Қорғас қалай құрғақ порттан Еуразиялық индустриялық-логистикалық хабқа айналды

Өткен аптада ҚР премьер-министрінің орынбасары – сыртқы істер министрі Мұрат Нұртілеудің Жетісу өңіріне жұмыс сапары Қорғас қаласын халықаралық деңгейдегі көп функционалды көлік-логистикалық, индустриялық-сауда және туристік орталыққа айналдыру жөніндегі стратегиялық бағытты растады.
Мұрат Нұртілеу "Қорғас – Шығыс қақпасы" еркін экономикалық аймағы мен "Қорғас" халықаралық шекара маңы ынтымақтастығы орталығының нысандарын аралап, көлік инфрақұрылымының жаңа жүктерді қабылдауға дайындығын бағалады және Қытайдың жетекші корпорациялары – China Minmetals Corporation және CITIC Construction Co. Ltd басшыларымен келіссөздер жүргізді.
Қытайдың Минметалс корпорациясымен Қорғас ауданында заманауи логистикалық хаб салу жобасы талқыланды. Бұл нысан Қазақстанның жүктерді өңдеу мүмкіндіктерін кеңейтіп, экспорттық жеткізілімдердің тиімділігін арттырып, жаңа транзиттік бағыттарды тарту үшін жағдай жасай отырып, трансконтинентальды Азия-Еуропа бағытының негізгі буынына айналуы тиіс. "CITIC Construction Co. Ltd" компаниясымен шекаралық аймақта ауылшаруашылық өнімдерін терең өңдеуге арналған индустриалды парк құру жоспары әзірленді. Бұл Қазақстанға шикізат экспортынан жоғары қосылған құны бар өнім өндіруге көшуге, Қытай және үшінші елдер нарығындағы позициясын нығайтуға, агроөнеркәсіптік секторда жаңа жеткізу тізбегін құруға мүмкіндік береді.
Осы орайда, Қытайды зерттеу орталығы "Қорғас – Шығыс қақпасы" арнайы экономикалық аймағының дамуына қатыстыматериалдыұсынды.
Биылғы 1 шілдеден бастап Үкіметтің № 495 қаулысымен "Қорғас – Шығыс қақпасы" АЭА-ның нысаналы индикаторлары нақты белгіленген логистикалық аймақ ретінде жаңа мәртебесі бекітілді. АЭА аумағы 5 431,5 гектарды құрайды және порт/аэрологиялық, логистикалық және индустриялық аймақтарға бөлінген. Құжатта өндірісті жедел дамыту, тиімді көлік-логистикалық және индустриялық орталықты қалыптастыру, сондай-ақ шекаралық ынтымақтастықты ынталандыру басымдықтары белгіленген. Жетісу қаласы әкімдігінің мәліметінше, қазірдің өзінде АЭА аумағында 28 жоба пайдалануға берілді, 40-тан астамы жүзеге асырылуда. Тартылған инвестиция көлемі 113,3 млрд теңгені құрады, мақұлданған жобалардың жалпы құны 682 млрд теңгеден асады. 5 мыңға дейін ұлғайту болжамымен мыңнан астам тұрақты жұмыс орны құрылып, өнім көлемі 81,6 млрд теңгеге жетіп, салық түсімдері 9 млрд теңгеден асты.
Іске асырылған жобалардың қатарында кофе және сусындар (MacCoffee) өндірісі, 2025 жылдың наурызында АҚШ-қа экспорттауды бастай отырып, қуаттылығы жылына 100 МВт-қа дейінгі күн батареяларын шығару, жылына 60 мың тоннадан астам құрама жем өндірісі, сондай-ақ болат жабындар мен гофрленген қаңылтырлар өндірісі бар. Бұл деректер АЭА өнеркәсіптік құрамдас бөлігі тұрақты деңгейге жеткенін және аймақ тек транзиттік "құрғақ порт" болудан қалғанын көрсетеді.
Skyhansa неміс инвесторларының қатысуымен "Қорғас" ШЫХО жанында жаңа халықаралық жүк және жолаушылар әуежайын салу туралы шешім бөлек стратегиялық қадам болды. Жоба ресми түрде 2025 жылдың 26 маусымында іске қосылды. Іске асыру кезең-кезеңімен 2025-2032 жылдары жүзеге асырылады, бұл ретте әуежай жүк және жолаушылар рейсін қабылдауға және жөнелтуге бағытталады, бұл көлік бағыттарын әртараптандыруға, жүктерді жеткізу жылдамдығын арттыруға және қосылған құн есебінен экспорттық жеткізілімдердің табыстылығын арттыруға мүмкіндік береді.
