы тұтыну және білімнің әлемді қабылдауды қалай өзгертетінінен шабыт алуын тілеймін.
Ардақ Тұрғанбаева,№2 Алматы қалалық емхананың жалпы практика дәрігері:
– Құрметті Informburo.kz порталының қадірлі редакциясы мен шығармашылық ұжымы! Сіздерді еліміздің ақпараттық кеңістігінде жарқын әрі мазмұнды жол салып келе жатқан кәсіби медиа алаңы – Informburo.kz порталының 10 жылдық мерейтойымен шын жүректен құттықтаймын! Он жыл бойы ақпарат тарату, қоғаммен ашық әрі адал диалог құру жолында жасаған қажырлы еңбектеріңіз – қазіргі заман журналистикасының нағыз үлгісі. Бұл жылдар ішінде сіздер миллиондаған оқырманға жол тауып, ел ішіндегі өзекті мәселелерді батыл көтеріп, дер кезінде шынайы ақпарат ұсыну арқылы халықтың сеніміне ие болдыңыздар.
Жалпы практика дәрігері ретінде мен күнделікті адамдардың денсаулығына ғана емес, олардың күйзеліске, уайымға, үміт пен сенімге толы ішкі дүниесіне де куә боламын. Осындай сәттерде дұрыс әрі сапалы ақпараттың адам психологиясына, рухани жағдайына және өмірге деген көзқарасына қаншалықты әсер ететінін анық түсінемін. Informburo.kz порталы тек жаңалық таратумен шектелмей, ел азаматтарының таным көкжиегін кеңейтіп, ойына серпіліс, жүрегіне үміт сыйлап отыр.
Порталдарыңызда денсаулық сақтау саласына арналған, кәсіби деңгейде дайындалған, түсінікті әрі пайдалы материалдар жиі жарық көреді. Бұл – біз сияқты сала мамандары үшін де, қарапайым тұрғындар үшін де өте маңызды әрі қажетті ақпараттар көзі. Әсіресе соңғы жылдардағы пандемия кезеңінде сіздер халыққа тек ресми дерек қана емес, дұрыс бағыт-бағдар беретін сапалы контент ұсына алдыңыздар. Бұл – медианың адам өміріне тікелей ықпал ете алатын қуатты құрал екенін айқын дәлелдеді.
Сіздердің әрбір мақалаларыңыздың артында үлкен еңбек, зерттеу, дәлдік пен жауапкершілік жатқанын жақсы білеміз. Бүгінгі цифрлық ақпарат тасқынында шынайы дерек пен обьективті көзқарасқа негізделген журналистика ауадай қажет. Informburo.kz осы талаптың үдесінен шығып, қазақ қоғамының ақпараттық мәдениетін арттыруға зор үлес қосып келеді. Алда бұдан да жарқын жетістіктер, жаңа биіктер күтіп тұр. Оқырманмен арадағы берік сенім, адал ұстаным, кәсіби біліктілік – бұл сіздердің алдағы онжылдықта да өздеріңізді биіктен көрсететін басты құндылықтарыңыз болмақ. Құрметті әріптестер! Сіздерге зор денсаулық, сарқылмас шабыт, тың серпін мен үздіксіз өсім тілеймін! Ақпарат әлеміндегі адал жолдарыңыздан айнымай, әрдайым ел сенімінің үдесінен шыға беріңіздер!
Қарлығаш Жаманқұлова,"Әділ сөз" халықаралық сөз бостандығын қорғау қорының президенті:
– Жеке мен үшін Informburo.kz мәңгі бақи Михаил Дорофеевтің есімімен байланысты болады – ол жоғары деңгейлі маман, азамат, принциптеріне берік тұлға. Оның энергиясы мен ішкі еркіндігі редакцияның ДНҚ-сында мәңгі сақталады. Informburo.kz – Қазақстандағы жаңалықтарды тек хабарлап қоймай, журналистік стандарттарға сай келетін жоғары деңгейдегі үлгі болуды мақсат еткен санаулы медиа-ресурстардың бірі. Осы 10 жыл ішінде ол көптеген адам үшін бағдар болды, тек сенімділік пен этика мәселелерінде емес, сонымен қатар объективті журналистика принциптеріне айрықша адалдығымен де ерекшеленді. Өйткені оларсыз мемлекет пен қоғам соқыр. Күшті, батыл, кәсіби медиасыз басты шешімдер қабылдау мүмкін емес – мемлекет деңгейінде де, қарапайым адам деңгейінде де. Тәуелсіз журналистика – бұл қауіп емес, тұрақтылықтың негізі. Әсіресе күрделі уақыттарда объективті журналистиканың рөлі қаншалықты маңызды екенін байқауға болады. Өйткені журналистика ең алдымен жекелеген мүдделерге емес, адамдарға қызмет етеді.