Ағымдағы кезеңнің логистикалық динамикасы рекордтық көрсеткіштерді көрсетеді. 2025 жылдың қаңтар-маусым айларында Қытайдың "Қорғас" бақылау-өткізу пункті арқылы 22,255 млн тонна импорттық және экспорттық жүк өтті, бұл өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 4,3%-ға артық. Шыңжаңдағы барлық бақылау-өткізу бекеттері арасында бірінші орын алды. Бұл ретте автокөлік ағынының ұлғаюы және Қытайдың көкөністері мен жемістерінің Қорғас арқылы экспорттау көлемінің ұлғаюы байқалады – бірінші жартыжылдықта 307 мың тонна. Қазақстан тарапынан "құрғақ порттың" негізгі буыны болып табылатын Алтынкөл стансасы бес айда 6,5 миллион тонна жүкті өңдеді (+ 22% ж/ж). Бірінші тоқсанда Қорғас станциясы арқылы 2 375 жүк пойызы (+ 28,5%) және 3,336 миллион тонна жүк (+ 26%) өтіп, осы кезеңдегі рекордтық көрсеткішке айналды. Жыл басында Қазақстан мен Қытай 2025 жылға арналған екіжақты теміржол тасымалының жоспарын 33 млн тонна – Қазақстаннан Қытайға 20,639 млн тонна және қарама-қарсы бағытта 12,361 млн тонна көлемінде келісілді, бұл жоғары мақсатты өткізу дәлізін анықтайды. 2025 жылы "Қорғас" ШЫХО сауда және туризм саласында сапалы секіріс жасады. Мұнда келушілерге қызмет көрсетуді толық цифрландыру аяқталды, соның ішінде бақылаудан өту, жүкті түсіру және қабылдау шекарадан өту уақытын едәуір қысқартуға мүмкіндік берді. Қытай тарапынан 2025 жылдың қаңтар-мамыр айларында 3,893 миллион сапар тіркелді (+87,2% жыл/жыл), бұл шекаралық туризмнің қалпына келуі мен өсуін көрсетеді. Бұл Қытайдағы Қазақстанның Туризм жылдарына және елдер арасындағы визасыз режимге сәйкес келді, бұл туристер мен сатып алушылардың өзара ағынын арттырды.
Бірінші жартыжылдықтағы Алтынкөл/Қорғас жұбы арқылы жүк тасымалының жалпы құны туралы нақты деректер ресми түрде жарияланбағанымен, ауқымды бағалау үшін Қорғасты қоса алғанда, Шыңжаңның төрт интеграцияланған кеден аймағының сыртқы сауда көлемі 96,11 миллиард юань (2020 жылдың бірінші жартысында +1,9%) болғанын ескеруге болады.
Осы факторларды біріктіре отырып, Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев талай рет айтқан "Қорғастың" Қытаймен саудадағы негізгі "Орталық Азияға шығатын қақпа" мәртебесін нығайтып отырғанын көрсетеді. АЭА өндірістік әлеуетінің өсуі, жүк айналымының рекордтық көрсеткіштері, авиациялық құрамдас бөлікті іске қосу және сауда және туризм инфрақұрылымын цифрландыру Қазақстанға еуразиялық логистика мен сыртқы саудада ұзақ мерзімді бәсекелестік артықшылықтарды қамтамасыз ететін транзиттік, индустриялық және инвестициялық орталық ретінде Жетісу өңірінің дамуындағы жаңа кезеңді құрайды.
Қазақстан мен Орталық Азия үшін Қорғастың геоэкономикалық маңыздылығы стандартты жүк айналымы немесе инвестициялық көрсеткіштер шеңберінен шығады – бұл бірнеше өңірдің көлік, өнеркәсіп, сауда және туристік мүдделері тоғысатын халықаралық интеграцияның тұтас хабының қалыптасуы. Қорғас – жай шекаралық нүкте емес, "Бір белдеу – бір жол" бастамасына салынған және теңіз және құрлық дәліздері арасындағы жүк ағындарын қайта бөлуге мүмкіндік беретін Транскаспий халықаралық көлік бағытымен байланыстырылған еуразиялық көлік архитектурасының негізгі элементі. Жоғары технологиялық "құрғақ порттың", қуатты Алтынкөл теміржол вокзалының, қарқынды дамып келе жатқан жол-көлік инфрақұрылымының және жақын болашақта халықаралық әуежайдың бір жерде болуы Қытай мен Қазақстан арасында ғана емес, сонымен қатар Ресей, Парсы шығанағы елдері, Еуропа және Түркия бағыттарында жүктерді өңдеуге қабілетті бірегей мультимодальды логистикалық платформаны құрайды.
Азық-түлік өнімдерін қайта өңдеуден жаңартылатын энергия көздерін өндіруге дейін әртараптандырумен АЭА өнеркәсіптік құрамдас бөлігі аймақты өсудің тәуелсіз көзімен қамтамасыз етеді, шикізат экспортына тәуелділікті азайтады және ел ішінде құн тізбегінің қалыптасуын ынталандырады. ШЫХО-ның шекаралық сауда және туристік аймағы B2C сегменті мен электронды коммерцияны нығайтып, Қорғасты транзиттік ғана емес, сонымен қатар жаппай тұтыну нарығының "шлюзіне" айналдырады. Орталық Азия үшін Қорғас логистикалық бағыттарды жаһандық қайта құрылымдау аясында көліктік, өндірістік және сервистік құрамдастардың интеграциясы тұрақты даму мен жоғары бәсекеге қабілеттілікті қамтамасыз ететін кешенді даму үлгісіне айналуда.
Қазақстан Қорғастағы жобаларды ілгерілету арқылы аймақтағы жетекші транзиттік және инвестициялық хаб ретіндегі рөлін тиімді қамтамасыз етіп, еуразиялық саудадағы ықпалын күшейтіп, сыртқы экономикалық саясаттың қосымша құралын алуда. Жетісу өңірі үшін бұл үдеріс өнеркәсіп өнімі мен халықты жұмыспен қамтуды ұлғайту ғана емес, сонымен бірге ұлттық экономикалық қауіпсіздікке және еліміздің халықаралық аренадағы стратегиялық жағдайына тікелей әсер ететін ұзақ мерзімді капиталды, технологияны және адам ресурстарын тарту орталықтарының біріне айналуды білдіреді.


Химиялық кастрация неге педофилия мәселесін шешпейді? Сарапшылар жаңа шешімдерді ұсынды

Педофилия – қоғамда терең үрей мен ашу-ыза туғызатын, бала қауіпсіздігіне тікелей қатер төндіретін аса қауіпті құбылыс. Психологияда педофилия жыныстық ауытқу – парафилия – ретінде қарастырылып, бұл диагноз халықаралық аурулар классификациясының (ICD-11) және Америкалық психиатриялық ассоциациясының (DSM-5) тізіміне енгізілген. Мамандардың айтуынша, педофилдік мінез-құлық көбінесе бала кезінде бастау алып, тиісті психологиялық көмек көрсетілмеген жағдайда ересек жаста қауіпті әрекеттерге ұласады.
Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының мәліметінше, әлем бойынша жыл сайын миллиондаған бала жыныстық сипаттағы қылмыстардың құрбаны болады. UNICEF пен World Childhood Foundation секілді ұйымдардың зерттеулеріне сәйкес, кей елдерде әрбір 5-ші қыз бала мен 13-ші ұл бала кәмелетке толмай тұрып жыныстық зорлыққа ұшырайды. Бұл тек тіркелген жағдайлар, ал көбі үнсіз қалады немесе жасырын қалып жатады.
Педофилияға қатысты жаза мәселесі – тек құқықтық сұрақ қана емес, бұл – қоғамның адамгершілік қағидаттары мен болашақ ұрпақтың қауіпсіздігіне деген көзқарасының көрсеткіші. Түрлі мемлекет бұл мәселеге әртүрлі жолмен жауап беруде: мысалы, Оңтүстік Корея мен Польшада педофилдерге химиялық кастрация шарасы қолданылса, АҚШ-тың бірнеше штатында өмір бойына бақылауда ұстау немесе арнайы тізімдерге енгізу тәжірибесі бар. Ал Қазақстанда бұл мәселе әлі де өзектілігін жойған жоқ – жазаның қатандығы мен тиімділігіне қатысты қоғам мен сарапшылар арасында пікірталас жалғасуда. Осы материалда біз педофилдерге қатысты жазаның қажеттілігі мен тиімділігі жайында сарапшылар пікірін тыңдап, мәселені ғылыми-психологиялық тұрғыдан зерделеп көрдік.
Қазақстанда кеңінен танымал психоаналитик, Орталық Азия психоанализ институтының директоры Анна Құдиярова ең алдымен педофил мен қылмыскердің арасындағы айырмашылықты нақты түсіну қажет екенін айтады.
"Педофилия – бұл психикалық дерт, ал педофил – науқас адам. Әсіресе, егер ол өзі көмек сұрап келсе, оны емдеу керек", – дейді психоаналитик.
Маманның айтуынша, нағыз педофилия дертіне шалдыққан адам күш қолданбайды.
"Педофил құрбанын ұрып-соқпайды, керісінше, жылы сөзбен, мейіріммен арбайды. Педофил ауруы асқынып, адам шегінен шыққанда қылмыскерге айналуы мүмкін. Мұндай жағдайда, әрине, жазалау керек, бірақ онымен қатар емдеу де қажет. Қазақстан түрмелерінде педофилия үшін сотталғандармен сапалы жұмыс жүргізіле ме, бұл – күрделі сұрақ. Алайда, мұндай қылмыскерлермен тұрақты түрде психотерапевттер жұмыс істеуі аса маңызды. Себебі, психологиялық түзету жұмысы жүргізілмесе, бостандыққа шыққаннан кейін олар қайта қылмысқа баруы мүмкін", – дейді Анна Құдиярова.
Қазақстанда педофилияның алдын алуға көмектесетін бір тетік – арнайы call-орталық құру болуы мүмкін. Онда кәмелетке толмағандарға жыныстық тартым сезінетін адамдар анонимді түрде хабарласып, көмек сұрай алар еді. Психотерапевттің айтуынша, мұндай жандарға құпиялылық кепілдендіріліп ем көрсетілуі тиіс.
"Егер әрбір ата-ана өз баласына толық жауап беретін болса, балалар ешқашан құрбан болмайды. Мәселе педофилдерде емес, тәрбие жүйесінде. Біз балаларымызға оттан сақ болуды, сіріңкемен ойнамауды үйретеміз ғой. Сол сияқты, психикалық ауытқуы бар адамдардан, маньяктардан да сақтануды үйретуіміз керек. Егер ата-ана баласын қараусыз қалдырса, бұл – оның кінәсі. Әр ата-ана өз баласына толық жауапты болса, ешбір педофилден қорықпауға болады. Балаларға сапалы тәрбие беру керек", – деді Анна Құдиярова.
Астана қаласының уролог-дәрігері, андрология мен жыныстық саулық саласындағы білікті маман, эстетикалық урология жөніндегі сарапшы Анастасия Оспанова педофилдердің қылмысын қайталау қаупін азайту үшін химиялық кастрацияның өзі жеткіліксіз екенін алға тартады. Бұл мәселені кешенді түрде шешу қажет екенін айтқан маман алдын алу мен бақылауға бағытталған бес түрлі маңызды шараны атап өтті.
"Химиялық кастрация дегеніміз – жыныстық құмарлықты уақытша басу әдісі. Бұл мақсатта тестостерон деңгейін төмендететін арнайы препараттар қолданылады. Мұндай шара кейбір жағдайларда, әсіресе кәмелетке толмағандарға қарсы сексуалдық қылмыс жасаған адамдарда жыныстық қозуды төмендетуде тиімді болуы мүмкін", – дейді маман.
Алайда уролог-дәрігердің айтуынша, химиялық кастрация – мәселені шешетін жалғыз жол емес.