Редакцияға батылдық пен абыройды жоғалтпауды тілеймін. Маңыздысы – сіздердің ыңғайсыз сұрақтар қойып, тақырыптарды терең зерттеп, қаржылық тұрақтылықтарыңызды сақтауыңыз. Оқырмандарға тілек – мұқият болып, сұрақтар қою, сапалы БАҚ-ты қолдау және ұмытпау: шынайы журналистика сіздің ынтымақтастығыңызды талап етеді.
– 10 жыл ішінде Informburo.kz Қазақстан медиа кеңістігінің маңызды ғана емес, сонымен қатар ажырамас бөлігіне айналды – тәуелсіз, жедел және бейжай қарамайтын. Бұл кәсіби стандарттарды сақтай отырып, тірі, дәл және әлеуметтік сезімтал ресурс болу сирек кездесетін қасиет. Informburo.kz тек жаңалықтарды хабарлап қоймай, қоғамға болып жатқанды түсінуге, сұрақтар қоюға және өз көзқарасын қалыптастыруға көмектеседі.
Мен Informburo.kz порталын оқымайтын күн болады деп елестете алмаймын. Өйткені тәуелсіз медиа жоқ болса, кемел қоғамның да болуы мүмкін емес. Олар – мемлекеттің айнасы мен ар-ожданы. Дәл осы тәуелсіз редакциялар жиі ыңғайсыз, бірақ даму үшін қажетті тақырыптарды көтереді. Олар ой-өрісті кеңейтеді, естілмегендерге дауыс береді және қоғам мен билік арасында сенім кеңістігін қалыптастырады. Белсенді медиа тек журналистика емес, ол болашақ құрылысшыларының бір бөлігі.
Бірден болмаса да, біраз уақыт өткеннен кейін тәуелсіз БАҚ-ты сынағандар олардың дұрыстығын мойындап қана қоймай, көмекке де жүгінеді. Informburo.kz – мерейтойларыңызбен құттықтаймын! Редакцияға журналистік батылдығын, адамгершілігін және терең кәсібилігін сақтап қалуын тілеймін. Сөздеріңіздің ары қарай да естілуін, құрмет және сұранысқа ие болуын тілеймін. Ал оқырмандарға  зейінділік, сыни ойлау және мейірімділік: адал медиа тек адал әрі қызығушылық танытқан оқырман болғанда ғана жұмыс істейді. Мен сіздерді оқитыныма, кейде өз пікірімді сіздердің көмегіңізбен жеткізе алатыныма мақтанамын. Мұны ұзақ жылдар бойы жасағым келеді.
Назира Бурханова,Психоаналитикалық бағыттағы психолог, коуч:
– Құрметті Informburo.kz ұжымы! Сіздерді халқымызға шынайы әрі сапалы ақпарат ұсынып келе жатқан кәсіби медиа-платформа – Informburo.kz порталының 10 жылдық мерейтойымен шын жүректен құттықтаймын!
Он жыл – ақпарат кеңістігінде тек уақыт өлшемі емес, бұл – идеяға, жауапкершілікке, қоғамға деген адалдыққа негізделген үлкен рухани жол. Сіздер осы онжылдық ішінде өз бағытыңызды анық айқындап, тек жаңалық жеткізуші ғана емес, саналы қоғам қалыптастыруға үлес қосып келе жатқан терең ойлы алаңға айналдыңыздар. Бұл – бағалауға тұрарлық биік жетістік.