"Педофилия көбіне жай ғана гормон деңгейінің бұзылуымен шектелмейді. Бұл – психосексуалдық сипаттағы терең бұзылыстар. Егер мұндай адамдар кешенді психотерапиялық ем алмаса, жыныстық белсенділігі уақытша төмендегенімен, олар қоғам үшін әлі де қауіпті саналады", – деп ескертеді андрология және жыныстық саулық бойынша маман.
Эстетикалық урология саласы сарапшысының пікірінше, химиялық кастрация тек кешенді бағдарламаның бір бөлігі бола алады. Бірақ жүйелі психологиялық жұмыссыз бұл әдіс қайталанатын қылмыстың алдын алуға кепілдік бере алмайды.
"Медикаментоздық ем – тек уақытша құрал. Ал нақты нәтижеге жету үшін психиатриялық және психологиялық оңалтудың қатар жүруі міндетті", – дейді Анастасия Оспанова.
Сарапшы сондай-ақ бостандыққа шыққаннан кейін мұндай тұлғалардың қоғамға қауіп төндіруі мүмкін екенін атап өтті.
"Егер олар толыққанды оңалтудан өтпесе, психологиялық жұмыс жүргізілмесе – қайталама қылмыс қаупі жоғары. Сондықтан бұл мәселеге көпдеңгейлі көзқарас қажет", – дейді ол.
Анастасия Оспанованың айтуынша, қылмыскерді түрмеден кейін бақылау жүйесі мынадай элементтерден тұруы керек:
"Егер қоғам шын мәнінде балаларды қорғағысы келсе, тек заңды қатайту жеткіліксіз. Бұл үшін постпенитенциарлық бақылау мен емдеу жүйесі нақты әрі тиімді жұмыс істеуі керек. Бір ғана дәрі бұл мәселені шешпейді. Мәселені шешетін – жүйелі жұмыс", – деп түйіндеді Анастасия Оспанова.
Қазақстан мұсылмандары діни басқармасының Шариғат және пәтуа бөлімінің маманы Елбек Тасболатұлы педофилияға қатысты исламның ұстанымын түсіндіріп, оның рухани және моральдық салдарына тоқталды.
"Педофилия – адам табиғатына қайшы, ар мен ұяттан ада, шариғатта ауыр күнә саналатын қылмыс. Бұл – тек заң шеңберінде емес, рухани және моральдық тұрғыдан да ерекше алаңдаушылық тудыратын мәселе. Сол себепті біз бұған діни тұрғыдан нақты баға беруге тиіспіз", – дейді дінтанушы Елбек Тасболатұлы.
Оның айтуынша, Алматыда өткен Қазақстан мұсылмандары діни басқармасы Ғұламалар кеңесінің IX отырысында осы тақырып арнайы қаралып, педофилияға қатысты арнайы пәтуа қабылданған. Бұл діни құжатта аталған құбылыстың табиғаты, оның қоғамға тигізер зияны мен шариғаттағы үкімі жан-жақты сараланған.
"Бүгінде кейбір адамдар педофилияны психикалық ауытқу немесе туабітті дерт ретінде көрсетуге тырысады. Алайда дін тұрғысынан бұл – азғындықтың ең ауыр түрі. Ислам ондай жиіркенішті әрекеттерге жол бермейді. Мұндай қылмыс – адам баласының абыройы мен ар-намысына, тіпті болашағына шабылған балта", – дейді Елбек Тасболатұлы.
ҚМДБ шығарған пәтуада бұл туралы былай делінген: "Ислам – мейірімділік пен кешірім діні. Ол адамзатты ізгілікке, әділет пен жауапкершілікке тәрбиелейді. Қазақ халқының мәдениетінде де мейірім мен ұят ұғымы ерекше орын алған. Ал қоғамның бейбіт тіршілігін бұзатын кез келген арсыздық – шариғатта ауыр күнә. Алла Тағала қасиетті Құранда: "Жер бетінде тыныштық орнағаннан кейін бұзақылық жасамаңдар" (Ағраф сүресі, 56-аят) және "Алла бұзақылық етушілерді сүймейді" (Мәида сүресі, 64-аят) деп қатаң ескерткен".
Ислам ғұламалары аяттардағы "бұзақылық" ұғымына кең түсініктеме берген. Мәселен, әйгілі табиғин ғалым Мужаһид бұл ұғымды былайша сипаттайды: "Бұзақылық – зина, кісі өлтіру, ұрлық, ұрпақты аздыру, егін мен жерді құрту сынды зұлымдықтар".
Елбек Тасболатұлының айтуынша, педофилия – тек құқық бұзушылық емес, тұтас қоғамға, адамзат болмысына қарсы жасалған аса ауыр қылмыс. Оның салдары өте күрделі:
"Егер мұндай жауыздық баланың өліміне алып келсе, бұл – адамзат баласына жасалған ең ауыр қылмыстардың бірі. Ислам ғалымдары бұған қатысты өте қатаң үкімдер айтқан – өлім жазасына дейін. Өйткені бұл әрекет – жаратылыс заңына, шариғатқа және адамгершілікке ашық қайшы", – дейді дінтанушы.
Сонымен қатар, Елбек Тасболатұлы еліміздің зайырлы мемлекет екенін атап өтті. Сол себепті діни үкімдер емес, Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексі басшылыққа алынады.
"Қазіргі қолданыстағы заңнамаға сәйкес, педофилдер өмір бойына бас бостандығынан айырылады. Бұл – дұрыс. Алайда біз діни институт ретінде қоғамды рухани жағынан сақтандыруымыз керек. Баланы тәрбиелеу – ата-анаға, ұстазға, имамдарға артылған аманат. Себебі бала – Алланың аманаты", – деп түйіндеді Елбек Тасболатұлы.
Педофилдер жасаған қылмыстар – тек жекелеген адамдардың емес, тұтас қоғам мен мемлекеттің әлеуметтік және экономикалық жүйесіне тікелей қауіп төндіретін аса күрделі мәселе. Бұл туралы психолог, коуч Назира Бурханова жан-жақты пікір білдіріп, мәселенің тек адамгершілік немесе құқықтық тұрғыда ғана емес, экономикалық қырынан да қаралуы қажеттігін ерекше атап өтті.
"Кәмелетке толмағандарға қарсы жасалған жыныстық сипаттағы қылмыстар ел болашағына тікелей әсер етеді. Бұл балалардың тұлғалық қалыптасуына, білім алу мүмкіндіктеріне, еңбекке араласуына және қоғамға бейімделуіне орасан кедергі келтіреді. Мұндай қылмыстың салдары жылдар бойы сақталып, жәбірленушінің өмір сапасына теріс әсерін тигізеді", – деді ол.
Психологтың айтуынша, педофилиядан зардап шеккен балалар ұзақмерзімді және кешенді медициналық-психологиялық көмекке зәру болады.
"Психологиялық жарақат алған балалар тек ішкі күйзелісте жүріп қана қоймайды, олардың толыққанды білім алуына да кедергі туады. Көп жағдайда оларда үрей, өз-өзіне сенімсіздік, қоғамнан оқшаулану, тұйықтық сияқты белгілер байқалады. Мұның бәрі олардың әлеуметтену үдерісін тежеп, болашақта кәсіби ортаға бейімделуін қиындатады. Нәтижесінде мұндай азаматтар еңбек нарығына толық қатыса алмай, ел экономикасына үлес қоса алмайды", – деп атап өтті Назира ханым.
Ол бұл жағдайдың мемлекетке түсетін материалдық шығынын да тілге тиек етті.
"Педофил құрбандары үшін қажетті психотерапиялық және медициналық көмек арзан емес. Бұл қызметтердің құны жоғары және ұзақ уақытты талап етеді. Сонымен қатар, бұндай балалардың ата-аналары да психологиялық қолдауға мұқтаж болады. Бұл мемлекет үшін қосымша шығын. Мұның сыртында – тергеу, сот және жазалау үдерістеріне кететін қаржы. Құқық қорғау органдары мен сот жүйесі мұндай істерде жоғары ресурспен жұмыс істейді, ал қылмыскерлерді түрмеде ұстаудың өзі қомақты қаражатты қажет етеді", – деді ол.
Психолог қоғам ішіндегі сенім мен тұрақтылықтың әлсіреу қаупін де елеулі фактор ретінде атады.
"Мұндай жағдайлар көбейсе, ата-аналар балаларының қауіпсіздігіне алаңдап, үнемі қорқынышпен өмір сүреді. Бұл – қоғамдық тұрақтылыққа кері әсер етеді. Жұртшылықтың мемлекетке, оның қорғау тетіктеріне деген сенімі азая бастайды. Кейбір отбасылар тіпті балалары үшін қауіпсіз орта іздеп, елден кетуді де ойлайды. Бұл – мемлекет үшін өте үлкен әлеуметтік дағдарыс", – дейді Назира Бурханова.
Сарапшы педофилиямен күресте жазалаудан бөлек, алдын алу және тәрбиелік жұмыстардың маңызды екенін ерекше атап өтті.
"Педофилия – бұл тек қылмыс емес, мемлекеттің болашағына бағытталған қауіп. Мұндай әрекеттермен күрес тек қатаң жазалаумен шектелмеуі тиіс. Біз бұл мәселенің түп-тамырына үңіліп, оның алдын алуға күш салуымыз керек. Балаларға қатысты зорлық-зомбылықтың алдын алу үшін ата-аналармен, мұғалімдермен, тіпті балалардың өздерімен де ағарту жұмыстарын жүйелі түрде жүргізу қажет. Баланың қауіпсіздігі – бұл тек отбасының емес, бүкіл қоғамның ортақ жауапкершілігі", – деп түйіндеді психолог.
Психолог Жанар Оспан педофилияның салдарын тек қылмыстық деңгеймен шектеуге болмайтынын атап өтті. Оның айтуынша, мұндай әрекеттер адамның психикасына терең жара салып, бүкіл қоғамның қауіпсіздігіне қатер төндіреді. Маман педофилдерге қатысты бақылау тетіктерін күшейту қажеттігін де көтерді. Ол ондай тұлғаларға арнайы электронды білезіктер тағылып, олардың балалар көп шоғырланатын жерлерге жақындауына қатаң тыйым салынуы керектігін айтты.
Сарапшының пікірінше, бұл – тек жазалаумен шектелмей, қоғамды қорғауға бағытталған нақты әрі тиімді шаралардың бірі.
"Педофилия – жай ғана заң бұзушылық емес. Бұл – адамның психикасына, қоғамның рухани тұтастығына бағытталған аса қатерлі соққы. Ол баланың болашағын бұзып, өмір бойы жазылмас жара қалдыратын ең ауыр рухани зұлымдықтардың бірі", – деді маман.
Психоаналитик көптеген елде бұл мәселемен күрес тек заң жүзінде жүргізіліп қоймай, психологиялық және медициналық тұрғыдан да қолдау көрсетілетінін атап өтті.
"Мысалы, Германияда педофилдерге арналған арнайы психотерапиялық түзету бағдарламалары міндетті түрде жүргізіледі. Олар жазасын өтеу барысында да, бостандыққа шыққаннан кейін де психологтар мен психиатрлардың тұрақты бақылауында болады. Ал Оңтүстік Корея мен Польшада химиялық кастрация сынды нақты шаралар заңмен бекітілген. Бұл – қылмыскердің әрекетті қайталап жасауына жол бермеудің тиімді тәсілдерінің бірі", – деп түсіндірді Жанар Оспан.