Психолог әрі коуч ретінде мен үшін ақпарат – адамның ішкі әлеміне әсер ететін ең қуатты құралдың бірі. Себебі әрбір сөз, әрбір ой санада із қалдырады, ал дұрыс құрылмаған ақпарат – адамның өзіне деген сенімін әлсіретіп, болмысын бұлыңғыр ете алады. Осы тұрғыдан алғанда Informburo.kz порталының өз материалдары арқылы елге үміт, ойға бағыт, жүрекке сенім ұялата білетіні – нағыз кәсіби шеберлік пен адами биіктік.
Сіздердің қоғамдағы өзекті мәселелерді батыл көтеріп, талғамы жоғары оқырман үшін сараптамалық мақалалар ұсынуларыңыз – ақпаратқа деген мәдениеттің қалыптасуына ықпал етіп отыр. Медиада сенім дағдарысы белең алған қазіргі уақытта сіздер шынайылықты, дәлдікті және адам тағдырына деген жанашырлықты бірінші орынға қойып, кәсіби этиканың биік үлгісін көрсетіп келесіздер.
Мен үшін ерекше құндысы – сіздердің материалдарыңыздың жай фактімен шектелмей, адамның жан дүниесіне үңіліп, терең мән бере алатыны. Бұл тек журналистика емес, бұл – адамның адамға айналуға ықпал ететін үлкен рухани еңбек. Осы арқылы сіздер біреуге – ой тастадыңыздар, біреуге – үміт, енді біреуге – шешім қабылдауға күш бердіңіздер. Әсіресе менталдық денсаулық, тұлғалық даму, отбасы мен бала тәрбиесі, қоғамдағы психологиялық құбылыстар жайлы материалдарыңыз үшін алғыс білдіремін. Бұл тақырыптар біз үшін аса маңызды және әлі де көптеп қозғала беруі тиіс. Сіздер бұл бағытта да көш бастап келесіздер.
Құрметті Informburo.kz ұжымы! Алдағы уақытта да елдің еңсесін тіктейтін, рухын көтеретін, ұлт болашағына қызмет ететін сапалы контент ұсына беріңіздер! Әрбір жазған сөздеріңіз, көтерген тақырыптарыңыз санаға сәуле, жүрекке жылу сыйлап, қоғамның сапалық өсуіне үлес қоссын! Сіздерге сарқылмас шабыт, кәсіби табыс пен жаңа биіктер тілеймін! Адал еңбектеріңіз халықпен бірге жасай берсін!
Қаламқас Сәкенқызы,"Бәйтерек" Ұлттық басқарушы холдингі" АҚ баспасөз қызметінің бас маманы:
– Informburo.kz Қазақстанның жетекші медиалары арасында сенімді және лайықты орнын алды. Осы 10 жыл ішінде сіздер объективті, терең және жедел ақпарат көзі ретінде өз беделдеріңізді қалыптастырдыңыздар. Сіздің жұмысқа деген көзқарасыңыздың арқасында платформаға деген сенім кәсіби қауымдастық пен кең аудитория арасында тұрақты жоғары болып отыр.
Тәуелсіз медиа ашық қоғамның дамуы үшін маңызды рөл атқарады. Олар күн тәртібін анықтайды, маңызды мәселелерді көтереді, диалог мәдениетін қалыптастырады және медиа сауаттылық деңгейін арттырады. Күшті медиа болмаса, қоғамдық институттардың дамуы да, бизнесте және мемлекетте ашықтықтың артуы да мүмкін емес.
Informburo.kz командасына шабыт, кәсіби өсу және тез өзгеретін ақпараттық кеңістікте тұрақтылық тілеймін. Оқырмандарға – сыни ойлау және сапалы журналистикаға деген қызығушылық. Әрбір келесі жыл одан да табысты болсын.
Сіздерді 10 жылдық мерейтойларыңызбен құттықтаймын! Бұл кез келген медиа үшін маңызды дата, ал Informburo.kz үшін – өз қызметімен мақтануға лайықты себеп. Осы жылдар ішінде сіздер сенімді, тәуелсіз және кәсіби ақпарат көзі ретінде танылдыңыздар. Материалдарыңызды ұсыну тәсілі, егжей-тегжейлерге назар бұру және күн тәртібіне жедел әрекет ету қабілеттеріңіз үлкен құрметке лайық.