Маман АҚШ тәжірибесіне де тоқталып өтті.
"Кейбір штаттарда педофилдерге арнайы GPS-бақылау білезіктері тағылады. Олар балалар көп жүретін мектеп, балабақша секілді орындардан белгілі бір қашықтықта ғана өмір сүруге міндеттеледі. Ұлыбритания мен Францияда мұндай қылмыскерлердің аты-жөні арнайы тізілімге енгізіліп, олардың жүріс-тұрысы қоғам тарапынан қатаң бақылауда болады", – деді ол.
Жанар Оспан бұл шаралардың барлығының түпкі мақсаты – балалардың қауіпсіздігін қамтамасыз ету екенін айтты.
"Ғылыми зерттеулер көрсеткендей, педофилдердің 60-70 пайызы психикалық ауытқуға шалдыққан. Бірақ бұл олар жауапкершіліктен босатылады деген сөз емес. Керісінше, бұл олардың кәсіби әрі үздіксіз психологиялық қолдауды қажет ететінін көрсетеді", – деді психолог.
Ол американдық психиатр Дэвид Фарлидің зерттеуін мысалға келтірді. "Бұл зерттеуде педофилдердің шамамен 80 пайызы бала кезінде өздері де жыныстық немесе психологиялық зорлық-зомбылық көргені анықталған. Бұл – мәселенің тамыры әлдеқайда тереңде жатқанын көрсетеді", – деді Жанар ханым.
Маман қоғамда балаға зорлық жасауға еш жол жоқ деген ортақ ұстаным қалыптасуы қажет екенін ерекше атап өтті.
"Біз тек заңмен шектеліп қалмауымыз керек. Қоғамның әр мүшесі – ата-ана, мұғалім, көрші, тіпті кездейсоқ куә – балаға зорлық-зомбылыққа жол берілмеуі тиіс екенін терең сезінуі керек. Бұл – бүкіл қоғамның ортақ жауапкершілігі", – деді ол.
Сөз соңында Жанар Оспан: "Баланы қорғау дегеніміз – оны жай ғана қауіптен сақтау емес. Бұл – оның тұлға ретінде еркін, қауіпсіз, сенімді өмір сүруіне жағдай жасау. Ерте профилактика, ата-ана тәрбиесі, мектептегі тәрбие, ақпарат құралдарының рөлі және кәсіби психологиялық қолдау – осының бәрі кешенді түрде қаралуы тиіс. Егер біз балаларымыздың қауіпсіздігін шынайы қамтамасыз еткіміз келсе, бұл бағытта аянбай еңбек етуіміз керек", – деп түйіндеді.


Төртінші оқу тоқсаны басталды: Мектеп оқушылары мен ата-аналарға арналған нұсқаулық

Ертең оқу жылының ең жауапты кезеңі – төртінші тоқсан басталады. Бұл тоқсан – жылдық бағалар мен емтихан қорытындыларын анықтайтын маңызды уақыт. Оқушылар осы кезеңде барынша жинақылық танытып, оқу үлгерімін жақсартуға күш салуы қажет. Ал ата-аналар балаларына дұрыс бағыт-бағдар беріп, қолдау көрсетуі керек. Informburo.kz төртінші тоқсанға сәтті дайындалу үшін ең маңызды кеңестерді ұсынады
Жылдық баға – әр тоқсандағы бағалардың орташа арифметикалық мәніне сүйеніп қойылады. Егер оқушының үлгерімі жыл бойы тұрақсыз болып, екі тоқсаны – "3", бір тоқсаны – "4" болса, жылдық бағаның жоғары болуы үшін соңғы тоқсанды жақсы аяқтау керек.
БЖБ (Бөлімдік жиынтық бағалау) мен ТЖБ (Тоқсандық жиынтық бағалау) – төртінші тоқсанда үлгерімді анықтайтын негізгі бақылау жұмыстары.
БЖБ:Бір тоқсанда бірнеше бөлім бар. Әр бөлім бойынша оқушының білімі мен біліктілігін тексеру үшін БЖБ алынады. Ол бақылау, практикалық немесе шығармашылық жұмыс, жоба, эссе, диктант, мазмұндама, шығарма, тестілеу түрінде болуы мүмкін. БЖБ қандай форматта болатынын және тапсыру уақытын педагог өзі шешеді.
ТЖБ:Әр тоқсан аяғында алынады, бірақ тоқсанның соңғы күні өткізілмейді. Оқу пәндерінің күрделілік деңгейін есепке ала отырып, бір күнде үштен артық ТЖБ өткізуге болмайды. Бір пәннен БЖБ мен ТЖБ бір күнде өткізілмейді.
БЖБ мен ТЖБ-дан жоғары балл алу үшін күнделікті қайталау мен жүйелі дайындық қажет.
"Көркем еңбек", "Музыка", "Дене шынықтыру", "Кәсіпкерлік және бизнес негіздері", "Графика және жобалау", "Алғашқы әскери және технологиялық дайындық", "Зайырлылық және дінтану негіздері" және бастауыш мектепте "Цифрлық сауаттылық" пәндерінен БЖБ мен ТЖБ өткізілмейді. Оқушылардың бұл пәндерден оқу үлгеріміне тоқсан/жартыжылдық және оқу жылының қорытындысы бойынша "есептелінді" не "есептелінген жоқ" деген белгі жазылады.
Жылдық бағасы үш немесе одан да көп пәннен "2" деген баға алған 2-8 (9) және 10 (11) сынып оқушылары келесі сыныпқа көшірілмейді.
Бір немесе екі оқу пәнінен қайта "2" алған оқушылар сол пәндерден қосымша жиынтық бағалау тапсырады. Қорытынды баға жылдық баға мен қосымша жиынтық бағаның орташа арифметикалық мәні арқылы қойылады. Қосымша жиынтық бағалау жаңа оқу жылының басына дейін өткізіледі. Қосымша жиынтық бағалаудан тағы да екі алған оқушы сол сыныпты келер оқу жылы қайта оқиды.
Төртінші тоқсанда кей сыныптар үшін емтихан кезеңі басталады.
9 (10) сынып оқушыларықорытынды бітіру емтиханын тапсырады. Емтихантөрт пәннен тұрады, оның біреуі таңдау бойынша.
11 (12) сыныптардыңбілім алушылары мемлекеттік бітіру емтихандарын тапсырады. Қорытынды емтихан 5 пәннен тұрады, оның біреуін оқушы өзі таңдай алады.
Мамандандырылған мектептерде қорытынды емтихандар өзгеше болуы мүмкін.
Қорытынды аттестаттаудың нәтижесі бойынша үш және одан көп пәндерден "2" деген баға алған 9 (10) сынып оқушылары келесі сыныпқа көшірілмейді.
Ал үш және одан көп пәндерден "2" деген баға алған 11 (12) сыныптың оқушыларына №39 бұйрық бойынша білім алуды аяқтамаған адамдарға берілетін анықтама беріледі. Олар келесі оқу жылы аяқталғаннан кейін қайта қорытынды аттестаттаудан өтеді. Оның мерзімін білім беру ұйымы белгілейді.
Оқушының "үздік аттестат", "Алтын белгі" алуына да осы емтихандардың нәтижесі де әсер етеді. Сол себепті оған мұқият дайындалған жөн.  Ол үшін алдымен уақытты дұрыс жоспарлау қажет. Кейін әлсіз тақырыптарды анықтап, сол бойынша мұғалімнен кеңес алған жөн. Тәжірибелік тесттерді орындау да көп көмегін тигізеді.
Жазғы демалысты пайдалы өткізу үшін лагерьлерге ертерек тіркелген жөн. Жазғы лагерлерге 1-10 сынып оқушылары жіберіледі.
Тіркелу үшін ата-аналар лагерь сайтына немесе ұйымдастырушыларға хабарласуы керек.
Лагерьді таңдағанда неге назар аударған жөн?
Ата-аналар баласына жазғы лагерь таңдған кезеде лагердің осы қызметпен айналысуға қажет құжаттарына, онда білікті медицина қызметкерінің болуына, ғимараттың өрт дабыл қаққыш жүйелерімен жабдықталуына назар аударып, бұрын баласын осы лагерьге жіберген адамдардың пікіріне құлақ асқаны жөн.
Қорыта айтқанда, төртінші тоқсан – оқу жылының ең жауапты әрі қарқынды кезеңі. Бұл уақытта оқушылар үлгерімін жақсартуға, емтихандарға дайындалуға және жазғы демалысты жоспарлауға мән беруі керек. Ал ата-аналар баласына қолдау көрсетіп, олардың уақыты мен күшін тиімді пайдалануға көмектескені жөн.


Қазақстандықтар ескірген көлігін тапсыратын жер таппай жүр: бағдарлама туралы не белгілі?

Екі жыл бұрын Экология министрлігі ескі көліктерді қайта өңдеу бағдарламасын жариялаған еді, алайда бүгінгі күнге дейін Қазақстанда оларды кәдеге жарататын орын жоқ.Tengri Auto-ғакөлікті кәдеге жарату пунктін ашып, бағдарламаға қосылмақ болған қазақстандық хабарласты.
Екі жыл бұрын Экология министрлігі ескі көліктерді қайта өңдеу бағдарламасын жариялаған еді, алайда бүгінгі күнге дейін Қазақстанда оларды кәдеге жарататын орын жоқ.Tengri Auto-ғакөлікті кәдеге жарату пунктін ашып, бағдарламаға қосылмақ болған қазақстандық хабарласты.
Өскемен тұрғынының айтуынша, оның қара металлды қайта өңдейтін кәсіпорны бар. 2024 жылы ол пайдаланудан шыққан көлік құралдарын кәдеге жарату кәсіпорнын ашуға рұқсат алмақ болған.
"Біз "Жасыл даму" компаниясына жүгініп, Астанаға бардық. Олар бізге жинау қажет құжаттар тізімін берді. Біз оларды 3–4 ай жинадық, бірақ құжаттарды тапсырғанда, ішінен кейбір сәйкессіздіктер тапты", - деді ол.
Мәселе бір түбіртекте болған, оны ол бірден түзетіп, қалған құжаттарға қоса тіркеген.
"Олар үш айдан кейін бағдарлама іске қосылады деді. Қазір сайт әзірлеп жатыр екен. Құжаттарымның бәрі дұрыс екенін айтты", - деді ол.
Алайда соған қарамастан, кәсіпорынды тіркей алмаған. Оның айтуынша, дәл осындай жағдайға Қазақстанның басқа қалаларындағы барлық құжаты дайын қайта өңдеушілер де тап болған.
"Жасыл даму" мәліметінше, 2024 жылдан бері бар болғаны үш өтінім түскен. Олардың барлығы белгіленген тәртіппен қаралып, талаптарға сәйкес келмеуіне байланысты кері қайтарылған.