Біз сіздермен көптеген жылдар бойы ынтымақтасып келеміз, мен әрдайым сіздердің ашықтықтарыңызды, принципшілдіктеріңізді және диалог құру қабілеттеріңізді атап өтемін. Мұндай медиа қоғамға қажет – дәл сіздер ақпаратты саналы тұтыну мәдениетін қалыптастырып, Қазақстандағы журналистиканың жоғары стандартын қолдайсыздар.
Informburo.kz командасына одан ары даму, кәсіби өсу және адал аудитория тілеймін. Жұмыстарыңыз үшін рахмет.
Мустафа Дастан Бақытұлы,№2 қалалық емхананың Мамандандырылған емдеу-диагностикалық профилактикалық бөлімшесінің меңгерушісі:
– Құрметті Informburo.kz редакция ұжымы! Сіздерді еліміздің ақпарат кеңістігінде ойып тұрып орын алған беделді медиа-портал – Informburo.kz-тің 10 жылдық мерейтойымен шын жүректен құттықтаймын! Он жыл – ақпараттық салада аз уақыт емес. Бұл – үздіксіз ізденісті, кәсіби адалдықты, батылдықты және қоғам алдындағы үлкен жауапкершілікті талап ететін жол. Informburo.kz осы жылдар ішінде өз оқырманының сенімін ақтап, мемлекеттік және қоғамдық маңызы бар мәселелерді дер кезінде, ашық және жан-жақты қозғап келе жатқан маңызды ақпарат көздерінің біріне айналды.
Денсаулық сақтау саласының маманы ретінде мен үшін қоғам мен адамның дені сау болуы тек физикалық жағдаймен ғана өлшенбейді. Ақпараттың тазалығы, шынайылығы мен бағыттылығы да – қоғамдық саулықтың айнасы. Сіздердің порталдан тараған әрбір жаңалық пен сараптамалық материал – оқырманның санасында сау көзқарас қалыптастыруға ықпал ететін ерекше құрал. Informburo.kz ұжымы жылдар бойы денсаулық, әлеуметтік әділет, білім беру, экология, құқық және мәдениет секілді маңызды тақырыптарды тереңінен қозғап, мәселенің мәнісін ашуға тырысып келеді. Бұл – ел игілігіне бағытталған үлкен еңбек, сонымен бірге ұрпаққа қалатын құнды ақпараттық мұра.
Журналистика – адамзат пен қоғам арасындағы алтын көпір. Сіздердің бұл көпірді мықты негізде ұстап тұрып, ел мен елдің, адам мен адамның арасында сенім орнату жолындағы қажырлы еңбектеріңізді шынайы бағалаймыз. Сапалы контент, обьективті ұстаным, тың деректерге сүйенген сараптамалар, батыл әрі дәлелді пікірлер – мұның бәрі сіздердің кәсібиліктеріңіздің көрінісі. Пандемия кезінде және басқа да дағдарыс жағдайларында халыққа шынайы әрі жедел ақпарат беріп, медициналық саладағы қиындықтарды ашық жеткізе білгендеріңіз – дәрігерлер қауымы үшін де ерекше қолдау болды.
Осындай күрделі заманда ақиқатты бұрмаламай, ел үшін еңбек ету – нағыз азаматтық ұстаным мен кәсіби биіктіктің белгісі. Қадірлі ұжым! Алдағы жылдары да тың серпінмен, жаңа ойлармен, қоғам игілігі жолындағы қажырлы еңбекпен оқырман жүрегінен орын алып, абыройларыңыз биіктей берсін! Ақпарат әлеміндегі адал жолдарыңыз бен биік беделдеріңіз ұзақ жасасын! Сіздерге мықты денсаулық, шығармашылық табыс, кәсіби шабыт және елдік мұраттарға жетелейтін нық сенім тілеймін!