"Бас тарту туралы хабарламалар себебі көрсетіліп өтініш берушілерге жолданды. Бұл ретте ескертулер жойылмады. Осылайша, бүгінде пайдаланудан шыққан көлік құралдарын қабылдау бойынша қоғамда тіркелген қайта өңдеушілер жоқ", - деді ведомство.
Сайтта техникалық жұмыстар расында жүргізіліп, кәсіпорындармен келісімшарт жасауға кедергі келтіре ме деген сұраққа компания жауап бермеді.
Көлік иелері утильалым төлейді, алайда әлі күнге дейін көліктерін кәдеге жарату пункттеріне тапсыра алмай отыр. Бізге әртүрлі қаладан пайдаланудан шыққан көліктер мен техниканы кәдеге жарата алмай жүрген оқырмандар хабарласты.
Ақтөбе тұрғыны 2024 жылы көлігін есептен шығарып, оны утильге тапсырмақ болғанын айтты. Алайда өз қаласында қабылдау пунктін таппаған.
"Қазақстанда автоқалдықтарды кәдеге жаратуға болады деген ақпарат жарияланған соң көлікті есептен шығардық. Көлігімді сата алар едім, бірақ ол есептен шығарылғандықтан, енді ештеңе істей алмаймын", - деді ол.
Осындай жағдайға 2024 жылы тракторы мен жеңіл автокөлігін есептен шығарған Ақтөбенің тағы бір тұрғыны тап болған.
"Біз 2025 жыл бойы күттік. Пункттер ашылады деп уәде берумен болды, қайта өңдеушілермен келіссөздер жүріп жатыр дейді. Бірақ бұл жауапта нақтылық жоқ", - деді ол.
Осыған ұқсас оқиғаны Атырау тұрғыны да айтты:
"Көлікті тапсырайын десем, ешкім қабылдамайды. Онда мен утильалымды не үшін төледім? Соны түсінбеймін. Бүкіл Қазақстан бойынша көлік тапсыратын жер жоқ", - деді ол.
Сөйтіп, көптеген қазақстандық көліктерін есептен шығарып, енді оларды сата алмайтын, металл сынығына өткізсе тым арзанға түсетін жағдайға тап болып отыр, ал кәдеге жарату пункттері әлі жоқ.


Іnformburo.kz порталындағы жас шектеулері

Қазақстан Республикасының "Балаларды денсаулығы мен дамуына зардабын тигізетін ақпараттан қорғау туралы" заңына сәйкес, Қазақстан Республикасы аумағында кез-келген ақпараттық өнімді жас санатының белгісінсіз таратуға тыйым салынады. Жастық санаттау балаларға арналмаған ақпараттық өнімге "18+" маркасын беру арқылы жүзеге асырылады.
Жастық санаттың белгісіне талаптар 2019 жылы 11 қаңтарда өз күшіне енді. Ақпараттық ресурс арқылы ақпараттық өнімді таратқан кезде жастық санат белгісі ромб түрінде белгіленеді және (немесе) мәтіндік ескерту түрінде жазылады, ақпараттық ресурстың басты бетінде орналастырылады және аталған ақпараттық ресурста жарияланатын ақпараттық материалдың ең жоғарғы жас санатындағы балаларға арналған ақпараттық өнімге сәйкес келеді.
Informburo.kz заңнама талаптарына жауапкершілікпен қарайды және жастық санат белгісін жариялайды. Егер сіз бұл бетке тап болсаңыз, онда белгіні көрдіңіз деген сөз.
Егер сіз 18 жасқа толған болсаңыз, кәмелет жасына толған қолданушыларға арналған келесі материалдарды оқуға кеңес береміз:
Баламен жыныстық қатынас туралы қай жастан бастап әңгімелесуге болады?
Харассмент немесе жыныстық бопсалау. Агрессорды ауыздықтауға қандай заң керек?
Ата-ана баласымен ашылып әңгімелесуге ұялады. Жастардың жыныстық сауатын қалай арттырамыз?
"Секс туралы айтсаң, күле бастайды". Қазақтілді жасөспірімдердің жыныстық сауаты неге төмен?


“Қызыл деңгей“: Алматы тұрғындарына тауға шықпау ұсынылды

Алматы тұрғындары мен қонақтарына маңызды ескерту жасалды. Іле Алатауы тауларындағы қар көшкіні туралы ескерту ең жоғары деңгейге көтерілді. Қазіргі уақытта өздігінен немесе абайсыз қадамнан қар көшкіні болу қаупі өте жоғары, - деп хабарлайдыTengrinews.kzтілшісі.
Алматы тұрғындары мен қонақтарына маңызды ескерту жасалды. Іле Алатауы тауларындағы қар көшкіні туралы ескерту ең жоғары деңгейге көтерілді. Қазіргі уақытта өздігінен немесе абайсыз қадамнан қар көшкіні болу қаупі өте жоғары, - деп хабарлайдыTengrinews.kzтілшісі.
27 ақпан күнгі қаркөшкін бюллетеніне сәйкес, Іле Алатауы тауларында лавиналық қауіп жоғары (қызыл деңгей).
Соңғы күндері тауда ауа райы күрт өзгерді:
"Мұндай жағдайда өздігінен және адам әсерінен болатын қар көшкіндері өте ықтимал. Әсіресе Кіші және Үлкен Алматы өзендері алабында, Медеу – Шымбұлақ маңында, биік таулы аймақтарда қауіп жоғары", - делінген хабарламада.
Осыған байланысты құтқарушылар маңызды ескерту жасады:
Публикация от ILE-ALATAU_NATIONAL_PARK (@ile_alatau_nationalpark)