Қазақстанда аударыспақтың жаңа ережесі әзірленбек. Жаттығу алаңынан фоторепортаж

Алматыда қазақтың дәстүрлі аударыспақ ойыны бойынша жаттықтырушыларға арналған екі күндік семинар өтіп, оған сала мамандары, спортшылар және федерация өкілдері қатысты. Шара барысында 2024 жылғы жүмыс қорытындыланып, үздік жаттықтырушыларды марапатталды. Сондай-ақ, семинар қатысушылары өзекті ережелерді талқылап, оларды жетілдіру жолдарын қарастырды.
Аударыспақ федерациясы ұйымдастырған семинардың спорттың дамуы үшін маңызы зор. Мұндай кездесулерде стратегиялық шешімдер қабылданып, ережелер түзетіледі және жарыстардың жаңа стандарттары қалыптасады. Семинар теория және практикадан тұрды. Қатысушылар ойынның даму стратегиясын, оны халықаралық деңгейде танымал ету механизмдерін және ірі спорттық шараларға интеграциялау перспективаларын талқылады. Аударыспақтың дамуына елеулі үлес қосқан үздік жаттықтырушылар марапатталды.
"Әр өңірден келген жаттықтырушылар мен төрешілерге екі күн семинар өтіп, бүгін "Даукей" клубында ережелерді практика түрінде талқылап жатырмыз. 2001 жылдан бері аударыспақтан ел чемпионаты өтіп келеді. Екі жыл бұрын ат үстіндегі күрес халықаралық федерациясы құрылып, Қырғызстанда ат үстіндегі күрестен тұңғыш әлем чемпионаты өтті. Аударыспақ әр елде әртүрлі аталады. Бір мәмілеге келіп, "Ат үстіндегі күрес" деген ортақ атау бердік. Федерация президенті Марат Жұманның қолдауымен аударыспақ дамып жатыр. Сәуір айында ересектер арасында алты салмақ дәрежесінде ат үстіндегі күрестен Азия чемпионатын өткізу жоспарланып отыр. Аударыспақ ережесіне жылда толықтырулар енгізіп отырамыз, өйткені спортшылардың жарақаты аз болуы керек", – деді аударыспақтан ұлттық құраманың бас бапкері Жанбатыр Бекмұсаев.
Жаттықтырушылар мен төрешілер "Даукей" көкпар клубына келіп, күннің суығы мен жауған қарға қарамай, алған теориялық білімін іс жүзінде сынауға кірісіп кетті. Беліне бірі көк, бірі қызыл белбеу таққан екі жігіт атқа мініп, әдіс-тәсілдерді көрсетті. Жиналған жұрт ережеге қатысты өз ойын айтып, нені қосып, нені алып тастау керек деп қызу сөз таластырды.
Аударыспақ федерациясы 2023 жылы құрылып, қысқа мерзімде айтарлықтай жетістіктерге қол жеткізді. Оның басшысы – кәсіпкер және ірі Atasu Group логистикалық холдингінің негізін қалаушы Марат Жұман. Ол ұлттық спортты ел ішінде де, сыртта да белсенді түрде насихаттап келеді. 2024 жылы аударыспақ әлемдік танымалдыққа ие болып, Көшпенділердің Дүниежүзілік ойындарының ресми бағдарламасына енді. Ұлттық құрама спортшылары Алты салмақтың бесеуінде алтын алып, командалық есепте көш бастады.
"Семинарға барлық өңірден аударыспақ спортының мамандары – жаттықтырушылар мен төрешілер шақырылды. Бір жыл бойы өткен жарыстардың қорытындысы және аударыспақ ережесі талқыланады. Қандай әдіс-тәсілдерді алып тастауға не қосуға болатынын ақылдастық. Бұл практика барлық спортта бар. Кеше теория өтсе, бүгін ат үстінде спортшылармен бірге практика өткізіп жатырмыз. Семинар қорытындысы бойынша халықаралық ат үстіндегі күрес федерациясы бекіткен ережеге балама ереже жасалады және биыл елімізде өтетін ресми жарыстардың барлығы осы ережелермен өтеді. Ереженің басты мақсаты – аттар мен спортшылардың қауіпсіздігі, екіншісі – айла-тәсілдерді орындауда спортшының барлық мүмкіндігін шығару және бағалау.  Ресми жарыстарда ұлттық құраманы жасақтап, спортшылар халықаралық жарыстарда осы ережелерге сай өнер көрсетеді", – деді Ұлттық ат спорты түрлерінен мемлекеттік жаттықтырушы Нұркен Байбуриев.
Ат үстіндегі күрес халықаралық федерациясы өткізген семинарда ортақ ереже талқыланып, федерацияға кіретін 12 елдің барлығы ережені мақұлдаған. Халықаралық жарыстарда Моңғолия, Қырғызстан, Ресей, Өзбекстаннан келген шетелдік төрешілер де төрелік етеді.
"Көп спортшылар белдесу кезінде көп жатып қалып жатыр. Атты пайдаланып жатып қалып, әдіс-айла жасамайтын спортшылар бар. Ондайда қарсыласы қанша айлы жасағанмен бір деңгейде күреспейді. Әр әдіс-айланы жасаған кезде спортшының қауіпсіздігі ескеріледі. Қолы қайырылып кетпеуі керек, басқа да жарақат алмауы керек. Әр облыс өз аттарымен келген кезде аттардың тістеу, тебуі дегенді жібермеуіміз керек. Сондықтан төрешілердің де біліктілігін арттырып жатырмыз. Оның бәріне төрешілер баға береді. Бекіткен ережемен жыл бойы ресми жарыстар өткізіп, жыл соңында әр жарысты талқылаймыз. Барлығы дұрыс болса ештеңе өзгермейді, ал қосымша қосайық деген ұсыныстар болса, ережені қайта қараймыз", – деді ол.
Қазақстанның аударыспақ ұлттық құрамасы – әлемдік аренада жетекші командалардың бірі. 2024 жылы маусымда Қазан қаласында өткен ат үстіндегі күрестен екінші әлем чемпионатында Қазақстан құрамасы жалпы командалық есепте бірінші орынды жеңіп алып, 4 алтын және 1 күміс медаль иеленді. Негізгі спортшыларды даярлау орталықтары Ақтөбе және Түркістан облыстарында орналасқан. Нұркен Байбуриев аударыспақтан ресми жарыстарға қатысатын спортшылар саны екі-үш есе артқанын айтып отыр.
"Облыстардың бәрінде спорт мамандарымыз жастарды, жасөспірімдерімізді көптеп тартып жатыр. Ұлттық құндылығымыз әрі қазақтың қанында бар спорт болғаннан кейін жастар көптеп келуде. Ақтөбе, Түркістан, Жамбыл секілді облыстар командалық жүйеде алда келе жатыр. Барлық өңірде үйірмелер, жаттықтырушылар жұмыс істейді. Басты мақсатымыз – аударыспақты бұқаралық спорт түріне айналдыру", – деді мемлекеттік жаттықтырушы.
Аударыспақ – екі салт аттының ат үстіндегі күресі. Жарыстар арнайы дайындалған 15 метрлік алаңда өтеді. Бұл күрес түрі Орталық Азия елдерінде кең таралған. Халықаралық атауы – Horseback Wrestling яғни ат үстіндегі күрес. 2023 жылғы шілде айында Алматыда әлемдік ат үстіндегі күрес федерациясының бірінші конгресі өтіп, оған Қазақстан, Қырғызстан, Өзбекстан, Моңғолия, Қытай, Ресей, Венгрия, Ауғанстан және Түркия делегациялары қатысты.
Жарыс ережелеріне сәйкес, қатысушылар үш жас және салмақ дәрежесіне бөлінеді: жасөспірімдер (15-17 жас), жастар (18-20 жас) және ересектер (21 жас және одан үлкен). Бұл дәрежелер спортшыларға тең жағдай жасап, жарыстарды әділ әрі қызықты етеді.
Алматыдағы семинар ұйымдастырушылары ережелерді жаңғырту және жаттықтырушылар құрамын нығайту арқылы аударыспақты жаңа деңгейге көтеріп, бүкіл әлемде одан да көп жанкүйерлерді тартуға болатынын атап өтті.